diff options
Diffstat (limited to '34555-8.txt')
| -rw-r--r-- | 34555-8.txt | 1017 |
1 files changed, 1017 insertions, 0 deletions
diff --git a/34555-8.txt b/34555-8.txt new file mode 100644 index 0000000..66bc211 --- /dev/null +++ b/34555-8.txt @@ -0,0 +1,1017 @@ +The Project Gutenberg EBook of Sint-Nikolaas en het Sint-Nikolaas-feest, by +Wesselius Albertus van Hengel + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Sint-Nikolaas en het Sint-Nikolaas-feest + +Author: Wesselius Albertus van Hengel + +Release Date: December 3, 2010 [EBook #34555] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SINT-NIKOLAAS--SINT-NIKOLAAS-FEEST *** + + + + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net + + + + + + +------------------------------------------------------------------+ + | | + | OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: | + | | + | | + | Zo vlak voor zijn gedenkdag en feest dit jaar, | + | is ook een e-boekje over Sint-Nikolaas klaar. | + | Het belangrijkste wat te melden is voor het colofon: | + | een boek van W. A. van Hengel uit 1831 diende als bron. | + | Het taalgebruik ging niet op de helling, | + | het komt tot u in de originele, verouderde spelling. | + | Geen poging is ondernomen tot modernisering, | + | laat het desondanks krijgen uw waardering. | + | Daarbij moet wel het volgende worden gesteld: | + | woordafbrekingen aan het regeleinde zijn stilzwijgend hersteld. | + | De bladzijde-nummering is in de tekst-versie verdreven, | + | in het origineel cursieve tekst is als _cursief_ weergegeven. | + | Bij het transcriberen hadden wij al de nodige voorpret: | + | het Online Distributed Proofreading-team op https://www.pgdp.net. | + | | + +------------------------------------------------------------------+ + + + + + SINT-NIKOLAAS + EN HET + SINT-NIKOLAAS-FEEST. + + + + + SINT-NIKOLAAS + + EN HET + + SINT-NIKOLAAS-FEEST. + + + DOOR + + W. A. van HENGEL. + + + [Decoratieve Illustratie] + + + te Leiden, + _bij S. en J. Luchtmans._ + 1831. + + + + +VOORBERIGT. + + +_Reeds geruimen tijd geleden iets over _Sint-NIKOLAAS_ en het +_Sint-NIKOLAAS-feest_ aan mijne vrienden, de Hoogleeraren _KIST_ +en _ROYAARDS_, als schrijvers en verzamelaars van het _Archief +voor Kerkelijke Geschiedenis, inzonderheid in Nederland_, beloofd +hebbende, wilde ik met hetzelve niet langer achterblijven. Ik had +toch alleenlijk de moeite te doen, om zeker opstel, hetwelk voor eene +reeks van jaren door mij vervaardigd en hier en daar voorgelezen was +geworden, een weinig om te werken. Ik ondernam derhalve dezen arbeid, +en mogt weldra mijne verhandeling met eenige taal- en oudheidkundige +aanteekeningen inzenden. Doch daar juist toevallig de zesde van +Wintermaand nu met snelle schreden naderde, vertrouwde ik, dat het +aan sommige mijner landgenooten niet onaangenaam zijn zou, zoo zij +die verhandeling, zonder het _Archief_ te bezitten, verkrijgen konden. +Zie daar de reden, waarom dezelve als een afzonderlijk geschrift wordt +uitgegeven. Mogt zij niet alleen met genoegen gelezen worden; maar ook +aan dezen en genen nog eenig nuttig onderwijs verschaffen!_ + +[Leiden 11 _Novemb._ 1831. + + [Decoratieve Illustratie] + + + + +SINT-NIKOLAAS + +EN HET + +SINT-NIKOLAASFEEST. + + +Onder de zonderlinge verschijnselen, welke zich op de wereld voordoen, +behoort buiten twijfel het kinderfeest, naar _Sint_-NIKOLAAS genoemd, +en hetwelk op den zesden van Wintermaand, zoo elders, als door geheel +ons vaderland heen gevierd wordt. Hetzelve rust noch op staatkundige +gebeurtenissen, noch op burgerlijke of godsdienstige wetten: en +evenwel plant het zich van het eene geslacht op het andere over. +In jaren van algemeenen rampspoed moge het minderen glans ten toon +spreiden en minder genoegen opleveren; er komt echter nooit een tijd, +waarin het geheel wordt nagelaten. Hoezeer de verschillende rangen +en standen der maatschappij zich van elkander onderscheiden; te dezen +aanzien onderscheiden zij zich niet: neen, overal, waar kinderen zijn, +vereenigt zich steeds groot en klein, om, als de bepaalde dag daar +is, in de viering van het feest te deelen. Doch het zonderlingste van +alles is, dat, wanneer men naar de reden vraagt, waarom juist op den +zesden van Wintermaand dit kinderfeest invalle, naauwelijks een uit +duizend eenig bestaanbaar antwoord weet te geven. + +Wie is toch _Sint_-NIKOLAAS? een wezen der verbeelding? of een man, +die werkelijk hier op aarde geleefd heeft? ziedaar de eerste vraag, +die bij zoo menigeen' onzer landgenooten zal zijn opgekomen, zonder +dat hij aan zijne nieuwsgierigheid voldoen kon. Dat de naam in den +Almanak onder de Heiligen staat aangeteekend, kan zeker niemand anders +te vrede stellen, dan die zich daarvan overtuigd houdt, dat het +bestaan van zulken, die voor heiligen verklaard zijn geworden, boven +alle bedenking verheven is. Het wordt dan ook door dezen en genen in +twijfel getrokken, of er wel ooit een _Sint_-NIKOLAAS geweest zij. +En waarlijk! wanneer wij daarop letten, dat vele oude schrijvers, die +zijnen naam, gelijk het ons toeschijnt, moesten vermeld hebben, hem +met stilzwijgen voorbijgaan; zouden wij ligtelijk in verzoeking komen +om ongeloovigen te worden. Hoe veel te meer, nadien de overlevering +hem als een' man van ongemeene vermaardheid voorstelt, en wij dus niet +begrijpen kunnen, dat wij in de geschiedenis van zijnen tijd geene de +minste sporen van zijn aanwezen ontdekken! Maar mogen wij hem daarom +met ééne pennestreek van de lijst der verdienstelijke kerkvoogden +uitschrappen? Wij behoeven slechts aan te nemen, dat deszelfs roem +op de schaal der nakomelingschap veel zwaarder dan op die van het +met hem levende geslacht gewogen heeft; zoo is de zwarigheid reeds +genoegzaam opgeruimd. Het blijft nu zoo verwonderlijk niet meer, +dat noch EUSEBIUS, noch eenig kerkvader van de vierde eeuw zijnen +naam vermeldt. Het laat zich eveneens verklaren, dat ATHANASIUS +in zijne optelling der beroemde en vrome bisschoppen, die van +het jaar driehonderd twintig tot driehonderd vijf en vijftig de +Christengemeente bestuurd hebben, van hem geen gewag maakt. De meeste +vertellingen nopens zijne bijzondere godvrucht en zijne werken van +weldadigheid, die wij in latere geschriften geboekt vinden, zullen +eerst na zijnen dood ontstaan zijn, mogelijk eerst eeuwen daarna, +toen men aan zijn stoffelijk overschot eene hooge waarde begon te +hechten. Men zweeg derhalve van hem, omdat hij in de schaduw van veel +vermaarder mannen stond. En hoe zou iemand ook lust gevoeld hebben, +om ze allen op te noemen, die de bisschoppelijke waardigheid bekleed +hadden, of nog bekleedden? Om kort te gaan, wij zouden de twijfelarij +veel te ver drijven, zoo wij deze twee dingen weigerden te erkennen: +dat er eenmaal een _Sint_-NIKOLAAS op de wereld geweest is; en dat hij +geleefd heeft in dien zelfden tijd, waarin hij door de overlevering +geplaatst wordt. + +En in welk eenen tijd hebben wij hem dan te zoeken? Immers in de +eerste helft der vierde eeuw van onze Christelijke jaartelling. Hij +was, namelijk, een tijdgenoot van KONSTANTIJN _den groote_; woonde in +eene beroemde zeestad van _Lycië_, een landschap in _Klein-Azië_, in +hetzelfde _Myra_, waar PAULUS op zijne reis naar _Rome_ in een schip +van _Alexandrië_ is overgegaan; en bekleedde daar de waardigheid van +Bisschop. Het is opmerkelijk, dat al de geschriften der oudheid, welke +van hem gewag maken, ten aanzien van deze bijzonderheden met elkander +overeenstemmen. Men zal hiervoor althans bezwaarlijk eene reden +vinden, ten zij men aanneemt, dat die bijzonderheden inderdaad met +de waarheid strooken. Zoo zij uit bronnen geput zijn, welke in de +vijfde eeuw reeds bestaan hebben, laat zich dit nog te eer gelooven. +Doch hoe dit ook zij, EUSTRATIUS, die, eene eeuw later, Ouderling +te _Konstantinopel_ geweest is, haalt eene levensbeschrijving van +NICOLAUS aan, welke een geleerde oudheidkenner niet kwalijk vermoedt, +dat reeds voor het jaar _vijfhonderd_ moet vervaardigd zijn geworden. +Ten tijde van JUSTINIAAN had 's mans roem zich reeds dermate verbreid, +dat deze keizer hem in de zoo even gemelde stad een der prachtigste +kerkgebouwen toewijdde. ANDREAS, Bisschop van _Creta_, hield in de +tweede helft der zevende eeuw eene redevoering te zijner eere, welke +nog te dezer dagen aanwezig is. Uit het een en ander blijkt ons +duidelijk genoeg, dat wij hem onderscheiden moeten van zijnen +naamgenoot, die ons als de elfde bisschop van _Myra_, en tevens als +onderteekenaar van de besluiten der vierde _Konstantinopolitaansche_ +Kerkvergadering beschreven staat. Of wij hem onder de leden der eerste +Kerkvergadering te _Nicea_, zoo als menig voornaam geleerde wil, +behooren te tellen, is hoogst twijfelachtig, wijl wij er nergens eenig +spoor van vinden, dan in boeken van laten tijd: terwijl de in omloop +zijnde Arabiesche lijst der onderteekenaars, waarop zijn naam gelezen +wordt, geen het minste geloof verdient. Wij hebben ons derhalve +daarmede te vergenoegen, dat hij onder de regering van KONSTANTIJN +Bisschop te _Myra_ is geweest: maar dit mogen wij ook, op grond der +aangehaalde bewijzen, met tamelijke gerustheid vasthouden. + +Weten wij nu tot onze blijdschap, dat het geen verdicht wezen, maar +een zeer eerwaardig persoon is, wien de kinderlijke leeftijd naast +hunne ouders de meeste hulde toebrengt; dit zet onze nieuwsgierigheid +aan, om van denzelven meer te vernemen. Doch 's mans geschiedenis te +verhalen is eene allermoeijelijkste zaak, wijl ons bijna geene andere +bronnen ten dienste staan, dan legenden, waarop wij niet vertrouwen +kunnen. Gelooven wij hetgeen hem wordt nagegeven; dan behoort men hem +onder de ijverige voorstanders der regtzinnigheid en de onverschrokken +bestrijders van de ketters te tellen, welke de vierde eeuw heeft +opgeleverd. Inzonderheid was hij een hevig tegenpartijder van ARIUS, +en zou NESTORIUS en EUTYCHES eveneens met warmte bestreden hebben, +ware hij niet lang gestorven geweest, voor dat deze met hunne +gevoelens opkwamen. Geen wonder, dat hij dan ook alle krachten +inspande, om in de stad zijner woning en derzelver nabuurschap de +afgoderij uit te roeijen en de Heidensche tempels en altaren te +verwoesten. Reeds ten tijde van LICINIUS stond hij bekend als een man +van stoutmoedigheid, werd uit dien hoofde door dezen vervolger der +Christenheid in de gevangenis geworpen en bleef in ketenen zuchten, +tot dat KONSTANTIJN hem verloste en op zijnen bisschoppelijken zetel +herstelde. Men plaatste hem dan ook naderhand onder de veertig +martelaars, welke onder dien bloeddorstigen keizer voor de zaak des +geloofs geleden hebben. In hoe verre men zich nu in het een en ander +aan vergrooting schuldig hebbe gemaakt, zal moeijelijk te beslissen +zijn; maar al deze bijzonderheden voor verdichtsels te verklaren, +houden wij voor eene zeer gewaagde onderneming. Ook komen zij ons te +geloofwaardiger voor, daar zij met dat vreemde en wonderbare, hetwelk +steeds vermoeden van zeker vroom bedrog verwekt, niets gemeen hebben, +en met den geest van den tijd, over welken hier gehandeld wordt, +uitnemend strooken. Zoo veel zal men althans wel mogen vaststellen, +dat _Sint_-NIKOLAAS een dapper voorstander van de leerbegrippen en +verordeningen der te zijnen tijde Katholijk gewordene Kerk is geweest, +en derhalve ook dienswegens in aandenken verdient te blijven. + +Onder de deugden, waardoor deze Heilige zich grooten roem verworven +heeft, rekent men voornamelijk zijne matigheid en hulpvaardigheid. En +waarom men aan deze zulk een' lof zou hebben toegezwaaid, zoo het niet +eenigen grond had gehad in 's mans bestaan en karakter, laat zich niet +begrijpen. Maar hetgeen te dien opzigte verteld is geworden, loopt zoo +zeer in het bespottelijke dat men zich eindelijk genoodzaakt heeft +gezien, om er eene zinnebeeldige uitlegging van te geven. 's Mans +matigheid zal onder anderen zoo verre gegaan zijn, dat hij reeds als +zuigeling de moederlijke borst spaarde, door haar op Woensdag en +Vrijdag slechts eenmaal te gebruiken; ja wat meer is, dat hij zelfs +vóór zijne geboorte vastte. Die dit gelooven kan, moet het om den wil +van zwakke moeders bejammeren, dat zulk eene gave van onthouding zoo +geheel verdwenen is, en het niet te berekenen valt, dat dezelve ooit +zal wederkomen. In zijne hulpvaardigheid geeft men _Sint_-NIKOLAAS na, +dat hij even zonderling te werk ging. Hij had, namelijk, rijke ouders +en zag zich daardoor in de gelegenheid, om nooddruftigen te verzorgen; +maar de wijze, waarop hij zulks deed, was vrij gelijk aan het gedrag +van zekeren welbekenden wijsgeer, die in eenige oogenblikken van +opgewondenheid, of liever in eene vlaag van zinneloosheid, zijn +geld in zee wierp. Hij schonk toch, zoo als de faam zegt, de gansche +erfenis, welke zijne ouders hem nalieten, eensklaps weg, zonder iets +voor zich zelven te behouden. Maar hoe dit overeen te brengen zij +met hetgeen een zijner lofredenaars in hem prijst, dat hij dagelijks +de armen gespijsd en gedrenkt heeft, is eene vraag, waarop wij geen +antwoord geven kunnen: daar toch zijn bisdom hem zulke groote +inkomsten niet zal hebben opgeleverd, als waarvan latere tijden +heugen. + +Schreef men nu aan _Sint_-NIKOLAAS zulk eene zonderlinge deugdzaamheid +toe; men verhief hem ook als een' der grootste wonderdoenders. Die +de Kerkelijke Geschiedenis gelezen heeft, kent de ligtvaardigheid, +waarmede velen aan gewone dingen den naam van buitengewone Goddelijke +werken gegeven en zelfs mannen van verdiensten de in omloop zijnde +vertellingen geloofd en verder verbreid hebben. Men zal zich in +allen gevalle geene onbezonnenheid te verwijten hebben, wanneer +men de gebeurtenissen van dien aard, welke zich van de vierde eeuw +dagteekenen, voor loutere verdichtsels houdt. Intusschen staan er niet +slechts ongehoorde, maar ook onmogelijke wonderen van onzen Heilige +aangeteekend. Hij verscheen, bij voorbeeld, aan KONSTANTIJN in den +droom, maakte hem de onschuld van drie gevangen soldaten bekend, en +weêrhield hem, om zich met hun bloed te bevlekken: waarom de keizer, +zulks ontwaar geworden zijnde, hen des anderen daags, na hunne +verlossing uit den kerker, ernstig aanbeval, zich aan de dienst van +_Sint_-NIKOLAAS te wijden, en zelf allerlei kostbare geschenken aan +den Heilige toezond. Hoe vele sporen van bijgeloof uit lateren tijd +doen zich hier, te gelijk met die groote ongerijmdheid, voor, dat +iemand, die van zijne vermoeijenis op zijne legerstede uitrustte, aan +een' ander, op den afstand van honderd uren, in eigen persoon zou +verschenen zijn! Wilde men aan de vertelling een' dragelijken zin +geven; dan zou men moeten aannemen, dat de keizer een' rusteloozen +nacht gehad heeft, en nu de gedaante van Bisschop NICOLAUS, den +bekenden verdediger der onschuld, in eene dreigende houding voor zijne +verbeelding zal zijn opgerezen. Doch hoe het ook zij, de legende zelve +moet reeds vroeg in de wereld zijn gekomen. Wij vinden er bij SUIDAS +reeds gewag van gemaakt. Wat meer is, EUSTRATIUS heeft haar te boek +gesteld. Ja de overlevering zegt ons, dat de verloste gevangenen +NEPOTIANUS, URSUS en EUPOLEON geheeten hebben. Van waar dit alles? +Uit het hersenbrein van den eenen of anderen bedrieger of dweeper? +Wil iemand dit gelooven, wij laten hem de vrijheid: onzes inziens +moet er iets gebeurd zijn, hetwelk tot dit sprookje aanleiding gaf; +maar de zuivere waarheid te vinden, houden wij voor onmogelijk. + +Nopens het leven van _Sint_-NIKOLAAS hier op aarde hebben wij niets +meer te berigten. Maar het ging hem, zoo als het aan vele Heiligen +gegaan is, dat zij zich na hunnen dood nog den grootsten roem +verwierven. Eerst vergenoegde men zich met op zijn graf te treuren. +Vervolgens begon men hem te vereeren als een' beschermer der +ongelukkigen. Eindelijk wist men veel te verhalen van de hemelsche +kracht, door hem na zijn sterven ten toon gespreid. Een van deszelfs +opvolgers op den bisschoppelijken stoel, THEODORUS, verklaarde op +de tweede _Niceensche_ Kerkvergadering openlijk, dat hij zijnen +Aartsdiaken over geleden onregt was komen troosten, waarvoor hij +echter geen' anderen grond had dan dezen, dat de Diaken iemand met +een roodkleurig aangezigt en grijze haren gezien had, hoedanig de +overlevering _Sint_-NIKOLAAS voorstelde. Van onaangenamer gevolgen was +op zekeren nacht deszelfs verschijning in de cel van een' monnik, wien +hij, als bij gebrek van touwen, met de haren van het bed sleepte en +vervolgens zoo erbarmelijk geeselde, dat het gansche klooster van het +gekerm sidderde. Zoo zal de Heilige dan van den hemel zijn gekomen en +eene geeselroede medegebragt hebben, om den post van beul op aarde te +bekleeden! En dit louter, gelijk het verhaal zegt, om reden, dat de +monnik geweigerd had, ter eere van 's mans nagedachtenis een lied te +zingen! Gelukkig, dat hij slechts zelden tot het verrigten van zulk +eene strafoefening verschenen is, maar meestal uit goedhartigheid, om +zoo wel anderen te helpen en te redden, als voornamelijk zeelieden, +op welke het schijnt, dat hij te _Myra_ eene zeer naauwe betrekking +gekregen heeft! Maar mogelijk schreef men, gedurende het leven van den +Heilige, de redding van schepelingen wel eens aan deszelfs voorbede of +wonderkracht toe. Hieruit ontstond dan het geloof aan zijn vermogen +op zee, en, werd dit na zijnen dood al verder en verder voortgeplant, +men riep nu in den nood NICOLAUS aan, ja, zoo vaak men zich gered zag, +achtte men zijne behouding voor een werk van dezen. Zoo kwamen er van +tijd tot tijd al meerdere vertellingen van zijnen bovenmenschelijken +invloed in de wereld. Evenwel vertelt men van hem niet alleen, dat hij +zijne vrienden door zijne tusschenkomst beloonde, maar ook, dat hij +zijne vijanden strafte: zoo als hij in het begin der negende eeuw +zekeren vermetelen Arabier, die de heilige bewaarplaats van zijn +gebeente had pogen in stukken te breken, met een verschrikkelijk +onweder bezocht, hetwelk deszelfs vloot geheel vernielde en hem zelven +naauwelijks liet ontkomen. + +Wat 's mans stoffelijk overschot betreft, hetzelve verspreidde, naar +luid der vertellingen, rondom het graf zulk eene welriekende reuk, +dat de kranken, welke men naar dit gesteente bragt, er door genezen en +alle bedevaartgangers er van verkwikt werden. Over deze vertelling zal +men zich te minder verwonderen, wanneer men zich herinnert, hoevele +fabelen er, vooral van de vierde eeuw af, nopens het gebeente van +martelaars en andere afgestorvenen ontstaan zijn. Hier behoeft men de +oorzaak niet ver te zoeken, daar het sprookje eenvoudig rusten kan op +eene speling met het woord _Myra_, hetwelk taalkundigen weten, dat +zoowel _welriekend vocht_, als _de bisschoppelijke stad van Lycië_ +beduidt. Nadat nu het gerucht eenmaal in omloop was gekomen, werd het +hoe langer hoe verder verbreid. De Faam vloog naar Europa over. Ook +van daar kwamen er bedevaartgangers te _Myra_. Eindelijk zullen de +burgers van _Bari_, eene stad in _Apulië_, het gewaagd hebben, om +het heilige gebeente naar hunne geboorteplaats over te brengen. En +daar wil men, dat het niet alleen welriekende geuren ademde, welke +iedereen' verkwikten, maar ook eeuwen lang allerlei wonderen werkte. +Zeker behelzen de verhalen, welke wij hierover in oude schriften +vinden, zulke zonderlinge en vreemde dingen, dat wij ligtelijk in +verzoeking geraken, om geheel de zaak als logenachtig te verwerpen. +Zelfs is het zoo bewezen niet, dat het werkelijk de overblijfselen +van NICOLAUS geweest zijn, die men naar _Apulië_ bragt. Evenwel was +de overbrenging van iets, hetwelk men als zoodanig vereerde, aan de +denk- en handelwijze van dien tijd juist overeenkomstig. Ook zijn de +bewijzen, dat er zoo iets, en wel ten jare 1087 heeft plaats gehad, +veel te sterk, dan dat men het met grond loochenen kan. Ten jare +1106 schreef _Paus_ PASCHALIS II. aan EUSTACHIUS, _den abt van den +heiligen_ NICOLAUS, dat het ten tijde van een' zijner voorgangers, +VICTOR III. gebeurd was, en gaf dus eene getuigenis, welke ons zoowel +omtrent den netten tijd van het voorval inlicht, als deszelfs waarheid +bevestigt. Wat meer is, ten jare 1089 schreef reeds URBANUS II. +aan ELIAS, _bisschop van Bari_, dat God de stad van 's mans woning +verwaardigd had, om aan dezelve het lijk van den heiligen NICOLAUS te +schenken. En ditzelfde Kerkhoofd deed eene bewaarplaats vervaardigen, +waar hij zelf, naar _Apulië_ heen gereisd, het gebeente nederleide. + +Doch het zij het de overblijfselen van _Sint_-NIKOLAAS, of die van +iemand anders geweest zijn, welke men te _Bari_ als een dierbaar +kleinood waardeerde; wij kennen weinig Heiligen, die daar en elders +zulk eenen naam gemaakt hebben, als deze voormalige Bisschop van +_Myra_. Was hij van vroegen tijd af in de Grieksche kerk het voorwerp +eener algemeene vereering; hij is nog heden ten dage een der grootste +Heiligen in geheel _Rusland_. Reeds in de achtste eeuw kende en +eerbiedigde men hem in _Duitschland_, _Frankrijk_ en _Italië_. Vooral +verspreidde zich, met de reuk van 's mans beenderen te _Bari_, de reuk +zijner heiligheid door Europa heen. Overal werden hem kerken gewijd. +Overal werden kinderen naar zijnen naam genoemd. Overal vierde men +den dag zijner geboorte, welken men, hetzij naar waarheid hetzij bij +vergissing, op den zesden van Wintermaand gesteld had. Doch zoo men +hierin de waarheid volgde, is het de vraag, of het oorspronkelijk +'s mans komst op de wereld, dan wel deszelfs uitgang uit de wereld +bedoelde. Immers weet elk beoefenaar der kerkelijke geschiedenis, +dat de oudheid het sterven der Godvruchtigen, als den overstap tot +het ware leven eene geboorte genoemd en den dag, waarop dit was +voorgevallen, gevierd heeft. Maar naderhand is dit in vergetelheid +geraakt en alleen die dag, waarop iemand het levenslicht aanschouwd +had, voor den geboortedag gerekend geworden. + +Wanneer _Sint_-NIKOLAAS door eene plegtige verklaring onder de +Heiligen der Roomsche kerk zij opgenomen, weten wij niet te zeggen. +Zeker is het niet gebeurd voor het jaar 993, waarin wij het eerste +voorbeeld van zulk eene heiligverklaring plaatsen moeten. Na den tijd +der Hervorming heeft de Kerkvergadering te _Trente_ het met hare +goedkeuring bekrachtigd, dat men den zesden van Wintermaand als den +aan hem gewijden dag vierde. Dit is dan ook bij de Roomschgezinden +tot dus verre in gebruik gebleven. Maar tusschen deze vereering van +den Heilige, en tusschen het naar hem genoemde kinderfeest bestaat +er een groot onderscheid. Van waar dan, dat men hem juist tot den +Patroon van dit feest gemaakt heeft? Van waar, dat de _Protestanten_, +niettegenstaande den afkeer, welken zij van de gebruiken der Roomsche +Kerk hadden, hetzelve hebben aangehouden? Van waar eindelijk, dat +dit bijzonder in ons vaderland gebeurd is, terwijl op vele plaatsen +buiten hetzelve een andere dag van Wintermaand verkoren werd, +om dergelijk feest voor de kinderen aan te rigten? Het zal niet +onaardig zijn, op deze vragen eenig antwoord te geven, en te gelijk +de oorzaken van de eene en andere uiterlijke vertooning, welke het +_Sint_-NIKOLAAS-_feest_ pleegt te vergezellen, zoo veel mogelijk op te +sporen. + +Bij den eersten opslag heeft _Sint_-NIKOLAAS op zijnen verjaardag een +zonderling voorkomen: want welke gemeenschap is er toch tusschen den +eerwaardigen en heiligen bisschop van _Myra_ en een' rondbrenger van +lekkernij en suikergebak? Doch wij zullen de zaak in een ander licht +beschouwen, wanneer wij hier eveneens te werk gaan, als bij het +onderzoek naar menig ander feest, gebruik, spreekwoord, of wat ons +ook de oudheid overgeleverd hebbe. Zoo lang men zich afslooft, om +volledige bescheiden uit lang verloopene eeuwen in te winnen, verspilt +men den tijd, zonder zijn doel te bereiken. Eene enkele omstandigheid +in iemands leven, een bloot toeval, eene kleinigheid zelfs, brengt +iets onder weinigen in trein, en nu breidt het zich langzamerhand +verder uit, tot dat het eindelijk op de nakomelingschap overgaat. +Dit is, mijns inziens, de sleutel tot de verklaring van het +_Sint_-NIKOLAAS-_feest_. Goedhartigheid, zagen wij, was een +der voorname trekken in het karakter van dezen bisschop. Die +goedhartigheid spreidde zich vooral in weldoen ten toon, in weldoen +van geheel de bevolking zijner stad, bijzonder van ieder voorwerp, +hetwelk medelijden of beklag verdiende. Voornamelijk schijnt hij de +vriend van kinderen geweest te zijn. Misschien weten mijne lezers de +vertelling, die er van hem in omloop is, dat hij eenmaal aan een arm +soldaat, die over zich zelven en zijne drie jonge dochters in de +uiterste verlegenheid was, eene zoo welgevulde goudbeurs beschikte, +dat de vader niet alleen overvloed voor zijn gansche leven had, maar +ook zijne dochters, bij haar huwelijk, met een' kostelijken bruidschat +kon uitzetten. Zeker geleerd schrijver oordeelt, dat uit deze +vertelling, hoe weinig geloof men er aan geven kunne, het kinderfeest +op den geboortedag van den Heilige zal zijn voortgekomen. Mogelijk +is dit maar een van die bewijzen der weldadigheid, welke hem de +Overlevering uit hoofde van zijne bekende liefde voor de jeugd heeft +toegeschreven, en waardoor hij de Patroon derzelve geworden is. +Doch in allen geval heeft deze gebeurtenis hem een' grooten naam +verworven. Toen hij nu dood was, werd, gelijk het doorgaans gebeurt, +zijne liefde nog hooger gewaardeerd, dan bij zijn leven. Men trachtte +zich zelven en de zijnen wegens zijn gemis te troosten, door zijn +voorbeeld na te volgen. Weldra vierde men hier en daar den zesden +van Wintermaand niet slechts ter eere van den Heilige, maar ook ten +gevalle zijner kinderen. Van tijd tot tijd werd zulk eene feestviering +algemeener. Ten laatste was de roem van _Sint_-NIKOLAAS als weldoener +der kinderen bij velen zoo gevestigd, dat men hem in gezelschap van +dezelve afschilderde. Nu laat het zich ook verklaren, dat hij in die +landen, waar zijn feestdag een dag van blijdschap voor de jeugd +geworden was, door geene godsdienstige geschillen in vergetelheid +geraakte. De kleinen bleven aan hem denken; en hoe kon hij dan door +de volwassenen, hoe kon hij door ouders vergeten worden? Neen, zoo +verre werd het _Protestantisme_, ten minste in sommige oorden, niet +gedreven. Als heilige werd hij niet langer vereerd; maar hij behield +zijne waarde als Patroon der kinderen, en de zesde van Wintermaand was +steeds de vreugdedag, waarop aller mond zijnen lof vermeldde. + +Doch het is niet genoeg, op de uitdeeling van geschenken te letten, +welke op den zesden van Wintermaand onder den naam van _Sint_-NIKOLAAS +geschiedt; maar wij moeten ook de wijze, waarop men bij die uitdeeling +te werk gaat, in aanmerking nemen. Bij den eersten opslag heeft het +reeds eene zonderlinge houding, dat men gewoon is de kinderen met +de gaven van dezen heiligen man te verrasschen, zoodat zij dezelve +krijgen, zonder dat zij den milddadigen gever zien. Zou dit nu +toevallig ingevoerd, of wel uit eene bepaalde overlevering ontstaan +zijn? Zou welligt de eerste oorsprong van deze geheimzinnigheid in die +leer van het Christendom liggen, welke het weldoen in het verborgene +aanbeveelt? Deskundigen weten, hoe zich in de eerste eeuwen onzer +tijdrekening velen als om strijd tot het opvolgen dezer leer beijverd +hebben. Langzamerhand ging het hiermede, als met andere voorschriften: +men liet den geest verloren gaan, en hield zich nu te vaster aan de +letter. Of dit nu ook het zwak van onzen bisschop geweest zij, durven +wij niet zeggen; maar er wordt van hem verhaald, dat hij het steeds +daarop toeleide, om onbekend te blijven, als hij ergens hulp of +verkwikking aanbragt. Vooral vond hij er, naar het schijnt, een +bijzonder vermaak in, dat hij zijne giften tot elks verbazing, en dus +des avonds of des nachts bezorgde, en dan weder in stilte vertrok. +Zoo handelde hij dan ook met die goudbeurs, waarvan boven gesproken +is: daar hij aan het huis van den soldaat kwam, terwijl alles in +diepe rust was, het kostbare geschenk, als een andere PLUTUS, door +het vengster wierp en op staanden voet zich verwijderde. Intusschen +mislukte het hem hier zoowel als elders, om van zijn goeddoen een +geheim te maken. Doch nadat het wereldkundig was geworden, prees men +het niet minder. Na zijn afsterven volgden de ouders hem na in het +verrasschen hunner kinderen. Welligt rezen zij daartoe eerst midden +in den nacht van hunne legerstede op. Maar met den tijd werd dit +te lastig gerekend, en nu maakten zij hunne beschikkingen voor zij +zich te slapen leiden. Zoo kreeg men bij _Sint_-NIKOLAAS-_dag_ ook +_Sint_-NIKOLAAS-_avond_. En toen men _Sint_-NIKOLAAS-_avond_ gekregen +had, moest de heilige man ook daarin worden nagebootst, dat men den +kinderen, wel geen goud of zilver, maar hetgeen bij velen hunner nog +op hooger prijs dan goud of zilver staat, in het geheim door een half +geopende deur of vengster toewierp. En het eene geslacht leverde dit +aan het andere over. + +Doch het bleef niet bij louter menschelijke handelingen. Gelijk het +geloof aan de verschijningen van gestorvene Heiligen in de middeleeuw +algemeen was; zoo geloofde men, gelijk boven reeds gebleken is, ook +van _Sint_-NIKOLAAS, dat hij van tijd tot tijd op aarde verscheen. +Dit geloof ging als kweekgras van het eene geslacht op het andere +over, en werd schier met elken leeftijd door de verhalen van nieuwe +verschijningen bevestigd. En op welk eenen dag voegde deszelfs +tegenwoordigheid nu beter, dan op zijnen feestdag? Weldra verbeeldde +zich dan ook de kinderlijke eenvoudigheid, dat de goedhartige +Bisschop hun nabij was, zonder aan de zwarigheid te denken, dat +hij zich kwalijk op duizenden plaatsen te gelijk bevinden kon. De +versnaperingen, hun op zijne verjaring geschonken, schreven zij aan +hem zelven toe. Zij leerden en zongen liedjes te zijner eere, die +zij aan elkander overleverden. Wat ouders, vrienden en bekenden er +toe deden, om de kleinen in dien waan te brengen, weten wij niet +te zeggen; maar dit weten wij, dat zij dwaas genoeg waren, om hen +daarin te versterken. Zij zelven gaven zich voor den persoon van +_Sint_-NIKOLAAS uit. Zij doschten zich op eene vreemde wijze uit, om +het bedrog te verbergen. Het uitdeelen der giften geschiedde met een' +toestel, welke de kleine wereld nog meer verbijsterde. Zoo werd de +Heilige verlaagd tot een' gemeenen kluchtspeler. In dat karakter +verschijnt hij nog jaarlijks op zijnen geboortedag, en wie durft den +tijd bepalen, waarin dit geheel veranderen zal? Het is zoo, in menig +huisgezin wordt de jeugd verstandiger, dan wij volwassenen in onze +kindschheid geweest zijn, hier en daar misschien al te verstandig. +Leeraars en opvoeders verzetten zich genoegzaam met gemeene krachten +tegen het ingeslopen gebruik, als voor de maatschappij hoogst +nadeelig. En waarlijk! zij zijn althans dan, wanneer men het zoo +aanlegt, dat de vrees voor verschijningen uit de geestenwereld bij +de jeugd gevoed wordt, geene te gestrenge zedemeesters. Maar de lezer +wacht zeker te dezer plaats geene uitweiding over dingen, die thans in +duizend boeken voorkomen. Genoeg dan, dat een ieder er nog bij lange +na niet toe gezind is, om den zesden van Wintermaand in een' anderen +smaak te vieren. De kleinen vinden de tusschenkomst van den Heilige +zoo natuurlijk, dat zij zich verwonderen zouden, bijaldien hij +achterbleef. Eene menigte van ouders kan het nog niet begrijpen, dat +er zoo veel kwaads in gelegen is, hen in dat vooroordeel te stijven. +Voor sommige zou het zelfs zwarigheid opleveren, zoo de kinderen +dat vooroordeel afleiden: want zijn zij hun gezag ongelukkig kwijt +geraakt, dan hebben zij gewisselijk _Sint_-NIKOLAAS noodig, om de +halstarrigen te bedwingen! + +Men doet, namelijk, gelijk ieder weet, _Sint_-NIKOLAAS niet slechts +verschijnen, om de kinderen vrolijk te maken, maar ook, om hen +wegens hunne ongehoorzaamheid te bestraffen. Hij wordt dus ook in de +afzigtigste gedaante afgebeeld. En de reden behoeft men niet verre te +zoeken. Of hoe stelde men zich in de middeleeuw de verschijningen van +bovenmenschelijke wezens voor, als zij kwamen, om eenig onregt te +wreken? Immers, met oogen van vuur, met kettingen, met beestenhuiden, +en met al wat voor den mensch het meest verschrikkelijk was, +toegerust. Zoo vertoonde zich dan ook _Sint_-NIKOLAAS, en men vergat +vooral de geeselroede niet, welke het gebleken was, dat hij zoowel te +handteren wist. Toen die vermommingen eenmaal waren ingevoerd, bleven +zij van geslacht tot geslacht voortduren, en zoo zijn zij tot ons +gekomen. Wat het gebruik betreft, om den Heilige zijne schoenen te +brengen, dit zal ontstaan zijn uit de overlevering, dat de goudbeurs, +welke hij den berooiden soldaat toewierp, juist in deszelfs schoenen +gevallen is, die voor het bed stonden. De meeste bevreemding verwekt +echter de voorstelling van _Sint_-NIKOLAAS als een' ruiter, welke +zoowel in _Braband_ en elders, als in _Holland_ gevonden, en ook op +schilderijen gezien wordt, waarop hij staat afgeteekend. De gedachte +toch, dat hij jaarlijks een paard uit den hemel medebrengt, zal +niemand voor aannemelijk houden; en de gissing, dat hij, bij zijn +leven op aarde, eerst ruiter en vervolgens Bisschop geweest is, +strookt niet zeer met den eerbied aan zijn persoon verschuldigd. Het +zou eenig licht kunnen geven, dat bij sommige zijner kerken, zoo als +te _Utrecht_, van onheugelijken tijd af, een paard onderhouden is +geworden, waarmede de geestelijken hunne ver verwijderde _Parochianen_ +bezochten. Evenwel blijft het nog onzeker, of dit gebruik ontleend +zij uit hetgeen die Patroon als Bisschop zelf gedaan heeft; dan of +men uit hetzelve aanleiding genomen hebbe, om hem als ruiter af te +beelden. Mogelijk houdt men het eerstgenoemde voor meest verkieslijk, +omdat het bekend is, dat deze Heilige niet alleen voor de stad _Myra_, +maar ook voor de omliggende streken werkzaam, en zeker buiten staat +geweest is, om zich overal heen te voet te begeven. Doch wat men ook +verkieze; onnatuurlijk is het gewis niet, dat de oude man, die op +duizende plaatsen te gelijk wezen moet, zoo veel mogelijk voor zijn +gemak zorgt en zijne togten te paard aflegt. + +Maar nu is nog de vraag, waarom er bijzonder in ons vaderland op den +dag van _Sint_-NIKOLAAS een kinderfeest zij; terwijl daarvan op vele +plaatsen van _Duitschland_ en elders niet geweten wordt. En om die +vraag met zekerheid te kunnen beantwoorden, moesten er oude stukken +zijn, die ons de noodige bescheiden aan de hand gaven. Wilde men het +aan minachting jegens den eerwaardigen Bisschop wijten, dat men in +menig oord zijnen dag voorbij laat gaan, zonder naar zijn voorbeeld +de kleinen vrolijk te maken; men zou vergeten zijn, dat zulks dikwijls +ook daar niet geschiedt, waar men hem als Heilige in de hoogste waarde +houdt, ja waar men zich zelfs verbeeld heeft overblijfselen van hem +te bezitten, die eene groote wonderkracht hadden. Veel liever bedenke +men, dat 's mans navolging als kindervriend van deszelfs vereering +als Patroon der kerk nooit onafscheidelijk geweest is: dat juist +daarom de oude schrijvers, die over den zesden van Wintermaand als +den feestdag van dezen grooten voorspraak der geloovigen met ophef +spreken, van het kinderfeest, zoo ver ons gebleken is, tot één toe +stilzwijgen; en dat dit feest derhalve in vele gewesten van _Europa_, +waar hij in den rang der Heiligen werd opgenomen, niet zal zijn +ingevoerd geworden. Nu is het bij de nakomelingschap gebleven, zoo +als men van ouds begonnen was: en daaruit laat het zich gemakkelijk +verklaren, dat _Sint_-NIKOLAAS niet overal met kindergeschenken +rondgaat, wanneer men zijne verjaring viert. Maar waarom doet +hij zulks juist hier te lande? Zou welligt de hulde, welke onze +voorouders aan vreemde Heiligen en dus ook aan dezen toebragten, van +uitgestrekteren omvang dan bij de Duitschers en andere volken geweest +zijn, omdat hun eigen grond er zoo weinige had opgeleverd? Of zouden +koophandel en zeevaart, welke hier reeds vroeg in de beginselen waren, +een gebruik, hetwelk elders slechts bij name bekend werd, naar deze +gewesten hebben overgeplant? En zou mogelijk de ligging van ons +vaderland in de nabijheid der zee er het hare toe gedaan hebben, om +dit gebruik algemeener en duurzamer te maken? Wij hebben boven gezien, +dat _Sint_-NIKOLAAS bij voorkeur een beschermer van schepelingen +geweest is, en konden daarvan nog veel meerdere proeven uit de +legenden aanhalen. Nu heeft men hem, zoo men _Rusland_ uitzondert, +ook nergens zoo hoog vereerd als aan de zeekusten, bij voorbeeld, in +_Venetie_, _Vlaanderen_, en waarom zouden wij er niet bijvoegen in +_ons Vaderland_? Van vroegen tijd af had men hier geheele buurten +en dorpen, die zijnen naam droegen. De grootste der _Amsterdamsche_ +kerken was aan hem toegewijd. Geene mindere hulde zwaaide men hem +te _Utrecht_, te _Middelburg_, te _Kampen_, te _Groningen_ toe. Ook +_Friesland_ achtte zich door zijne bescherming gelukkig. Om kort te +gaan, hij was een der voornaamste _Patronen_ van ons vaderland, en +zou men dan hier op den zesden van Wintermaand te zijner eere geen +kinderfeest gevierd hebben? + + * * * * * + +En nu blijft er, voor zoo veel ons bekend is, nopens _Sint_-NIKOLAAS +en het _Sint_-NIKOLAAS-_feest_ niets van eenig belang meer te vragen +of te onderzoeken over. Moesten wij den lezer dikwijls in het +onzekere laten, of ons met gissingen behelpen; men wijte dit aan +de gebrekkigheid van de bronnen, tot welke wij den toegang hadden. +Misschien voelt zich de een of ander opgewekt, om op het door ons +ingeslagen spoor verder voort te gaan, en zijne krachten aan de +toelichting van hetgeen nu nog duister gebleven is te beproeven. De +Heilige, die twee dagen van het jaar geheel de kinderwereld vrolijk +maakt, verdient ook zeker wel, dat men zich eenige moeite geve, om de +geschiedenis van hem zelven en van zijn feest te kennen. + + [Decoratieve Illustratie] + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Sint-Nikolaas en het +Sint-Nikolaas-feest, by Wesselius Albertus van Hengel + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SINT-NIKOLAAS--SINT-NIKOLAAS-FEEST *** + +***** This file should be named 34555-8.txt or 34555-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/4/5/5/34555/ + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |