diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 34820-0.txt | 3941 | ||||
| -rw-r--r-- | 34820-0.zip | bin | 0 -> 78736 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
5 files changed, 3957 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/34820-0.txt b/34820-0.txt new file mode 100644 index 0000000..1721334 --- /dev/null +++ b/34820-0.txt @@ -0,0 +1,3941 @@ +The Project Gutenberg EBook of Protagoras, by Plato + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Protagoras + +Author: Plato + +Translator: Aristeidis Harokopos + +Release Date: January 2, 2011 [EBook #34820] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PROTAGORAS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iasonas Konstantinides + + + + +· +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic. The spelling of the book has not been changed +otherwise. Footnotes have been converted to endnotes. Words with +bold characters are enclosed in &. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. +Οι υποσημειώσεις των σελίδων έχουν μεταφερθεί στο τέλος του +βιβλίου. Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &. + + + + +ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ + + + +ΠΛΑΤΩΝ + + + +ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ + +ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ +ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ ΧΑΡΟΚΟΠΟΥ + + + +ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΕΞΗ + + + +ΠΡΟΛΟΓΟΣ + + + +Ο Πρωταγόρας, διάλογος του Πλάτωνος, ειρωνικός αλλά και βαθύς, +συνεγράφη επί σκοπώ να τέρψη άμα και να φωτίση αναπαριστών τα ήθη +και το πνεύμα των σοφιστών εν αυτή τη πράξει και υποβάλλων αυτά υπό +τον έλεγχον αυστηράς κριτικής. + +Η υπόθεσις του διαλόγου τούτου, ο οποίος ομοιάζει προς πράξιν +δράματος και είναι πιστή και ζωηρά άμα εικών εκ του φυσικού, έχει +ως εξής: + +Ο νεαρός υιός του Απολλοδώρου Ιπποκράτης προσέρχεται βιαστικά εις +τον οίκον του Σωκράτους και τον παρακαλεί να τον συστήση εις τον +φημισμένον σοφόν Πρωταγόραν, ο οποίος, ως επληροφορήθη, έφθασεν εις +Αθήνας, διά να καταστή και αυτός σοφιστής. + +Μετά σύντομον συζήτησιν μεταξύ του Σωκράτους και του νεαρού +Ισοκράτους, η οποία σκοπόν είχε να σχηματίση ούτος καθαράν ιδέαν +περί του τι ζητεί από τον Πρωταγόραν και τι ακριβώς ο Πρωταγόρας +επαγγέλλεται, αφ' ου εξημέρωσε, μετέβησαν ομού εις τον οίκον του +Καλλίου, ένθα διέμενεν ο Πρωταγόρας, διά να τον συστήση ο Σωκράτης +προς αυτόν. Εκεί εύρον όχι μόνον τον Πρωταγόραν, αλλά και άλλους +επισήμους σοφιστάς και διαφόρους ευγενείς νέους μαθητάς των. Οι +σοφισταί παρίστανται εν τω διαλόγω ως άνθρωποι επιδεικτικοί και +επιβλητικοί και διά της εξωτερικής παραστάσεώς των και διά της +ωραίας και τεχνικής ομιλίας των. Ο Πρωταγόρας ιδίως, διά να +επιβληθή και εις αυτόν τον Σωκράτην και εις τους άλλους +παρισταμένους, πληροφορεί σοβαρώς και πομπωδώς ότι διδάσκει την +τέχνην της διοικήσεως των ιδιωτικών και δημοσίων υποθέσεων, δηλ. +την πολιτικήν. Ο Σωκράτης δεικνύει απορίαν περί του αν είναι +δυνατόν να διδάσκηται η πολιτική. Ισχυρίζεται δε ότι και οι +αμαθέστεροι πολίται προσκαλούνται εις τας συνελεύσεις της πολιτείας +και λέγουν την γνώμην των και εις τας σοβαρωτέρας ακόμη +περιστάσεις, χωρίς να διδαχθούν την πολιτικήν τέχνην. Οι δε +ικανώτατοι πολιτικοί, καθώς λ. χ. ο Περικλής, δεν ημπόρεσαν να +μεταδώσουν εις τους υιούς των την πολιτικήν των μάθησιν. + +Ό Πρωταγόρας αναλαμβάνει ν' αποδείξη εντελώς ότι η πολιτική +διδάσκεται ως μάθημα αποτελεσματικώτατα, κατά δύο τρόπους, ή μ' ένα +μύθον ή με αποδεικτικόν συλλογισμόν. Και διηγείται τότε τον παλαιόν +μύθον του Επιμηθέως και του αδελφού του Προμηθέως, εις τους οποίους +οι θεοί ανέθεσαν να μοιράσουν εις όλα τα ζώντα επί της γης τας +διαφόρους ιδιότητας και τα προτερήματα, την απροβλεψίαν του +Επιμηθέως, την ευφυίαν με την οποίαν έκλεψεν ο Προμηθεύς από το +χαλκείον του Ηφαίστου την φωτιάν, και τέλος την επέμβασιν του Διός, +ο οποίος έδωκε μ' ελευθεριότητα εις κάθε άνθρωπον μέρος από τα δύο +μόνα αγαθά, τα οποία μετά την διανομήν απέμειναν, δηλ. την +&δικαιοσύνην& και τον &σεβασμόν&. Αι δύο αύται αρεταί είναι η βάσις +της πολιτικής τέχνης και, αφ' ου τας έλαβαν οι άνθρωποι, ήτο +φυσικόν πράγμα και αναγκαίον το να ηξεύρουν να δίδουν γνώμην διά τα +πολιτικά πράγματα. Ώστε αυτή η γνώσις είναι δώρον των θεών. Ούτε +ημπορεί κανείς να φαντασθή άνθρωπον, ο οποίος να μη έχη την +παραμικράν ιδέαν δικαιοσύνης. + +Ούτω πως απέδειξεν ο Πρωταγόρας ότι οι κοινοί άνθρωποι, οι οποίοι +εις τας συνελεύσεις δίδουν γνώμην, και πολλάκις σωστήν, διά τας +πολιτικάς υποθέσεις, δεν είναι αδίδακτοι, αλλ' εδιδάχθησαν την +δικαιοσύνην και τον σεβασμόν από τους θεούς. + +Έπειτα ανήρεσε και τον άλλον ισχυρισμόν του Σωκράτους, ότι δηλ. οι +μεγάλοι πολιτικοί δεν ημπόρεσαν να μεταδώσουν την ικανότητά των εις +τα παιδιά των, κατά τον εξής τρόπον· πάντοτε, λέγει, και εις όλα τα +μέρη οι άδικοι άνθρωποι κατακρίνονται και τιμωρούνται. Εάν η +έλλειψις της δικαιοσύνης ήτο φυσική εις τον άνθρωπον, θα ήτο +παραλογισμός να τιμωρούν διά μίαν φυσικήν έλλειψιν, όπως θα ήτο +παραλογισμός, αν ετιμώρουν ένα οποιονδήποτε άνθρωπον, διότι είναι +ασθενής ή άσχημος. Δεν τιμωρούν δε τους τοιούτους, διότι, όσον και +αν βιασθούν, δεν ημπορούν να διορθώσουν τους εαυτούς των. Τους +αδίκους όμως τιμωρούν, διότι ημπορούν, εάν προσπαθήσουν, να +διορθωθούν και να γείνουν δίκαιοι. Ώστε όλοι οι άνθρωποι +παραδέχονται, ότι καθείς ημπορεί να μάθη την δικαιοσύνην. Διά τούτο +οι πολίται, και αυτοί οι ίδιοι και διά διδασκάλων, προσπαθούν διά +το καλόν της πολιτείας να εμπνεύσουν εις τα τέκνα των την ιδέαν της +δικαιοσύνης. Ότι δε οι παίδες των εναρέτων ανθρώπων δεν γίνονται +πάντοτε και αυτοί ενάρετοι προέρχεται εκ του ότι όλοι οι άνθρωποι +δεν έρχονται εις τον κόσμον προικισμένοι εξ ίσου, και ότι, διά ν' +αποκτήση κανείς μίαν υψηλοτέραν αρετήν, χρειάζεται, να έχη +καλυτέραν φυσικήν προδιάθεσιν, να καταβληθούν δε και μεγάλαι +προσπάθειαι. + +Ο Σωκράτης βλέπων ότι η συζήτησις έως εδώ δεν ήτο επιστημονική, +αλλά με παραδείγματα της πείρας, και ότι δεν ήτο δυνατόν να φθάση +εις ακριβές συμπέρασμα, αλλάζει μέθοδον και δίδει επιστημονικήν +πορείαν εις την συζήτησιν. + +Θέτει λοιπόν το ζήτημα ούτω: διά να μάθωμεν αν η αρετή ημπορεί να +διδαχθή, είναι ανάγκη να ηξεύρωμεν από τι αυτή αποτελείται. Ερωτά +λοιπόν τον Πρωταγόραν, αν η αρετή είναι πράγμα &απλούν& ή +&σύνθετον& από μέρη ανεξάρτητα το έν του άλλου, και αν η +δικαιοσύνη, η εγκράτεια και η ανδρεία είναι μέρη τοιαύτα της +αρετής. Ο Πρωταγόρας παραδέχεται το δεύτερον, εν ώ ο Σωκράτης δι' +αλλεπαλλήλων ερωτήσεων τον κάμνει να έλθη εις αντίφασιν με τον +εαυτόν του και να παραδεχθή επί τέλους χωρίς να θέλη, ότι η &αρετή +είναι εκ φύσεως μία και απλή&, διότι, αν ήτο σύνθετος από μέρη +ανόμοια το έν με το άλλο, κανέν από τα μέρη αυτά δεν θα περιείχε +μέσα του τίποτε από εκείνο που περιέχει το άλλο μέρος· και τότε δε +η δικαιοσύνη θ' απέκλειε την ανδρείαν και η εγκράτεια την +δικαιοσύνην και θα ημπορούσαμεν να συμπεράνωμεν, ότι ο δίκαιος δεν +ημπορεί να είναι ανδρείος και ο εγκρατής δίκαιος. Και εκτός τούτου, +εάν τα μέρη της αρετής είναι αντίθετα το έν του άλλου, θα +ημπορούσαμεν να συμπεράνωμεν, ότι έν πράγμα ημπορεί να έχη πολλά +αντίθετα, το οποίον είναι πράγμα αδύνατον. Η αρετή λοιπόν είναι μία +και απλή και κατά την ουσίαν της και κατά την ενέργειάν της, και +κακώς ήθελε χωρίση αυτήν κανείς εις μέρη. Τα δε λεγόμενα μέρη της +αρετής είναι διάφοροι τρόποι αυτής, μη αποκλείοντες ο είς τον +άλλον, περιεχόμενοι μέσα εις την ιδίαν την ουσίαν αυτής και +ηνωμένοι με αυτήν, όπως τα συμπεράσματα ενός συλλογισμού με την +αρχήν από την οποίαν απορρέουν. Τα διάφορα λοιπόν μέρη της αρετής, +τα οποία λέγονται και αυτά αρεταί, συνέχονται κατά βάθος το έν με +το άλλο, είναι αλληλένδετα και αποτελούν έν όλον. + +Ούτω θεωρουμένη η αρετή δεν ημπορεί να εισαχθή εις την ψυχήν +βαθμηδόν διά προοδευτικής διδασκαλίας, όπως ισχυρίζετο ο +Πρωταγόρας, να διδαχθή δηλ. κατά σειράν πρώτον η δικαιοσύνη διά +κανόνων και παραδειγμάτων, έπειτα η ανδρεία κτλ., και να +εμφυτευθούν εις την ψυχήν. Η αρετή με όλας τας διακλαδώσεις της +γεννάται εξ εμπνεύσεως φύσεως τιμίας, ήτις διά της ιδίας +προσπαθείας περιβάλλει συγχρόνως και την ουσίαν και τους τρόπους +αυτής χάρις εις το έμφυτον συναίσθημα του αγαθού, το οποίον +προηγείται και δημιουργεί αυτήν. Αυτήν λοιπόν την γνώσιν, που είναι +πραγματικώς προγενεστέρα και ανωτέρα από την γνώσιν της αρετής, +κανείς δεν ημπορεί να την διδάξη, διότι κανείς δεν ημπορεί να την +λάβη από άλλον παρά μόνον μέσα από τον ίδιον τον εαυτόν του, διότι +γεννώμεθα μαζί με αυτήν. + +Οι ακαταμάχητοι του Σωκράτους συλλογισμοί δεν έπεισαν τον επηρμένον +σοφιστήν, ο οποίος προβάλλει ακόμη σοφιστικά επιχειρήματα λέγων ότι +η ανδρεία αναγκαίως είναι χωριστή από τας άλλας αρετάς, διότι και ο +πλέον άδικος και ο πλέον άσωτος ημπορεί να δειχθή ανδρείος. Αλλ' ο +Σωκράτης αποδεικνύει ότι η ανδρεία, όταν στερήται φρονήσεως, με +άλλους λόγους γνώσεως, δεν είναι αληθής ανδρεία. Η ουσία της +ανδρείας είναι η γνώσις των πραγμάτων, τα οποία είναι φοβερά και +εκείνων τα οποία δεν είναι. Επειδή δε όλαι αι αρεταί αποτελούν μίαν +και μόνην, αυτής δε, της μιας και μόνης, όρος είναι η γνώσις, η δε +γνώσις ημπορεί να διδαχθή, ο Σωκράτης φαίνεται ότι περιέπεσεν εις +αντίφασιν παραδεχόμενος τώρα την αυτήν γνώμην με τον Πρωταγόραν, +ότι η αρετή είναι καρπός γνώσεως, ήτις ημπορεί να διδαχθή. + +Είτε διότι ήθελεν ο Σωκράτης εις το τέλος του αγώνος να καταστήση +φανερόν εις τον Πρωταγόραν ότι ημπορεί καλύτερα από ένα σοφιστήν ν' +αποδείξη ό,τι θέλει, και την υπέρ δηλ. γνώμην και την κατά, είτε +διότι ηθέλησε να μείνη εν αμφιβόλω το ζήτημα αν η αρετή ημπορεί να +διδαχθή ή όχι, διακόπτει τον διάλογον απευθύνων φιλόφρονας και +επαινετικούς λόγους εις τον Πρωταγόραν και αναβάλλων εις άλλοτε την +συνέχειαν και το τέλος της συζητήσεως. + + + +ΠΛΑΤΩΝΟΣ + + + +ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ +(ή Σοφισταί). + + + +ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ + +ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ, ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ, ΑΛΚΙΒΙΑΔΗΣ, +ΚΑΛΛΙΑΣ, ΚΡΙΤΙΑΣ, ΠΡΟΔΙΚΟΣ, ΙΠΠΙΑΣ. + + + +Φίλος + — Από πού έρχεσαι, Σωκράτη; Ή είναι δα φανερόν ότι έρχεσαι από το + κυνήγημα της ωραιότητος του Αλκιβιάδου; Και όμως και εις εμέ, ο + οποίος τον είδον προηγουμένως, αν και τέλειος άνδρας πλέον, + εφαίνετο μεν ωραίος, αλλ' όμως άνδρας πλέον, Σωκράτη, ας το + ομολογήσωμεν μεταξύ μας, και αρχίζουν να φυτρώνουν γένεια εις τον + πώγωνά του. + +Σωκράτης + Έπειτα τι πειράζει τούτο; Συ όμως δεν δίδεις δίκαιον του Ομήρου, ο + οποίος είπεν, ότι τα πλέον χαριτωμένα νειάτα είναι, όταν αρχίζουν + να φυτρώνουν τα γένεια, τα οποία (νειάτα) έχει τώρα ο Αλκιβιάδης; + +Φίλος + Πώς πηγαίνουν λοιπόν τώρα τα πράγματα; Έρχεσαι βέβαια από εκείνον· + και ποίας διαθέσεις δεικνύει προς σε το παλληκάρι; + +Σωκράτης + Καλάς, καθώς τουλάχιστον μου εφάνη, και μάλιστα κατά την σημερινήν + ημέραν· διότι πολλά είπε προς έπαινόν μου, λαμβάνων το μέρος μου, + και τώρα λοιπόν από εκείνον έρχομαι. Θέλω όμως να σου είπω έν + πράγμα παράξενον· ότι δηλαδή, εν ώ εκείνος ήτο παρών, και ο νους + μου δεν έδιδε προσοχήν εις αυτόν και συχνά τον ελησμόνουν. + +Φίλος + Και τι πράγμα τόσον σοβαρόν συνέβη σχετικώς με σε και εκείνον; + Διότι δεν φαντάζομαι ότι απήντησες κανένα άλλον ωραιότερον μέσα + τουλάχιστον εις αυτήν την πόλιν. + +Σωκράτης + Απήντησα βέβαια και πολύ ωραιότερον. + +Φίλος + Τι λέγεις; Πολίτην ή ξένον; + +Σωκράτης + Ξένον. + +Φίλος + Από ποιον μέρος; + +Σωκράτης + Από τα Άβδηρα. + +Φίλος + Και τόσον ωραίος εθεώρησες ότι είναι ο ξένος αυτός, ώστε να σου + φανή ωραιότερος από τον υιόν του Κλεινίου; + +Σωκράτης + Πώς δεν πρέπει, καλότυχε, το σοφώτερον να φαίνεται ωραιότερον; + +Φίλος + Αλλά εις τα σωστά σου, Σωκράτη, μας ήλθες, αφ' ου απήντησες κάποιον + σοφόν; + +Σωκράτης + Σοφώτατον βέβαια, από όσους τουλάχιστον τώρα υπάρχουν, εάν σου + φαίνεται ότι ο Πρωταγόρας είναι σοφώτατος. + +Φίλος + Ω, τι λέγεις; Ο Πρωταγόρας μας ήλθε; + +Σωκράτης + Είναι τώρα τρίτη ημέρα αφ' ότου ήλθε. + +Φίλος + Και λοιπόν έρχεσαι, αφ' ου προ ολίγου τον αντάμωσες; + +Σωκράτης + Ναι, και αφ' ου βέβαια παραπολλά και είπα και ήκουσα. + +Φίλος + Και δεν μας διηγείσαι λοιπόν την συνομιλίαν σας, εάν δεν έχης κανέν + εμπόδιον, καθίζων εδώ δα, αφ' ου σηκώσης τούτο εδώ το παιδίον; + +Σωκράτης + Πολύ ευχαρίστως· και θα σας χρεωστώ βεβαίως χάριν, εάν δώσετε + ακρόασιν. + +Φίλος + Και ημείς επίσης θα σου χρεωστούμεν χάριν, εάν μας είπης. + +Σωκράτης + Θα είναι λοιπόν αμοιβαία η χάρις. Αλλά δώσατε λοιπόν ακρόασιν. + + Αυτήν δα την νύκτα που επέρασε, εν ώ ήτο ακόμη όρθρος βαθύς, ο + Ιπποκράτης, ο υιός του Απολλοδώρου και αδελφός του Φάσωνος, εκτύπα + πολύ δυνατά την θύραν με την ράβδον του, και, αφ' ου κάποιος του + ήνοιξεν, επροχώρει μέσα βιαστικά και φωνάζων δυνατά έλεγε· + + — Σωκράτη, είσαι έξυπνος ή κοιμάσαι; + + Και εγώ, επειδή εγνώρισα την φωνήν του, είσαι, είπα, ο Ιπποκράτης· + μήπως, μας φέρεις καμμίαν νέαν είδησιν; + + — Τίποτε άλλο, είπε, παρά καλάς βέβαια ειδήσεις. + + — Ο Θεός να δώση, είπον εγώ· αλλά τι τρέχει; Και διά ποίαν αιτίαν + ήλθες τόσον πρωί; + + — Ο Πρωταγόρας έφθασεν, είπεν, αφ' ου εστάθη πλησίον μου. + + — Από προχθές, είπον εγώ, και συ τώρα το έμαθες; + + — Μα τους θεούς, είπε, το εσπέρας βέβαια το έμαθα. Και συγχρόνως + ψάχνων εύρε το σκαμνί, εκάθισε πλησίον εις τους πόδας μου και είπε· + το εσπέρας βέβαια, πολύ αργά, αφ' ου έφθασα από την Οινόην· διότι ο + δούλος μου Σάτυρος μου έφυγε κρυφά· εν ώ λοιπόν είχα σκοπόν να σου + είπω, ότι θα τον κυνηγήσω να τον εύρω, ήλθεν άλλο πράγμα εις τον + νουν μου και ελησμόνησα τούτο. Όταν δε επέστρεψα και είχομεν + δειπνήσει και επρόκειτο να πλαγιάσωμεν, τότε μου λέγει ο αδελφός + μου ότι ήλθεν ο Πρωταγόρας. Και κατ' αρχάς μεν εσκέφθην να έλθω + προς σε αμέσως (να σου το είπω). Έπειτα όμως εσκέφθην ότι είναι + πολύ προχωρημένη η νυξ· ευθύς δε που ο ύπνος με ελάφρωσεν από τον + κόπον, αμέσως εσηκώθην και εκίνησα να έλθω εδώ. + + Και εγώ γνωρίζων την καρδίαν του και (βλέπων) την ταραχήν του, + ερώτησα: + + — Τι λοιπόν είναι τούτο που έπαθες; Μήπως σου έκαμε κανέν κακόν ο + Πρωταγόρας; + + Και εκείνος, αφ' ου εγέλασεν, είπε: + + — Ναι, μα τους θεούς, Σωκράτη, διότι μόνος του βέβαια είναι σοφός, + δεν κάμνει δε και εμέ σοφόν. + + — Αλλά ναι, μα τον Δία, είπα εγώ, εάν δώσης εις αυτόν χρήματα και + τον καταφέρης, θα κάμη και σε σοφόν. + + — Μακάρι, είπεν αυτός, Ζευ και θεοί, να εξαρτάται από τούτο, διότι + τότε ούτε από τα ιδικά μου χρήματα θ' αφήσω λεπτόν ούτε από τα + χρήματα των φίλων μου· αλλ' ίσα ίσα δι' αυτήν την αιτίαν έρχομαι + και τώρα προς σε, διά να του ομιλήσης δι' εμέ, διότι εγώ αφ' ενός + μεν είμαι νέος, εξ άλλου δε δεν έχω ίδει ουδέ ακούσει ποτέ μου τον + Πρωταγόραν· ήμην ακόμη παιδίον, ότε την προηγουμένην φοράν ήλθεν ο + Πρωταγόρας, αλλά βεβαίως (ακούω ότι) επαινούν όλοι τον Πρωταγόραν + και λέγουν ότι είναι εις το να ομιλή σοφώτατος· αλλά διατί δεν + πηγαίνομεν προς αυτόν, διά να τον προφθάσωμεν εις το σπίτι; Έμεινε + δε, καθώς εγώ ήκουσα, εις του Καλλίου του Ιππονίκου· αλλ' έλα να + υπάγωμεν. + + Και εγώ είπον· ας μη υπάγωμεν εκεί ακόμη, καλέ μου, διότι, είναι + πρωί· αλλ' έλα, ας σηκωθώμεν να εξέλθωμεν εις την αυλήν και ας + περάσωμεν εκεί την ώραν περιφερόμενοι, έως ότου να φέξη· έπειτα + πηγαίνομεν. Διότι ως επί το πλείστον ο Πρωταγόρας μένει μέσα, ώστε + μη φοβείσαι· θα τον εύρωμεν, καθώς είναι βέβαιον, μέσα. + + Έπειτα από αυτά εσηκώθημεν και επεριπατούμεν εις την αυλήν· και εγώ + θέλων να εμβαθύνω εις τον σκοπόν του Ιπποκράτους τον εβολιδοσκόπουν + και ηρώτων αυτόν ως εξής (1): + +Σωκράτης + Ειπέ μου, είπον εγώ, Ιπποκράτη, τώρα πρόκειται να υπάγης κοντά εις + τον Πρωταγόραν, να πληρώσης ως μισθόν εις εκείνον χρήματα διά τον + εαυτόν σου· προς ποίου είδους άνθρωπον νομίζεις ότι πηγαίνεις και + διά να σε κάμη τι είδους άνθρωπον; Καθώς εάν σου ήρχετο εις τον + νουν να υπάγης εις τον ομώνυμόν σου, τον Ιπποκράτη από την νήσον + Κω, ο οποίος είναι από εκείνους που κατάγονται από τον Ασκληπιόν, + διά να πληρώσης ως μισθόν εις εκείνον χρήματα διά τον εαυτόν σου, + και σε ηρώτα κανείς, ειπέ μου, Ιπποκράτη, έχεις σκοπόν να πληρώνης + μισθόν εις τον Ιπποκράτην, επειδή είναι τι είδους άνθρωπος; Τι + ήθελες αποκριθή; + +Ιπποκράτης + Θα έλεγα, είπεν, ότι κάμνω τούτο, επειδή είναι ιατρός. + +Σωκράτης + Και διά να γείνης και συ τι είδους άνθρωπος; + +Ιπποκράτης + Διά να γείνω, είπεν, ιατρός. + +Σωκράτης + Εάν δε σου ήρχετο εις τον νουν, αφ' ου υπάγης εις τον Πολύκλειτον + από το Άργος, ή εις τον Φειδίαν από τας Αθήνας να πληρώνης εις + εκείνους μισθόν διά τον εαυτόν σου, εάν ήθελε σε ερωτήση κανείς· τι + είδους ανθρώπους θεωρείς τον Πολύκλειτον και τον Φειδίαν και έχεις + σκοπόν να πληρώνης αυτά τα χρήματα; Τι ήθελες αποκριθή; + +Ιπποκράτης + θα έλεγα ότι τα πληρώνω, διότι είναι αγαλματοποιοί. + +Σωκράτης + Και διά να γείνης τι πράγμα συ ο ίδιος; + +Ιπποκράτης + Διά να γείνω, εννοείται, αγαλματοποιός. + +Σωκράτης + Πολύ καλά, είπα εγώ· τώρα λοιπόν εγώ και συ, αφ' ου υπάγωμεν εις + τον Πρωταγόραν, θα είμεθα έτοιμοι να πληρώνωμεν διά σε ως μισθόν τα + ιδικά μας χρήματα, εάν αυτά αρκούν και με αυτά τον καταφέρωμεν· εάν + δε όχι, δαπανώντες και τα χρήματα των φίλων μας. Εν ώ λοιπόν ημείς + με τόσην προθυμίαν καταγινόμεθα εις αυτά, εάν κανείς μας ερωτήση· + ειπέ μου, Σωκράτη και Ιπποκράτη, τι είδους άνθρωπον θεωρείτε τον + Πρωταγόραν και έχετε σκοπόν να του πληρώνετε χρήματα; Τι ηθέλομεν + αποκριθή εις αυτόν; Τι άλλο όνομα ακούομεν να λέγουν διά τον + Πρωταγόραν, καθώς λέγουν διά τον Φειδίαν το όνομα αγαλματοποιός, + και διά τον Όμηρον το όνομα ποιητής; Τι τοιούτον όνομα ακούομεν διά + τον Πρωταγόραν; + +Ιπποκράτης + Ονομάζουν βεβαίως, Σωκράτη, είπεν ο Ιπποκράτης, τον άνδρα ότι είναι + σοφιστής. + +Σωκράτης + Θα υπάγωμεν λοιπόν να πληρώνωμεν τα χρήματα εις αυτόν ως σοφιστήν; + +Ιπποκράτης + Μάλιστα. + +Σωκράτης + Εάν λοιπόν σε ερωτήση κανείς ακόμη και τούτο· συ ο ίδιος τι θέλεις + να γείνης και πηγαίνεις κοντά εις τον Πρωταγόραν; + +Ιπποκράτης + Και εκείνος είπεν, αφ' ου εκοκκίνισε — διότι πλέον ήρχισε να φέγγη + η ημέρα, ώστε αυτός εφαίνετο καθαρά — εάν μεν ομοιάζη τούτο κατά τι + με τα προηγούμενα, διά να γείνω, εννοείται, σοφιστής. + +Σωκράτης + Συ δε, είπον εγώ, διά το όνομα των θεών, δεν θα εντρέπεσαι να + παρουσιάσης τον εαυτόν σου εις τους Έλληνας ως σοφιστήν; + +Ιπποκράτης + Ναι, μα τον Δία, Σωκράτη, θα εντρεπόμην, εάν πρέπη να ομολογήσω + εκείνα τα οποία σκέπτομαι. + +Σωκράτης + Αλλ' άρά γε, Ιπποκράτη, μήπως δεν νομίζεις ότι η μάθησίς σου εκ + μέρους του Πρωταγόρου θα είναι τοιαύτη (διά ν' αποκτήσης δηλαδή το + επάγγελμα του σοφιστού), αλλά ωσάν εκείνην η οποία έγεινεν εκ + μέρους του γραμματοδιδασκάλου και του κιθαροδιδασκάλου και του + παιδοτρίβου (δηλαδή του γυμναστού); Διότι συ δεν έμαθες κανέν από + αυτά τα μαθήματα ως τέχνην διά να γείνης τεχνίτης, αλλά διά να + εκπαιδευθής, όπως αρμόζει να εκπαιδεύηται ο πολίτης και ο ελεύθερος + άνθρωπος. + +Ιπποκράτης + Βεβαιότατα, είπεν ο Ιπποκράτης, μου φαίνεται ότι μάλλον τοιαύτη + πρέπει να είναι η εκ μέρους του Πρωταγόρου μάθησίς μου. + +Σωκράτης + Γνωρίζεις λοιπόν εκείνο το οποίον πρόκειται τώρα να πράξης, ή δεν + το καταλαμβάνεις; Είπα εγώ. + +Ιπποκράτης + Προκειμένου περί τίνος πράγματος; + +Σωκράτης + Ότι πρόκειται να παραδώσης την ψυχήν σου να την περιποιηθή + άνθρωπος, ως λέγεις, σοφιστής· τι δε πράγμα είναι ο σοφιστής, θα + μου φανή παράξενον, αν το ηξεύρης. Και όμως, εάν δεν ηξεύρης τούτο, + ούτε εις τι είδους άνθρωπον παραδίδεις την ψυχήν σου ηξεύρεις, ούτε + αν την παραδίδεις εις καλόν ή εις πραγματικώς κακόν. + +Ιπποκράτης + Νομίζω βέβαια, είπεν ο Ιπποκράτης, ότι ηξεύρω. + +Σωκράτης + Λέγε λοιπόν, τι νομίζεις ότι είναι ο σοφιστής; + +Ιπποκράτης + Εγώ μεν, είπεν αυτός, καθώς και το όνομα φανερώνει, νομίζω ότι + σοφιστής είναι εκείνος που γνωρίζει τα σοφά πράγματα. + +Σωκράτης + Δεν ημπορούμεν λοιπόν, είπα εγώ, να είπωμεν τούτο και διά ζωγράφους + και διά τέκτονας, ότι δηλαδή αυτοί είναι οι οποίοι γνωρίζουν τα + σοφά πράγματα· αλλ' εάν κανείς μας ερωτήση, κατά τι σοφά πράγματα + ηξεύρουν οι ζωγράφοι, θα είπωμεν ίσως εις αυτόν, ότι γνωρίζουν τα + αναφερόμενα εις την τεχνούργησιν των εικόνων, και τα άλλα ομοίως. + Εάν δε κανείς ήθελεν ερωτήσει το εξής, ο δε σοφιστής των κατά τι + σοφών πραγμάτων είναι γνώστης; Τι ηθέλαμεν αποκριθή εις αυτόν; Ότι + ποίαν εργασίαν γνωρίζει; + +Ιπποκράτης + Τι άλλο θα ελέγαμεν εις αυτόν, Σωκράτη, παρά ότι ο σοφιστής + γνωρίζει να κάμνη ένα ικανόν εις το λέγειν; + +Σωκράτης + Θα ελέγαμεν ίσως την αλήθειαν, είπα εγώ, όχι όμως βέβαια επαρκώς· + διότι η απόκρισίς σου μας χρειάζεται ακόμη μίαν ερώτησιν· περί + ποίου πράγματος δηλαδή ο σοφιστής κάμνει ένα ικανόν να λέγη· καθώς + ο κιθαροδιδάσκαλος κάμνει βεβαίως ένα ικανόν να λέγη δι' εκείνο το + πράγμα το οποίον τον έμαθε, δηλαδή διά τον κιθαρισμόν· δεν είναι + έτσι; + +Ιπποκράτης + Ναι. + +Σωκράτης + Πολύ καλά· ο δε σοφιστής λοιπόν περί ποίου πράγματος κάμνει ένα + ικανόν να λέγη; Ή εννοείται ότι τον κάμνει ικανόν να λέγη δι' + εκείνο το οποίον και ηξεύρει; + +Ιπποκράτης + Επόμενον είναι βεβαίως. + +Σωκράτης + Ποίον λοιπόν είναι το πράγμα περί του οποίου και ο ίδιος ο σοφιστής + γνωρίζει και τον μαθητήν του κάμνει να γνωρίζη; + +Ιπποκράτης + Μα τον Δία, είπεν ο Ιπποκράτης, δεν ημπορώ πλέον να σου το είπω. + +Σωκράτης + Και έπειτα από τούτο εγώ είπα· Τι λοιπόν; Ηξεύρεις εις ποίον + κίνδυνον πηγαίνεις να εκθέσης την ψυχήν σου; Ή το μεν σώμα σου, εάν + ήτο χρεία να εμπιστευθής αυτό εις κανένα, διακινδυνεύων ή να γείνη + καλά ή να γείνη κακά, θα εσκέπτεσο επανειλημμένως πολλά, αν πρέπει + να το εμπιστευθής εις αυτόν ή όχι, και τους φίλους και τους + συγγενείς σου θα παρεκάλεις να σε συμβουλεύσουν και θα εξήταζες το + πράγμα πολλάς ημέρας· εκείνο δε το οποίον θεωρείς πολυτιμότερον από + το σώμα σου, δηλαδή την ψυχήν σου, και εκ του οποίου εξαρτάται καθ' + όλα η ευτυχία ή δυστυχία σου, εάν αυτή γείνη καλή ή κακή, διά τούτο + λοιπόν το πράγμα ούτε εις τον πατέρα σου, ούτε εις τον αδελφόν σου, + ούτε εις κανένα από ημάς τους φίλους σου έκαμες τίποτε γνωστόν, διά + να συμβουλευθής αν πρέπει να εμπιστευθής την ψυχήν σου ή όχι εις + τούτον τον ξένον όστις ήλθεν, αλλ' αφού το έμαθες το εσπέρας, καθώς + λέγεις, τα χαράμματα έρχεσαι και διόλου δεν αναφέρεις ούτε + συμβουλήν ζητείς δι' αυτό το ζήτημα, αν πρέπει δηλαδή να + εμπιστευθής τον εαυτόν σου εις αυτόν ή όχι, είσαι δε έτοιμος να + δαπανήσης και τα ιδικά σου και των φίλων σου τα χρήματα, διότι τώρα + πλέον έχεις πεισθή, ότι εξάπαντος πρέπει να πλησιάσης τον + Πρωταγόραν, τον οποίον ούτε γνωρίζεις, καθώς λέγεις, ούτε + συνωμίλησες ποτέ έως τώρα με αυτόν, τον ονομάζεις δε μόνον + σοφιστήν· τι πράγμα δε είναι ο σοφιστής, εις τον οποίον πρόκειται + να εμπιστευθής τον εαυτόν σου, αποδεικνύεσαι ότι δεν ηξεύρεις. + +Ιπποκράτης + Και αυτός, αφ' ου ήκουσε ταύτα, είπεν· από αυτά τα οποία συ λέγεις, + Σωκράτη, φαίνεται ότι έχεις δίκαιον. + +Σωκράτης + Μήπως άρά γε, Ιπποκράτη, ο σοφιστής τυχαίνει να είναι έμπορος ή + παντοπώλης των πραγμάτων, με τα οποία τρέφεται η ψυχή; + +Ιπποκράτης + Εις εμέ τουλάχιστον τοιούτος φαίνεται· η δε ψυχή με τι τρέφεται, + Σωκράτη; + +Σωκράτης + Με μαθήματα βέβαια, είπα εγώ. Και πρέπει να προσέχωμεν, φίλε μου, + να μη μας απατήση ο σοφιστής, ο οποίος επαινεί εκείνα τα οποία + πωλεί, καθώς κάμνουν οι πωλούντες την τροφήν του σώματος, ο έμπορος + δηλαδή και ο παντοπώλης. Διότι και αυτοί δεν γνωρίζουν βέβαια ούτε + οι ίδιοι από τα τρόφιμα τα οποία πωλούν ποίον είναι ωφέλιμον και + ποίον βλαβερόν διά το σώμα· τα επαινούν δε όλα εν ώ τα πωλούν, ούτε + εκείνοι οι οποίοι αγοράζουν από αυτούς ηξεύρουν (ποίον είναι + ωφέλιμον και ποίον βλαβερόν) εκτός εάν τύχη κανείς κάτοχος της + γυμναστικής ή ιατρός (2). Τοιουτοτρόπως δε και εκείνοι οι οποίοι + περιφέρουν τα μαθήματα εις διαφόρους πόλεις και τα πωλούν και τα + εμπορεύονται εις εκείνον ο οποίος συμβή να επιθυμή αυτά, επαινούν + μεν όλα, όσα πωλούν, ίσως όμως, φίλτατε, και από τούτους μερικοί να + μη γνωρίζουν από εκείνα τα οποία πωλούν ποίον είναι ωφέλιμον ή + ποίον βλαβερόν εις την ψυχήν. Επίσης και εκείνοι οι οποίοι + αγοράζουν από αυτούς, εκτός εάν πάλιν τύχη κανείς έχων ιατρικάς + γνώσεις διά την ψυχήν. Εάν λοιπόν τυχαίνη συ να γνωρίζης από αυτά + τα μαθήματα, ποίον είναι ωφέλιμον και ποίον βλαβερόν διά την ψυχήν, + άφοβα ημπορείς να αγοράσης μαθήματα και από τον Πρωταγόραν και από + οποιονδήποτε άλλον· εάν δε δεν γνωρίζης, πρόσεχε, φίλτατε, μήπως + παίξης εις την τύχην και κινδυνεύσης τα προσφιλέστερα εις τον + κόσμον πράγματα. Και βέβαια είναι πολύ μεγαλύτερος κίνδυνος εις την + αγοράν των μαθημάτων ή εις την αγοράν των τροφίμων. Διότι, αφ' ου + αγοράση κανείς τρόφιμα από κανένα παντοπώλην ή έμπορον, ημπορεί να + τα μετακομίση μέσα εις δοχεία, και, προτού τα φάγη ή τα πίη και + ούτω τα δεχθή μέσα εις το σώμα του, ημπορεί να προσκαλέση και τον + ειδήμονα να τον συμβουλευθή ποίον δύναται να φάγη ή να πίη και + πόσον από αυτό και πότε· ώστε εις την αγοράν τούτων δεν υπάρχει + μεγάλος κίνδυνος. Τα δε μαθήματα δεν είναι δυνατόν να τα + μεταφέρωμεν μέσα εις άλλο δοχείον, αλλ' είμεθα υποχρεωμένοι, αφ' ου + πληρώσωμεν την αξίαν, να πάρωμεν το μάθημα μέσα εις την ιδίαν ψυχήν + μας, και, αφ' ου το μάθωμεν, θ' αναχωρήσωμεν ή βλαμμένοι ή + ωφελημένοι. Ταύτα λοιπόν ας εξετάσωμεν και μαζί με τους + γεροντοτέρους μας· διότι ημείς είμεθα ακόμη νέοι και δεν ημπορούμεν + να κρίνωμεν ασφαλώς διά τόσον δύσκολον πράγμα. Τώρα όμως, μίαν + φοράν που εκινήσαμεν, ας υπάγωμεν και ας ακούσωμεν τον άνδρα, + έπειτα, αφ' ου τον ακούσωμεν, ας το κάμωμεν γνωστόν και εις άλλους· + διότι δεν είναι μόνον ο Πρωταγόρας εκεί, αλλά και ο Ιππίας από την + Ήλιδα· νομίζω δε ότι είναι εκεί και ο Πρόδικος από την Κέαν και + άλλοι πολλοί και σοφοί. + + Αφ' ου απεφασίσαμεν αυτά, επηγαίναμεν· όταν δ' εφθάσαμεν εμπρός εις + την θύραν, εσταματήσαμεν και συνωμιλούσαμεν δι' έν ζήτημα, το + οποίον εγεννήθη μεταξύ μας εις τον δρόμον· διά να μη μείνη λοιπόν η + ομιλία ατελείωτη, αλλά πρώτα να την τελειώσωμεν και έπειτα να + έμβωμεν, εσταματήσαμεν εμπρός εις την θύραν και συνωμιλούσαμεν, έως + ότου εμείναμεν μεταξύ μας σύμφωνοι· μου φαίνεται λοιπόν ότι ο + θυρωρός, κάποιος ευνούχος, είχε το αυτί του και μας ήκουε· φαίνεται + δε ότι ένεκα του πλήθους των ερχομένων σοφιστών εβαρύνθη εκείνους, + οι οποίοι εσύχναζαν εις την οικίαν· όταν λοιπόν εκτυπήσαμεν την + θύραν, αφ' ου ήνοιξε και μας είδεν, ουφ, είπε, κάτι πάλιν σοφισταί + είναι· δεν έχει καιρόν και συγχρόνως γρήγορα-γρήγορα έπιασε την + θύραν με τα δύο του χέρια και με όλην του την δύναμιν μας την + έκλεισεν εις τα μούτρα. Και ημείς εκ νέου εκτυπούσαμεν, και εκείνος + κρατών κλεισμένην την θύραν απεκρίθη και είπεν· ω άνθρωποι, είπε, + δεν ηκούσατε, ότι δεν έχει καιρόν; Αλλά, φίλε μου, είπα εγώ, ούτε + εις τον Καλλίαν ερχόμεθα, ούτε σοφισταί είμεθα· ώστε μη φοβείσαι· + ήλθομεν να ίδωμεν τον Πρωταγόραν, επειδή τον χρειαζόμεθα· + ειδοποίησε λοιπόν. Μετά πολλής δυσκολίας ο άνθρωπος επί τέλους μας + ήνοιξε την θύραν άμα δ' εμβήκαμεν, εύρομεν τον Πρωταγόραν, ο οποίος + επεριπάτει έμπροσθεν της στοάς· κατά σειράν δ' επεριπάτουν μαζί με + αυτόν από μεν το έν μέρος ο Καλλίας ο υιός του Ιππονίκου και ο από + την ιδίαν μητέρα αδελφός του ο Πάραλος ο υιός του Περικλέους και ο + Χαρμίδης ο υιός του Γλαύκωνος· από δε το άλλο μέρος ο άλλος υιός + του Περικλέους Ξάνθιππος, και ο Φιλιππίδης ο υιός του Φιλομήλου και + ο Αντίμοιρος από την Μένδην (της Θράκης), ο οποίος είναι ο πλέον + περίφημος από τους μαθητάς του Πρωταγόρου και μανθάνει χάριν της + τέχνης, διά να γείνη σοφιστής. Εκείνοι δε οι οποίοι ηκολούθουν + οπίσω απ' αυτούς και ηκροάζοντο τα λεγόμενά των, οι μεν + περισσότεροι εφαίνοντο ξένοι, τους οποίους σύρει ο Πρωταγόρας από + όλας τας πόλεις από τας οποίας περνά, μαγεύων αυτούς με την φωνήν + του καθώς ο Ορφεύς, εκείνοι δε ακολουθούν προς το μέρος της φωνής + μαγευμένοι· ήσαν δε και μερικοί από τους εντοπίους μέσα εις την + συντροφιά· αυτήν λοιπόν την συντροφιά άμα εγώ την είδον, + ευχαριστήθην βέβαια παρά πολύ. Βλέπων ότι επρόσεχαν καλά να μη + ευρίσκωνται ποτέ εις το έμπροσθεν μέρος του Πρωταγόρου μέσα εις τα + πόδια του, αλλ' όταν αυτός έστρεφεν εις τα οπίσω, και εκείνοι οι + οποίοι ευρίσκοντο μαζί του, με εύμορφον κάπως τρόπον και με τάξιν + εχωρίζοντο εις δύο αυτοί οι ακροαταί του από το έν μέρος και από το + άλλο, και βαδίζοντες κυκλοτερώς πάντοτε ετοποθετούντο όπισθεν του + ωραιότατα. + + Έπειτα από αυτόν ως φάσμα διέκρινα, καθώς είπεν ο Όμηρος, τον + Ιππίαν από την Ήλιδα, ο οποίος εκάθητο εις τα έμπροσθεν της + αντικρυνής στοάς εις θρόνον· ολόγυρά του δε εκάθηντο εις θρανία ο + Ερυξίμαχος ο υιός του Ακουμενού και ο Φαίδρος από την Μυρρινούντα + της Αττικής και ο Άνδρων ο υιός του Ανδροτίωνος, και από τους + ξένους μερικοί συμπατριώται του και μερικοί άλλοι. Εφαίνοντο δε ότι + ηρώτων πότε ο ένας και πότε ο άλλος τον Ιππίαν διά ζητήματα της + φυσικής και διά μερικά αστρονομικά ζητήματα, εκείνος δε εις τον + θρόνον καθήμενος έλυε το ζήτημα καθενός από αυτούς και έδιδεν + εκτεταμένας αποκρίσεις εις τας ερωτήσεις των· διέκρινα δ' επίσης + μέσα και τον Τάνταλον, δηλαδή είχεν έλθει λοιπόν και ο Πρόδικος από + την Κέαν· ήτο δε μέσα εις έν μικρόν δωμάτιον, το οποίον προτήτερα + μετεχειρίζετο ως αποθήκην ο Ιππόνικος, τώρα δε ο Καλλίας ένεκα του + πλήθους των διατριβόντων εκεί, αφ' ου άδειασε και αυτό, το έκαμε + κατοικίαν διά τους ξένους. Ο μεν Πρόδικος λοιπόν ήτον ακόμη + πλαγιασμένος, τυλιγμένος μέσα εις μερικά δέρματα και σκεπάσματα + παρά πολλά, καθώς εφαίνετο δε, εκάθηντο πλησίον εις αυτόν επάνω εις + τα πλησίον κρεββάτια ο Παυσανίας από το προάστειον των Κεραμέων και + μαζί με αυτόν ένα νέον ακόμη παιδάριον, καθώς εγώ νομίζω, φυσικά + εύμορφον και αγαθόν και κατά την όψιν παρά πολύ ωραίον. Μου εφάνη + ότι ήκουσα να το ονομάζουν Αγάθωνα, και δεν θα μου φανή παράξενον + αν είναι παιδίον ερωμένον του Παυσανίου. Ήτο λοιπόν τούτο το + παιδάριον, και οι δύο Αδείμαντοι, ο υιός του Κήπιδος δηλαδή και ο + υιός του Λευκολοφίδου, εφαίνοντο δε μερικοί άλλοι. Διά ποία δε + ζητήματα συνωμίλουν, εγώ τουλάχιστον που ήμην απ' έξω δεν ημπόρουν + να καταλάβω, αν και επεθύμουν με πάθος ν' ακούσω τον Πρόδικον· + διότι μου φαίνεται ότι είναι άνθρωπος πάνσοφος και θείος· αλλ' + επειδή η φωνή του είναι βαρεία, εγίνετο ένας βόμβος μέσα εις το + δωμάτιον και έκαμνεν ώστε να μη διακρίνωνται τα λεγόμενα. + + Ύστερ' απ' ολίγο, αφ' ου είχομεν ημείς εισέλθει, κατόπιν εμβήκεν + έπειτα και ο Αλκιβιάδης ο ωραίος, καθώς συ λέγεις και εγώ το + παραδέχομαι, και ο Κριτίας ο υιός του Καλαίσχρου. Ημείς λοιπόν + καθώς εμβήκαμεν, αφ' ου ακόμη ολίγον εχρονοτριβήσαμεν και + παρετηρήσαμεν αυτά, επλησιάσαμεν προς τον Πρωταγόραν και εγώ είπα. + +Σωκράτης + Πρωταγόρα, και εγώ και αυτός εδώ ο Ιπποκράτης ήλθομεν προς σε. + +Πρωταγόρας + Τι από τα δύο, είπε, θέλετε με μόνον εμέ να ομιλήσητε ιδιαιτέρως, ή + εν ώ είναι μαζί μου και οι άλλοι; + +Σωκράτης + Μας είναι όλως διόλου αδιάφορον, είπον εγώ· αφ' ου δε ακούσης την + αιτίαν, διά την οποίαν ήλθομεν, μόνος σου σκέψου (τι πρέπει να + γείνη). + +Πρωταγόρας + Ποία λοιπόν, είπεν, είναι η αιτία, διά την οποίαν ήλθετε; + +Σωκράτης + Αυτός εδώ ο Ιπποκράτης, είναι μεν εντόπιος, υιός του Απολλοδώρου, + από μεγάλην και πλουσίαν οικογένειαν· αυτός δε φαίνεται ότι κατά τα + φυσικά προτερήματα είναι ωσάν κάθε ένα της ηλικίας του. Επιθυμεί + δε, καθώς μου φαίνεται, να γείνη πεπαιδευμένος μέσα εις την πόλιν, + νομίζει δε ότι θα κατορθώση τούτο προ πάντων, εάν σπουδάση πλησίον + σου· τώρα λοιπόν συ σκέψου αυτά· τι από τα δύο, νομίζεις ότι πρέπει + να συνομιλήσης μόνος σου με ημάς μόνους, ή να είναι και οι άλλοι + μαζί. + +Πρωταγόρας + Σωστά, είπε, λαμβάνεις προφυλάξεις δι' εμέ, Σωκράτη. Διότι ξένος + άνθρωπος, ο οποίος πηγαίνει εις μεγάλας πόλεις, και μέσα εις αυτάς + πείθει τους καλυτέρους νέους ν' αφήσουν τας συναναστροφάς των + άλλων, και συγγενών και ξένων, και γερόντων και νέων και να + συναναστρέφονται αυτόν, διά να γείνουν διά της συναναστροφής του + καλύτεροι, πρέπει, εν ώ κάμνει αυτά, να φοβήται· διότι εις αυτά τα + πράγματα δεν συμβαίνουν μικροί φθόνοι και άλλα μίση και επιβουλαί. + Εγώ δε λέγω ότι η μεν σοφιστική τέχνη είναι παλαιά, από δε τους + παλαιούς άνδρας, εκείνοι οι οποίοι μετεχειρίζοντο αυτήν, επειδή + εφοβούντο την δυσαρέσκειαν την οποίαν προκαλεί, είχον ως πρόφασιν + και εκρύπτοντο, άλλοι μεν την ποίησιν, καθώς ο Όμηρος και ο Ησίοδος + και ο Σιμωνίδης, άλλοι δε πάλιν τελετάς και προφητείας, καθώς αι + του Ορφέως και του Μουσαίου· μερικοί δε, καθώς εκατάλαβα, και την + γυμναστικήν, καθώς ο Ίκκος από τον Τάραντα και εκείνος ο οποίος + ακόμη και τώρα είναι σοφιστής από όλους ανώτερος ο Ηρόδικος από την + Σηλυβρίαν της Θράκης, καταγόμενος δε από τα Μέγαρα· την μουσικήν δε + μετεχειρίσθη ως πρόφασιν και ο ιδικός σας Αγαθοκλής, ο οποίος είναι + μεγάλος σοφιστής, και ο Πυθοκλείδης, από την Κέαν και πολλοί άλλοι. + Όλοι αυτοί, καθώς λέγω, επειδή εφοβήθησαν τον φθόνον, + μετεχειρίσθησαν αυτάς τας τέχνας διά παραπετάσματα· εγώ δε με όλους + αυτούς ως προς τούτο δεν συμφωνώ· διότι φρονώ ότι αυτοί δεν + κατώρθωσαν εκείνο το οποίον ηθέλησαν διότι είναι αδύνατον να κρυφθή + κανείς, από εκείνους, οι οποίοι έχουν δύναμιν μέσα εις τας πόλεις + να επιβάλλωνται, ένεκα των οποίων μεταχειρίζεται κανείς αυτάς τας + προφάσεις· επειδή ο κοινός λαός βεβαίως δεν καταλαμβάνει τίποτε απ' + αυτά, αλλ' εκείνα τα οποία αυτοί (οι προύχοντες) διαδώσουν, αυτά + επαινεί. Το να θέλη λοιπόν κανείς να κρυφθή, εν ώ δεν ημπορεί να + κρυφθή, αλλά γίνεται ολοφάνερος, είναι και πολύ ανόητος δουλειά, + και χωρίς άλλο κάμνει τους ανθρώπους να τον μισούν περισσότερον· + διότι νομίζουν ότι εκείνος που κάμνει αυτά, κοντά εις τα άλλα είναι + και κατεργάρης. Εγώ λοιπόν δεν ηκολούθησα τούτους, αλλ' όλως διόλου + τον εναντίον δρόμον, και ομολογώ ότι και σοφιστής είμαι και + ανθρώπους διδάσκω, και νομίζω ότι αυτή η προφύλαξις είναι καλυτέρα + από εκείνην, το να ομολογώ δηλαδή το επάγγελμά μου μάλλον παρά να + το αρνούμαι· κοντά δε εις αυτήν έχω σκεφθή και άλλας προφυλάξεις, + ώστε, διά να είπω την αλήθειαν, δεν έπαθον κανέν κακόν, διότι + ομολογώ ότι είμαι σοφιστής. Αν και είναι έως τώρα πολλά βεβαίως έτη + που εξακολουθώ αυτήν την τέχνην· διότι και όλα ομού τα χρόνια της + ηλικίας μου είναι πολλά· και δεν είναι κανείς από όλους σας, του + οποίου να μη είμαι πατήρ κατά τα χρόνια· ώστε θα είναι παρά πολύ + ευχάριστον εις εμέ, εάν θέλετε τίποτε, δι' όλα όσα επιθυμείτε να + ομιλήσωμεν εμπρός εις όλους όσοι είναι μέσα. + + Και εγώ — διότι υπωψιάσθην ότι αυτός επιθυμεί να επιδειχθη εις τον + Πρόδικον και εις τον Ιππίαν και να καμαρώση, ότι έχομεν έλθει διότι + είμεθα θαυμασταί του — είπον. + +Σωκράτης + Διατί να μη καλέσωμεν και τον Πρόδικον και τον Ιππίαν και όσους + είναι μαζί των, διά ν' ακροασθώσι την συνομιλίαν μας; + +Πρωταγόρας + Βεβαιότατα, είπε. + +Καλλίας + Επιθυμείτε λοιπόν, είπεν ο Καλλίας, να βάλωμεν γύρω καθέδρας, διά + να συνομιλήτε καθήμενοι; + + Εγνωμοδοτήσαμεν ότι χρειάζονται· ημείς δε όλοι χαίροντες ότι θ' + ακούσωμεν άνδρας σοφούς, μόνοι μας επιάσαμεν τα θρανία και τα + κρεββάτια και τα ετοποθετήσαμεν πλησίον του Ιππίου· διότι εκεί + υπήρχον από προτήτερα τα θρανία. Εις τούτο δε το μεταξύ έφθασαν και + ο Κριτίας και ο Αλκιβιάδης οδηγούντες τον Πρόδικον, τον οποίον + εσήκωσαν από το κρεββάτι, και εκείνους που ήσαν μαζί με τον + Πρόδικον. Αφ' ου δε όλοι εκαθίσαμεν μαζί, ο Πρωταγόρας είπε· τώρα + λοιπόν, Σωκράτη, που και αυτοί εδώ είναι παρόντες, ημπορείς να + είπης εκείνα τα οποία μου ανέφερες προ ολίγου διά τον νέον τούτον. + +Σωκράτης + Θ' αρχίσω, Πρωταγόρα, να σου είπω εκείνα διά τα οποία ήλθον, με τα + ίδια λόγια με τα οποία ήρχισα προ ολίγου. Αυτός εδώ δηλαδή ο + Ιπποκράτης συμβαίνει να επιθυμή πολύ την συναναστροφήν σου· λέγει + δε ότι ευχαρίστως επιθυμεί να μάθη τι θα ωφεληθή, εάν φοιτήση + πλησίον σου. Τόσον μόνον έχω να είπω. + + Έλαβε λοιπόν τον λόγον ο Πρωταγόρας και είπε· + +Πρωταγόρας + Παιδί μου, θα λάβης την εξής ωφέλειαν, εάν έλθης κοντά μου, την + ημέραν κατά την οποίαν θα συνομιλήσης μαζί μου, θα υπάγης εις το + σπίτι σου, αφ' ου γείνης καλύτερος παρ' ό,τι ήσο, και την ακόλουθον + ημέραν το ίδιον θα συμβή και κατ' εξακολούθησιν κάθε ημέραν θα + προκόπτης εις το καλύτερον. + + Και εγώ, αφ' ου ήκουσα αυτά, είπον. + +Σωκράτης + Πρωταγόρα, τούτο που λέγεις δεν είναι διόλου παράξενον, αλλά + φυσικόν πράγμα, διότι και συ, αν και έχεις τόσον μεγάλην ηλικίαν + και είσαι τόσον σοφός, εάν σε διδάξη κανείς εκείνο το οποίον + συμβαίνει να μη γνωρίζης, θα εγίνεσο καλύτερος· δεν ζητούμεν όμως + τούτο, αλλά το εξής· αν λόγου χάριν τώρα έξαφνα ο Ιπποκράτης αυτός + εδώ ήλλασσεν επιθυμίαν και επεθύμει την συναναστροφήν τούτου του + νέου, ο οποίος τώρα εσχάτως ήλθεν εις τον τόπον μας, του Ζευξίππου + δηλαδή από την Ηράκλειαν, και αφ' ου ήθελεν υπάγει κοντά εις αυτόν, + καθώς τώρα έρχεται κοντά εις σε, ήθελεν ακούσει από αυτόν αυτά τα + ίδια, τα οποία ακούει από σε, ότι δηλαδή συναναστρεφόμενος αυτόν + κάθε ημέραν θα γίνεται καλύτερος και θα προκόπτη· εάν τον ερωτήση + πάλιν εις τι πράγμα λέγεις ότι θα γείνω καλύτερος και εις τι πράγμα + θα προκόψω; Ο Ζεύξιππος θα είπη εις αυτόν, ότι θα προκόψη εις την + ζωγραφικήν και εάν, αφού αντάμωνε τον Ορθαγόραν τον Θηβαίον, ήθελεν + ακούσει και από εκείνον αυτά τα ίδια, τα οποία ακούει από σε, θα + τον ηρώτα πάλιν εις τι πράγμα θα γίνηται καθ' ημέραν καλύτερος, εάν + συναναστρέφηται εκείνον, θα του έλεγε βεβαίως και αυτός ότι θα + γείνη καλύτερος εις το παίξιμον του αυλού· έτσι λοιπόν και συ ειπέ + εις τον νέον και εις εμέ ο οποίος σ' ερωτώ δι' αυτόν· αυτός εδώ ο + Ιπποκράτης, αν φοιτήση κοντά εις τον Πρωταγόραν, την ημέραν κατά + την οποίαν θα τον συναναστραφή, θ' αναχωρήση αφ' ου γείνη καλύτερος + καθώς και κάθε μίαν από τας άλλας ημέρας θα προκόψη πολύ, αλλά εις + τι πράγμα, Πρωταγόρα, και διά ποίον σκοπόν; + + Και ο Πρωταγόρας, αφ' ου ήκουσεν αυτά από εμέ, είπε: + +Πρωταγόρας + Και συ καλά ερωτάς, Σωκράτη, και εγώ αισθάνομαι χαράν ν' + αποκρίνωμαι εις εκείνους οι οποίοι καλά μ' ερωτούν. Ο Ιπποκράτης + λοιπόν, όταν έλθη κοντά μου, δεν θα πάθη εκείνα, τα οποία θα + επάθαινεν, εάν εγίνετο φοιτητής εις κανένα άλλον από τους σοφιστάς· + διότι οι μεν άλλοι καταστρέφουν τους νέους· εν ώ ούτοι αποφεύγουν + τας τέχνας, αυτοί πάλιν εκ νέου τους σύρουν χωρίς να θέλουν και + τους ρίπτουν μέσα εις τας τέχνας, διδάσκοντες λογαριασμούς και + αστρονομίαν και γεωμετρίαν και μουσικήν — και συγχρόνως έρριψε + βλέμμα προς τον Ιππίαν — , όταν δ' έλθη κοντά εις εμέ, δεν θα μάθη + διά κανέν άλλο πράγμα, παρά δι' εκείνο, διά το οποίον ήλθε. Το δε + μάθημά μου είναι η ορθή σκέψις διά τα πράγματα της οικίας, διά να + ημπορή να διοική όσον το δυνατόν καλύτερον το σπιτικόν του, και διά + τα πράγματα της πόλεως, διά να είναι ικανώτατος να ομιλή δι' όσα + αναφέρονται εις την πόλιν και να εκτελή αυτά. + +Σωκράτης + Άρά γε, είπον εγώ, να εκατάλαβα αυτά που λέγεις; Διότι μου φαίνεται + ότι ομιλείς διά την πολιτικήν τέχνην και υπόσχεσαι ότι κάμνεις τους + ανθρώπους καλούς πολίτας. + +Πρωταγόρας + Αυτό λοιπόν ακριβώς, Σωκράτη, είναι, είπε, το έργον, το οποίον + επαγγέλλομαι. + +Σωκράτης + Καλήν λοιπόν τέχνην, είπον εγώ, κατέχεις, εάν την κατέχης· διότι + τίποτε άλλο βέβαια δεν θα σου είπω παρά εκείνα τα οποία σκέπτομαι. + Εγώ δηλαδή, Πρωταγόρα, ενόμιζον ότι τούτο το πράγμα δεν είναι + δυνατόν να διδαχθή, αλλ' αφ' ου συ το λέγεις, δεν έχω λόγον να + δείξω δυσπιστίαν. Έχω όμως το δικαίωμα να είπω διατί φρονώ ότι αυτό + δεν είναι δυνατόν να διδαχθή, ούτε να μεταδοθή από ανθρώπους εις + άλλους ανθρώπους. + + Διότι εγώ, καθώς και οι άλλοι Έλληνες, λέγω ότι οι Αθηναίοι είναι + σοφοί. Βλέπω λοιπόν, όταν συναθροισθώμεν εις την συνέλευσιν, ότι, + όταν μεν είναι χρεία να εκτελέση τίποτε η πόλις αναφερόμενον εις + οικοδομήσεις, προσκαλεί ως συμβούλους δι' εκείνα που θα οικοδομήση + τους οικοδόμους, όταν δε πρόκειται διά ναυπηγήσεις, προσκαλεί τους + ναυπηγούς, και με τον ίδιον τρόπον εκτελεί όλα τα άλλα, όσα + νομίζουν ότι μπορεί κανείς να τα μάθη και ότι είναι δυνατόν να + διδαχθώσιν. Εάν δε προβάλη κανείς άλλος να τους συμβουλεύση, τον + οποίον εκείνοι νομίζουν ότι δεν είναι τεχνίτης, και παρά πολύ + ωραίος και πλούσιος και ευγενής αν είναι, όχι μόνον μ' όλα του αυτά + δεν τον ακούουν, αλλά και τον περιγελούν και κάμνουν θόρυβον έως + ότου ο ίδιος, ο οποίος επρόβαλε να ομιλήση, σηκωθή να φύγη, ή οι + τοξόται (δηλαδή οι κλητήρες) τον σύρουν εκείθεν ή τον πετάξουν έξω + κατά διαταγήν των πρυτάνεων (δηλαδή των προέδρων). Δι' εκείνα + λοιπόν τα πράγματα, διά τα οποία χρειάζεται τέχνη, τοιουτοτρόπως + κάμνουν· όταν δε ήθελεν είναι χρεία να σκεφθώσι και αποφασίσωσι διά + κανέν πράγμα που αποβλέπει εις την διοίκησιν της πόλεως, σηκώνεται + και τους συμβουλεύει οποιοσδήποτε και αν είναι αδιακρίτως, κτίστης, + χαλκωματάς, πετσωματάς, έμπορος, πλοίαρχος, πλούσιος, πτωχός, + ευγενής, πρόστυχος, και κανείς δεν τον μαλώνει, όπως μαλώνουν τους + προηγουμένους, ότι τάχα χωρίς να είχον κανένα διδάσκαλον, έπειτα + τολμούν να συμβουλεύσουν· διότι, καθώς φαίνεται, νομίζουν ότι τούτο + το πράγμα δεν είναι δυνατόν να το διδαχθή κανείς· και όχι μόνον η + κοινωνία γενικώς της πόλεως έτσι κάμνει, αλλά και ιδιαιτέρως μεταξύ + μας οι πλέον σοφοί και οι καλύτεροι από τους πολίτας εκείνην την + ικανότητα, την οποίαν έχουν, δεν είναι ικανοί να την παραδώσουν εις + άλλους· επειδή και ο Περικλής, ο πατήρ τούτων εδώ των παιδίων, + εκείνα μεν τα πράγματα, τα οποία εξηρτώντο από διδασκάλους, τους τα + έμαθε καλά και σωστά, εκείνα δε εις τα οποία αυτός ο ίδιος είναι + σοφός, ούτε ο ίδιος τους τα διδάσκει ούτε εις κανέναν άλλον τους + παραδίδει να τα μάθουν· αλλά μόνοι των περιτριγυρίζουν και βόσκουν + ωσάν λυτά ζώα, μήπως πουθενά τυχαίως συναντήσουν εμπρός των την + ικανότητα. Εάν δε θέλης και άλλο παράδειγμα, αυτός ο ίδιος ο + Περικλής, επίτροπος του Κλεινίου, νεωτέρου αδελφού τούτου εδώ του + Αλκιβιάδου, επειδή εφοβείτο δι' αυτόν μήπως ο Αλκιβιάδης τον + διαφθείρη, τον εχώρισεν από αυτόν και τον παρέδωκεν εις τον + (αδελφόν του) Αρίφρονα να τον διδάξη· και προτού περάσουν έξ μήνες, + ο Αρίφρων τον έδωκεν οπίσω εις αυτόν, διότι δεν ήξευρε τι να τον + κάμη. Ημπορώ δε να σου αναφέρω και όσους θέλεις άλλους, οι οποίοι, + εν ώ οι ίδιοι ήσαν ικανοί, δεν κατώρθωσαν να κάμουν ποτέ έως τώρα + κανένα ικανόν ούτε από τους συγγενείς των ούτε από τους ξένους. Εγώ + λοιπόν, Πρωταγόρα, έχων υπ' όψει αυτά τα παραδείγματα, νομίζω ότι η + ικανότης είναι πράγμα που δεν ημπορεί να διδαχθή· επειδή όμως σε + ακούω να λέγης αυτά, υποχωρώ και νομίζω ότι κάτι λέγεις, διότι + θεωρώ ότι έχεις αποκτήσει πείραν πολλών πραγμάτων, ότι έχεις μάθει + δε πολλά, και ότι άλλα πάλιν έχεις ανακαλύψει μόνος σου. Εάν λοιπόν + ημπορής να μας αποδείξης καθαρώτερα ότι η ικανότης είναι πράγμα το + οποίον δύναται να διδαχθή, μη καταδεχθής να μας το κρύψης, αλλά + δείξε το εις ημάς. + +Πρωταγόρας + Αλλά, Σωκράτη, είπε, δεν θα σας το κρύψω· αλλά τι από τα δύο + θέλετε; θέλετε ως γέρων εις νέους να σας το αποδείξω διηγούμενος + ένα μύθον(3), ή θέλετε να το πραγματευθώ με λογικάς αποδείξεις; + + Πολλοί λοιπόν από τους εκεί καθημένους απεκρίθησαν εις αυτόν ότι + ημπορεί να πραγματευθή το ζήτημα με οποιονδήποτε θέλει από τους δύο + τρόπους. + +Πρωταγόρας + Εγώ λοιπόν νομίζω, είπεν, ότι είναι πλέον ευχάριστον να σας διηγηθώ + ένα μύθον: Υπήρξε κάποτε καιρός, που οι μεν θεοί υπήρχον, τα + διάφορα δε γένη που αποθνήσκουν δεν υπήρχον. Όταν δε ήλθεν ο + διωρισμένος καιρός διά να γείνουν και αυτά, οι θεοί τα εσχημάτισαν + εις το εσωτερικόν της γης από χώμα και φωτιάν αναμίξαντες και από + όσα ανακατεύονται με την φωτιάν και το χώμα. Όταν δ' επρόκειτο να + τα φέρουν εις το φως, επρόσταξαν τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα να + τα στολίσουν και να μοιράσουν εις καθένα δυνάμεις όπως τους + αρμόζει. Ο δε Επιμηθεύς παρακαλεί τον Προμηθέα να τον αφήση να + μοιράση αυτός, αφ' ου δε εγώ μοιράσω, είπε, συ έπειτα να κάμης + επιθεώρησιν· και τοιούτοτρόπως, αφ' ου τον εκατάφερεν, έκαμεν αυτός + την μοιρασιά. Καθώς λοιπόν εμοίραζεν, εις άλλα μεν επροσκολλούσε + δύναμιν χωρίς ταχύτητα, τα δε πλέον αδύνατα εστόλιζε με ταχύτητα· + εις άλλα δε έδιδεν όπλα, εις εκείνα δε εις τα οποία έδιδε φύσιν + χωρίς όπλα εφεύρισκε κάποιαν άλλην δύναμιν διά να σώζωνται. Διότι + εκείνα μεν από αυτά, τα οποία ενέδυε με μικρότητα, τους εμοίραζε + πτερά διά να φεύγουν ή κατοικίαν κάτω εις την γην διά να + κρύπτωνται· εκείνα δε τα οποία ηύξανε διά της μεγαλότητος, τους + έδιδεν ως μέσον σωτηρίας αυτήν την ιδίαν μεγαλότητα· και τα άλλα + τοιουτοτρόπως εμοίραζεν, ώστε να υπάρχη μεταξύ των ισότης. Αυτούς + δε τους τρόπους εφεύρισκεν, επειδή εφοβείτο μήπως κανέν από τα γένη + αυτά καταστραφή. Αφ' ου δε τους έδωκεν αρκετά μέσα, διά να + ξεφεύγουν την καταστροφήν τα μεν από τα δε, εφεύρισκε τρόπον, διά + να προφυλάττωνται από τας εκ του Διός προερχομένας εποχάς του + έτους, ενδύων αυτά με πυκνάς τρίχας και στερεά δέρματα, διά να + προφυλαχθώσιν από το ψύχος και να δύνανται να προφυλαχθώσι και από + την ζέστην· και διά να υπάρχουν αυτά τα ίδια εις καθέν ως στρώμα + ιδικόν του και το οποίον φυτρώνει μόνον του, όταν πηγαίνουν να + κοιμηθώσι· και υποκάτω από τα πόδια των εις άλλα μεν έβαλεν οπλάς, + εις άλλα όνυχας και δέρματα στερεά και χωρίς αίμα. Έπειτα από τούτο + επρομήθευεν εις αυτά τροφάς άλλην εις το έν και άλλην εις το άλλο, + εις άλλα μεν χορτάρια από την γην, εις άλλα καρπούς δένδρων, εις + άλλα ρίζας, εις μερικά δ' έδωκε να τρέφωνται τρώγοντα άλλα ζώα· εις + άλλα έδωκε να γεννώσιν ολίγα, εις εκείνα δε, τα οποία αυτά + καταστρέφουν, έδωκε να γεννώσι πολλά, διά να σώζηται με τούτον τον + τρόπον το γένος των. Επειδή λοιπόν ο Επιμηθεύς δεν ήτο παρά πολύ + φρόνιμος, χωρίς να το καταλάβη, εξώδευσεν όλας τας δυνάμεις· έμενε + λοιπόν εις αυτόν ακόμη αστόλιστον το γένος των ανθρώπων, και δεν + ήξευρε τι να το κάμη. Εν ώ δ' ευρίσκετο εις αμηχανίαν, έρχεται ο + Προμηθεύς, διά να επιθεωρήση την μοιρασιά, και βλέπει ότι τα μεν + άλλα ζώα είχον εν τάξει όλα, ο δε άνθρωπος έμεινε γυμνός, χωρίς + υποδήματα, χωρίς στρώμα και χωρίς όπλα· έφθασε δε πλέον και η + διωρισμένη ημέρα, κατά την οποίαν έπρεπε και ο άνθρωπος να εξέλθη + από την γην εις το φως. Επειδή λοιπόν ο Προμηθεύς ευρίσκετο εις + αμηχανίαν και δεν ήξευρε ποίον μέσον σωτηρίας να εύρη διά τον + άνθρωπον, έκλεψεν από τον Ήφαίστον και την Αθηνάν την σοφίαν των + τεχνών μαζί με την φωτιάν — διότι είναι αδύνατον να αποκτήση κανείς + ή να μεταχειρισθή αυτήν την σοφίαν χωρίς την φωτιά — και έτσι + λοιπόν την εχάρισεν εις τον άνθρωπον. Την μεν λοιπόν σοφίαν, την + οποίαν χρειάζεται ο άνθρωπος διά να ζήση, την έλαβε κατ' αυτόν τον + τρόπον, την πολιτικήν όμως σοφίαν δεν την είχε, διότι ευρίσκετο + πλησίον του Διός· εις δε τον Προμηθέα δεν επετρέπετο πλέον να εμβή + εις την Ακρόπολιν που εκατοικούσεν ο Ζευς· εκτός δε τούτου και οι + φύλακες του Διός επροξένουν φόβον· εμβήκεν όμως κρυφά εις το σπίτι + που εκατοικούσαν μαζί η Αθηνά και ο Ήφαιστος και κατεγίνοντο εις + τας τέχνας· και αφ' ου έκλεψε την τέχνην του Ηφαίστου, η οποία + γίνεται με την φωτιά και την άλλην τέχνην της Αθηνάς, την έδωκεν + εις τον άνθρωπον, και ένεκα τούτου ημπορεί ο άνθρωπος εύκολα να ζη· + ο δε Προμηθεύς υστερώτερα εξ αιτίας του Επιμηθέως, καθώς λέγουν, + ετιμωρήθη διά την κλοπήν. + + Επειδή δε ο άνθρωπος έλαβε μέρος θεϊκής δυνάμεως, μόνον αυτός από + τα ζώα ένεκα της συγγενείας του με τον θεόν ελάτρευσε θεούς και + ήρχισε να υψώνη θυσιαστήρια, και αγάλματα θεών· έπειτα διά μέσου + της τέχνης έκαμε γρήγορα ήχους φωνής, και λέξεις ενάρθρους και + εφεύρηκεν οικίας και φορέματα και υποδήματα και κρεββάτια και + τροφάς από την γην. Αφ' ου απέκτησαν λοιπόν τοιαύτα εφόδια οι + άνθρωποι, εις την αρχήν εκατοικούσαν σκορπισμένοι εδώ και εκεί, + πόλεις δε δεν υπήρχον· κατεστρέφοντο λοιπόν από τα θηρία, διότι εις + όλα τα μέρη ήσαν πλέον αδύνατοι από αυτά και η κατασκευαστική των + τέχνη τους εβοήθει μεν αρκετά, διά να ευρίσκουν τροφήν, δεν ήτο + όμως αρκετή, διά να πολεμούν τα θηρία· διότι δεν είχον ακόμη την + πολιτικήν τέχνην, της οποίας μέρος είναι η πολεμική. Εζήτουν λοιπόν + να συναθροίζωνται και να σώζωνται κτίζοντες πόλεις· ότε λοιπόν + ήθελον συναθροισθή, αδικούσαν ο είς τον άλλον, διότι δεν είχον την + πολιτικήν τέχνην, ώστε σκορπιζόμενοι εκ νέου κατεστρέφοντο. Ο Ζευς + λοιπόν, επειδή εφοβήθη διά το γένος μας, μη χαθή ολόκληρον, έστειλε + τον Ερμήν να φέρη εις τους ανθρώπους την ευσέβειαν και την + δικαιοσύνην, διά να φέρουν την τάξιν εις τας πόλεις και να + συνενώσωσι τους ανθρώπους διά των δεσμών της αγάπης. Ηρώτησε λοιπόν + ο Ερμής τον Δία με ποιον τρόπον να δώση την δικαιοσύνην και την + ευσέβειαν εις τους ανθρώπους· θα τας μοιράσω είπε, και αυτάς με τον + ίδιον τρόπον που εμοιράσθησαν και αι τέχναι; Εμοιράσθησαν δε αι + τέχναι ως εξής· είς λόγου χάριν που έχει την ιατρικήν τέχνην είναι + αρκετός διά πολλούς που δεν την ηξεύρουν, έτσι γίνεται και με τους + άλλους τεχνίτας· έτσι λοιπόν θα βάλω και την δικαιοσύνην και την + ευσέβειαν μέσα εις τους ανθρώπους ή θα τας μοιράσω εις όλους; θα + τας μοιράσης εις όλους, είπεν ο Ζευς, και όλοι να λάβουν μέρος από + αυτάς· διότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν πόλεις, αν ολίγοι μόνον + λάβουν μέρος από αυτάς, καθώς συμβαίνει εις τας άλλας τέχνας· και + βάλε νόμον εκ μέρους μου, εκείνον ο οποίος δεν ημπορεί να λάβη + μέρος ευσεβείας και δικαιοσύνης να τον θανατώνουν ως αρρώστιαν της + πόλεως. Έτσι λοιπόν, Σωκράτη, και δι' αυτάς τας αιτίας και οι άλλοι + άνθρωποι και οι Αθηναίοι, όταν πρόκειται να γείνη συζήτησις διά + ικανότητα εις την τεκτονικήν ή εις καμμίαν άλλην κατασκευαστικήν + τέχνην, φρονούν ότι ολίγοι πρέπει να λαμβάνουν μέρος και να + συμβουλεύουν, και αν συμβουλεύη κανείς έξω από τους ολίγους + τούτους, δεν τον υποφέρουν, καθώς συ λέγεις· ορθώς δε κάμνουν, λέγω + εγώ· όταν όμως προβώσιν εις συμβουλήν, η οποία χρειάζεται πολιτικήν + ικανότητα που πρέπει να προβαίνη με όλην την δικαιοσύνην και την + φρονιμάδα, ευλόγως υποφέρουν τότε κάθε άνθρωπον να είπη την γνώμην + του, διότι πρέπει ή κάθε άνθρωπος ν' αποκτήση αυτό το προτέρημα, ή + να μη υπάρχουν πόλεις. Αυτή, Σωκράτη, είναι η αιτία τούτου του + πράγματος· διά να μη νομίσης δε ότι σε απατώ λέγων, ότι πραγματικώς + όλοι οι άνθρωποι μετέχουν από δικαιοσύνην και από τα λοιπά πολιτικά + προτερήματα, πάρε λοιπόν ως απόδειξιν και το εξής. Εις τα άλλα + προτερήματα, καθώς συ λέγεις, αν είπη κανείς ότι είναι λ. χ. ικανός + αθλητής, ή εις οποιανδήποτε άλλην τέχνην, εάν δεν είναι ικανός, οι + άνθρωποι ή τον περιπαίζουν ή θυμώνουν, και οι συγγενείς του + πλησιάζουν και τον μαλώνουν λέγοντες ότι ετρελλάθη· προκειμένου δε + διά την δικαιοσύνην και τα άλλα πολιτικά προτερήματα, αν μάθουν ότι + κανείς είναι άδικος, εάν αυτός ο ίδιος έμπροσθεν πολλών ανθρώπων + λέγη την αλήθειαν εναντίον του εαυτού του (ότι δηλαδή δεν έχει + δικαιοσύνην και άλλα πολιτικά προτερήματα), εκείνο το οποίον θα + εθεώρουν εις άλλην περίστασιν ως φρονιμάδα, το να λέγη δηλαδή + κανείς την αλήθειαν, εις αυτήν την περίστασιν το θεωρούν ως + τρέλλαν, και λέγουν ότι πρέπει όλοι να λέγουν ότι είναι δίκαιοι, + και αν είναι και αν δεν είναι· αλλέως εκείνος, ο οποίος δεν + προσποιείται ότι είναι δίκαιος, είναι τρελλός· διότι είναι + αναπόφευκτον να μη υπάρχη κανείς ο οποίος να μη μετέχη οπωσδήποτε + από αυτό, ή αλλέως πρέπει αυτός να μη υπάρχη μεταξύ των ανθρώπων. + + Περί του ότι λοιπόν παραδέχονται ευλόγως κάθε άνθρωπον ως + σύμβουλον, όταν χρειασθή αυτή η αρετή, επειδή νομίζουν ότι ο καθείς + έχει μέρος από αυτήν, αυτά έχω να είπω· ότι δε νομίζουν εξ άλλου + μέρους ότι αυτή η αρετή δεν είναι φυσικόν χάρισμα, ούτε έρχεται + μόνη της εις εκείνον ο οποίος την έχει, αλλά κατόπιν διδασκαλίας + και φροντίδος, τούτο έπειτα από το πρώτον θα προσπαθήσω να σ' + αποδείξω. Πραγματικώς, δι' όσα κακά νομίζει ένας άνθρωπος ότι έχει + ο άλλος άνθρωπος εκ φύσεως ή εκ τύχης, κανείς δεν θυμώνει, ούτε + νουθετεί, ούτε διδάσκει, ούτε τιμωρεί εκείνους που έχουν αυτά διά + να τους κάμη να μη είναι τοιούτοι, αλλά τους λυπούνται· τους + ασχήμους λ. χ. ή τους μικρούς ή τους αδυνάτους ποίος είναι τόσον + ανόητος ώστε να κάμη εις αυτούς κανέν από αυτά που λέγομεν; Διότι + αυτά μεν, νομίζω, γνωρίζουν οι άνθρωποι ότι συμβαίνουν εις τους + ανθρώπους εκ φύσεως και εκ τύχης, τα ωραία δηλαδή και τα εναντία + εις αυτά· όσα δε αγαθά νομίζουν ότι αποκτώσιν οι άνθρωποι έπειτα + από επιμέλειαν και γύμνασιν και διδασκαλίαν, αν κανείς δεν έχη + αυτά, αλλ' έχη τα κακά τα εναντία εις αυτά, δι' αυτά βεβαίως + γίνονται και οι θυμοί και αι τιμωρίαι και αι νουθεσίαι. Από τα + οποία κακά έν είναι και η αδικία και η ασέβεια και γενικώς κάθε τι, + το οποίον είναι εναντίον εις την πολιτικήν αρετήν· και τότε ίσα — + ίσα ο καθείς θυμώνει και νουθετεί οποιονδήποτε, διότι ηδύνατο ν' + αποκτήση την αρετήν ταύτην, αν εφρόντιζε και την εμάνθανε. Διότι, + αν ήθελες να καταλάβης, Σωκράτη, τι δύναμιν έχει το να τιμωρώνται + οι αδικούντες, αυτό ήθελε σε διδάξει, ότι οι άνθρωποι νομίζουν ότι + η αρετή δύναται ν' αποκτηθή. Διότι κανείς δεν τιμωρεί εκείνους που + αδικούν έχων εις τούτο την προσοχήν του εστραμμένην και διά ταύτην + την αιτίαν, διότι δηλ. ηδίκησαν, εκτός μόνον εκείνος, ο οποίος + τιμωρεί χωρίς να σκέπτηται, ως θηρίον· εκείνος δε, ο οποίος + αναλαμβάνει να τιμωρή λογικώς, δεν τιμωρεί ένεκα του αδικήματος, το + οποίον επέρασε πλέον — διότι με τούτο δεν ημπορεί βέβαια να κάμη να + μη γείνη εκείνο που έγεινεν — αλλά τιμωρεί χάριν του μέλλοντος, διά + να μη αδικήση πάλιν μήτε αυτός ο ίδιος ο τιμωρηθείς, μήτε κανείς + άλλος, ο οποίος είδεν αυτόν να τιμωρηθή· και σκέπτεται + τοιουτοτρόπως, επειδή καταλαμβάνει ότι η αρετή ημπορεί ν' αποκτηθή + διά της παιδείας· τιμωρεί λοιπόν, διά ν' αποτρέψη ένα άλλον από το + κακόν. Αυτήν λοιπόν την ιδέαν έχουν όλοι, όσοι τιμωρούν και + ιδιαιτέρως και δημοσίως· εκδικούνται δε και τιμωρούν όσους νομίζουν + ότι αδικούν και οι άλλοι άνθρωποι και οι συμπολίται σου Αθηναίοι + επίσης· ώστε σύμφωνα με αυτήν την σκέψιν και οι Αθηναίοι είναι από + εκείνους, οι οποίοι νομίζουν ότι η αρετή αποκτάται και διδάσκεται. + Ότι λοιπόν ευλόγως παραδέχονται οι συμπολίται σου, όταν συμβουλεύη + εις τα πολιτικά κανείς χαλκωματάς και πετσωματάς, και ότι θεωρούν + ότι η αρετή είναι πράγμα που διδάσκεται και αποκτάται, σου το έχω + αποδείξει αρκετά, Σωκράτη, καθώς τουλάχιστον μου φαίνεται. + + Απομένει λοιπόν ακόμη να λυθή η απορία, την οποίαν έχεις διά τους + αγαθούς άνδρας, διατί τάχα οι αγαθοί άνδρες κατά μεν τα άλλα + διδάσκουν τους υιούς των εκείνα, τα οποία χρειάζονται διδασκάλους + και τους κάμνουν σοφούς, κατά δε την αρετήν, εις την οποίαν αυτοί + διαπρέπουν, δεν τους κάμνουν διόλου καλυτέρους. Δι' αυτό λοιπόν το + ζήτημα, Σωκράτη, δεν θα σου είπω πλέον μύθον, αλλ' απόδειξιν· + σκέψου λοιπόν κατά τον εξής τρόπον τι από τα δύο, υπάρχει έν πράγμα + ή δεν υπάρχει, από το οποίον είναι απαραίτητον όλοι οι πολίται να + μετέχουν, εάν πρόκειται να υπάρξη πόλις; Διότι διά τούτου λύεται + αύτη η απορία την οποίαν έχεις, ή πουθενά αλλού δεν λύεται. Διότι, + εάν μεν υπάρχη και τούτο το έν, δεν είναι δε τούτο ούτε η τεκτονική + ούτε η χαλκευτική ούτε η κεραμευτική τέχνη, αλλά η δικαιοσύνη και η + σωφροσύνη και το να είναι κανείς θεάρεστος και γενικώς αυτό ονομάζω + ότι είναι το έν, η αρετή του ανθρώπου· εάν τούτο υπάρχη, από το + οποίον πρέπει όλοι να μετέχουν και κάθε άνθρωπος, αν θέλη να μάθη + και να εκτελέση κανέν άλλο έργον, έτσι μόνον να το εκτελή, μόνον + μαζί με τούτο, χωρίς δε τούτο να μη το εκτελή· ή εκείνον ο οποίος + δεν είναι μέτοχος τούτου πρέπει και να τον διδάσκωμεν και να τον + τιμωρώμεν· και παιδίον και ανήρ και γυνή αν είναι, έως ότου + τιμωρούμενος να γείνη καλύτερος, όποιος δε τιμωρούμενος και + διδασκόμενος δεν υπακούει, τούτον να τον εκδιώκωμεν από τας πόλεις + ή να τον θανατώνωμεν, διότι είναι αθεράπευτος· αφού δε είναι έτσι, + οι αγαθοί άνδρες, αν τα μεν άλλα πράγματα διδάσκωσι τους υιούς των, + τούτο δε δεν το διδάσκωσι (δηλαδή την αρετήν), σκέψου τότε ότι οι + αγαθοί άνδρες θα παράγωνται μόνον ως εκ θαύματος· διότι υποθέτω ότι + αυτό το πράγμα φρονούν ότι ημπορεί να διδαχθή και ιδιαιτέρως και + δημοσίως· αφ' ου δε ημπορεί να διδαχθή και να υπηρετηθή, τα μεν + άλλα πράγματα διά τα οποία δεν υπάρχει ως τιμωρία ο θάνατος, τα + διδάσκουν λοιπόν εις τους υιούς των, αν ούτοι δεν τα ηξεύρουν, + εκείνο δε (δηλ. η αρετή), διά το οποίον εις τα παιδιά των και η + τιμωρία είναι θάνατος και εξορίαι αν δεν το μάθουν, μήτε τους + περιποιηθούν διά να γείνουν ενάρετοι, και δι' αυτό εκτός του + θανάτου γίνονται δημεύσεις περιουσιών και, διά να είπωμεν μ' ένα + λόγον, γενικαί των οικογενειών καταστροφαί, αυτό δε ημπορεί να μη + το διδάσκουν ούτε να καταβάλλουν δι' αυτό κάθε επιμέλειαν; Πρέπει + βέβαια, Σωκράτη, να νομίζωμεν ότι ναι. + + Και αφ' ου αρχίσουν από τότε που οι υιοί των είναι μικρά παιδιά, + τους διδάσκουν και τους νουθετούν μέχρι τέλους της ζωής των ευθύς + που αρχίση κανείς να καταλαμβάνη όσα του λέγουν, και η παραμάννα + και η μήτηρ και ο παιδαγωγός και ο ίδιος ο πατήρ συναγωνίζονται το + πράγμα, διά να γείνη δηλαδή το παιδίον όσον το δυνατόν καλύτερον, + διδάσκοντες αυτό και δεικνύοντες εις κάθε μίαν πράξιν και εις κάθε + λόγον, ότι τούτο μεν είναι δίκαιον, εκείνο δε είναι άδικον και + τούτο μεν είναι ωραίον, εκείνο δε άσχημον, και τούτο μεν είναι + άγιον, εκείνο δε ασεβές, και αυτά μεν να τα κάμνης, εκείνα δε να μη + τα κάμνης· και αν μεν το παιδίον υπακούη εις αυτά με το καλόν, το + επαινούν εάν δε δεν ακούη, καθώς ισάζουν έν δένδρον, το οποίον + γίνεται στραβόν και κυρτόν, έτσι ισάζουν και αυτό με φοβέρας και + κτυπήματα. Υστερώτερα δε στέλλουν τα παιδιά εις διδασκάλους και + παραγγέλλουν εις αυτούς να φροντίσουν πολύ περισσότερον διά την + καλήν διαγωγήν των παρά διά τα γράμματα και το παίξιμον της + κιθάρας· οι δε διδάσκαλοι και δι' αυτά φροντίζουν, και όταν πάλιν + μάθωσι τα παιδιά γράμματα και ημπορούν να καταλαμβάνουν τα + γραμμένα, καθώς προτήτερα τα προφορικά, τους δίδουν εις τα θρανία + ν' αναγινώσκουν ποιήματα καλών ποιητών και τα υποχρεώνουν να τα + μανθάνουν εκ στήθους, μέσα εις τα οποία υπάρχουσι πολλαί νουθεσίαι + και πολλαί διηγήσεις και έπαινοι και εγκώμια παλαιών εναρέτων + ανδρών, διά να τους ζηλεύη το παιδίον και να τους μιμήται και να + επιθυμή να γείνη και αυτό τοιούτος. Οι δε διδάσκαλοι πάλιν της + κιθάρας και άλλας τοιαύτας καταβάλλουν προσπαθείας, φροντίζουν + δηλαδή και φρόνιμοι να γείνουν οι νέοι και να μη κάμνουν καμμίαν + κακήν πράξιν· και προς τούτοις, αφ' ου μάθουν να παίζουν την + κιθάραν, τους διδάσκουν ποιήματα άλλων πάλιν καλών ποιητών, που τα + κάμνουν διά να τραγωδώνται, προσαρμόζοντες αυτά εις τους ήχους της + κιθάρας, και αναγκάζουν ώστε αι ψυχαί των παίδων να εξοικειώνωνται + με τους ρυθμούς και με τας αρμονίας της μουσικής, διά να είναι + ημερώτεροι, και συνηθίζοντες εις τον καλόν ρυθμόν και εις την καλήν + αρμονίαν να είναι χρήσιμοι και εις το να λέγουν και εις το να + κάμνουν, διότι όλη η ζωή του ανθρώπου έχει χρείαν από καλόν ρυθμόν + και καλήν αρμονίαν. Εκτός λοιπόν τούτων, στέλλουν προς τούτοις τα + παιδιά και εις τον παιδοτρίβην, διά να έχωσι τα σώματα καλύτερα, + διά να υπηρετώσιν αυτά τον καλόν νουν, και να μη υποχρεώνωνται να + δειλιάζουν ένεκα της αδυναμίας των σωμάτων και εις τους πολέμους + και εις τας άλλας πράξεις, και κάμνουν αυτά εκείνοι οι οποίοι έχουν + περισσότερον τα μέσα· έχουν δε τα μέσα περισσότερον οι πάρα πολύ + πλούσιοι· και τα παιδιά τούτων, αφ' ου αρχίσουν εις πολύ μικράν + ηλικίαν να πηγαίνουν εις διδασκάλους, παύουν να πηγαίνουν εις πολύ + μεγάλην ηλικίαν. Όταν δε παραιτήσουν τους διδασκάλους, η πόλις + πάλιν τους υποχρεώνει να μάθουν τους νόμους και να ζουν σύμφωνα με + αυτούς, ωσάν σύμφωνα με παράδειγμα, διά να μη πράττουν αυτοί από + λόγου των ό,τι τους καπνίση, αλλ' ακριβώς όπως οι + γραμματοδιδάσκαλοι, εις τα παιδιά τα οποία ακόμη δεν είναι ικανά να + γράφουν, αφ' ου γράφουν υποκάτωθεν γραμμάς με την γραφίδα, τότε + δίδουν το κονδύλιον και υποχρεώνουν το παιδίον να γράφη κατά την + οδηγίαν των γραμμών. Τοιουτοτρόπως λοιπόν και η πόλις, αφ' ου γράψη + υποκάτωθεν ως οδηγίαν νόμους, τους οποίους εύρον οι καλοί και + παλαιοί νομοθέται, υποχρέωνει τους ανθρώπους σύμφωνα με αυτούς να + κυβερνούν και να κυβερνώνται· εκείνον δε, ο οποίος περιπατεί έξω + από τους νόμους τούτους, τον τιμωρεί και η τιμωρία αύτη ονομάζεται + και εις τον τόπον μας και εις πολλά άλλα μέρη ευθύνει, διότι η + τιμωρία ευθύνει, δηλαδή ισάζει τον άνθρωπον. Αφ' ου λοιπόν τόση + φροντίς καταβάλλεται και ιδιωτικώς και δημοσίως διά την αρετήν, σου + φαίνεται παράξενον, Σωκράτη, και απορείς αν η αρετή ημπορεί να + διδαχθή; Και δεν πρέπει να σου φαίνεται, πολύ περισσότερον + παράξενον, αν δεν ημπορούσε να διδαχθή; Διατί λοιπόν πολλά παιδιά + εναρέτων πατέρων γίνονται κακά; Μάθε πάλιν την αιτίαν τούτου· διότι + δεν είναι διόλου παράξενον αν εγώ εις τα προηγούμενα έλεγον την + αλήθειαν, ότι κανείς δεν πρέπει να μείνη αμαθής τούτου του + πράγματος, δηλαδή της αρετής, αν πρόκειται να υπάρξη πόλις. Διότι, + αν εκείνο το οποίον λέγω είναι έτσι όπως το λέγω — είναι δε + περισσότερον από κάθε άλλο έτσι — σκέψου και διάλεξε έν άλλο από τα + επαγγέλματα και τα μαθήματα όποιο θέλεις. Εάν δεν ήτο λ. χ. δυνατόν + να υπάρχη πόλις, αν όλοι μας δεν είμεθα αυληταί, ο καθείς όπως + ημπορούσε τότε, και αυτήν την τέχνην και ιδιαιτέρως και δημοσίως θα + εδίδασκεν εις τον άλλον και θα επέπληττεν εκείνον, ο οποίος δεν + έπαιζε καλά τον αυλόν και δεν ήτο ζηλιάρης διά την τέχνην του, + καθώς τώρα διά τα δίκαια και τα νόμιμα κανείς δεν είναι ζηλιάρης + ούτε τα κρύπτει από τους άλλους, καθώς κάμνουν διά τας άλλας + τέχνας· διότι μας ωφελεί, νομίζω, η δικαιοσύνη και η αρετή του ενός + προς τον άλλον· ένεκα τούτου ο καθείς λέγει και διδάσκει εις τον + άλλον και τα δίκαια και τα νόμιμα. Εάν λοιπόν κατά τον ίδιον τρόπον + και διά το παίξιμο του αυλού είχομεν όλην την προθυμίαν χωρίς + ζηλοτυπίαν να διδάσκωμεν ο είς τον άλλον, νομίζεις, Σωκράτη, είπεν, + ότι τα παιδιά των καλών αυλητών θα εγίνοντο κατά τι περισσότερον + καλοί αυληταί παρά τα παιδιά των κακών αυλητών; Νομίζω ότι όχι, + αλλά οποιουδήποτε ο υιός έτυχε να γείνη εκ φύσεως επιδεκτικός εις + το παίξιμον του αυλού, αυτός θα προώδευε φημιζόμενος· οποιουδήποτε + δε ο υιός δεν είναι φυσικά επιδεκτικός, δεν θα απέκτα φήμην· και + πολλάς φοράς ικανού αυλητού υιός θα έβγαινε κακός· πολλάς δε φοράς + πάλιν κακού αυλητού υιός θα έβγαινε ικανός· αλλά βεβαίως όλοι οι + αυληταί θα ήσαν ικανοί παραβαλλόμενοι με τους αμαθείς και μη + γνωρίζοντας τίποτε από παίξιμον αυλού. Τοιαύτην ιδέαν να έχης και + τώρα. Όποιος άνθρωπος από εκείνους που ανετράφησαν ανάμεσα εις + νόμους και ανθρώπους, σου φαίνεται πάρα πολύ άδικος, νόμιζε ότι + είναι δίκαιος και τεχνίτης, μάλιστα τούτου του πράγματος, δηλαδή + της δικαιοσύνης, αν πρόκειται να τον συγκρίνωμεν με ανθρώπους εις + τους οποίους ούτε ανατροφή υπάρχει, ούτε δικαστήρια, ούτε νόμοι, + ούτε καμμία υποχρέωσις, η οποία να τους αναγκάζη να φροντίζουν διά + την αρετήν, αλλ' είναι άνθρωποι άγριοι ωσάν εκείνους τους οποίους + το περασμένον έτος ο ποιητής Φερεκράτης(4) παρέστησεν εις έν δράμα + του κατά τας εορτάς του Ληναίου (δηλαδή του Βάκχου). Αναμφιβόλως αν + ευρίσκεσο ανάμεσα εις τους τοιούτους ανθρώπους, ομοίους ωσάν τους + μισανθρώπους, τους οποίους ο ποιητής παριστάνει εις εκείνον τον + χορόν του δράματος, θα επροτίμας πολύ περισσότερον, αν εύρισκες + εμπρός σου τον Ευρύβατον και τον Φρυνώνδαν(5) και θα εθρήνεις + αποζητών των εδώ ανθρώπων την κακίαν· τώρα δε καλοπερνάς, Σωκράτη, + διότι όλοι είναι διδάσκαλοι της αρετής εις όσα ημπορεί ο καθείς, + διά τούτο κανείς δεν σου φαίνεται ότι είναι ο μόνος διδάσκαλος της + αρετής, και αν εζήτεις ποίος είναι διδάσκαλος της αρετής, κανείς + δεν ήθελε παρουσιασθή (διότι όλοι την διδάσκουν) ούτε βεβαίως, + νομίζω, αν εζήτεις ποίος εις τον τόπον μας δύναται να διδάξη τους + υιούς των χειροτεχνών αυτήν την ιδίαν τέχνην, την οποίαν ίσα ίσα + έχουν μάθει από τον πατέρα των, εις όσον ο πατήρ των και οι φίλοι + του πατρός των, οι συντεχνίται του, ήσαν ικανοί, και ποίος ημπορεί + να διδάξη αυτήν εις τούτους ακόμη καλύτερα, νομίζω, Σωκράτη, ότι + δεν θα είναι εύκολον να παρουσιασθή διδάσκαλος διά τούτους, να + παρουσιασθή όμως διά τους μη γνωρίζοντας τίποτε είναι όλως διόλου + εύκολον· το ίδιον συμβαίνει και εις την αρετήν και εις τα άλλα· εάν + δηλαδή, υπάρχη κανείς ολίγον ικανώτερός μας, ο οποίος να μας + προοδεύση εις την αρετήν, πρέπει να είμεθα ευχαριστημένοι. Είς + λοιπόν από τούτους νομίζω ότι είμαι εγώ, και ότι ηξεύρω καλύτερα + από τους άλλους να διδάξω, διά να γείνη τις καλός και ενάρετος + άνθρωπος, και τόσον όσον αξίζει ο μισθός τον οποίον λαμβάνω, και + ακόμη περισσότερον, ώστε και εκείνος όπου έμαθεν από εμένα το + βεβαιώνη. Ένεκα τούτου του λόγου και τον μισθόν μου εισπράττω με + τον ακόλουθον τρόπον. Όταν κανείς μάθη από εμέ, αν μεν θέλη, + πληρώνει τον μισθόν τον οποίον συνήθως λαμβάνω· αν δε δεν θέλη + πηγαίνει εις την εκκλησίαν, ορκίζεται, και όσον είπη ότι αξίζουν τα + μαθήματα, τόσον πληρώνει. Τοιούτον, Σωκράτη, μύθον και τοιαύτην + απόδειξιν λέγω εις σε, διά να σου αποδείξω ότι η αρετή ημπορεί να + διδαχθή και ότι τούτο φρονούν και οι Αθηναίοι, ότι προς τούτοις δεν + είναι διόλου παράξενον από καλούς πατέρας να γίνωνται κακά παιδιά, + και από κακούς καλά, επειδή και τα παιδιά του Πολυκλείτου, της + αυτής ηλικίας με τον Πάραλον και με τον Ξάνθιππον, παραβαλλόμενα με + τον πατέρα των είναι τίποτε· έτσι και τα παιδιά διαφόρων άλλων + τεχνιτών. Τούτους δε (τον Πάραλον και τον Ξάνθιππον) δεν είναι + δίκαιον ακόμη να τους καταδικάσωμεν· διότι υπάρχουσιν ακόμη μέσα + εις αυτούς ελπίδες· είναι βεβαίως νέοι ακόμη. + + Ο μεν Πρωταγόρας, αφ' ου τόσα και τόσον εύμορφα ωμίλησεν, ετελείωσε + την ομιλίαν του. Και εγώ διά πολλήν μεν ώραν μαγευμένος τον + εκύτταζα ακόμη μήπως είπη και τίποτε άλλο, επειδή επεθύμουν να τον + ακούω· όταν δε πλέον εκατάλαβα ότι πραγματικώς είχε παύσει, κάπως + μετά δυσκολίας αφ' ου συνεκέντρωσα τρόπον τινά τον εαυτόν μου, + εκύτταξα τον Ιπποκράτην και είπον· + +Σωκράτης + Υιέ του Απολλοδώρου, πόσην ευγνωμοσύνην σου χρεωστώ, διότι με + παρεκίνησες να έλθω εδώ· διότι μεγάλην αξίαν αποδίδω εις εκείνα τα + οποία ήκουσα από τον Πρωταγόραν. Εγώ βέβαια έως τώρα μεν ενόμιζον + ότι δεν υπάρχει ανθρωπίνη επιμέλεια, διά της οποίας οι ενάρετοι να + γίνωνται ενάρετοι· τώρα δε έχω πεισθή περί τούτου. Αλλά υπάρχει έν + μικρόν πράγμα, το οποίον με εμποδίζει, το οποίον φανερόν είναι ότι + ο Πρωταγόρας θα διδάξη και αυτό ευκόλως, αφ' ου και αυτά τα πολλά + εις την εντέλειαν εδίδαξε. Διότι, αν μεν ήθελε συμβουλευθή κανείς + δι' αυτά τα ίδια πράγματα ένα οποιονδήποτε από τους λαϊκούς + ρήτορας, ίσως θα ήτο δυνατόν ν' ακούση λόγους τοιούτους, ωσάν τους + λόγους ή του Περικλέους ή κανενός άλλου από τους ικανούς ρήτορας· + αν δ' έπειτα ήθελε πάλιν ερωτήσει κανείς κανένα από αυτούς τίποτε, + δεν ημπορούν ούτε ν' αποκριθούν, ούτε αυτοί να ερωτήσουν όπως τα + (άφωνα) βιβλία· αλλ' αν κανείς ερωτήση έπειτα και κανέν μικρόν + πράγμα, από εκείνα που είπουν, καθώς τα χάλκινα αγγεία όταν + κτυπηθούν κάμνουν ήχον μακρόν και διαρκεί ο ήχος, αν κανείς δεν τον + σταματήση, τοιουτοτρόπως και οι ρήτορες διά μικρά πράγματα αν + ερωτηθούν, εξακολουθούν ατελείωτον ομιλίαν. Αυτός εδώ όμως ο + Πρωταγόρας είναι μεν ικανός να είπη μακρούς και ωραίους λόγους, + καθώς αυτά που ηκούσαμεν ότι αποδεικνύουν, είναι δε ικανός και όταν + ερωτηθή ν' αποκρίνεται σύντομα και όταν ερωτά να περιμένη και να + δέχεται όπως πρέπει την απόκρισιν, τα οποία ολίγοι είναι εις + κατάστασιν να κάμουν. Τώρα λοιπόν, Πρωταγόρα, μου λείπει ακόμη έν + μικρόν πράγμα, διά να έχω όλα, και θα σου είμαι υπόχρεως, αν + ευαρεστηθής να μου αποκριθής εις το εξής. Λέγεις ότι η αρετή + ημπορεί να διδαχθή και εγώ σε πιστεύω περισσότερον παρά κάθε άλλον + άνθρωπον εις τον κόσμον· εκείνο δε το οποίον εθαύμασα, όταν συ το + έλεγες, τούτο συμπλήρωσέ το, παρακαλώ, μέσα εις την ψυχήν μου. + Έλεγες λοιπόν ότι ο Ζευς έστειλεν εις τους ανθρώπους την + δικαιοσύνην και την ευσέβειαν, και πάλιν εις πολλά μέρη των ομιλιών + σου έλεγες ότι η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη και η οσιότης και όλα + αυτά περιλαμβάνονται όλα ομού εις έν, δηλαδή την αρετήν· αυτά + λοιπόν τα ίδια εξήγησέ μου διά της ομιλίας με ακρίβειαν, τι από τα + δύο δηλαδή, η μεν αρετή είναι έν πράγμα, η δικαιοσύνη δε και η + σωφροσύνη και η οσιότης είναι μέρη της, ή αυτά τα οποία προ ολίγου + έλεγα είναι όλα διάφορα ονόματα ενός και του αυτού πράγματος· τούτο + είναι εκείνο το οποίον επιθυμώ ακόμη να μάθω. + +Πρωταγόρας + Αλλά εις τούτο βεβαίως, είπεν, είναι εύκολον, Σωκράτη, ν' αποκριθή + κανείς, ότι, εν ώ η αρετή είναι έν πράγμα, αυτά διά τα οποία ερωτάς + είναι μέρη του. + +Σωκράτης. + Τι από τα δύο είπον, καθώς τα μέλη του προσώπου είναι αυτά μέρη + πραγματικώς, καθώς δηλαδή το στόμα και η μύτη και τα ομμάτια και τα + αυτιά, ή καθώς είναι τα μόρια του χρυσού, τα οποία διόλου δεν + διαφέρουν τα μεν από τα δε, δηλαδή το έν από το άλλο και καθέν από + το όλον, παρά μόνον κατά το μέγεθος και την μικρότητα; + +Πρωταγόρας + Ωσάν εκείνα, μου φαίνεται, Σωκράτη, δηλαδή καθώς τα μέρη του + προσώπου σχετικώς προς το όλον πρόσωπον. + +Σωκράτης + Τι λοιπόν από τα δύο, είπον εγώ, λαμβάνουν λοιπόν οι άνθρωποι από + αυτά τα μέρη της αρετής άλλοι μεν έν, άλλοι δε άλλο, ή είναι + αναγκασμένοι, αν κανείς λάβη έν, να τα έχη όλα ομού; + +Πρωταγόρας + Διόλου, είπεν, επειδή πολλοί είναι ανδρείοι, είναι όμως άδικοι, και + πολλοί είναι πάλιν δίκαιοι, δεν είναι όμως σοφοί. + +Σωκράτης + Είναι λοιπόν και αυτά μέρη της αρετής, είπον εγώ, η σοφία και η + ανδρεία; + +Πρωταγόρας + Περισσότερον βέβαια από όλα, είπε· και το μεγαλύτερον βεβαίως από + τα μέρη είναι η σοφία. + +Σωκράτης + Και καθέν βεβαίως από αυτά διαφέρει από το άλλο; + +Πρωταγόρας + Ναι. + +Σωκράτης + Και καθέν από αυτά έχει βεβαίως ιδικήν του ενέργειαν, καθώς τα μέρη + του προσώπου; Όπου το μάτι δεν είναι ότι είναι το αυτί, ούτε η + ενέργειά του είναι η ιδία· ούτε κανέν από τα άλλα είναι όμοιον με + το άλλο, ούτε κατά την ενέργείαν, ούτε εις άλλο τι· και λοιπόν κατά + τον ίδιον τρόπον και τα μέρη της αρετής, το έν μέρος δεν είναι + όμοιον με το άλλο, ούτε αυτό το ίδιον ούτε η ενέργειά του; Ή είναι + φανερόν ότι αυτά δεν ομοιάζουν μεταξύ των, αν ομοιάζουν με το + παράδειγμα το οποίον εφέραμεν; + +Πρωταγόρας + Αλλ' έτσι είναι, είπε, Σωκράτη. + +Σωκράτης + Και εγώ είπον· κανέν άλλο λοιπόν από τα μέρη της αρετής δεν είναι + όμοιον με την επιστήμην, ούτε με την δικαιοσύνην, ούτε με την + ανδρείαν, ούτε με την εγκράτειαν, ούτε με την αγιότητα. + +Πρωταγόρας + Δεν είναι όμοιον, είπεν. + +Σωκράτης + Έλα τώρα, είπον εγώ, να σκεφθώμεν μαζί ποία είναι η φύσις καθενός + από αυτά. Και ας αρχίσωμεν από το εξής· η δικαιοσύνη είναι κάτι τι + πραγματικόν, ή δεν είναι τίποτε πραγματικόν; διότι εγώ νομίζω ότι + είναι κάτι· συ δε τι φρονείς; + +Πρωταγόρας + Και εγώ, είπε, νομίζω ότι είναι κάτι τι. + +Σωκράτης + Τι λοιπόν; αν κανείς ερωτήση και εμέ και σε· Πρωταγόρα και Σωκράτη, + είπετέ μου λοιπόν, τούτο το πράγμα, το οποίον προ ολίγου ωνομάσατε, + δηλαδή η δικαιοσύνη, αυτό το ίδιον, είναι κανέν πράγμα δίκαιον ή + άδικον; Εγώ μεν ήθελον αποκριθή εις αυτόν ότι είναι πράγμα δίκαιον· + συ δε ποίαν ψήφον ήθελες ρίψει; Την ιδίαν όπου έρριψα και εγώ ή + άλλην; + +Πρωταγόρας + Την ιδίαν, είπεν. + +Σωκράτης + Είναι λοιπόν η δικαιοσύνη πράγμα τοιούτον, οποίον το να είναι + κανείς δίκαιος, εγώ τουλάχιστον θα έλεγον αποκρινόμενος εις εκείνον + ο οποίος μ' ερωτά· δεν θα έλεγες και εσύ το ίδιον; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν. + +Σωκράτης + Αν λοιπόν έπειτα από τούτο ήθελε μας ερωτήσει· δεν λέγετε ότι + υπάρχει και κάποια οσιότης; δεν θα ελέγομεν ναι, καθώς + εγώ νομίζω; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν αυτός. + +Σωκράτης + Δεν λέγετε λοιπόν ότι και τούτο είναι κάτι πραγματικόν; θα ελέγομεν + ναι· ή όχι; + +Πρωταγόρας + Συνεφώνησα και εις τούτο. + +Σωκράτης + Τι από τα δύο λοιπόν, λέγετε ότι αυτό το ίδιον πράγμα είναι όμοιον + με το ανόσιον ή όμοιον με το όσιον; Εγώ βεβαίως, είπον, θα εθύμωνα + διά την ερώτησιν, θα έλεγον· έλα εις τον νουν σου, ευλογημένε· και + ποίον άλλο πράγμα θα ήτο όσιον εις τον κόσμον; εάν βεβαίως η ιδία η + οσιότης δεν θα ήτο όσιον· τι δε θα έλεγες συ; Δεν θ' απεκρίνεσο με + τον ίδιον τρόπον; + +Πρωταγόρας + Βεβαιότατα, είπεν. + +Σωκράτης + Αν λοιπόν έπειτα από αυτό ερωτών ημάς ήθελεν είπει· πώς λοιπόν + ελέγετε ολίγον προτήτερα; Μήπως δεν σας ήκουσα καλά; Καθώς + εκατάλαβα είπετε ότι η σχέσις, την οποίαν έχουν τα μέρη της αρετής + το έν με το άλλο είναι τοιαύτη, ώστε το έν από αυτά να μη είναι + όμοιον με το άλλο· εγώ βεβαίως θα έλεγον προς αυτόν ότι τα μεν άλλα + σωστά τα ήκουσες, αν δε νόμιζες ότι είπον τούτο εγώ, τότε δεν θα + ήκουσες καλά· διότι απ' εδώ ο Πρωταγόρας έδωκεν αυτάς τας + αποκρίσεις, εγώ δε τον ηρώτων· Αν λοιπόν ήθελε σου είπει· αλήθειαν + λέγει, Πρωταγόρα, αυτός εδώ; Συ παραδέχεσαι ότι από τα μέρη της + αρετής το έν είναι όμοιον με το άλλο; Αυτή η γνώμη ιδική σου είναι; + Τι ήθελες αποκριθή εις αυτόν; + +Πρωταγόρας + Θα ήμην υποχρεωμένος, Σωκράτη, να ομολογήσω. + +Σωκράτης + Αφ' ου λοιπόν ομολογήσωμεν αυτά, Πρωταγόρα, τι θ' αποκριθώμεν εις + αυτόν, αν μας ερωτήση έπειτα ως εξής· η αγιότης λοιπόν δεν είναι + όμοιον πράγμα όπως το δίκαιον, ούτε η δικαιοσύνη όμοιον με την + αγιότητα, αλλ' είναι όμοιον με την μη αγιότητα· η δε αγιότης είναι + ομοία με την μη δικαιοσύνην, επομένως με την αδικίαν, και η + δικαιοσύνη με την ανοσιότητα; Τι θ' αποκριθώμεν εις αυτόν; Διότι + εγώ μεν ο ίδιος, διά να υπερασπίσω βεβαίως τον εαυτόν μου, θα + έλεγον ότι και η δικαιοσύνη είναι πράγμα άγιον και η αγιότης πράγμα + δίκαιον· και σε δε διά να υπερασπίσω, αν μου επέτρεπες, αυτά τα + ίδια εκ μέρους σου ήθελον αποκριθή, ότι δηλαδή η δικαιοσύνη ή είναι + το ίδιον πράγμα με την αγιότητα ή πράγμα όσον ενδέχεται όμοιον και + περισσότερον από όλα και η δικαιοσύνη είναι ομοία με την αγιότητα + και η αγιότης ομοία με την δικαιοσύνην. Αλλά σκέψου, αν θα μ' + εμποδίσης να δώσω αυτήν την απόκρισιν ή θα το παραδεχθής και συ. + +Πρωταγόρας + Δεν πολυπαραδέχομαι, είπε, Σωκράτη, ότι είναι τόσον καθαρόν το + πράγμα, ώστε να παραδεχθώ ότι η δικαιοσύνη είναι πράγμα άγιον και η + αγιότης είναι πράγμα δίκαιον· αλλά μου φαίνεται ότι μεταξύ των + υπάρχει κάποια διαφορά. Αλλά τούτο τι πειράζει; είπεν· αφ' ου το + θέλεις, ας παραδεχθώμεν ότι και η δικαιοσύνη είναι αγιότης και η + αγιότης είναι δικαιοσύνη. + +Σωκράτης + Όχι, να σε χαρώ, είπον εγώ· διότι δεν έχω χρείαν να θέσωμεν υπό + εξέτασιν αυτό το «αν θέλης και αν εγκρίνης», αλλά να θέσωμεν υπό + εξέτασιν εμέ και σε, λέγω δε το εμέ και σε, διότι νομίζω ότι με + αυτόν τον τρόπον θα αποδειχθή καλύτερα η αλήθεια, αν αφαιρέση + κανείς από αυτήν την αλήθειαν το «εάν». + +Πρωταγόρας + Αλλ' όμως πράγματι, είπεν ούτος, ομοιάζει κατά τι η δικαιοσύνη με + την αγιότητα, διότι και οποιονδήποτε πράγμα ομοιάζει με κάποιον + τρόπον με οποιονδήποτε άλλο. Το άσπρον τωόντι ομοιάζει κατά τι με + το μαύρον, και το σκληρόν με το μαλακόν και τα άλλα όσα φαίνονται + ότι είναι τελείως εναντία το έν με το άλλο· και εκείνα τα οποία + ελέγαμεν τότε ότι έχουν διαφορετικήν ενέργειαν και ότι το έν δεν + είναι όμοιον με το άλλο, δηλ. τα μέρη του προσώπου, εις κάποιον + τρόπον ομοιάζουν το έν με το άλλο· ώστε βέβαια με τούτον τον + τρόπον, αν θέλης, και αν ταύτα εξετάσης, δύνασαι ν' αποδείξης ότι + όλα τα πράγματα είναι όμοια το έν με το άλλο. Αλλά δεν είναι + δίκαιον να ονομάζης όμοια εκείνα που έχουν ασήμαντον ομοιότητα, + ούτε να ονομάζης ανόμοια εκείνα που έχουν κάποιαν ανομοιότητα, και + αν πολύ μικράν έχουν την ομοιότητα. + + — Και εγώ, επειδή μου εφάνη παράξενον τούτο, είπον εις αυτόν· + +Σωκράτης + Πραγματικώς φρονείς ότι η δικαιοσύνη και η αγιότης έχουν τοιαύτην + σχέσιν μεταξύ των, ώστε η μία με την άλλην να έχουν μόνον μίαν + μικράν ομοιότητα; + +Πρωταγόρας + Ούτε τόσον πολύ μικράν, είπεν, ούτε όμως πάλιν τόσον μεγάλην όσην, + νομίζω, φαντάζεσαι συ ότι έχουν. + +Σωκράτης + Αλλ' όμως, είπον εγώ, επειδή μου φαίνεσαι ότι δυσαρεστείσαι με αυτό + το ζήτημα, ας το αφήσωμεν· αυτό δε το άλλο να εξετάσωμεν από εκείνα + τα οποία έλεγες. Υπάρχει κανέν πράγμα, το οποίον ονομάζεις + κακοκεφαλιάν; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν. + +Σωκράτης + Όλον το εναντίον εις τούτο το πράγμα δεν είναι η σοφία (δηλαδή η + ορθή σκέψις); + +Πρωταγόρας + Μου φαίνεται, είπε. + +Σωκράτης + Τι δε από τα δύο, όταν πράττουν οι άνθρωποι σωστά και ωφέλιμα, + τότε, επειδή πράττουν κατ' αυτόν τον τρόπον, σου φαίνεται ότι + σκέπτονται ορθά, ή αν έκαμναν το εναντίον; + +Πρωταγόρας + Μου φαίνεται, ότι, αν κάμνουν έτσι, σκέπτονται σωστά, είπε. + +Σωκράτης + Και υπάρχει λοιπόν εις εκείνους οι οποίοι σκέπτονται σωστά ορθή + σκέψις; + +Πρωταγόρας + Αναμφιβόλως. + +Σωκράτης + Και λοιπόν εκείνοι οι οποίοι δεν πράττουν σωστά, πράττουν άσκεπτα + και, επειδή πράττουν τοιουτοτρόπως, δεν έχουν ορθήν σκέψιν; + +Πρωταγόρας + Έτσι φρονώ και εγώ, είπε. + +Σωκράτης + Το να πράττη λοιπόν κανείς άσκεπτα, είναι το εναντίον εις το να + πράττη με ορθήν σκέψιν; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν. + +Σωκράτης + Εκείνα τα οποία πράττονται ασκέπτως, πράττονται με ασκεψίαν· εκείνα + δε τα οποία πράττονται φρόνιμα, πράττονται με ορθήν σκέψιν; + + — Το εβεβαίωνεν (ο Πρωταγόρας). + +Σωκράτης + Και λοιπόν, αν κανέν πράγμα πράττεται με δύναμιν, πράττεται δυνατά; + και αν με αδυναμίαν, πράττει αδύνατα; + + — Το παρεδέχετο (ο Πρωταγόρας), + +Σωκράτης + Και αν κανέν πράγμα πράττεται με γρηγοράδα, πράττεται γρήγορα, και + αν με αργότητα, πράττεται αργά; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπε. + +Σωκράτης + Και αν κανέν πράγμα πράττεται με τον ίδιον τρόπον, πράττεται από + τον ίδιον ενεργούντα, και αν κανέν πράγμα πράττεται με εναντίον + τρόπον, πράττεται από τον εναντίον ενεργούντα; + + — Συνεφώνησεν (ο Πρωταγόρας). + + +Σωκράτης + Ας ίδωμεν λοιπόν, είπον εγώ· υπάρχει κανέν πράγμα, το οποίον + ονομάζουν ωραίον; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν. + +Σωκράτης + Εις τούτο υπάρχει κανέν άλλο πράγμα, εναντίον, εκτός του ασχήμου; + +Πρωταγόρας + Δεν υπάρχει. + +Σωκράτης + Τι δε λέγεις, υπάρχει κανέν πράγμα που το ονομάζουν αγαθόν; + +Πρωταγόρας + Υπάρχει. + +Σωκράτης + Εις τούτο υπάρχει κανέν άλλο εναντίον, εκτός του κακού; + +Πρωταγόρας + Δεν υπάρχει. + +Σωκράτης + Τι δε λέγεις, εις την φωνήν υπάρχει κανέν πράγμα, το οποίον λέγεται + οξύ; + +Πρωταγόρας + Ναι είπεν. + +Σωκράτης + Εις τούτο μήπως υπάρχει κανέν άλλο εναντίον παρά το βαρύ; + +Πρωταγόρας + Όχι, είπεν. + +Σωκράτης + Και λοιπόν, είπον εγώ, εις καθέν από τα εναντία μεταξύ των έν μόνον + υπάρχει εναντίον και όχι πολλά; + + — Το παρεδέχετο. + +Σωκράτης + Έλα λοιπόν, είπον εγώ, ας ξαναπεράσωμεν μίαν φοράν εκείνα εις τα + οποία εμέναμεν σύμφωνοι. Εσυμφωνήσαμεν ότι εις έν πράγμα έν μόνον + πράγμα είναι εναντίον, και όχι περισσότερα; + +Πρωταγόρας + Εσυμφωνήσαμεν. + +Σωκράτης + Εκείνο δε το οποίον πράττεται μ' εναντίον τρόπον, ότι πράττεται από + εναντία αίτια; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν, + +Σωκράτης + Εσυμφωνήσαμεν ότι εκείνο το οποίον πράττεται άσκεπτα, πράττεται μ' + εναντίον τρόπον προς εκείνο το οποίον πράττεται με ορθήν σκέψιν; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν. + +Σωκράτης + Εκείνο δε το οποίον πράττεται φρόνιμα, ότι πράττεται από ορθήν + σκέψιν, εκείνο δε το οποίον πράττεται άσκεπτα, πράττεται χωρίς + σκέψιν; + + — Έμενε σύμφωνος. + +Σωκράτης + Και λοιπόν, αν πράττεται μ' εναντίον τρόπον, δεν παρεδέχθημεν ότι + πράττεται μ' εναντίον αίτιον; + +Πρωταγόρας + Ναι. + +Σωκράτης + Πράττεται δε το μεν έν από σκέψιν ορθήν, το δ' άλλο από ασκεψίαν; + +Πρωταγόρας + Ναι. + +Σωκράτης + Με εναντίον τρόπον το έν προς το άλλο; + +Πρωταγόρας + Βέβαια. + +Σωκράτης + Δεν πράττονται λοιπόν από αίτια εναντία μεταξύ των; + +Πρωταγόρας + Ναι. + +Σωκράτης + Είναι λοιπόν εναντίον η ασκεψία προς την ορθήν σκέψιν; + +Πρωταγόρας + Φαίνεται. + +Σωκράτης + Ενθυμείσαι, ότι εις τους προηγουμένους μας λόγους παρεδέχθημεν ότι + η ασκεψία είναι πράγμα εναντίον εις την σοφίαν (δηλαδή εις την + ορθήν σκέψιν); + + — Το παρεδέχετο. + +Σωκράτης + Και ότι έν πράγμα μόνον εις έν πράγμα είναι εναντίον; + +Πρωταγόρας. + Ναι, λέγω. + +Σωκράτης + Τι λοιπόν, Πρωταγόρα, από τα δύο συμπεράσματα μας να παραδεχθώμεν; + Το ότι το έν μόνον εις έν είναι εναντίον, ή εκείνο εις το οποίον + ελέγομεν ότι άλλο είνε η ορθή σκέψης και άλλο η σοφία, ότι δε καθέν + από τα δύο είνε μέρος της αρετής, και ότι εκτός του ότι είναι άλλο + το έν και άλλο το άλλο, είναι και ανόμοια πράγματα και αυτά τα ίδια + και αι ενέργειαι αυτών, καθώς τα μέρη του προσώπου; Τι λοιπόν από + τα δύο να παραδεχθώμεν; Διότι αυτά τα συμπεράσματα και, τα δύο δεν + λέγονται με πολύ μουσικήν συμφωνίαν· διότι ούτε συμφωνούν ούτε + ταιριάζουν μεταξύ των. Πώς θα ήτο δυνατόν να συμφωνούν, αφ' ου + βεβαίως είνε ανάγκη εις έν μεν πράγμα έν μόνον πράγμα να είναι + εναντίον και όχι πολλά, εις δε την ασκεψίαν, η οποία είναι έν + πράγμα φαίνεται εναντία η σοφία και προς τούτοις πάλιν και η ορθή + σκέψις· δεν σου φαίνεται έτσι, Πρωταγόρα, είπον εγώ, ή αλλέως πως; + + — Με κακή καρδιά το παρεδέχθη. + +Σωκράτης + Θα είναι λοιπόν έν πράγμα (το ίδιον πράγμα δηλ.) η ορθή σκέψις και + η σοφία, καθώς προτύτερα πάλιν μας εφάνη ότι η δικαιοσύνη και η + αγιότης είναι πράγμα σχεδόν το ίδιον. Έλα λοιπόν, είπον εγώ, + Πρωταγόρα, ας μη βαρυνθώμεν, αλλ' ας εξετάσωμεν με την σκέψιν μας + και τα επίλοιπα. Είς άνθρωπος, ο οποίος αδικεί, σου φαίνεται ότι + σκέπτεται σωστά διότι αδικεί; + +Πρωταγόρας + Εγώ βεβαίως, είπε, Σωκράτη, θα εντρεπόμην να ομολογήσω τούτο, αν + και πολλοί άνθρωποι το παραδέχονται. + +Σωκράτης + Τι από τα δύο λοιπόν, ν' απευθύνω την ομιλίαν προς εκείνους, είπα, + ή προς σε; + +Πρωταγόρας + Εάν έχης ευχαρίστησιν, είπε, ομίλησον σχετικώς με αυτήν την γνώμην + που έχουν οι πολλοί. + +Σωκράτης + Αλλά τούτο διόλου δεν μ' ενδιαφέρει, εάν βεβαίως αποκρίνεσαι (εκ + μέρους των) μόνον συ, είτε παραδέχεσαι ταύτα, είτε όχι. Εγώ εξετάζω + προ πάντων τα λεγόμενά των (καθ' εαυτά), συμβαίνει όμως ίσως με + αυτά να εξεταζώμεθα και εγώ ο οποίος ερωτώ και συ ο οποίος + αποκρίνεσαι. + + — Κατ' αρχάς μεν μας εδείκνυε δυσκολίαν ο Πρωταγόρας, διότι + επροφασίζετο ότι το αντικείμενον της συζητήσεως είνε δύσκολον· + έπειτα όμως συγκατετέθη ν' αποκρίνεται. + +Σωκράτης + Έλα λοιπόν, δος μου απόκρισιν εις την πρώτην ερώτησιν. Σου + φαίνονται μερικοί ότι είναι σώφρονες εν ώ αδικούσιν; + +Πρωταγόρας + Ας το παραδεχθώ, είπε. + +Σωκράτης + Το δε να είναι κανείς σώφρων, λέγεις ότι είναι το να σκέπτεται + ορθώς; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπε. + +Σωκράτης + Το δε να σκέπτεται ορθώς λέγεις ότι είναι να φρονή ως ορθήν γνώμην + το ότι αδικεί; + +Πρωταγόρας + Ας το παραδεχθώ, είπε. + +Σωκράτης + Τι από τα δύο, είπον εγώ, αν ευτυχή όταν αδική, ή αν δυστυχή; + +Πρωταγόρας + Εάν ευτυχή. + +Σωκράτης + Λέγεις λοιπόν ότι μερικά πράγματα είνε αγαθά; + +Πρωταγόρας + Το λέγω. + +Σωκράτης + Άρά γε, είπον εγώ, εκείνα τα πράγματα είναι αγαθά, τα οποία είναι + ωφέλιμα εις τους ανθρώπους; + +Πρωταγόρας + Και ναι, μα τον Δία, είπεν, πολλάκις και αν δεν είναι ωφέλιμα εις + τους ανθρώπους, εγώ τουλάχιστον τα ονομάζω αγαθά + + — Και μου εφάνη τώρα ο Πρωταγόρας ότι είχε θυμώση και + εστενοχωρείτο και προκλητικώς ητοιμάσθη ν' αποκρίνεται· επειδή τον + έβλεπα εις τοιαύτην κατάστασιν, μετά προφυλάξεως τον ηρώτησα ως + εξής αταράχως: + +Σωκράτης + Τι από τα δύο, είπον εγώ, λέγεις αγαθά, Πρωταγόρα· εκείνα, τα οποία + εις κανένα από τους ανθρώπους δεν είναι ωφέλιμα, ή εκείνα τα οποία + δεν είναι διόλου ωφέλιμα; Και εκείνα που είναι τοιαύτα συ τα + ονομάζεις αγαθά; + +Πρωταγόρας + Διόλου, είπεν· αλλ· εγώ ηξεύρω πολλά πράγματα, και φαγητά και ποτά + και ιατρικά και άπειρα άλλα, τα οποία εις τους ανθρώπους είναι + ανωφελή· άλλα δε τα οποία είναι ωφέλιμα· άλλα δε τα οποία διά μεν + τους ανθρώπους είναι αδιάφορα, είναι δε ωφέλιμα διά τους ίππους· + άλλα δε μόνον διά τους βόας, άλλα δε διά τους κύνας· άλλα δε που + δεν είναι εις κανέν από αυτά τα ζώα ωφέλιμα και είναι όμως ωφέλιμα + εις τα δένδρα· άλλα δε διά μεν τας ρίζας των δένδρων είναι καλά, + διά δε τους βλαστούς κακά, καθώς είναι και η κόπρος, η οποία αν μεν + ριφθή εις τας ρίζας όλων των φυτών κάμνει καλόν, αν δε θελήσης να + την ρίψης εις τους κλάδους και τα νέα κλωνάρια, τα καταστρέφει όλα· + επειδή και το έλαιον δι' όλα μεν εν γένει τα φυτά είναι τελείως + κακόν και διά τας τρίχας των άλλων ζώων ο μεγαλύτερος εχθρός, εκτός + διά τας τρίχας του ανθρώπου, εκτός δε από τας τρίχας του ανθρώπου + ωφελεί και το επίλοιπον σώμα. Τόσην δε ποικιλίαν και τόσον πολλά + είδη έχει το αγαθόν, ώστε και εις το παράδειγμα τούτο το έλαιον διά + τα έξωθεν μέρη του σώματος είναι εις τον άνθρωπον αγαθόν, διά δε τα + έσωθεν αυτό το ίδιον είναι κάκιστον· και διά τούτο όλοι οι ιατροί + παραγγέλλουν εις τους ασθενείς να μη μεταχειρίζονται έλαιον, μόνον + δε όσον το δυνατόν ολίγον εις εκείνα τα οποία πρόκειται να φάγουν, + και μόνον όσον χρειάζεται διά τας αισθήσεις της οσφρήσεως, η οποία + γίνεται με τους ρώθωνας διά να κατασβέσουν την κακήν μυρωδίαν που + έχουν τα τρωγόμενα κρέατα. + + — Αφ' ου λοιπόν αυτός είπε ταύτα, οι παρευρισκόμενοι + εχειροκρότησαν δυνατά ότι καλά λέγει· και εγώ είπον: + +Σωκράτης + Πρωταγόρα, εγώ τυχαίνει να είμαι άνθρωπος ξεχασιάρης, και αν κανείς + μου μακρολογή, λησμονώ το αντικείμενον διά το οποίον γίνεται η + ομιλία. Καθώς λοιπόν, αν συνέβαινε να είμαι ολίγον κωφός, θα + ενόμιζες ότι πρέπει, αν επρόκειτο να συνομιλήσης μαζί μου, να + ομιλής δυνατώτερα εις εμέ παρά εις τους άλλους, έτσι και τώρα, + επειδή εύρες εμπρός σου άνθρωπον ξεχασιάρη, συντόμευέ μου τας + αποκρίσεις και κάμε τας μικροτέρας, αν θέλης να σε παρακολουθήσω. + +Πρωταγόρας + Πώς λοιπόν απαιτείς ν' αποκρίνωμαι σύντομα; Ή θέλεις, είπε, να σου + αποκρίνωμαι συντομώτερα παρά όσον πρέπει; + +Σωκράτης + Διόλου, είπον εγώ. + +Πρωταγόρας + Αλλά θέλεις να σου αποκρίνωμαι όσα πρέπει; Είπε. + +Σωκράτης + Ναι, είπον εγώ. + +Πρωταγόρας + Τι από τα δύο λοιπόν θέλεις να σου αποκρίνωμαι, τόσα όσα εγώ νομίζω + ότι πρέπει ν' αποκρίνωμαι, ή όσα συ; + +Σωκράτης + Έχω ακούση, τω όντι, είπον εγώ, ότι και συ ο ίδιος είσαι ικανός, + και άλλον ημπορείς να διδάξης διά τα ίδια αντικείμενα και + εκτεταμένα να ομιλής, αν θέλης, τόσον, ώστε ο λόγος ποτέ να μη + παύη, και πάλιν τόσον σύντομα, ώστε κανείς να μην ημπορή να ομιλήση + με ολιγωτέρα λόγια από σε· εάν λοιπόν θέλης να συνομιλήσης μ' εμέ, + μεταχειρίσου μαζί μου τον δεύτερον τρόπον, δηλαδή την κοντολογίαν. + +Πρωταγόρας + Σωκράτη, είπε, εγώ έως τώρα με πολλούς ανθρώπους ήλθα εις + λογοπόλεμον, και εάν έκαμνα τούτο, το οποίον συ απαιτείς, δηλαδή να + συνδιαλέγωμαι, όπως απαιτούσεν ο αντίπαλός μου να συνδιαλέγωμαι, + δεν θα εφαινόμην καλύτερος από κανένα, ούτε θα υπήρχε το μέγα όνομα + του Πρωταγόρα μεταξύ των Ελλήνων. + +Σωκράτης + Και εγώ — διότι εκατάλαβα ότι δεν ήρεσεν ο ίδιος εις τoν εαυτόν του + με τας προηγουμένας του αποκρίσεις, και ότι δεν θα θέληση + θεληματικώς να συνδιαλεχθή δίδων μόνον αποκρίσεις — επειδή ενόμισα + ότι δεν είναι πλέον δουλειά ιδική μου να παρευρίσκωμαι εις την + συναναστροφήν, είπον· + + Πρωταγόρα, ούτε εγώ σε στενοχωρώ εναντίον της γνώμης σου να γείνη η + συνομιλία μας, αλλ' όταν συ θελήσης να συνδιαλεχθής με τρόπον ώστε + και εγώ να ημπορώ να παρακολουθώ, τότε θέλω συνδιαλεχθή με εσέ. + Διότι συ μεν, καθώς λέγουν διά σε, λέγεις δε και συ ο ίδιος, είσαι + ικανός να κάμης συνδιαλέξεις και με μακρολογίαν και με κοντολογίαν, + διότι είσαι σοφός· εγώ δε εις αυτά τα μακρά είμαι αδύνατος, αν και + επεθύμουν να είμαι ικανός. Αλλά συ, ο οποίος είσαι δυνατός και εις + τους δύο τρόπους, έπρεπε να φανής συγκαταβατικός εις εμέ, διά να + γείνη συνδιάλεξις· τώρα δε, επειδή δεν θέλεις και εγώ έχω κάποιαν + δουλειά, και δεν μου είναι δυνατόν να μείνω πολύν καιρόν διά να μου + απευθύνης μακρολογίας — διότι είναι ανάγκη κάπου να υπάγω — + αναχωρώ· αν και δεν ήκουσα ίσως με αηδίαν και αυτά τα οποία μου + είπες. + + — Και, αφ' ου είπον αυτά, συγχρόνως εσηκώθην διά ν' αναχωρήσω· και + εν ώ εσηκωνόμην ν' αναχωρήσω, ο Καλλίας με την δεξιάν του χείρα μου + έπιασε το χέρι, και με την αριστεράν εκράτησε τούτο εδώ το + επανωφόρι μου και είπε· + +Καλλίας + Δεν θα σε αφήσωμεν, Σωκράτη· διότι εάν συ εξέλθης, δεν θα έχωμεν + παρομοίας συνομιλίας. Σε παρακαλώ λοιπόν να εξακολουθήσης μένων + μαζί μας· διότι εγώ κανένα άνθρωπον δεν ήθελον ακούσει με + περισσοτέραν ευχαρίστησιν παρά σε και τον Πρωταγόραν να + συνδιαλέγεσθε· αλλά κάμε αυτήν την χάριν εις όλους μας. + +Σωκράτης + Και εγώ είπον — είχον δε πλέον σηκωθή διά να εξέλθω — υιέ του + Ιππονίκου, εγώ μεν βέβαια σε θαυμάζω πάντοτε διά την φιλομάθειάν + σου και τώρα ακόμη την επαινώ και την αγαπώ, ώστε επεθύμουν να σ' + ευχαριστήσω, αν μου εζήτεις πράγματα που ημπορούν να γείνουν· τώρα + είναι ως να μου εζήτεις ν' ακολουθήσω εις το τρέξιμον τον Κρίσωνα + τον Ιμεραίον (6), όστις είναι νεώτατος, ή κανένα από τους + δολιχοδρόμους (οίτινες τρέχουν δώδεκα φοράς τον γύρον του σταδίου) + ή κανένα ημεροδρόμον (7) να τρέξω με αυτούς και να τους ακολουθήσω, + θα σου έλεγον ότι εγώ πολύ περισσότερον από σε ζητώ από τον εαυτόν + μου ν' ακολουθήση τούτους τρέχοντας, αλλ' όμως δεν ημπορώ, αλλ' αν + είναι καμμία ανάγκη να ίδης συγχρόνως να τρέχωμεν εγώ και ο Κρίσων, + παρακάλεσέ τον να κάμη συγκατάβασιν εις εμέ· διότι εγώ μεν δεν + ημπορώ να τρέχω γρήγορα, αυτός όμως ημπορεί να τρέχη αργά. Αν + λοιπόν επιθυμής ν' ακούης εμέ και τον Πρωταγόραν, παρακάλεσε αυτόν, + καθώς κατ' αρχάς μου απεκρίνετο μ' ολίγα λόγια και εις εκείνα + ακριβώς που τον ηρώτων, έτσι και τώρα ν' αποκρίνεται· αν δε όχι, τι + τρόπος συνδιαλέξεως θα είναι αυτός τότε; Διότι εγώ τουλάχιστον + ενόμιζα ότι το να συναναστρέφωνται μεταξύ των οι άνθρωποι + συνδιαλεγόμενοι και το να δημηγορούν είναι δύο διαφορετικά + πράγματα. + +Καλλίας + Αλλά βλέπεις, είπε, Σωκράτη· ο Πρωταγόρας φαίνεται ότι λέγει δίκαια + πράγματα, διότι απαιτεί και αυτός να έχη την άδειαν να συνδιαλεχθή + όπως θέλει και συ πάλιν όπως θέλεις. + + — Ο Αλκιβιάδης λοιπόν έλαβε τον λόγον και είπε· + +Αλκιβιάδης + Καλλία, δεν ομιλείς σωστά· διότι απ' εδώ ο Σωκράτης ομολογεί ότι + δεν ηξεύρει από μακρολογίας και ότι κατά τούτο είναι ανώτερος ο + Πρωταγόρας, εις δε την ικανότητα να συνδιαλέγεται και να ηξεύρη να + δίδη και να λαμβάνη λογικάς αποδείξεις θα μου εφαίνετο παράξενον αν + εθεώρει κανένα άλλον άνθρωπον ανώτερόν του. Αν λοιπόν και ο + Πρωταγόρας ομολογή, ότι είναι κατώτερος από τον Σωκράτη να + συνδιαλεχθή, ο Σωκράτης θα το θεωρήση αρκετήν ικανοποίησιν· αν δε + νομίζη ότι ημπορεί να τον νικήση, ας κάμη μαζί του συνδιάλεξιν + κάμνων ερωτήσεις και δίδων αποκρίσεις, χωρίς ν' απευθύνη εις κάθε + ερώτησιν εκτεταμένην ομιλίαν διά να ξεφεύγη τας λογικάς αποδείξεις + και επειδή δεν θέλει να δώση λογικήν απόκρισιν, αλλά μακρύνει την + ομιλίαν έως ότου οι περισσότεροι από τους ακροατάς να λησμονήσουν + διά ποίον αντικείμενον ήτο η ερώτησις· επειδή διά τον Σωκράτη εγώ + εγγυώμαι, ότι αυτός δεν θα λησμονήση, και ας αστειεύεται και λέγει + ότι είναι ξεχασιάρης. Εγώ λοιπόν φρονώ ότι ο Σωκράτης είναι + σωστότερα αυτά όπου προτείνει· διότι πρέπει ο καθείς μας να εκφράση + την ιδέαν του. + + — Έπειτα δε από τον Αλκιβιάδην, καθώς νομίζω, ήτο ο Κριτίας που + είπε τα εξής· + +Κριτίας + Πρόδικε και Ιππία, ο μεν Καλλίας μου φαίνεται ότι είναι παρά πολύ + υπέρ του Πρωταγόρου, ο δε Αλκιβιάδης εις ό,τι πράγμα ριφθή με τα + μούτρα είναι φιλόνεικος, ημείς όμως δεν πρέπει μεταξύ μας να + φιλονεικώμεν ούτε διά τον Σωκράτη, ούτε διά τον Πρωταγόρα. Αλλ' + όλοι μαζί να παρακαλέσωμεν και τους δύο να μη διακόψουν εις το + μέσον την συνδιάλεξιν. + + — Αφού δε είπεν αυτά, ο Πρόδικος είπε· + +Πρόδικος + Μου φαίνεται, Κριτία, ότι ομιλείς σωστά· διότι πρέπει εκείνοι, οι + οποίοι παρευρίσκονται εις τοιούτου είδους ομιλίας να είναι μεν όλοι + μαζί ακροαταί και των δύο που συνδιαλέγονται, όχι όμως με το ίδιον + ενδιαφέρον. Διότι δεν είναι της ιδίας αξίας· πρέπει μεν βεβαίως ν' + ακούσουν όλοι και τους δύο, να μη δώσουν δε τόσην εκτίμησιν εις τον + ένα, όσην και εις τον άλλον. Αλλ' εις μεν τον σοφώτερον να δώσουν + περισσοτέραν, εις δε τον αμαθέστερον ολιγωτέραν· εγώ λοιπόν και από + μέρους μου, Πρωταγόρα και Σωκράτη, απαιτώ να συμφωνήτε και να + συζητήσετε μεταξύ σας διά τ' αντικείμενα της ομιλίας, να μη + μαλώσετε όμως· διότι συζητούν μεν με αγάπην και οι φίλοι με τους + φίλους, μαλώνουν δε εκείνοι όπου έχουν διαφοράς και είναι εχθροί + μεταξύ των. Και με αυτόν τον τρόπον η συνομιλία σας θα είναι εις + ημάς παρά πολύ ευχάριστος· διότι με αυτό τον τρόπον και σεις που θα + ομιλήσετε, δεν θα λάβετε από ημάς τους ακροατάς έπαινον, αλλά + υπόληψιν· διότι υπόληψις μεν είναι (συναίσθημα) εις τας ψυχάς των + ακροατών (ειλικρινές και) χωρίς απάτην· ο δ' έπαινος είναι πολλάς + φοράς ψευδολογία εναντίον της πεποιθήσεώς μας· και ημείς πάλιν οι + ακροαταί κατ' αυτόν τον τρόπον θα αισθανθώμεν μεγάλην ευφροσύνη και + όχι μεγάλην νοστιμάδα, διότι ευφροσύνη μεν είναι να μανθάνη κανείς + έν πράγμα και με τον ίδιον τον νουν του ν' αποκτά κάποιαν γνώσιν, + νοστιμάδα δε, όταν τρώγη τίποτε ή με το ίδιόν του σώμα αισθάνεται + καμμίαν άλλην γλυκύτητα. + + — Αφ' ου είπεν αυτά ο Πρόδικος, πάρα πολλοί από τους + παρευρισκομένους τα παρεδέχθησαν· έπειτα δε από τον Πρόδικον, ο + σοφός Ιππίας είπε· + +Ιππίας + Κύριοι παρευρισκόμενοι, εγώ νομίζω ότι είσθε μεταξύ σας όλοι ομού + και συγγενείς και φίλοι και συμπολίται και όχι ένεκα του νόμου — + διότι το όμοιον έχει εκ φύσεως συγγένειαν με το όμοιόν του — ο + οποίος είναι τύραννος των ανθρώπων και πολλά πράγματα εναντία εις + την φύσιν τα επιβάλλει με την βίαν. Είναι λοιπόν εντροπή ημείς να + ηξεύρωμεν μεν την φύσιν των πραγμάτων, να είμεθα δε σοφώτατοι όλων + των Ελλήνων, να έχωμεν συναθροισθή τώρα (εις τας Αθήνας, εις αυτό + το ίδιον το πρυτανείον(8) της Ελλάδος, και εις την μεγαλυτέραν και + πλουσιωτέραν οικίαν της πόλεως) και να μη εκφράσωμεν μίαν γνώμην + αξίαν του μεγαλείου μας, αλλ' ωσάν τους πλέον τιποτένιους ανθρώπους + να μαλώνωμεν μεταξύ μας. Εγώ μεν λοιπόν και σας παρακαλώ και σας + συμβουλεύω, Πρωταγόρα και Σωκράτη, ωσάν να είμεθα ημείς εδώ + διαιτηταί σας, ν' ακολουθήσετε και οι δύο τον μεσαίον δρόμον, και + μήτε συ, Σωκράτη, να ζητής αυτό το ακριβές είδος των συνδιαλέξεων, + το οποίον ακολουθεί παρά πολλήν συντομίαν, εάν δεν ευχαριστή τον + Πρωταγόραν, αλλά ας απολύση και ας χαλαρώση τα χαλινάρια των λόγων, + διά να σας φαίνωνται πλέον μεγαλοπρεπείς και εύμορφοι, μήτε πάλιν ο + Πρωταγόρας να τεντώση όλα τα σχοινιά, ν' απολυθή με ούριον άνεμον + και να τρέχη εις το πέλαγος των λόγων χάνων από τα μάτια του την + ξηράν, αλλά να χαράξετε και οι δύο μεσαίον δρόμον. + + Έτσι λοιπόν να κάμετε, και εάν θέλετε να με ακούσετε, εκλέξατε ένα + ραβδούχον και διευθυντήν και πρόεδρον ο οποίος να σας κρατή το + μέτρον του μήκους των ομιλιών και του ενός και του άλλου. + + — Αυτά ήρεσαν εις τους παρευρισκομένους και όλοι τα επεδοκίμασαν, + και ο Καλλίας είπεν ότι δεν θα με αφήση να φύγω και με παρεκάλουν + να εκλέξω κριτήν της συζητήσεως. Είπον τότε εγώ. + +Σωκράτης + Θα ήτο εντροπή να εκλέξω άνθρωπον δια να βραβεύη τα λεγόμενα. Διότι + εάν εκείνος που θα εκλεχθή είναι χειρότερος από ημάς, δεν θα ήτο + σωστόν πράγμα ο χειρότερος να κρίνη τους καλυτέρους του· εάν πάλιν + είναι όμοιος, ούτε τότε θα ήτο σωστόν· διότι ο όμοιος θα κάμη και + όμοια με ημάς, ώστε περιττή θα είναι η εκλογή του. Αλλά, θα είπετε + ότι θα εκλέξετε, κανένα καλύτερον από ημάς. Μα την αλήθειαν, καθώς + εγώ νομίζω, σας είναι αδύνατον να εκλέξετε κανένα σοφώτερον από τον + Πρωταγόραν απ' εδώ· εάν δε εκλέξετε μεν κανένα ο οποίος να μη είναι + διόλου καλύτερος, είπετε δε ότι είναι καλύτερος, θ' απετέλει και + τούτο προσβολήν εις τούτον εδώ, διότι θα ήτο ωσάν να εκλέγατε + κριτήν ενός ανικάνου ανθρώπου· επειδή όσον αφορά εις εμέ αυτό δεν + μ' ενδιαφέρει διόλου. Αλλ' επιθυμώ να κάμω το εξής, διά να γείνη + εκείνο το οποίον επιθυμείτε, δηλαδή συναναστροφή και συνδιάλεξις + μεταξύ μας· εάν ο Πρωταγόρας δεν θέλει ν' αποκρίνεται, τότε αυτός + μεν ας ερωτά, θ' αποκρίνωμαι δ' εγώ, και συγχρόνως θα προσπαθήσω να + του δείξω με ποίον τρόπον λέγω ότι πρέπει ν' αποκρίνεται εκείνος + που αποκρίνεται· όταν δ' εγώ ήθελον αποκριθή εις όσα αυτός με + ηρώτα, πάλιν με τον όμοιον τρόπον να τον ερωτώ εγώ και να μ' + αποκρίνεται αυτός. Εάν λοιπόν ήθελε φανή ότι δεν είναι πρόθυμος να + δώση απόκρισιν εις εκείνο ακριβώς που τον ερωτούν, τότε μαζί και + εγώ και σεις θα παρακαλέσωμεν αυτόν, όπως σεις τώρα παρακαλείτε + εμέ, να μη ματαιώνη την συνδιάλεξιν· και δι' αυτό το πράγμα δεν + χρειάζεται διόλου να γείνη ένας κριτής, αλλά μαζί όλοι να κρίνετε. + + Παρεδέχθησαν όλοι να κάμνουν έτσι· και εις τον Πρωταγόραν δεν + πολυάρεσε τούτο, υπεχρεώθη όμως να παραδεχθή να ερωτά· και όταν + αρκετά ερωτήση, τότε πάλιν ολίγον κατ' ολίγον αποκρινόμενος να δίδη + λόγον (εις τα ερωτώμενα). Ήρχισε λοιπόν να ερωτά επάνω κάτω ως + εξής· + +Πρωταγόρας + Φρονώ, είπε, Σωκράτη, εγώ ότι πολύ μεγάλον μέρος της παιδείας ενός + ανθρώπου είναι να είναι ικανός εις τα αποβλέποντα τα ποιήματα· + συνίσταται δ' αυτή η ικανότης εις το να ημπορή να καταλαβαίνη + εκείνα που λέγουν οι ποιηταί, ποία είναι σωστά + βαλμένα εις ποίημα και ποία όχι, και να ηξεύρη να κρίνη δι' αυτά· + και όταν τον ερωτούν να δικαιολογή την κρίσιν του. Και λοιπόν και + τώρα η ερώτησίς μου θα είναι διά το αυτό μεν αντικείμενον διά το + οποίον και εγώ και συ τώρα συνομιλούμεν, δηλαδή διά την αρετήν το + οποίον θα μεταφέρω όμως εις την ποίησιν· μόνον αυτήν την διαφοράν + θα έχη· λέγει λοιπόν κάπου ο ποιητής Σιμωνίδης προς τον Σκόπαν, τον + υιόν του Κρέοντος από την Θεσσαλίαν, ότι «είναι δύσκολον να γείνη + κανείς αληθινά άνθρωπος ενάρετος, τετράγωνος κατά τας χείρας και + τους πόδας και τον νουν, κατασκευασμένος χωρίς ελάττωμα». Ηξεύρεις + τούτο το τραγούδι, ή να σου το επαναλάβω ολόκληρον; + +Σωκράτης + Και εγώ είπα ότι δεν χρειάζεται διόλου· διότι και το ηξεύρω και έχω + παρά πολύ φροντίση να μελετήσω αυτό το τραγούδι. + +Πρωταγόρας + Τόσον το καλύτερον, είπε. Τι από τα δύο λοιπόν, σου φαίνεται· ότι + το τραγολυδι είναι καλόν και σωστόν, ή όχι; + +Σωκράτης + Παρά πολύ είπον εγώ εύμορφον και σωστόν. + +Πρωταγόρας + Εάν δε ο ποιητής λέγη ο ίδιος τα εναντία εις τον εαυτόν του, σου + φαίνεται τότε, ότι είναι καλόν το ποίημα; + +Σωκράτης + Ότι δεν είναι καλόν, είπον εγώ. + +Πρωταγόρας + Πρόσεξέ το λοιπόν, είπε, καλύτερα. + +Σωκράτης + Αλλά, φίλε μου, το έχω εξετάση καλά. + +Πρωταγόρας + Μάθε λοιπόν, είπεν, ότι καθώς προχωρεί το τραγούδι λέγει κάπου, ότι + «ο λόγος του φιλοσόφου Πιττακού διόλου δεν μου αρέσει, αν και τον + έχει είπη άνθρωπος σοφός, όταν λέγη ότι είναι δύσκολον να είναι τις + ενάρετος». Καταλαβαίνεις ότι αυτός ο ίδιος λέγει και αυτά και + εκείνα τα προηγούμενα; + +Σωκράτης + Το ηξεύρω είπον εγώ. + +Πρωταγόρας + Σου φαίνεται λοιπόν, είπεν, ότι αυτά είναι σύμφωνα; + +Σωκράτης + Εις εμέ βεβαίως φαίνεται ότι είναι σύμφωνα. + + — Συγχρόνως όμως εφοβούμην μήπως είπη άλλο τι και διά τούτο του + είπον· + + Μήπως εις σε φαίνονται ότι δεν είναι σύμφωνα; + +Πρωταγόρας + Αλλά πώς είναι δυνατόν να είναι σύμφωνος ο ίδιος με τον εαυτόν του + εκείνος όπου λέγει τα δύο αυτά πράγματα, ο οποίος την μεν πρώτην + φοράν ο ίδιος παρεδέχθη ότι είναι δύσκολον πράγμα να γείνη κανείς + αληθινά ενάρετος άνθρωπος· μόλις δε επροχώρησεν ολίγον εις το + ποίημα και τον Πιττακόν ο οποίος λέγει τα ίδια λόγια που είπεν, ότι + δηλαδή είναι δύσκολον να γείνη κανείς ενάρετος, τον κατηγορεί και + λέγει ότι δεν παραδέχεται τα λεγόμενά του, εν ώ εκείνος λέγει τα + ίδια απαραλλάκτως. Και λοιπόν, όταν κατηγορή εκείνον που λέγει τα + ίδια με όσα αυτός είπε προτύτερα, είναι φανερόν ότι κατηγορεί και + τον εαυτόν του, ώστε ή προτύτερα δεν έλεγε σωστά, ή ύστερα. + + — Με αυτά λοιπόν που είπεν επροκάλεσεν εις πολλούς θόρυβον και από + τους ακροατάς έπαινον· και εγώ κατ' αρχάς μεν, ωσάν να ήθελε φάγω + γροθιά από δυνατόν γρονθιστήν, εσκοτίσθην και εγύρισα το κεφάλι μου + καθώς είπεν αυτά και οι άλλοι τον εχειροκρότησαν· έπειτα, διά να + σου είπω την αλήθειαν, διά να εύρω καιρόν να σκεφθώ τι λέγει ο + ποιητής, εγύρισα προς τον Πρόδικον και τον εκάλεσα και του είπα· + +Σωκράτης + Πρόδικε, αφ' ου είναι συμπολίτης σου ο Σιμωνίδης, δίκαιον είναι να + δώσης βοήθειαν εις τον άνθρωπον. Μου φαίνεται λοιπόν ότι εγώ σε + παρακαλώ, καθώς λέγει ο Όμηρος, ότι ο Σκάμανδρος όταν επολιορκείτο + από τον Αχιλλέα, παρεκάλει τον Σιμόεντα και έλεγεν· «Αγαπητέ + αδελφέ, ας σταματήσωμεν και οι δυο την δύναμιν του ανδρός τούτου». + Και εγώ λοιπόν σε παρακαλώ, βοήθησε να μη μας κυριεύση ο Πρωταγόρας + τον Σιμωνίδη, διότι η υπεράσπισις του Σιμωνίδου έχει χρειάν από την + μουσικήν σου (δηλαδή την φιλοσοφίαν σου), διά της οποίας ξεχωρίζεις + την θέλησιν από την επιθυμίαν, διότι δεν είναι το ίδιον πράγμα· και + εκείνα, τα οποία είπες προ ολίγου ήσαν και πολλά και εύμορφα. + Κύτταζε και τώρα, αν έχης την ιδίαν γνώμην μ' εμέ. Διότι δεν μου + φαίνεται ότι λέγει εναντία εις τον εαυτόν του ο Σιμωνίδης. Συ + λοιπόν, Πρόδικε, ειπέ πρώτος την γνώμην σου· σου φαίνεται ότι είναι + το ίδιον το να γείνη κανείς και το να είναι, ή ότι είναι άλλο; + +Πρόδικος + Άλλο, μα τον Δία, είπεν. + +Σωκράτης + Και λοιπόν είπον εγώ, εις μεν τους πρώτους στίχους δεν είπεν ο + Σιμωνίδης την ιδικήν του γνώμην, ότι δηλαδή είναι δύσκολον να γείνη + κανείς αληθινά ενάρετος άνθρωπος; + +Πρόδικος + Αληθινά λέγεις, είπεν. + +Σωκράτης + Τον Πιττακόν δε, είπον εγώ, κατηγορεί ο Σιμωνίδης όχι, όπως νομίζει + ο Πρωταγόρας, ότι λέγει τα ίδια που είπε προτύτερα, διότι είπε + άλλο. Ο Πιττακός τω όντι δεν έλεγε το ίδιον καθώς ο Σιμωνίδης, ότι + δηλ. είναι δύσκολον να γείνη τις ενάρετος, αλλ' ότι είναι δύσκολον + να είναι ενάρετος· δεν είναι το ίδιον, Πρωταγόρα, καθώς λέγει απ' + εδώ ο Πρόδικος, το να είναι με το να γείνη· αν δε το να είναι και + το να γείνη δεν είναι το ίδιον, ο Σιμωνίδης δεν λέγει εναντία ο + ίδιος εις τον εαυτόν του. Και θα έλεγεν ίσως απ' εδώ ο Πρόδικος και + πολλοί άλλοι, σύμφωνα με τον Ησίοδον, ότι το να γείνη μεν κανείς + ενάρετος είναι δύσκολον, διότι οι θεοί έθεσαν έμπροσθεν τούτου της + αρετής ιδρώτα· όταν δε φθάση κανείς εις την κορυφήν αυτής, τότε, αν + και είναι εις την αρχήν δύσκολος, έπειτα γίνεται εύκολον να την + αποκτήση. + + — Ο μεν Πρόδικος λοιπόν, άμα ήκουσε ταύτα, μ' επήνεσε· ο δε + Πρωταγόρας είπε· + +Πρωταγόρας + Η διόρθωσίς σου, Σωκράτη, έχει μεγαλύτερον σφάλμα παρά εκείνο, το + οποίον διορθώνεις. + +Σωκράτης + Και εγώ είπον· έκαμα λοιπόν κακόν, καθώς φαίνεται, Πρωταγόρα, και + είμαι ένας γελοίος ιατρός· εν ώ θέλω να ιατρεύσω, κάμνω μεγαλυτέραν + την αρρωστίαν. + +Πρωταγόρας + Αλλ' έτσι είναι, είπε, καθώς λέγεις. + +Σωκράτης + Πώς λοιπόν; είπον εγώ. + +Πρωταγόρας + Θα ήτο, είπε, μεγάλη αμάθεια του ποιητού, αν λέγη ότι είναι τόσον + εύκολον ν' αποκτήση κανείς την αρετήν, η οποία είναι το + δυσκολώτερον από όλα, καθώς παραδέχονται όλοι οι άνθρωποι. + +Σωκράτης + Και εγώ είπα· μα τον Δία, εις κατάλληλον περίστασιν έτυχε να + ευρίσκεται παρών εις την συζήτησίν μας απ' εδώ ο Πρόδικος. Διότι, + Πρωταγόρα, η σοφία του Προδίκου είναι σχεδόν θεία και παλαιά, η + οποία ήρχισε βέβαια από τον καιρόν του Σιμωνίδου ή και ακόμη + παλαιότερα. Συ δε εν ώ εις άλλας πολλάς σοφίας είσαι έμπειρος, + αποδεικνύεσαι ότι από αυτήν δεν έχεις είδησιν, ούτε τόσην όσην έχω + εγώ, διότι είμαι μαθητής τούτου εδώ του Προδίκου· και τώρα μου + φαίνεται πως δεν καταλαβαίνεις, ότι και την λέξιν αυτήν δύσκολον ο + Σιμωνίδης δεν την ενοούσεν έτσι, όπως συ την εννοείς, αλλά καθώς + αυτός εδώ ο Πρόδικος με νουθετεί κάθε φοράν διά την λέξιν δεινός + (φοβερός ή παρά πολύ ικανός), όταν εγώ διά να επαινέσω σε ή κανένα + άλλον ότι ο Πρωταγόρας είναι άνθρωπος σοφός και δεινός (ικανώτατος + και φοβερώτατος), αυτός μ' ερωτά αν δεν εντρέπωμαι τα καλά πράγματα + να τα ονομάζω δεινά (φοβερά). Διότι λέγει, δεινόν θα είπη κακόν· + κανείς τω όντι καμμίαν φοράν δεν λέγει τον πλούτον δεινόν, ούτε την + ειρήνην δεινήν, ούτε την υγείαν δεινήν, αλλά λέγει την ασθένειαν + δεινήν, και τον πόλεμον δεινόν και την πτωχείαν δεινήν, διότι + δεινόν θα είπη κακόν πράγμα. Ίσως λοιπόν και το δύσκολον πάλιν οι + Κείοι και ο Σιμωνίδης ή το νομίζουν κακόν, ή άλλο τίποτε το οποίον + συ δεν καταλαβαίνεις· ας ερωτήσωμεν λοιπόν τον Πρόδικον· διότι + είναι δίκαιον αυτόν να ερωτήσωμεν διά την γλώσσαν του Σιμωνίδου + (διότι είναι πατριώτης αυτού)· ειπέ μας, Πρόδικε, τι ήθελε να είπη + με την λέξιν δύσκολον ο Σιμωνίδης; + +Πρόδικος + Κακόν πράγμα, είπε. + +Σωκράτης + Δι' αυτόν λοιπόν τον λόγον και κατηγορεί, είπον εγώ, Πρόδικε, τον + Πιττακόν, ο οποίος λέγει ότι είναι δύσκολον να είναι κανείς + ενάρετος, ωσάν να τον ήκουε να λέγη ότι είναι κακόν πράγμα να είναι + κανείς ενάρετος. + +Πρόδικος + Αλλά τι νομίζεις, είπεν ο Πρόδικος, Σωκράτη, ότι ο Σιμωνίδης λέγει + άλλο πράγμα, και όχι αυτό και ότι δεν προσβάλλει τον Πιττακόν, + διότι δεν ήξευρε να μεταχειρίζεται σωστά τας λέξεις, επειδή ήτο από + την Λέσβον και είχεν ανατραφή με βάρβαρον γλώσσαν; + +Σωκράτης + Ακούεις λοιπόν, είπον εγώ, Πρωταγόρα, τι λέγει απ' εδώ ο Πρόδικος; + Έχεις τίποτε εις αυτά ν' απαντήσης; + + — Και ο Πρωταγόρας είπε· + +Πρωταγόρας + Κάθε άλλο παρά να είναι έτσι Πρόδικε· αλλ' εγώ ηξεύρω καλά ότι και + ο Σιμωνίδης έλεγε δύσκολον εκείνο που το λέγομεν τέτοιο και ημείς + οι άλλοι, όχι δηλαδή το κακόν, αλλ' εκείνο το οποίον δεν ήθελεν + είσθαι εύκολον, αλλά γίνεται διά μέσου πολλών δυσκολιών. + +Σωκράτης + Αλλά και εγώ νομίζω, είπα, Πρωταγόρα, ότι ο Σιμωνίδης τούτο λέγει, + και ότι αυτός εδώ ο Πρόδικος το ηξεύρει, αλλά αστειεύεται και + θέλει, φαίνεται, να σε δοκιμάση εάν είσαι ικανός να υποστηρίξης την + γνώμην σου· επειδή ότι ο Σιμωνίδης δύσκολον δεν λέγει το κακόν, + μεγάλη απόδειξις είναι εκείνο που λέγει αμέσως κατόπιν· διότι λέγει + ότι «μόνος ο Θεός δύναται να έχη τούτο το βραβείον». + + Διότι αν έλεγεν ότι είναι κακόν πράγμα να είναι κανείς ενάρετος, + δεν θα έλεγεν έπειτα ότι μόνος ο Θεός ημπορεί να έχη αυτήν την + χάριν και δεν θ' απέδιδεν εις μόνον τον θεόν αυτό το βραβείον· + διότι ο Πρόδικος θα έλεγε τότε τον Σιμωνίδην άνθρωπον ασεβή και + κατ' ουδένα τρόπον Κείον·(9) αλλ' εκείνα τα οποία μου φαίνεται ότι + εννοεί να είπη ο Σιμωνίδης εις τούτο το τραγούδι, θέλω να σου τα + είπω διά να καταλάβης ποίας γνώσεις έχω εις αυτό το αντικείμενον, + το οποίον συ λέγεις, δηλαδή το περί ποιημάτων· αν δε θέλης να μου + είπης συ, θα σ' ακούσω μ' ευχαρίστησιν. + + — Ο μεν Πρωταγόρας λοιπόν, αφ' ου με ήκουσε να λέγω αυτά, είπεν· + +Πρωταγόρας + Όπως θέλεις, Σωκράτη. + + — Ο δε Πρόδικος και ο Ιππίας και οι άλλοι πολύ με παρεκίνουν να + είπω εγώ. Εγώ δε είπον ως εξής· + +Σωκράτης + Την γνώμην μου τουλάχιστον διά το τραγούδι αυτό θα προσπαθήσω να + σας την εκθέσω. Η φιλοσοφία είναι πολύ παλαιά και παρά πολλή μεταξύ + των Ελλήνων και εις την Κρήτην και εις την Λακεδαίμονα, και εκεί + υπάρχουν οι περισσότεροι του κόσμου σοφισταί· αλλ' εις τους άλλους + το αρνούνται και προσποιούνται ότι είναι αμαθείς, διά να μη τους + καταλαμβάνουν ότι υπερτερούν τους άλλους Έλληνας κατά την σοφίαν, + ωσάν τους σοφιστάς τους οποίους ανέφερεν ο Πρωταγόρας, αλλά διά να + νομίζουν οι άλλοι ότι υπερτερούν κατά την πολεμικήν τέχνην και την + ανδρείαν, επειδή νομίζουν ότι, εάν μάθουν οι άλλοι εις τι + υπερτερούν, όλοι θα κάμουν τότε το έργον αυτό, δηλαδή την σοφίαν. + Τώρα δε, επειδή το απέκρυψαν, εξηπάτησαν εκείνους οι οποίοι εις τας + διαφόρους πόλεις μιμούνται ό,τι κάμουν οι Λάκωνες· και άλλοι μεν + από αυτούς διά να μιμηθούν τους Λάκωνας κατακόπτουν τα αυτία των, + ζώνονται με λωρία, επιδίδονται εις την γυμναστικήν και φορούν κοντά + φορέματα, επειδή νομίζουν ότι τάχα με αυτά οι Λακεδαιμόνιοι + υπερτερούν τους Έλληνας· οι δε Λακεδαιμόνιοι, όταν θελήσουν με + ελευθερίαν να συνομιλήσουν με τους σοφιστάς των και στενοχωρηθούν + πλέον να συνομιλούν με αυτούς κρυφά, ενεργούν έξωσιν των ξένων και + εκείνων οι οποίοι μιμούνται τους Λάκωνας και οποιουδήποτε άλλου + ξένου, ο οποίος τύχη να ευρεθή εις τον τόπον των, και τότε + συναναστρέφονται τους σοφιστάς των χωρίς να το πέρνουν είδησιν οι + ξένοι, και οι ίδιοι δεν επιτρέπουν εις κανένα από τους νέους να + ξενιτεύεται εις άλλας πόλεις, καθώς κάμνουν και οι Κρήτες, διά να + μη ξεμαθαίνουν οι νέοι εκείνα τα οποία αυτοί διδάσκουν. Είναι δε + μέσα εις αυτάς τας πόλεις όχι μόνον άνδρες οι οποίοι έχουν μεγάλην + ιδέαν διά την παιδείαν των, αλλά και γυναίκες. Ημπορείτε δε να + πληροφορηθήτε ότι αυτά όπου λέγω είναι αληθινά και ότι οι + Λακεδαιμόνιοι είναι κάλλιστα πεπαιδευμένοι εις την φιλοσοφίαν και + την ρητορικήν με τον ακόλουθον τρόπον· εάν θέλη κανείς να συζητήση + με τον αμαθέστατον από τους Λακεδαιμονίους, κατ' αρχάς μεν θα του + φαίνεται ότι είναι κανένας κουτός, έπειτα εκείνος εις την σειράν + της ομιλίας, όπου εύρη ευκολίαν, ρίπτει μίαν σύντομον ομιλίαν + αξιόλογον και στριφογυριστήν ωσάν κανένας έξοχος ακοντιστής, ώστε + να φανή εκείνος που ομιλεί μαζί του, ότι δεν είναι διόλου καλύτερος + από μωρό παιδί. Τούτο λοιπόν το ίδιον πράγμα, υπάρχουν πολλοί οι + οποίοι το έχουν εννοήση, και από τους παλαιούς, ότι το να μιμήται + κανείς τους Λάκωνας συνίσταται πολύ περισσότερον εις το να φιλοσοφή + παρά εις το ν' αγαπά την γυμναστικήν, γνωρίζοντες ότι μόνον τελείως + πεπαιδευμένος είναι ικανός να λέγη τοιαύτα. Από τούτους τους σοφούς + ήτο και ο Θαλής ο Μιλήσιος, και ο Πιττακός, ο Μιτυληναίος, και ο + Βίας ο Πριηνεύς και ο ιδικός μας ο Σόλων και ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος + και ο Μύσων ο Χηνεύς (10) και έβδομος μεταξύ τούτων ελέγετο ο + Λακεδαιμόνιος Χίλων. Όλοι αυτοί εζήλευσαν και ηγάπησαν και ήσαν + μαθηταί της παιδείας των Λακεδαιμονίων· και ημπορεί κανείς να + πληροφορηθή, ότι η σοφία των ήτο τοιαύτη από μερικά αξιομνημόνευτα + σύντομα λόγια, τα οποία καθείς απ' αυτούς έχει είπη, τα οποία + αυτοί, αφ' ου συνηθροίσθησαν όλα μαζί, τ' αφιέρωσαν εις τον + Απόλλωνα εις τον ναόν του που είναι εις τους Δελφούς ως προφαντά + της σοφίας των, αφ' ου τα έγραψαν, τα οποία όλοι διασαλπίζουν, + δηλαδή τα «γνώθι σαυτόν» (γνώρισε τον εαυτόν σου), και «μηδέν άγαν» + (εις τίποτε μη το παρακάνης). Διά ποίαν λριπόν αιτίαν εγώ λέγω + αυτά; Διά να ιδήτε ότι αυτός είναι ο παλαιός τρόπος της φιλοσοφίας, + κάποια δηλαδή λακωνική κοντολογία· και του Πιττακού λοιπόν, + ιδιαιτέρως περιεφέρετο και εγκωμιάζετο από τους σοφούς αυτό το + λόγιον, ότι «δύσκολον είναι να είναι κανείς ενάρετος». Ο Σιμωνίδης + λοιπόν, επειδή δεν ήθελε να τον περάση κανείς εις την σοφίαν, + ενόησεν ότι, αν ρίψη κάτω αυτό το λόγιον ωσάν φημισμένος αθλητής + και το νικήση, αυτός θα εφημίζετο τότε μεταξύ των τότε ανθρώπων. Ως + προς τούτο λοιπόν το λόγιον, και διά τούτον τον σκοπόν + επιβουλευόμενος αυτό, έκαμεν όλον το τραγούδι διά να καταστρέψη το + λόγιον, καθώς μου φαίνεται. + + Ας εξετάσωμεν λοιπόν αυτό το ποίημα όλοι μαζί διά να ίδωμεν αν εγώ + λέγω την αλήθειαν. Διότι αμέσως η αρχή του ποιήματος θα εφαίνετο + ανόητος, αν, εν ώ ήθελε να είπη ότι είναι δύσκολον να γίνη άνθρωπος + ενάρετος, έπειτα έθετε μέσα εις την φράσιν την λέξιν &μεν&. Διότι + αυτή η λέξις φαίνεται ότι δεν είχε κανένα λόγον να τεθή εκεί μέσα, + εκτός μόνον αν νομίση κανείς ότι ο Σιμωνίδης ομιλεί ωσάν να + φιλονεική με την γνώμην του Πιττακού· διότι εν ώ ο Πιττακός λέγει + ότι είναι δύσκολον να είναι κανείς άνθρωπος ενάρετος, αυτός μη + παραδεχόμενος τούτο, είπεν ότι όχι· αλλά να γείνη μεν κανείς + άνθρωπος ενάρετος είναι δύσκολον, Πιττακέ, αληθινά, εκείνος που δεν + είναι αληθινά ενάρετος, ούτε εις τούτο επάνω· λέγει την αλήθειαν, + ωσάν τάχα να ήσαν μερικοί, άλλοι μεν αληθινά ενάρετοι, άλλοι δε + ενάρετοι &μεν&, όχι όμως αληθινά· διότι τούτο ήθελε βέβαια φανή + ανόητον και ανάρμοστον να το είπη ο Σιμωνίδης· αλλά πρέπει να + κάμωμεν την λέξιν αληθώς να πηδήση από την θέσιν της εις άλλην, και + έτσι να είπωμεν έπειτα την λέξιν του Πιττακού, ωσάν θα εθέταμεν τον + ίδιον τον Πιττακόν να λέγη και τον Σιμωνίδην ν' αποκρίνεται, να + λέγη δηλαδή ο Πιττακός, ω άνθρωποι, δύσκολον είναι να είναι κανείς + ενάρετος, ο δε Σιμωνίδης ν' αποκριθή, Πιττακέ, δεν λέγεις την + αλήθειαν, διότι όχι να είναι, αλλά να γείνη μεν κανείς άνθρωπος + ενάρετος, τετράγωνος και κατά τας χείρας και κατά τους πόδας και + κατά τον νουν, χωρίς σφάλμα κατασκευασμένος είναι δύσκολον αληθινά. + Έτσι φαίνεται ότι η λέξις «μεν» είχε λόγον να βαλθή εκεί μέσα και η + λέξις «αληθινά» σωστά εβάλθη εις το τέλος· και όλα εκείνα, τα οποία + λέγονται κατόπιν, βεβαιώνουν τούτο, ότι ελέχθη με αυτόν τον τρόπον. + Ημπορεί μεν ν' αποδείξη κανείς και διά καθέν από τα λεγόμενα εις το + ποίημα ότι τα περισσότερα ο ποιητής εύμορφα τα έκαμε, διότι είναι + παρά πολύ χαριτωμένα και αρμονικά· αλλά θα εχρειάζετο καιρός να + εξετάσωμεν το ποίημα κατ' αυτόν τον τρόπον· ας εξετάσωμεν γενικώς + το σχέδιον αυτού, διά να δείξωμεν ότι περισσότερον από κάθε άλλο + από την αρχήν έως το τέλος το ποίημα αποβλέπει εις το να εξελέγξη + το γνωμικόν του Πιττακού. + + Διότι έπειτα από τούτο, αφ' ου ανέφερεν ολίγα, λέγει, ωσάν να + δικαιολογήση αυτό όπου είπεν, ότι δηλαδή να γείνη μεν κανείς + άνθρωπος ενάρετος είναι δύσκολον, είναι όμως δυνατόν να γείνη + ενάρετος διά κάμποσον τουλάχιστον καιρόν, αφ' ου δε γείνη, να + διαμένη εις αυτήν την κατάστασιν, και να είναι (διαρκώς) άνθρωπος + ενάρετος, καθώς συ λέγεις, Πιττακέ, είναι αδύνατον και ανώτερον της + δυνάμεως του ανθρώπου, αλλά μόνος ο θεός ημπορεί να έχη τούτο το + προνόμιον, «άνθρωπος δε δεν είναι δυνατόν να μη γείνη κακός, τον + οποίον ήθελε κατακρημνίση ακαταμάχητος συμφορά». Ποίον λοιπόν + κατακρημνίζει ακαταμάχητος συμφορά; Φανερόν είναι ότι δεν + κατακρημνίζει τον αμαθή, διότι ο αμαθής είναι πάντοτε κρημνισμένος· + καθώς λοιπόν δεν ημπορεί κανείς να ρίψη κάτω εκείνον ο οποίος είναι + πεσμένος, αλλ' εκείνον ο οποίος ίσταται όρθιος ημπορεί καμμίαν + φοράν να τον ρίψη κανείς κάτω, ώστε να τον κάμη κάτω ριγμένον, + εκείνον δε ο οποίος είναι κάτω ριγμένος δεν ημπορεί, έτσι και + εκείνον που εύκολα πολεμείται καμμίαν φοράν ημπορεί μία + ακαταμάχητος συμφορά να τον καταβάλη· εκείνον δε ο οποίος είναι + πάντοτε ακαταμάχητος δεν ημπορεί· και τον κυβερνήτην ενός πλοίου, + αν τον εύρη μεγάλη τρικυμία, ημπορεί να τον κάμη να μη ευρίσκη + τρόπον να την καταπολεμήση, και τον γεωργόν, αν τον εύρη μία + κακοκαιρία, ημπορεί να τον φέρη εις θέσιν να μη ηξεύρη τι να κάμη· + παρόμοια αίτια δύνανται να σαστίσουν και ένα ιατρόν. Διότι εις μεν + τον καλόν ημπορεί να συμβή να γείνη κακός, καθώς βεβαιώνει και ένας + άλλος ποιητής, ο οποίος είπεν ότι «ο αγαθός ανήρ άλλοτε μεν είναι + καλός, άλλοτε δε κακός»· εις δε τον κακόν δεν είναι δυνατόν να + συμβή να γείνη κακός, αλλ' αναγκαίως είναι πάντοτε τοιούτος, ώστε + εκείνον μεν ο οποίος είναι ικανός και σοφός και αγαθός, όταν ήθελε + τον κρημνίση ακαταμάχητος συμφορά, δεν είναι δυνατόν να μη γείνη + κακός· συ δε λέγεις, Πιττακέ, ότι είναι δύσκολον να είναι κανείς + ενάρετος, εν ώ το να γείνη κανείς ενάρετος είναι δύσκολον, είναι δε + δυνατόν, να είναι όμως (πάντοτε) είναι αδύνατον, «διότι κάθε + άνθρωπος είναι αγαθός, αν πράξη καλά, κακός δε αν πράξη κακά». Ποία + λοιπόν λέγεται καλή πράξις εις την φιλολογίαν, και ποία πράξις + κάμνει ένα άνθρωπον αγαθόν εις την φιλολογίαν; Είναι φανερόν ότι + τον κάμνει αγαθόν εις την φιλολογίαν η μάθησις αυτής· ποία δε καλή + πράξις κάμνει ένα άνθρωπον αγαθόν ιατρόν; Είναι φανερόν ότι τον + κάμνει τοιούτον η μάθησις της ιατρείας των αρρώστων, τους οποίους ο + κακός ιατρός κακά θεραπεύει· ποίος λοιπόν ημπορεί να γείνη κακός + ιατρός; Φανερόν είναι ότι εκείνος ο οποίος κατ' αρχάς μεν είναι + ιατρός, έπειτα δε γίνεται αγαθός ιατρός· διότι αυτός ημπορεί να + γείνη και κακός ιατρός· ημείς δε οι οποίοι είμεθα αμαθείς εις την + ιατρικήν, δεν είναι δυνατόν ποτε να εκτελέσωμεν κακώς το έργον του + ιατρού, ούτε του κτίστου, ούτε κανέν άλλο από τα τοιαύτα· εκείνος + δε ο οποίος χωρίς να είναι ιατρός, ήθελε κάμει κακώς το έργον του + ιατρού, είναι φανερόν ότι δεν είναι κακός ιατρός. Τοιουτοτρόπως και + ο μεν ενάρετος άνθρωπος καμμίαν φοράν ημπορεί να γείνη και κακός ή + ένεκα της ηλικίας ή ένεκα κόπου ή ένεκα ασθενείας ή κανενός άλλου + περιστατικού, διότι αυτή μόνη είναι πραγματική κακή πράξις, το να + στερηθή κανείς την γνώσιν του κάθε πράγματος· ο δε κακός άνθρωπος + δεν είναι δυνατόν ποτέ να γείνη κακός, διότι είναι πάντοτε κακός· + αλλά διά να γείνη έπειτα κακός, πρέπει προτύτερα να υπήρξε αγαθός, + ώστε και αυτό το μέρος του ποιήματος εις τούτο αποβλέπει, ότι δεν + είναι μεν δυνατόν να είναι κανείς άνθρωπος ενάρετος διαμένων + διαρκώς ενάρετος, είναι όμως δυνατόν να γείνη κανείς ενάρετος, + καθώς είναι δυνατόν βέβαια αυτός ο ίδιος να γείνη και κακός. Μένουν + δε τον περισσότερον καιρόν ενάρετοι και είναι οι καλύτεροι από + όλους εκείνοι τους οποίους αγαπώσιν οι θεοί. + + Και όλα λοιπόν αυτά τα είπεν εναντίον του Πιττακού και τα + επακόλουθα του ποιήματος ακόμη περισσότερον φανερώνουσι τούτο. + Διότι λέγει· «ένεκα τούτου εγώ δεν θα κοπιάσω διά να ζητήσω εκείνο + το οποίον είναι κενή και ακατόρθωτος η ελπίς να εύρω, άνθρωπον + δηλαδή χωρίς σφάλμα ανάμεσα εις ημάς τους άλλους, οι οποίοι ζώμεν + από τον καρπόν της γονίμου γης· αν τον εύρω, έπειτα θα σας το + είπω»· αλλά και εις ολόκληρον το ποίημα καταφέρεται τόσον δυνατά + εναντίον της γνώμης του Πιττακού· «κάθε δε άνθρωπον, ο οποίος δεν + πράξη καμμίαν αισχράν πράξιν, με την καρδιά μου τον αγαπώ και τον + επαινώ· αλλά με την ανάγκην και οι θεοί οι ίδιοι δεν τα βάζουν»· + και αυτό ακόμη διά τον ίδιον σκοπόν το είπε. Διότι ο Σιμωνίδης δεν + ήτο τόσον αμαθής, ώστε να λέγη ότι επαινεί εκείνους οι οποίοι δεν + κάμνουν θεληματικώς κανέν κακόν, ωσάν να υπάρχουν και μερικοί οι + οποίοι να κάμνουν κακά θεληματικώς. Διότι εγώ φρονώ τούτο επάνω + κάτω, ότι κανείς από τους σοφούς άνδρας δεν παραδέχεται ότι υπάρχει + άνθρωπος ο οποίος θεληματικώς ν' αμαρτάνη και να πράττη θεληματικώς + πράξεις αισχράς και κακάς, αλλά γνωρίζων καλώς ότι όλοι, όσοι + κάμνουν τας αισχράς και κακάς πράξεις, τας κάμνουν χωρίς να θέλουν· + λοιπόν και ο Σιμωνίδης δεν λέγει ότι επαινεί εκείνους οι οποίοι δεν + κάμνουν κακά θεληματικώς, αλλ' αυτήν την λέξιν «θεληματικώς» την + λέγει διά τον εαυτόν του. Διότι εφρόνει ότι εις άνθρωπον καλόν και + αγαθόν πολλές φορές συμβαίνει ώστε να βιάζη ο ίδιος τον εαυτόν του + να επαινή και ν' αγαπά ένα άλλον· συμβαίνει λ. χ. πολλές φορές εις + ένα άνθρωπον να είναι βιασμένος ν' αγαπά στραβοκέφαλον μητέρα ή + πατέρα ή πατρίδα ή κανέν άλλο από τα τοιαύτα. Οι μεν κακοί άνθρωποι + λοιπόν, όταν συμβή εις αυτούς κανέν τοιούτον πράγμα, ωσάν + ευχαριστημένοι το βλέπουν και το δεικνύουν εις τους άλλους + παραπονούμενοι και κατηγορούν την κακίαν των γονέων των ή της + πατρίδος, διά να μη τους καταδικάζουν οι άνθρωποι διά την αμέλειάν + των προς αυτούς και να μη τους ονειδίζουν διότι τους αμελούν, και + φροντίζουν, ώστε ακόμη περισσότερον να τους κατακρίνουν (τους + γονείς και την πατρίδα των) και να προσθέτουν εναντίον των εις την + αναγκαστικήν αντιπάθειαν και θεληματικά μίση· οι δε αγαθοί + άνθρωποι, εφρόνει ότι είναι υποχρεωμένοι να σκεπάζουν τα σφάλματά + των και να τους επαινούν, και αν κάποτε θυμώσουν, επειδή + εβλάφθησαν, εναντίον των γονέων ή της πατρίδος των, ότι οι ίδιοι + παρηγορούν τον εαυτόν των και συμφιλιώνονται και υποχρεώνουν προς + τούτοις τον εαυτόν τους ν' αγαπά και να επαινή τους ιδικούς των. + Νομίζω δε ότι πολλές φορές και ο Σιμωνίδης εθεώρησε πρέπον να + επαινέση και να εγκωμιάση και αυτός ο ίδιος ή μονάρχην ή κανένα + άλλον από τους τοιούτους, όχι διότι το ήθελε, αλλά διότι ήτον + ηναγκασμένος.(11) Αυτά λοιπόν λέγει και εις τον Πιττακόν ότι «εγώ, + Πιττακέ, δεν σε κατακρίνω δι' αυτά, διότι είμαι φιλοκατήγορος, + επειδή εις εμέ βέβαια αρκεί ένας άνθρωπος, να μη είναι κακός μήτε + πολύ ανωφελής, να είναι υγιής (κατά τον νουν) και να ηξεύρη την + ωφέλιμον εις τας πόλεις δικαιοσύνην. Δεν είμαι φιλοκατήγορος· διότι + το γένος των κουτών είναι απειράριθμον, ώστε αν ηυχαριστήτο κανείς + να τους κατακρίνη κατηγορών αυτούς θα εκουράζετο. Όλαι αι πράξεις + είναι καλαί, εις τας οποίας δε είναι ανακατωμέναι και αισχραί». Δεν + λέγει τούτο, ωσάν να έλεγεν ότι «όλα εκείνα είναι άσπρα, εις τα + οποία δεν είναι ανακατωμένα και μαύρα»· διότι θα ήτο υπό πολλάς + επόψεις γελοίον αλλά διότι αυτός παραδέχεται και τον μέσον όρον, + τον μεταξύ δηλαδή του κακού και του καλού, ώστε να μη κατακρίνη· + και «δεν ζητώ, είπε, άνθρωπον εντελώς χωρίς σφάλμα, μεταξύ ημών· + όσοι τρεφόμεθα από τον καρπόν της ευφόρου γης· και αν τον εύρω, + έπειτα θα σας το είπω· ώστε ένεκα τούτου βεβαίως δεν θα επαινέσω + κανένα, αλλ' είναι εις εμέ αρκετόν αν κανείς είναι μέτριος και δεν + κάμνη κανέν κακόν· τους τοιούτους εγώ όλους αγαπώ και επαινώ»· και + εδώ μεταχειρίζεται την διάλεκτον των Μυτιληναίων, επειδή λέγει προς + τον Πιττακόν τας λέξεις· «όλους επαινώ και αγαπώ θεληματικώς (εδώ + πρέπει εις την λέξιν θεληματικώς να σταματήση εκείνος που + αναγινώσκει) όσους δεν κάμουν καμμίαν αισχράν πράξιν, υπάρχουν όμως + μερικοί, τους οποίους επαινώ και αγαπώ χωρίς να Θέλω. Σε λοιπόν, + και αν μέτρια έλεγες καλά και αληθινά πράγματα, Πιττακέ, δεν ήθελά + ποτε σέ κατακρίνη. Τώρα όμως, επειδή, εν ώ ψεύδεσαι δυνατά εις τα + σπουδαιότερα πράγματα, νομίζεις ότι λέγεις την αλήθειαν, δι' αυτό + εγώ σε κατακρίνω». + + — Αυτά μου φαίνεται, Πρόδικε και Πρωταγόρα, είπον εγώ, είχε προ + οφθαλμών ο Σιμωνίδης και έκαμεν αυτό το ποίημα. + + Και ο Ιππίας είπε· + +Ιππίας + Μου φαίνεται, Σωκράτη, ότι και συ καλήν ανάπτυξιν έκαμες δι' αυτό + το ποίημα· έχω όμως και εγώ να είπω σπουδαία πράγματα δι' αυτό, τα + οποία, αν επιθυμήτε, θα σας τ' ανακοινώσω. + + — Και ο Αλκιβάδης· + +Αλκιβιάδης + Ναι, είπε, Ιππία, αλλά μίαν άλλην φοράν. Τώρα είναι δίκαιον να + γείνουν εκείνα τα οποία εσυμφώνησαν μεταξύ των ο Πρωταγόρας και ο + Σωκράτης· ο μεν Πρωταγόρας δηλαδή, αν ακόμη έχη την ευχαρίστησιν να + ερωτά, ν' αποκρίνεται δε ο Σωκράτης, αν δε έχη πάλιν ο Πρωταγόρας + την ευχαρίστησιν ο Σωκράτης ν' αποκρίνεται, τότε να ερωτά ο άλλος. + +Σωκράτης + Και εγώ είπα· παραχωρώ μεν το δικαίωμα εις τον Πρωταγόραν να εκλέξη + όποιο από τα δύο τον ευχαριστεί καλύτερα· αν δε επιθυμή την μεν + ομιλίαν περί ποιημάτων και ποιητικών διηγήσεων ας την αφήσωμεν κατά + μέρος, διά δε τα ζητήματα, διά τα οποία εγώ κατ' αρχάς σε ηρώτησα, + Πρωταγόρα, εξετάζων αυτά μαζί σου θα έφθανα μ' ευχαρίστησιν εις + κάποιον συμπέρασμα. Διότι φρονώ ότι το να συνομιλή κανείς διά την + ποίησιν είναι παρά πολύ όμοιον με τα συμπόσια τα οποία κάμνουν οι + αμαθείς και πρόστυχοι άνθρωποι. Διότι και αυτοί, επειδή δεν + ημπορούν, την ώραν του φαγοποτιού ν' ανταλλάξουν αυτοπροσώπως + ομιλίας μεταξύ των, μήτε με την ιδικήν των φωνήν και τας ιδικάς των + λέξεις, εξ αιτίας της αμαθείας των αποδίδουν τιμήν εις τας γυναίκας + που παίζουν την φλογέρα, και έτσι ενοικιάζουν ακριβά ξένην φωνήν, + την φωνήν δηλαδή της φλογέρας, και μ' εκείνην την φωνήν κατορθώνουν + να κάμουν συναναστροφήν μεταξύ των· όπου όμως υπάρχουν ενάρετοι και + πεπαιδευμένοι σύντροφοι εις το φαγοπότι, δεν είναι δυνατόν να ίδης + εκεί γυναίκας να παίζουν φλογέρας ή να χορεύουν ή να ψάλλουν, αλλ' + αυτοί οι ίδιοι είναι ικανοί να συνδιαλεχθούν αναμεταξύ των χωρίς + τας φλυαρίας και τα παιγνίδια με την ιδικήν των φωνήν, ομιλούντες + και ακροαζόμενοι καθένας με την σειράν του με τάξιν, ακόμη και παρά + πολύ κρασί αν πίουν. Έτσι και αι τοιούτου είδους συνομιλίαι, όταν + τύχη να γίνωνται από ανθρώπους, όπως οι περισσότεροι από ημάς + λέγουν ότι είναι, δεν έχουν χρείαν ξένης φωνής, ούτε ανάγκην από + ποιητάς, τους οποίους ούτε να ερωτήση κανείς είναι δυνατόν δι' + εκείνα τα οποία λέγουν, και οι περισσότεροι αναφέροντες αυτούς εις + τας ομιλίας των, άλλοι μεν λέγουν ότι ο ποιητής εννοεί αυτά, άλλοι + δε ότι εννοεί άλλα, συνομιλούντες διά πράγμα το οποίον δεν έχουν + την δύναμιν να εξακριβώσουν· δι' αυτήν την αιτίαν (οι ενάρετοι και + πεπαιδευμένοι) αφίνουν κατά μέρος αυτού του είδους τας + συναναστροφάς, οι ίδιοι δε αυτοπροσώπως συνδιαλέγονται μεταξύ των + λαμβάνοντες και δίδοντες ο ένας εις τον άλλον με τας ομιλίας των + απόδειξιν της αξίας των. Τούτου του είδους τους ανθρώπους μου + φαίνεται ότι πρέπει εγώ και συ κατά προτίμησιν να μιμώμεθα, + αφίνοντες δε κάτω τους ποιητάς, ημείς οι ίδιοι αυτοπροσώπως να + συνομιλήσωμεν αναμεταξύ μας, λαμβάνοντες απόδειξιν της αληθείας και + της αξίας του εαυτού μας. Και αν μεν ακόμη επιθυμής συ να ερωτάς, + είμαι πρόθυμος να σου αποκρίνωμαι, αν δε πάλιν επιθυμής, λάβε συ + την καλωσύνην να μου αποκρίνεσαι, διά να φέρωμεν εις έν συμπέρασμα + εκείνα τα ζητήματα, τα οποία εις τούτο το αναμεταξύ επαύσαμεν να + εξετάζωμεν. + + — Εν ώ λοιπόν εγώ έλεγον ταύτα και άλλα παρόμοια, ο Πρωταγόρας δεν + εξηγείτο καθαρά τι από τα δύο θα κάμη. + + Είπε λοιπόν ο Αλκιβιάδης αφ' ου εκύτταξε τον Κάλλίαν· + +Αλκιβιάδης + Καλλία, σου φαίνεται, είπεν, ότι καλά κάμνει και τώρα ο Πρωταγόρας, + ο οποίος δεν εξηγείται καθαρά αν θα δώση λόγον ή δεν θα δώση; Διότι + εγώ νομίζω ότι δεν κάμει καλά· ή ας συνδιαλεχθή ή ας είπη ότι δεν + θέλει να συνδιαλεχθή διά να καταλάβωμεν τον σκοπόν του· ο δε + Σωκράτης να συνδιαλεχθή τότε με κανένα άλλον, ή οποίος άλλος θέλει + με άλλον. + + — Και ο Πρωταγόρας, επειδή εντράπη, καθώς τουλάχιστον μ' εφάνη, + που ήκουε και τον Αλκιβιάδην να λέγη αυτά και τον Καλλίαν και + σχεδόν όλους τους παρευρεθέντας να τον παρακαλούν, μετά δυσκολίας + απεφάσισε να προβή εις την συνδιάλεξιν και παρεκάλεσε τον Σωκράτην + να τον ερωτά διά ν' αποκρίνεται. + +Σωκράτης + Είπα λοιπόν εγώ· Πρωταγόρα, μη φαντάζεσαι ότι επιθυμώ να + συνδιαλεχθώ μαζί σου με άλλον σκοπόν παρά διά να εξετάσωμεν εκείνα + εις τα οποία από φοράν εις φοράν εγώ ο ίδιος έχω αμφιβολίαν. Διότι + φρονώ ότι πολύ σωστά λέγει ο Όμηρος τα εξής· «όταν δύο πηγαίνουν + μαζί, ο ένας βλέπει εκείνο το οποίον δεν βλέπει ο άλλος». Όταν + βεβαίως είμεθα μαζί πολλοί άνθρωποι, έχομεν μεγαλυτέραν ευκολίαν + εις κάθε πράγμα το οποίον πρόκειται να κάμωμεν και να είπωμεν και + να σκεφθώμεν· ένας άνθρωπος, και αν σκεφθή κάτι, αμέσως τρέχει εδώ + και εκεί και ζητεί κανένα άλλον διά να του το φανερώση και με τον + οποίον να βεβαιωθή ότι είναι σωστόν, έως ου να εύρη κανένα. Έτσι + και εγώ δι' αυτήν την αιτίαν συνδιαλέγομαι με σε καλύτερα παρά με + άλλον, επειδή νομίζω ότι συ έχεις εξετάση κάλλιστα και τα άλλα + ζητήματα, τα οποία χρέος έχει ο πεπαιδευμένος να εξετάζη, και το + ζήτημα περί αρετής. Εις ποίον δε άλλον ημπορεί κανείς ν' απευθυνθή + καλύτερα παρά εις σε; Ο οποίος βεβαίως νομίζεις ότι είσαι ενάρετος + άνθρωπος και όχι ωσάν μερικοί άλλοι, οι οποίοι αυτοί μεν οι ίδιοι + είναι μορφωμένοι, άλλους όμως να καταστήσουν μορφωμένους δεν + ημπορούν. Συ δε και ο ίδιος είσαι ενάρετος και άλλους είσαι ικανός + να κάμης εναρέτους, και έχεις τόσην πεποίθησιν εις τον εαυτόν σου, + ώστε και εν ώ άλλοι κρύπτουν αυτήν την τέχνην, συ βέβαια δημοσίως + την εκήρυξες εις όλους τους Έλληνας ονομασθείς σοφιστής, και + απέδειξες τον εαυτόν σου διδάσκαλον παιδείας και αρετής, απαιτήσας + πρώτος να λαμβάνης διά τούτο μισθόν. Πώς λοιπόν δεν πρέπει να σε + προσκαλή κανείς διά την εξέτασιν τούτων των ζητημάτων και να σ' + ερωτά και να σου κάμνη γνωστάς τας αμφιβολίας του; Δεν είναι + δυνατόν να μη το κάμνη κανείς αυτό. Και τώρα λοιπόν εγώ εκείνα, τα + οποία εις την αρχήν ηρώτησα δι' αυτά τα ζητήματα, επιθυμώ πάλιν από + την αρχήν άλλα μεν να μου τα ξαναενθυμήσης, άλλα δε να τα + εξετάσωμεν μαζί. Το ζήτημα δε ήτο, καθώς εγώ νομίζω, το εξής· η + σοφία και η εγκράτεια και η ανδρεία και η δικαιοσύνη και η αγιότης, + τι από τα δύο, εν ώ αυτά είναι πέντε ονόματα, είναι, και τα πέντε + ενός και του αυτού πράγματος, ή εις καθέν από αυτά τα ονόματα + αντιστοιχεί μία ιδιαιτέρα ουσία και έν πράγμα το οποίον έχει + χωριστά τας ιδιότητάς του, και καθέν από αυτά τα πράγματα δεν είναι + όμοιον με το άλλο; Συ λοιπόν έλεγες ότι αυτά δεν είναι ονόματα + πολλά διά το ίδιον πράγμα, αλλ' ότι καθέν χωριστά από τα ονόματα + αυτά αναφέρεται εις ιδιαίτερον πράγμα, ότι δε όλα αυτά τα πράγματα + είναι μέρη της αρετής, τα οποία δεν είναι όμοια μεταξύ των και με + το όλον, του οποίου είναι μέρη, καθώς είναι τα μέρη του χρυσού, + αλλά είναι ανόμοια και με το όλον, του οποίου είναι μέρη και + αναμεταξύ των, καθώς είναι τα μέρη του προσώπου, και έχουν καθέν + χωριστά ιδιαιτέρας ιδιότητας. Αν μεν εξακολουθής να έχης ακόμη δι' + αυτά την αυτήν γνώμην καθώς τότε, ειπέ το· αν δ' εσχημάτισες άλλην + γνώμην, εξήγησε αυτήν, διότι εγώ δεν σε θεωρώ διόλου υπεύθυνον, εάν + τώρα εξηγηθής άλλως πως· διότι δεν θα εθεώρουν παράξενον αν τότε + έλεγες αυτά διά να με δοκιμάσης. + +Πρωταγόρας + Αλλ' εγώ, είπε, σου λέγω, Σωκράτη, ότι όλα αυτά είναι μέρη της + αρετής, και τα μεν τέσσαρα από αυτά είναι αρκετά όμοια μεταξύ των, + η δε ανδρεία είναι παρά πολύ διαφορετική από όλα αυτά· από το εξής + δε θα καταλάβης ότι εγώ λέγω την αλήθειαν· διότι θα εύρης πολλούς + από τους ανθρώπους, οι οποίοι είναι μεν αδικώτατοι και ανιερώτατοι + και ακολαστότατοι και αμαθέστατοι, είναι δε εξόχως ανδρείοι. + +Σωκράτης + Σταμάτισε εδώ, είπον, εγώ· διότι αξίζει τον κόπον να εξετάσωμεν + αυτό το οποίον λέγεις. Τι από τα δύο, λέγεις ότι οι ανδρείοι είναι + και θαρραλέοι ή λέγεις τίποτε άλλο; + +Πρωταγόρας + Όχι μόνον αυτό, είπε, αλλά και ότι ορμούν κατ' επάνω εις εκείνα τα + πράγματα, εναντίον των οποίων φοβούνται οι άλλοι να υπάγουν. + +Σωκράτης + Ας ίδωμεν· λέγεις ότι η αρετή είναι κανέν ωραίον πράγμα και επειδή + αυτό είναι ωραίον πράγμα, συ προσφέρεις τον εαυτόν σου διδάσκαλον + αυτής; + +Πρωταγόρας + Λέγω βέβαια ότι είναι ωραιότατον, αν βέβαια δεν είμαι τρελλός. + +Σωκράτης + Τι από τα δύο λοιπόν, είπον εγώ· λέγεις ότι μέρος μεν από αυτό το + πράγμα (δηλ. την αρετήν) είναι άσχημον, μέρος δε ότι είναι ωραίον, + ή ότι ολόκληρον είναι ωραίον; + +Πρωταγόρας + Λέγω ότι ολόκληρον είναι ωραίον, όπου δεν γίνεται και περισσότερον. + +Σωκράτης + Ηξεύρεις λοιπόν ποίοι βουτούν εις τα πηγάδια με θάρρος; + +Πρωταγόρας + Μάλιστα· ηξεύρω ότι βουτούν οι βουτηκταί. + +Σωκράτης + Διά ποίαν από τας δύο αιτίας· διότι ηξεύρουν να βουτούν, ή διά + κανένα άλλον λόγον; + +Πρωταγόρας + Διότι ηξεύρουν να βουτούν. + +Σωκράτης + Ποίοι δε έχουν το θάρρος να πολεμούν επάνω από άλογα: Ποίοι από + τους δύο; Όσοι ηξεύρουν να διευθύνουν άλογα ή όσοι δεν ηξεύρουν; + +Πρωταγόρας + Εκείνοι οι οποίοι ηξεύρουν. + +Σωκράτης + Ποίοι δε έχουν το θάρρος να πολεμούν κρατούντες πέλτας; Εκείνοι που + ηξεύρουν να τας μεταχειρίζωνται ή εκείνοι που δεν ηξεύρουν; + +Πρωταγόρας + Εκείνοι οι οποίοι ηξεύρουν. Και εις όλα βέβαια τα άλλα, αν ζητής + τούτο, είπε, εκείνοι οι οποίοι ηξεύρουν έχουν περισσότερον θάρρος + από εκείνους οι οποίοι δεν ηξεύρουν, και αυτοί οι ίδιοι έχουν + περισσότερον θάρρος αφ' ου μάθουν παρά προτού μάθουν. + +Σωκράτης + Έχεις παρατηρήση έως τώρα κανένα, είπον, ο οποίος, ενώ δεν ηξεύρει + αυτά τα πράγματα, να δεικνύη όμως εις κανέν από αυτά θάρρος; + +Πρωταγόρας + Μάλιστα, είπεν αυτός· και να δεικνύη βέβαια και πολύ θάρρος. + +Σωκράτης + Αυτοί λοιπόν οι γεμάτοι από θάρρος είναι και ανδρείοι; + +Πρωταγόρας + Αλλά θα ήτο τότε, είπεν, άσχημον πράγμα η ανδρεία· επειδή αυτοί + βέβαια είναι τρελλοί. + +Σωκράτης + Πώς λοιπόν, είπον εγώ, λέγεις ότι ανδρείοι είναι οι θαρραλέοι; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπε· και τώρα βέβαια το ίδιον λέγω. + +Σωκράτης + Αυτοί λοιπόν, είπον εγώ, που έχουν αυτό το είδος του θάρρους δεν + σου φαίνονται ανδρείοι αλλά τρελλοί; Απ' εναντίας πάλιν αυτοί οι + σοφώτατοι ότι είναι και θαρραλεώτατοι, επειδή δε είναι τοιούτοι, + είναι και ανδρειότατοι; Και κατά τον συλλογισμόν σου τούτον η σοφία + είναι και ανδρεία. + +Πρωταγόρας + Δεν ενθυμείσαι είπε, καλά, Σωκράτη, εκείνα τα οποία έλεγα και + απεκρινόμην εις σε. Εγώ, όταν με ηρώτησες αν οι ανδρείοι είναι + θαρραλέοι, το εβεβαίωσα· αν δε και οι θαρραλέοι είναι ανδρείοι, δεν + με ηρώτησες· διότι αν τότε με ηρώτας, θα σου έλεγον ότι δεν είναι + όλοι οι θαρραλέοι ανδρείοι· ότι δε οι ανδρείοι είναι θαρραλέοι, το + οποίον εγώ εβεβαίωσα, πουθενά δεν απέδειξες ότι δεν είναι σωστόν! + Έπειτα γνωμοδοτείς ότι εκείνοι οι οποίοι ηξεύρουν, έχουν + περισσότερον θάρρος παρά τότε που δεν ηξεύρουν και από άλλους + ανθρώπους που δεν ηξεύρουν· και κατά τούτο φρονείς ότι η ανδρεία + και η σοφία είνε το ίδιον· αν δε με αυτόν τον τρόπον συλλογίζεσαι, + θα παραδεχθής ότι η δύναμις είναι σοφία. Διότι κατά πρώτον, αν ούτω + πως εξετάζων με ηρώτας, αν οι άρρωστοι είναι δυνατοί, θα έλεγα ναι, + αν με ηρώτας έπειτα, αν όσοι ηξεύρουν να παλαίουν είναι δυνατώτεροι + από εκείνους που δεν ηξεύρουν να παλαίουν και αυτοί οι ίδιοι είναι + δυνατώτεροι αφ' ου μάθουν, παρά προτού μάθουν, θα έλεγα πάλιν ναι· + αφ' ου δε εγώ εβεβαίωνα αυτά, θα ηδύνασο, μεταχειριζόμενος αυτά τα + είδη ως αποδείξεις να λέγης ότι σύμφωνα με την βεβαίωσίν μου η + σοφία είναι ευρωστία. Εγώ όμως πουθενά ούτε εις αυτήν την + περίστασιν βεβαιώνω ότι οι δυνατοί είναι εύρωστοι· βεβαιώνω όμως + ότι οι εύρωστοι είναι δυνατοί· διότι δεν βεβαιώνω ότι η δύναμις και + η ευρωστία είναι το ίδιον πράγμα, αλλ' ότι το μεν πρώτον, δηλαδή η + δύναμις, προέρχεται και από μάθησιν και από τρέλλαν και από θυμόν, + το δε άλλο, δηλαδή η ευρωστία, προέρχεται από την φύσιν και από την + καλήν τροφήν των σωμάτων. Έτσι δε και εις το άλλο ζήτημα λέγω ότι + θάρρος και ανδρεία δεν είναι το ίδιον πράγμα. Διότι συμβαίνει οι + μεν ανδρείοι να είναι θαρραλέοι, οι θαρραλέοι όμως να μη είναι όλοι + ανδρείοι· διότι το μεν θάρρος γεννάται εις τους ανθρώπους και από + την τέχνην και από τον θυμόν και από την τρέλλαν, καθώς και η + δύναμις, η δε ανδρεία γεννάται από την φύσιν και από την καλήν + τροφήν των ψυχών. + +Σωκράτης + Αλλά παραδέχεσαι, είπα, Πρωταγόρα, ότι μερικοί άνθρωποι ζουν καλά, + μερικοί δε πάλιν κακά; + +Πρωταγόρας + Παραδέχομαι, είπε. + +Σωκράτης + Και παραδέχεσαι λοιπόν ότι ένας άνθρωπος ημπορεί να ζη καλά, αν + περνά την ζωήν του μέσα εις στενοχωρίας και πικρίας; + +Πρωταγόρας + Όχι, είπε. + +Σωκράτης + Τι δε λέγεις, αν αποθάνη, αφ' ου περάση την ζωήν ευχάριστα, δεν σου + φαίνεται ότι κατ' αυτόν, τον τρόπον έχει ζήση καλά; + +Πρωταγόρας + Έτσι τουλάχιστον νομίζω, είπε. + +Σωκράτης + Το μεν να ζη κανείς ευχάριστα είναι λοιπόν καλόν πράγμα· το δε να + ζη δυσάρεστα κακόν; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν· αν βεβαίως ζη ευχαριστημένος εις τα καλά, + +Σωκράτης + Τι λοιπόν, Πρωταγόρα; Μήπως και συ, καθώς και ο κοινός λαός, μερικά + ευχάριστα πράγματα τα ονομάζεις κακά, και μερικά δυσάρεστα τα + ονομάζεις καλά; Διότι εγώ ερωτώ, άρά γε διά τούτο δεν είναι αυτά + καλά, διότι είναι ευχάριστα, αν δεν προκύψη από αυτά κανέν κακόν; + Και πάλιν τα δυσάρεστα επίσης δεν είναι κακά, διότι είναι + δυσάρεστα; + +Πρωταγόρας + Δεν ηξεύρω, Σωκράτη, είπε, αν πρέπη ν' αποκριθώ, έτσι απλά, όπως συ + ερωτάς, ότι όλα τα ευχάριστα είναι καλά, και όλα τα δυσάρεστα κακά· + αλλά μου φαίνεται ότι είναι ασφαλέστερον εις εμέ ν' αποκριθώ, όχι + μόνον σχετικώς προς την τωρινήν μου απόκρισιν, αλλά και σχετικώς + προς όλην την άλλην ιδικήν μου ζωήν, ότι υπάρχουν μεν μερικά από τα + ευχάριστα, τα οποία δεν είναι καλά, υπάρχουν δε πάλιν μερικά από τα + δυσάρεστα, τα οποία δεν είναι κακά· υπάρχουν δε μερικά, τα οποία + είναι, και τρίτον υπάρχουν μερικά, τα οποία δεν είναι ούτε το έν + ούτε το άλλο, δηλαδή ούτε κακά ούτε καλά. + +Σωκράτης + Δεν ονομάζεις δε ευχάριστα, είπον εγώ, εκείνα τα οποία μετέχουν + ευχαριστήσεως ή προξενούν ευχαρίστησιν; + +Πρωταγόρας + Βεβαιότατα, είπε. + +Σωκράτης + Τούτο λοιπόν ερωτώ, εάν δεν είναι καλά, διότι είναι ευχάριστα, η + ιδία δηλαδή η ευχαρίστησις δεν είναι καλόν; + +Πρωταγόρας + Καθώς και συ λέγεις κάθε φοράν, είπε, Σωκράτη, ας το εξετάσωμεν, + και αν μεν η ιδέα αυτή φανή ότι είναι σύμφωνος με την λογικήν και + αποδειχθή ότι το ευχάριστον και το καλόν είναι το ίδιον πράγμα, + τότε ας την παραδεχθώμεν αν δε όχι, τότε πλέον να συζητήσωμεν. + +Σωκράτης + Τι λοιπόν από τα δύο, είπον εγώ, συ θέλεις να διευθύνης την + συζήτησιν, ή να την διευθύνω εγώ; + +Πρωταγόρας + Δίκαιον είναι, είπε, να διευθύνης συ· διότι συ έκαμες και την αρχήν + της ομιλίας. + +Σωκράτης + Άρά γε λοιπόν, είπον εγώ, ημπορεί τούτο να γείνη φανερόν εις ημάς + διά του εξής τρόπου; Καθώς ένας άνθρωπος ο οποίος θέλει να + σχηματίση ιδέαν διά την υγείαν ενός άλλου ή διά καμμίαν άλλην από + τας σωματικάς εργασίας από την μορφήν του, αφ' ου ίδη το πρόσωπον + και τας χείρας, δεν αρκείται, αλλά του λέγει· έλα λοιπόν ξεσκέπασε + και δείξε μου και τα στήθη και τα οπίσθιά σου διά να σε παρατηρήσω + καλύτερα, και εγώ έν τοιούτον πράγμα επιθυμώ διά την εξέτασιν του + ζητήματός μας· αφ' ου παρετήρησα ότι έχεις τοιαύτην ιδέαν διά το + καλόν και το ευχάριστον, οποίαν συ λέγεις, έχω χρείαν να σου είπω + κι' έν τοιούτον πράγμα· έλα λοιπόν, Πρωταγόρα, ξεσκέπασε μου και + τούτο το μέρος του νου σου, ποίαν δηλαδή ιδέαν έχεις διά την + επιστήμην (δηλ. διά την γνώσιν); Τι από τα δύο, έχεις την ιδίαν + ιδέαν, την οποίαν έχει και ο κοινός λαός, ή έχεις άλλην ιδέαν; Ο δε + κοινός λαός έχει μίαν τοιαύτην ιδέαν διά την γνώσιν, ότι δεν είναι + πράγμα δυνατόν ούτε ικανόν να οδηγή ούτε άξιον να κυβερνά· ούτε + σκέπτονται δι' αυτήν ότι είναι έν τοιούτον πράγμα, αλλά πολλές + φορές, εν ώ υπάρχει εις τον άνθρωπον γνώσις, νομίζουν ότι δεν + κυβερνά αυτόν η γνώσις, αλλ' άλλοτε μεν ο θυμός, άλλοτε δε η + ευχαρίστησις, άλλοτε δε η λύπη, άλλοτε δε ο έρως, και πολλές φορές + ο φόβος, και σκέπτονται εν γένει διά την επιστήμην, ωσάν διά κανέν + ανδράποδον, το οποίον σύρεται εδώ και εκεί από όλους τους άλλους. + Άρά γε λοιπόν, έχεις και συ παρομοίαν ιδέαν δι' αυτήν, ή φρονείς + ότι η Επιστήμη είναι ωραίον πράγμα και ικανόν να κυβερνά τον + άνθρωπον, και ότι αν κανείς γνωρίζη τα καλά και τα κακά, δεν είναι + δυνατόν να κυριευθή από κανέν πράγμα, ώστε να κάμνη άλλα παρά + εκείνα τα οποία υπαγορεύει η γνώσις, αλλά ότι η φρόνησις είναι + ικανή μόνη να σώση τον άνθρωπον; + +Πρωταγόρας + Και φρονώ, είπεν, έτσι καθώς συ λέγεις, Σωκράτη, και συγχρόνως + είναι και εις εμέ εντροπή περισσοτέρα παρά εις κάθε άλλον άνθρωπον + να μη ομολογήσω ότι η σοφία και η γνώσις είναι το ανώτερον από όλα + τα ανθρώπινα πράγματα. + +Σωκράτης + Καλά, βεβαίως, και αληθινά λέγεις, είπον, εγώ. Ηξεύρεις όμως ότι ο + κοινός λαός δεν πιστεύει εμέ και σε, αλλά λέγουν ότι γνωρίζουν + πολλούς οι οποίοι, εν ώ ημπορούν, δεν κάμνουν τας καλυτέρας + πράξεις, αλλά κάμνουν άλλας πράξεις· και όσους λοιπόν εγώ ηρώτησα + να μου ειπούν ποία τάχα είναι η αιτία τούτου του πράγματος, λέγουν + ότι εκείνοι, οι οποίοι κάμνουν αυτάς τας πράξεις, τας κάμνουν διότι + νικώνται από την ευχαρίστησιν ή από την λύπην, ή διότι κυριεύονται + από κανέν από αυτά τα πάθη, τα οποία τώρα προ ολίγου εγώ έλεγα. + +Πρωταγόρας + Οι άνθρωποι, είπε, Σωκράτη, νομίζω ότι και άλλα πολλά πράγματα δεν + τα λέγουν σωστά. + +Σωκράτης + Έλα λοιπόν, ανάλαβε μαζί μου να καταπείσης τους ανθρώπους και να + τους διδάξης εις τι συνίσταται αυτό το πάθημά των, καθώς λέγουν, να + νικώνται από τας ευχαριστήσεις και εξ αιτίας αυτών να μη κάμνουν + τας καλυτέρας πράξεις αν και τας γνωρίζουν. Διότι ίσως, εν ώ ημείς + θα λέγωμεν, ω άνθρωποι, δεν λέγετε σωστά αλλά ψεύδεσθε, θα μας + ηρώτων· Πρωταγόρα και Σωκράτη, αν δεν υπάρχη αυτό το πάθημα, να + νικάται ο άνθρωπος από την ευχαρίστησιν, αλλά τι λοιπόν υπάρχει, + και σεις τι λέγετε να είναι αυτό το πράγμα; Ειπέτε μας και οι δύο + σας. + +Πρωταγόρας + Αλλά τι νομίζεις, Σωκράτη, πρέπει ημείς να λαμβάνωμεν υπ' όψιν την + γνώμην των κοινών ανθρώπων, οι οποίοι λέγουν ό,τι τύχη; + +Σωκράτης + Μου φαίνεται, είπον εγώ, ότι τούτο κάτι μας χρειάζεται διά να + εύρωμεν ποίαν σχέσιν έχει η ανδρεία με τ' άλλα μέρη της αρετής. Αν + λοιπόν έχης την ιδέαν να μείνης σταθερός εις εκείνα τα οποία προ + ολίγου απεφασίσαμεν, εγώ δηλαδή να διευθύνω την συζήτησιν όπως + νομίζω ότι ημπορεί καλύτερα να γείνη το πράγμα φανερόν, ακολούθει + με· αν δε δεν θέλης, σε αφήνω ήσυχον, εάν τούτο σ' ευχαριστή. + +Πρωταγόρας + Απεναντίας, είπε, σωστά λέγεις και εξακολούθησε καθώς ήρχισες. + +Σωκράτης + Πάλιν, είπον εγώ, αν μας ερωτήσωσι· τι λέγετε λοιπόν ότι είναι + τούτο, το οποίον ημείς ελέγαμεν, «να νικάται κανείς από τας + ευχαριστήσεις», εγώ τουλάχιστον θα τους έλεγα κατά τον εξής τρόπον· + ακούετε λοιπόν διότι εγώ και ο Πρωταγόρας θα προσπαθήσωμεν να σας + το είπωμεν. Ω άνθρωποι, τούτο το οποίον συμβαίνει εις σας εις αυτά + τα πράγματα, λέγετε ότι είναι τίποτε άλλο, παρά ό,τι πολλές φορές + κυριευόμενοι από φαγητά και ποτά και αφροδισιακάς απολαύσεις, τα + οποία είναι ευχάριστα πράγματα, εν ώ εγνωρίζατε ότι είναι κακά, + όμως τα εκάματε; θα έλεγον εκείνοι ότι ναι, και θα ερωτούσαμεν + αυτούς, εγώ και συ πάλιν· υπό ποίαν έποψιν λέγετε ότι αυτά τα + πράγματα είναι κακά; Διά ποίαν από τας δύο αιτίας· διότι αυτήν την + ευχαρίστησιν προξενούν στιγμιαίως και είναι καθένα από αυτά + στιγμιαίως ευχάριστον, ή διότι εις τον μετέπειτα καιρόν φέρουν + ασθενείας και πτωχείαν, και πολλά άλλα τοιαύτα κακά προξενούν; ή + και αν καθένα απ' αυτά εις τον μετέπειτα καιρόν κανέν δεν προξενή, + και αν μόνον ευχαρίστησιν μας φέρουν, θα ήσαν όμως κακά, διότι όταν + τα έχετε, προξενούν ευχαρίστησιν πάντοτε και κατά πάντα; Άρά γε + νομίζομεν, Πρωταγόρα, ότι αυτοί ήθελον αποκριθή άλλο τίποτε παρά + ότι αυτά δεν είναι κακά κατά τούτο, ότι προξενούν αυτήν την + στιγμιαίαν ευχαρίστησιν, αλλά δι' εκείνα τα κακά τα οποία + συμβαίνουν μετέπειτα, δηλαδή τας ασθενείας και τα άλλα. + +Πρωταγόρας + Εγώ μεν νομίζω, είπεν ο Πρωταγόρας, ότι οι περισσότεροι αυτά ήθελον + αποκριθή. + +Σωκράτης + Εάν λοιπόν φέρουν ασθενείας, δεν φέρουν δυσαρεσκείας, και αν φέρουν + πτωχείας, δεν φέρουν δυσαρεσκείας; θα το παρεδέχοντο, καθώς εγώ + νομίζω. + +Πρωταγόρας + Ναι, είπε. + +Σωκράτης + Δεν σας φαίνεται λοιπόν, ω άνθρωποι, καθώς λέγομεν και εγώ και ο + Πρωταγόρας, ότι αυτά διά καμμίαν άλλην αιτίαν δεν είναι κακά, παρά + διότι και εις δυσαρεσκείας τελειώνουν και από άλλας ευχαριστήσεις + αποστερούν; Θα το παρεδέχοντο; + + — Εμείναμεν σύμφωνοι και οι δύο ότι θα το παρεδέχοντο. + +Σωκράτης + Εάν λοιπόν πάλιν ηθέλομεν ερωτήση· ω άνθρωποι, οι οποίοι λέγετε + πάλιν ότι υπάρχουν δυσάρεστα πράγματα τα οποία είναι καλά, άρά γε + δεν εννοείτε τα εξής; λ. χ. τας ασκήσεις του σώματος, τα πολεμικά + γυμνάσια, τας θεραπείας του σώματος με καυτήρια και με εγχειρήσεις + και με φάρμακα γινομένας, ότι αυτά είναι μεν καλά, είναι όμως + δυσάρεστα; θα έλεγον ναι; + + — Εμείναμεν σύμφωνοι ότι θα έλεγον ναι! + + Διά ποίαν λοιπόν από τας δύο αιτίας αυτά τα ονομάζετε καλά· διότι + στιγμιαίως προξενούν τας φοβερωτέρας λύπας και πόνους, ή διότι εις + τον μετέπειτα καιρόν προέρχονται από αυτά υγίειαι και ευρωστείαι + των σωμάτων και σωτηρίαι των πόλεων και εξουσίαι άλλων και πλούτοι; + Θα έλεγον ναι, καθώς εγώ νομίζω. + + — Το παρεδέχθη και αυτός. + +Σωκράτης + Είναι δε αυτά καλά δι' άλλην αιτίαν, παρά διότι τελειώνουν εις + ευχαριστήσεις και εις λυτρωμούς και εις εμποδίσματα δυσαρεσκειών; Ή + ημπορείτε να ειπήτε κανένα άλλον σκοπόν, εις τον οποίον απεβλέψατε + και ονομάζετε αυτά καλά, εκτός από τας ευχαριστήσεις και τας + δυσαρεσκείας; θα έλεγον ότι όχι, καθώς εγώ νομίζω. + +Πρωταγόρας + Έτσι νομίζω και εγώ, είπεν. + +Σωκράτης + Δεν επιδιώκετε λοιπόν την μεν ευχαρίστησιν διότι είναι καλόν, την + δε δυσαρέσκειαν αποφεύγετε διότι είναι κακόν; Αναμφιβόλως. Τούτο + λοιπόν νομίζετε, ότι είναι κακόν η δυσαρέσκεια και καλόν η + ευχαρίστησις, επειδή και αυτή τότε λέγετε ότι είναι κακόν, όταν σας + αποστερή από μεγαλυτέρας ευχαριστήσεις παρά όσας αυτή έχει, ή όταν + σας προξενή μεγαλυτέρας δυσαρεσκείας από τας ευχαριστήσεις τας + οποίας περιέχει· επειδή, αν δι' άλλην αιτίαν την ιδίαν την χαράν + την ονομάζετε κακόν, και διότι απεβλέψατε εις κανένα άλλον σκοπόν, + θα ημπορούσατε να τα ειπήτε και εις ημάς· αλλά, νομίζω, δεν θα + ημπορέσετε. + +Πρωταγόρας + Και εγώ νομίζω, ότι δεν θα ημπορέσουν, είπεν ο Πρωταγόρας. + +Σωκράτης + Και διά την ιδίαν πάλιν την δυσαρέσκειαν, δεν συμβαίνει το ίδιον; + Δεν ονομάζετε την ιδίαν την δυσαρέσκειαν καλόν τότε, όταν ή λυτρώνη + από μεγαλυτέρας δυσαρεσκείας, από τας ευρισκομένας μέσα εις αυτήν, + ή προξενή ευχαριστήσεις μεγαλυτέρας από τας δυσαρεσκείας; Επειδή, + αν αποβλέπετε εις κανένα άλλον σκοπόν, όταν ονομάζετε την ιδίαν την + δυσαρέσκειαν καλόν, παρά εις τον σκοπόν τον οποίον εγώ λέγω, + ημπορείτε να μας το ειπήτε, αλλά δεν θα ημπορέσετε. + +Πρωταγόρας + Αλήθειαν λέγεις, είπεν ο Πρωταγόρας. + +Σωκράτης + Πάλιν λοιπόν, είπον εγώ, αν μ' ερωτήσετε και σεις, ω άνθρωποι, διά + ποίαν τάχα αιτίαν λέγεις πολλά διά το ζήτημα τούτο, και υπό πολλάς + επόψεις, συγχωρήσατέ με, θα έλεγον εγώ. Διότι πρώτον μεν δεν είναι + εύκολον να σας αποδείξω τι τάχα είναι αυτό το οποίον σεις ονομάζετε + «να νικάται κανείς από τας ευχαριστήσεις»· έπειτα από αυτό + εξαρτώνται όλαι αι αποδείξεις. Αλλ' ακόμη και τώρα έχετε καιρόν να + μας διακηρύξετε, αν ημπορήτε να ειπήτε ότι το καλόν είναι άλλο + τίποτε παρά η ευχαρίστησις, ή το κακόν ότι είναι άλλο τίποτε παρά η + δυσαρέσκεια, ή σας είναι αρκετόν το να περάσετε την ζωήν σας + ευχαρίστως χωρίς δυσαρεσκείας; Αν δε σας είναι αρκετόν και δεν + έχετε να ειπήτε ότι είναι καλόν ή κακόν, κανέν άλλο, το οποίον να + μη τελειώνη εις αυτά τα δύο, τότε ακούσατε την συνέχειαν τούτου, + διότι εγώ σας λέγω, ότι αφ' ου τούτο είναι έτσι, η ομιλία γίνεται + γελοία, όταν λέγετε, ότι πολλές φορές ο άνθρωπος, εν ώ γνωρίζει τα + κακά ότι είναι κακά, όμως τα κάμνει, εν ώ ημπορεί να μη τα κάμνη, + συρόμενος και ζαλιζόμενος από τας ευχαριστήσεις· και όταν πάλιν + λέγετε ότι, εν ώ γνωρίζει ο άνθρωπος τα καλά, δεν θέλει να τα + κάμνη, εξ αιτίας των στιγμιαίων ευχαριστήσεων, επειδή νικάται από + αυτάς. + + Ότι δε αυτά είναι γελοία, θα γείνη ολοφάνερον, αν δεν + μεταχειριζώμεθα πολλάς ονομασίας, τας ονομασίας δηλαδή ευχάριστον + και δυσάρεστον και καλόν και κακόν· αλλ' επειδή αυτά απεδείχθη ότι + είναι δύο, ας τα ονομάζωμεν και με δύο ονόματα· κατ' αρχάς μεν ας + τα ονομάζωμεν καλόν και κακόν, και έπειτα πάλιν ευχάριστον και + δυσάρεστον. Αφ' ου δε συμφωνήσωμεν έτσι, ας είπωμεν ότι ο άνθρωπος, + εν ώ γνωρίζει τα κακά ότι είναι κακά, όμως τα κάμνει. Εάν λοιπόν + μας ερωτήση κανείς διατί τα κάμνει, διότι νικάται, θα είπωμεν. Από + ποίον νικάται; θα μας ερωτήση εκείνος· εις ημάς δε δεν επιτρέπεται + πλέον να είπωμεν ότι νικάται υπό της ευχαριστήσεως. Διότι αντί της + ευχαριστήσεως έλαβεν άλλο όνομα, το όνομα καλόν· εις εκείνον λοιπόν + ας αποκριθώμεν και ας είπωμεν, ότι κάμνει το κακόν διότι νικάται. + Από ποίον; θα είπη εκείνος· από το καλόν, μα τον Δία, θα είπωμεν. + Αν λοιπόν συμβή εκείνος που μας ηρώτησε να είναι υβριστής, θα + γελάση και θα είπη· πραγματικώς γελοίον πράγμα λέγετε, αν κάμνη + κανείς κακά, εν ώ γνωρίζει ότι είναι κακά και εν ώ δεν πρέπει να τα + κάμνη, διότι νικάται από τα καλά. Άρά γε, θα είπη, διότι δεν είναι + άξια εις σας τα καλά να νικούν τα κακά, ή διότι είναι άξια; + Αποκρινόμενοι, φανερόν είναι ότι θα είπωμεν, διότι δεν είναι άξια + τα καλά να νικήσουν τα κακά· διότι άλλως εκείνος, τον οποίον + είπαμεν ότι νικάται από τας ευχαριστήσεις δεν θα έσφαλλε. Κατά τι + δε, θα είπη ίσως, τα καλά δεν είναι άξια να νικήσουν τα κακά ή τα + κακά να νικήσουν τα καλά; Κατ' άλλο τίποτε ή όταν τα μεν είναι + μεγαλύτερα τα δε μικρότερα; Ή όταν τα μεν είναι περισσότερα τα δε + oλιγώτερα; Διότι δεν θα ημπορέσωμεν να είπωμεν άλλην αιτίαν παρά + αυτήν. Είναι λοιπόν φανερόν, θα είπη, ότι με το νικάται αυτό όπου + λέγετε, εννοείτε ότι αντί μικροτέρων καλών λαμβάνει μεγαλύτερα + κακά. Και αυτά μεν είναι έτσι. Ας πάρωμεν λοιπόν πάλιν οπίσω δι' + αυτά τα ίδια πράγματα τα ονόματα ευχάριστον και δυσάρεστον και ας + είπωμεν ότι κάποιος άνθρωπος κάμνει, προτήτερα μεν ελέγομεν τα + κακά, τώρα ας είπωμεν τα δυσάρεστα, εν ώ γνωρίζει ότι είναι + δυσάρεστα, επειδή νικάται από τα ευχάριστα τα οποία είναι φανερόν + ότι δεν είναι άξια να νικήσουν. Και τι άλλο κάμνει την ευχαρίστησιν + αξίαν να νικήση την δυσαρέσκειαν παρά όταν η μία είναι περισσοτέρα + από την άλλην ή ελλειπεστέρα; Αυταί δε συμβαίνει να γείνωνται και + μεγαλυτέρα, και μικροτέρα η μία από την άλλην, και περισσοτέρα και + ολιγωτέρα και δυνατωτέρα και αδυνατωτέρα. Διότι αν κανείς ήθελεν + είπη ότι, αλλά διαφέρει πολύ, Σωκράτη, η στιγμιαία ευχαρίστησις από + την ευχαρίστησιν και δυσαρέσκειαν η οποία θα συμβή ύστερον από + καιρόν, εγώ τουλάχιστον θα του έλεγα, μήπως διαφέρει κατ' άλλο + τίποτε παρά κατά την ευχαρίστησιν και την δυσαρέσκειαν; Διότι δεν + είναι δυνατόν να διαφέρουν εις τίποτε άλλο. Αλλά ωσάν άνθρωπος + ικανός να ζυγίζης, αφ' ου βάλης μαζί τα ευχάριστα και αλλού τα + δυσάρεστα και τα πλησίον και τα μακράν, το βάλης και αυτό εις την + ζυγαριάν, ειπέ ποία από αυτά είναι περισσότερα. Διότι, αν ζυγίσης + ευχάριστα μ' ευχάριστα, πρέπει πάντοτε να εκλέξης τα μεγαλύτερα και + τα περισσότερα· αν δε δυσάρεστα με δυσάρεστα, πρέπει να εκλέξης τα + ολιγώτερα και μικρότερα. Αν δε ευχάριστα με δυσάρεστα, αν μεν τα + ευχάριστα υπερτερούν τα δυσάρεστα, και αν τα μακράν ευχάριστα + υπερτερούν τα πλησίον, και αν τα πλησίον ευχάριστα υπερτερούν τα + μακράν, πρέπει να προτιμήσης να κάμης αυτήν την πράξιν εις την + οποίαν υπάρχουν αυτά, δηλ. τα περισσότερα ευχάριστα· αν δε τα + δυσάρεστα υπερτερούν τα ευχάριστα, δεν πρέπει να τα πράξωμεν· μήπως + δεν είναι έτσι το πράγμα, όπως το λέγω, θα έλεγον, ω άνθρωποι; + Ηξεύρω ότι δεν θα ημπορούσαν να είπουν ότι δεν είναι έτσι. + + — Συνεφώνησεν εις τούτο και εκείνος. + +Σωκράτης + Τώρα λοιπόν που είναι έτσι αυτό, αποκριθήτε μου, θα τους είπω, εις + το εξής. Πράγματα που έχουν το ίδιον μέγεθος φαίνονται εις τα μάτια + σας από πλησίον μεν μεγαλύτερα, από μακράν δε μικρότερα· ή όχι; + Ναι, θα ειπούν. Και τα πολλά και τα χονδρά το ίδιον; Και αι ίσαι + φωναί από πλησίον δεν ακούονται μεγαλύτεραι, από μακράν δε + μικρότεραι; Ναι, θα έλεγον. Εάν λοιπόν η ευτυχία μας συνίστατο εις + τούτο, εις το να κάμνωμεν και να εκλέγωμεν τα μεγάλα και μακρά, ν' + αποφεύγωμεν και να μη κάμνωμεν τα μικρά, ποίον πράγμα θ' + απεδεικνύετο ότι εις την ζωήν μας αποτελεί την σωτηρίαν μας; Άρά γε + η τέχνη μας εις το να μετρώμεν ή η δύναμίς μας εις το να + παρατηρώμεν; Ή αύτη μεν, η παρατήρησις δηλαδή, μας απατούσε και μας + έκαμνε πολλές φορές άνω και κάτω, να ξαναρχίζωμεν τα ίδια και να + μετανοώμεν, και όταν εκάμναμεν και όταν επροτιμούσαμεν και τα + μεγάλα και τα μικρά. Η τέχνη όμως του να μετρώμεν δεν θα έκαμνεν + ανάξιον μεν να πιστεύεται τούτο το ψεύτικον φαινόμενον, θα + εφανέρωνε δε την αλήθειαν, θα καθησύχαζε την ψυχήν η οποία τότε θα + έμενε κάτοχος της αληθείας και θα εξησφάλιζε την ευτυχίαν της ζωής; + Άρά γε θα ωμολόγουν οι άνθρωποι εις ημάς σχετικώς με αυτά τα οποία + είπον, ότι σώζει τον άνθρωπον η τέχνη του να μετρά, ή ότι καμμία + άλλη τέχνη τον σώζει; + + — Ο Πρωταγόρας ωμολόγει ότι σώζει η μετρητική τέχνη. + +Σωκράτης + Τι δε φρονείς; Αν η σωτηρία της ζωής μου εξαρτάται από την + προτίμησιν του μονού και του ζυγού, πότε δηλαδή είναι σωστόν να + προτιμώμεν το περισσότερον και πότε το oλιγώτερον, ή όταν + συγκρίνωμεν το ίδιον με το ίδιον ή το άλλο με το άλλο, είτε πλησίον + είναι είτε μακράν, τι ηδύνατο να μας σώση την ζωήν; Άρά γε δεν θα + μας την έσωζε μία επιστήμη, δηλαδή μία γνώσις; Και άρά γε δεν θα + μας έσωζε μία μετρητική γνώσις, επειδή βεβαίως αυτή είναι η τέχνη + του να ευρίσκωμεν το περισσότερον και το oλιγώτερον; Επειδή δε + είναι η τέχνη του μονού και του ζυγού, ποία άρά γε άλλη τέχνη είναι + αυτή παρά η αριθμητική; θα έμεναν εις τούτο σύμφωνοι οι άνθρωποι + μαζί μας ή όχι; + + — Παρεδέχθη και ο Πρωταγόρας ότι θα συνεφώνουν μαζί μας. + +Σωκράτης + Έστω, ω άνθρωποι· επειδή δε παρεδέχθημεν ότι η σωτηρία της ζωής + εξαρτάται από την σωστήν εκλογήν της ευχαριστήσεως και της + δυσαρεσκείας, και του περισσοτέρου και ολιγωτέρου και μεγαλυτέρου + και μικροτέρου και μακροτέρου και πλησιεστέρου, άρά γε κατά πρώτον + μεν δεν φαίνεται ότι είναι μία εξέτασις η οποία μετρά την υπερβολήν + και την έλλειψιν και την ισότητα εν σχέσει προς αλλήλας; + +Πρωταγόρας + Δεν ημπορεί να είναι αλλέως παρά έτσι. + +Σωκράτης + Επειδή δε είναι μετρητική ενέργεια θα είναι αφεύκτως και τέχνη και + επιστήμη. + +Πρωταγόρας + Θα το παραδεχθούν ούτως. + +Σωκράτης + Μίαν άλλην φοράν θα εξετάσωμεν λοιπόν τι είδους τέχνη και επιστήμη + είναι αυτή· τώρα συμφωνούμεν ότι είναι επιστήμη, και τόσον μόνον + φθάνει διά να σας αποδείξωμεν, εγώ και ο Πρωταγόρας, εκείνα διά τα + οποία μας ερωτήσατε. + + Μας ερωτήσατε δε, αν ενθυμήσθε, όταν εμέναμεν σύμφωνοι μεταξύ μας + ότι κανέν πράγμα δεν είναι ανώτερον από την επιστήμην, αλλ' ότι + αυτή πάντοτε νικά, όπου και αν ήθελεν υπάρχει, και την ευχαρίστησιν + και όλα τ' άλλα· σεις δε ελέγατε ότι πολλές φορές η ευχαρίστησις + νικά ακόμη και τον άνθρωπον που ηξεύρει, επειδή δε δεν + επαραδεχόμεθα την γνώμην σας, έπειτα από αυτό μας ηρωτήσατε· + + Πρωταγόρα και Σωκράτη, αν δεν παθαίνη αυτό που λέγομεν, να νικάται + από την ευχαρίστησιν, αλλά τι άρά γε είναι αυτό και τι το λέγετε + σεις ότι είναι; Ειπέτε μας. Αν λοιπόν τότε αμέσως σας ελέγαμεν ότι + είναι αμάθεια, θα μας επεριπαίζατε· τώρα δε αν γελάσετε με ημάς, θα + γελάσετε και με τον ίδιον εαυτόν σας. Διότι και σεις έχετε + ομολογήση ότι από έλλειψιν της γνώσεως σφάλλουν, ως προς την + εκλογήν των ευχαριστήσεων και δυσαρεσκειών, εκείνοι οι οποίοι + σφάλλουν. Αυτά δε είναι και καλά και κακά· και όχι μόνον από την + έλλειψιν γνώσεως, αλλά και προηγουμένως ακόμη έχετε ομολογήση ότι + από έλλειψιν μετρητικής γνώσεως· η δε πράξις εις την οποίαν σφάλλει + κανείς διότι είναι άγνωρος, ηξεύρετε βέβαια και σεις οι ίδιοι ότι + πράττεται από αμάθειαν. Ώστε τούτο είναι το να νικάται κανείς από + την ευχαρίστησιν, η πλέον μεγάλη αμάθεια, της οποίας απ' εδώ ο + Πρωταγόρας λέγει ότι είναι ιατρός καθώς και ο Πρόδικος και ο + Ιππίας· σεις δε, επειδή φαντάζεσθε, ότι είναι άλλο τίποτε και όχι + αμάθεια, ούτε σεις έρχεσθε, ούτε τα παιδιά σας στέλλετε εις τούτους + εδώ τους σοφιστάς, οι οποίοι είναι οι διδάσκαλοι τούτων των + πραγμάτων, διότι ίσως νομίζετε ότι αυτό το πράγμα δεν ημπορεί να + διδαχθή, αλλά λυπούμενοι τα χρήματά σας και μη δίδοντες εις + τούτους, ευρίσκεσθε εις δυστυχίαν και ιδιωτικώς και δημοσίως. + + Αυτά μεν ηθέλομεν αποκριθή εις τον κοινόν λαόν· ερωτώ δε τώρα σας, + Ιππία και Πρόδικε μαζί με τον Πρωταγόραν — διότι ημπορείτε όλοι σας + μαζί να ειπήτε την γνώμην σας. — Τι από τα δύο φρονείτε ότι λέγω, + αλήθειαν ή ψεύδος; + + — Απεφάνθησαν όλοι ότι είναι πληρέστατα αληθινά όσα είπα. + +Σωκράτης + Είσθε λοιπόν σύμφωνοι, είπον εγώ, ότι το μεν ευχάριστον είναι + καλόν, το δε δυσάρεστον κακόν. Την δε διάκρισιν των ονομάτων, την + οποίαν κάμνει απ' εδώ ο Πρόδικος, παρακαλώ να την αφήση· διότι είτε + ευχάριστον είτε τερπνόν είτε χαροποιόν, είτε από όπου και όπως + ευχαριστείσαι να δίδης όνομα εις τα τοιαύτα, φίλτατε Πρόδικε, εις + τούτο μόνον, εις το οποίον επιθυμώ, δος μου απόκρισιν. + + — Αφ' ου εγέλασεν ο Πρόδικος παρεδέχθη· επίσης και οι άλλοι. + +Σωκράτης + Τι δε φρονείτε λοιπόν, ω άνδρες, είπον εγώ, διά το εξής πράγμα; + Όλαι αι πράξεις αι οποίαι γίνονται διά τούτον τον σκοπόν, διά να + ζώμεν χωρίς λύπην και με ευχαρίστησιν, άρά γε δεν είναι ωραίαι και + ωφέλιμοι; Και το ωραίον έργον δεν είναι και αγαθόν και ωφέλιμον; + + — Εις τούτο έμειναν σύμφωνοι. + +Σωκράτης + Αν λοιπόν, είπον εγώ, το ευχάριστον είναι αγαθόν, κανείς ο οποίος + να ηξεύρη ή να φρονή ότι υπάρχουν άλλαι καλύτεραι πράξεις παρά + εκείναι τας οποίας κάμνει και ότι έχει την δύναμιν να τας εκτελέση, + έπειτα εξακολουθεί να κάμνη αυτάς που κάμνει, εν ώ ημπορούσε να + κάμνη τας καλυτέρας· ούτε το να είναι κανείς κατώτερος του εαυτού + του είναι άλλο τίποτε τούτο παρά αμάθεια, ούτε το να είναι κανείς + καλύτερος του εαυτού του, είναι τίποτε άλλο παρά σοφία. + + — Το παρεδέχθησαν όλοι. + +Σωκράτης + Τι δε φρονείτε λοιπόν; Δεν ονομάζετε λοιπόν αμάθειαν το τοιούτον + πράγμα, το να κανείς έχη δηλαδή ψευδή ιδέαν και να είναι απατημένος + διά τα πράγματα τα οποία έχουν μεγάλην αξίαν; + + — Το παρεδέχθησαν και τούτο όλοι. + +Σωκράτης + Και έν άλλο λοιπόν, είπον εγώ· κανείς βέβαια δεν πηγαίνει + θεληματικώς επάνω εις τα κακά, ούτε εις εκείνα τα οποία νομίζει ότι + είναι κακά· ούτε είναι τούτο, καθώς φαίνεται, φυσικόν εις τον + άνθρωπον, αντί να πηγαίνη εις τα καλά, να πηγαίνη θεληματικώς κατ' + επάνω εις εκείνα τα οποία νομίζει ότι είναι κακά. Όταν δ' ευρεθή + υποχρεωμένος από δύο κακά να προτιμήση το έν, κανείς δεν θα εκλέξη + το μεγαλύτερον, εν ώ ημπορεί να εκλέξη το μικρότερον. + + — Όλα αυτά τα εύρομεν όλοι μας ως ορθά. + +Σωκράτης + Τι λοιπόν φρονείτε; είπον εγώ· υπάρχει κανέν πράγμα το οποίον + ονομάζετε σεις τρόμον και φόβον και άρά γε το ίδιον το οποίον και + εγώ ονομάζω έτσι; Ομιλώ εις σε, Πρόδικε. Τούτο δε, είτε φόβον είτε + τρόμον το ονομάζετε, λέγω ότι είναι το να περιμένη κανείς κανέν + κακόν. Ο Πρωταγόρας μεν και ο Ιππίας παρεδέχθησαν ότι και φόβος και + τρόμος είναι τούτο· ο Πρόδικος όμως παρεδέχθη ότι είναι τρόμος, όχι + όμως φόβος. Αλλά τούτο δεν μ' ενδιαφέρει διόλου, είπον εγώ, + Πρόδικε· μ' ενδιαφέρει όμως, εάν είναι αληθινά όσα είπαμεν + προηγουμένως, ποίος άρά γε άνθρωπος προηγουμένως θα επήγαινε εις + εκείνα τα οποία φοβείται, εν ώ ημπορεί να υπάγη εις εκείνα τα οποία + δεν φοβείται; Ή προκύπτει από όσα παρεδέχθημεν ότι τούτο είναι + αδύνατον; Διότι έχομεν παραδεχθή ότι εκείνα τα οποία φοβείται, τα + νομίζει ότι είναι κακά· κανείς δε ούτε πηγαίνει κατ' επάνω εις + εκείνα τα οποία νομίζει κακά ούτε τα λαμβάνει θεληματικώς. + + — Όλοι παρεδέχθησαν ότι και αυτά είναι ορθά. + +Σωκράτης + Αφού λοιπόν, αυτά είναι έτσι, είπον εγώ, Πρόδικε και Ιππία, ας μας + απολογηθή απ' εδώ ο Πρωταγόρας, κατά ποίον τρόπον είναι σωσταί αι + αποκρίσεις τας οποίας έδωκε κατ' αρχάς, μήπως εκείναι τας οποίας + έδωκε κατ' αρχάς δεν είναι διόλου σωσταί, διότι τότε μεν, εν ώ + είναι πέντε τα μέρη της αρετής, είπεν ότι κανέν από αυτά δεν + ομοιάζει με το άλλο, καθένα δε έχει ιδιαίτερον χαρακτηριστικόν διά + τον εαυτόν του· αλλά δεν ομιλώ δι' αυτά· ομιλώ δι' εκείνα τα οποία + είπεν έπειτα. Διότι' έπειτα είπεν ότι τα μεν τέσσαρα μέρη είναι + σχεδόν όμοια μεταξύ των, το δ' έν, η ανδρεία δηλαδή, είναι παρά + πολύ διαφορετικόν από τ' άλλα, είπε δε ότι ημπορώ να το καταλάβω + από την εξής απόδειξιν· διότι ημπορείς να εύρης, Σωκράτη, ανθρώπους + οι οποίοι είναι ασεβέστατοι και αδικώτατοι και ασωτότατοι και + αμαθέστατοι, είναι όμως ανδρειότατοι· από το οποίον θα καταλάβης + ότι η ανδρεία διαφέρει πολύ από τα άλλα μέρη της αρετής. Και τότε + κατ' αρχάς μου εφάνη πολύ παράξενος η απόκρισις, και ακόμη + περισσότερον παράξενος μου εφάνη, αφ' ου εξήτασα αυτά τα πράγματα + μαζί σας. Τον ηρώτησα λοιπόν εάν τους ανδρείους τους θεωρή + ανθρώπους με θάρρος· εκείνος δε είπεν ότι τους θεωρεί και + ορμητικούς. Ενθυμείσαι, είπον εγώ, Πρωταγόρα, ότι απεκρίθης αυτά; + + — Εβεβαίωσεν ότι το ενθυμείται. + +Σωκράτης + Εμπρός λοιπόν, είπον εγώ, ειπέ μας, οι ανδρείοι κατ' επάνω εις ποία + πράγματα λέγεις ότι είναι ορμητικοί; Μήπως και επάνω εις τα ίδια + εις τα οποία είναι ορμητικοί και οι δειλοί; + +Πρωταγόρας + Όχι, είπε. + +Σωκράτης + Και λοιπόν κατ' επάνω εις άλλα; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπεν αυτός. + +Σωκράτης + Τι από τα δύο, οι μεν δειλοί πηγαίνουν κατ' επάνω εις τα άφοβα + πράγματα, οι δε ανδρείοι κατ' επάνω εις τα φοβερά; + +Πρωταγόρας + Αυτό δα, Σωκράτη, λέγουν οι άνθρωποι. + +Σωκράτης + Αλήθειαν λέγεις, είπον εγώ· αλλά δεν ερωτώ τούτο· ερωτώ, συ κατ' + επάνω εις τι πράγμα λέγεις ότι είναι ορμητικοί οι ανδρείοι; Άρά γε + κατ' επάνω εις τα φοβερά πράγματα, εν ώ νομίζουν ότι είναι φοβερά, + ή κατ' επάνω εις εκείνα τα οποία δεν είναι φοβερά; + +Πρωταγόρας + Αλλά τούτο βέβαια, είπεν, εις τους συλλογισμούς τους οποίους συ + έλεγες, απεδείχθη προ ολίγου ότι είναι αδύνατον. + +Σωκράτης + Και τούτο, είπον εγώ, το οποίον λέγεις, είναι αλήθεια· ώστε αν + τούτο απεδείχθη σωστά, κανείς δεν πηγαίνει κατ' επάνω εις εκείνα τα + πράγματα τα οποία νομίζει ότι είναι φοβερά, επειδή το να είναι + κατώτερος του εαυτού του ευρέθη ότι είναι αμάθεια. + + — Το παρεδέχθη (ο Πρωταγόρας). + +Σωκράτης + Αλλ' όμως όλοι πάλιν πηγαίνουν κατ' επάνω εις εκείνα τα πράγματα τα + οποία δεν τα φοβούνται, και οι δειλοί και οι ανδρείοι, και εις + αυτήν τουλάχιστον την περίστασιν οι δειλοί και οι ανδρείοι + διευθύνονται εις τα ίδια πράγματα. + +Πρωταγόρας + Αλλ' όμως, είπε, Σωκράτη, είναι όλως διόλου εναντία εκείνα εις τα + οποία διευθύνονται οι δειλοί από εκείνα εις τα οποία διευθύνονται + οι ανδρείοι. Έξαφνα εις τον πόλεμον οι μεν ανδρείοι θέλουν να + πηγαίνουν, οι δε δειλοί δεν θέλουν. + +Σωκράτης + Τι από τα δύο, είπον εγώ, δεν θέλουν να πηγαίνουν, διότι είναι + εύμορφον πράγμα ή είναι άσχημον; + +Πρωταγόρας + Διότι είναι ωραίον, είπε. + +Σωκράτης + Και λοιπόν, εάν είναι ωραίον, παρεδέχθημεν προηγουμένως ότι είναι + και αγαθόν, (δηλαδή ενάρετος πράξις), διότι παρεδέχθημεν ότι όλαι + αι ωραίαι πράξεις είναι και ενάρετοι. + +Πρωταγόρας + Αληθινά λέγεις, και εγώ τουλάχιστον πάντοτε αυτήν την γνώμην έχω. + +Σωκράτης + Σωστήν γνώμην βέβαια, είπον εγώ. Αλλά ποίοι από τους δύο λέγεις ότι + δεν θέλουν να πηγαίνουν εις τον πόλεμον, εν ώ τούτο είναι πράξις + ωραία και ενάρετος; + +Πρωταγόρας + Οι δειλοί, είπεν αυτός. + +Σωκράτης + Εάν τούτο είναι πράξις ωραία και ενάρετος, είπον εγώ, δεν είναι και + πράξις ευάρεστος; + +Πρωταγόρας + Το έχομεν παραδεχθή βέβαια, είπε. + +Σωκράτης + Άρά γε δεν θέλουν λοιπόν οι δειλοί να πηγαίνουν εις εκείνο το + οποίον είναι και ωραιότερον και ηθικώτερον και πλέον ευάρεστον, εν + ώ γνωρίζουν ότι είναι τοιούτον; + +Πρωταγόρας + Αλλ' εάν παραδεχθώμεν και τούτο, είπε, θα ανατρέψωμεν κείνα τα + οποία εβεβαιώσαμεν προηγουμένως. + +Σωκράτης + Τι δε κάμνει ο ανδρείος; Δεν πηγαίνει εις εκείνο το οποίον είναι + ωραιότερον και ηθικώτερον και πλέον ευχάριστον; + +Πρωταγόρας + Είμεθα υποχρεωμένοι, είπε, να το παραδεχθώμεν. + +Σωκράτης + Οι ανδρείοι λοιπόν, όταν φοβώνται, δεν φοβούνται διόλου φόβους + αισχρούς, ούτε όταν έχουν αφοβίας, έχουν αφοβίας αισχράς. + +Πρωταγόρας + Αλήθεια είναι, είπε. + +Σωκράτης + Εάν δε όχι αισχρούς, λοιπόν ωραίους; + +Πρωταγόρας + Βέβαια, είπε. + +Σωκράτης + Εάν δε ωραίους και αγαθούς; + +Πρωταγόρας + Ναι. + +Σωκράτης + Λοιπόν και οι δειλοί και οι τρομεροί και οι μανιακοί απεναντίας δεν + φοβούνται αισχρούς φόβους και δεν έχουν αισχράς αφοβίας; + + — Το παρεδέχετο (ο Πρωταγόρας). + +Σωκράτης + Έχουν δε αφοβίαν εις τα αισχρά και κακά διά καμμίαν άλλην αιτίαν ή + ένεκα αγνοίας και αμαθείας; + +Πρωταγόρας + Έτσι είναι, είπε. + +Σωκράτης + Τι λοιπόν φρονείς; Τούτο, ένεκα του οποίου οι δειλοί είναι δειλοί, + το ονομάζεις δειλίαν ή ανδρείαν; + +Πρωταγόρας + Εγώ, βέβαια το ονομάζω δειλίαν, είπε. + +Σωκράτης + Δεν εδείχθησαν δε ότι είναι δειλοί ένεκα της αμαθείας των φοβερών + πραγμάτων. + +Πρωταγόρας + Βεβαιότατα, είπεν. + +Σωκράτης + Εξ αιτίας λοιπόν ταύτης της αμαθείας είναι δειλοί; + + — Το παραδέχετο (ο Πρωταγόρας). + +Σωκράτης + Ομολογείς λοιπόν ότι η άγνοια των φοβερών και μη φοβερών τους + κάμνει να είναι δειλοί; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπε. + +Σωκράτης + Η αμάθεια λοιπόν εκείνων που είναι φοβερά και εκείνων όπου δεν + είναι φοβερά, τούτο δεν είναι η δειλία; + + — Έκαμε νεύμα ότι το παρεδέχθη. + +Σωκράτης + Αλλ' όμως, είπον εγώ, η ανδρεία είναι το εναντίον της δειλίας; + +Πρωταγόρας + Ναι, είπε. + +Σωκράτης + Η γνώσις λοιπόν των φοβερών και των μη φοβερών πραγμάτων δεν είναι + εναντία εις την αμάθειαν αυτών; + + — Και εις τούτο ακόμη έκαμε νεύμα ότι το παραδέχεται. + +Σωκράτης + Η δε αμάθεια τούτων δεν είναι δειλία; + + — Μετά μεγάλης δυσκολίας εδώ έκαμε νεύμα, ότι το παραδέχεται. + +Σωκράτης + Η γνώσις λοιπόν των φοβερών και μη φοβερών δεν είναι ανδρεία, η + οποία είναι εναντία εις την αμάθειαν τούτων; + + — Εδώ πλέον δεν ηθέλησεν ούτε διά νεύματος να δείξη ότι το + παραδέχεται. + + Εγώ δε είπον· + +Σωκράτης + Διατί λοιπόν, Πρωταγόρα, συ ούτε παραδέχεσαι ούτε αρνείσαι εκείνα, + τα οποία ερωτώ; + +Πρωταγόρας + Μόνος τελείωσέ τα, είπε. + +Σωκράτης + Να τελειώσω, είπον εγώ, μόνον, αφ' ου σ' ερωτήσω ακόμη έν πράγμα. + Εάν εξακολουθής ακόμη να νομίζης, όπως κατ' αρχάς, ότι υπάρχουν + μερικοί άνθρωποι αμαθέστατοι μεν, ανδρειότατοι όμως. + +Πρωταγόρας + Μου φαίνεσαι, είπε, Σωκράτη, ότι βιάζεσαι να σου αποκριθώ + εγώ· θα σου κάμω λοιπόν την χάριν. Σου λέγω λοιπόν σύμφωνα με όσα + παρεδέχθημεν, ότι φρονώ ότι είναι αδύνατον να υπάρχουν άνθρωποι + αμαθέστατοι μεν, ανδρειότατοι όμως. + +Σωκράτης + Διά κανένα άλλον λόγον, είπον εγώ, δεν κάμνω όλας αυτάς τας + ερωτήσεις, ειμή επειδή επιθυμώ να εξετάσω, πώς τάχα είναι τα + αναφερόμενα εις την αρετήν και τι τάχα είναι αυτή η ιδία η αρετή. + Διότι ηξεύρω ότι, όταν τούτο γείνη φανερόν, ημπορεί να γείνη + παραπολύ καθαρόν και εκείνο, διά το οποίον και εγώ και συ εκάμαμεν + μεταξύ μας μεγάλην συζήτησιν, και εγώ μεν υπεστήριζα ότι η αρετή + δεν ημπορεί να διδαχθή, συ δε ότι ημπορεί να διδαχθή. Και μου + φαίνεται ότι το προ ολίγου συμπέρασμα των συζητήσεών μας, ωσάν να + είναι άνθρωπος, μας κατηγορεί και μας περιγελά, και αν ημπορούσε να + ομιλήση, θα έλεγεν ότι εχάσατε τον νουν σας, Σωκράτη και Πρωταγόρα· + συ μεν αφ' ου εις τα προηγούμενα έλεγες ότι η αρετή δεν ημπορεί να + διδαχθή, τώρα βιάζεσαι ν' αντικρούσης τον εαυτόν σου, αναλαμβάνων + ν' αποδείξης ότι όλα τα πράγματα είναι γνώσις, και η δικαιοσύνη και + η εγκράτεια και η ανδρεία, εις τρόπον ώστε ν' αποδειχθή ότι η αρετή + κάλλιστα ημπορεί να διδαχθή· διότι εάν η αρετή ήτο τίποτε άλλο παρά + γνώσις, καθώς ο Πρωταγόρας επροσπάθει να υποστηρίζη, δεν θα ήτο + δυνατόν καθαρά να διδαχθή· τώρα δε, αν αποδειχθή ότι ολόκληρος + είναι γνώσις, καθώς προσπαθείς Σωκράτη, θα ήτο παράξενον αν δεν ήτο + δυνατόν να διδαχθή. Ο Πρωταγόρας δε πάλιν, εν ώ τότε υπεστήριζεν + ότι ημπορεί να διδαχθή, τώρα απεναντίας φαίνεται άνθρωπος + ενδιαφερόμενος ν' αποδεχθή ότι αυτή σχεδόν κάθε τι άλλο είναι παρά + γνώσις· και διά τούτο διόλου δεν είναι δυνατόν να διδαχθή. Εγώ + λοιπόν, Πρωταγόρα, καλώς βλέπων ότι όλα αυτά ανακατεύοντο και + αναποδογύριζαν, έχω όλην την καλήν διάθεσιν να γείνουν αυτά + ολοφάνερα, και επεθύμουν, αφ' ου ημείς τα συζητήσωμεν, να + αποδείξωμεν έπειτα τι πράγμα είναι και η αρετή, και πάλιν έπειτα να + εξετάσωμεν δι' αυτήν, εάν ημπορή να διδαχθή ή δεν ημπορή, μήπως + πολλάς φοράς ο Επιμηθεύς εκείνος και εις την εξέτασίν μας κάμη + λάθος και μας εξαπατήση, καθώς και εις την μοιρασιάν μας + παρημέλησεν, όπως συ λέγεις. Και εις εμέ λοιπόν ήρεσε και εις τον + μύθον ο Προμηθεύς καλύτερα από τον Επιμηθέα· και κατά το παράδειγμά + του εγώ κάμνων προμήθειαν δι' όλην μου την ζωήν, ενασχολούμαι εις + όλα αυτά τα ζητήματα, και εάν συ έχης ευχαρίστησιν, το οποίον και + εις την αρχήν έλεγα, μαζί σου θα εξήταζα αυτά με πολύ μεγάλην + ευχαρίστησιν. + + — Και ο Πρωταγόρας είπεν· + +Πρωταγόρας, + Εγώ, Σωκράτη, επαινώ την προθυμίαν σου και τον τρόπον, που συζητείς + τα ζητήματα. Διότι ούτε κατά τα άλλα νομίζω ότι είμαι κακός + άνθρωπος, και φθονερός δε είμαι oλιγώτερον από κάθε άνθρωπον, + επειδή και διά σε έχω δα είπη εις πολλούς ανθρώπους ότι από όσους + συναναστρέφομαι πολύ περισσότερον θαυμάζω σε και παρά πολύ μάλιστα + από τους έχοντας την ηλικίαν σου· και λέγω βεβαίως ότι δεν θα μου + εφαίνετο διόλου παράξενον, εάν εγίνεσο μίαν ημέραν είς από τους + περιφήμους διά την σοφίαν άνδρας. Και δι' αυτά δε τα ζητήματα μίαν + άλλην φοράν, όταν έχης ευχαρίστησιν, συζητούμεν τώρα δε είναι πλέον + καιρός να κυττάξωμεν και καμμίαν άλλην υπόθεσιν. + +Σωκράτης + Αλλά, είπον, εγώ είναι χρεία έτσι να κάμωμεν, διότι και εγώ είναι + καιρός εκεί όπου έλεγα προ πολλού να υπάγω, αλλ' έμεινα διά να + ευχαριστήσω τον εύμορφον Καλλίαν. + + — Αυτά αφ' ου είπομεν και ηκούσαμεν, ανεχωρήσαμεν. + +Η Σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν +ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν +συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη +(Ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) +σε δημιουργικές μεταφορές της, από τους άριστους μεταφραστές του +τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε εξελισσόμενο το γλωσσικό +της όργανο. Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο +Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο +Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ. +προσφέρονται και σήμερα, στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, +Ραγκαβή, Μωραϊτίδη, Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, +Καμπάνη, Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, +Φιλαδελφέως, Τσοκόπουλου, Σιγούρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια +σύγχρονη σειρά εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται +για πρώτη φορά, συστηματικά, στην Ελλάδα. + +Πρωταγόρας Ύστερα από ωραία και ειρωνική περιγραφή των επιδειχτικών +και φαντασμένων τρόπων των σοφιστών, γίνεται συζήτηση, ανάμεσα στον +Σωκράτη και τον Πρωταγόρα, περί αρετής. Επιδέξια φέρνοντας σε +αδιέξοδο τον σοφιστή, ο Σωκράτης αποδείχνει πως η αρετή είναι +αυτοδίδαχτη κ' ύστερα, μεταστρέφοντας τους συλλογισμούς του την +παρουσιάζει σαν αποτέλεσμα γνώσης. + + + +Η «ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ» ΑΝΑΤΥΠΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ +ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. + +ΑΘΗΝΑΙ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 36 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΤΣΙΜΙΣΚΗ 61 + + +ΤΙΜΗ ΤΟΜΟΥ ΔΡΑΧΜΕΣ 10 + +*** + +1) Χάριν σαφηνείας τίθενται από του εξής εις επικεφαλίδα τα ονόματα +των διαλεγομένων. + +2) Ολίγον προ του Ιπποκράτους, επειδή οι ιατροί παραμέλησαν την +διαιτητικήν, η οποία απαιτεί γνώσιν των νόμων της φύσεως, ανέλαβαν +αυτήν ως άλλο πράγμα αδέσποτον οι διδάσκαλοι της γυμναστικής και +εκανόνιζον αυτοί την δίαιταν των μαθητών των σύμφωνα με την κράσιν +και τα είδη των ασκήσεών των. Ο Ιπποκράτης όμως πρώτος επανέλαβε +την διαιτητικήν και ούτω κατ' ολίγον οι ιατροί ανέκτησαν την θέσιν +των. Κατά τους χρόνους του Πλάτωνος ολίγοι ήσαν οι παλαισταί οι +μετερχόμενοι ούτω τους ιατρούς. + +3) Είχον ιδιαιτέραν ικανότητα οι σοφισταί εις την κατασκευήν και +διήγησιν μύθων. Οι δε μύθοι ούτοι διέφθειραν και εξήλειψαν βαθμηδόν +την φυσικήν θρησκείαν. + +4) Ούτος εποίησε δράμα υπο τον τίτλον «Άγριοι», το οποίον παρεστάθη +και του οποίου σκοπός ήτο να δείξη ότι οι πρώτοι άνθρωποι οι ακόμη +μη συστήσαντες έννομον και εύτακτον πολιτείαν ήσαν δυστυχείς. Ήθελε +δε να διδάξη με τούτο τους Έλληνας να ποθώσι την ειρήνην μεταξύ των +και να είναι ευπειθείς εις τους νόμους διά να ευτυχώσι. + +5) Ούτοι ήσαν διάσημοι κακούργοι και το όνομά των έμεινε +παροιμιώδες. + +6) Ούτος ενίκησε τρεις φοράς εις το στάδιον και εβραβεύθη. + +7) Ούτοι διήνυον εις κάθε ημέραν μακρόν διάστημα. + +8) Πρυτανεία ωνομαζον τους ναούς, εις τους οποίους νυχθημερόν +έκαιεν άσβεστον το αφιερωμένον εις την Εστίαν ιερόν πυρ. + +9) Οι Κείοι εφημίζοντο ως ευσεβείς και χρηστοήθεις. + +10) Η πατρίς τούτου ητο εις την Φωκίδα πλησίον του όρους Οίτη. + +11) Υπαινίττεται τας φιλικάς του Σιμωνίδου σχέσεις μετά του +βασιλέως των Λακεδαιμονίων Παυσανίου και του σοφού τυράννου των +Συρακουσίων Ιέρωνος. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Protagoras, by Plato + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PROTAGORAS *** + +***** This file should be named 34820-0.txt or 34820-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/4/8/2/34820/ + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iasonas Konstantinides + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/34820-0.zip b/34820-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d7c0f4a --- /dev/null +++ b/34820-0.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..11bfe43 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #34820 (https://www.gutenberg.org/ebooks/34820) |
