diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 34095-0.txt | 6519 | ||||
| -rw-r--r-- | 34095-0.zip | bin | 0 -> 157348 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 34095-h.zip | bin | 0 -> 160254 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 34095-h/34095-h.htm | 5654 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/20101018-34095-0.txt | 6519 | ||||
| -rw-r--r-- | old/20101018-34095-0.zip | bin | 0 -> 157306 bytes |
9 files changed, 18708 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/34095-0.txt b/34095-0.txt new file mode 100644 index 0000000..6dad07a --- /dev/null +++ b/34095-0.txt @@ -0,0 +1,6519 @@ +Project Gutenberg's History of the National Loans, by Andreas Andreadis + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: History of the National Loans + Part A - Independence Loans (1824-1825) - The National + Debt during the Bavaric Dynasty + +Author: Andreas Andreadis + +Release Date: January 17, 2012 [EBook #34095] +First Posted: October 18, 2010 + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF THE NATIONAL LOANS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic, otherwise the spelling of the book has not been +changed. Words in italics have been included in _. Footnotes +have been converted to endnotes. References within footnotes +to pages of the book or to other footnotes have been changed, +so that the reader can locate the reference. Exlanations for +page references have been included in square brackets. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του +βιβλίου. Λέξεις με πλάγιους χαρακτήρες περικλείονται σε _. Οι +υποσημειώσεις των σελίδων έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου. +Αναφορές εντός των υποσημειώσεων σε σελίδες του βιβλίου ή σε άλλες +υποσημειώσεις, έχουν αλλαχτεί, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να βρει +τα αναφερόμενα σημεία. Επεξηγήσεις για αναφορές σελίδων περικλείονται +σε []. + + +ΙΣΤΟΡΙΑ +ΤΩΝ +ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ + +ΥΠΟ +ΑΝΔΡ. MIX. ΑΝΔΡΕΑΔΟΥ + +Υφηγητού της Πολιτικής Οικονομίας και Δημοσιολογίας εν τω Εθν. +Πανεπιστημίω. + +Διδάκτορος του Δικαίου. Διδάκτορος των Πολιτικών και Οικονομικών +Επιστημών. + +Lauréat της εν Παρισίοις Νομικής Σχολής. + + + +ΜΕΡΟΣ Α' + + + +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) — ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ +ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + + + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ +ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ "ΕΣΤΙΑ,, Κ. ΜΑΪΣΝΕΡ ΚΑΙ Ν. ΚΑΡΓΑΔΟΥΡΗ + +1904 + + + +ΑΝΔΡ. MIX. ΑΝΔΡΕΑΔΟΥ + + + +ΜΕΡΟΣ Α' + +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ ΤΗΣ +ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ +ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ "ΕΣΤΙΑ,, +Κ. ΜΑΪΣΝΕΡ ΚΑΙ Ν. ΚΑΡΓΑΔΟΥΡΗ +1904 + + + +A MONSIEUR +CHARLES LYON - CAEN +MEMBRE DE L’INSTITUT + + + +ΕΙΣΑΓΩΓΗ + + + +C’est une lamentable histoire que celle de la dette hellénique», +διά των λέξεων τούτων ήρχετο, προ πεντήκοντα και επτά ετών, ο +Casimir Leconte της μελέτης του δημοσίου χρέους της Ελλάδος (1) + +Μετά πάροδον σχεδόν έξ δεκαετηρίδων ο επιχειρών συγγραφήν περί του +αυτού θέματος δύναται ν' αναγράψη και αυτός την αυτήν φράσιν πλην +τούτο δεν είναι λόγος επαρκής όπως αποστή από του εγχειρήματος. Και +πράγματι, εάν είναι αληθές ότι «ο λαός ο μελετών την ιστορίαν αυτού +κρίνει ορθότερον και περί των παρόντων πραγμάτων και περί της +μελλούσης αυτού τύχης (2)», είναι ανάγκη μετ' ίσης παρρησίας να +εξιστορώνται τα ατυχήματα ενός έθνους όσον και αι επιτυχίαι αυτού. + +Αφ' ετέρου, των δημοσίων χρεών αποτελούντων σήμερον ένα των +σπουδαιοτέρων παραγόντων του οικονομικού βίου των νεωτέρων κρατών, +είναι ανάγκη ο επιλαμβανόμενος δημοσιονομικών μελετών να μη +παραλείψη τον κυριώτατον τούτον κλάδον της δημοσιολογίας (3). + +Προ τοιαύτης λοιπόν ανάγκης, της ερεύνης δηλονότι του δημοσίου +χρέους της Ελλάδος, ευρέθημεν και ημείς (4), η ιδέα δ' όμως της +παρούσης μελέτης, ως όλου αυτοτελούς, επήγασεν εκ των λυπηρών +γεγονότων του θέρους του 1897. + +Έκτοτε δε δεν επαύσαμεν συλλέγοντες ύλην, ευτυχήσαντες μάλιστα, +κατά την εν Αγγλία διαμονήν, ν' αρυσθώμεν πλείστας πληροφορίας εξ +ιδιωτικού αρχείου, όντως μοναδικού διά τε την ταξινόμησιν και την +πληθύν των πληροφοριών των αφορωσών εις τα πράγματα της Ανατολής. + +Αι δυσκολίαι του θέματος ήσαν προφανείς. Η μεγαλειτέρα δ' αυτών +υπήρξεν η έλλειψις προηγουμένων μελετών και επισήμων δημοσιευμάτων, +οπωσδήποτε πλήρων και ακριβών. + +Άλλη μεγάλη δυσκολία ενέκειτο εν τη εκλογή της ύλης. Εν ώ πράγματι +ήτο αδύνατον ν' αποκλεισθώσι τα ιστορικά γεγονότα, άτινα εξηγούσι +την συνομολόγησιν, την διάθεσι και την διαρρύθμισιν των εθνικών +δανείων, ήτο εξ άλλου κίνδυνος μήπως η ιστορία των ελληνικών +δανείων μεταβληθή εις πολιτικήν ιστορίαν της Ελλάδος. Τον σκόπελον +τούτον δεν κατωρθώσαμεν να διαφύγωμεν κατ' αρχάς, είχε δε το παρόν +έργον λάβη τοιαύτας διαστάσεις, ώστε προ έξ μηνών ηναγκάσθημεν να +προβώμεν εις τελείαν αυτού ανασκευήν. Εργασθέντες δε δι' όλου του +θέρους κατωρθώσαμεν να επαναφέρωμεν αυτό εις τα παρόντα όρια. +Φοβούμενοι δ' όμως πάλιν μήπως νυν φανή υπερμέτρως συνεπτυγμένον, +αναγράφομεν ενταύθα, δίκην αιτιολογίας, τας ολίγας ταύτας γραμμάς. + +Η ιστορία των ελληνικών δανείων διαιρείται αφ' εαυτής εις τρεις +περιόδους: + +_Την πρώτην_, ήτις εξικνείται μέχρι της εγκαθιδρύσεως της βασιλείας +του Γεωργίου, περιλαμβάνουσα την ιστορίαν των δανείων της +επαναστάσεως και του δημοσίου χρέους της Βαυαρικής δυναστείας. + +_Την δευτέραν_, ήτις αρχομένη από της μεταπολιτεύσεως περατούται +τον Δεκέμβριον του 1893 μετά της αποκοπής των χρεών. + +_Την τρίτην_, ήτις περιλαμβάνει τας περί συμβιβασμού +διαπραγματεύσεις, την επιβολήν του διεθνούς ελέγχου, και τα μετά το +1897 συμβάντα. + +Η δευτέρα περίοδος υποδιαιρείται εις δύο σχεδόν ισόχρονα τμήματα, +ων το μεν πρώτον περιορίζεται εις εσωτερικά δάνεια, το δε δεύτερον, +χρονολογούμενον αφ' ης εποχής ηνοίχθησαν εις τα Ελληνικά χρεώγραφα +αι πύλαι των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων, περιλαμβάνει ποικίλα +δημόσια χρέη, εν οις και σχεδόν πάντα τα μεγάλα εξωτερικά. + +Η μελέτη της τρίτης περιόδου θ' απαιτήση, εκτός της εκθέσεως των +περί συμβιβασμού διαπραγματεύσεων, την μελέτην του θεσμού του +διεθνούς ελέγχου και την παραβολήν, υπό την έποψιν ταύτην, της +θέσεως της Ελλάδος προς εκείνην άλλων κρατών κατά το μάλλον ή ήττον +υπό οικονομικήν κηδεμονίαν διατελούντων. + +Εις τας τρεις ταύτας περιόδους αντιστοιχούσι τα τρία μέρη του +παρόντος πονήματος. + +Αρχόμενοι της δημοσιεύσεως αυτού ευχάριστον καθήκον ηγούμεθα να +εκφράσωμεν την ημετέραν ευγνωμοσύνην προς πάντας, όσοι πολυειδώς +προσήλθον ημίν επίκουροι. Ιδίως δε προς δυο σεβαστούς φίλους, ων ο +μεν κατά την κυοφορίαν ο δε κατά την συγγραφήν του έργου παρέσχον +ημίν τοσαύτας πολυτίμους πληροφορίας και συμβουλάς. Επιτραπήτω ημίν +τέλος να ευχαριστήσωμεν ονομαστί τον διευθύνοντα την βιβλιοθήκην +της Βουλής κ. Π. Καλογερόπουλον και τον βοηθόν αυτού κ. Ραζήν, ων +αμφοτέρων την υπομονήν και την προθυμίαν ηθέλομεν έχη εξαντλήση, +εάν, ως γνωστόν, δεν ήσαν ανεξάντλητοι. + +Αθήναι τη 20 Σεπτεμβρίου 1904. + + + +ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ + + + +Α' +ΕΡΓΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ + +_Αιών_ (Εφημερίς, ο). — Φύλλα 1ης και 9ης Αυγούστου 1880. + +_Βαλαωρίτης (I. Α.)_. — Ιστορία της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος. — +Αθήναι, 1901. + +_Γενναδίου (I.)_. — Έκθεσις 17/29 Δεκεμβρίου 1875. + +_Εισήγησις της επιτροπής της Βουλής_ περί των νομοσχεδίων των +στρατιωτικών και ναυτικών συντάξεων (Νόμοι 2ας και 12ης Φεβρουαρίου +1859), 11 Δεκεμβρίου 1858. + +_Εθνοφύλαξ_ (Εφημερίς, ο) — Φύλλα 25ης Οκτ. 1863 και 8ης Αυγούστου +1880. + +_Έκθεσις της επιτροπής της Γερουσίας_ (Εισηγητής Χατζίσκος) περί +του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων, 8 Μαρτίου 1860. + +_Έκθεσις λογιστική_ περί του γενικού λογαριασμού των μετατραπέντων +δανείων του 1824 και 1825. — Αθήναι 1890. + +_Εφημερίς της Κυβερνήσεως_ (Συλλογή του φύλλου). + +_Εστία_ (Εφημερίς, η). — Φύλλον 2ας Απριλίου 1904. + +_Ημέρα_ (Εφημερίς, η). — Φύλλον 14/26ης Ιουνίου 1872. + +_Ιστορικόν Αρχείον Ρώμα_, μετά προλόγου του εκδίδοντος Δ. Γρ. +Καμπούρογλου. — Αθήναι 1901. + +_Καλλιγάς (Παύλος)_. — Θάνος Βλέκας, μυθιστορία (ανεδημοσιεύθη εκ +της _Πανδώρας_ του 1855 εν τη _Εθνική Βιβλιοθήκη_ του Γ. +Μπαρτ, ά. η.). + + — Λόγος 11ης Δεκεμβρίου 1880 περί Κυρώσεως της +συμβάσεως των Βαυαρικών δανείων (ανεδημοσιεύθη εν _Μελέταις και +Λόγοις_, τόμ. β'). + +_Κανάρης (Κωνσταντίνος)_. — Έκθεσις εισηγητική της 26ης Απριλίου +1846 περί του προϋπολογισμού του Υπουργείου των Ναυτικών (εν τω +ψηφισθέντι προϋπολογισμώ του 1845). + +_Κοντόσταυλος (Α.)_. — Τα περί των εν Αμερική ναυπηγηθεισών +φρεγατών. — Αθήναι, 1855 (5) + +_Koρεσίου (Ν. Θ.)_. — Υπόμνημα περί Αγγλοελληνικών δανείων. — +Αλεξάνδρεια, 1868. + +_Κορφιωτάκη_ (τότε Υπουργού Οικον.). — Έκθεσις περί του +προϋπολογισμού του 1848. + +_Κυριακίδης (Επ.)_. — Ιστορία του Συγχρόνου Ελληνισμού (1832 - +1892). — 2 τόμοι, Αθήναι 1892. + +_Λευκή Βίβλος_. — Μετατροπή των δανείων του 1824 και 1825. — +Αθήναι, 1879. + +_Λεβέντης (Α.)_. — Περί του δημοσίου των Ελλήνων χρέους του 1824 +και 1825 και περί νέου δανείου. — Αθήναι, 1865. + +_Μάμουκα (Ανδρ. Ζ.)_. — Τα κατά την Αναγέννησιν της Ελλάδος, ήτοι +συλλογή των περί την αναγεννωμένην Ελλάδα πολιτευμάτων, νόμων και +άλλων επισήμων πράξεων από του 1821 μέχρι τέλους του 1832. — 11 +τόμοι, Αθήναι 1839 - 1852. + +_Μένδελσων - Βαρθόλδης (Κ)_. — Ιστορία της Ελλάδος, από της εν έτει +1453 αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων μέχρι των καθ' +ημάς χρόνων. — 2 τόμοι, ελληνική μετάφρασις Αγγέλου Βλάχου, Αθήναι +1873 - 1876. + +_Μεταξά (Α.)_. — Γενικοί Λογαριασμοί του Κράτους υπό Ιανουαρίου +1833 μέχρι Δεκεμβρίου 1843 (Έκθεσις λογιστική). — Αθήναι, 1849 ( +6). + +_Μήλιος (Σπ.)_. — Αγόρευσις εν τη Γερουσία περί της χρήσεως του +δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (23 Μαρτίου, 1860). + +_Ορλάνδου (Αν.)_. — Ναυτικά. — 2 τόμοι, Αθήναι 1869. + +_Ορλάνδου (Ιω. και Ανδρ. Λουριώτου)_. — Απολογία εις την κατ' +αυτών εκδοθείσαν απόφασιν του Ελεγκτικού Συνεδρίου. — 2 +τόμοι, Αθήναι 1839 - 1840. + +_Παλαμήδης (Ρήγας)_. — Αγόρευσις προ της Γερουσίας περί της +Φάλαγγος και της διαλύσεως αυτής (8 Οκτωβρίου 1856). + +_Παπαρρηγόπουλος (Κ.)_. — Ιστορία του Ελληνικού έθνους. — 5 τόμοι, +γ' έκδοσις, Αθήναι 1896. + +_Πρακτικά_ της εν Προνοία κατ' επανάληψιν δ' Εθνικής των Ελλήνων +Συνελεύσεως. — Ναύπλιον. 1832. + +_Πρακτικά Βουλής._ + +_Πρακτικά Γερουσίας._ + +_Πρακτικά Συνεδριάσεως_ 28ης Οκτωβρίου 1868 (Κύρωσις της μετά +των κληρονόμων του Όθωνος συμβάσεως· λόγοι Π. Δηλιγιάννη. +Βαλασσοπούλου κτλ.). + +_Σπανιολάκης (Γ.)_. — Παρατηρήσεις επί της Απολογίας I. Ορλάνδου +και Α. Λουριώτου. — Αθήναι, 1840. + +_Τρικούπης (Σπ.)_. — Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως. — 4 +τόμοι, α' έκδοσις Λονδίνον, 1853 - 1857, γ' έκδοσις Αθήναι, 1888. + +_Χρηστίδης_. — Αγόρευσις προ της Γερουσίας περί του κανονισμού του +δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (22 Μαρτίου 1860). + + + +Β' +ΕΡΓΑ ΞΕΝΑ + + + +_About (Edmond)_. — La Grèce Contemporaine. — δ' έκδοσις· +Παρίσιοι, 1860. + +_Bayard (William)_. — An exposition of the conduct of the two +houses of G. G. and S. Howland and Le Roy, Bayard and Cο, in +relation to the two frigates _Liberator_ and _Hope_. In answer to a +Narrative on that subject by Mr. Alexander Contostavlos. — Νέα +Υόρκη, 1826. + +_Blaquière_ (Edward). — The Greek Revolution, its Origin and +Progress together with some remarks on the religion, national +character etc. in Greece. — Λονδίνον, 1824. + + — Narrative of a Second Visit to Greece, +including facts connected with the last days of Lord Byron, +extracts from correspondance, official documents etc. — Λονδίνον, +1825. + +_Broglie (Duc de)_. — Discours du 8 Mai sur le projet de loi +relatif à l'emprunt grec (ανετυπώθη εν τοις Écrits et discours +τόμ. β'). + +_Bulwer (H. Lytton)_. — An Autumn in Greece, comprising sketches of +the character, customs and scenery of the Country. In letters +addressed to C. B. Sheridan. — Λονδίνον, 1826. + +_Circular of the committee of Greek Bondholders (a)_. — 7 Νοεμβρίου +1862. Λονδίνον. + +_Contostavlos (Α.)_. — A narrative of the material facts in +relation with the building of the two frigates — α' έκδ. Νέα Υόρκη. +1826· β' έκδ. with a postcriptum by R. Sedgwick, αυτό έτος. + +_Correspondance_ respecting the failure of the Greek Government to +provide for the payment of the interest and sinking fund of the +Greek Loan. — Λονδίνον, 1846. + +_Daily News_. (Εφημερίς, the). — Φύλλον της llης Οκτωβρίου 1878. + +_Discussion à la Chambre des Députés d'Athènes (Une)_. — +Αθήναι, 1845. + +_Drucker (Louis)_. — An appeal to the governments and monarchs of +Europe. + + — Quelques documents relatifs aux emprunts +helléniques contractés à l' étranger (Χάγη. 1874). — 2e série + (Λούγδουνον των Βαταβών, 1877). + +_Duer (J. και R. Sedgwick)_. — An examination of the controversies +between the Greek Deputies and two mercantile houses of New - York +— Νέα Υόρκη, 1826. + +_Economicus_. — A letter to _the Times_ on the Greek Debt (10 +Νοεμβρίου 1875). + +_Economist_ (Εφημερίς, the). — Φύλλον 12ης Οκτ. 1878. + +_Fabre (Auguste)_. — Histoire du Siège de Missolonghi, avec des +pièces justificatives. — Παρίσιοι, 1827. + +_Financier_ (Εφημερίς, the). — Φύλλον της 18 Ιουνίου 1877. + +_Finlay (G.)_ — History of the Greek Revolution. 2 τόμοι (τόμοι V +και VI α' εκδόσεως 1861, τόμοι VI και VII β' εκδόσεως, Oxford 1877, +της History of Greece under foreign domination). + +_General Report of the Commission appointed in Athens to examine +into the financial condition of Greece_. — Λονδίνον, 1860. + +_Gervinus_. — Insurrection et Régénération de la Grèce. — +Μετάφραση γαλλική Minssen και Σγούτα. 2 τόμοι· Παρίσιοι 1863. + +_Gèorgiades_. — La Grèce Economique et Financière en 1893 + (Réponse à M. Law) — Παρίσιοι 1893. + +_Gladstone (Edward)_. — Δήλωσις εις την Βουλήν των Κοινοτήτων περί +του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (22 Μαρτίου 1869). + +_Gordon_. — History of the Greek Revolution — β' έκδοσις, 2 τόμοι, +Λονδίνον, 1844. + +_Goussios (P.)_ — Étude sur l'état financier de la Grèce, +accompagnée d'une traduction du rapport de M. Jannopoulos, +ministre des finances, à S. M. le roi Georges. — Παρίσιοι 1864. + +_Greek Loans of 1824 - 1825 (The)._ — How they were handled and what +the world thougt of. — Λονδίνον. 1878. Εξεδόθη επιμελεία I. +Γενναδίου. + +_Guerin_ ποτέ προξένου της Γαλλίας εν Αθήναις . — Note sur l'armée +grecque (Παρά Leconte σ. 155 - 164). + +_Haleswood (Edward)_. — A letter to his Excellency A. +Coumoundouros, Minister of finance in Greece 27 Αυγούστου 1858. + +_Jannopoulos_ (βλ. _Goussios_). + +_Jourdain_. — Mémoires Historiques et Militaires sur les +événements de Grèce depuis 1822 jusqu'au combat de Navarin. — 2 +τόμοι, Παρίσιοι, 1828. + +_Law (Ε. F. G.)_. — Report on the present economical and financial +position in Greece Annual Series no 1169) — Λονδίνον. 1893. + +_Leconte (Casimir)_. — Étude Economique de la Grèce. — Παρίσιοι, +1847. + +_Leroy - Beaulieu (P.)_. — Traité de la Science des Finances. — +ς' έκδοσις, Παρίσιοι 1899. + +_Livre Jaune_ 1866. — Παρίσιοι, 1866. + +_Livre Jaune_. — (Arrangement financier avec la Grèce). — Παρίσιοι +1898. + +_Monicault (G. de)_. — Le traité de Paris et ses Suites (1856 - +1871). — Παρίσιοι 1898. + +_Odysseus_. — Turkey in Europe. — Λονδίνον, 1900. + +_Oriental Herald_. — No 37. (Λονδίνον, Ιανουάριος 1826). + +_Palma (Alerino)_. — Greece Vindicated in Two Letters; to which +are added by the same author critical remarks on the +works recently published on the same subject by Bulwer, +Emerson, Pecchio etc. — Λονδίνον 1826. + + — Report on the building of the two frigates. + (Εν τω Times της 12ης Σεπτεμβρίου 1826). + +_Palmerston (Lord)_. — Αγόρευσις προ της Βουλής των Κοινοτήτων. + (1 Αυγούστου 1845). + +_Papers relating to the third instalment of the Greek Loan_, 1835 - +1836. — Presented to the House of Commons by Command of His +Majesty, July 1836. + +_Additional papers on the third instalment of the Greek Loan,_ 1835 +- 1836. — Presented to both Houses of Parliament, August 1836. + +_Papers relating to the Arrangemement concluded in Athens in June +1860, respecting the Greek Loan_. — Presented to the House of +Commons in pursuance of their Address dated April 29, 1864. + +_Parish (Henry Headley)_. — The Diplomatic History of the Greek +Monarchy from the Year 1830; showing the transfer to Russia of the +mortgage held by British capitalists over its properties and +revenues. — Λονδίνον 1838. + +_Parliamentary Debates (Έκδοσις Hansard)_. — 1845 τόμος στ'. +Λονδίνον 1846. + +_Peel (Sir Robert)_. — Αγόρευσις προ της Βουλής των Κοινοτήτων + (1η Αυγούστου 1845). + +_Politis (Ν. Ε.)_. — Les emprunts d'états en droit international.— +Παρίσιοι, 1894. + +_Punch_ (Εφημερίς σατυρική, the). — Φύλλον της 3ης Δεκεμβρίου 1863. + +_Renseignements sur la Grèce et l' administration du Cte +Capodistrias_, par un témoin occulaire des faits qu'il rapporte + (7). — Παρίσιοι, 1832. + +_Report of the evidence and reasons of the award between J. +Orlandos and A. Louriottis, Greek deputies on one part and G. G. +and S. Howland on the other part_. — By the Arbitrators. — Νέα +Υόρκη, 1826. + +_Sarrut_. — Εισήγησις εις το Γαλλικόν Ακυρωτικόν περί της υποθέσεως +Balmacéda (Journal de droit international privé, 1891). + +_Sedgwick (Henry D.)_. — A vindication of the conduct and character +of Henry D. Sedgwick against certain charges made by the honourable +Jonas Pratt. — 2α έκδ. Νέα Υόρκη 1826. + + — Refutation of the reasons assigned by the +arbitrators for their award in the case of the two Greek Frigates. +— Νέα Υόρκη, 1826. + +_Sicherer_ (Prof. _Hermann von_). — Das Bayerisch - Griechische +Anlehen aus den Jahren 1835, 1836, 1837 (Ein Rechtsgutachten). — +Μόναχον, 1880. + +_Stourm (Réné)_. — Le Budget, γ' έκδοσις. + +_Times_ (Η εφημερίς the). — Φύλλ. 5, 12, 20, 27 Σεπτεμβρίου, 23, +24, 26, 27, 28, 30, 31 Οκτωβρίου. 1, 3, 4, 9, 13 Νοεμβρίου 1826. — +3 Δεκ. 1863. — 23 Μαρτίου 1869. — 10 Νοεμβρίου 1875. + +_Thouvenel (Μ.)_. — La Grèce du Roi Othon (Correspondance de M. T. +avec sa famille et ses amis, receuillie et publiée par L. +Thouvenel). — Παρίσιοι, 1890. + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ + + + +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) (8) + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' +Έκδοσις και Χρήσις α' δανείου. + + + +Επανειλημμένως παρετηρήθη ότι, εν ώ η στρατιωτική, η διπλωματική, +νυν δε και η πολιτική ιστορία ευρίσκουσι πολυαρίθμους ερευνητάς και +θιασώτας, η οικονομική ιστορία, άνευ της οποίας πάσα άλλη ενέργεια +λαού τινος μένει ανεξήγητος. μέχρι των υστέρων παρημελείτο εντελώς. + +Ουδαμού δ' η παρατήρησις αύτη ελέγχεται ορθότερα ή εν τω προχείρω +παραδείγματι της ημετέρας παλιγγενεσίας, εν τω οποίω τα πολύτομα +συγγράμματα περί της στρατιωτικής, πολιτικής και διπλωματικής +ιστορίας της επαναστάσεως δεν αντισταθμίζονται ουδέ καν υφ' ενός +κεφαλαίου εξετάζοντος το ζήτημα υπό την οικονομικήν αυτού άποψιν. + +Ακόμη και σήμερον, μετά τοσαύτας μελέτας (9) γνωρίζομεν μεν +κάλλιστα τας μάχας, τον αριθμόν των στρατιωτών και των πλοίων, τα +ονόματα και τας πράξεις των στρατηγών, των ναυάρχων, των διπλωματών +και των πολιτικών ανδρών, αγνοούμεν δ' όμως εντελώς τίνι τρόπω οι +στρατιώται ετρέφοντο, τα πλοία ωπλίζοντο και πώς συνετηρείτο η +κεντρική διοίκησις και ο στοιχειώδης μεν αλλ' όχι ανύπαρκτος +διοικητικός οργανισμός. + +Το ιστορικόν τούτο χάσμα εξηγείται, ίσως, πρώτον μεν εκ των +δυσκολιών ας γεννά τω συγγράφοντι η έλλειψις τακτικών +προϋπολογισμών και απολογισμών (10), δεύτερον δε διότι, ως εκ +της απιστεύτου ποικιλίας και γραφικότητος ας παρουσιάζει ο Αγών, +ήτο φυσικόν να παραμεληθώσι τα ήττον επαγωγά και κατ' επίφασιν +επουσιωδέστερα (11). + +Οπωσδήποτε άλλως τε και αν έχη τούτο, είναι βέβαιον ότι εξ όλων των +γραψάντων περί της Επαναστάσεως μόνον ο Finlay, ορμώμενος εκ του +πρακτικού πνεύματος της φυλής του, εφρόντισε να διερευνήση ποίοι +ήσαν οι προς διεξαγωγήν του αγώνος πόροι, αφιερώσας ολίγας σελίδας +εις το αντικείμενον τούτο (12). Πλην δυστυχώς ουδ' εις τας +σελίδας εκείνας δύναται να δοθή πλήρης πίστις, καθ' ότι ο +συγγραφεύς, όστις δεν γράφει αναληθή, εκ προθέσεως και συστήματος +μέρος μόνον λέγει της αληθείας (13). + +Το καθ' ημάς δεν προτιθέμεθα προς το παρόν τουλάχιστον, να +επιχειρήσωμεν εγχείρημα, προ του οποίου τόσοι μεγάλοι ιστορικοί +εδειλίασαν, οφείλομεν δ' όμως να διευκρινήσωμεν έν εκ των μάλλον +ενδιαφερόντων μερών της οικονομικής ιστορίας της επαναστάσεως, το +αφορών εις δύο δάνεια συνομολογηθέντα τω 1824 και 1825 εν Αγγλία +και γνωστά υπό το όνομα _δάνεια της ανεξαρτησίας_ (Independence +loans). + +Άλλως τε το περιωρισμένον τούτο θέμα έχει ουχί κοινήν σπουδαιότητα. +Πρώτον, καθ' ότι ως εκ των πολλών συναφών ζητημάτων, εν οις καί +τινων διεθνούς δικαίου, είνε καθ' εαυτό άξιον πολλής μελέτης· +δεύτερον, διότι η συνομολόγησις των εν λόγω δανείων σημειοί +σπουδαίον στάδιον της ημετέρας ιστορίας ούσα, συν τη αναγνωρίσει +υπό του Κάνιγγος των Ελλήνων ως εμπολέμων, το προοίμιον της εθνικής +ημών αποκαταστάσεως (14), και τρίτον, τέλος, διότι η μη +αναγνώρισις των δανείων της ανεξαρτησίας επί πεντήκοντα όλα έτη +μεγάλην ήσκησεν επίδρασιν επί της όλης δημοσιονομικής πολιτικής του +ελευθερωθέντος βασιλείου. + +Αλλ' έλθωμεν νυν εις τα καθ' έκαστα. Πλείονα των δύο ετών είχον +παρέλθη αφ' ης στιγμής, υψωθείσης εν Αγία Λαύρα της σημαίας της +ελευθερίας, διεξήγετο υφ' ημών κατά γην και κατά θάλασσαν +πεισματώδης και ως επί το πολύ νικηφόρος αγών. + +Επί μακρόν ο αγών ούτος ετρέφετο δια των γλίσχρων δημοσίων προσόδων + (15), της λαφυραγωγίας και γενναίων ιδιωτικών συνεισφορών ( +16). Ήτο δ' όμως προφανές ότι τοιούτον σύστημα δεν ηδύνατο να +επικρατήση επί πολύ, διότι αι δημόσιαι πρόσοδοι ήσαν εις άκρον +περιωρισμέναι, οι λαφυραγωγούμενοι Τούρκοι ταχέως εξέλιπον (17) +και οι ημέτεροι εξηντλούντο οσημέραι. Προς τούτοις το ιδιόρρυθμον +εκείνο δημοσιονομικόν σύστημα, εάν οπωσδήποτε επήρκει εις +ολιγοδάπανα τοπικά στρατεύματα και εις βραχείας και αυτοσχεδίους +εκστρατείας, δεν ήτο δυνατόν ν' ανταποκριθή εις τας ανάγκας +κραταιού στόλου (18) ή εις προμεμελετημένην και οπωσούν μακράν +στρατιωτικήν επιχείρησιν. Η ανάγκη δανείου εξωτερικού εγίνετο +συνεπώς καθ' ημέραν επιτακτικωτέρα, συνάμα δε η εξεύρεσις αυτού +καθίστατο πιθανή ως εκ της ευτυχούς τροπής ην είχε λάβη ο αγών. + +Ήρξαντο λοιπόν να γίνωνται αμφοτέρωθεν δοκιμαί, αποστελλομένων +Ελλήνων προς εξεύρεσιν ευρωπαίων δανειστών και κατερχομένων εις +Ελλάδα αυτεπαγγέλτων μεσιτών. + +Ούτως ο Άρειος Πάγος της Χέρσου Ελλάδος εψήφισε τη 23 Νοεμβρίου +1821 την σύναψιν δανείου 150,000 φλωρινίων, αποσβεστέου εντός πέντε +ετών, ανέθηκε δε την διαπραγμάτευση αυτού εις τον Βαρώνον Θεοχάρην, +τον Χ. Δροσινόν και τον Κεφαλάν Ολύμπιον, πέμψας τον τελευταίον +τούτων εις Ευρώπην (19). + +Ούτως επίσης ο Μεταξάς και ο Jourdain ήρξαντο διαπραγματευόμενοι +δάνειον τεσσάρων εκατομμυρίων φράγκων μετά των ιπποτών της Ρόδου. +Αι παράδοξοι περί του δανείου τούτου διαπραγματεύσεις, περί ων +εύρηνται εκτενείς πληροφορίαι εν τω γνωστώ έργω του Jourdain: +_Mémoires historiques et militaires sur les événements de la +Grèce depuis 1822, jus qu' au combat de Navarin_ (τόμ. α', σελ. +187 - 250 και 269 - 300) συνήφθησαν ως εξής: + +Ο Jourdain είχε σταλή υπό του Μεταξά εξ' Αγκώνης εις Παρισίους δια +να διαπραγματευθή δάνειον. Εκεί εγνωρίσθη μετά του Raoul, δικηγόρου +του Τάγματος του Αγίου Ιωάννου της Ιερουσαλήμ, όπερ από της +απωλείας της Μελίτης προσεπάθει παντί σθένει ν' ανακτήση χώρας +τινάς, ίνα ανασυσταθή ως πολιτεία. Οι ιππόται εδείχθησαν πρόθυμοι +να δανείσωσι 4 εκατομμύρια, απαιτήσαντες ως αντάλλαγμα την +κυριαρχίαν την άλλοτε εν τη κατοχή του τάγματος νήσων Ρόδου, +Σκαρπάθου και Αστυπαλαίας, μέχρι δε της κυριεύσεως και παραχωρήσεως +αυτών την προσωρινήν κατοχήν της Σύρου καί τινων των επί της +μεσημβρινοδυτικής πλευράς της Πελοποννήσου ερημονήσων. + +Aλλ' επειδή το τάγμα ούτε δύναμιν στρατιωτικήν είχεν ούτε δάνεια +εύρισκεν, συνήνεσεν ο Jourdain όχι μόνον να συναφθή το δάνειον των +4 εκατομμυρίων εν ονόματι της Ελληνικής κυβερνήσεως, αλλά και να +δανεισθή αύτη άλλα 6 εκατομμύρια προς χρήσιν αυτού του τάγματος + (βλ. το κείμενον της συμβάσεως της υπογραφείσης υπό του Jourdain τη +18η Ιουλίου 1823, αυτόθι σελ. 190 - 199). Ένα μήνα μετά την +υπογραφήν της συμβάσεως έστειλαν οι ιππόται και πρέσβυν εις Ελλάδα +τον Μαρκήσιον de Saint - Croix Molay. Αλλ' οι Έλληνες, λέγει ο +Τρικούπης (τόμ. γ', σελ. 100) χλευάζοντες τα γενόμενα και την +συνθήκην απέρριψαν και τον πρέσβυν απέπεμψαν (20). + +Αφ' ετέρου, και παραλλήλως προς τους εν Ευρώπη πεμπομένους +πρέσβεις, η Κυβέρνησις, τη μαρτυρία του Μαυροκορδάτου (21) +έλαβεν επανειλημμένως προτάσεις δανείου: α') παρά τινος Roupenthal, +όστις εφημίζετο ως έχων σχέσεις μετά του Laffite· β') παρά του +Ποερίου, υπασπιστού του στρατηγού Πέπε, όστις υπέβαλεν όχι έν, αλλά +τρία σχέδια δανείου, το του Πέπε, το του Gregory, εμπόρου εν +Λονδίνω, και το του Άγγλου χιλιάρχου John Dogle· γ') παρά τινος +Robert Peacock, όστις ήλθεν εις Τριπολιτζάν, συνοδευόμενος υπό του +Σπυρίδωνος Κοργιαλενίου (22) και φέρων προτάσεις του κόμητος de +Wuitz, _πρώην στρατηγού εις την δούλευσιν της Ρωσίας και σχετικού +της εταιρείας των Ινδιών_. + +Και είναι μεν αληθές ότι αι πλείσται των προτάσεων τούτων δεν ήσαν +σοβαραί (23), αυτός όμως ο αριθμός των δεικνύει πόσον η ιδέα +ελληνικού δανείου είχεν ωριμάση εν Ευρώπη. Δεν έλειπε πλέον ή να +παρουσιασθή η κατάλληλος ευκαιρία, ανεφάνη δ' αύτη ως εξής: + +Μεταξύ των Ελλήνων των ασχολουμένων εις εξεύρεσιν δανείου ήτο και ο +Ανδρέας Λουριώτης, όστις, αφ' ου επεσκέφθη την Ισπανίαν και +Πορτογαλλίαν, μετέβη εις Αγγλίαν, όπου εγνώρισε τον Blaquière. Ο +Blaquière παρουσίασε τον Λουριώτην εις τους κυριωτέρους εν Λονδίνω +φιλέλληνας, οίτινες βολιδοσκοπηθέντες περί δανείου δεν απέρριψαν +μεν την ιδέαν κατ' αρχήν, αλλ' απεφάσισαν, κατόπιν συμβουλίου +γενομένου τη 3η Μαρτίου 1823 να πέμψωσιν εις την Ελλάδα τον +Blaquière και τον Λουριώτην, όπως λάβωσιν ακριβεστέραν ιδέαν της +εκεί καταστάσεως. + +Η εν Τριπολιτζά προσωρινή κυβέρνησις ενθουσιωδώς ητένισε προς +επιχείρησιν, από της οποίας την έκβασιν, όπως έγραψεν ο +Μαυροκορδάτος, ηλπίζετο κυρίως των Ελληνικών πραγμάτων η πρόοδος. + +Ήτο δε πράγματι η κατάστασις ελεεινή. Τα τακτικά έσοδα, καίτοι δεν +εκάλυπτον καν το τρίτον των εξόδων (24), ήσαν αβέβαια εις άκρον + (το ήμισυ εξ αυτών προήρχετο εκ Κρήτης). Η εν τω εσωτερικώ +εξεύρεσις εκτάκτων εσόδων ήτο αφ' ετέρου αδύνατος· αι εθνικαί +ομολογίαι επραγματοποιούντο προς 15 - 17% τις εκατώ της ονοματικής +αυτών αξίας. Αυτοί οι ιδιώται ήσαν τοσούτον εξηντλημένοι +οικονομικώς, ώστε δεν ευρίσκετο ο δανείζων τα απαιτούμενα δεκαοκτώ +τάλληρα διά να σταλή ο Πραΐδης εν Κεφαλληνία, όπως προσκαλέση +επισήμως εις την Ελλάδα τον Βύρωνα. + +Μόλις λοιπόν ο Λουριώτης ανεκοίνωσε τας ευμενείς διαθέσεις του +φιλελληνικού κομιτάτου, το διοικητικόν σώμα, δια διατάγματος της +2ας Ιουνίου 1823, έδωκε πληρεξουσιότητα εις τους κ. κ. I. Ορλάνδον, +I. Ζαΐμην και Α. Λουριώτην να συνάψωσι δάνειον τεσσάρων μιλλιουνίων +ταλλήρων Ισπανικών, καθ' ον αν κρίνωσι συμφορώτερον τρόπον. Τη δε +24η του αυτού μηνός ο Α. Μαυροκορδάτος εν θαυμάσια επιστολή έδιδε +μακράς οδηγίας ως προς την σύναψιν του δανείου και την προς τας +ξένας Δυνάμεις, ιδίως την Αγγλίαν, τηρητέαν στάσιν (25). + +Πριν ή όμως το δάνειον συναφθή, παρήλθον σχεδόν οκτώ μήνες, τούτο +μεν ένεκα των αδιακόπων εσωτερικών σπαραγμών, οίτινες από της +εποχής εκείνης ήρξαντο εκδηλούμενοι και κατά Νοέμβριον κατέληξαν +εις τον πρώτον εμφύλιον πόλεμον, τούτο δε διότι η χρηματική απορία +της Κυβερνήσεως, ην ήδη περιεγράψαμεν, είχεν επιδεινωθη εις +τοιούτον σημείον, ώστε η Κυβέρνησις δεν ηδύνατο να εύρη τα αναγκαία +χρήματα, όπως αποστείλη τους αντιπροσώπους αυτής εις Λονδίνον. Και +οι τρεις αντιπρόσωποι της Ελλάδος είχον μεν εφοδιασθή δι' εθνικών +ομολογιών αξίας 100,000 γροσίων, εξαργυρωτέων εις τας Ιονίους +νήσους, αλλ' αφικόμενοι εκεί, ουδένα εύρισκον πρόθυμον εξαργυρωτήν. +Εδέησε δε να επέμβη ο Βύρων, παρέχων εις την ελληνικήν κυβέρνησιν +δάνειον 4,000 λιρών, όπως δυνηθώσι να φθάσωσιν εις Λονδίνον. + +Αλλ' όμως η βραδύτης αύτη υπήρξεν υπό πολλάς επόψεις ευτυχής. +Πρώτον το έδαφος είχε προπαρασκευασθή καταλλήλως υπό του +Blaquière, όστις δια του Report of the present state of the Greek +federation, υποβληθέντος τη 23η Σεπτεμβρίου εις το Greek Committee, +είχε ζωγραφήση δια ροδίνων χρωμάτων τα εν Ελλάδι και διαθέση λίαν +ευνοϊκώς την κοινήν γνώμην. Δεύτερον η Αγγλία διήρχετο τότε ένα εκ +των κερδοσκοπικών εκείνων πυρετών, οίτινες περιοδικώς αναφαινόμενοι +ωθούσι τον κόσμον του Άστεως εις τας μάλλον επισφαλείς επιχειρήσεις + (26). + +Η κερδοσκοπική περίοδος, ήτις ήρξατο αναπτυσσομένη μεσούντος του +l823, και ην περιεγράψαμεν αλλαχού δια μακρών (27), ιδιάζον +χαρακτηριστικόν έχει την ακράτητον ροπήν προς δάνεια ξένων κρατών + (28) και δη κρατών μη επισήμως ανεγνωρισμένων, οία ήσαν λ. χ. +τότε η Βρασιλία, η Χιλή, η Κολομβία κτλ. Δάνειον λοιπόν +συναπτόμενον υπό λαού, ου τα κατορθώματα ελάμπρυνε και απαράμιλλος +προπατορική αίγλη, δεν ήτο δυνατόν ή να στεφθή υπό πλήρους +επιτυχίας. + +Πράγματι όχι μόνον το υπό της επισήμου Ελληνικής κυβερνήσεως +συναπτόμενον δάνειον ήτο εκδεδομένον τη 21 Φεβρουαρίου, ήτοι μόλις +25 ημέρας μετά την άφιξιν των Ελλήνων πληρεξουσίων (29), αλλά +και, εν μέσω του υπέρ της Ελληνικής υποθέσεως ενθουσιασμού και της +κερδοσκοπικής μανίας, ευρίσκοντο εν Αγγλία, ιδιώται πρόθυμοι να +συνάψωσι μετά τινων ελληνίδων επαρχιών (της Κύπρου, της Ηπείρου +κτλ.), έτι και σήμερον αλυτρώτων, δάνεια πληρωτέα άμα τη +απελευθερώσει αυτών. + +Προς τούτοις δε σχετικώς προς την σύναψιν του επισήμου, ούτως +ειπείν, δανείου επετυγχάνοντο όροι πολύ ευνοϊκώτεροι εκείνων, ους +προδιέγραφον αι οδηγίαι του Μαυροκορδάτου. + +Τω όντι κατά τας οδηγίας ταύτας α') το κεφάλαιον του δανείου, +ορισθέν κατ' αρχήν εις τέσσαρα εκατομμύρια ταλλήρων, ηδύνατο να +καταβιβασθή εις έν μόνον (30) β') διορία της αποσβέσεως ωρίζετο +από δέκα μέχρις είκοσιν ετών, και γ') ο τόκος από 6 - 8% + +Οι δε αντιπρόσωποι επέτυχον α') κεφάλαιον 800,000 Λ. Σ., ήτοι το +αρχικώς ορισθέν κεφάλαιον β') διορίαν τριάκοντα και έξ ετών, του +δανείου αποσβεννυμένου χρεωλυτικώς, διά χρεωλυσίου 1%· γ') τόκον +5%. Επίσης επετεύχθησαν λίαν ευνοϊκοί όροι ως προς την προμήθειαν +και τα δια την αποστολήν ασφάλιστρα (31). Τέλος το δάνειον +εξεδόθη προς 59% της ονοματικής αξίας, ήτοι υφ' ους όρους περίπου +προέβλεπεν η Ελληνική κυβέρνησις (32). + +Ως εγγύησις εδίδοντο διά μεν την πληρωμήν των τόκων πάντα τα +δημόσια έσοδα, διά δε την πληρωμήν του κεφαλαίου πάντα τα εθνικά +κτήματα (33). — Εκρατούντο δ' εκ του κεφαλαίου και ποσά ικανά +όπως εξασφαλισθή η πληρωμή των τόκων κατά τα δύο πρώτα έτη. + +Και ταύτα μεν περί της εκδόσεως του α' εξωτερικού ημών δανείου· +ίδωμεν δε νυν τα κατά την αποστολήν και εξετάσωμεν την χρήσιν των +εξ αυτού προελθόντων χρημάτων. + +Το δάνειον των 800,000, ούτινος την έκδοσιν είχον αναλάβη οι κ. κ. +Loughman, O'brien, Ellice και Σα, εξεδόθη, ως ήδη γνωστόν, προς +59%, το πραγματικώς άρα δανεισθέν ποσόν ανέρχεται εις 472,000 Λ. +Αλλ' εκ τούτων οι εκδίδοντες τραπεζίται εκράτησαν διά τόκους δύο +ετών προκαταβλητέους 80,000 Λ., διά χρεώλυτρα επίσης δύο ετών +16,000 Λ., διά προμήθειαν επί της πληρωμής των τόκων, προς 2/5%, +3,200 Λ., ήτοι εν όλω 123,000 Λ. Τούτων αφαιρεθεισών από του +πραγματικού κεφαλαίου των 472,000 εξεκαθαρίσθησαν οριστικώς 348,800 +Λ. + +Το ποσόν δεν ήτο ευτελές, το δε Greek committee, όπερ, αναλαβόν την +ηθικήν ευθύνην του δανείου, ανέλαβε και τα της αποστολής αυτού, +ήρχισε φοβούμενον μήπως δεν εκπληρωθή ο προορισμός των μετά τόσων +κόπων πορισθέντων χρημάτων, και τούτο, τοσούτω μάλλον, καθ' όσον τα +πάντα εν Ελλάδι ήσαν ανάστατα (34). Ωρίσθη λοιπόν όπως τα +χρήματα, στελλόμενα προς τον εν Ζακύνθω Καίσαρα Λογοθέτην εντόπιον +και τον εκεί άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ, μη δίδωνται παρ' αυτών τη +Ελληνική κυβερνήσει, ειμή τη συναινέσει του Βύρωνος, του +συνταγματάρχου Στάνχωπ και του Λαζάρου Κουντουριώτου. + +Εκ της διαταγής ταύτης επήγασαν πολλαί βραδύτητες, διότι, θανόντος +εν τω μεταξύ του Βύρωνος, ούτινος απητείτο η συγκατάθεσις, εδέησε +να ζητηθώσι νέαι οδηγίαι εκ Λονδίνου. Αι δε αναβολαί αύται ολίγου +δειν προεκάλεσαν καταστροφήν ως εκ της επαπειλουμένης επεμβάσεως +του επί των Ιονίων νήσων Άγγλου αρμοστού (35). Τέλος όμως +έφθασαν νέαι οδηγίαι και παρεδόθησαν τη Ελληνική κυβερνήσει περίπου +308,000 Λ. εις μετρητά και 11,900 Λ. εις πολεμεφόδια, μεινασών εν +Λονδίνω των υπολοίπων 28,100 Λ. + +Δυστυχώς αι μετά τόσων περιπετειών κομισθείσαι 308,000 Λ., καθώς +και σχεδόν όλα τα εκ του δευτέρου δανείου, περί ου εντός ολίγου, +εκκαθαρισθέντα και εις Ελλάδα μεταβιβασθέντα, αφιερώθησαν όχι εις +τον υπέρ ελευθερίας, αλλ' εις τον υπέρ ηγεμονίας και πρωτείων +αγώνα, εχρησίμευσαν δε μόνον όπως περατωθώσιν οι εμφύλιοι πόλεμοι, +ους αυτά ταύτα τα δάνεια κατά μέγα μέρος προεκάλεσαν (36). + +Την απαισίαν ταύτην χρήσιν των Αγγλικών χρημάτων μαρτυρούσι πάντες +σχεδόν οι ιστορικοί (37), περιγράφει δε μετά πλείστων +λεπτομερειών και προφανούς χαιρεκακίας ο Finlay, όστις κατηγορεί τα +μέλη του εκτελεστικού ως εξοδεύσαντα τα χρήματα _μετ' ατιμίας και +αφροσύνης_, τους κυριοτέρους οπλαρχηγούς ως δωροδοκουμένους όπως +επιτεθώσι κατά των συμπατριωτών αυτών, και τα μέλη του νομοθετικού +ως καταναλώσαντα ουχί μικρά ποσά εν συντροφία πολυαρίθμων πολιτικών +οπαδών, πομπωδώς ονομαζομένων δημοσίων υπαλλήλων. + +Προς επίρρωσιν των κατηγοριών αυτού ο Finlay αφιεροί επτά +ολοκλήρους σελίδας μαρτυριών (38), όταν όμως αναγκάζεται να +περιγράψη την υπό Άγγλων και Αμερικανών αθλίαν χρήσιν του β' +δανείου, περιορίζεται εις τρεις γραμμάς. Τον περίεργον τούτον +τρόπον του ιστορείν κατακρίνει ο Γερβίνος λέγων (39): + +«Ο Finlay, περιγράφων λεπτομερώς τον τρόπον καθ' ον η Ελληνική +κυβέρνησις εσπατάλησε τα δάνεια, ευρίσκει μεγάλην ευχαρίστησιν +επιμένων εις μακράν σειράν κατηγοριών, εξ ων ουδεμία σχεδόν είναι +εσταθμισμένη μετά δικαιοσύνης, αλλ' αίτινες, και ορθαί εάν ήσαν, θα +επέρριπτον επί λαού πτωχών _κλεφτών_, θαμβωθέντων υπό της αιφνίδιου +κτήσεως πλούτου, πολύ μικροτέραν ατιμίαν εκείνης, δι' ης +εκαλύφθησαν έθνη, άτινα, καταλεγόμενα μεταξύ των πλουσιωτέρων και +των μάλλον πεπολιτισμένων, έκλεπτον τους κλέπτας εκείνους κατ' +αυτήν την στιγμήν της αγωνίας των». + +Την ορθότητα των παρατηρήσεων του Γερβίνου θα κατανοήσωμεν κάλλιον +μελετώντες τα κατά το δεύτερον δάνειον. + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' +Έκδοσις και Xρήσις β' δανείου. + + + +Η ευτυχής έκδοσις του πρώτου δανείου και η αυξομένη διά την Ελλάδα +ανάγκη εκτάκτων πόρων έπεισαν τους πληρεξουσίους ότι ηδύνατο να +εκδοθή εν Ευρώπη και δεύτερον δάνειον μεγαλείτερον του πρώτου. Την +ιδέαν ταύτην, ανακοινωθείσαν από της 27ης Μαρτίου 1824, ησπάσθη +μετά τινας δισταγμούς (40) η Ελληνική κυβέρνησις και η Ελληνική +βουλή, αίτινες έβλεπον επικείμενον τον εξ Αιγύπτου κίνδυνον, χωρίς +να δύνανται να λάβωσι τα κατάλληλα μέτρα, όπως αντιμετωπίσωσιν +αυτόν. Όθεν το μεν Βουλευτικόν έσπευσεν από της 31ης Ιουλίου 1824 +να ψηφίση την σύναψιν δανείου 15 εκατομμυρίων ταλλήρων, η δε +κυβέρνησις, ή το Εκτελεστικόν, όπως εκαλείτο τότε, επεφόρτισε την +14ην Αυγούστου τους Ορλάνδον, Λουριώτην και Ζαΐμην να +διαπραγματευθώσι το δάνειον τούτο όπου και όπως ήθελον δυνηθή ( +41). + +Οι πληρεξούσιοι (ή μάλλον οι δυο πρώτοι εξ αυτών, διότι ο Ζαΐμης, +ούτινος οι συγγενείς μετείχον του κατά της Κυβερνήσεως αγώνος, +ταχέως ανεκλήθη (42)), ήρξαντο αμέσως διαπραγματεύσεων και εν +Παρισίοις και εν Λονδίνω, τυχόντες προθύμου υποδοχής εν αμφοτέραις +ταύταις ταις αγοραίς. Μετά μακράς δε συζητήσεις προετιμήθησαν αι +προτάσεις των εν Λονδίνω τραπεζιτών, καθ' ότι ούτοι προσήνεγκον 50 +εκατομμύρια, εν ώ η προσφορά των Γάλλων δεν υπερέβη ποτέ τα 10 +εκατομμύρια σταθερά (fermes) και 10 εκατομμύρια προαιρετικά + (facultatifs) (43). Δεν συνεδυάσθησαν δε αι δύο προσφοραί, διότι +οι Άγγλοι τραπεζίται απέκλειον κατ' αρχήν παν άλλο δάνειον (44). + +Το εν Λονδίνω δάνειον ανέλαβον οι αδελφοί Ρικάρδοι. Συνίστατο δε +τούτο εξ ονοματικού κεφαλαίου 2 εκατομμυρίων Λ. Σ., διηρημένου εις +200,000 ομολογιών 100 Λ. εκάστης. Αι ομολογίαι αύται εξεδίδοντο +προς 55 1/2 της ονοματικής αυτών αξίας, απέφερον δηλαδή 1,100,000 +Λ. καθαρών. Αλλ' εκ του ποσού τούτου, κατά το συμβόλαιον το +υπογραφέν την 7ην Φεβρουαρίου 1825, εκρατούντο υπό των εκδόντων +τραπεζιτών. + +α') διά τόκους των δύο πρώτων ετών . . Λ.Σ. 200,000 +β') διά χρεώλυτρον ενός έτους προς 1% 20,000 +γ') διά προμήθειαν πληρωμής τόκων. 2% +επί των τόκων........ 4,000 +δ') διά προμήθειαν, μεσιτείαν και έξοδα +συνομολογήσεως 3% εφάπαξ. . . 60,000 +Σύνολον . . . Λ.Σ. 284,000 + +Έμελλον συνεπώς να εκκαθαρισθώσι τελικώς μόνον 816,000 Λίραι. +Ομολογητέον όμως εξ άλλου, ότι η εξασφάλισις εις τους δανειστάς +τόκων δύο ετών, προστιθεμένη εις την εισέτι κρατούσαν μανίαν των +κερδοσκοπιών και εις την σταθεράν στάσιν των ομολογιών του πρώτου +δανείου (45), συνέτεινεν ουκ ολίγον όπως η έκδοσις στεφθή υπό +πλήρους επιτυχίας, καλυφθέντος του νέου δανείου πλέον ή δις (46). + +Δυστυχώς η λαμπρά αύτη επιτυχία έμελλε να καταλήξη εις αθλίαν +καταστροφήν. Οι Έλληνες αντιπρόσωποι (47), δυνηθέντες άνευ του +Greek Committee να συνάψωσι δάνειον, απέφυγον τον υπό τινας +φορτικόν αλλ' υπό πλείστας επόψεις χρησιμώτατον αυτού έλεγχον. +Εστερήθησαν δ' ούτω της συνδρομής ανδρών, οίτινες, αναλαβόντες την +ηθικήν ευθύνην ενός δανείου, καθήκον αυτών ηγούντο να καταβάλωσι +πάσαν φροντίδα, όπως το δάνειον τούτο δαπανηθή προς ον σκοπόν +συνωμολογήθη. Προς τούτοις αποφυγόντες την κηδεμονίαν του +φιλελληνικού κομιτάτου, ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης δεν ηδυνήθησαν +να κρατήσωσι τουλάχιστον την ανεξαρτησίαν αυτών. Ευρισκόμενοι εις +τόπον, εν ώ ηγνόουν τα πάντα, ησθάνθησαν ταχέως την ανάγκην αρωγών. +Πρόχειροι τοιούτοι ανεφάνησαν οι εκδόντες τα δάνεια Ρικάρδοι και οι +φίλοι αυτών Ellice, Hobhouse και Burdett. Ταχέως δε οι αρωγοί ούτοι +συνασπισθέντες και αποτελέσαντες, κατά τον χαρακτηρισμόν του Times, +_τετραρχίαν_ (48) μετεβλήθησαν εις πανισχύρους κηδεμόνας, οίτινες +διεχειρίσθησαν τα δανεισθέντα κατά βούλησιν, λησμονούντες έστιν ότε +να συμβουλεύονται καν τους αντιπροσώπους της Ελλάδος. + +Ήρχισαν τότε αι αφειδείς παραγγελίαι εις ναυπηγούς, η πρόσληψις +περιφήμων στρατηγών και ναυάρχων, η αθρόα εξαγορά εν τω +Χρηματιστήριω των προ ολίγου εκδοθεισών Ελληνικών ομολογιών, χωρίς +ουδεμία μέριμνα να λαμβανήται, όπως σταλώσιν εις την πνέουσαν τα +λοίσθια Ελλάδα είτε χρήματα είτε τουλάχιστον τα παραγγελθέντα +πλοία. Και είχε μεν ορισθή προθεσμία διά την κατασκευήν και τον +απόπλουν των πλοίων τούτον, η έλλειψις όμως ποινικής ρήτρας καθίστα +την ορισθείσαν προθεσμίαν όλως θεωρητικήν και η ανάθεσις της +κατασκευής των πλοίων είτε εις ασυνειδήτους Αμερικανούς είτε εις +άνδρα στενάς προς τον Μεχεμέτ - Αλήν έχοντα σχέσεις καθίστα και την +θεωρητικήν ταύτην εγγύησιν εντελώς κωμικήν. + +Δικαίως άρα η σπουδαιοτέρα των αγγλικών εφημερίδων, ο _Χρόνος_, εις +ον κυρίως οφείλεται η αποκάλυψις των κατά την χρήσιν των δανείων +διαπραχθέντων οργίων (49), ηδυνήθη να γράψη εν κυρίω άρθρω (50): +Το Ελληνικόν δάνειον υπέστη την τύχην του ανδρός, όστις μεταβαίνων +από Ιερουσαλήμ εις Ιεριχώ έπεσεν εις χείρας ληστών, δεν εύρεν όμως +τον καλόν Σαμαρείτην ...... Η Ελλάς απώλεσε πάντα τα πλεονεκτήματα, +όσα εκ του δανείου προσεδόκα. Η ελληνική υπόθεσις προεδόθη, και +προεδόθη εν Αγγλία, θα εθριάμβευε σήμερον άνευ της Αγγλίας και του +αγγλικού Χρηματιστηρίου». + +Θα είχομεν δικαίωμα να δειχθώμεν έτι αυστηρότεροι διά τας εν Αγγλία +γενομένας καταχρήσεις (51), εάν η χρήσις των ολίγων εν Ελλάδι +κομισθέντων χρημάτων δεν ήγεν ημάς εις το λυπηρόν συμπέρασμα, ότι +και άνευ του αγγλικού χρηματιστηρίου ηδύνατο να προδοθή η ελληνική +υπόθεσις. Ήρκουν προς τούτο άνδρες τινές, έτοιμοι να θυσιάσωσι διά +την πατρίδα τα πάντα εκτός των προσωπικών αυτών παθών. + +Πλην, δύναται τις να είπη, ανεξαρτήτως των εν Αγγλία κερδοσκόπων +και των εν Ελλάδι ηγετών, υπήρχον εν Λονδίνω αντιπρόσωποι της +Ελλάδος. Τις άρά γε υπήρξεν η στάσις τούτων; Την στάσιν και τας +ευθύνας του Ορλάνδου και του Λουριώτη, στάσιν τοσάκις +παρεξηγηθείσαν και ευθύνας τοσούτον εξογκωθείσας, ώστε να +επιρριφθώσιν επί των δύο τούτων ανδρών αι μεγαλείτεραι εθνικαί +καταστροφαί, περιγράφει και ορίζει ο Γερβίνος, όστις ελαχίστας πλην +αρίστας σελίδας αφιέρωσεν εις τα δάνεια της επαναστάσεως (52): +«Οι αντιπρόσωποι Ορλάνδος και Λουριώτης υπέβαλον παραστάσεις, αλλ' +απεπέμφθησαν αγερώχως. Πολύ εστενοχωρημένοι ως προς την τηρητέαν +στάσιν, στερούμενοι ωρισμένων οδηγιών, λαμβάνοντες πανταχόθεν +αντιφατικάς συμβουλάς, μη συμφωνούντες προς αλλήλους, οτέ μεν +φιλύποπτοι και επιφυλακτικοί προς τους φίλους, οτέ δε ασύνετοι και +πλήρεις εμπιστοσύνης προς τους εχθρούς, αήθεις εις παγκόσμιον +αγοράν ως την του Λονδίνου, αγνοούντες εντελώς τι ήσαν οι Άγγλοι +κερδοσκόποι (stock - jobbers), δεν ηδυνήθησαν ν' αντιστώσιν εις τα +τεχνάσματα των αναιδών εκείνων τραπεζιτών». + +Αλλ' είναι νυν καιρός να έλθωμεν εις τα καθ' έκαστα της χρήσεως του +β' δανείου. + +Το δάνειον τούτο εκδοθέν, ως είπομεν, προς 55 1/2% απέφερεν +1,100,000 Λ. Προς τούτοις οι πληρεξούσιοι έσχον εις την διάθεσίν +των α') το υπόλοιπον του δανείου του 1824 ήτοι 18,100 Λ. (53) β') +2,200 Λ., προϊόν εράνου γενομένου εν Καλκούτη των Ινδιών υπό των +εκεί Ελλήνων (54) γ') 10,500 Λ. τόκους εξαγορασθεισών ομολογιών +του α' και του β' δανείου. (55) + +Η Ελληνική κυβέρνησις διέθετε λοιπόν θεωρητικώς εν Λονδίνω +1,150,800 Λ. ή 28,770,000 φράγκων, ποσόν ανέλπιστον διά κράτος μη +ανεγνωρισμένον και τρέχον καθημερινώς τον κίνδυνον να εξαφανισθή. + +Η χρήσις του ποσού τούτου δύναται να διαιρεθή εις τρεις +παραγράφους: + +α') Εις ποσά αφιερωθέντα εν τω χρηματιστηρίω του Λονδίνου προς +έκδοσιν, υπηρεσίαν και απόσβεσιν των δανείων. — Τα ποσά ταύτα +ανέρχονται εις 496,220 Λ. ήτοι σχεδόν εις το ήμισυ του όλου +διαθεσίμου ποσού. + +β') Εις ποσά αφιερωθέντα εν τε τη Αγγλία και ταις Ηνωμέναις +Πολιτείαις προς στρατιωτικάς και ναυτικάς προπαρασκευάς. — Εκ των +χρημάτων τούτων 392,600 Λ. ουδεμίαν σχεδόν ωφέλειαν ηρύσθη η Ελλάς. + +γ') Εις χρήματα περιελθόντα εις τας χείρας της Ελληνικής +κυβερνήσεως ή χρησιμεύσαντα εις πληρωμήν συναλλαγμάτων αυτής, το +όλον 232,558 Λ. + +Τα τρία ταύτα κεφάλαια συμποσούνται εις 1,121,778 Λ. Αι υπόλοιποι +28,880 εχρησίμευσαν εις κάλυψιν των εξόδων των πληρεξουσίων και +άλλων τινών δαπανών. + +Εξετάσωμεν τα τρία ταύτα κεφάλαια διαδοχικώς. + + &Χρήσις β' δανείου.& + + _Παρ. Α'. Ποσά διατεθέντα εν τω χρηματιστηρίω του Λονδίνου._ + +Υπό τον τίτλον τούτον συμπεριλαμβάνονται: + +α') Οι κρατηθέντες τόκοι δύο ετών και το χρεωλύσιον ενός έτους, +ήτοι 220,000, καθώς και η προμήθεια των εκδοτών Ρικάρδων, η +ανερχομένη, ως γνωρίζομεν, εις 64,000 (3% επί του ονοματικού +κεφαλαίου 2% επί των πληρωμένων τόκων). + +β') 212,20 Λ. αφιερωθείσαι εις εξαγοράν ομολογιών. + +Και καθ' όσον μεν αφορά εις τα πρώτα ποσά, δεν δύναμαι να προβάλω +πολλάς αντιρήσεις. Ανάλογοι τόκοι ετέθησαν κατά μέρος κατά την +έκδοσιν του α' δανείου. Επίσης η προμήθεια των Ρικάρδων, ήτις +τοσαύτας εξήγειρε διαμαρτυρίας (56), δεν πρέπει να θεωρηθή ως +υπερβολική· ίσως μόνον έδει να περιοριστή εις δύο τοις εκατόν. Όταν +όμως έρχηταί τις εις το ζήτημα της εξαγοράς των ομολογιών, πάσα +δικαιολογία παύει ούσα βάσιμος. + +Πράγματι, η εξαγορά εγένετο το μεν δυνάμει της συμβάσεως, το δε δι' +απλής πρωτοβουλίας της τετραρχίας. + +Και δυνάμει του συμβολαίου του β' δανείου, η Ελλάς ώφειλε να +εξαγοράση 250,000 λιρών ομολογίας του α' δανείου, και τούτο ίνα +υπερτιμηθώσι τα Ελληνικά χρεώγραφα και εδραιωθή η πίστις του +Ελληνικού κράτους. — Εις την τρέχουσαν τιμήν της αγοράς +εξηγοράσθησαν ομολογίαι ονοματικής αξίας 250,000 Λ. αντί 113,200 Λ. + +Νυν είνε προφανές ότι τοιαύτη επιχείρησις ήτο θεωρητικώς μόνον +ορθή. Πρώτον, διότι, ότε εγένετο η σύμβασις, αι ομολογίαι του α' +δανείου ετιμώντο προς 60% (57) της ονοματικής αυτών αξίας, και +ήτο συνεπώς αυτόχρημα μωρία να εκδίδη τις ομολογίας προς 55 1/2, +διά να αγοράζη τοιαύτας προς 60. Δεύτερον, διότι ο όρος ούτος ήτο +εντελώς περιττός διά να επιτύχη το β' δάνειον, άτε αρκούντων των +άλλων δελεασμάτων. Τρίτον, όπερ και κύριον, διότι η Ελλάς είχε +χρείαν αμέσου επικουρίας, και ηδύνατο να αναβάλη μέχρι της +απελευθερώσεως την μέριμναν περί αποσβέσεως του δημοσίου αυτής +χρέους. Ανάγκη λοιπόν να παραδεχθώμεν, ότι η εξαγορά τοσούτων +ομολογιών ωρίσθη εν τη συμβάσει μόνον και μόνον διότι εδίδετο ούτω +πως εις τους εντεταλμένους την εξαγοράν Ρικάρδους αφορμή νέων +μεσιτειών. + +Το σκάνδαλον επηυξήθη έτι μάλλον ότε, ανεξαρτήτως του συμβολαίου, η +τετραμελής επιτροπή, η αποσπάσασα από των χαλαρών χειρών των +Ελλήνων αντιπροσώπων την διαχείρισιν του δανείου, απεφάσισε να +προβή εις νέας εξαγοράς, αφιέρωσε δε εις τον σκοπόν τούτον 99,020 +λιρών (58). + +Η δοθείσα δικαιολογία ήτο ότι επεδιώκετο τοιουτοτρόπως η +αναχαίτισις της εκπτώσεως των ελληνικών αξιών. Δοθέντος όμως ότι η +έκπτωσις αύτη ωφείλετο ουχί εις την πληθώραν των Ελληνικών +χρεογράφων, αλλ' εις την επαπειλούσαν την Ελλάδα καταστροφήν, ήτο +πράγματι παράλογον να θέλη τις ν' αναχαιτίση την κατάπτωσιν ταύτην +αποστερών την Ελλάδα των μόνων μέσων, δι' ων η καταστροφή αυτής +ηδύνατο ν' αποτραπή. + +Η αλήθεια δε είνε ότι η περί ης ο λόγος εξήγησις ουχί μόνον βάσιμος +δεν ήτο, αλλ' ούτε καν εδίδετο καλή τη πίστει. Επεδιώκοντο πάντοτε +αι μεσιτείαι, ιδίως δε η ανύψωσις της αξίας των μετοχών, αίτινες +ήσαν εις χείρας των κ. κ. Ρικάρδων και των φίλων αυτών. Ούτοι, +ζημιούμενοι διά της εκπτώσεως των ομολογιών, ουχί μόνον ηξίουν ν' +αναβιβασθή τεχνητώς η τιμή αυτών (59), αλλά, και ότε τούτο +απεδείχθη ανεπαρκές, επέτυχον την εξαγοράν αυτών εις τιμήν πλέον ή +τριπλασίαν της τρεχούσης (60). + + + + _Παρ. Β'. Χρήματα δαπανηθέντα εις στρατιωτικάς και ναυτικάς +παρασκευάς._ + + + +Η β' αύτη παράγραφος απορροφήσασα 392,000 Λ. δύναται να υποδιαιρεθή +εις τρία τμήματα: + +I. Προμήθ. όπλων, πολεμεφόδ. και καννονίων = 77,000 Λ. +II. Κατασκευήν πλοίων εν Αγγλία και +διοργάνωσιν του επικουρικού +σώματος υπό τον Cochrane ..........= 160,000 Λ. +III. Κατασκευήν φρεγατών εν Αμερική . . = 155,600 Λ. + ___________ + 392,600 Λ. + +Εξετάσωμεν τα τρία ταύτα ζητήματα, ολίγα μέν τινα λέγοντες περί του +πρώτου, διεξοδικώτερον δε πραγματευόμενοι περί των ετέρων δύο. + +I. Προμήθεια όπλων, καννονίων και πολεμεφοδίων. + +Το τμήμα τούτο διαιρείται εις δύο κύρια κονδύλια: την προμήθειαν +των όπλων και των πολεμεφοδίων, ήτοι 57,000 Λ. και την αγοράν +καννονίων, άτινα εστοίχισαν 20,000 λιρών. + +_Η προμήθεια των όπλων_ εγένετο εν Αγγλία και δεν παρουσιάζει διά +το περιωρισμένον θέμα ημών ιδιάζον ενδιαφέρον (61). + +_Η αγορά των καννονίων_ εγένετο κατά διαταγήν της κυβερνήσεως, ήτις +ήθελεν αφ' ενός μεν ν' ανακαινίση τον οπλισμόν των φρουρίων, αφ' +ετέρου δε να οπλίση τον υπάρχοντα στόλον. Προς τούτο επεζητείτο η +ανταλλαγή των _ορειχαλκίνων καννονίων_ των ελληνικών φρουρίων, +ιδίως των του Ναυπλίου, προς _σιδηρά τοιαύτα_ (62) εξ άλλου διά +τον οπλισμόν του στόλου διετάσσετο η αγορά ογδοήκοντα _ζευγαρίων +καννονίων σιδηρών_. + +Η επιτροπή, κατόπιν διαφόρων επεισοδίων, άτινα παραλείπομεν (63), +δεν ηδυνήθη να εκτελέση ειμή την δευτέραν των διαταγών τούτων. Πλην +και αυτά τα αγορασθέντα καννόνια δεν έφθασαν πάντα εις Ελλάδα. + +ΙΙ. Κατασκευή ατμοπλοίων εν Αγγλία. Εμφάνισις του Cochrane. + +Άμα σχεδόν τη ενάρξει του αγώνος, η ανάγκη ολίγων πολεμικών +ατμοπλοίων εγένετο καταφανής. Πάντες έβλεπον ότι, καίτοι η Ελλάς +δεν ήτο εις θέσιν διά πολλούς λόγους, ιδίως χρηματικούς, ν' +αντιπαρατάξη επί μακρόν στόλον ίσον προς τον του Σουλτάνου, ηδύνατο +εν τούτοις ν' αναδειχθή νικηφόρος, εάν το ποιόν ανεπλήρου τον +αριθμόν. Ατμόπλοια, φέροντα λ. χ. καννόνια 64 λιτρών, ήσαν ικανά να +επενέγκωσι την επιδιωκομένην ισορροπίαν, προσβάλλοντα εν καιρώ +γαλήνης τον ακίνητον Οθωμανικόν στόλον, διακόπτοντα τας +συγκοινωνίας και βοηθούντα παντοιοτρόπως τα πυρπολικά. + +Τας εξ ατμήρους στόλου προκυπτούσας ωφελείας εξέθηκεν από του 1823 +διά μακρού υπομνήματος, υποβληθέντος εις τον Βύρωνα, ο Frank Abney +Hastings (64). Το μόνον δε κώλυμα εις την εκτέλεσιν του εν λόγω +σχεδίου ήτο η έλλειψις επαρκών χρημάτων. Επομένως, ευθύς ως διά της +συνάψεως των δανείων το κώλυμα τούτο ήρθη, η τε Ελληνική κυβέρνησις +και η εν Λονδίνω επιτροπή σοβαρώς επελήφθησαν της συγκροτήσεως εν +Αγγλία ατμοκινήτου στολίσκου. + +Δυστυχώς και εν τη περιστάσει ταύτη, μάλλον ή εν άλλη, ανεφάνη η +αθλία επιρροή της τετραρχίας, η δε επιχείρησις, εφ' ης εβασίσθησαν +τόσαι χρυσαί ελπίδες, κατέληξεν εις αηδή καταστροφήν. + +Μόλις πράγματι απεφασίσθη η συγκρότησις του νέου στόλου, και πριν +έτι περατωθώσιν αι διαπραγματεύσεις της συνάψεως του β' δανείου, ο +γνωστός _φιλέλλην_ και μέλος της τετραρχίας κ. Ellice προέτεινε να +τω ανατεθή, αντί 10,000 Λ., η φροντίς της κατασκευής και οπλισμού +μιας κορβέττας 400 τόννων, ήτις έμελλε να φέρη το όνομα _Καρτερία_ +και να υπαχθή εις τας διαταγάς του Hastings. Των προτάσεων αυτού +γενομένων δεκτών, άμα τη εκδόσει του δανείου (65), ο κ. Ellice +ανέθηκε την κατασκευήν της _Καρτερίας_ εις τον ναυπηγόν Galloway, +όστις ανέλαβε την υποχρέωσιν να παρασκευάση το πλοίον μεθ' όλων των +αναγκαίων διά πλουν εντός του Αυγούστου 1825. Αλλ' ο κ. Ellice δεν +είχε φροντίση να ορίση εν τω συμβολαίω ποινικήν ρήτραν, ο ναυπηγός +έφερε μυρίας αναβολάς (66) και η _Καρτερία_ μετά πολλάς +περιπετείας (67) έφθασεν εν Ελλάδι μόνον κατά Σεπτέμβριον του +1826. Αλλά και τότε, ως εκ της αθλίας αυτής καταστάσεως, δεν +προσήνεγκε, καίτοι ο ηρωισμός του κυβερνήτου υπήρξε μέγας, ειμή +ελαχίστας υπηρεσίας. + +Αλλά τα της _Καρτερίας_ είναι μικρά παραβαλλόμενα προς τα κατόπιν +συμβάντα. + +Ολίγον μετά την έκδοσιν του δανείου η τετραρχία, χωρίς καν να +συμβουλευθή τους Έλληνας επιτρόπους (68), παρήγγειλεν εις τον +αυτόν κ. Galloway πέντε ατμοκίνητα, παραδοτέα εντός τεσσάρων ή +πέντε μηνών, αντί 110,000 Λ. + +Ήτο βεβαίως πολύ φρονιμώτερον ν' αγορασθώσι πλοία έτοιμα και +ευθηνότερον (69), τοσούτω μάλλον καθ' όσον η αποστολή του +στολίσκου ήτο τα μάλιστα κατεπείγουσα (70) και ουδεμία βεβαιότης +υπήρχεν ότι τα πλοία θα ώσι κατεσκευασμένα εντός του ωρισμένου +χρόνου. Πράγματι, πλην του ότι και πάλιν παρημελήθη η καταχώρισις +εν τω συμβολαίω ποινικής ρήτρας, ο Galloway ήτο άξιος πολύ μικράς +εμπιστοσύνης, καθ' ό έχων υιόν εν τη υπηρεσία του Μεχμέτ - Αλή, εν +τη υπηρεσία δηλαδή εκείνου, εναντίον του οποίου ακριβώς εγίνοντο αι +προπαρασκευαί (71). + +Οπωσδήποτε η κατασκευή πέντε ατμοπλοίων απεφασίσθη. Ολίγω +βραδύτερον αφίκετο εν Αγγλία ο Κόχραν, άρτι θαυματουργήσας εν Νοτίω +Αμερική και εγκαταλείψας κατόπιν διαφωνίας την υπηρεσίαν της +Βρασιλιανής κυβερνήσεως. Η τετραρχία εσκέφθη να προσλάβη αυτόν ως +διοικητήν του ατμοκινήτου στόλου, και κατόπιν πολλών υποσχέσεων + (72) έπεισε την ελληνικήν επιτροπήν, ην την φοράν ταύτην +συνεβουλεύθη, να υπογράψη μετά του Κόχραν συμβόλαιον, δι' ου ούτος +εχειροτονείτο _Ναύαρχος όλου του Επικουρικού στόλου_ μετ' ευρείας +δικαιοδοσίας (73) και αμοιβής χρηματικής Λ. 37,000 (74). + +Ατυχώς η εκλογή του Κόχραν, ήτις εχαιρετίσθη απανταχού ως απαρχή +βεβαίου θριάμβου, συνέτεινεν εις το να καταστώσιν άχρηστοι και αι +εις τα πέντε ατμοκίνητα αφιερωθείσαι 113,000 Λ., αίτινες +προστιθέμεναι εις τας 37,000, ας έλαβεν ο Κόχραν, ανήγαγον τα διά +ναυτικάς προπαρασκευας εν Αγγλία ματαίως δαπανηθέντα χρήματα εις +σύνολον 150,000 Λ. (75) + +Ιδού δε πώς: Ο Κόχραν άριστος ναυτικός είχε το αμάρτημα να θεωρή +εαυτόν μέγαν εφευρέτην. Κατώρθωσε δε να πείση τους κ. κ. Hobhouse, +Ricardo, Burdett και Ellice να εφαρμοσθή εις τα νέα πλοία νέον τι +σύστημα μηχανών υπ' αυτού εφευρεθέν. Τοιαύτη πρότασις ήτο τοσούτω +μάλλον απαράδεκτος, καθ' όσον η εφαρμογή των νέων μηχανών +προϋπέθετε και μεγάλας τροποποιήσεις εις τα ήδη ημιτελή σκάφη. Εν +τούτοις ο ατμήρης στολίσκος, η τελευταία ελπίς της Ελλάδος, εφάνη +εις τους εν Λονδίνω τραπεζίτας ουχί απρόσφορον έδαφος διά πρωτοφανή +πειράματα, και οι ναυπηγοί έλαβον διαταγάς να εκτελέσωσι πλοία και +μηχανάς κατά τα σχέδια του Κόχραν. + +Ποίον υπήρξε το αποτέλεσμα των πειραμάτων τούτων είναι γνωστόν εις +τους οπωσδήποτε μελετήσαντας την ελληνικήν επανάστασιν (76). + +Είχε παραγγελθή η κατασκευή πέντε ατμοκίνητων, δύο μεγάλων και +τριών μικρών (77). Εκ των πρώτων το έν, η _Επιχείρησις_, +κατώρθωσε ν' αποπλεύση εκ Λονδίνου, αλλά μόλις εξήλθε του Ταμέσεως +δεν ηδυνήθη ως εκ της εσφαλμένης κατασκευής να θαλασσοπορήση και +ολίγου δειν εβυθίζετο. Διασωθέν ως εκ θαύματος, υπό του +παρατυχόντος Αγγλικού πολεμικού Colombine, ερρυμουλκήθη εις +Plymouth, όπου έμεινε σχεδόν δύο μήνας εις χείρας των ναυπηγών. Αφ' +ου προσετέθησαν εις τα πλάγια μέρη του πλοίου παχύταται παγίδες και +ηλλάγη το πηδάλιον, ηδυνήθη τέλος να πλεύση. Αφικόμενον δε εις +Ελλάδα κατά Σεπτέμβριον του 1828 έμεινεν άχρηστον. Το δεύτερον των +μεγάλων πλοίων, ο _Ακαταμάχητος_, εκάη επί του Ταμέσεως κατά τας +δοκιμάς. + +Εκ δε των τριών μικρών έν μόνον, αλλαγείσης της μηχανής, έφθασε +τέλος εις Ελλάδα κατόπιν εορτής (78). Τα δύο άλλα μη δυνάμενα να +πλεύσωσιν εσάπησαν εις τα πρόθυρα του Λονδίνου. + +Ταύτα εν ολίγοις τα κατά τα εν Αγγλία ναυπηγηθέντα πλοία. Δεν είνε +υπερβολή να είπη τις ότι, εάν αι εις κατασκευήν ατμοκινήτων +αφιερωθείσαι 160,000 Λ. (4,000,000 φρ.) εχρησιμοποιούντο λυσιτελώς, +άλλη ίσως θα ήτο η τύχη του αγώνος κατά το 1826. Έτι δ' ευμενεστέρα +θα ήτο η τύχη των όπλων, εάν εις τα εν Αγγλία σκάνδαλα δεν +προσετίθεντο και τα εν Αμερική συμβάντα, περί ων είναι νυν καιρός +να ομιλήσωμεν. + +III. Ναυπήγησις Φρεγατών εν Αμερική. — Αποστολή Κοντοσταύλου (79). + +Η Ελληνική κυβέρνησις διά διατάγματος της 12/24 Αυγούστου 1824 +είχεν επιφορτίση τους εν Λονδίνω αντιπροσώπους αυτής να +προμηθευθώσιν ως τάχιστα 8 φρεγάτας 18 καννονίων εκάστην. Οι +αντιπρόσωποι έκριναν δικαίως ότι αι φρεγάται αύται ηδύναντο +εξαιρέτως να ευρεθώσιν εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, και απετάθησαν +διά πληροφορίας προς τον κ. Βαγιάρδ, πρόεδρον του φιλελληνικού +κομιτάτου και διευθυντήν του γνωστοτάτου ναυπηγικού καταστήματος +Leroy, Bayard και Σα. Ο κ. Βαγιάρδ απήντησεν ότι φρεγάτα 50 +καννονίων και 1500 τόννων, οίαι ήσαν αι των Ηνωμένων Πολιτειών, θα +εστοίχιζεν ακριβώς 247,500 δολλ. (1,237,500 φρ.) (80) και ότι ήτο +έτοιμος να εκτελέση τάχιστα τοιαύτην παραγγελίαν. + +Συνεπεία της προσφοράς ταύτης οι αντιπρόσωποι της Ελλάδος και η εν +Λονδίνω τετραρχία έπεμψαν κατά Μάρτιον 1825 εις Νέαν Υόρκην τον +Γάλλον στρατηγόν Lallemand (81), όπως συνεννοηθή μετά των κ. κ. +Leroy Bavard και Σας. Ούτοι (82) ανέλαβον να κατασκευάσωσιν αντί +του προρρηθέντος ποσού εις διάστημα έξ μηνών δύο φρεγάτας 50 +καννονίων, προσθέτοντες ότι εντός του αυτού χρόνου θα +κατεσκευάζοντο και έξ μικρότεραι φρεγάται, ούτως ώστε η παραγγελία +των 8 φρεγατών η δοθείσα υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως να εκτελεσθή +κατά γράμμα. + +Αλλ' αντί να εκτελέσωσι τας υποσχέσεις ταύτας οι Αμερικανοί +ναυπηγοί περιωρίσθησαν μόνον εις την παραγγελίαν δύο φρεγατών και +εις την αποστολήν συναλλαγματικών εις Λονδίνον. + +Εν τούτοις, οι εν Αγγλία αντιπρόσωποι της Ελλάδος βλέποντες τον +καιρόν παρερχόμενον, την αναχώρησιν των φρεγατών μη αναγγελλομένην +και τους κ. κ. Leroy, Bayard και Σαν μη δίδοντας σημεία ζωής, +έγραψαν προς τούτους διαπυνθανόμενοι, αλλά μόνην απάντησιν έλαβον +νέαν αίτησιν χρημάτων. _Είχον ήδη σταλή 155,000 λιρών_. Οι +αντιπρόσωποι τότε απελπίσαντες, έπεισαν τον εν Λονδίνω Χίον έμπορον +Α. Κοντόσταυλον, άνδρα γνωστόν διά τον πατριωτισμόν και την +τιμιότητα του, να μεταβή άκων εις Αμερικήν, όπως προσπαθήση να +επιτύχη δάνειον προς αποπεράτωσιν των δύο φρεγατών ή τουλάχιστον +όπως σώση την μίαν εξ αυτών θυσιάζων την άλλην (83). + +Ο Κοντόσταυλος, αφικόμενος εις Νέαν Υόρκην κατ' Απρίλιον του 1826, +ευρέθη προ καταστάσεως έτι χείρονος της προσδοκωμένης. Αι μεν +φρεγάται πολύ απείχον του να ώσιν αποπερατωμέναι, οι δε +κατασκευασταί εζήτουν διά την αποπεράτωσιν της μιας μόνον εξ αυτών +και διά διαφόρους άλλας απαιτήσεις 396,090 δολλ. (84) Εν +περιπτώσει δε μη πληρωμής ηπείλουν ότι θα επώλουν τας ημιτελείς +φρεγάτας εις δημοπρασίαν (85). Δοθέντος δε ότι κατά την εποχήν +εκείνην μία φρεγάτα και εν δίκροτον, παραγγελθέντα υπό της +Κολομβίας και της Σουηδίας και πωληθέντα εις δημοπρασίαν, είχον +εκποιηθή εις ευτελεστάτας τιμάς (προς 70,000 και 32,200 δολλ.), +υπήρχε πάσα πιθανότης ότι η πώλησις των Ελληνικών πλοίων θα +κατέληγεν εις παρομοίαν συμφοράν. + +Τότε ο Κοντόσταυλος άπελπις, ατελώς γνωρίζων την γλώσσαν της χώρας +εν η ευρίσκετο, άγνωστος εν μέσω εμπορικού κόσμου εχθρικώς +διακειμένου προς αυτόν, εκτεθειμένος εις μυρίας διαβολάς (86), +έλαβε την ευτυχή ιδέαν να μεταβή εις Ουασιγκτώνα και απευθυνθή εις +την Αμερικανικήν κυβέρνησιν. Διά δε του καλού καγαθού κ. Edward +Everett (87), μέλους του Κογκρέσσου, κατώρθωσε να παρουσιασθή εις +τον πρόεδρον των Ηνωμένων Πολιτειών Adams και ν' αποκαλύψη εις +αυτόν και εις τους υπουργούς του τα συμβάντα. Εν μέσω του +ανεπτυγμένου και φιλελληνικού κύκλου της Ουασιγκτώνος, ο Χίος +έμπορος εύρε τέλος συμπαθές ακροατήριον (88). Το τε εκτελεστικόν +και το νομοθετικόν σώμα τοσούτον εσκανδαλίσθησαν μανθάνοντα τα εν +Νέα Υόρκη διαπραττόμενα, ώστε δεν εδίστασαν να παραβώσι τας αρχάς +της ουδετερότητος ερχόμενα επίκουρα τη Ελλάδι. Δώδεκα ημέρας μετά +την άφιξιν του Κοντοσταύλου εις την πρωτεύουσαν, αι δύο Βουλαί +εψήφιζον την αγοράν του ετέρου των ελληνικών πλοίων, επιτρέπουσαι +ούτως εις το άλλο να περατωθή και να εκπλεύση (89). + +Αλλ' η υπόθεσις δεν έληξεν ενταύθα. Η Αμερικανική κυβέρνησις, άλλως +τε πολύ δικαίως, έδιδε διά την μίαν των φρεγατών μόνον 250,000 +δολλ., αι δε απαιτήσεις των κατασκευαστών ανήρχοντο, ως είδομεν, +εις 396,000 δολλ. (90). Συνεπώς και αυτής της μιας φρεγάτας ο +απόπλους καθίστατο αδύνατος. Προ τοιαύτης καταστάσεως ο +Κοντόσταυλος, πολύ φρονίμως και επιτηδείως πολιτευόμενος, έπεισε +πρώτον την κυβέρνησιν να μη προβή εις την αγοράν της μιας φρεγάτας, +εάν το αντίτιμον αυτής δεν ήρκει όπως περατωθή, και αποπλεύση η +άλλη, προς λύσιν δε των μετά των κατασκευαστών διαφορών προσέδραμεν +εις αιρετοκρισίαν. + +Αλλ' οι αιρετοκρίται, αντί να καταδικάσωσι τους κατασκευαστάς διά +την ασύγγνωστον αυτών διαγωγήν (91), την πρόδηλον απάτην ην +μετεχειρίσθησαν, όπως πείσωσι τους Έλληνας αντιπροσώπους ν' +αναθέσωσιν αυτοίς την κατασκευήν των πλοίων, και τον τρόπον δι' ου +παρεβίασαν την μίαν μετά την άλλην όλας αυτών τας υποχρεώσεις, +περιωρίσθησαν να υποβιβάσωσι τας απαιτήσεις των κατασκευαστών από +396,090 εις 156,856 δολλ. Δικαίως άρα ο δικηγόρος της Ελλάδος +Henry. D. Sedgwick είπεν εις τον πρόεδρον των αιρετοκριτών Jonas +Pratt· «Κύριε, επράξατε παν ό,τι ηδύνασθε ίνα καταστρέψητε έν έθνος + (την Ελλάδα) και ατιμάσητε έν άλλο (την Αμερικήν)» (92). + +Οπωσδήποτε δ' όμως η απόφασις αύτη, κατά τα άλλα άδικος και +επιζήμιος, έλυσε τουλάχιστον άκρως πολύπλοκον ζήτημα και επέτρεψεν +εις το έθνος ν' απoκτήση έν τουλάχιστον νέον πλοίον. Πράγματι η +φρεγάτα, _Ελλάς_ επονομασθείσα, ηδυνήθη ν' αποπλεύση εξ Αμερικής +και μετά πεντηκονθήμερον πλουν αφίκετο κατά Νοέμβριον του 1826 εις +Ναύπλιον. + +Το ευτυχές τούτο γεγονός, οφειλόμενον αποκλειστικώς εις τον ζήλον +και την ευθυκρισίαν του Κοντοσταύλου, όστις και την ζωήν του αυτήν +ερριψοκινδύνευσε κατά την επιστροφήν (93), εχαιρέτισε καταλλήλως +η εν Αιγίνη Διοικητική Επιτροπή, επισήμως εκφράσασα εις τον +Αλέξανδρον Κοντόσταυλον την ζωηράν ευγνωμοσύνην και τας εγκαρδίους +ευχαριστίας του Ελληνικού έθνους (94). Είναι δ' όμως λυπηρόν να +προσθέση τις, ότι πριν παρέλθωσιν ολίγα έτη, όχι μόνον πάσαι αι +προς την πατρίδα υπηρεσίαι του ευγενούς Χίου (95) είχον +λησμονηθή, αλλά και ούτος είδε δηλητηριαζόμενον τον υπόλοιπον βίον +του διά κακοβούλων νύξεων και παντοίων διαβολών (96). + + _Παρ. Γ'. Χρήματα περιελθόντα εις χείρας Ελληνικάς._ + +Εις το κεφάλαιον τούτο ανάγονται: + +182,400 Λ. σταλείσαι απ' ευθείας εις την Ελληνικήν κυβέρνησιν. + 13,108 Λ. » εις Ελλάδα διά του Γόρδωνος, + 3,350 Λ. σταλείσαι διά του Γεροστάθη προς βοήθειαν του + Μεσολογγίου, + 33,700 Λ. χρησιμεύσασαι εις πληρωμήν συναλλαγματικών της Ελληνικής + κυβερνήσεως (97). + +Διέφυγε λοιπόν τους όνυχας των Άγγλων και Αμερικανών κερδοσκόπων εκ +συνόλου 1,150,800 Λ., ποσόν 232,558, δηλαδή ποσόν μικρότερον των +308,000 Λ. του πρώτου δανείου (98). Ένθα αποδεικνύεται και πάλιν +η μεταξύ του φιλελληνικού κομιτάτου του αναλαβόντος την διαχείρισιν +του πρώτου δανείου και της μετέπειτα τετραρχίας διαφορά. Δυστυχώς +όμως η εν Ελλάδι γενομένη χρήσις και των χρημάτων του δανείου του +1824 και των απομειναρίων του δανείου του 1825 υπήρξεν η αυτή. +Περιεγράψαμεν ήδη μετά της προς αμαρτήσαντας ήρωας οφειλομένης +ευλαβείας την χρήσιν των πρώτων 308,000 Λ. (99)· είναι περιττόν δε +να επαναλάβωμεν την αυτήν περιγραφήν διά τας άλλας 230,000. Διά να +εννοήση τις όμως οποία υπήρξεν η ευθύνη των ανδρών ους αινιττόμεθα, +αρκεί να είπωμεν ότι εκ των περισωθέντων πέντε εκατομμυρίων φράγκων +η ιδιοτέλεια και τα εμφύλια πάθη δεν αφήκαν ούτε λεπτόν διά το +Μεσολόγγιον, και ότι, ότε επήλθε τέλος η ανυπέρβλητος ανάγκη να +δοθή ποιά τις βοήθεια εις την ηρωικήν εκείνην πόλιν, εδέησεν, +ουδενός των λογάδων εμπνέοντος εμπιστοσύνην, να διαβιβασθώσι τα εν +Λονδίνω υπολειπόμενα ψιχία του πλουσίου δείπνου (3,350 Λ.) δι' +απλού αστού, του εν Κερκύρα ιδιωτεύοντος Γεροστάθη. + +Συνοψίζοντες νυν τας τρεις παραγράφους, εις ας διηρέσαμεν την +χρήσιν του β' δανείου, ευρίσκομεν ότι αύται αποτελούσι σύνολον +1,121,778 Λ. (00 1) Είδομεν αφ' ετέρου ότι οι επίτροποι έσχον εις +την διάθεσιν αυτών ολικόν ποσόν 1,150,800 Λ.· μένει λοιπόν +υπόλοιπον 29,022 Λ. Ποία χρήσις εγένετο του ποσού τούτου; + +Πρώτον δι' αυτού εκαλύφθησαν τα έξοδα ταξειδίου και τριετούς εν +Ευρώπη διαμονής των διαφόρου επιτρόπων, ήτοι 11,600 Λ. + +Δεύτερον επληρώθησαν διάφορα μεγάλα (101) και μικρά έξοδα (102) +και εκαλύφθησαν μερικαί ζημίαι (103). + +Τρίτον έμεινεν υπόλοιπον εις χείρας των πληρεξουσίων Ορλάνδου και +Λουριώτη. Η εξακρίβωσις του υπολοίπου τούτου έδωκε μεν κατ' αρχάς +αφορμήν εις πλείστας λογομαχίας μεταξύ των δύο πληρεξουσίων και του +μετέπειτα διορισθέντος τοιούτου Σπανιολάκη, κατέληξε δε βραδύτερον +εις μακροτάτην δίκην, ήτις περιέπλεξεν εις βαθμόν απίστευτον την +υπόθεσιν, και ης η εξέτασις διαφεύγει εντελώς τον κύκλον της +παρούσης μελέτης (104). + +Ανασκοπούντες νυν τα κατά το δεύτερον δάνειον δυνάμεθα να είπωμεν: + +α'. Ότι ένεκα της κακής πίστεως των εν Λονδίνω τραπεζιτών και της +απειρίας ή της ακηδίας των Ελλήνων πληρεξουσίων μεγάλα ποσά, άτινα +έπρεπε να σταλώσι κατεπειγόντως εις Ελλάδα, έμειναν εν Αγγλία, +χρησιμεύσαντα μόνον εις το να προμηθεύσωσιν εις τους κ. κ. +Ρικάρδους και συντροφίαν μεσιτικά και μέσον απαλλαγής εις καλήν +τιμήν των ελληνικών ομολογιών, ας ούτοι είχον. + +β'. Ότι τα σπουδαία ποσά, τα αφιερωθέντα εις συγκρότησιν αξιομάχου +στόλου, εδαπανήθησαν ματαίως, καθ' ότι και αυτά τα περατωθέντα +πλοία αφίκοντο ότε ήτο πλέον αργά. + +γ'. Ότι ένεκα των τυφλών παθών των εν Ελλάδι τα πρώτα φερόντων, και +αυτά τα λείψανα των δανείων καταναλώθηκαν εις εμφυλίους και όχι εις +εθνικούς αγώνας (105). + +Καταλήγων δε τις εις τοιαύτα συμπεράσματα αγανακτεί έτι μάλλον +αναλογιζόμενος οποίοι ήσαν τότε οι κίνδυνοι, ους διέτρεχε το έθνος, +και οποία υπήρξεν η χρήσις τοσούτων εκατομμυρίων. + +Πρόχειρον δ' επιβεβαίωσιν τούτου παρουσιάζουσι και τα μέσα, εις ά +ηναγκάσθη ταχέως να προσδράμη η προσωρινή κυβέρνησις προς διάσωσιν +του Μεσολογγίου: + +Τη 24η Δεκεμβρίου 1825, απεφάσιζε την έκδοσιν νέου δανείου ενός +εκατομμυρίου διστήλων Ισπανικών. «Το δάνειον τούτο, έλεγεν η +προκήρυξις (106), ν' ασφαλισθή με την εγγύησιν του έθνους, δηλαδή +με την υποθήκην παντός είδους εθνικών κτημάτων εις οποιονδήποτε +μέρος της ελληνικής επικρατείας. — Το δάνειον να γίνηται κατ' +αναλογίαν των εν ταις επαρχίαις εθνικών κτημάτων και εκάστη +συνδρομή (Souscription) να μη υπερβαίνη τα 100,000 τάλληρα. — Η +υποθήκη να γίνηται, εις έκαστον ωρισμένον μέρος, διά δημοσίου +κηρύγματος εις τον προσφέροντα τα περισσότερα. — Η διάρκεια του +δανείου ορίζεται εις έξ έτη, μετά τα οποία η διοίκησις χρεωστεί να +πληρώση το κεφάλαιον και τόκον 8%, ειδέ μη να δίδη εις τον +δανειστήν την εντελή κυριότητα. — Η καταβολή του δανείου να γίνηται +το ήμισυ εις μετρητά, το δε άλλο ήμισυ εις εθνικάς ομολογίας ή εις +οποιασδήποτε διαταγάς πληρωτέας από το ταμείον. — Ο δανειστής να +καρπούται το υποθηκευμένον κτήμα, οφείλων μόνον ως πας ιδιοκτήτης +να πληρώνη εις το δημόσιον την δεκάτην». + +Του ιδιορρύθμου τούτου δανείου, αξίου δημοσιονομικού μουσείου, +αποτυχόντος, ως ην επόμενον (107), η εν Επιδαύρω Εθνική +Συνέλευσις έστρεψε τα βλέμματα αυτής προς τας Ιονίους νήσους, και +τη 7η Απριλίου 1826 ανέθηκεν (108) εις τους κ. κ. Δ. Ρώμαν, Π. Δ. +Στεφάνου και Κ. Δραγώναν την εξεύρεσιν εν Επτανήσω δανείου 100,000 +ταλλήρων ισπανικών, προς βοήθειαν του Μεσολογγίου και κινητοποίησιν +του στόλου (109). Δυστυχώς η κατάστασις ήτο τοιαύτη, ώστε παρ' +όλην την ελευθερίαν, ήτις εδίδετο εις τους πληρεξουσίους (110), +οι πράγματι φιλοπάτριδες εκείνοι άνδρες (111) ουδέν ηδυνήθησαν να +πράξωσι και πεσόντος του Μεσολογγίου ανεφάνησαν έτι φαεινότερον τα +οικτρά αποτελέσματα της διαχειρίσεως των Αγγλικών δανείων. + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' +Διαρρύθμισις των Δανείων της Ανεξαρτησίας. + + + +Η διασπάθησις των δανείων της ανεξαρτησίας επόμενον ήτο να φέρη συν +τοις άλλοις και την αναστολήν της υπηρεσίας αυτών. Η αναστολή αύτη +παρετάθη επί εξήκοντα και πλέον έτη, καθ' όλον όμως το μακρόν τούτο +διάστημα ουδέποτε η Ελλάς ηρνήθη, ως συχνάκις ελέχθη, τας +υποχρεώσεις αυτής. Η Ελλάς απ' εναντίας επεζήτησεν επανειλημμένως +να κανονίση τα του χρέους τούτου, ερχομένη εις συμβιβασμόν. Ως προς +δε την απότισιν του ονοματικού κεφαλαίου, ουδ' αυτοί οι +απαιτητικώτεροι των δανειστών ηξίουν αυτήν, αναλογιζόμενοι και τους +ασθενείς πόρους του κράτους και την ελαχίστην ωφέλειαν, ην ηρύσθη +τούτο εκ των δανείων, και κυρίως ότι η ελευθερωθείσα Ελλάς, καθ' ό +άλλη ή η συνάψασα τα δάνεια, είχεν ίσως το δικαίωμα ν' απαρνηθή +μέρος των υποχρεώσεων των κυβερνήσεων της επαναστάσεως, ή και +απάσας. + +Το τελευταίον τούτο απαιτεί τινας εξηγήσεις: + +Τα δάνεια συνήφθησαν αρχικώς υπό συνελεύσεων, εν αις +αντεπροσωπεύοντο πολλαί επαρχίαι, συμμετασχούσαι της επαναστάσεως, +αλλά μη ευτυχήσασαι ν' αποτινάξωσι τον ξένον ζυγόν (112). Ηρωτάτο +άρα αν ήτο δίκαιον ν' αποτίση το Ελληνικόν Βασίλειον τα χρέη +επαρχιών εισέτι Τουρκικών, και αν οι δανεισταί του 1824 και 1825 +δεν έπρεπε να θεωρηθώσιν ως κερδοσκόποι εν μέρει μόνον επιτυχόντες. +Πολλοί των ημετέρων προέβαλον το επιχείρημα τούτο (113) και εάν +μεν νομικώς είχον άδικον (114), πρακτικώς όμως αι αξιώσεις αυτών +ήτο δύσκολον να παραγνωρισθώσιν (115). + +Αλλά το ζήτημα παρουσιάζετο και άλλως. Ηδύνατό τις να ερωτήση ουχί +αν υπήρχε μονομερής, αλλ' αν υπήρχεν οιαδήποτε υποχρέωσις εκ μέρους +του Ελληνικού κράτους προς τους δανειστάς του 1824 και 1825. +Πράγματι προκύπτει το ερώτημα: αν δάνεια, συναφθέντα υπό +επαναστατικής κυβερνήσεως μη ανεγνωρισμένης υπό ξένων κρατών, +δύνανται να υποχρεώσωσι κράτος, όπερ συνεστάθη έτη τινά βραδύτερον. + +Το ζήτημα γίνεται αμέσως γενικώτερον, η δε λύσις αυτού, καθ' ημάς +τουλάχιστον, εύρηται εν τω εξής τύπω (formule), ον δίδει ο κ. +Πολίτης, εν τω περισπουδάστω αυτού έργω, _Τα δάνεια των κρατών κατά +το διεθνές δίκαιον_ (116): «Ότε μία κυβέρνησις, νόμω ή βία, +εγκαθίσταται εν τη αρχή, και γίνεται δεκτή ή τουλάχιστον ανεκτή υπό +του έθνους, αντιπροσωπεύει την χώραν και υποχρεοί αυτήν διά των +πράξεων, ας συνάπτει εν ονόματί της, αδιάφορον αν η κυβέρνησις αύτη +είναι ή ου ανεγνωρισμένη διπλωματικώς υπό των άλλων Δυνάμεων». + +Κατά την λύσιν ταύτην, ην θεωρούμεν oρθήν, αι πράξεις των +κυβερνήσεων της επαναστάσεως εδέσμευον τω ελευθερωθέν ελληνικόν +κράτος. Η δε λύσις αύτη επιβάλλεται τοσούτω μάλλον ενταύθα, καθ' +όσον υπάρχει και λόγος ηθικός προφανής (117) επιρρωννύων τους +νομικούς συλλογισμούς του κ. Πολίτου. Ουχ ήττον όμως το πράγμα +μένει αμφισβητήσιμον (118), είναι δε μεγάλη τιμή διά την Ελλάδα, +ότι ουδέποτε εξεμεταλλεύθη τας επί του ζητήματος τούτου αμφιβολίας, +διά ν' αποκλείση τους δανειστάς αυτής. + +Τουναντίον μάλιστα αρχήθεν αι Ελληνικαί κυβερνήσεις, αναγνωρίζουσαι +επισήμως τας υποχρεώσεις των, επεζήτησαν παντί σθένει +ικανοποιητικόν δι' αμφότερα τα μέρη συμβιβασμόν. + +Ούτως από της 8 Απριλίου 1827, η εν Τροιζήνι Εθνική Συνέλευσις +εψήφισε την σύναψιν δανείου πέντε εκατομμυρίων διστήλων +_πραγματικών_, ου η διαπραγμάτευσις ανετίθετο εις τον Κυβερνήτην. +Το δε ψήφισμα δηλοί ρητώς, ότι το δάνειον τούτο θέλει συναφθή άνευ +ζημίας των δύο προηγουμένων δανείων και θέλει μάλιστα συντελέση εις +πληρωμήν των τόκων αυτών. Ολίγω βραδύτερον η εν Άργει Δ' Εθνική +Συνέλευσις εθέσπιζε τη 26 Ιουλίου 1829, «Ότι η Κυβέρνησις θέλει +ασχοληθή όσον το συντομώτερον εις το εξωτερικόν χρέος, έχουσα υπ' +όψιν το παρουσιασθέν σχέδιον περί αυτού του αντικειμένου. Βαίνουσα +εις την δικαιοσύνην και την επιείκειαν θέλει προχωρήση εις +συμβάσεις μεθ' όσων έχουσιν αποδεικτικά των δανείων του 1824 και +1825, προσπαθούσα να τελειώση αυτήν την διαπραγμάτευσιν διά να +λυτρωθώσιν εντίμως και το έθνος από το γενικόν χρέος του, και τα +εθνικά κτήματα από του να είναι εις υποθήκην αυτού του +χρέους (119)». + +Το δε σχέδιον, ό αινίσσεται το ψήφισμα, έχει ως εξής: + +Το Πανελλήνιον είχεν αναθέση εις επιτροπήν, συγκειμένην από τον +Ζωγράφον, τον Παπαδόπουλον και τον Κοντουμάν, την εξέτασιν της +καταστάσεως των δανείων και την εξεύρεσιν σχεδίου προς απόσβεσιν +αυτών. + +Η επιτροπή εκείνη υπέβαλε την σχετικήν έκθεσιν τη 2 Απριλίου 1829. +Εν τη εκθέσει ταύτη, μετά πλήρη ανάλυσιν της τότε καταστάσεως των +χρεών, η επιτροπή εξετάζουσα το _μέγα πρόβλημα της αποσβέσεως_ +παρατηρεί ότι, ενώ αφ' ενός η προ 6 - 7 ετών επανάληψις της +υπηρεσίας των δανείων είναι αδύνατος, αφ' ετέρου, εφ' όσον δεν +εκτελείται η πληρωμή των τόκων, και η πίστις της Ελλάδος θέλει +ελαττωθή και το χρέος αυτής γίνεται βαρύτερον. + +Όθεν η εξεύρεσις συνδυασμού τινος επεβάλλετο. Πολλά δε σχέδια είχον +προταθή. Εκ τούτων το σπουδαιότερον συνίστατο α') εις το να +εξαγορασθή ικανή ποσότης του χρέους προς 20% περίπου· β') εις το να +κηρυχθή το έν τρίτον του υπολοίπου χρέους _μόνιμον_ (120) με τόκον +5%, τα δε άλλα δύο τρίτα να εξοφληθώσι χωρίς τόκον και διά +κληρώσεως, εις διάστημα 50 - 100 ετών, κατά το περί αναβαλλομένων +χρεών σύστημα της Ολλανδίας. + +Επί τούτοις η επιτροπή παρατηρεί ορθώς, ότι άνευ νέου δανείου δεν +θα είναι δυνατή η εξαγορά ικανής ποσότητος μετοχών, εάν δε το νέον +δάνειον συναφθή, αι ομολογίαι των προηγουμένων δανείων θα τιμώνται +περισσότερον των 20% της αρχικής αξίας. + +Ως προς το β' μέρος του σχεδίου, η επιτροπή νομίζει ότι τούτο δεν +πρέπει να ληφθή υπ' όψιν, διότι, πλην του ότι δι' αυτού αθετούνται +αι υποσχέσεις της Ελλάδος, το σχέδιον τούτο δεν θα γίνη δεκτόν υπό +των δανειστών. Εις αντικατάστασιν του απορριπτομένου η επιτροπή +προτείνει νέον σύστημα αρκετά περίεργον: ήτοι αφ' ενός μεν να γίνη +μετά των δανειστών συμβιβασμός, δι' ου η κυβέρνησις θα τοις πληρώνη +2% του _πραγματικού κεφαλαίου_, αφ' ετέρου δε να δανεισθή η +Ελληνική κυβέρνησις προς 5% 444,960 Λ., ας να δανείση εις διαφόρους +κοινότητας, επαρχίας και ευυπολήπτους κτηματικούς προς 8%. +Δανείζουσα δε εις τόκον ανώτερον εκείνου, εφ' ώ εδανείσθη, η +κυβέρνησις θα έχη καθαρόν ετήσιον εισόδημα 35,596 Λ., δι' ων θα +δύναται να πληρώνη τον συμβατικόν τόκον των 2% (ήτοι 25,052) και να +εξαγοράζη εν τη αγορά ποσόν ομολογιών, όπερ θα βαίνη αυξανόμενον +εφ' όσον διά του χρεωλυσίου το διά τους τόκους απαιτούμενον ποσόν +θα βαίνη ελαττούμενον. Κατά μακροσκελείς και λεπτομερείς +υπολογισμούς, τα δάνεια της επαναστάσεως θ' απεσβέννυντο +τοιουτοτρόπως εντός 42 ετών. + +Καθ' όσον αφορά δε εις την απόσβεσιν του νέου δανείου, η επιτροπή +ολίγον εμερίμνα, ούσα πεπεισμένη ό,τι ως εκ των αδιακόπως +αυξανομένων προσόδων του δημοσίου ταμείου, αύτη θα ήτο λίαν +εύκολος. + +Τοιούτον σχέδιον δεν χρήζει καν ανασκευής, παρατίθεται δ' ενταύθα +απλώς χάριν αρχαιολογικής περιεργίας (121). Μετ' ολίγον χρόνον +όμως προετείνετο σχέδιον πολύ σοβαρώτερον, το της αποσβέσεως των +δανείων της ανεξαρτησίας διά παραχωρήσεως εις τους δανειστάς μέρους +των εθνικών κτημάτων της Γαστούνης (122). Τοιαύτη δε λύσις, ην +παρεδέχθη κατ' αρχήν και η εν Προνοία _κατ' επανάληψιν_ δ' εθνική +συνέλευσις (123), ήθελεν είναι η ευτυχεστέρα πασών, καθ' όσον αι +μεν εθνικαί γαίαι ήσαν τότε τόσον άφθονοι, ώστε ο συμβιβασμός δεν +θα εστοίχιζε σχεδόν τίποτε εις την Ελλάδα, η δε ενδεχομένη άφιξις +ολίγων ξένων γεωργών θα ήτο υπό πάσαν έποψιν ευεργετική διά την +χώραν. Δυστυχώς αι τρεις προστάτιδες Δυνάμεις, αίτινες είχον +αποφασίση, ουχί άνευ δισταγμών, να εγγυηθώσι το δάνειον των 60 +εκατ., του οποίου η υπηρεσία έπρεπε να γίνηται διά των πρώτων +εισοδημάτων του Ελληνικού κράτους, και αίτινες δεν ήθελον να +ελαττωθώσι ποσώς τα εισοδήματα ταύτα, εδήλωσαν επισήμως τη +εθνοσυνελεύσει, ότι προ της αφίξεως των αντιβασιλέων _ουδεμία +πώλησις των εθνικών γαιών έπρεπε να γίνη, ουδ' ώφειλε να γίνη +δεκτόν ουδέν μέτρον δυνάμενον να γεννήση οικονομικάς δυσχερείας εις +το νέον κράτος_ (124). + +Υπ' αναλόγων σκέψεων φερομένη η αντιβασιλεία δεν έσπευσε να έλθη +εις τον μόνον δυνατόν συμβιβασμόν τον διά παραχωρήσεως εθνικών +γαιών, ολίγα δε έτη αργότερον πας συμβιβασμός κατέστη αδύνατος. +Διότι αφ' ενός μεν οι προϋπολογισμοί ήσαν τόσον ισχνοί, ώστε +αύξησις έστω και ενός εκατομμυρίου κατ' έτος αντεστοίχει προς +αύξησιν περίπου 8%. Επί πλέον δε και κυρίως η αναγνώρισις των χρεών +της επαναστάσεως θα συνεπέφερεν άλλα βάρη, προϋποθέτουσα την +επανάληψιν της εν τω μεταξύ διακοπείσης υπηρεσίας του δανείου των +60 εκατομμυρίων, περί ου εκτενής μετέπειτα θα γίνη λόγος. + +Η κατάστασις αύτη παρετάθη κατ' ανάγκην καθ' όλην την βασιλείαν του +Όθωνος· εν τούτοις όμως ο κανονισμός των χρεών της επαναστάσεως +καθίστατο οσημέραι μάλλον απαραίτητος, και τούτο διά πολλούς +λόγους, (125) ων οι κυριώτεροι είναι οι εξής: + +α') Τα δάνεια της επαναστάσεως συναφθέντα υπό κυβερνήσεων, των +οποίων αι πράξεις υπό νομικήν έποψιν εδέσμευον ημάς, είχον +οπωσδήποτε χρησιμεύση εις την αποκατάστασιν της εθνικής ημών +ανεξαρτησίας και η συνομολόγησις αυτών ωφείλετο εν πολλοίς εις το +τότε εν Ευρώπη κρατούν φιλελληνικόν πνεύμα. Η μη αναγνώρισις των +δανείων τούτων ήτο συνεπώς κηλίς (126), την οποίαν ωφείλομεν +τοσούτω μάλλον ν' αποσβέσωμεν, καθόσον η παράτασις της καταστάσεως +προεκάλει, ή εδικαιολόγει, μυρίας κατά του ημετέρου έθνους +μεμψιμοιρίας και συκοφαντίας (127). + +Εκτός των _ηθικών_ τούτων λόγων υπήρχον υπέρ του συμβιβασμού και +λόγοι _υλικοί_. + +Η πρώτη ημών χρεοκοπία, αποκλείουσα την Ελλάδα από των +χρηματιστηρίων της Δύσεως, εστέρει το αρτιπαγές κράτος της +χρησιμωτέρας των αρωγών, της πίστεως (128). Και τω όντι, άνευ +ξένων χρημάτων, ούτε δημόσια έργα δύνανται να γίνωσιν, ούτε αι +συγκοινωνίαι να βελτιωθώσιν, ούτε τράπεζαι να δημιουργηθώσιν, ούτε +αυταί αι ιδιωτικαί επιχειρήσεις να προοδεύσωσιν. Προς τούτοις άνευ +δανείου είναι αδύνατον χώρα τις να παρασκευαστή ναυτικώς και +στρατιωτικώς. + +Την σήμερον, πολλοί, βλέποντες πού κατέληξεν η χρήσις ή μάλλον η +κατάχρησις των δημοσίων δανείων, μακαρίζουσι την εποχήν, καθ' ην +τοιαύτα δάνεια δεν ηδύναντο να συναφθώσιν. Άλλη δ' όμως, και πολύ +δικαίως, ήτο η αντίληψις των ανδρών της εποχής εκείνης, μη +δυναμένων μήτε κοινωφελή έργα να επιχειρήσωσιν, μήτε αιφνιδίους +ανάγκας ν' αντιμετωπίσωσιν. Τούτ' ακριβώς εγένετο καταφανές κατά +την μεγάλην επανάστασιν της Κρήτης, ότε το κράτος επιέζετο δεινώς +και υπό της ανάγκης του συντηρείν τους εδώ καταφυγόντας Κρήτας και +υπό του φόβου τουρκικής επιθέσεως. + +Προς τούτοις οι καθ' έξιν μακαρίζοντες τα παρελθόντα, αληθείς +laudatores temporis acti, σφάλλονται νομίζοντες ότι τότε το +Ελληνικόν κράτος δεν ηδύνατο να συνάψη δάνεια. Η αλήθεια είναι ότι +δεν ηδύνατο μόνον να συνάψη δάνεια εν Ευρώπη. Ο περιορισμός δ' +ούτος του κύκλου της πιστωτικής αγοράς, αντί να εμποδίση την +σύναψιν δανείων, καθίστα απλώς ταύτα επαχθέστερα. Τούτο μαρτυρεί +και η μακρά σειρά των εσωτερικών και βαρέων δανείων, των +συναφθέντων από του 1863 μέχρι του 1878. Πολλοί δε των ημετέρων +αναγνωστών θα ενθυμώνται ότι μεταξύ των επιχειρημάτων των φερομένων +τότε υπέρ εξωτερικού δανείου ήτο, ότι τοιούτον δάνειον, +συναπτόμενον εν ευρυτέρα αγορά, θα επέτρεπε την μετατροπήν των +επαχθών εσωτερικών χρεών. + +Ούτως εχόντων των πραγμάτων, απορεί τις βλέπων, ότι ο συμβιβασμός +ανεβλήθη επί μακρόν. Αλλά και η αναβολή αύτη εξηγείται πολλαπλώς. +Πρώτον διότι μέχρι της μεταπολιτεύσεως τοιούτος συμβιβασμός ήτο, ως +είδομεν, πράγμα αδύνατον· από του 1863 η εύρεσις λύσεώς τινος +εφαίνετο τη αληθεία ευχερεστέρα, και διότι επήλθεν οριστικός +συμβιβασμός διά το δάνειον των τριών προστατίδων Δυνάμεων, και +διότι ο εθνικός πλούτος είχεν αναπτυχθή, και διότι τέλος η ανάγκη +της ανοίξεως των πυλών των ξένων χρηματιστηρίων εγένετο εις άκρον +αισθητή. Αλλά τότε το ζήτημα περιεπλάκη και πάλιν, αναφανεισών δύο +νέων δυσκολιών: α') της Ελληνικής απαιτήσεως να συνδεθή η +αναγνώρισις των παλαιών δανείων μετά της συνάψεως νέου τοιούτου, +και β') των παραλόγων αξιώσεων ξένων τινών ομολογιούχων. Οι ξένοι +ούτοι ομολογιούχοι ήσαν Ολλανδοί τινες, οίτινες αγοράσαντες προς +κερδοσκοπίαν μέγα μέρος των ομολογιών των δανείων της επαναστάσεως + (129) προσεπάθουν μετά προφανούς κακής πίστεως να εκμεταλλευθώσι +την ανάγκην, ην η Ελλάς είχε των Ευρωπαϊκών Χρηματιστηρίων (130). + +Εν τούτοις τα έτη παρήρχοντο, κατ' ανάλογον δε όρον η θέσις της +Ελλάδος επεδεινούτο, καθ' ότι αφ' ενός μεν τα οφειλόμενα ποσά διά +του ανατοκισμού επολλαπλασιάζοντο, αναπτυσσομένων δ' αφ' ετέρου +ταχέως των πόρων του κράτους, οι δανεισταί, φυσικώ τω λόγω, +εγίνοντο απαύστως απαιτητικώτεροι. + +Ήτο απαραίτητος λοιπόν ανάγκη να μη εξακολουθή παρατεινομένη +τοιαύτη κατάστασις. Τούτο άριστα κατενόησεν ο τότε νεώτατος εν +Λονδίνω επιτετραμμένος κ. Γεννάδιος, όστις, διπλωμάτης δεξιός, +κάτοχος της αγγλικής άριστος, δεινός του καλάμου χειριστής, +κατέπεισε δι' εκθέσεων και δι' άρθρων την τε ελληνικήν κυβέρνησιν + (131) και τον αγγλικόν κόσμον, ότι κοινόν είχον συμφέρον να +έλθωσιν εις συμβιβασμόν. Άπαξ δ' επιτυχών τούτο, κατώρθωσε το έτι +δυσχερέστερον, να επιτύχη συμβιβασμόν ικανοποιητικόν διά τους +δανειστάς και μη παραβλάπτοντα τα συμφέροντα του κράτους. + +Τα μέχρι τούδε λεχθέντα και η μεγάλη υπηρεσία, ην ο κ. Γεννάδιος +προσήνεγκε τότε εις την Ελλάδα, θα κατανοηθώσι κάλλιον, +εξεταζομένων λεπτομερέστερον των περί συμβιβασμού διαπραγματεύσεων. + +Αι διαπραγματεύσεις αύται, αίτινες καθ' όλην την βασιλείαν του +Όθωνος είχον θεωρητικόν χαρακτήρα, ήρξαντο, άμα τη μεταπολιτεύσει +και δι' ους λόγους εξεθέσαμεν, να λαμβάνωσι σάρκα και οστά. Δεν +είχεν ακόμη κατέλθη ο βασιλεύς Γεώργιος, και οι εν Λονδίνω +δανεισταί συνήρχοντο, εν δε ταις Αθήναις διεξήγετο περί του +ζητήματος ζωηρός δημοσιογραφικός αγών (132). Εχρειάσθησαν όμως +εισέτι τρία έτι πριν η Ελλάς προβή εις επίσημα προς τους δανειστάς +διαβήματα. + +Πράγματι τω 1866, διά πρώτην φοράν, ο υπουργός των οικονομικών κ. +Χρηστίδης διεβίβασε, διά του γενικού προξένου της Ελλάδος κ. +Σπάρταλη, εις τον εν Λονδίνω αντιπρόσωπον των ομολογιούχων Κ. +Μέρλιν τας εξής προτάσεις: α') ελάττωσιν του οφειλομένου κεφαλαίου +εις δεκαέξ εκατ. δραχμών, και εξόφλησιν του ποσού τούτου εις 36 +έτη, δι' ενιαυσίας δόσεως 960,000 δρ., ων αι 800,000 +αντιπροσωπεύουσιν τόκον 5%, και αι 160,000 χρεωλύσιον 1%· β') +σύναψιν δανείου 25 εκατ. δρ. + +Εις απάντησιν οι ομολογιούχοι προέτειναν εις τον κ. Κεχαγιάν, όστις +εν τω μεταξύ είχε διαδεχθή τον κ. Χρηστίδην: α') να μετατραπή το +παλαιόν χρέος εις νέον χρέος 800,000 Λ. προς 8%· β') να συναφθή +νέον δάνειον ονοματικής αξίας 1,100,000 εκδιδόμενον προς 80% (ήτοι +πραγματικής αξίας 880,000 Λ.), και φέρον 8% επί του ονοματικού +κεφαλαίου· γ') να ορισθή κατάλληλον χρεωλύσιον, όπως τα δύο δάνεια +ταύτα αποσβεσθώσιν εντός ωρισμένης προθεσμίας. + +Τας προτάσεις ταύτας η Ελληνική κυβέρνησις δεν εθεώρησεν αποδεκτάς, +επειδή δ' όμως ως εκ της Κρητικής επαναστάσεως είχομεν μεγάλην +ανάγκην δανείου, αι προτάσεις δεν απερρίφθησαν επισήμως (133) και +ο τότε διορισθείς εν Λονδίνω Έλλην πρεσβευτής αείμνηστος Π. Βράιλας +Αρμένης έλαβεν εντολήν να επιδιώξη ερρωμένως τον συμβιβασμόν + (134). Ο Βράιλας αφικόμενος εν Λονδίνω ευρέθη προ της εξής +καταστάσεως (135): Το χρεωστούμενον ποσόν ανήρχετο εις 7,446,150 +Λ. Σ., συνιστάμενον εκ + +α') 550,000 Λ. ομολογιών του δανείου του 1824. +β') 646,250 Λ. τόκων των ομολογιών τούτων από του 1845 και + εντεύθεν. +γ') 1,707,000 Λ. ομολογιών του 1825. +δ') 2,050,000 Λ. τόκων τούτων από του 1846 και εντεύθεν. +ε') 2,492,900 Λ. τοκομεριδίων 1826 - 1845 επισυνημμένων εις τας + ομολογίας. + __________ + 7,446,150 Λ. + +Αντί τούτων οι Άγγλοι ηρκούντο εις 900,000 Λ. προς 8%. Επειδή δ' +όμως έβλεπον ότι η Ελληνική κυβέρνησις ηδυνάτει να πληρώση αμέσως +υψηλούς τόκους, προέτειναν την εφαρμογήν του συστήματος του +προοδευτικού τόκου (136). + +Εις απάντησιν η Ελληνική κυβέρνησις αντιπροέτεινε την σύστασιν +παγίου κεφαλαίου 700,000 προς 8%· εν η δε περιπτώσει οι +ομολογιούχοι προετίμων χρεωλυτικόν δάνειον, η Ελλάς εδήλου ότι ήτο +ετοίμη να επιτρέψη την αύξησιν της σχετικής αξίας του κεφαλαίου και +την ελάττωσιν του τόκου, χωρίς όμως να διαταραχθή το εκ Λ. 56,000 +ετησίως πληρωθησόμενον ποσόν (137). + +Τας προτάσεις ταύτας παρεδέχθησαν με μικράς παραλλαγάς (138) οι +Άγγλοι, οίτινες κατά κανόνα επιδιώκουσι προ πάντων την μη +διαιώνισιν των υποθέσεων· η σύμβασις υπεγράφη και εψηφίσθη μάλιστα +εις πρώτην ανάγνωσιν, ότε αλλεπάλληλοι πτώσεις κυβερνήσεων εν +Αθήναις εματαίωσαν τα πάντα (139). + +Ο νέος υπουργός των οικονομικών Βαλασσόπουλος, ανήρ περιωρισμένων +βλέψεων, δεν διέβλεπε το επάναγκες του συμβιβασμού, αλλ' +αντιληφθείς της ζωηράς επιθυμίας των Άγγλων να λυθή το ζήτημα άπαξ +διά παντός, ενόμισεν επιτήδειον να εξαρτήση την κύρωσιν της +συμβάσεως εκ της συνάψεως νέου δανείου. Η νέα αύτη εφαρμογή της +τόσον βλαψάσης την Ελλάδα στρεψοδίκου μεθόδου (140) εις τας μετά +των δανειστών σχέσεις, εξηρέθισε τους Άγγλους εις τον ύπατον +βαθμόν, εστέρησε δε ημάς ανελπίστου τύχης προς εμπέδωσιν των +ημετέρων οικονομικών και εδικαιολόγησε τους Ολλανδούς, οίτινες καθ' +όλας τας διαπραγματεύσεις δεν έπαυσαν εμπαίζοντες ή υβρίζοντες τους +Άγγλους διά την μακροθυμίαν αυτών (141). + +Η απογοήτευσις του αγγλικού κοινού υπήρξε μεγίστη και επί τρία έτη +το ζήτημα εφάνη λησμονηθέν, ότε, κατ' Αύγουστον 1871, ο κ. +Σωτηρόπουλος έγραψεν εις τον Βράιλαν εμπιστευτικήν επιστολήν, εν η +ανεγνώριζε την ανάγκην του συμβιβασμού, εδείκνυεν όμως πόσον +δύσκολον θα ήτο εις τον Ελληνικόν προϋπολογισμόν βεβαρημένον ήδη με +ενιαυσίαν υπηρεσίαν 5,700,000 δρ. (αντιπροσωπευουσών κεφάλαιον 44 +εκατ.), να υποστή νέαν αφαίμαξιν 60,000. Λ.. Προέτεινε λοιπόν ο κ. +Σωτηρόπουλος να συμβιβασθώσι τα αντίθετα ταύτα συμφέροντα διά της +συνομολογήσεως δανείου 100 εκατ., εξ ων τα τριάκοντα θ' αφιερούντο +εις απότισιν των χρεών της επαναστάσεως, τα δε 70 άλλα εις +απόσβεσιν των εσωτερικών χρεών, του κυμαινομένου χρέους και άλλων +υποχρεώσεων της κυβερνήσεως. + +Κατόπιν των προ τριετίας συμβάντων τοιούτος συμβιβασμός ήτο +αδύνατος. Ουχ ήττον όμως δύο μήνας βραδύτερον η κυβέρνησις έπεμπεν +εις Λονδίνον τον κ. Οικονομίδην, όπως επιδιώξη συμβιβασμόν επί τη +βάσει των διαπραγματεύσεων του 1867. + +Η αποστολή του κ. Οικονομίδου (142), συνδεδυασμένη μετά σχεδίου +ιδρύσεως κτηματικής Τραπέζης (143), παρετάθη ανεπιτυχώς επί τρία +διαδοχικά υπουργεία, η δε υπόθεσις δεν είχε κάμη ουδ' έν βήμα προς +τα εμπρός, ότε ανεφάνη ο κ. I. Γεννάδιος. + +Ούτος ευρίσκετο ομολογουμένως εις δυσκολωτέραν θέσιν ή οι +προκάτοχοι αυτού. Η ημετέρα διαγωγή κατά το 1868 είχε ψυχράνη πάσαν +καλήν διάθεσιν. Το χρεωστούμενον ποσόν ηυξάνετο ταχύτατα· είχεν ήδη +φθάση εις 8,428,975 Λ., ότε, κατά το 1875, ο κ. Γεννάδιος έγραφε +την μακράν αυτού έκθεσιν. Αι πρόοδοι του Ελληνικού κράτους ήσαν +καταφανείς και η εξόγκωσις των ελληνικών προϋπολογισμών έτι +καταφανεστέρα. Τέλος η ανάγκη της εισροής εν Ελλάδι ξένων κεφαλαίων +κατεδεικνύετο οσημέραι επιτακτικωτέρα, τοσούτω μάλλον καθ' όσον η +παρασκευή οπωσούν αξιομάχου στρατού και στόλου ήτο, εν πλήρει +ανατολική κρίσει, ζήτημα ζωής και θανάτου (144). + +Οι ταύτα βλέποντες Άγγλοι εζήτουν την αναγνώρισιν παγίου κεφαλαίου +1,500,000 Λ. προς 5%, ήτοι την ετησίαν παραχώρησιν 75,000 Λ. + +Ο κ. Γεννάδιος (145) αντιπροέτεινε την αναγνώρισιν κεφαλαίου +1,200,000 προς 5%, και μετά χρεολυσίου (146). Κατώρθωσε δε να +γίνωσιν αι προτάσεις του ασπασταί υπό τε της Ελληνικής κυβερνήσεως +και των Άγγλων ομολογιούχων παρά τας διαμαρτυρίας του Drucker. Αι +δε διαπραγματεύσεις, καθ' ας η Ελληνική κυβέρνησις αντεπροσωπεύθη +και υπό δευτέρου αντιπροσώπου, του κ. Μαλικοπούλου (147), +κατέληξαν εις την εξής σύμβασιν (148): + +α') Όπως αποσβεσθώσι τα χρέη της επαναστάσεως, εξεδίδοντο νέαι +ομολογίαι, συμποσούμενοι εις το ποσόν Λιρών 1,200,000 και φέρουσαι +τόκον 5%· + +β') Αι ρηθείσαι ομολογίαι διανέμοντο και διηρούντο μεταξύ των +παλαιών ομολογιών και τοκομεριδίων κατά την εξής αναλογίαν: + +Αντί 100 Λ. παλαιών ερυθρών ομολ. Λ. 31,12 — νέαι ομολογ. + » 100 » » κυανών » Λ. 30,10 — (149) » » + » 100 » παλαιών τοκομεριδίων Λ. 11,12 — » » + +γ') Ποσόν ετήσιον 15,000 Λ. αφιερούτο προς χρεωλυσίαν. Το ποσόν +τούτο ηυξάνετο διά των επισεσωρευμένων τόκων των αποσβεννυμένων +ομολογιών. + +Υπελογίζετο εν τη συμβάσει ότι το νέον δάνειον θ' απεσβέννυτο ούτω +πως εντός τριακοντατριών ετών (150). Ήτο δ' όμως έκτοτε προφανές +ότι η απόσβεσις θα ήτο ταχυτέρα, καθ' ότι ήτο βέβαιον ότι μόνον +μέρος των παλαιών ομολογιών και τοκομεριδίων θα προσεφέρετο εις +ανταλλαγήν. + +δ') Όπως λείψωσιν αι κερδοσκοπίαι και αι αναβολαί, ωρίζετο +προθεσμία ενός έτους, παρελθούσης της οποίας οι παλαιοί τίτλοι δεν +ήσαν πλέον δεκτοί εις ανταλλαγήν (151). + +ε') Η Ελληνική κυβέρνησις υπέσχετο να πληρώνη τακτικώς τα προς +υπηρεσίαν του δανείου αναγκαία ποσά. Αλλ' ως περαιτέρω και ειδικήν +ασφάλειαν και εγγύησιν, λέγει το άρθρον 16, η Ελληνική κυβέρνησις +υποθηκεύει τας εισπράξεις του χαρτοσήμου, αίτινες απέδιδον περί τα +6,000,000 δρ. και τας εισπράξεις του τελωνείου Κεφαλληνίας τας +αποδιδούσας 1,200,000 δραχμών (152). + +Η ούτω πως δε συνοψισθείσα σύμβασις, εξασφαλίζουσα των δανειστών τα +δίκαια, αποπλύνουσα εθνικόν ρύπον και ανοίγουσα εις τα ελληνικά +χρεώγραφα το Λονδίνιον χρηματιστήριον (153), εγένετο και εν Αγγλία + (154) και εν Ελλάδι δεκτή μετά πλείστης ευμενείας και μεγάλου +ενθουσιασμού. Επεκυρώθη δε τη 10 Οκτωβρίου υπό της συνελεύσεως των +κατόχων ελληνικών χρεωγράφων (greek bondholders) (155), και +ολίγον αργότερον εψηφίζετο σχεδόν άνευ αντιρρήσεως υπό της +Ελληνικής Βουλής (156). Παρατηρητέον ότι και αυτοί οι +καταψηφίσαντες την σύμβασιν δεν ηρνούντο τα μεγάλα αυτής +πλεονεκτήματα, άτινα λίαν επιτηδείως είχεν αναπτύξη ο αείμνηστος +Κουμουνδούρος, αλλ' επρέσβευον ότι η Ελλάς, ης οι προϋπολογισμοί +έκλειον μετ' ελλειμμάτων (157), δεν ήτο, κατά τον χαρακτηρισμόν +της _Ημέρας_ (158), εις θέσιν να υποστή την νέαν ταύτην +_φλεβοτομίαν_. + +Φυσικώ τω λόγω η υπογραφή και η κύρωσις της συμβάσεως δεν έθηκεν +εντελώς πέρας εις το ζήτημα. Έμενον έτι πολλά και λεπτά ζητήματα, +ων πρόχειρος μαρτυρία είνε και η εν τη _Λευκή Βίβλω_ καταχωρισθείσα +μακρά αλληλογραφία (159), δεν υπελείποντο δ' όμως πλέον +δυσκολίαι ανυπέρβλητοι, η μετατροπή προέβη λίαν τακτικώς και τη 15 +Ιουνίου 1880 τα Ελληνικά χρεώγραφα εγένοντο δεκτά εις το +χρηματιστήριον του Λονδίνου. + +Κατ' επίσημον δημοσίευμα (160), η κατάστασις των δανείων της +Ανεξαρτησίας, τη 31η Δεκεμβρίου 1878, ήτο η εξής: + + + +Δάνειον 1824 . . . 800,000 Λ. +Δάνειον 1825 . . . 2,000,000 Λ. + __________ + 2,800,000 (161), +εις ά προστίθενται + +α') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1824_ +από 1 Ιουλίου 1826 - 1 Ιανουαρίου 1844 .. 700,000 Λ. +β') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1824_ +από 1 Ιουλίου 1844 - 31 Δεκεμβρίου 1878.1,380,000 Λ. +γ') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1825_ +από 1 Ιανουαρ. 1827 - 1 Ιουλίου 1846 ...1,900,000 Λ. +δ') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1825_ +από 1 Ιουλίου 1846-31 Δεκεμβρίου 1878 3,250,000 Λ. + __________ + 7,230,000 Λ. + __________ + 10,030,000 Λ. + Σύνολον + +Αι 10,030,000 Λ. αύται προέκοιτο, λέγει η έκθεσις του κ. Φλώρου, να +πληρωθώσι διά των 1,200,000 Λ. νέων χρεωγράφων. Αλλά +παρουσιασθέντων προς ανταλλαγήν αρχικών τίτλων αξίας μόνον +8,353,000 Λ., εξεδόθησαν ομολογίαι νέαι αξίας μόνον 970,000 Λ. Σ. + (162). + +Ενταύθα περατούται η ιστορία _των δανείων της ανεξαρτησίας_, τα δε +κατά τας νέας ομολογίας ανήκουσιν εις το επόμενον τεύχος, ήτοι εις +την ιστορίαν των ελληνικών δανείων από 1863 - 1893. + + + +ΤΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ +ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + + + +Ο Όθων από της ενηλικιώσεως αυτού ουδέν σχεδόν συνομολόγησε δάνειον +ουδέ ανεγνώρισε τα δάνεια της ανεξαρτησίας, εν τούτοις όμως το +δημόσιον χρέος επί της βασιλείας του απετέλει σπουδαίον μέρος του +προϋπολογισμού, συνιστάμενον το μεν εκ του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων και των Βαυαρικών δανείων (163), το δε εκ του +εσωτερικού χρέους και των συντάξεων, ήτοι ουσιαστικώς (164) εξ +αποζημιώσεων και ανταμοιβών, λόγω υπηρεσιών από του Αγώνος +χρονολογουμένων. + +Η απλή δ' όμως αύτη διαίρεσις, εις χρέος εξωτερικόν και εις χρέος +εσωτερικόν, θα περιέπλεκεν αντί να διευκολύνη την παρούσαν μελέτην +επειδή δε ούτε η τύχη των δύο ανίσων τμημάτων του εξωτερικού χρέους +υπήρξεν η αυτή, ούτε το εσωτερικόν και αι συντάξεις απηρτίζοντο +πάντοτε εκ των αυτών στοιχείων, εθεωρήσαμεν αναγκαίον ν' +ακολουθήσωμεν σχέδιον αναλυτικώτερον, διαιρέσαντες το θέμα εις +τέσσαρα κεφάλαια, ήτοι: κεφ. α') _Δάνειον των εξήκοντα +εκατομμυρίων·_ κεφ. β') _Βαυαρικά δάνεια._ — Εις το κεφάλαιον τούτο +προσηρμόσθη φυσικώτατα και το προς τους κληρονόμους του Όθωνος +χρέος· κεφ. γ') _Εσωτερικόν χρέος και συντάξεις·_ κεφ. δ') _Χρέος +προς τας τρεις ναυτικάς νήσους._ — Το χρέος τούτο συμπεριελήφθη εις +το εσωτερικόν χρέος μόνον τω 1853, εκανονίσθη δε μόνον προ ολίγων +μηνών (νόμος ΓΚΕ' της 16 Ιουνίου 1904), έδει άρα να μελετηθή +ιδιαιτέρως. + +Παρατηρητέον προς τούτοις ότι το σχέδιον τούτο όχι μόνον +διευκολύνει την εξέτασιν του προκειμένου θέματος, αλλ' άγει ημάς +και εις την μελέτην παρεμφερών θεμάτων, οία ακριβώς είναι τα προς +τους κληρονόμους του Έθνους και τας ναυτικάς νήσους χρέη και άτινα, +ακριβώς κρινομένων των πραγμάτων, δεν συμπεριλαμβάνονται ίσως εν τω +δημοσίω χρέει της Βαυαρικής δυναστείας, αλλ' εξετάζονται αφ' ετέρου +ενταύθα προσφορώτερον ή εν άλλω τινί τμήματι του παρόντος έργου. + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' +Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. (165) + + + +Η ανάγκη μεγάλου εξωτερικού δανείου ήτο εκ των μάλλον επειγουσών +διά το αρτισύστατον Ελληνικόν βασίλειον. Και πράγματι, εν ώ αι +παραγωγικαί, δυνάμεις του τόπου, εξαντληθείσαι υπό πολυετούς +αγώνος, δεν επήρκουν καν εις τα τακτικά έξοδα, το νέον κράτος +ώφειλε ν' αντιμετωπίση πλείστας εξ αυτού του αγώνος προελθούσας +εκτάκτους δαπάνας, διότι δεν ηδύνατο να εγκαταλείψη χιλιάδας ψυχών, +αίτινες είχον τα πάντα θυσιάση υπέρ του έθνους και αίτινες +εστερούντο και αυτού του επιουσίου άρτου (166). + +Αλλ', εάν η ανάγκη δανείου ήτο καταφανής, η εξεύρεσις αυτού δεν ήτο +εύκολος καθ' ότι εις μεν το εσωτερικόν δεν υπήρχον οι δυνάμενοι, +εις δε το εξωτερικόν ένεκα των δανείων του 1824 και 1825 δεν +υπήρχον οι διατεθειμένοι να δανείσωσιν εις την Ελληνικήν +κυβέρνησιν. Τότε μόνον ηδύνατο να εξευρεθή δάνειον, εάν αι τρεις +Δυνάμεις, αι τα μέγιστα συντελέσασαι εις την ίδρυσιν ανεξαρτήτου +Ελλάδος, έστεργον να εγγυηθώσι το δάνειον τούτο. Ευτυχώς δε αι +προστάτιδες Δυνάμεις πολλούς λόγους είχον να μη αρνηθώσιν εις την +Ελλάδα τοιαύτην υπηρεσίαν (167): + +α) _Λόγους αισθηματικούς_. — Αφ' ου συνετέλεσαν εις την γέννησιν +νέου κράτους, εθεώρουν άτοπον να μη παράσχωσιν αυτώ τα μέσα να +ζήση. Ο εν Ευρώπη ζωηρότατος έτι φιλελληνισμός δεν θα επέτρεπεν +άλλως τε εις τας Δυνάμεις να τηρήσωσι τοιαύτην στάσιν και τα +ανακτοβούλια προσεχώρουν τοσούτου μάλλον εις την κοινήν γνώμην, +καθ' όσον υπήρχε γενική ιδέα, ότι οι πόροι του νέου τούτου κράτους +ταχέως θ' ανεπτύσσοντο και ταχέως θα τω επέτρεπον ν' αναλάβη την +υπηρεσίαν του νέου δανείου (168). + +β') _Λόγους πολιτικούς._ — Εκάστη των Δυνάμεων εφρόνει πράγματι +ότι, και εάν η Ελλάς δεν ήθελε δυνηθή να εκπληρώση τας υποχρεώσεις +αυτής, υπήρχον άλλοι λόγοι όπως δοθή η εγγύησις (169), και τούτο +διότι, εν ώ αφ' ενός η ενδεχομένη ζημία δεν ηδύνατο να είναι μεγάλη + (170) η άρνησις εγγυήσεως εκ μέρους αυτής θα επέτρεπεν εις άλλην +Δύναμιν να εγγυηθή μόνη το δάνειον και ν' αποκτήση αποκλειστικήν +επιρροήν εν Ελλάδι. Ο δε κίνδυνος ούτος εφαίνετο μέγας εις εποχήν, +καθ' ην αι αντιζηλίαι περί ιδρύσεως κόμματος και αναπτύξεως +επιρροής εν τω νέω βασιλείω ήσαν τοσούτον ζωηραί, ώστε εκάστη των +τριών Δυνάμεων ουδενός εφείδετο μέσου, όπως υποσκελίση τας άλλας + (171). + +Τοιούτοι είναι εν ολίγαις λέξεσιν οι λόγοι, διά τους οποίους το +ελληνικόν βασίλειον ηναγκάσθη, άμα συσταθέν, να προσδράμη εις +δάνειον, και δι' ους αι τρεις Δυνάμεις έσπευσαν να εγγυηθώσι το +δάνειον τούτο. Πρέπει να εξετάσωμεν νυν: + +α') Πώς συνωμολογήθη το νέον δάνειον; +β') Πώς διετέθη; +γ') Ποία είναι η σημερινή κατάστασις αυτού; + + + +_Παρ. Α'. Συνομολόγησις και έκδοσις του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων._ + + + +Κατά Φεβρουάριον 1830 ο πρίγκιψ Λεοπόλδος είχε ζητήση όπως «αι +Μεγάλαι Δυνάμεις κατανεύσωσι να εξασφαλίσωσιν εις το νέον Ελληνικόν +κράτος, μέχρις ου τούτο αναλάβη νέας δυνάμεις, χρηματικήν +επικουρίαν ανάλογον προς τας ανάγκας αυτού, όντος άλλως τε +πασιγνώστου ότι η προσωρινή κυβέρνησις ηδυνήθη να ζήση μόνον διά +της γενναιοδωρίας των Μεγ. Δυνάμεων (172)». + +Η αίτησις αύτη εγένετο δεκτή υπό του Συνεδρίου του Λονδίνου και, +διά του υπ' αριθμόν 17 της 8/20 Φεβρουαρίου 1830 πρωτοκόλλου, οι +πληρεξούσιοι εδήλωσαν ότι «αι τρεις Δυνάμεις απεφάσισαν να +εξασφαλίσωσιν εις το νέον κράτος χρηματικάς επικουρίας διά της +εγγυήσεως δανείου συνομολογηθησομένου υπό της Ελληνικής +Κυβερνήσεως, και ούτινος σκοπός έσται να καλύψη τα έξοδα της +συντηρήσεως του στρατού, τον οποίον ο _Κυρίαρχος Ηγεμών_ θα έχη εις +την υπηρεσίαν αυτού». + +Αλλ' ο Λεοπόλδος ήγειρεν αντιρρήσεις εις τους όρους του πρωτοκόλλου +και απήτησεν όπως το ποσόν αφιερωθή ουχί εις τας στρατιωτικάς +μόνον, αλλ' εις τας γενικάς ανάγκας του Ελληνικού κράτους. + +Τούτο παρεδέχθησαν οι πληρεξούσιοι διά του πρωτοκόλλου της 7 Μαΐου, +δι' ου συνάμα ωρίζετο «ότι το μέλλον δάνειον θα ανήρχετο εις 60 +εκατομμύρια, εξ ων εκάστη των Δυνάμεων θα ηγγυάτο το τρίτον, και +ότι η Ελληνική κυβέρνησις θα ήτο ως προς την χρήσιν του δανείου +εντελώς ανεξάρτητος». + +Δυστυχώς ο Λεοπόλδος παρητήθη του Ελληνικού θρόνου τη 21 Μαΐου +1830, μέχρι δε της εκλογής του Όθωνος κατά την 13 Φεβρουαρίου 1832 +δεν ανεκινήθη το ζήτημα του δανείου. + +Ευθύς δ' όμως ως εκανονίσθη η τύχη του Ελληνικού θρόνου, οι +πληρεξούσιοι των τριών Δυνάμεων δι' εμπιστευτικής ανακοινώσεως +ανέπτυξαν εις τον αντιπρόσωπον της Βαυαρίας τους όρους, υφ' ους το +στέμμα της Ελλάδος προσεφέρετο εις τον Όθωνα, μεταξύ δε των άλλων η +ανακοίνωσις αύτη περιείχε και τα εξής σχετικά προς το δάνειον: Το +συνέδριον προέτεινε να εγγυηθή υπέρ του Όθωνος δάνειον ίσον προς +εκείνο, το οποίον είχεν υποσχεθή εις τον Λεοπόλδον· το δάνειον +τούτο έμελλε να εκδοθή κατά τμήματα και εφ' όσον επέβαλον τούτο αι +ανάγκαι της Ελλάδος· η δ' Ελλάς ώφειλεν εκ των ιδίων αυτής εσόδων +να πληρώνη τους τόκους και το χρεωλύσιον του δανείου. + +Το άρθρον 12 της μεταξύ της Βαυαρίας και των τριών Δυνάμεων +συνθήκης της 7 Μαΐου 1832, επικυρούν τους προμνησθέντας όρους, +προσέθετεν (βλ. αρθρ. 12 παρ. 6), ότι ο Ηγεμών της Ελλάδος και το +Ελληνικόν κράτος υποχρεούνται να αφιερώσι προ παντός άλλου εξόδου +εις την πληρωμήν των τόκων και του χρεωλυσίου του δανείου τας +πρώτας εισπράξεις του δημοσίου ταμείου, και τέλος ώριζεν ότι «_οι +διπλωματικοί αντιπρόσωποι των τριών Αυλών θέλουσιν ειδικώς +επιφορτισθή να επαγρυπνώσιν εις την εκτέλεσιν του τελευταίου τούτου +όρου_». + +Η έκτη αύτη παράγραφος του άρθρου 12 της συνθήκης του 1832 είνε +αξία πάσης προσοχής, καθ' ότι περιέχει εν σπέρματι τον θεσμόν του +διεθνούς ελέγχου. Και είνε μεν αληθές ότι το κείμενον τούτο δεν +εφηρμόσθη ποτέ, αλλ' αφ' ετέρου, ότι από του 1832 προεβλέπετο διά +συνθήκης, συναφθείσης _μετά τρίτου_ (173) η επιβολή διεθνούς +έλεγχου εις ελεύθερον κράτος, είναι πράγμα ικανώς καινοφανές, άκρως +δε χαρακτηριστικόν της μελλούσης ημών δημοσιονομικής ιστορίας. + +Το ούτως υπό των τριών Δυνάμεων εγγυηθέν δάνειον συνήφθη μετά των +κ.κ. Ρόσχιλδ εν Παρισίοις. Ο τόκος ωρίσθη εις πέντε τοις εκατόν, το +δε χρεωλύσιον εις 1%. Εφαρμοζομένου του συστήματος της συνθέτου +χρεολυσίας, το δάνειον απεσβέννυτο εντός 36 ετών. Οι αναλαβόντες το +δάνειον τραπεζίται ηγόρασαν αυτό προς 94%, επεφυλάσσοντο δε προς +τούτοις δικαίωμα μεσιτείας 2% και άλλα τινά ωφελήματα (174). + +Είχεν αφ' ετέρου αποφασισθή ότι το δάνειον θα εξεδίδετο εις τρεις +σειράς εξ είκοσιν εκατομμυρίων· αι δύο πρώται σειραί εξεδόθησαν +πολύ ταχέως, η έκδοσις όμως της τρίτης προσέκοψε, εις πολλάς +δυσκολίας εκ μέρους της Ρωσίας, ήτις αντεπολιτεύετο τον Άρμανσπεργ +αγγλίζοντα. Ούτω προετάθη κατ' αρχάς μεν να εκδοθή μέρος μόνον της +τρίτης σειράς (175), έπειτα δε να εκδοθώσι και τα τελευταία +είκοσιν εκατομμύρια, αλλά το εκ της εκδόσεως προκύπτον ποσόν ν' +αφιερωθή αποκλειστικώς εις την πληρωμήν των τόκων και χρεωλυσίων +των ήδη εκδοθέντων τεσσαράκοντα εκατομμυρίων (176). Μετά μακράς +διαπραγματεύσεις επετεύχθη τέλος χάρις εις τον Palmerston να εκδοθή +και η τρίτη σειρά όπως και αι δύο πρώται, υπό τον όρον όμως να +γίνωσιν οικονομίαι εις διάφορα κεφάλαια του ελληνικού +προϋπολογισμού (177). + + _Παρ. Β'. Χρήσις του Δανείου._ + +Και ταύτα μεν ως προς την συνομολόγησιν και την έκδοσιν του +δανείου· έλθωμεν δε νυν εις την χρήσιν αυτού. Είδομεν ότι κατ' +απαίτησιν του Λεοπόλδου είχεν ορισθή ότι το ποσόν των 60 +εκατομμυρίων θ' αφιερούτο ουχί μόνον εις τας στρατιωτικάς αλλά και +εις τας εν γένει ανάγκας του ελληνικού κράτους. Γενικώς δ' ηλπίζετο +ότι διά του δανείου μεγάλη θα παρείχετο εμψύχωσις εις την +πλουτοπαραγωγήν της χώρας, ότι το δάνειον τούτο θα επέτρεπε να +κατασκευασθώσιν οδοί, ν' αναπτυχθή η γεωργία, να ιδρυθώσι Τράπεζαι, +ν' αποκατασταθή επί εδραιοτέρων βάσεων η δημοσία ασφάλεια, να +διοργανωθή μικρός πλην αξιόμαχος στρατός κτλ., δυστυχώς όμως τα +πράγματα διέψευσαν τας χρυσάς ταύτας ελπίδας. + +Τω όντι εκ των υφ' εκάστης των Δυνάμεων εγγυηθέντων 20 εκατομμυρίων +εξεδόθησαν: + +Υπό της Αγγλίας 19,838,805 φράγκα = 22,155,968 παλ. δραχμ. +» » Ρωσίας 19,999,573 » = 22,335,533 » » +» » Γαλλίας 17,400,661 » (178)= 19,433,058 » » + __________ __________ + 57,229,040 63,924,559 + +Ήτοι μετοχαί αξίας ονοματικής 57 εκατομμυρίων φράγκων και 63 +εκατομμυρίων των τότε Ελληνικών δραχμών. Αλλ', ως γνωρίζομεν, το +δάνειον ανέλαβον να εκδώσωσιν οι Ρόσχιλδ προς 94 τοις εκατόν, +υπήρχον δ' αφ' ετέρου και άλλα έξοδα μεσιτείας και εκδόσεως, ήτοι +εν συνόλω: + +α') Ζημία 6% επί του ονοματικού κεφαλαίου +των ομολογιών εκδοθεισών προς 94% . . 3,835,473. δρ. +β') Είχεν ορισθή ότι προεξόφλησις 3,37% του κεφαλαίου θα εγίνετο +εις τους δανειστάς τους πληρώνοντας τοις μετρητοίς· εκ τούτου +προήλθε νέα ζημία + .......... 1,186,288. » +γ') Μεσιτεία 2% και άλλα έξοδα...... 1,964,252. » + _____________ + 6,986,013. δρ. + +Ιδού λοιπόν αμέσως 6,986,013 δρ., άς πρέπει ν' αφαιρέσωμεν εκ του +ονοματικού κεφαλαίου των 63,924,559 δρ. (179). + +Εκ δε του απομένοντος καθαρού κεφαλαίου 56,948,546 δρ. μόνοι οι +τόκοι και τα χρεολύσια απερρόφησαν μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1843 +το μέγα ποσόν 33,080,795 δρ. Υπελείφθησαν λοιπόν μόνον 23,867,751 +δραχμ., αίτινες εξήλθον πράγματι των χειρών των δανειστών, αλλ' +ουδ' αύται φευ! αφιερώθηκαν εις τας ανάγκας του τόπου. Διότι αφ' +ενός μεν εδέησε να πληρωθώσιν: + +α') Εις την Τουρκίαν δι' εξαγοράν της +Φθιώτιδος............... 12,531,174 δρ. (180) +β') Εις διαφόρους πιστωτάς προγενεστέ - +ρους της συστάσεως του βασιλείου . . 2,238,559 » (181) + _____________ + 14,769,733 + +Αφ' ετέρου δε τα λείψανα του δανείου, ήτοι 9,098,017 δρ. και 45 +λεπτά διετέθησαν, όπως καλυφθώσι δαπάναι, αίτινες δυσκόλως δύνανται +να θεωρηθώσιν ως ωφελήσασαι τον τόπον· τοιαύται δε είναι αι της +Αντιβασιλείας και του στρατού. + +Και αι μεν δαπάναι της Αντιβασιλείας (Μισθοί και έξοδα οδοιπορίας, +αποκαταστάσεως, επίπλων κ.τ.λ.), συμπεριλαμβανομένων και των εξόδων +της καθόδου των Αντιβασιλέων, ανήλθον εις 1,397,654 δρ. και δεν +χρήζουσι πολλών σχολίων (182), αλλ' αι περιτταί στρατιωτικαί +δαπάναι απαιτούσι πλείονας εξηγήσεις. + +Στρατούς από του 1832 μέχρι του 1843 η Ελλάς έσχε δύο ειδών, τον +καθαρώς βαυαρικόν στρατόν, τον οποίον ανέλαβεν ο Λουδοβίκος να +στείλη εις Ελλάδα (183), και τον μετέπειτα οργανωθέντα και +κληθέντα Ελληνικόν. Ο πρώτος εκ 3,500 ανδρών συγκείμενος ήκιστα +χρήσιμος εδείχθη (184), και εκτός των δαπανών της συντηρήσεως +εστοίχισε και ουκ ολίγα διά κάθοδον εις Ελλάδα και επιστροφήν εις +Βαυαρίαν, απορροφήσας εν συνόλω 4,748,000 δρ. (185). Μετά δε την +αναχώρησίν του υπήρξε προς στιγμήν ελπίς σημαντικής βελτιώσεως της +καταστάσεως, αποφασισθείσης της συγκροτήσεως στρατού εξ Ελλήνων +απαρτιζομένου, ου την διοργάνωσιν έμελλον ν' αναλάβωσι Βαυαροί. + +Δυστυχώς οι Βαυαροί, αντί να προσληφθώσι διά την διοργάνωσιν του +στρατού, εκλήθησαν διά τον καταρτισμόν αυτού, και εν χώρα όπου δεν +έλειπον βεβαίως οι στρατεύσιμοι άνδρες, επί στρατού 8,205 ανδρών, +οίος ήτο ο ελληνικός κατά το θέρος του 1835, άπαντες σχεδόν οι +5,142 τακτικοί ήσαν Βαυαροί (186). + +Όπως λέγει ο κ. Κυριακίδης (187), οι διδάσκαλοι υπήρχον, οι +μαθηταί είχον εκδιωχθή. + +Αλλά δεν αρκεί τούτο, ο κατ' ουσίαν και πάλιν βαυαρικός στρατός +υπέρ το δέον πολυάριθμος ήτο και υπέρ το δέον δαπανηρός. Οι Βαυαροί +εθελονταί ελάμβανον 25 λεπτά την ημέραν (188), και οι Βαυαροί +αξιωματικοί, οίτινες, κατά τον Finlay τουλάχιστον (189), ούτε +πείραν ούτε ικανότητα είχον, προεβιβάζοντο αιφνιδίως εις τα ανώτατα +αξιώματα. + +Την κατά την περίοδον ταύτην γενομένην σπατάλην εν τω υπουργείω των +στρατιωτικών ο Leconte αποδεικνύει διά του εξής απλουστάτου +υπολογισμού: + +Κατά τους προϋπολογισμούς του 1845 και 1846, 4,400,000 δρ. ήρκουν +διά την συντήρησιν του αναγκαίου στρατού. Ουδείς δε λόγος υπήρχεν +όπως ο μέσος όρος των στρατιωτικών εξόδων κατά τα δύο ταύτα έτη ή +κατώτερος του της ενδεκαετούς περιόδου 1833 - 1843. Εν τούτοις +βλέπομεν ότι τα στρατιωτικά έξοδα από του 1833 - 1843 ανήλθον εις +67,344,044 δρ. ήτοι εις 6,122,185 δρ. ετησίως· ήρκει λοιπόν να +είχον απ' αρχής περιορισθή εις 4,400,000 κατ' έτος, όπως το όλον +άθροισμα περιορισθή εις 48,400,000 δρ. και κατ' ακολουθίαν η Ελλάς +οικονομήση 19,000,000 δρ. (190). + +Επιβάλλεται άρα το συμπέρασμα ότι το αρτισύστατον ελληνικόν κράτος, +καταβαλόν 6,986,013 δρ. εις μεσιτείας και παραπλήσια, 14,769,733 +δρ. εις αποζημιώσεις, 33,080,795 εις τόκους και χρεωλύσια, +1,397,654 δρ. εις έξοδα αντιβασιλείας, και 19 εκατ. περίπου εις +περιττάς στρατιωτικάς δαπάνας, ουχί μόνον δεν επορίσθη ουδεμίαν +πραγματικήν ωφέλειαν εκ δανείου προωρισμένου να τω επιτρέψη ν' +αναλάβη οικονομικώς (191), αλλ' εκπληρώσαν τας υποχρεώσεις του +μέχρι του 1843 υπεβλήθη εις θυσίας ουχί μικράς (192). + +Εις τας θυσίας ταύτας προσετέθησαν, και οφείλομεν να ομολογήσωμεν +τούτο, αρωγαί της Βαυαρίας (193) και των τριών προστατίδων +Δυνάμεων (194). Πλην όμως ούτε αι προρρηθείσαι θυσίαι ούτε αι +σχετικώς μικραί αύται αρωγαί ηδύναντο να μεταβάλωσι την αληθή θέσιν +των πραγμάτων. Όπως ορθότατα γράφει ο About (195), «κατά τα έτη +1841, 1842 και 1843 η Ελλάς, με μικρά βοηθήματα εξωτερικά, ηδυνήθη +να επαρκέση εις την υπηρεσίαν του δανείου, _πληρώσασα εξ ιδίων +6,300,000 δρ. Μετά την προσπάθειαν ταύτην, ην είναι δίκαιον να λάβη +τις υπ' όψιν, ευρέθη πτωχοτέρα πως ή κατά την ημέραν, καθ' ην +ηναγκάσθη να καταφύγη εις δάνειον, εχρεώστει δε προς τούτοις και +66,842,126 δρ. 46 λεπτά_». + +Καίτοι κατεβλήθησαν πράγματι πολλαί προσπάθειαι, προκαλέσασαι και +σπασμωδικάς μεταβολάς εν τη οικονομική διοικήσει (196), το έτος +1842 έκλεισε με έλλειμμα τριών εκατομμυρίων, και η αναστολή των +πληρωμών επήρχετο μοιραία. Όπως προλάβωσι ταύτην αι τρεις +προστάτιδες Δυνάμεις έπεμψαν αντιπροσώπους εις συνέδριον, συνελθόν +εν Λονδίνω τη 1η Μαΐου 1843. Το συνέδριον τούτο, εξετάσαν τα +οικονομικά της Ελλάδος, απεφήνατο διά πρωτοκόλλου (197), ότι ήσαν +δυναταί εν τω προϋπολογισμώ ενιαύσιαι οικονομίαι 3,742,000 δρ., και +ότι προς εγγύησιν της υπηρεσίας του δανείου έπρεπε να παραχωρηθώσιν +εις τας προστάτιδας Δυνάμεις αι εισπράξεις του τελωνείου Σύρου. Ο +Όθων αναγκάσθη να παραδεχθή το πρωτόκολλον τούτο, η επισυμβάσα δ' +όμως μεταπολίτευσις ημπόδισε την εφαρμογήν αυτού και συνεπήγαγε +προς τούτοις την αναστολήν της πληρωμής παντός τόκου και παντός +χρεωλυσίου. + +Η ιστορία του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων δεν λήγει δ' όμως +ενταύθα. + +Είναι λοιπόν ανάγκη, αφ' ου εξητάσαμεν πώς συνωμολογήθη και πώς +εξωδεύθη το δάνειον, να ίδωμεν ποία εξ αυτού προέκυψαν μετά ταύτα, +γεγονότα. + + _Παρ. Γ'. Διασπραγματεύσεις προς κανονισμόν του Δανείου._ + +Αι διαπραγματεύσεις αύται διαιρούνται εις δύο περιόδους, εις την +από της γ' Σεπτεμβρίου μέχρι της Κατοχής και εις την μετά τον +Κριμαϊκόν πόλεμον. Κατά την πρώτην, αι Δυνάμεις συναισθανόμεναι την +μεγάλην ευθύνην ην έφερον, προκειμένου περί δανείου όπερ, καθώς +παρατηρεί ο Finlay (198), «_συνωμολογήθη άνευ της συγκαταθέσεως +του Ελληνικού λαού και εξωδεύθη κατά τον αυτόν τρόπον_, +περιωρίσθησαν εις διπλωματικάς διάμαρτυρίας. Η δε Ελληνική +κυβέρνησις, επωφελουμένη εκ των μεταξύ των Δυνάμεων κρατουσών +διχονοιών, αντί να προσπαθήση παντί σθένει να επιδιώξη λογικόν +συμβιβασμόν, περιωρίζετο εις το να δίδη υποσχέσεις και ν' αναγράφη +εν τω προϋπολογισμώ ποσά, ποικίλλοντα κατά τας περιστάσεις, αλλά +ουδέποτε πληρωνόμενα, ή μάλλον πληρωθέντα άπαξ μόνον, και τούτο, ως +θέλομεν ίδη αμέσως, κατόπιν ενεργητικής αλλά μονομερούς επεμβάσεως +της Αγγλίας. Η περίοδος αύτη ενθυμίζει πως άλλην περίοδον, την από +του 1893 μέχρι του 1897. + +Μετά τον Κριμαϊκόν πόλεμον όμως αι Δυνάμεις, κρατούσαι την Ελλάδα +εις την διάκρισίν των, επωφελήθησαν εκ τούτου, όπως τη επιβάλωσιν, +ους όρους εθεώρουν αύται δικαίους. Η δε τοιαύτη διαγωγή υπενθυμίζει +και αυτή πρόσφατά τινα γεγονότα. + +_Περίοδος 1843 - 1856_. — Κατά την περίοδον ταύτην αι τρεις +προστάτιδες Δυνάμεις περιωρίσθησαν, ως είδομεν, εις απλάς +διαμαρτυρίας. Η μόνη δε ενεργητική πως επέμβασις εγένετο κατά την +πρωθυπουργίαν του Κωλέττη, οπότε η Αγγλική κυβέρνησις παρείχεν +αδιακόπως πράγματα εις το γαλλικόν κόμμα. Πάντων δε των Άγγλων +δριμύτατος ήτο ο Πάλμερστων. Ούτος από του 1845 (199), ως αρχηγός +της αντιπολιτεύσεως, εδήλου ότι είχε καθήκον η Αγγλική κυβέρνησις, +έστω και μόνη, ν' απαιτήση την εκτέλεσιν της συνθήκης του 1832 και +να κάμη χρήσιν του δικαιώματος της επεμβάσεως, όπερ, κατ' αυτόν, +παρείχεν εις την Αγγλίαν το άρθρον 12 § 6. Ο τότε πρωθυπουργός +Ροβέρτος Πηλ αντέκρουσε μεν εν τη βουλή τον Πάλμερστων (200), αλλά +διά του υπουργού επί των εξωτερικών Aberdeen επίεζε μεγάλως τον +Κωλέττην (201), όπως επαναλάβη η Ελλάς την υπηρεσίαν του δανείου. +Η δε πίεσις αύτη, επαναληφθείσα κατά το 1847, ηνάγκασε την +Ελληνικήν Κυβέρνησιν να καταφύγη εις τον φιλέλληνα τραπεζίτην +Εϋνάρδον, όστις έστερξε να προκαταβάλη 500,000 φράγκων, προς +προσωρινήν κατεύνασιν των Αγγλικών απαιτήσεων (202). Προς τούτοις +τη 18/30 Αυγούστου 1847 ο Κωλέττης δι' ανακοινώσεώς του προσεπάθησε +να πείση τας Δυνάμεις, ότι η μη πληρωμή των τόκων του δανείου +ωφείλετο εις τους βουλευτάς και γερουσιαστάς, οίτινες εν σώματι μεν +προσεπάθουν να ελαττώσωσι τους φόρους, ατομικώς δε ηγωνίζοντο όπως +αυξηθώσιν αι δαπάναι εν ταις ιδίαις αυτών επαρχίαις. Ο Κωλέττης +εδήλου ότι προετίθετο να συλλέξη χρήματα διά της πωλήσεως των +εθνικών γαιών. Υπισχνείτο δε προς τούτοις ότι κατά το 1848 θα +πληρώση το τρίτον του τόκου του δανείου, και ότι το προς τον σκοπόν +τούτον ενιαυσίως αφιερούμενον ποσόν θ' αυξήση προοδευτικώς μέχρι +του 1860, οπότε, έλεγεν, η Ελλάς θα ήτο εις θέσιν να πληρώση +ολόκληρον τον οφειλόμενον τόκον. Συνωδά προς την ανακοίνωσιν του +Κωλέττη (203), ανεγράφη εις τον προϋπολογισμόν του 1848 ποσόν +1,278,491 δρ., ίσον προς το τρίτον του διά την υπηρεσίαν του +δανείου υπό των Δυνάμεων προκαταβαλλομένου. Και εδόθησαν μάλιστα +εκτενείς σχετικαί πληροφορίαι υπό του τότε υπουργού των Οικονομικών +Κορφιωτάκη (204). Παρ' όλα ταύτα δ' όμως ουδέ λεπτόν επληρώθη +κατά το 1848. Τα δε ακόλουθα έτη έπαυσε μάλιστα να γίνηται μνεία εν +τω προϋπολογισμώ και του χρεωστουμένου κεφαλαίου, το οποίον επί +τινα έτη ανεγράφετο ως απόδειξις ότι η Ελλάς δεν ενόει ν' απαρνηθή +τας υποχρεώσεις αυτής (205). + +_Περίοδος 1856 - 1864._ — Μετά τον πόλεμον της Κριμαίας και την +ειρήνην των Παρισίων, αι Δυνάμεις, απαυδήσασαι εκ των αενάων +διαπραγματεύσεων, απεφάσισαν να λύσωσι το ζήτημα άπαξ διά παντός. +Τριμελής επιτροπή εδρεύουσα εν Αθήναις επεφορτίσθη να μελετήση την +οικονομικήν κατάστασιν της Ελλάδος και να ορίση το ποσόν, όπερ το +Ελληνικόν κράτος ηδύνατο να πληρώση (206). Η επιτροπή αύτη, εκ +των κ. κ. Th. Wyse, Α. Ozeroff και Ch. de Monthérot συγκειμένη, +υπέβαλε τη 12/24 Μαΐου 1859 έκθεσιν προς τας Δυνάμεις (207), εν η +αφ' ου εδεικνύετο αυστηροτάτη προς το εν γένει εν Ελλάδι κρατούν +δημοσιονομικόν σύστημα (208), εξεφράζετο περί του δανείου του +1832 ως εξής: + +«Επειδή τα έσοδα του ελληνικού δημοσίου αυξάνονται χωρίς να +εκτελεσθώσιν αι εκ συνθηκών πηγάζουσαι υποχρεώσεις. + +«Επειδή, εφ' όσον αυξάνονται τα έσοδα, αναπτύσσονται και τα έξοδα, +χωρίς όμως να δύναται τις να εύρη εις την γενικήν κατάστασιν της +χώρας, είτε εις θαρρύνσεις διδομένας εις την βιομηχανίαν, είτε εις +οιανδήποτε άλλην εκ του κράτους προερχομένην πρωτοβουλίαν, +αντιστάθμισμα των ενιαυσίων θυσιών των προστατίδων Δυνάμεων. + +«Η Επιτροπή, λαμβάνουσα υπ' όψιν και το άρθρον XII § 6 της συνθήκης +της 7ης Μαΐου 1832, εσχημάτισε την πεποίθησιν ότι η Ελλάς οφείλει +να συνεισφέρη εις τας υπέρ αυτής κατ' έτος γιγνομένας θυσίας. + +«_Όσον αφορά εις το ποσόν όπερ δύναται να αιτηθή παρ' αυτής_, η +Επιτροπή νομίζει ότι η Ελλάς καλώς διοικουμένη θα ήτο εις θέσιν να +τηρήση όλας τας υποχρεώσεις αυτής, και κατ' ακολουθίαν ότι αι τρεις +Δυνάμεις θα ηδύναντο, χωρίς να παραβιάσωσιν ουδεμίαν αρχήν +δικαιοσύνης, να την υποχρεώσωσι να πληρώση όλους τους υπ' αυτής +οφειλομένους τόκους και χρεωλύσια. + +«Εν τούτοις θέλουσα να μη παράσχη δυσκολίας εις την χώραν και να μη +παραβλάψη τας δημοσίας αυτής υπηρεσίας και την κανονικήν αυτής +ανάπτυξιν, η Επιτροπή προτείνει να ορισθή ο ελάχιστος όρος της +συνεισφοράς της Ελλάδος εις 900,000 φρ. (209). + +«Προβλέπουσα δε την αύξησιν των εσόδων του Ελληνικού δημοσίου, η +επιτροπή έχει την γνώμην ότι το ποσόν τούτο πρέπει ν' αυξήση +προοδευτικώς κατά περιόδους, αίτινες θα ορισθώσιν, όταν ο τρόπος +της πληρωμής και ο προορισμός των υπό της Ελλάδος πληρωνομένων +ποσοστών θέλωσι κανονισθή». + +Εν άλλαις λέξεσιν, η επιτροπή καθιέρου την υποχρέωσιν της Ελλάδος +διά την υπηρεσίαν του δανείου, έχουσα δ' όμως συναίσθησιν αφ' ενός +της ευθύνης των Δυνάμεων διά την συνομολόγησιν και την σπατάλην του +δανείου, βλέπουσα δ' αφ' ετέρου, ως εμμέσως η ιδία ομολογεί, το +δυσανάλογον των πόρων της Ελλάδος και των νομικών αυτής υποχρεώσεων + (210), δεν ετόλμησε να επιρρίψη επί του κράτους ολόκληρον το +βάρος της υπηρεσίας του δανείου (211), περιωρίσθη δε να επιβάλη +εις την Ελλάδα ετησίαν συνεισφοράν προσωρινήν μεν 900,000 φράγκων, +αλλ' επιδεχομένην αύξησιν, εφ' όσον προήγετο ο τόπος. + +Τα συμπεράσματα της διεθνούς επιτροπής παραδεχθείσαι άνευ +συζητήσεως αι Δυνάμεις, ήρχισαν αμέσως πιέζουσαι την Ελλάδα, ίνα +τας παραδεχθή και αυτή (212). Μετά τινας διαπραγματεύσεις, η +Κυβέρνησις του Όθωνος υπέκυψεν, και τη 9/21 Ιουνίου ο επί των +εξωτερικών υπουργός Κουντουριώτης εδήλου (213) ότι, αν και αι +προτάσεις των Δυνάμεων ήσαν πολύ διάφοροι των υπό της Ελλάδος +υποβληθεισών (214), η Ελληνική κυβέρνησις είχεν υιοθετήση αυτάς +και επέτυχε την ψήφισιν αυτών υπό των Βουλών. + +Οι γνωρίζοντες ότι και σήμερον ακόμη πληρώνομεν 900,000 φράγκων +κατ' έτος διά το δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων, θα υπολάβωσιν +ότι η ανακοίνωσις του Κουντουριώτη έκλεισεν, καθ' όσον αφορά εις +τούτο, την βίβλον των διεθνών διαπραγματεύσεων. Και όμως το πράγμα +δεν έχει ούτω. Το ποσόν των 900,000 φράγκων δεν επληρώθη επί της +Βαυαρικής μοναρχίας ειμή άπαξ, και η επελθούσα μεταπολίτευσις εύρε +το ζήτημα εκκρεμές. Ολίγω δε βραδύτερον, διά της υφ' ημερομηνίαν +12/24 Ιανουαρίου 1864 διακοινώσεώς της, η Ελληνική κυβέρνησις +εζήτησε παρά των τριών προστατίδων Δυνάμεων τρία τινά (215): + +1) Την αναβολήν της πληρωμής των τόκων του 1861, 1862, 1863, ούπω +πληρωθέντων. + +2) Την παράτασιν επί πέντε έτη της συμβάσεως του 1859, δι' ης η +Ελληνική κυβέρνησις υπεχρεούτο να πληρώση μόνον 900,000 φρ. κατ' +έτος. + +3) Το δικαίωμα διά την Ελληνικήν κυβέρνησιν ν' αφιερώση μέρος των +εισοδημάτων της εις την πληρωμήν άλλου χρέους, _του της +επαναστάσεως_ (216), πριν ή καλύψη εξ ολοκλήρου τα έξοδα της +υπηρεσίας του δανείου του 1832. + +Αι τρεις Δυνάμεις (217) παρεδέχθησαν μόνον τα δύο πρώτα εκ των +τριών αιτημάτων, απαιτήσασαι σύναμα ως ανταμοιβήν την καθιέρωσιν +κλάδου των εσόδων της Ελλάδος _εις την αποκλειστικήν υπηρεσίαν της +συμφωνηθείσης ενιαυσίας δόσεως_. Ηρνήθησαν όμως ρητώς να θυσιάσωσι +τα συμφέροντά των χάριν των δανειστών του 1824 και 1825. Η Ελλάς +απαντώσα εξέφρασε την ευγνωμοσύνην της προς τας Δυνάμεις, και +εδήλωσεν ότι ήτο πρόθυμος ν' αφιερώση εις την υπηρεσίαν του δανείου +το τρίτον των εισπράξεων του τελωνείου Σύρου (218). Τούτο εγένετο +δεκτόν και επήλθε τέλος το πέρας διαπραγματεύσεων διαρκεσασών +σχεδόν 22 έτη. + +Σημειωτέον ότι εν τω μεταξύ είχε συνομολογηθή η συνθήκη της ενώσεως +των Ιονίων νήσων μετά της Ελλάδος (Λονδίνον, 17 Μαρτίου 1864), εν η +είχε καταχωρισθή όρος, διά του οποίου εκάστη των προστατίδων +Δυνάμεων υπεχρεούτο να παραχωρήση εις την Α. Μ. Γεώργιον τον Α' +τεσσάρας χιλιάδας λιρών στερλινών ετησίως εκ των ποσών, άτινα το +Ελληνικόν ταμείον υπεχρεώθη ν' αποτίνη εκάστη αυτών. Το ποσόν τούτο +των δώδεκα χιλιάδων λιρών στερλινών ετησίως προσδιορίζεται, λέγει η +συνθήκη, εις προσωπικήν προίκισιν της Α. Μ., προς τη ανακτορική +χορηγία τη υπό του νόμου του Κράτους οριζομένη. + +Εν συνάψει τω 1865, όπως και σήμερον, η νομική θέσις του ζητήματος +είναι η εξής: + +1) Απέναντι του χρέους των 60 εκατ., χάριν του οποίου αι Δυνάμεις +από της συνομολογήσεως μέχρι της αποσβέσεως αυτού κατέβαλον +100,392,833 φράγκα (219), η Ελλάς υποχρεούται να καταβάλλη +ενιαυσίως 900,000 φράγκων, ποσόν, εξ ου το τρίτον παραχωρείται υπό +των Δυνάμεων εις τον Βασιλέα ως πρόσθετος επιχορήγησις. + +2) Το ποσόν τούτο των 900,000 φράγκων είναι ο ελάχιστος όρος (έν +minimum), των Δυνάμεων επιφυλαχθεισών το δικαίωμα ν' απαιτήσωσιν +αύξησιν του ποσού τούτου, ευθύς ως τα οικονομικά της Ελλάδος +βελτιωθώσιν (220). + +Υπό πρακτικήν όμως έποψιν, το ποσόν από _προσωρινού_ κατέστη +_πάγιον_ (221), παρά δε τας, κατά το 1865, δηλώσεις των Δυνάμεων, +ηδυνήθη η Ελλάς να ικανοποιήση τους δανειστάς του 1824 και 1825, +πριν ή αι εγγυηθείσαι το δάνειον του 1832 Δυνάμεις αποζημιωθώσιν +εντελώς. + +Αναπολών δέ τις την όλην ιστορίαν του δανείου δύναται να είπη εν +συμπεράσματι ότι το ενιαυσίως υπό της Ελλάδος καταβαλλόμενον ποσόν +είναι μικρόν εν σχέσει προς τα ποσά τα καταβληθέντα υπό των +Δυνάμεων, δεν είναι δ' όμως δυσανανάλογον παραβαλλόμενον προς τας +ωφελείας (222), ας η πατρίς ημών επορίσθη εκ του δανείου των +εξήκοντα εκατομμυρίων. + +Ζήτημα δ' όμως λεπτεπίλεπτον εγείρεται, προκειμένου περί της φύσεως +της ενιαυσίας αποζημιώσεως των 900,000 φρ. Ερωτάται: το ποσόν τούτο +αντιπροσωπεύει μόνον τόκους, ή τόκους και χρεωλύσιον, ή τέλος μόνον +χρεωλύσιον: Η σπουδαιότης του ερωτήματος είναι καταφανής· εάν αι +900,000 φρ. αντιπροσωπεύωσι μόνον τόκους, τούτο σημαίνει ότι, του +προς τας Δυνάμεις χρέους θεωρηθέντος ως παγίου, πληρώνεται, αντί +5%, τόκος 0,90%, και προς τούτοις ότι άνευ νέας συμφωνίας δεν +υπάρχει ελπίς ν' απαλλαγώμεν του χρεωστουμένου κεφαλαίου. + +Η απορία αύτη προήλθε κυρίως εκ του ότι ουδέποτε έγινεν επίσημος +σύμβασις περί του ζητήματος· διότι τω 1859 αι μεν Δυνάμεις +_απήτησαν_ απλώς την ενιαυσίαν πληρωμήν ποσού φρ. 900,000, όπερ +εθεώρουν αρκούν προς το παρόν, η δε κυβέρνησις αφ' ετέρου +περιωρίσθη εις το ν' αναγράψη το ποσόν τούτο εις τον προϋπολογισμόν +του επομένου έτους (223). + +Η ασάφεια της μεταξύ των Δυνάμεων και της Ελλάδος συμφωνίας είχεν +έκτοτε εκπλήξη το κοινόν· η δε επιτροπή της γερουσίας, μεταξύ άλλων +πληροφοριών ας εζήτησε παρά του υπουργού των οικονομικών, εξέφρασε +και την επιθυμίαν να μάθη «αν η ζητουμένη πίστωσις των 1,005,120 + (900,000 φρ.) θέλει επιφέρη ελάττωσίν τινα και ποίαν επί του +προκειμένου χρέους.» Αλλ' ο επί των οικονομικών υπουργός Λ. +Κουμουνδούρος απήντησεν «ότι η περί τούτου απάντησις ήτο δυσχερής, +διότι το ζήτημα δεν υπάρχει λελυμένον» (224). Της δε επιτροπής +επιμενούσης να λάβη τουλάχιστον ανακοίνωσιν των σχετικών +διπλωματικών εγγράφων, ο υπουργός απήντησεν ότι το συμφέρον του +κράτους δεν επιτρέπει επί του παρόντος την κοινοποίησιν των +εγγράφων εκείνων, _αφ' ου η υπόθεσις δεν επερατώθη εισέτι +οριστικώς_ (225). + +Από των δηλώσεων του αειμνήστου Κουμουνδούρου ουδέν συνέβη το +δυνάμενον να διασαφήση τα κατά το σπουδαίον τούτο ζήτημα (226), +εκ τούτου δε προέκυψαν πλείσται αντιφάσεις. Οι ημέτεροι Kοι +Λιακόπουλος και Δυοβουνιώτης (227) φαίνονται νομίζοντες ότι το +ποσόν των 900,000 φρ. δεν είναι ειμή χρεωλύσιον, την αυτήν δε +γνώμην φαίνεται έχων και ο κ. Stourm (228). + +Αλλ' οι κ. κ. Λιακόπουλος και Δυοβουνιώτης δεν υποδεικνύουσιν επί +ποίων πληροφοριών βασίζουσι τα πορίσματα αυτών, ο δε κ. Stourm +καταλήγει εις προφανώς εσφαλμένους υπολογισμούς (229). + +Ευρεθέντες δ' ούτω προ αδιεξόδου και μάτην ζητήσαντες πληροφορίας +εις το τμήμα του δημοσίου χρέους (υπουργείον των Οικονομικών) και +εις το επί των Εξωτερικών υπουργείον, κατεφύγομεν εις τα γραφεία +του Διεθνούς Ελέγχου. Εκεί δ' επληροφορήθημεν ότι το ζήτημα της +φύσεως της εξ 900,000 φρ. αποζημιώσεως εκανονίσθη τω 1859 υφ' ενός +μυστικού υπομνήματος (mémoire secret) και ότι, καίπερ τα +περιεχόμενα εν τω υπομνήματι τούτος δεν είναι γνωστά, υπάρχουσι +λόγοι να πιστεύηται ότι τα ενιαυσίως πληρωνόμενα 900,000 φράγκα +περιλαμβάνουσι και ποσόν αφιερωνόμενον εις χρεωλυσίαν. + +Τας πληροφορίας ταύτας των γραφείων του Ελέγχου επιβεβαιούσι και τα +μετά τον συμβιβασμόν του 1898 δημοσιευθέντα έγγραφα. Πράγματι ο εν +αυτοίς καταχωρισθείς πίναξ του δημοσίου χρέους, ο περιέχων και τα +κεφάλαια των δανείων και τα εισέτι υπολειπόμενα εξ εκάστου ποσά, +προκειμένου περί του δανείου των τριών Δυνάμεων αναγράφει μεν εν τη +πρώτη στήλη, το κεφάλαιον των 100,392,833 φρ., εν τη στήλη δ' όμως +των _Μηκέτι αποσβεσθέντων ποσών_ (Sommes non amorties) αντί +ωρισμένου ποσού σημειοί απλώς την λέξιν _mémoire_ (230). + +Οφείλομεν λοιπόν να καταλήξωμεν εις το συμπέρασμα, ότι η ενιαυσία +δόσις μετέχει τόκου και χρεωλυσίου, χωρίς όμως να δυνάμεθα να +ορίσωμεν το ποσόν εκατέρου τούτων. Εις ανάλογον άλλως τε συμπέρασμα +κατέληγε προ ενδεκαετίας ο κ. Ε. F. G. Law, όστις δεν +συμπεριελάμβανεν εις τον πίνακα του δημοσίου χρέους της Ελλάδος το +δάνειον των τριών Δυνάμεων, _«καθ' ότι, το ακριβές ποσόν τον χρέους +τούτου δεν φαίνεται ακριβώς καθωρισμένον_» (231). + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' +Βαυαρικά δάνεια και χρέος προς τους κληρονόμους +του Όθωνος. + + + + _Παρ. Α'. — Τα Βαυαρικά Δάνεια (232)._ + +Πηγή των λεγομένων Βαυαρικών Δανείων υπήρξαν, ως υπεδείξαμεν και +ανωτέρω, αι εις την έκδοσιν της τρίτης σειράς του δανείου των +εξήκοντα εκατομμυρίων επελθούσαι αναβολαί. Η Ελληνική Κυβέρνησις, +ήτις πάντας τους υπολογισμούς αυτής εβάσιζεν επί της εκδόσεως +ταύτης, ευρέθη, αρχομένου του 1835, εις λίαν στενόχωρον θέσιν, και +ο Λουδοβίκος θέλων, ως λέγει ο ίδιος, να δείξη _το προς το +Ελληνικόν έθνος και την Ελληνικήν μοναρχίαν διηνεκές αυτού +ενδιαφέρον_ (233), έστερξε να προκαταβάλη έν εκατομμύριον φράγκων +προς 4%, αποδοτέον όμως άμα τη εκδόσει των εκ του μεγάλου δανείου +υπολειπομένων 20 εκατομμυρίων. + +Το επόμενον έτος, της θέσεως των πραγμάτων μη μεταβληθείσης, ο +Λουδοβίκος προυθυμήθη και πάλιν να έλθη αρωγός, χορηγών όχι πλέον +έν αλλά δύο δάνεια το μεν ενός εκατομ. φράγκων (10 Μαρτίου 1836), +το δε ενός εκατομ. φιορινίων (25 Δεκεμβρίου 1836), πάντοτε προς +τέσσαρα τοις εκατόν. + +Ολίγω βραδύτερον εξεδόθη και η τρίτη σειρά των εξήκοντα +εκατομμυρίων, αλλά το εκ της εκδόσεως προκύψαν ποσόν, απερροφημένον +ήδη υπό τόκων και επιτοκίων και προεξωφλημένον υπό παντοίων +ελλειμμάτων του Ελληνικού προϋπολογισμού, δεν επήρκει προς +απόσβεσιν των βαυαρικών δανείων, ανερχομένων εις το σχετικώς +σπουδαίον ποσόν των 4,640,000 δραχμών. + +Αντί λοιπόν αμέσου αποτίσεως συνήφθη η σύμβασις της 15 Μαρτίας +1838, δι' ης η Ελληνική κυβέρνησις ανελάμβανε να πληρώση εντός του +έτους το δάνειον του 1835 (1 εκατ. φρ.), διά δε την εξόφλησιν των +άλλων δύο δανείων να πληρώση 500,000 φρ. εντός του 1839 και, μέχρις +αποσβέσεως, ανά έν εκατομμύριον κατά τα ακόλουθα έτη. + +Μόλις όμως συνεφωνήθησαν οι όροι ούτοι, εφάνησάν πως βαρείς, και +διά νέας συμβάσεως αι υποχρεώσεις της Ελληνικής κυβερνήσεως +ανεβλήθησαν και ανετράπησαν, απεφασίσθη δηλ. ότι αι πληρωμαί θα +ήρχιζον μόνον τω 1840 και ότι θα επληρώνετο πρώτη η δόσις των +500,000 φρ. Η σύμβασις αύτη εξετελέσθη εν μέρει, της Ελληνικής +κυβερνήσεως καταβαλούσης τας υποσχεθείσας 500,000 φρ. του 1840, και +τας τρεις πρώτας τριμήνους δόσεις (750,000) του 1841, ήτοι εν +συνόλω 1,250,000 φρ. Πλην τότε, υποχρεωθείσα να πληρώση εξ ιδίων +και τους τόκους του ηγγυημένου μεγάλου δανείου και αποζημίωσιν προς +την Τουρκίαν διά τα βακούφια, η Ελλάς ηναγκάσθη να ζητήση νέαν +μετατροπήν των μετά της Βαυαρίας συμφωνιών. Αύτη επετεύχθη διά της +συμβάσεως της 13 Φεβρουαρίου 1842, δι' ης το κεφάλαιον του δανείου +ωρίσθη εις 2,917,711 φρ. αποδοτέα ως εξής: (234) + + 250,000 φρ. τη 18 Νοεμβρίου 1842 + 250,000 » » » » 1843 + 500,000 » εις τρεις ίσας δόσεις κατά το 1844 + 500,000 » » » » » » 1845 + 500,000 » » » » » » 1846 +και 417,711 » » » » » » 1847 + +Εξ όλων των δόσεων τούτων η πρώτη μόνον επληρώθη ελαττώσασα το όλον +χρέος εις 2,667,771, πριν δε επέλθη η λήξις της δευτέρας, εξερράγη +η αναίμακτος στάσις της γ' Σεπτεμβρίου, ήτις, προκληθείσα μάλλον εκ +του κατά της βαυαροκρατίας μίσους (235) ή εξ ειλικρινούς πόθου +συνταγματικών θεσμών, δεν ηδύνατο ειμή να έχη τον αντίκτυπον αυτής +επί του ζητήματος της πληρωμής των Βαυαρικών δανείων. + +Πράγματι, ενώ η αναστολή της υπηρεσίας του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων παρουσιάσθη πάντοτε ως γεγονός προσωρινόν υπ' ανωτέρας +ανάγκης επιβληθέν, των βαυαρικών δανείων συνεζητήθη αυτή η +νομιμότης. Κατόπιν δε εμπαθών συζητήσεων, οφειλομένων κυρίως εις +την γραφίδα του διευθυντού της _Ελπίδος_ Λεβίδου, η κοινή γνώμη +επίεσε την Εθνοσυνέλευσιν να εκδώση ψήφισμα, ου αι δύο κυριώτεραι +διατάξεις ήσαν αι εξής: + +Α') Η Κυβέρνησις οφείλει, τη ευθύνη του Υπουργικού Συμβουλίου, να +λάβη υπ' όψιν όλα τα διαμειφθέντα έγγραφα μεταξύ της Αυλής της +Βαυαρίας και του εν Λονδίνω συμβουλίου των τριών Μεγάλων Δυνάμεων, +αφορώντα εις την εγκατάστασιν της βασιλείας εις την Ελλάδα, και να +καθυποβάλη λεπτομερή έκθεσιν εντός της πρώτης βουλευτικής περιόδου +περί της εκκαθαρίσεως παντός λογαριασμού εξ αυτών των εγγράφων +πηγάζοντος. + +Β') Επιβάλλεται το χρέος εις την βουλήν να εξετάση τον λογαριασμόν +τούτον και να επιμεληθή, διά της διπλωματικής οδού και τη +μεσολαβήσει των τριών προστατίδων Δυνάμεων, περί της απαιτήσεως του +εξ αυτού πηγάζοντος χρέους της Βαυαρίας προς την Ελλάδα. + +Το ψήφισμα τούτο αινίσσεται τας υποχρεώσεις, ας είχεν αναλάβη η +Βαυαρία, και αίτινες κατεχωρίσθησαν εις τα από 26 Απριλίου 1832 +πρωτόκολλα της διασκέψεως του Λονδίνου, όσον αφορά εις τον κλήρον + (apanage), συμβούλιον της αντιβασιλείας, την ακολουθίαν του +πρίγκιπος και το στρατιωτικόν σώμα (236). + +Αλλά προς κατάρριψιν του επιχειρήματος τούτου ήρκει να παρατηρηθή, +ότι η Βαυαρία είχε μεν αναλάβη να πέμψη εν Ελλάδι Βαυαρούς +ανωτέρους πολιτικούς και στρατιωτικούς υπαλλήλους ως διοργανωτάς, +εξακολουθούσα σύναμα να πληρώνη εις αυτούς τους μισθούς ους +ελάμβανον εν τη πατρίδι αυτών, δεν είχεν όμως απαλλάξη την Ελλάδα +της πληρωμής τακτικής αμοιβής, τοσούτω μάλλον δεδικαιολογημένης, +καθ' όσον οι εν λόγω υπάλληλοι ανελάμβανον εν ξένη χώρα υπηρεσίας +εξαιρετικώς βαρείας και επικινδύνους. + +Επίσης, το λεχθέν τω 1843 και επαναληφθέν κατά τον συμβιβασμόν του +1880 (237), ότι η διαχείρισις των αντιβασιλέων επεβάρυνε τον +εκλέξαντα αυτούς Λουδοβίκον, είναι υπό νομικήν έποψιν ήκιστα +σοβαρόν επιχείρημα· καθ' ότι η αντιβασιλεία δεν ήτο επίτροπος του +Λουδοβίκου, αλλ' αντιβασιλεία της Ελλάδος, κράτους ανεξαρτήτου, και +κατ' ακολουθίαν δεδεσμευμένου υπό των πράξεων αυτής. + +Και είναι μεν αληθές ότι η αποδοχή, ης ετύγχανον τοιαύτα +επιχειρήματα, εξηγείτο εκ του ότι το κοινόν συνέχεε την ανύπαρκτον +νομικήν προς την πραγματικήν ηθικήν ευθύνην, ην φέρουσιν ο μεν +Λουδοβίκος διά τας ατυχείς του εκλογάς, οι δε αντιβασιλείς διά την +ασύνετον αυτών πολιτείαν. Αλλ' είναι επίσης αναμφισβήτητον ότι, εάν +τοιαύται συγχύσεις επιτρέπονται εις τους πολλούς, δεν συγχωρούνται +δ' όμως εις πολιτικούς άνδρας και κοινοβουλευτικάς συνελεύσεις. + +Το συμπέρασμα του ψηφίσματος απετέλει άλλως τε καθ' εαυτό είδος +νομικού τέρατος, διότι, όπως παρετήρησεν ορθότατα ο Καλλιγάς + (238), δι' αυτού προετείνετο εις _συμψηφισμόν δανείου απαιτητού +ανεκκαθάριστος απαίτησις_. + +Εν τούτοις η Βαυαρία δεν διεμαρτυρήθη αμέσως. Ότε δε δύο έτη +βραδύτερον ο πρεσβευτής αυτής Gesser εξέφρασε παράπονα διά τε την +καθυστέρησιν των πληρωμών και διά την μη αναγραφήν εν τω +προϋπολογισμώ του αναλογούντος τω δανείω ποσού, ο Κωλέττης απήντησε +διαβιβάζων την γνωστήν έκθεσιν του Μεταξά περί του γενικού +λογαριασμού των εσόδων και των εξόδων από του 1833 - 1843 (239). +Η απάντησις ήτο εύστοχος, αν και υπό νομικήν έποψιν τρωτή, έκτοτε +δε παρήλθον δεκατέσσαρα έτη, χωρίς να γίνη σχεδόν λόγος περί των +Βαυαρικών δανείων (240), ότε αίφνης τη 11 Σεπτεμβρίου 1859 η +Βαυαρική κυβέρνησις ανήγγειλε τη Ελληνική, ότι από του 1849 είχε +παραχωρήση τα δικαιώματα αυτής εις τον πρώην βασιλέα +Λουδοβίκον (241) και εζήτει την πληρωμήν των οφειλομένων κεφαλαίων +και τόκων, ήτοι 1,933,333 φλορίνια και 20 κρέυτζερ. + +Πλην παρ' όλην την επιμονήν του Όθωνος, όπως το ζήτημα κανονισθή +δι' αναγραφής επί τούτω ενός εκατομμυρίου εν τω προϋπολογισμώ + (442), η τότε Ελληνική κυβέρνησις ηρνήθη να προβή εις οριστικά +προς τούτο διαβήματα, περιορισθείσα να απαντήση τη Βαυαρία, ότι το +δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων προηγείτο υπό πάσαν έποψιν του +βαυαρικού, και ότι, άμα τω προσεχεί κανονισμώ του πρώτου, θα +ελαμβάνετο φροντίς και περί του δευτέρου (243). + +Αι βαυαρικαί απαιτήσεις εφαίνοντο τεθαμμέναι διά παντός, ότε τω +1880 ο Βίσμαρκ, νέος θεός από μηχανής, βλέπων ότι η Ελλάς είχεν +αναγνωρίση τα παλαιά της χρέη και θέλων κατά το σύστημά του να +παράσχη προσωπικήν υπηρεσίαν προς οικογένειαν αποτελούσαν μέρος της +γερμανικής αυτοκρατορίας, ενετείλατο τω γερμανώ πρεσβευτή Ράδοβιτζ +ν' απαιτήση παρά της Ελληνικής κυβερνήσεως τον κανονισμόν του προς +τους κληρονόμους του Λουδοβίκου χρέους. Ο δε σιδηρούς καγκελλάριος, +όπως υποβάλη τας απαιτήσεις του, είχεν εκλέξη στιγμήν, καθ' ην η +Ελλάς, ζητούσα την εκπλήρωσιν της Βερολινίου συνθήκης, δεν ηδύνατο +ν' αναδράμη εις τας συνήθεις αντιρρήσεις· τούτο εννοήσαντες αμέσως +οι ημέτεροι, παρεδέχθησαν μεν κατ' αρχήν την αίτησιν, έπεμψαν δ' +εις Γερμανίαν τον κ. Στέφ. Στρέιτ, όστις μετά περισσής δεξιότητος +χειρισθείς το ζήτημα κατώρθωσεν όπως η Ελλάς επιτύχη πλήρη +εξόφλησιν του Βαυαρικού χρέους, υπολογισθέντος εις 5,600,000 φρ., +πληρώνουσα εις τον πρίγκιπα Φερδινάνδον της Βαυαρίας εφάπαξ το +ποσόν των 2,600,000 φρ. + +Τούτου δε γενομένου, επινευούσης και της Ελληνικής βουλής (244), +τα βαυαρικά δάνεια ανήκουσι του λοιπού μόνον εις την δημοσιονομικήν +ιστορίαν. + + _Παρ. Β'. Χρέος προς τους Κληρονόμους του Όθωνος (245)._ + +Το χρέος τούτο συχνάκις συγχέεται μετά του προηγουμένου, την δε +σύγχυσιν προκαλεί το γεγονός ότι εις αμφοτέρας τας περιπτώσεις αι +κατά του Ελληνικού έθνους απαιτήσεις περιήλθον εις χείρας της +οικογενείας των Βιττελσβάχων. Πράγματι δ' όμως τα δύο δάνεια +έχουσιν εντελώς διάφορον φύσιν· το μεν οφείλεται εις προκαταβολάς +του Λουδοβίκου τη Ελληνική κυβερνήσει, το δε εις διάφορα έξοδα, +άτινα έκαμεν εξ ιδίων ο Όθων προς ανέγερσιν των ανακτόρων, προς +αποκατάστασιν των ανακτορικών κήπων, προς οικοδομήν του βασιλικού +φαρμακείου (246) και του βασιλικού ιπποστασίου, καθώς και εις +άλλας τινάς απαιτήσεις (247), άς ο μακαρίτης βασιλεύς είχε κατά +του Ελληνικού δημοσίου. + +Το σύνολον των απαιτήσεων του βασιλέως κατά την ημέραν της εξώσεώς +του υπελογίζετο ποικιλοτρόπως: υπό τινων μεν εις 4, υπ' άλλων δε +εις 7 1/2 εκατομμύρια (248). Η δε νομιμότης των συνεζητήθη εις +την εθνοσυνέλευσιν, χωρίς όμως να καταλήξη το σώμα εκείνο εις ουδέν +θετικόν συμπέρασμα (249). + +Εν τούτοις οι αντιπρόσωποι των τριών Δυνάμεων συνελθόντες εις +Λονδίνον εζήτουν όπως το προς τον Όθωνα χρέος αναγνωρισθή εν τη +συνθήκη, δι' ης παρεχωρείτο τη Ελλάδι η Επτάνησος. Και τούτο μεν +αληθώς δεν εγένετο, αλλ' η Ελληνική κυβέρνησις, καίπερ δηλώσασα διά +του Χ. Τρικούπη ότι δεν υπήρχεν ιδέα ν' αδικηθή ο έκπτωτος +βασιλεύς, δεν ηδυνήθη να εμποδίση τας Δυνάμεις να προσκαλέσωσιν +αυτήν επισήμως να προβή εν τάχει εις την αποζημίωσιν ταύτην + (250). + +Η ακαριαίως σχεδόν υπέρ του Όθωνος αναπτυχθείσα αντίδρασις +συνέτεινεν αφ' ετέρου ουκ ολίγον όπως το ζήτημα μη διαιωνισθή. +Ολίγον δε μετά τον θάνατον του αγαθού εκείνου ανδρός υπεγράφετο υπό +της Ελληνικής κυβερνήσεως και των κληρονόμων αυτού (251) +σύμβασις, δι' ης το προς τον Όθωνα χρέος υπολογιζόμενον εις +4,500,000 (252) ανεγνωρίζετο επισήμως. + +Το κεφάλαιον τούτο, συναποφέρον τόκον 4%, υπεχρεούτο η Ελληνική +κυβέρνησις να πληρώση _όσον ένεστι θάττον και ει δυνατόν εντός 8 +ετών_. Οι περί χρεωλυσίας όμως τεθέντες όροι δεν ετηρήθησαν κατά +γράμμα και το χρέος τούτο αναγράφεται εισέτι εν τω πίνακι του +Δημοσίου χρέους. Πλην η επιτευχθείσα ελάττωσις είναι τόσον σπουδαία + (253), ώστε δεν θα βαρύνη τον προϋπολογισμόν ειμή επ' ολίγα ακόμη +έτη (254). + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' +Εσωτερικόν χρέος και συντάξεις. + + + + +Α'. Εσωτερικόν χρέος. + +Επί του θέματος τούτου ολίγον θα ενδιατρίψωμεν, διότι, εξαιρέσει +της προς τας τρεις ναυτικάς νήσους αποζημιώσεως, περί ης +πραγματευόμεθα εν τω επομένω κεφαλαίω, και μικρών προκαταβολών της +Εθνικής Τραπέζης (255), το εσωτερικόν χρέος συνίστατο εξ +υποχρεώσεων των παρελθουσών κυβερνήσεων, εξαργυρώσεων +χαρτονομίσματος, τόκων εγγυοδοσιών και αποδόσεων κεφαλαίων της +πρώτης Εθνικής Τραπέζης. Ένεκα δε της αποσβέσεως των παλαιών χρεών +και της προϊούσης εξαργυρώσεως του χαρτονομίσματος, το χρέος τούτο +προέβη τάχιστα ελαττούμενον. Από 158,148 δρ. τω 1833 περιωρίσθη εις +103,750 τω 1836, 32,198 δρ. τω 1839, και 1,460 τω 1842 (256). Από +του 1843 και εντεύθεν παρατηρείται αληθώς μικρά τις αύξησις, αλλά +και αύτη περιορίζεται εις ομολογίας απέναντι παλαιών απαιτήσεων και +τόκους εγγυοδοσίας υπολόγων, ως εμφαίνει ο εκ του προϋπολογισμού +του 1862 ερανισθείς πίναξ, αναλύων το εσωτερικόν χρέος εις: + +1) Ομολογίας απέναντι παλαιών απαιτήσεων = 20,370 +2) Τόκους εγγυοδοσίας υπολόγων = 6,500 + _________ + Σύνολον 26,870 δρ. (257) + + + +Β'. Συντάξεις. + + + +Συντάξεις επί μακρόν δεν ήτο δυνατόν να υπάρχωσι, και πράγματι δεν +καθιερώθησαν ειμή μετά το 1852. Εν τούτοις ανεγράφοντο εις τον +προϋπολογισμόν και ήσαν μετά το 1843 το σπουδαιότερον τμήμα του +δημοσίου χρέους. Τούτο δε, διότι υπό τον τίτλον τούτον εσημειούντο +ανταμοιβαί ή αποζημιώσεις, άς το έθνος εθεώρει καθήκον να αποτίνη +μετά τον Αγώνα. + +Αι _Συντάξεις_ διηρούντο εις τάξεις πέντε: + +1) Εις την των _Απομάχων_, εις ους απενέμοντο συντάξεις δι' +ονομαστικών διαταγμάτων. + +Κατά τον προϋπολογισμόν του 1845 (258), υπήρχον 396 απόμαχοι +λαμβάνοντες σύνταξιν μηνιαίαν δρ. 7,305. + +2) Εις την των _Χηρών και ορφανών_ ανδρών προσενεγκόντων εκτάκτους +προς την πατρίδα υπηρεσίας. + +Τω 1845 η τάξις αύτη περιελάμβανε 1788 άτομα (259) και +προϋπέθετεν έξοδα μηνιαία δρ. 19,064. + +3) Εις την των _Πρεσβυτών της Φάλαγγος_. Η τάξις αύτη περιελάμβανεν +ελαχίστους φαλαγγίτας (260) προβεβηκότας και αναγνωρισθέντας διά +βασιλικού διατάγματος αξίους ιδιαιτέρας βοηθείας. + +4) Εις _Χορηγήματα απέναντι παλαιών απαιτήσεων_. Τα χορηγήματα +ταύτα εδίδοντο εις παλαιούς πιστωτάς του κράτους, ως επί το πολύ +θυσιάσαντας τα πάντα υπέρ του έθνους (261). + +Τω 1845 η τάξις αύτη περιελάμβανεν: + +27 άτομα λαμβάνοντα από 555 - 80 δρ. κατά μήνα +6 » » » 70 - 55 » » » +12 » » » 50 - 34 » » » +16 » » » 30 - 20 » » » +50 » » » 15 - 6 » » » + +Ήτοι σύνολον 111 ατόμων. — Η μηνιαία επιχορήγησις ήτο δρ. 9,304. + +ε') Εις _Προικίσεις ορφανών ανδρών διακριθέντων κατά τον Αγώνα_. +Τοιαύται προικίσεις είχον εγκριθή: + +Δι' ειδικών καταλόγων τω 1833 δρ. 3,800 +» » » » 1834 » 35,140 +» » » » 1835 » 51,150 +» » » » 1836 » 27,140 +Διά Β. Διαταγμάτων μέχρι του 1844 » 33,720 + _______ + 150,950 + +Εκ του συνόλου τούτου των 150,950 δρ., 73,595 επληρώθησαν και +10,020 ηκυρώθησαν, έμενον λοιπόν τω 1845 δρ. 67,335 πληρωτέαι εις +522 άτομα (262). Αλλ' επειδή αφ' ετέρου είχεν ορισθή ότι αι +ανώτεραι των 200 δρ. προικίσεις θα επληρώνοντο εις γαίας, ο +προϋπολογισμός ανέγραφε διά την ε' τάξιν απλούν κονδύλιον 3000 δρ. + +Το σύνολον των _συντάξεων_ συμποσούμενον τω 1833 εις 172,515 δρ., +ανήλθε ταχέως εις 239,329 (1834), 357,976 (1839), και 426,031 δρ. + (1842) Έκτοτε περιωρίσθη πως (263), δύναται δέ τις να λάβη ως +μέσον όρον δια τα μετέπειτα έτη το ποσόν των 400,000 δρ. Ανάγκη δε +να ομολογήσωμεν, ως πράττει και αυτός ο About, ότι τοιούτον ποσόν +δεν ήτο υπερβολικόν, λαμβανομένων υπ' όψιν και των εκτάκτων προς το +έθνος υπηρεσιών και της άκρας πενίας, εις ην υπέπεσον μετά την +επανάστασιν και οι προ αυτής πλουσιώτεροι (264). + +Δυστυχώς όμως το κεφάλαιον των συντάξεων δεν περιελάμβανε πάσας τας +πληρωνομένας αποζημιώσεις και όλα τα χορηγήματα, έτεραι δε εύρηνται +εν τοις προϋπολογισμοίς των διαφόρων υπουργείων. Ούτως (265) +αναγράφονται: + +Εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των Στρατιωτικών. +Διά μεν την φάλαγγα . 481,763, δρ. 30) +Διά συντάξεις στρατιωτικάς ) δρ. 579,095.01 +μη αναγραφομένας αναλυτικώτερον . 97,331, » 76) +Εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των Ναυτικών, διά +τεσσαράκοντα συντάξεις................ » 9,784.80 +Εν τω προυπολογισμώ του υπουργείου της Παιδείας, +διά συντάξεις εκκλησιαστικάς................... » 71,103 (266) +Εν τω προϋπολογ. του υπουργ. της Δικαιοσύνης .. » 2,040 +» » » » » των Εσωτερικών, διά +πολιτικάς συντάξεις, μη συμπεριλαμβανομένων 75,000 +δρ. διά βοηθήματα,........ » 23,994 + +_Εν όλω δρ. 686,016_, εις ας προσθέτοντες τας 400,000 δρ. των +συντάξεων έχομεν άθροισμα 1,086,016, ήτοι ποσόν υπέρογκον εν +παραβολή προς τα άλλα έξοδα του κράτους (267). Αλλά το πράγμα δεν +περιορίζεται εν τούτω. Είδομεν προ στιγμής ότι ο προϋπολογισμός του +υπουργείου των Εσωτερικών ανέγραφεν 75,000 δρ. διά χορηγήματα, προς +τούτοις τμήμα του προϋπολογισμού των ναυτικών ουδέν άλλο ήτο +ουσιαστικώς ή απλούν χορήγημα. Ιδού τι γράφει ο Κωνσταντίνος +Κανάρης, υπουργός των ναυτικών ων, περί δύο σπουδαιοτάτων κονδυλίων +του υπουργείου, ό διηύθυνεν (268): + +« Αξιωματικούς εχομεν 400, εξ ων 306 μένουσι διαθέσιμοι. Διά δε +τους διαθεσίμους τούτους δαπανώμεν κατ' έτος δραχμ. 264,492. Το +κεφάλαιον τούτο είναι μεν μέγα, _διότι εξισούται με την του εν +υπηρεσία στόλου ολικήν μισθοδοσίαν_, και κατ' έτος βαίνει αυξάνον, +αλλ' όλοι σχεδόν οι διαθέσιμοι αξιωματικοί είναι άνθρωποι, προς ους +το Έθνος οφείλει κατά μέγα μέρος την ελευθερίαν και ανεξαρτησίαν +του. + +«Ο λόχος των αποστράτων, αποτελούμενος εκ των μη εντελώς ανικάνων +ναυμάχων, συνεστήθη τω 1833, απαρτίζεται εξ ανδρών 46, και απαιτεί +ενιαυσίαν δαπάνην 24,142 δρ.». + +Η _Φάλαγξ_ υπήρξε πηγή άλλων καταχρήσεων. Ο θεσμός ούτος είχε +διπλούν σκοπόν, ον είχε κάλλιστα καθορίση το ιδρύον την Φάλαγγα +βασιλικόν διάταγμα της 18/30 Σεπτεμβρίου 1834. «Η Φάλαγξ ιδρύεται, +λέγει το διάταγμα, διά να δοθή δείγμα της Βασιλικής ευνοίας και της +ευγνωμοσύνης της πατρίδος εις τους γενναίους άνδρας, οίτινες +εχρησίμευσαν ως οδηγοί των συστρατιωτών των εις τον υπέρ της +Ελληνικής ανεξαρτησίας αγώνα, και διά να τοις δοθή ευκαιρία να +διαπρέψωσιν εις την φωνήν του Βασιλέως των διά νέων εκδουλεύσεων». +Ούτως εννοουμένη η Φάλαγξ, ουχί μόνον εδικαιολογείτο τελείως, αλλά +και σπουδαιοτάτας ηδύνατο να προσενέγκη προς το έθνος υπηρεσίας. +Δυστυχώς ούτε υπηρεσίας αξίας λόγου προσήνεγκεν ούτε διωργανώθη +συνετώς. + +Ούτω περιελήφθησαν εν αυτή 900 αξιωματικοί, ων πολλοί ουδέ κατά +φαντασίαν υπήρξαν _οδηγοί των συστρατιωτών των_. Εκ δε της +εξογκώσεως ταύτης των στελεχών προέκυψεν η υπερβολική ενιαυσία +δαπάνη ενός εκατομμυρίου. Εδέησε λοιπόν ταχέως να μετριασθή το +κακόν, και εξεδόθη προς τούτο τω 1838 νόμος θεσπίζων ότι, όσοι εκ +των φαλαγγιτών δεν ήθελον να μείνωσιν εις τετραρχίας ενεργητικάς, +ηδύναντο να λάβωσι προικοδοτήσεις εις γαίας αναλόγους προς το +σύνολον των μισθοδοσιών των. Τα αποτελέσματα του νόμου τούτου +υπήρξαν κατ' αρχάς λίαν ευεργετικά· ο αριθμός των φαλαγγιτών +περιωρίσθη από 900 εις 350 (269) και η εν τω προϋπολογισμώ +αναγραφομένη δαπάνη από ενός εκατομμυρίου εις 400,000 δρ. Δυστυχώς +πολλοί φαλαγγίται δεν εφρόντισαν ν' ανταλλάξωσι τα εις αυτούς +δοθέντα γραμμάτια αντί γαιών, αλλά πωλήσαντες αυτά αντί 25 και 30% +της αξίας, και σπαταλήσαντες τα συλλεχθέντα, ταχέως περιέπεσον εις +την εσχάτην ένδειαν (270). Τότε δε αντί να υποστώσι τα αντίποινα +της ατασθαλίας των, ήγειραν νέας κατά του δημοσίου απαιτήσεις και +έχοντες ισχυρούς πολιτικούς προστάτας, επέτυχον, πράγμα απίστευτον, +νέαν αυτών κατάταξιν εις την Φάλαγγα, ης ο προϋπολογισμός ανήλθε +και πάλιν από 400,000 εις σχεδόν 500,000 δραχμών (271). + +Έτη δέ τινα μετά ταύτα, ότε πλέον ο αριθμός των φαλαγγιτών είχε +περιορισθή εις 240, εψηφίσθη ο νόμος «Περί συντάξεως και +προικοδοτήσεως της εν ενεργεία Φάλαγγος» της 12 Οκτ. 1856, όστις, +ισοδυναμών εν τοις πράγμασι προς διάλυσιν της Φάλαγγος, μετέτρεψε +τον εις τους φαλαγγίτας πληρωνόμενον μισθόν εις σύνταξιν και +συμπεριέλαβεν αυτόν εις τας υπό του υπουργείου των Στρατιωτικών +πληρωνομένας συντάξεις. + +Και ταύτα μεν καθ' όσον αφορά εις τας _συντάξεις_ μέχρι του 1852. +Αλλ' από της εποχής εκείνης ομολογουμένως τα πράγματα μετεβλήθησαν. +Πρώτον παρερχομένων των ετών επέστη η ανάγκη εγκαθιδρύσεως αληθούς +συστήματος συντάξεων στρατιωτικών, ναυτικών και πολιτικών, και επί +τούτω εψηφίσθη σειρά νόμων. Δεύτερον αι συντάξεις δεν διηρούντο +πλέον εις πέντε τάξεις, αλλ' ανεγράφοντο κατά είδος. Ο δε +προϋπολογισμός του 1862, ο τελευταίος της Βαυαρικής Δυναστείας, +υπολογίζων την υπηρεσίαν του δημοσίου χρέους εις 2,848,889, +περιλαμβάνει τον εξής _Αναλυτικόν Πίνακα_: + +&ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ& +1)_Στρατιωτικαί_ Άτομα Συντάξεις +α') Παλαιαί από του 1834.............) 1,780 559,998) +β') Νέαι από του 1852 ...............) +γ') Αποστρατ. μισθ. φάλαγγος ........ 323 313,782) 961,500 + _____ + 2,103 +δ') Ενδεχ. αυξήσεις................. 25,000) +ε’) Αύξησις 20% επί μισθών φάλαγγος. 62,756) + +2)_Ναυτικαί_ +α') Παλαιαί από τoυ 1834...............) +β') Νέαι από του 1853 .................)592 146,658) +γ') Αποστρατευτικοί μισθοί ναυτικών +Επιτάκτων ............................. 202 221,990) + ___ _______ + 794 462,448 +Ενδεχ. αυξήσεις........................ 25,000) +Αύξησις 20% επί μισθών Επιτάκτων.......... 44,394) 438,046 + +3)_Εκκλησιαστικαί_ +Παλαιαί από του 1834.................. 28 14,049 + +4)_Πολιτικαί_ +α') Παλαιαί από του 1834 .............) 31 52,928 +β') Νέαι από του 1855 ................) + +5) Προίκισις ταμείου Πολιτ. +Συντάξεων (272) ...................... 100,000 + _________ + 1,566,523 + +Οπωσδήποτε, όμως, παρ' όλας τας εξωτερικάς αλλαγάς, σπουδαίον μέρος +των νέων συντάξεων εξηκολούθει να μη είναι άλλο ή ανταμοιβή +παρελθουσών και κατά το μάλλον ή ήττον πραγματικών πατριωτικών +υπηρεσιών (273). + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. +Xρέος προς τας ναυτικάς νήσους. + + + +Γνωστόταται είναι αι προς το Έθνος υπηρεσίαι των τριών νήσων Ύδρας, +Σπετσών και Ψαρών, αίτινες, υποστάσαι σχεδόν όλον το βάρος του κατά +θάλασσαν αγώνος, εκλήθησαν και _ναυτικαί_. Γνωστόταται δ' είναι +επίσης αι μεγάλαι χρηματικαί θυσίαι, δι' ων αι νήσοι αύται +ηδυνήθησαν να καλύψωσι τα έξοδα του αρίστου στόλου, ον είχον +καταρτίση. + +Το δε μέγεθος των θυσιών εκείνων δύναταί τις ν' αντιληφθή κάλλιον, +αναλογιζόμενος αφ' ενός μεν ότι αι θυσίαι αύται ανήρχοντο εις 18 +εκατ. δρ. νέων (274), ήτοι εις ποσόν ακόμη σήμερον υπέρογκον διά +τρεις μικράς νήσους, αφ' ετέρου δε ότι τα εξ άλλων πηγών καθ' όλην +την Επανάστασιν εις το δημόσιον εισαχθέντα συμποσούνται περίπου εις +37,800,000 δρ. Επειδή δε πάλιν εκ των 37,800,000 δρ. τούτων, μόνον +22,500,000 δρ. κατεβλήθησαν υπό Ελλήνων (αι 15,300,000 άλλαι +προήλθον εκ των εξωτερικών δανείων), άγεταί τις, μετά του +Παπαρρηγοπούλου (275), εις το συμπέρασμα, ότι το σύνολον των +χρηματικών εισφορών της όλης Ελλάδος ολίγον υπερβαίνει τας των +τριών νήσων. + +Παρατηρητέον προς τούτοις ότι αι θυσίαι αύται εγένοντο εν ταις +ναυτικαίς νήσοις, ουχί, όπως εν τη λοιπή Ελλάδι, υφ' όλων των +τάξεων, αλλά μόνον υπό των προκρίτων (276), ιδίως δε υπό των +Κουντουριωτών (277)· + +Το όλως έκτακτον των προς την πατρίδα υπηρεσιών των τριών νήσων +συνησθάνθησαν ανέκαθεν αι Ελληνικά κυβερνήσεις, αποζημιώσασαι μεν +αυτάς κατά την επανάστασιν (278), βραδύτερον δε αναγνωρίσασαι τας +απαιτήσεις αυτών, εν ώ οι λογαριασμοί των θυσιών της Πελοποννήσου +και της Στερεάς μένουσιν εισέτι ανεκκαθάριστοι (279). + +Αναγνώρισις τον Χρέους — Ο Νόμος του 1853 + +Η ιστορία της αναγνωρίσεως των προς τας τρεις νήσους υποχρεώσεων +είναι μακρά. Από της 14 Απριλίου 1823 αι νήσοι ζητούσι παρά της εν +Άστρει συνελεύσεως, όπως η Πελοποννησιακή γερουσία αναλάβη την +αποζημίωσιν αυτών (280). Μετά μακράν συζήτησιν, καθ' ην ανεγνώσθη +και έγγραφον διαφόρων πελοποννησίων στρατηγών προς τας τρεις νήσους + (281), η πρότασις αυτών εγένετο δεκτή. Ολίγω δε βραδύτερον η εν +Επιδαύρω εθνική συνέλευσις απεφάσισε ν' αναγνωρισθώσιν ως δημόσια +χρέη και τα από του 1823 μέχρι του 1826 γενόμενα και αποδεδειγμένα +έξοδα (282). + +Ο Κυβερνήτης βαίνων έτι πρόσω συνέστησεν εις την Δ' εθνικήν +συνέλευσιν να λάβη υπ' όψιν τας αναφοράς των τριών νήσων (283), +έδωκε δε εις αυτάς και προσωρινάς μικράς αποζημιώσεις (284). + +Ο Καποδίστριας όμως εδολοφονήθη πριν ή κανονισθή το ζήτημα και επί +μακρόν ενομίσθη ότι αι απαιτήσεις των τριών νήσων θα ελάμβανον την +τύχην των αξιώσεων της λοιπής Ελλάδος. Τούτο εγέννησε μάλιστα και +ταραχάς εν Ύδρα (285). Πλην, ως είπομεν, το έθνος είχε την +συναίσθησιν ότι αι υποχρεώσεις αυτού προς τας τρεις ναυτικάς νήσους +είχον τι το εξαιρετικόν. Προς τούτοις οι έχοντες απαιτήσεις +νησιώται, εκτός του ότι ήσαν ολίγοι και κάτοχοι αναμφισβητήτων +τίτλων, ήρχισαν να λαμβάνωσι, λόγω των υπηρεσιών αυτών, παντοίας +χορηγήσεις και συντάξεις (286). Εθεωρήθη λοιπόν εν ταυτώ +επάναγκες και δίκαιον ν' αποκατασταθή ποια τις ισότης μεταξύ των +δικαιούχων, δι' ειδικού νόμου, όστις εψηφίσθη τη 22α Ιανουαρίου +1853 (287). Τρία έτη βραδύτερον, τη 12η Ιουλίου 1856, Βασιλικόν +Διάταγμα ώρισε τας απαιτήσεις των νήσων εις δρ. παλαιάς 20,000,000 + (288) (18,000,000 δρ. νέας), απέναντι των οποίων εδίδετο το υπό +του νόμου ορισθέν ενιαύσιον χορήγημα δρ. παλ. 200,000, ήτοι τόκος +1%. + +Η προσωρινή αύτη κατάστασις, ήτις παρετάθη μέχρι του παρόντος +έτους, υπ' ουδεμίαν έποψιν ήτο ικανοποιητική. Διότι αφ' ενός μεν +ούτε αι προς τας τρεις νήσους πολλάκις επισήμως αναγνωρισθείσαι +υποχρεώσεις εξετελούντο, και πράγματι τόκος 1% δυσκόλως δύναται να +υποληφθή ως αρκούσα αποζημίωσις, ούτε το κεφάλαιον του χρέους του +δημοσίου ωρίζετο μετά τινος ακριβείας. Αφ' ετέρου δε παρατεινομένης +της καταστάσεως και αυτός ο νόμος του 1853 εστερείτο καθ' ημέραν +του πατριωτικού εκείνου χαρακτήρος, όστις εδικαιολόγει το +εξαιρετικόν αυτού· καθ' ότι παρερχομένων των ετών οι αρχικοί +δικαιούχοι απεξενούντο των δικαιωμάτων και υπήρχε κίνδυνος μήπως +θάττον ή βραδύτερον πάντα τα χορηγήματα και μετ' αυτών αι +απαιτήσεις εξοφλήσεως εις το άρτιον περιέλθωσιν εις οικογενείας, +προς ας ουδεμίαν το έθνος ώφειλεν ευγνωμοσύνην. + +Ούτως εχόντων των πραγμάτων, εδέησεν η Κυβέρνησις να επέμβη. +Υπεβλήθη δε υπ' αυτής νομοσχέδιον, διά του οποίου ανεγνωρίζοντο αι +προς τας ναυτικάς νήσους υποχρεώσεις και ελαμβάνετο φροντίς προς +απόσβεσιν αυτών, χωρίς όμως να επιβαρυνθή σπουδαίως ο +προϋπολογισμός. + +Αι κυριώτεραι διατάξεις του νομοσχεδίου τούτου, νυν νόμου ΓΚΕ' της +16ης Ιουνίου 1904, είναι αι εξής: + +Αι απαιτήσεις των τριών νήσων αναγνωρίζονται χρέος δημόσιον, ου το +κεφάλαιον ορίζεται άπαξ διά παντός εις 18 εκατ. δρ. Απέναντι του +κεφαλαίου τούτου και _επί τη βάσει των μέχρι τούδε χρηματικών +ενταλμάτων_, εκδίδονται τοις δικαιούχοις ονομαστικαί ή και ανώνυμοι +ομολογίαι αποφέρουσαι τόκον 1%. + +Κανονισθέντος δε ούτω του κεφαλαίου του χρέους, ο νέος νόμος +μεριμνά περί της αποσβέσεως αυτού, προς τούτο δε ορίζει ότι: + +α') Διά την υπηρεσίαν του νέου δημοσίου χρέους, εις τας μέχρι τούδε +αναγραφομένας εν τω προϋπολογισμώ 180,000 δρ. προστίθεται ενιαυσίως +ποσόν 20,000 δρ. αντιπροσωπευουσών το χρεωλύσιον, όπερ θέλει +αυξάνεσθαι κατ' έτος διά των τόκων των διά κληρώσεως αποσβεννυμένων +ομολογιών. Επειδή δε προφανώς η μέθοδος αύτη της χρεωλυσίας είναι +βραδυτάτη, ο νόμος προσθέτει + +β') Αι νέαι ομολογίαι γίνονται δεκταί έτι τω αρτίω εις προεξόφλησιν +ανανεουμένου προς το δημόσιον χρέους, και εις πληρωμήν δόσεων +Εθνικών και Εκκλησιαστικών κτημάτων, δηλαδή εν άλλαις λέξεσιν _εις +απότισην δυσχερώς εισπραττομένων χρεών_. + +Διά του διπλού τούτου μέσου υπολογίζεται υπό της βραχυτάτης +εισηγητικής του νομοσχεδίου εκθέσεως (289), ότι εντός ουχί μακρού +χρόνου και άνευ θυσίας διά το δημόσιον θέλουσιν αποσβεσθή αι +εκδοθησόμεναι ομολογίαι. Η δε απόσβεσις αύτη επιταχύνεται και διά +του άρθρου 8, ορίζοντος ότι, εάν εντός πέντε ετών από της +δημοσιεύσεως δεν ήθελε ζητηθή η έκδοσις ομολογιών, παν δικαίωμα επί +των διά του νόμου τούτου χορηγουμένου πλεονεκτήματος διαγράφεται. + +Ο ούτω συνοψισθείς νόμος της 16 Ιουνίου δεν έτυχε πολύ ευμενούς +υποδοχής. Παρετηρήθη πράγματι έν τισιν οργάνοις του τύπου, ότι +ήθελεν είναι ίσως χρήσιμος και δίκαιος ψηφιζόμενος προ +πεντηκονταετίας, ότε οι τίτλοι ευρίσκοντο έτι εις χείρας των +αρχικών δικαιούχων, αλλ' ότι έκτοτε οι τίτλοι ούτοι είχον ως επί το +πολύ πωληθή εις ευτελή τιμήν, και συνεπώς ότι ο νέος νόμος, ο +σκοπών την αμοιβήν μεγάλων προς την πατρίδα υπηρεσιών, θα ανταμείψη +μόνον την οξυδέρκειαν ευφυών κερδοσκόπων. + +Υπάρχει βεβαίως ποιά τις αλήθεια εν ταις σκέψεσι ταύταις, αλλά δεν +νομίζω αυτήν αρκούσαν, όπως απορριφθή η αρχή του νόμου της 16ης +Ιουνίου. Διότι αφ' ενός μεν πλείστοι των αρχικών δικαιούχων, ως +επείσθην εκ προχείρου ανακρίσεως, δεν απεξενώθησαν των δικαιωμάτων +των, αφ' ετέρου δε πάσα αναβολή εις τον διακανονισμόν του χρέους θα +είχεν ακριβώς το αποτέλεσμα να ελαττώνη βαθμηδόν τον αριθμόν των +οικογενειών, ων ο νομοθέτης του 1853 ηθέλησε ν' ανταμείψη τας +υπηρεσίας. Επειδή δε μοιραίως ώφειλε κανονισμός τις να επέλθη, ήτο +σύμφωνον προς το πνεύμα του νόμου να γίνη ο κανονισμός ούτος όσον +ένεστι θάττον. + +Όσον αφορά νυν εις τας λεπτομερείας του νόμου, πολλά δύναται τις +βεβαίως ν' αντείπη. Συνέτεινεν αναμφιβόλως εις την ατέλειαν αυτού η +έλλειψις προκαταρκτικής μελέτης (290), και η σπουδή μεθ' ης ο +νόμος εψηφίσθη. + +Εκ της αμελείας και της σπουδής ταύτης προέκυψαν δυσκολίαι εις την +εφαρμογήν του νόμου, το δε προς εκτέλεσιν του νόμου εκδοθέν +βασιλικόν διάταγμα περιέπλεξεν, έτι πλέον τα πράγματα (291). Ουχ +ήττον όμως ο νέος νόμος, μετά τινων τροποποιήσεων ή άνευ τοιούτων, +δεν θα βραδύνη να εφαρμοσθή, εφαρμοζόμενος δε θα έχη, ως είπομεν, +το πλεονέκτημα ν' αποσβέση από του προϋπολογισμού βάρος μη ακριβώς +καθωρισμένον και όπερ ένα σχεδόν αιώνα μετά την επανάστασιν δεν +ανταποκρίνεται πλέον εις τον αρχικόν αυτού σκοπόν. + + + +ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ +ΕΠΙ ΤΟΥ Β' ΒΙΒΛΙΟΥ + + + +Ανασκοπούντες νυν τα κατά το Δημόσιον χρέος επί της Βαυαρικής +Δυναστείας, παρατηρούμεν ότι η αντιπάθεια του Όθωνος προς τα +δάνεια, η αναστολή της υπηρεσίας των δανείων των τριών Δυνάμεων και +των Βαυαρικών, καθώς και η μη αναγνώρισις των δανείων της +ανεξαρτησίας, κατέληξαν αφ' ενός μεν εις το να βαρυνθή ελάχιστα ο +προϋπολογισμός, αφ' ετέρου δ' όμως να φθάση το ονοματικόν χρέος της +Ελλάδος εις ύψη δυσθεώρητα. + +Και εν ώ η αποστροφή του Βασιλέως προς τα δάνεια, εξηγουμένη και εκ +του ότι μόνον υπό επαχθεστάτους όρους ηδύνατο τότε να δανεισθή η +Ελλάς, είναι αξία παντός επαίνου, η μη επιδίωξις συμβιβασμού ως +προς τα μεγάλα ημών εξωτερικά δάνεια είναι τοσούτω μάλλον +κατακριτέα, καθ' όσον ηναγκάσθημεν βραδύτερον να υποβληθώμεν ένεκεν +αυτών εις βαρείας θυσίας. + +Ανεξαρτήτως νυν πάσης κρίσεως περί της δημοσιονομικής ταύτης +πολιτείας, παρατηρούμεν ότι το δημόσιον χρέος της Βαυαρικής +Δυναστείας εις τας παραμονάς της πτώσεως αυτής συνοψίζεται ως εξής: + +α') Δάνειον του 1824 και 1825. + +Εκ των δανείων έμενον εν κυκλοφορία ομολογίαι αξίας 2,250,615 + (292). +_Εις ταύτας προσθετέοι οι καθυστερούμενοι τόκοι από του 1826_. + +β') Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. +_Εις το χρεωστούμενον κεφάλαιον προσθετέοι και οι τόκοι από τον +1843_. + +γ') Τα Βαυαρικά Δάνεια. + +_Εκ τούτων υπελείπετο κεφάλαιον 2,700,000 δρ., εις ό προσθετέοι, ως +και άνω_, οι τόκοι από του 1843. + +δ') Το εσωτερικόν χρέος, απαρτιζόμενον καθ' ολοκληρίαν σχεδόν εκ +του χρέους προς τας ναυτικάς νήσους, _χρέους υπολογισθέντος εις 20 +εκατ. παλαιών δραχμών_ (293). + +ε') _Αι Συντάξεις_, περιλαμβάνουσαι, και μετά το 1852, αποζημιώσεις +ή ανταμοιβάς σχετιζομένας προς τον Αγώνα. + +Απέναντι του ονοματικού τούτου χρέους, ου το βάρος είναι δύσκολον +να υπολογισθή μετά τινος ακριβείας (294), ο τελευταίος +προϋπολογισμός της Βαυαρικής Δυναστείας αναγράφει τον εξής πίνακα: + +ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ + +Χρέος εξωτερικόν +1) Απόδοσις εις λογαριασμόν των προκαταβολών +των Δυνάμεων ........... 1,005,120 +2) Προμήθεια κτλ. δανείου Ρόσχιλδ . . 50,376 + _________ + 1,055,496 (295) +Χρέος εσωτερικόν + +1) Χορήγημα Ναυτικών νήσων ....... 200,000 +2) Ομολογ. απέναντι παλαιών απαιτήσεων20,370 +3) Τόκοι εγγυοδοσίας υπολόγων ........ 6,500 + _______ + 226,870 + +Συντάξεις +1. Στρατιωτικαί ................... 961,600 +2. Ναυτικαί........................ 438,046 +3. Εκκλησιαστικαί ................. 14,049 +4. Πολιτικαί........................ 52,928 +5. Προίκισις ταμείου Εθν. συντάξεων 100,000 + ________ + 1,566,523 + Σύνολον 2,848,899 (296) + + + +ΤΕΛΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ + + + +ΠΙΝΑΞ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ + + + +ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ + + (σελ. ε' - ιε') + + +ΒΙΒΛION A' +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' Έκδοσις και χρήσις α' Δανείου. + +Εισαγωγικαί παρατηρήσεις σελ. 1 - 3. — Τα οικονομικά της Ελλάδος +κατά την επανάστασιν (Δημόσιαι πρόσοδοι, λαφυραγωγία, εκούσιαι και +καταναγκαστικαί εισφοραί)· σελ. 4 - 8 — Ανάγκη δημοσίου δανείου. +Πρώται διαπραγματεύσεις (Κεφαλάς Ολύμπιος, Μεταξάς, ο Jourdain και +οι ιππόται της Ρόδου, Ρώμας)· κάθοδος εις Ελλάδα των Ρούπενθαλ, +Πήκοκ και Βουίτς· σελ. 8 - 13. + +Νέαι διαπραγματεύσεις, ο Λουριώτης και ο Blaquière, ανάμιξις του +Greek Committee· αποστολή εις Αγγλίαν I. Ορλάνδου, Α. Λουριώτου και +I. Ζαΐμη· σελ. 13 - 15. — Κατάστασις του Λονδινίου Χρηματιστηρίου· +κερδοσκοπική μανία, δάνεια Κύπρου και Ηπείρου· σελ. 15 - 17. — +Επιτυχία Ελληνικού δανείου 800,000 Λ., οι όροι της εκδόσεως - σελ. +17 - 18. — Αποστολή των χρημάτων, τα κατά την αποστολήν επεισόδια· +σελ. 18 - 19. — Άφιξις των χρημάτων εις Ελλάδα· ελεεινή χρήσις +αυτών· κρίσεις Φίνλεϋ και Γερβίνου· σελ. 19 - 21. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' Έκδοσις και χρήσις β' Δανείου. + +Διαπραγματεύσεις περί νέου δανείου εν Παρισίοις και Λονδίνω· σελ. +22 - 23 — Επιτυχής έκδοσις δανείου δύο εκατομμυρίων στερλινών· +αθλία διαχείρισις του δανείου· ο Ορλάνδος, ο Λουριώτης και η +_τετραρχία_· κρίσεις περί των Ελλήνων επιτρόπων· σελ. 23 - 27. + +Ανάλυσις της χρήσεως του β' δανείου· σελ. 28 - 29. — Παρ. Α'. _Ποσά +διατεθέντα εν τω χρηματιστηρίου του Λονδίνου _αθρόαι και +σκανδαλώδεις εξαγοραί ομολογιών· σελ. 29 - 33. + +Παρ. Β'. Χρήματα διατεθέντα εις στρατιωτικάς και ναυτικάς +παρασκευάς. + +I. _Προμήθεια όπλων, καννονίων και πολεμεφοδίων·_ σελ. 34 - 35. + +II. _Κατασκευή ατμοπλοίων εν Αγγλία. — Εμφάνισις Κόχραν_ (Ανάγκη +ατμήρους στόλου· σχέδιον του Hastings· επέμβασις της τετραρχίας· +ανάμιξις του Κόχραν, επιβλαβείς αυτής συνέπειαι· διασπάθησις +160,000 Λ. - ο παραγγελθείς στολίσκος αποβαίνει πάντη άχρηστος τη +Ελλάδι) σελ. 35 - 40. + +III. _Ναυπήγησις Φρεγατών εν Αμερική. — Αποστολή Κοντοσταύλου_ +παραγγελία φρεγατών εν Νέα Υόρκη· νέα σκάνδαλα, ο στρατηγός +Λαλλεμάν και οι κ. κ. Λερουά, Βαγιάρ και Σα· αποστολή Κοντοσταύλου +εις Ουασιγκτώνα· ο εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις κρατών +φιλελληνισμός, επέμβασις της Αμερικανικής κυβερνήσεως· νέαι +δυσκολίαι, η αιρετοκρισία και ο αιρετοκρίτης Πραττ· κάθοδος της +_Ελλάδος_ εις Ναύπλιον υπηρεσίαι του Κοντοσταύλου, προς το Έθνος) +σελ. 40 - 46. + +Παρ. Γ'. Χρήματα περιελθόντα εις χείρας Ελληνικάς (Σπατάλη των +περισωθέντων 308,000 Λ. Αι ευθύναι Ορλάνδου και Λουριώτου) σελ. 46 +- 49. + +Συμπέρασμα περί του β' δανείου· σελ. 49 - 50 — Δάνεια προς διάσωσιν +του Μεσολογγίου· αποτυχία αυτών σελ. 50 - 51. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' Διαρρύθμισις των δανείων της Ανεξαρτησίας. + +Νομική άποψις του ζητήματος· αι υποχρεώσεις της Ελλάδος· σελ. 52 - +54. + +Πρώται διαπραγματεύσεις 1827 - 1832. (Ψηφίσματα Εθνικών Συνελεύσεων +Άργους και Τροιζήνος· έκθεσις και σχέδιον της επί των δανείων +επιτροπής· σχέδιον αποσβέσεως των δανείων διά παραχωρήσεως εθνικών +γαιών) 54 - 57. — Λόγοι δι' ους αι διαπραγματεύσεις δεν κατέληξαν· +σελ. 57 - 58. — Παράτασις της καταστάσεως καθ' όλην την βασιλείαν +του Όθωνος· σελ. 58. + +Ανάγκη διακανονισμού των δανείων (λόγοι ηθικοί και λόγοι υλικοί) +σελ. 58 - 60. — Αναβολή του συμβιβασμού και αιτίαι αυτής σελ. 60 - +63. + +Νέαι διαπραγματεύσεις 1866 - 1872. (Προτάσεις Μέρλιν, ο κ. +Σπάρταλης, ο Π. Βράιλας Αρμένης. Υπογραφή συμβάσεως και ψήφισις +αυτής εις α' ανάγνωσιν υπό της Βουλής· ατυχής πολιτεία +Βαλασσοπούλου· αποστολή Οικονομίδου)· σελ. 63 - 66. + +Επανάληψις των διαπραγματεύσεων. — Ο κ. I. Γεννάδιος (Δράσις του κ. +Γενναδίου, αι προς επίτευξιν συμβιβασμού μεγάλαι δυσχέρειαι, +σύμβασις μετά των Άγγλων κατόχων ομολογιών, κύρωσις αυτής υπό της +Βουλής)· σελ. 66 - 70. + +Διαρρύθμισις οριστική των δανείων. (Τα κατά την μετατροπήν, η +_Λευκή Βίβλος_ του 1879· _Έκθεσις Λογιστική_ περί του γενικού +λογαριασμού των μετατραπέντων δανείων) σελ. 70 - 72. + +ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ Α' ΒΙΒΛΙΟΥ + +Β I Β Λ I Ο Ν Β' + +ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ EΠΙ ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + +_Εισαγωγικαί παρατηρήσεις_ (σελ. 73 - 74). + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. + +Επιτακτική ανάγκη εξωτερικού δανείου· σελ. 75 - 77. Η εγγύησις των +Δυνάμεων (λόγοι δι' ους εδόθη)· σελ. 78 - 80. + +Παρ. Α '. Συνομολόγησις και έκδοσις δανείου (Διαβήματα Καποδιστρίου +και Λεοπόλδου· αι Δυνάμεις προτείνουσιν εις την Βαυαρίαν να +εγγυηθώσι δάνειον εξήκοντα εκατομμυρίων· όροι της εγγυήσεως, το +άρθρον 12 § 6 της Συνθήκης της 7 Μαΐου 1832. — Έκδοσις του +δανείου εις τρία τμήματα, τα κατά την έκδοσιν της γ' σειράς) σελ. +81 - 84. + +Παρ. Β'. Χρήσις του δανείου (Μεσιτικά και έξοδα εκδόσεως· τόκοι και +χρεωλύσια από 1833 - 1843· αποζημιώσεις — Ανωφελείς δαπάναι: έξοδα +αντιβασιλείας και έξοδα στρατού, οι από του 1833 - 1843 δύο +στρατοί. — Θυσίαι και προσπάθειαι της Ελλάδος, αναστολή των +πληρωμών· σελ. 85 - 92. + +Παρ. Γ'. Διαπραγματεύσεις προς κανονισμόν τον δανείου. (Περίοδος +του 1848 - 1856, η Αγγλία και ο Κωλέττης, εσφαλμένη πολιτεία των +Ελληνικών κυβερνήσεων. — Περίοδος 1856 — 1864, επέμβασις των +Δυνάμεων, η Διεθνής Επιτροπή και η έκθεσις αυτής, σύμβασις Ιουνίου +1860. — Μη εκτέλεσις της συμβάσεως, νέαι διαπραγματεύσεις (1864 - +1865). — Διαρρύθμισις του δανείου, φύσις της εξ 900,000 φρ. +ενιαυσίας εισφοράς, σελ. 92 - 104. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' Βαυαρικά δάνεια και Χρέος προς τους κληρονόμους του +Όθωνος. + +Παρ. Α'. Τα Βαυαρικά Δάνεια. (Πηγή των Βαυαρικών δανείων αι από +1838 - 1842 συμβάσεις· αναστολή της υπηρεσίας των δανείων, νομική +άποψις του ζητήματος· επέμβασις του Βίσμαρκ, ο συμβιβασμός του +1880) σελ. 105 - 111. + +Παρ. Β'. Το προς τους Κληρονόμους του Όθωνος Χρέος. Αι απαιτήσεις +του Όθωνος, υπολογισμός αυτών επέμβασις των Δυνάμεων, η υπέρ του +Όθωνος αντίδρασις, συμβιβασμός του 1868· προσεχής απόσβεσις του +χρέους τούτου) σελ. 111 - 113. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' Εσωτερικόν Χρέος και Συντάξεις. + +Α'. Το Εσωτερικόν Χρέος· σελ. 114. — Β'. Αι Συντάξεις (_Αι παλαιαί +συντάξεις_, φύσις αυτών: είναι ανταμοιβαί ή αποζημιώσεις πηγάζουσαι +από του Αγώνος· διαίρεσις των συντάξεων εις πέντε τάξεις. _Άλλα +Χορηγήματα_, η Φάλαγξ, παντοίαι καταχρήσεις. — _Αι νέαι συντάξεις_ + (από του 1852). — Αναλυτικός πίναξ των συντάξεων κατά τον +προϋπολογισμόν του 1862) 115 - 122. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ' Χρέος προς τας τρεις Ναυτικάς νήσους. + +Έκτακτοι υπηρεσίαι των Ναυτικών νήσων παραβολή προς τας χρηματικάς +θυσίας της λοιπής Ελλάδος· σελ. 123 - 125. — Αναγνώρισις του +χρέους, αι εθνικαί συνελεύσεις, ο Κυβερνήτης, ο νόμος της 22ας +Ιανουαρίου 1853 και το Β. Διάταγμα της 12ης Ιουλίου 1856· σελ. 126 +- 127. — Ανάγκη νομοθετικής μεταρρυθμίσεως. — Ο Νόμος ΓΚΕ' της 16ης +Ιουνίου 1904, ο διπλούς αυτού σκοπός: καθορισμός του χρέους, ταχεία +και ολιγοδάπανος απόσβεσις αυτού· κρίσεις περί του νόμου ΓΚΕ' σελ. +128 - 130. + +_Συμπέρασμα επί του Β' Βιβλίου_ (Ονοματικόν και Πραγματικόν χρέος +της Ελλάδος· πίναξ αναλυτικός του Δημοσίου Χρέους κατά τον +προϋπολογισμόν του 1862) σελ. 131 - 133. + +_Πίναξ των Περιεχομένων_ σελ. 134 - 138. + + + +TΙMATAΙ ΔΡΑΧ. 5 + + + +Εν Αθήναις, Tυπογραφείον «Εστία»· Κ. Μάισνερ και Ν. Καργαδούρη - +4398. + + + + +***** + + 1) Η μελέτη αύτη αποτελεί μέρος (σελ. 174 - 187) της Étude +Économique de la Grèce, ήτοι του αρτιωτέρου οικονομικού έργου, +όπερ εγράφη μέχρι τούδε περί της χώρας ημών. Προσθετέον ότι ο +Casimir Leconte ομιλεί κυρίως περί του Δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων, ελάχιστα δε λέγει περί των Δανείων της Ανεξαρτησίας, +άτε μη ανεγνωρισμένων τότε και μη αναφερομένων εν τω προϋπολογισμώ. +Η Étude Économique de la Grèce εδημοσιεύθη εν Παρισίοις τω 1847, +μετά διετή διαμονήν του συγγραφέως εν Ελλάδι. + + 2) Το απόφθεγμα τούτο του Guizot ανέγραψεν ο Παπαρρηγόπουλος ως +ρητόν εν αρχή της _Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους_. + + 3) Παράβ. τον ημέτερον _Εισιτήριον λόγον εις το μάθημα της +δημοσιολογίας_, σελ. 30. + + 4) Τα Εθνικά Δάνεια απετέλεσαν το θέμα των ημετέρων παραδόσεων +κατά το β' εξάμηνον του παρελθόντος σχολικού έτους. Κατά το α' +εξάμηνον εδιδάχθη η Γενική θεωρία του δανείου, κατά δε το +ακαδημαϊκόν έτος 1902 - 1903 είχον μελετηθή αι Γενικαί αρχαί της +δημοσιονομικής, αι Δημόσιαι Πρόσοδοι και το παρ' ημίν κρατούν +φορολογικόν σύστημα. Μικρόν μέρος των παραδόσεων τούτων συνοψισθέν +εξεδόθη γαλλιστί υπό τον τίτλον: L'impôt direct en Grèce et son +évolution. + + 5) Βλ. κατωτ. έτερον έργον αγγλικόν του Κοντοσταύλου, [A narrative of the +material facts in relation with the building of the two frigates] + + 6) Η έκθεσις αύτη τυπωθείσα τω 1849 είχεν υποβληθή εις την Βουλήν +από του 1845. + + 7) Υπό Βιάρου Καποδιστρίου. + + 8) Τα δάνεια της ανεξαρτησίας διαιρούνται εις δύο περιόδους, εις +την της συνομολογήσεως και χρήσεως, ήτις περιορίζεται εις τρία έτη +αφ' ενός, και εις την της διαρρυθμίσεως, ήτις επεκτείνεται επί έξ +δεκαετηρίδας, αφ' ετέρου. + +Και δια μεν την μελέτην της πρώτης περιόδου πολλαί δυσκολίαι +απαντώσιν: + +α') Δεν υπάρχουσιν επί του θέματος ειδικαί πραγματείαι, διότι +τοιαύτη βεβαίως δεν δύναται να θεωρηθή το δεκατρισέλιδον _Υπόμνημα +περί Αγγλοελληνικών Δανείων_ του Ν. Θ. Κορεσίου (Αλεξάνδρεια, +1868), όπερ άλλως τε δεν είναι ή ανατύπωσις άρθρων τινών εν τη +Μερίμνη καταχωρισθέντων. + +β') Επίσημα έγγραφα ελάχιστα εδημοσιεύθησαν υπό της Ελληνικής +κυβερνήσεως, και αυτά δε τα δημοσιευθέντα είναι μικράς σημασίας. +Επειδή δε ουδέποτε αι Δυνάμεις επενέβησαν εις τα δάνεια της +ανεξαρτησίας, στερούμεθα των ξένων, ιδίως Αγγλικών, εκείνων +δημοσιευμάτων, άτινα είναι σπουδαιότατον βοήθημα δια την μελέτην +των μεταγενεστέρων ελληνικών δανείων. + +Αι γενικαί ιστορίαι και αυταί μικρόν βοήθημα προσφέρουσι τω +φιλίστορι, καθ' ότι, δια λόγους ους εκθέτομεν εν τω κειμένω, οι +γράψαντες περί της επαναστάσεως παρημέλησαν την οικονομικήν αυτής +άποψιν. Εν τούτοις εύρηνται σποραδικώς πληροφορίαι παρά τω Φίνλεϋ, +τω Τρικούπη, τω Βλακιέρ, τω Μένδελσων - Βαρθόλδη και τω Γερβίνω, +αφθονώτεραι μεν παρά τω πρώτω, ασφαλέστεραι δε παρά τω τελευταίω. +Επίσης ενδιαφέρουσαι πληροφορίαι περί δύο μη πραγματοποιηθέντων +δανείων, του μετά των ιπποτών της Ρόδου και του προς διάσωσιν του +Μεσολογγίου, δίδονται υπό του Jourdain (Mémoires historiques et +militaires sur les événements de Grèce) και υπό του Fabre + (Histoire du siège de Missolonghi). Τέλος το υπό του κ. Δ. Γρ. +Καμπούρογλου δημοσιευθέν _Αρχείον Ρώμα_, εκτός ότι περιέχει +ποικίλας πληροφορίας περί των δανείων εν γένει, αποκαλύπτει άχρι +τούδε αγνώστους διαπραγματεύσεις προς εξεύρεσιν δανείου εν Ιταλία. + +Πλην πάντα ταύτα θα ήρκουν μόλις προς συγγραφήν ολιγοσελίδου +διατριβής, οία είναι η του Κορεσίου. Εξ άλλου δ' όμως η αθλία +χρήσις των δανείων εγένετο πρόξενος μομφών και κατηγοριών, αίτινες +καταλήξασαι εν μεν τη Ελλάδι εις μακράς δίκας, εν δε τη Αγγλία εις +μεγάλην δημοσιογραφικήν ανάκρισιν, έρριψαν, ευτυχώς δια τον +γράφοντα, άπλετον φως επί του προκειμένου θέματος. + +Και αι μεν εν Ελλάδι δίκαι είναι αι του Ορλάνδου και Λουριώτου. Οι +δύο ούτοι άνδρες, περί της ικανότητος των οποίων υπάρχουσιν +αμφιβολίαι, αλλά των οποίων η τιμιότης πρέπει, νομίζω, να θεωρήται +ανεπίληπτος, είχον πεμφθή εις Αγγλίαν ως αντιπρόσωποι της Ελληνικής +κυβερνήσεως δια την υπόθεσιν των δανείων. Η ατυχεστάτη χρήσις του +β' δανείου επέσυρε κατ' αυτών την γενικήν αγανάκτησιν, ήτις +εξεδηλώθη και δι' αποφάσεως, μηδέποτε άλλως εκτελεσθείσης, του +Ελεγκτικού συνεδρίου (14 Ιαν. 1835), κηρυττούσης αυτούς αλληλεγγύως +χρεώστας 809,008 δρ. + +Προς ανασκευήν της αποφάσεως ταύτης ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης +εδημοσίευσαν τω 1839 - 1840 μέγα δίτομον έργον, 529 σελίδων εις +τέταρτον, όπερ καλείται μεν _Απολογία_, είναι δ' όμως πράγματι +αποθήκη όλων των εγγράφων επισήμων και μη, όσα ευρίσκοντο εις τας +χείρας των συγγραφέων. Ούτως, εκτός της κυρίως απολογίας, το έργον +περιλαμβάνει πάσαν την μεταξύ της κυβερνήσεως και των επιτρόπων +διαμειφθείσαν αλληλογραφίαν, άσχετον εν πολλοίς προς τα δάνεια, +μέγα μέρος των περί των δανείων εν Αγγλία γραφέντων, τέλος δε +παντοίαν ύλην οπωσδήποτε σχετιζομένην προς την επίσημον αποστολήν +των δύο συνεργατών. Δυστυχώς όμως το πολυτιμότατον τούτο έργον +είναι εις άκρον δύσχρηστον, διότι, εκτός ότι στερείται πινάκων των +περιεχομένων, φαίνεται στερούμενον και αρχικού σχεδίου. Καθ' ημάς +τουλάχιστον, καίτοι διεξήλθομεν επισταμένως πλέον ή δεκάκις την +_Απολογίαν_, καίτοι κατεστρώσαμεν πρόχειρον ευρετήριον αυτής, δεν +κατωρθώσαμεν εισέτι ν' ανακαλύψωμεν ποίον σχέδιον ηκολούθουν οι +συγγραφείς, διατί κατεχώρισαν τούτο ή εκείνο το έγγραφον και διατί +κατεχώρισαν αυτό εις ταύτην την θέσιν και ουχί εις εκείνην. + +Πολύ μεθοδικωτέρα είναι η προς αντίκρουσιν του Ορλάνδου και +Λουριώτη δημοσιευθείσα υπό του Σπανιολάκη μελέτη (_Παρατηρήσεις επί +της Απολογίας I. Ορλάνδου και Α. Λουριώτη, Αθήναι 1840_), ήτις, +καίπερ βραχεία (84 σελ.), περιλαμβάνει, ιδίως εν τοις παραρτήμασι, +πολυτίμους πληροφορίας μη παρεχομένας υπό της _Απολογίας_. + +Και ταύτα μεν καθ' όσον αφορά εις τα ελληνικά δημοσιεύματα. Αλλ' η +αισχρά διασπάθησις των χρημάτων του β' δανείου εγέννησεν αφ' ετέρου +και την αγανάκτησιν των εν Αγγλία φιλελλήνων, οίτινες επιληφθέντες +ανακρίσεων ανεκάλυψαν ότι η σπατάλη των ιερών εκείνων χρημάτων +ωφείλετο ιδίως εις τους αναλαβόντας την διαχείρισιν του δανείου +συμπατριώτας αυτών. Η αγανάκτησις τότε του κοινού εκορυφώθη καί +τινες αγγλικαί εφημερίδες, ιδίως ο _Χρόνος_, ήρξαντο +λεπτομερεστέρας ανακρίσεως, ήτις απεκάλυψε νέα σκάνδαλα και έφερεν +εις φως πράγματα, άτινα άνευ αυτής θα ηγνοούντο δια παντός. Πολλά +των εκ της αφορμής εκείνης εν Λονδίνω γραφέντων είχον μεταφρασθή +Ελληνιστί και καταχωρισθή εν τη _Απολογία_, προϊόντος όμως του +χρόνου τα σκάνδαλα του 1825 και 1826 ελησμονήθησαν, επεκράτησε δ' +εν Ευρώπη πεποίθησις περί της κακής πίστεως της Ελληνικής +κυβερνήσεως, ήτις κατασπαταλήσασα δήθεν τα δάνεια δεν ανεγνώριζε +καν αυτά. Προς διαφώτισιν του κοινού και συνεπώς προς επίτευξιν +δικαιοτέρου συμβιβασμού, ο κ. Γεννάδιος εδημοσίευσε τα κυριώτερα +των άρθρων εκείνων υπό τον τίτλον: The Greek Loans of 1824 - 1825 — +How they were handled and what the world thought of (London. P. S. +King. 1878). Ο δε αναγνώστης θέλει εύρη εν τω παρόντι έργω όσον +ένεστιν αρτιώτερον κατάλογον των κατά την εποχήν εκείνην +δημοσιευθέντων εν τω Αγγλικώ τύπω άρθρων, ως και πολλάς περικοπάς +αυτών. + +Προσθετέον τέλος ότι μέρος των χρημάτων του β' δανείου εδαπανήθη +εις κατασκευήν φρεγατών εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις. Η παραγγελία +δ' αύτη των φρεγατών προεκάλεσε πρώτον μεν την εις Αμερικήν +αποστολήν του Κοντοσταύλου, συνοδευθείσαν υπό παντοίων δικών και +διαβολών, ως συνέπειαν δε της αποστολής ταύτης παντοία εν Αμερική +και Ελλάδι δημοσιεύματα. Των δημοσιευμάτων τούτων, δια των οποίων +μανθάνουσι και οι μεταγενέστεροι τα εν Αμερική τότε συμβάντα, +δίδεται εν τω οικείω κεφαλαίω εκτενής κατάλoγoc (βλ. Κεφ. Β' παρ. +β', ΙΙΙ). + +Η δευτέρα περίοδος η της διαρρυθμίσεως των δανείων επεξετάθη επί +εξήκοντα έτη. Δι' ους λόγους όμως θα εκθέσωμεν βραδύτερον, καθ' +όλην την βασιλείαν του Όθωνος δεν διεξήχθησαν σοβαραί +διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ελλάδος και των δανειστών αυτής. +Προσπάθειαι ειλικρινείς προς συμβιβασμόν εγένοντο αφ' ετέρου από +του 1827 - 1832 και από της ελεύσεως του Γεωργίου μέχρι του +οριστικού συμβιβασμού. Και δια μεν το πρώτον χρονικόν διάστημα +ικαναί πληροφορίαι ευρίσκονται παρά τω Μάμουκα (_Τα κατά την +Αναγέννησιν της Ελλάδος_, τόμ. Θ' και Ι') και παρά τω Parish + (_Diplomatic and financial history of Greece_. Περί του έργου +τούτου θα ομιλήσωμεν εκτενέστερον εν τω κεφαλαίω τω αφορώντι εις το +δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων). Τας δε από της ελεύσεως του +Γεωργίου διαπραγματεύσεις αφηγείται εκτενώς εν θαυμασία εκθέσει ο +βραδύτερον τοσούτον συντελέσας εις την διαρρύθμισιν των δανείων κ. +I. Γεννάδιος (Έκθεσις 17/22 Δεκεμβρίου 1875· η έκθεσις αύτη +εξετυπώθη και διενεμήθη εις τους βουλευτάς τρία έτη βραδύτερον). + +Τέλος η _Περί μετατροπής των Δανείων τον 1824 και 1825_ Λευκή +Βίβλος (Αθήναι 1879) διαλαμβάνει εν λεπτομερεία περί των κατά την +επιχείρησιν ταύτην. + +Τοιαύται εν συντόμω αι προς μελέτη των δανείων της ανεξαρτησίας +κυριώτεραι πηγαί. Εν τη αναπτύξει του θέματος θα υποδείξωμεν και +πολλά άλλα έργα, άτινα οπωσδήποτε εχρησίμευσαν ημίν. + + 9) Σπανίως ιστορικόν γεγονός προεκάλεσεν τηλικαύτην συγκίνησιν και +τοσαύτας συγγραφάς όσον η Ελληνική επανάστασις, ήτις εκρίθη +πολλάκις και δη επ' εσχάτων εν κυρίω άρθρω του «Figaro» υπό του +βαρώνου Κουβερτέν ως το σπουδαιότερον, υπό πολλάς επόψεις, γεγονός +του 19ου αιώνος. + + 10) Όπως λάβη ο αναγνώστης ποιάν τινα ιδέαν της λογιστικής, ήτις +ετηρείτο επί της επαναστάσεως, παραθέτομεν ενταύθα αποσπάσματά τινα +της εκθέσεως, ην καθυπέβαλεν εις την γ' εθνικήν συνέλευσιν η _επί +των εθνικών λογαριασμών επιτροπή_ τη 11 Απρ. l827. Τα αποσπάσματα +ταύτα ερανιζόμεθα παρά του Παπαρρηγοπούλου _Ιστορία Ελλην. Έθνους_ +τόμ. ε'. σελ. 744 — 748, καθ' ότι το πρωτότυπον της εκθέσεως παρ' +επιμόνους προσπαθείας ουδαμού ηδυνήθημεν να εάλωμεν. Κατά φίλον +εντριβέστατον περί τα κατά την επανάστασιν, η εν λόγω έκθεσις +εδημοσιεύθη πιθανώς εν παραρτήματι της _Γενικής Εφημερίδος_· +δυστυχώς του φύλλου τούτου παραρτήματα δεν ετηρήθησαν εν ταις +βιβλιοθήκαις. Προσθετέον ότι ο Παπαρρηγόπουλος ουδαμού παραπέμπει). + +Εκ της εκθέσεως της επιτροπής συγκειμένης εκ των κ.κ. Πολυάδου, Κ. +Τασσίκα, Μ. Κ. Παγκάλου. Χ. Οικονομίδου και Α. Σκανδαλίδου, +προκύπτουσι συν τοις άλλοις και τα εξής: + +Τα εθνικά κατάστιχα _ήσαν νοθευμένα και πλήρη από καταχρήσεις, +πλαστοπαρτίδας, ελλείψεις, λάθη και ανωμαλίας_. Προς τούτοις αι +θυσίαι, εις ας ασμένως υπεβάλλετο το έθνος καταβάλλον φόρους +ικανούς και αναλαμβάνον βαρυτάτας υποχρεώσεις, εις παν άλλο +εχρησίμευον ή εις τας ανάγκας του πολέμου. Ούτω κατά τον α' νόμον +της διοικήσεως της α' περιόδου ετυπώθησαν εθνικαί ομολογίαι 17,250 +εκπροσωπούσαι αξίας γροσίων 5,000,000. Εκ των ομολογιών τούτων +εξεδόθησαν μεν 3,688, γροσίων 1,471,000, ευρέθησαν δε ανέκδοτοι +μόνον 408, γροσίων 42,100· ώστε έλειπον 13,154 αξίας 3,486,900 γρ. +Ούτως ακόμη εν τω καθημερινώ της Β' περιόδου ανεφέρετο ότι +επληρώθησαν εις διαφόρους γρόσια 339,098 δι' όσα είχον δώση ούτοι +πρότερον εις την διοίκησιν, δεν αναφέρεται δ' όμως ούτε πότε τα +χρήματα ταύτα εδόθησαν ούτε πώς κατόπιν εδαπανήθησαν. Ουδαμού +σημειούται «εις ποία μέρη εδόθησαν ή εστάλησαν προς κοινήν χρήσιν +τα μεγάλης ποσότητος γεννήματα, πολεμεφόδια και άλλα τοιαύτα, όσα +ηγοράσθησαν δια δημοσίων χρημάτων παρά του υπουργείου της +Οικονομίας, και ούτε βιβλία των υποθηκών ευρίσκονται». _Εις τα +κατάστιχα ευρίσκονται και παράνομοι πωλήσεις εθνικών κτημάτων και +ανύπαρκτοι πληρωμαί αυτών_». + +Αλλ' έλθωμεν εις έτι σπουδαιότερα. Ουδαμού υπήρχαν σεσημειωμένα τα +πολεμεφόδια, άτινα εστάλησαν προς την Κυβέρνησιν υπό της εν Λονδίνω +επιτροπής των εθνικών δανείων και όμως η αξία των πολεμεφοδίων +τούτων συνεποσούτο εις εκατομμύρια. Ουδαμού υπήρχον σεσημειωμέναι +αι λείαι ουδέ τα εκ των λειών εισπραχθέντα εθνικά δικαιώματα. «Εκ +δε των συνεισφορών, αι οποίαι εδόθησαν εις το έθνος από τους +φιλέλληνας και Έλληνας εντός και εκτός της επικρατείας, απ' αρχής +του αγώνος μέχρι του τέλους της γ' περιόδου, και αι οποίαι +ειμπορούν να αναβαίνουν εις μιλλιόνια γροσίων, δεν ευρίσκονται +περασμέναι εις τα κατάστιχα ειμή μόνον μερικαί εκατοντάδες χιλιάδων +γροσίων· το ίδιον δε τρέχει και εις τους κατά καιρούς δοθέντας +εράνους». + + 11) Ο συγγραφεύς ο δυνάμενος να περιγράψη τα ήθη των κλεφτών, τα +άθλα του Κανάρη, την πτώσιν του Μεσολογγίου, τους στρατούς του +Δράμαλη και του Ιμπραήμ είχε πράγματι προ αυτού θέματα τοσούτον +επαγωγά και δι' αυτόν και δια τον αναγνώστην, ώστε δυσκόλως +επελαμβάνετο οικονομικής μελέτης, ην προς τοις άλλοις ήτο σχεδόν +αδύνατον να φέρη εις πέρας. + + 12) Βλ. σελ. 227 και εφεξής και σελ. 337 — 342. + + 13) Ο μεγαλείτερος και θετικώτερος των ημετέρων ιστορικών, ο +Παπαρρηγόπουλος, συνοπτικότατα επραγματεύθη τα της Επαναστάσεως. +Είναι πιθανόν ότι, εάν είχε συγγράψη εκτενέστερον, δεν θα ημέλει το +οικονομικόν ζήτημα. Παρ' όλην δ' αυτού την βραχυλογίαν διέσωσεν +ημίν την προμνησθείσαν έκθεσιν της επί των εθνικών λογαριασμών +επιτροπής και δίδει ικανάς πληροφορίας περί των χρηματικών θυσιών +των τριών νήσων. + + 14) Ίσως μάλιστα η σύναψις των δανείων έλαβε μεγαλειτέραν +επίδρασιν ή η αναγνώρισις ημών ως εμπολέμων. Ιδού δε πώς εκφράζεται +περί τούτου ο Γερβίνος: «Η σύναψις των εν Αγγλία δανείων ήτο +επιτυχία σπουδαιοτέρα πάσης στρατιωτικής νίκης. Όλοι εγνώριζον ότι, +κατόπιν τοιούτων συμμαχιών χρηματικών, λαοί τινες επέτυχον την +προστασίαν της Αγγλίας, και μάλιστα εις πολλούς κύκλους η απαρχή +αύτη οικονομικών σχέσεων εθεωρήθη ως αντιστοιχούσα, εν τοις +πράγμασι, προς αναγνώρισιν του Ελληνικού κράτους» (τόμ. β' σελ. 15, +γαλλικής μεταφράσεως). + + 15) Των προσόδων τούτων δύναται να δώση ιδέαν τινά ο εις την εν +Άστρει β' εθνοσυνέλευσιν υποβληθείς _υποθετικός προϋπολογισμός_ + (βλ. Μάμουκαν, αυτόθι τόμ. γ' σελ. 24 - 59). + +Κατά το έγγραφον εκείνο, τα έσοδα προϋπελογίζοντο εις 12,846,220 +γρ. και τα έξοδα εις 38,616,000 γρ. Σημειωτέον προς τούτοις, ότι η +επιτροπή εδήλωσεν ότι μόνον διά τα έξοδα επλησίασεν εις την +αλήθειαν, δια δε τα έσοδα, επειδή δεν είχεν ουδεμίαν θετικήν +πληροφορίαν, εβασίσθη μόνον εις τους υπολογισμούς των πληρεξουσίων +των διαφόρων επαρχιών. + +Οπωσδήποτε τα προϋπολογισθέντα κεφάλαια εσόδων ήσαν τα εξής: + +Έσοδα Κρήτης........ 7,383,620 γρ. + » Νήσων......... 1,419,100 » + » Ανατ. Ελλάδος....708,200 » + » Δυτ. Ελλάδος.....729,500 » + » Πελοποννήσου.. 2,605,800 » + ____________ + 12,846,220 » + +Το φορολογικόν σύστημα ήτο το Τουρκικόν, εκτός μερικών +καταδυναστικών φόρων, και ουκ ην δυνατόν άλλως. Αι εθνικαί γαίαι +και τα νομήματα διβάρια ή ιχθυοτροφεία κτλ. απέφερον ουκ ολίγα· +μόναι αι πρόσοδοι των εθνικών ελαιών Κρήτης ανήρχοντο εις 5,000,000 +γρ. Η σταφίς φαίνεται σχεδόν μη υπάρχουσα, αναφέρεται δε μόνον εν +τω προϋπολογισμώ της επαρχίας Βοστίτζης διά 30,000 γρ. περίπου ή +73,000 λ. και παρέργως εν τω προϋπολογισμώ Μεσολογγίου. + +Ιδού χάριν περιεργίας ο προϋπολογισμός της επαρχίας Αττικής (ή +Αθηνών όπως εκαλείτο τότε). + +Από δέκατα σταροκριθαρίου και εθνικών γαιών = 72,000 γρ. +» Εθνικούς μύλους, εργοστάσια και περιβόλια = 40,000 » +» Δουγάνες (Τελωνεία.)......... = 15,000 » +» δέκατα ελαίων και εθνικά έλαια .... = 175,000 » + __________ + 302,000 » + +Ως προς τα έξοδα ο γενικός προϋπολογισμός δεν ποιείται μνείαν ειμή +περί των εξόδων του εξαμήνου Μαΐου - Νοεμβρίου. Διαιρεί δε τας +δαπάνας εις: + +α) _Έξοδα ναυτικά_. — Τα έξοδα ενός πλοίου προϋπολογίζονται εις +10,800 γρ. κατά μήνα, μετά δε των εξόδων συντηρήσεως και επισκευής +ανέρχονται εις 13,130. Τα εξήκοντα λοιπόν _καράβια_ του εθν. στόλου +απαιτούσι 780,000 γρ. κατά μήνα, εις α προσθετέον και 400,000 γρ. +δια πολεμεφόδια. — _Σύνολον ναυτικού προϋπολογισμού 1,180,100 γρ. +μηνιαίως_. + +β') _Έξοδα στρατιωτικά_. — Η Ελλάς συνετήρει τριών ειδών +στρατεύματα: + +1ον) Στρατεύματα δια πολιορκίαν διαφόρων φρουρίων (Κορώνης, +Μεθώνης, Πατρών, Κορίνθου) και δια κατοχήν Κρήτης + = 18,300 άνδρες + +2ον) Στρατεύματα δια το εσωτερικόν...... = 6,050 » + +3ον) Στρατεύματα δι' εκστρατείας....... = 26,650 » + _________ + 51,000 » + +Διά τας 51,000 ταύτας ανδρών εδαπανώντο κατά μήνα 2,044,000 γρ., ο +δε οπλισμός των απήτει άλλας 400,000 γρ. Ώστε ναυτικός και +στρατιωτικός προϋπολογισμός ανήρχοντο κατά μήνα εις 3,624,000 γρ. Η +άλλη διοίκησις υπέθετεν έξοδα μόνον 500,000 γρ. Το σύνολον των +εξόδων ήτο λοιπόν 4,124,000 γρ. κατά μήνα ή 24,724,000 από Μαΐου +μέχρι Νοεμβρίου. Διά τους χειμερινούς μήνας τα έξοδα υπελογίζοντο +μόνον εις το ήμισυ. Έχομεν συνεπώς σύνολον εξόδων 38,616,000 +γροσίων απέναντι εσόδων 12,846,220 γρ. + +Βεβαίως δεν δυνάμεθα να δώσωμεν απόλυτον πίστιν εις τους άνω +αριθμούς. Ουχ ήττον ο προϋπολογισμός ο υποβληθείς εις την β' +εθνοσυνέλευσιν τη l5η Απριλίου 1823, όσον _υποθετικός_ και αν +είναι, διαφωτίζει μεγάλως την δημοσιονομικήν ιστορίαν της +επαναστάσεως. Δι' αυτού γνωρίζομεν ότι, και καθ' ην εποχήν τα +πράγματα ήσαν ευνοϊκά, τα έσοδα δεν ανήρχοντο, κατά τους +αισιοδοξοτέρους υπολογισμούς, ούτε καν εις το τρίτον των εξόδων. +Μανθάνομεν επίσης ότι πλέον του ημίσεος των εσόδων προήρχετο εκ +Κρήτης. Άρα προ της καταλήψεως της μεγαλονήσου ταύτης αι όλαι +πρόσοδοι, ας διέθετεν η Ελληνική κυβέρνησις μόλις υπερέβαινον τα +πέντε εκατομμύρια γροσίων. + +Ολίγω βραδύτερον απολεσθείσης της Κρήτης, ο Gordon (History of the +Greek Revolution τ. β' σελ. 273) υπολογίζει και αυτός τα έσοδα της +Ελληνικής κυβερνήσεως κατά το 1825 εις 5,587,000 γρ. ή 93,000 λ. +στ., και επιβεβαιώνει ούτω τους υπολογισμούς της εν Άστρει +συνελεύσεως. + + 16) Αι συνεισφοραί αύται ήσαν ως επί το πολύ εκούσιαι, υπήρξαν +όμως και καταναγκαστικαί τοιαύται. Τύπος αναγκαστικής εισφοράς +υπήρξεν η υπό της Πελοποννησιακής γερουσίας θεσπισθείσα τη 22 +Ιουλίου 1822. Το πρωτότυπον του θεσπίσματος εδημοσίευσεν ο κ. +Φωτήλας εν τη _Εστία_ της 2 Απρ. 1904. Ιδού αντίγραφον του +πολυτίμου τούτου εγγράφου: + +«Η κινδυνεύουσα πατρίς προσκαλεί τους ευκαταστάτους να την +βοηθήσουν εις τον ιερόν αγώνα τον υπέρ της φυσικής, ηθικής και +πολιτικής υπάρξεώς της. Ώστε η Κεντρική Διοίκησις της Πελοποννήσου +και ο γενναιότατος στρατηγός κύριος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης διά την +κοινήν σωτηρίαν της Ελλάδος εψηφίσαντο χρηματολογίαν παρά των +κάτωθι και αποστέλλουν καθ' όλην την Πελοπόννησον τους κυρίους +συγγερουσιαστάς Ανδρέαν Καλαμογδάρτην, Ηλίαν Καράπαυλον και +Χριστόδουλον Άχολον με τον φιλογενή κύριον Παναγιώτην +Σοφιανόπουλον, συνοδευομένους με την εκτελεστικήν δύναμιν προς τους +οποίους δίδουν όλην την πληρεξουσιότητα να βιάσουν τόσον τους +καταγεγραμμένους εις τον παρόντα κατάλογον, διά να λάβουν τας +προσδιωρισμένας ποσότητας, όσον και όσους άλλους γνωρίσουν +ευκαταστάτους εκτός του καταλόγου εις πάσαν επαρχίαν διά να λάβουν +όσα χρήματα κρίνουν εύλογον αναλόγως των καταστάσεων δίδοντες +απόδειξιν ισχύουσαν αντί της ακολούθως δοθησομένης τακτικής +ομολογίας παρά της διοικήσεως προς τους δανειστάς, προς τους +οποίους η Γερουσία και ο στρατηγός υπόσχονται εκ μέρους του έθνους +μετά την αποκατάστασίν του να πληρώσουν τα ληφθησόμενα δάνεια.» + +Ο κατάλογος περιείχε συν τοις άλλοις και τα εξής ονόματα +ακολουθούμενα υπό των εξής ποσών: + +Από την _Βοστίτζαν_ ο Δ. Μελετόπουλος 10,000, από την _Πράστα_ ο +Παν. και Αναγ. Τροχάνης 75,000, από τα _Καλάβρυτα_ ο Ασημάκης +Φωτήλας 18,000, ο Σ. Χαραλάμπης 30,000, ο I. Παπαδόπουλος 60,000 +και οι Ζαϊμαίοι 20,000. Από το _Άργος_ ο Χ. Περούκας 25,000. Από +τας _Πάτρας_ ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος 15,000, ο Αθανάσιος +Κανακάρης 20,000, ο Ν. Λόντος 50,000, ο Π. Μπουκαούρης 10,000. Από +την _Καρύταιναν_ οι αδελφοί Δεληγιανναίοι 120,000, οι αδελφοί +Ταμπακόπουλοι 20,000. Από τον _Μιστρά_ ο Α. Κοπανίτζας 50,000, ο +Παν. Κρεββατάς 30,000, ο Άγιος Λακεδαιμονίων 15,000, οι Αδελφοί +Σαλταφέρα 10,000, ο Αναγν. Γραμματικάκης 15,000. Από την _Αρκαδίαν_ +ο Πρωτοσύγγελος Αμβρόσιος 25,000, ο Γρ. Πασχάλης 20,000, ο Θ. +Σκορδάκης 15,000. Από την _Γαστούνην_ ο Γ. Σισίνης 40,000, ο I. +Σισίνης 20,000. Από τον _Άγιον Πέτρον_ ο Π. Σαρίγιαννης 25,000. Από +την _Καλαμάτα_ο Αθ. Κυριάκος 10,000. Από το _Νησίον_ οι Αδελφοί +Μιχαλόπουλοι 25,000...» + +Το έγγραφον εγένετο εν Άργει τη 29 Ιουλίου 1822, φέρει δε εκτός των +υπογραφών και τας σφραγίδας της Πελοποννησιακής Γερουσίας και του +Θεοδώρου Κολοκοτρώνη. + +Καίτοι δε, παρατηρεί η _Εστία_, κατά την εποχήν εκείνην η +Πελοπόννησος είχε σχεδόν ερημωθή, το πλείστον δε των ακινήτων +κτήσεων είχε καταστραφή, εν τούτοις οι πλούσιοι της Πελοποννήσου +εις τας αποφάσεις της Γερουσίας υπείκοντες προσέφερον τα ορισθέντα +ποσά και συνελέγη ούτω το ποσόν του 1,066,000 γροσίων, το οποίον +αντιστοιχεί σήμερον εις 1,066,000 δραχμάς και πλέον. + + 17) Συστηματική λαφυραγωγία συνεπάγουσα την πώλησιν μέρους ή όλων +των λαφύρων προς όφελος του δημοσίου ήθελεν είναι ιδίως κατά τα +πρώτα έτη της Επαναστάσεως σπουδαιοτάτη πρόσοδος. + +Είς δε των χρηστοτέρων ανδρών του αγώνος, ο Δ. Υψηλάντης, +προσεπάθησε να θέση ως κανόνα ότι μέρος των λαφύρων θα διετίθετο +υπέρ του κοινού ταμείου. Πλην ουδέν άλλο απέλαβεν, ή γέλωτα και +χλεύην. Μετά την άλωσιν της Τριπολιτζάς, εις ην δεν τω επετράπη να +παραστή, ο Κεφάλας προσήνεγκεν αυτώ δέκα χαλκά κοχλιάρια, ως μόνα +πρωτόλεια εις τον βωμόν της πατρίδος (Βλ. Μένδελσων - Βαρθόλδη, +μετάφρ. Άγγ. Βλάχου, τόμ. α' σελ. 322). Επίσης εκ των εν τω +Ακροκορίνθω διαφυλαττομένων θησαυρών μικρόν μέρος μόνον διετέθη +υπέρ των κοινών (αυτόθι, σελ. 325). + + 18) Περί του στόλου, βλ. άνω σημείωσι 15, τους προϋπολογισμούς +της επισήμου Ελλάδος. Κατά τον Πάλμα (Letters on Greece σελ. 17) +έκαστον πλοίον του στόλου, συνισταμένου τω 1825 εξ 90 — 100 πλοίων, +απήτει μηνιαίαν δαπάνην 10,000 γροσίων κατά μέσον όρον. Τα υλικά +έξοδα ανήρχοντο λοιπόν δι' έκαστον οκτάμηνον εις 8 εκατ. γροσίων, +ήτοι περίπου 4 εκατ. φράγκων. — Αμφότεροι οι προϋπολογισμοί ούτοι +έχουσιν υποθετικόν χαρακτήρα. + + 19) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. α' σελ. 91 — 92. Αι σελίδες 93 — 94 του +αυτού τόμου περιέχουσι δύο αποδείξεις του Κεφαλά, ότι επί των +150,000 φλ. συνήψεν εν Ζυρίχη και Μασσαλία, τη 16 Σεπτ. και 16 +Νοεμβρίου 1823, δύο δάνεια 40,000 και 62,000 φλωρινίων. + + 20) Είναι δίκαιον εξ άλλου ν' αναγραφή ότι οι ιππόται εποιήσαντο +σοβαράς προσπαθείας προς εξεύρεσιν δανείου: Πρώτον εν τη αγορά του +Λονδίνου δια των τραπεζιτών Hullet επεζητείτο δάνειον 640,000 Λ. +και δεύτερον εν Παρισίοις (βλ. Mémoire remis à un banquier de +Paris pour le déterminer à ouvrir un emprunt de 10 millions en +faveur de l'ordre de Malte. Ανετυπώθη εν τω έργω του Jourdain σελ. +269 - 283). + +Ανεξαρτήτως των μετά των ιπποτών της Ρόδου διαπραγματεύσεων, +συνήφθησαν σχεδόν ταυτοχρόνως και άλλαι εν Ιταλία. Χάριν των +διαπραγματεύσεων τούτων έμειναν εν Αγκώνη, και μετά την αναχώρησιν +του Μεταξά, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και ο Γ. Μαυρομιχάλης. +Προέκειτο περί δανείου ενός εκατομμυρίου ταλλήρων, ο δε Δ. Ρώμας +κατέβαλε πολλάς προσπαθείας προς συνομολόγησιν αυτού, ως δεικνύει +και η μετά του Γερμανού ωραία αυτού αλληλογραφία. Δυστυχώς τα +_σχίσματα των Γραικών εμβάσασι εις υποψίας τους συντρόφους του +Τραπεζίτου_, όστις επρόκειτο ν' αναλάβη το δάνειον, και αι +διαπραγματεύσεις εις ουδέν αποτέλεσμα κατέληξαν (βλ. ιδίως +επιστολήν 16/28 Φεβρ. 1824, _Αρχείον Ρώμα_, σελ. 221). + + 21) Βλ. τας προς τους μετέπειτα πληρεξουσίους οδηγίας του +Μαυροκορδάτου, _Απολογία_, σελ. 12 - 16. + + 22) Ο Κοργιαλένιος, ον ο Μαυροκορδάτος, ονομάζει «γνωστόν έμπορον +εν Κεφαλληνία», ανεμίχθη μεγάλως εις τα του Αγώνος, χρηματίσας και +τραπεζίτης του Βύρωνος. + + 23) Ούτως αι προτάσεις του Πέπε απερρίφθησαν υπό της Διοικήσεως +ως απαράδεκτοι. Η δε _Απολογία_ (σελ. 21) χαρακτηρίζει τους de +Wuitz και Roupenthal ως απλούς τυχοδιώκτας. Είναι βέβαιον ότι ο +πρώτος αναμιχθείς εις την υπόθεσιν του δανείου της Κύπρου (βλ. περί +του δανείου τούτου, κατωτέρω «...της Κύπρου, της Ηπείρου κτλ. . .») +κατεδικάσθη υπό των Αγγλικών δικαστηρίων δι' _απάτην και δόλον_. +Ο Roupenthal ανεμίχθη και αυτός εις την υπόθεσιν του δανείου +Μεσολογγίου (βλ. _Απολογίαν_ σελ. 194 - 195). + + 24) Βλ. άνω σημ. 15, προς το τέλος. + + 25) Βλ. το διάταγμα του εκτελεστικού και την επιστολήν του +Μαυροκορδάτου εν τη _Απολογία_, σελ. 11 - 16. + + 26) Αι κρίσεις αύται προέρχονται συνήθως εκ της καταπτώσεως του +τρέχοντος τόκου, ην συνεπιφέρει η αφθονία του χρήματος. Τα κεφάλαια +τότε δεν ευρίσκουσι πλέον τοποθετήσεις ικανοποιητικάς άμα και +ασφαλείς, και άρχονται επιδιώκοντα τα υψηλότερα κέρδη, έστω και επί +ελάσσονι ασφαλεία, ολίγον δε κατ' ολίγον ο κόσμος καταλαμβάνεται +υπό αληθούς μανίας κερδοσκοπίας, αγούσης μοιραίως εις μεγάλας +καταστροφάς. Το φαινόμενον, ό περιγράφομεν, είναι τόσον γνωστόν, +ώστε κατέστη παροιμιώδες, λέγεται δε κοινώς εις τον αγγλικόν +εμπορικόν κόσμον ότι « ο John Bull αντέχει εις πάντα εκτός τόκου 2% +». + + 27) Βλ. την ημετέραν _Ιστορίαν της Τραπέζης της Αγγλίας_ τομ. δ' +σελ. 5 — 16. + + 28) Ιδού τα κατά την εποχήν ταύτην εκδοθέντα εν Λονδίνω δάνεια +μετά της τιμής της εκδόσεως αυτών (βλ. αυτόθι σελ. 8, σημείωσις. + + Δανεισθέντα κεφάλαια Τιμή εκδόσεως +Έτος 1822 Χιλή .......1,000,000 Λ. Σ. 70 % + Κολομβία ...2,000,000 84 » + Δανία ......2,000,000 77 1/2 » + Περουβία.... 450,000 88 » + Ρωσία.......3,500,000 81 » +Έτος 1823 Αυστρία.....1,500,000 82 » + Πορτογαλλία.1,500,000 87 » +Έτος 1824 Βρασιλία....1,686,000 75 » + Αργεντινή...1,000,000 85 » + Κολομβία....4,750,000 88 1/2 » + Ελλάς ...... 800,000 59 » + Μεξικόν.....3,200,000 58 » + Νεάπολις....2,500,000 91 1/2 » + Περουβία.... 750,000 82 » +Έτος 1825 Βρασιλία....4,000,000 85 » + Δανία.......3,500,000 75 » + Ελλάς ......2,000,000 56 1/2 » + Γουατεμάλα.. 167,000 73 » + Μεξικόν.....3,200,000 89 1/4 » + Περουβία.... 616,000 78 » + + 29) Οι πληρεξούσιοι έφθασαν εις Λονδίνον τη 21 Ιανουαρίου, ήτοι, +ως παρατηρεί ο Κορέσιος, εννέα ημέρας μετά τον θάνατον του +Μαίτλανδ. + + 30) Βλ. άρθρον ε' οδηγιών. + + 31) Η προμήθεια ωρίσθη εις τρία επί τοις εκατόν, τα δε +ασφάλιστρα, καίτοι η Ελλάς περιεκυκλούτο πανταχόθεν υπό πολεμίων, +εις 1 1/2. (Τα ασφάλιστρα της αποστολής του δανείου του 1825 +ωρίσθησαν εις 1 5/9). Πόσον επιεικείς ήσαν οι τελευταίοι όροι +ούτοι, δύναταί τις ν' αντιληφθή, παρατηρών ότι ολίγον διέφερον των +ειδικών αναλόγων όρων του δανείου των 60 εκατ., περί ου μετά ταύτα, +δανείου συναφθέντος εν καιρώ ειρήνης και ηγγυημένου υπό τριών +μεγάλων Δυνάμεων. + + 32) Δεν θέλετε δεχθή, έλεγεν ο Μαυροκορδάτος, τιμήν ουσιωδώς +κατωτέραν των 60%. + + 33) Παράβ. την εν φυλλαδίω εκδοθείσαν εγκύκλιον του Committee of +Greek Bonholders, υφ' ημερομηνίαν της 7ης Νοεμβρίου 1862. + + 34) Εν σχέσει προς την αποστολήν των χρημάτων εν Ελλάδι, ο εκ +Τεργέστης Α. Μ. Αντωνόπουλος διεβίβαζε τω Δ. Ρώμα την εξής +επιστολήν, ην είχε λάβη εκ Λονδίνου (βλ. _Αρχείον Ρώμα_ σελ. 227 - +228). + + «Λόνδρα τη 17η Φεβρουαρίου 1824. + +»Το δάνειον των γραικών ετελείωσε προς 59 τα % από έν ρισπετάμπιλε +οσπίτιον . . . Ας γνωρίσουν οι γραικοί την χάριν εις το Κομιτάτον +και κατ' εξοχήν εις τον ακούραστον Bowring. Είνε δε σύμφωνον το +Κομιτάτον με τους Δεπουτάτους να σταλώσι τα χρήματα εις τον Λορδ +Byron και τον Colonel Stanhope διά να βαστάξουν αυτοί εις την +θέλησιν της Βουλής προς ωφέλειαν του Γένους, _χωρίς να τα +οικειοποιηθούν οι κλέπται_». + + 35) Βλ. Μένδ. Βαρθόλδη, αυτόθι, σελ. 457. — Πολύ εκτενέστεραι +πληροφορίαι εύρηνται παρά τω Blaquière, Narrative of a Second +visit to Greece, ιδίως σελ. 5 και 14. Ο Blaquière είναι τοσούτω +μάλλον αξιόπιστος, καθ' όσον ούτος ήτο ο κομίσας τα χρήματα εις +Ζάκυνθον, το δε προμνησθέν έργον του περιέχει και περικοπάς +αλληλογραφίας διαμειφθείσης μεταξύ Blaquière και Μαυροκορδάτου διά +την παράδοσιν των κομισθέντων χρημάτων εις την Ελλάδα. Τέλος +προσθετέον ότι το αυτό έργον περιέχει την γνωστήν περιγραφήν των +τελευταίων ημερών του Βύρωνος. + + 36) Η εξουσία εφάνη τω όντι έτι μάλλον επίφθονος, ότε +συνεκέντρωσεν εις εαυτήν και την διάθεσιν σπουδαιοτάτων κεφαλαίων. +Όπως δε παρατηρεί και ο Palma (Letters on Greece σελ. 17), πρόφασις +του β' εμφυλίου σπαραγμού υπήρξεν, ότι η κυβέρνησις δεν ελογοδότει +περί των διά του δανείου πορισθέντων χρημάτων. + + 37) Βλ. Μένδελσων - Βαρθόλδη, αυτόθι σελ. 457 - 458. — Bulver - + (Η. L.). An autumn in Greece σελ. 14 - 17. Ο μετέπειτα πρεσβευτής +εν Κ/πόλει προσθέτει εν σημειώσει (σελ. 20): «The benefit of the +loan has been confined to the navy and the neighbourhood of Napoli +of Romania. Those who have not touched the dollars are disgusted at +the manner of their expenditure » — Renseignements sur la Grèce et +l'administration du Comte Capodistrias (Par un témoin occulaire +des faits qu'il rapporte) σελ. 118 - 123. Ο συγγραφεύς του +τελευταίου τούτου έργου (ο Βιάρος Καποδίστριας), μένεα πνέων κατά +του Κουντουριώτου, θεωρεί τούτον ως τον κύριον ένοχον της σπατάλης +των χρημάτων. + +Οι ημέτεροι και οι προς ημάς φιλικώτατα διακείμενοι ιστορικοί +αποφεύγουσι να πραγματευθώσι το παρόν θέμα. Είς και μόνος +αναλαμβάνει την υπεράσπισιν της Ελληνικής κυβερνήσεως. Είναι δ' +ούτος ο φιλέλλην και ιπποτικός κόμης Palma. Ο ευγενής Ισπανός, +ακάματος υπέρμαχος της Ελληνικής υποθέσεως εν Αγγλία, υποστηρίζει +ότι τα χρήματα εξωδεύθησαν διά τον στόλον, και ότι ουδεμία σπατάλη +εγένετο. (Ότι το πλείστον των χρημάτων εδαπανήθη διά τον στόλον, +μαρτυρεί εκτός του Bulver και ο Finlay λέγων: «the waste of money +on the navy was even greater than on the army »). + + 38) Τινές των σελίδων τούτων, μεσταί πικρών αληθειών, είναι εκ +των ευφυεστέρων ας έγραψεν ο εν Αθήναις ανταποκριτής εκείνος του +Times. Ευφυεστάτη δε είναι εκείνη, εν η περιγράφει την καταλαβούσαν +τους πάντας μανίαν προς λαμπράς στολάς, αίτινες αδρά δαπάνη +εκομίζοντο εκ Θεσσαλονίκης και Ιωαννίνων. Η μανία αύτη είχε, +φαίνεται, μεταδοθή και εις τους προς άλλοτε εν ρεδιγκότη +αφικομένους εν Ναυπλίω επιστήμονας και Φαναριώτας, ων ο Finlay +δίδει την εξής, πλήρη ζωής, εικόνα: « Το βραχύ ανάστημα, αι λάλοι +γλώσσαι, αι στρεβλαί κνήμαι, και αι εβραϊκαί φυσιογνωμίαι των +Βυζαντινών τούτων μεταναστών, περιφερομένων εν βαρυτίμοις +αλβανικαίς περιβολαίς, απαστραπτόντων εκ λαμπρών αλλ' αχρήστων +όπλων, και ακολουθουμένων υπό βραχυσώμων τσιμπουκοφόρων και υψηλών +σωματοφυλάκων, εκίνουν την ζηλοτυπίαν και την περιφρόνησιν των +εντοπίων ». + + + 39) Βλ. Γερβίνον, μετάφρασις γαλλική Minssen και Σγούτα τόμ. β' +σελ. 129 - l33. — Ίσως τις των αναγνωστών κατακρίνη ημάς ως +περιοριζομένους, επί τόσον σπουδαίου θέματος, εις την παράθεσιν +ξένων γνωμών. Αλλ' ενταύθα η παράθεσις των συγκρουομένων περικοπών +του Finlay και του Γερβίνου δεν είναι άλλο ή έκθεσις των επί του +θέματος ιδεών ημών. Στηλιτεύομεν πράγματι μετά του πρώτου την +φαυλότητα ή την αφροσύνην των τότε πολιτικών και στρατιωτικών +αρχηγών, νομίζομεν όμως ότι οι άνδρες εκείνοι δεν είναι δυνατόν να +κριθώσιν απολύτως, αλλ' ότι πρέπει να ληφθώσιν υπ' όψει οι όροι, +υφ' ους έζων και κατά την επανάστασιν και προ αυτής. Εν πάση δε +περιπτώσει τα εγκλήματα αυτών δεν πρέπει να κρίνωνται αυστηρότερον +ή τα των εν Λονδίνω και Νέα Υόρκη τραπεζιτών. + + 40) Βλ. εν τη _Απολογία_, τόμ. α' σελ. 22, την επιστολήν της 17ης +Μαΐου. + + 41) Βλ. τα σχετικά έγγραφα εν τη _Απολογία_, τόμ. α' σελ. 23 - +24. + + 42) Ο Ιωάννης Ζαΐμης, ου την χρηστότητα και την φιλοπατρίαν και +αυτός ο Finlay αναγνωρίζει, έμεινεν επί βραχύ μόνον μέλος της +επιτροπής, ανακληθείς την 12ην Φεβρουαρίου. Τέσσαρας μήνας δε +βραδύτερον διωρίσθη ως αναπληρωτής αυτού ο Γ. Σπανιολάκης. + +«Ο διορισμός ούτος, έγραφε το Εκτελεστικόν (βλ. _Απολογίαν_ τόμ. +β', σελ. 35, έγγραφον 21ης Ιουνίου) _έγινε διά την επιφάνειαν_, ο +δε κύριος σκοπός ήτο να σας πληροφορήση περί πάντων των καθ' ημάς, +και να φέρη την προς τον Κύριον Κάννιγγ επιστολήν». Ο Σπανιολάκης +όμως ανήρ πεπροικισμένος διά πολλών δώρων, μετέπειτα δε και +υπουργός των Οικονομικών γενόμενος, δεν έστερξε να περιορισθή εις +την επιφάνειαν, θελήσας δε ν' αναμιχθή εις την διαχείρισιν του +δανείου και δυστρόπου χαρακτήρος ων, ήλθεν εις σύγκρουσιν προς τους +δύο άλλους πληρεξουσίους. Εκ της συγκρούσεως ταύτης προέκυψε +βραδύτερον η προ του Ελεγκτικού συμβουλίου κατηγορία κατά των +Ορλάνδου και Λουριώτη, και αι προμνηθείσαι _Παρατηρήσεις επί της +Απολογίας_. + + 43) Ιδού μερικαί λεπτομέρειαι περί των προτάσεων των Γάλλων +τραπεζιτών: + +Το δάνειον έμελλε να συναφθή μετά των τραπεζιτικών οίκων André et +Cottier και Gabriel Odier et Ce. Τιμή της εκδόσεως ωρίζετο εις 59%, +ο τόκος εις 5% και το χρεωλύσιον εις 1% επί του ονοματικού +κεφαλαίου. Προς τούτοις οι εκδίδοντες το δάνειον οίκοι +επεφυλάσσοντο το δικαίωμα να παρακρατήσουν α') έν εκατομμύριον διά +τους τόκους των δύο πρώτων ετών, β') 500,000 φρ. ως μεσιτείαν, γ') +550,000 φρ. διά χρεωλύσιον και διάφορα άλλα έξοδα. + +Εν συνόψει, οι Γάλλοι τραπεζίται προσέφερον, επί δανείου ονοματικού +10,000,000, μόνον 3,850,000 φρ. Διότι το δάνειον, προς 59% θα +εξεκαθαρίζετο εις 5,900,000, εκ των οποίων παρεκρατούντο 2,050,000. + (Βλ. το κείμενον του συμβολαίου, του συνταχθέντος εν Παρισίοις, τη +5ην Φεβρουαρίου 1825, _Απολογία_, τόμ. β', σελ. 127 - 129). + + 44) Παράβ. και το άρθρον 7 του συμβολαίου. + + 45) Κατά την συνομολόγησιν του δευτέρου δανείου αι ομολογίαι του +πρώτου προσεφέροντο εις την αγοράν προς 60% της ονοματικής αυτών +αξίας ήτοι προς 4 1/2% άνω της τιμής της νέας εκδόσεως. Δεν είπετο +δ' όμως εκ τούτου, καθώς ενόμισάν τινες, εν οις και ο Σπανιολάκης, +ότι νέον δάνειον πολύ μεγαλείτερον του πρώτου ηδύνατο να εκδοθή εις +την αγοραίαν τιμήν εκείνου. + + 46) «Η συρροή των προσφερθέντων ήτο τόσον μεγάλη, λέγει ο +Σπανιολάκης (βλ. _Παρατηρήσεις επί της Απολογίας_, σελ. 40), ώστε, +γενομένου μετά δύο ημέρας του αθροίσματος, ευρέθησαν υπογραφαί διά +4 1/2 εκατομμύρια, αντί των προκηρυχθέντων 2 εκατομμυρίων. Οι δε +κ.κ. Ρικάρδοι, επιθυμούντες να μη δυσαρεστήσουν κανένα, παρεχώρησαν +την δι' αναλογίας εξαγομένην ως ανήκουσαν εις έκαστον μερίδα». + + 47) Χαρακτηρίζων τους δύο αντιπροσώπους, ο Γερβίνος λέγει πολύ +ορθώς, ότι ο μεν Λουριώτης ήτο άνθρωπος καλών προθέσεων αλλ' όχι +μεγάλης αξίας, ο δε Ορλάνδος ανήρ τιμιώτατος αλλ' εις άκρον +πείσμων. + + 48) Τον χαρακτηρισμόν τούτον εφεύρε πρώτος ο κόμης Πάλμα. + + 49) Ο Times εδημοσίευσε κατά το φθινόπωρον του 1826 μακροτάτην +σειράν άρθρων περί των Ελληνικών δανείων. Τινά των άρθρων τούτων +εξεδόθησαν και εν τω προμνησθέντι φυλλαδίω The Greek Loans etc. Το +φυλλάδιον τούτο εξηντλήθη. Δύναται ο αναγνώστης να συμβουλευθή +ιδίως τα φύλλα της 5, 12, 20, 27 Σεπτεμβρίου, 23, 24, 26, 27, 28, +31 Οκτωβρίου και 1, 3, 4, 13 Νοεμβρίου 1826. + + + 50) Βλ. το φύλλον της 26ης Οκτωβρίου. + + 51) Η σπατάλη εν Αγγλία τοσούτων χρημάτων επέσυρε, βραδέως πως, +την προσοχήν των απανταχού φιλελλήνων. Ο Εϋνάρδος έγραφεν εις τον +Stanhope, ότι πρώτιστον καθήκον του Φιλελληνικού κομιτάτου του +Λονδίνου είναι να επιτύχη λογοδοσίαν της χρήσεως του ελληνικού +δανείου. Η κακή διαχείρισις του δανείου τούτου εν Αγγλία είχε φέρη +την Ελλάδα εις τα πρόθυρα της καταστροφής, εν τούτοις όμως η Ελλάς +κατηγορείτο ως σπαταλήσασα το δάνειον (βλ. την επιστολήν του +Εϋνάρδου εν τω Times της 27ης Σεπτεμβρίου). + +Ο Stanhope είχεν ήδη προκαλέση εν τω μεταξύ συλλαλητήριον +φιλελλήνων και ομολογιούχων. Το meeting συνεκροτήθη εις το City of +London Tavern, τη 5η Σεπτεμβρίου 1826, εξέλεξε δε επιτροπήν προς +διαλεύκανσιν του ζητήματος. + +Η έκθεσις της επιτροπής ταύτης, υποβληθείσα τη 23η Οκτωβρίου, λέγει +συν τοις άλλοις και τα εξής: «Εν ώ οι κ.κ. Loughman και O'brien ως +και οι Έλληνες αντιπρόσωποι έδοσαν εις την επιτροπήν πάσας τας +ζητηθείσας πληροφορίας, οι κ. κ. Ρικάρδοι όχι μόνον ηρνήθησαν ν' +αναγνωρίσωσι την επιτροπήν, αλλά και προσεπάθησαν να παρεμβάλωσι +παν πρόσκομμα εις την ανεύρεσιν της αληθείας» (βλ. την όλην έκθεσιν +εν τω Times της 24ης Οκτωβρίου). Βλ. επί του αυτού ζητήματος την +επιστολήν του Ρικάρδου εν τω Times της 20ης Σεπτεμβρίου, και τους +Times των 25 - 30 Οκτωβρίου. Το τελευταίον τούτο φύλλον περιέχει +και έν άρθρον του Λουριώτου υπό τον τίτλον «_A voice from +Marathon_». + + 52) Ήτοι τας σελ. 15 - 18 και 127 - 133 τομ. β'. + + 53) Παραβ. και άνω σελ. 19. [Ο συγγραφεύς αναφέρεται στην σελίδα +που αρχίζει με τις λέξεις «άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ». Πιο κάτω αναφέρεται +υπόλοιπο δανείου 28,100 Λ. Προφανώς ένας από τους 2 αριθμούς +18,100 / 28,100 έχει τυπογραφικό λάθος.] + + 54) Η εν Καλκούτη παροικία, εισέτι ανθηρά, είνε πολύ προγενεστέρα +της επαναστάσεως. + + 55) Η εξαγορά των ομολογιών τούτων εγένετο διττώς· + +_Πρώτον_, διά των ποσών των κατά τας συμβάσεις τεθέντων κατά μέρος +προς χρεωλυσίαν, εξηγοράσθησαν: + +α') Διά των 16,000 Λ. του δανείου του 1824, ομολογίαι ονοματικής +αξίας 30,200 Λ. + +β') Διά των 20,000 Λ. του δανείου του 1825, oμολογίαι ονοματικής +αξίας 67,000 Λ. + + (Η μεγάλη διαφορά μεταξύ των εξαγορασθεισών αξιών οφείλεται εις το +ότι από των μέσων του 1825 αι Ελληνικαί ομολογίαι υπέστησαν μεγάλην +έκπτωσιν. Ο αναγνώστης ενθυμείται αφ' ετέρου, ότι κατά το α' +δάνειον εκρατήθη χρεωλύσιον δύο ετών, κατά δε το β' μόνον ενός). + +_Δεύτερον_, προς απόσβεσιν των δύο χρεών αφιερώθη, ως θα ίδωμεν +μετ' ολίγον, και σπουδαίον μέρος του προϊόντος του β' δανείου. +Ανεξαρτήτως του χρεωλυσίου εξηγοράσθησαν ούτω 250,000 Λ. ομολογίαι +του α' και 218,000 Λ. ομολογίαι του β' δανείου. + +Αι ουτωσί αποσυρθείσαι oμολογίαι απέφερον εν συνόλω τόκους 23,385 +Λ. (Βλ. τα καθ' έκαστα εν τη _Απολογία_, τόμος β' σελ. 16 - 17). Εκ +δε των 23,385 τούτων λιρών 10,500 περιήλθον εις χείρας των Ελλήνων +πληρεξουσίων, το δε υπόλοιπον διά του κ. Loughman αφιερώθη εις +πληρωμήν του ε' τοκομεριδίου του δανείου του 1824. Ούτω δε +κατωρθώθη να πληρωθώσι πέντε εξάμηνα τοκομερίδια του α' δανείου, εν +ώ διά το δάνειον του 1825 μόνον οι ήδη κρατηθέντες τόκοι των δύο +πρώτων ετών επληρώθησαν. Σημειωτέον ότι το α' δάνειον, ελαττωθέν +διά της εξαγοράς ομολογιών αξίας 280,200 Λ. εις 519,800 Λ., δεν +απήτει πλέον ειμή τόκον ενιαύσιον ελάσσονα των 26,000 Λ. και +συνεπώς τόκον εξάμηνον ελάσσονα των 13,000 Λ. + + 56) Αι διαμαρτυρίαι αύται υπήρξαν σφοδρόταται. Ο Times της 5ης +Σεπτεμβρίου 1826, αναλύων την χρήσιν του β' δανείου, έλεγεν: «Οι κ. +κ. Ρικάρδοι have pocketed (ενεθυλάκωσαν) 64,000 Λ.». Δέκα ημέρας +βραδύτερον η αυτή εφημερίς, σχολιάζουσα την δράσιν του Φιλελληνικού +Κομιτάτου των Παρισίων, παρατηρεί ότι αι εισφοραί κατά το 1825 +ανήλθον εις 239,649 φρ., κατά δε το πρώτον εξάμηνον του 1826 εις +651,867 φρ., αναγραφομένων μεταξύ των δωρητών του Εϋνάρδου με +25,000 φρ., της οικογενείας του Δουκός δ' Ορλεάν (του κατόπιν +Λουδοβίκου - Φιλίππου) με 27,000, του Καζιμίρ Περριέ με 6,000 κτλ. +Τα συλλεγέντα από θύρας εις θύραν υπό των Κυριών των Παρισίων +ανήλθον εντός έξ μηνών εις 129,881 φρ. Αλλά τι είναι, ανακράζει η +αγγλική εφημερίς, τα ποσά ταύτα παραβαλλόμενα προς τα απορρεύσαντα +από του δανείου και διασπαθηθέντα αμελώς και κακοήθως εν Αγγλία; +Ερχόμενος δε εις τους Ρικάρδους ο Times προσθέτει: «The pretty item +reserved as commission by the contractors of the second loan + (amounting to 64,000 L.) nearly doubles the voluntary contributions +of all the Philhellenes in Europe, including those of committees +and corporations, of colleges and universities, of classical ladies +and benevolent princes — of priests, artists, philosophers and +statesmen — the produce of benefit concerts, and the collection of +charity sermons». Ήτοι· «Το κομψόν ποσόν, όπερ επεφύλαξαν δι' +εαυτούς οι εκδόται του δευτέρου δανείου (64,000 Λ.), είναι σχεδόν +διπλάσιον των συνεισφορών όλων των εν Ευρώπη φιλελλήνων, +συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των κομιτάτων και των συλλόγων, +των σχολείων και των πανεπιστημίων, των φιλαρχαίων κυριών και +ευεργετικών πριγκίπων — των ιερέων, καλλιτεχνών, φιλοσόφων και +πολιτευτών — του προϊόντος των συναυλιών και των εν εκκλησίαις +εράνων». + + 57) Βλ. τας τρεχούσας τιμάς των μηνών Δεκεμβρίου 1824, Ιανουαρίου +και Φεβρουαρίου 1825 παρά Σπανιολάκη, παράρτημα Ζ. Η έκπτωσις +επήλθε ραγδαία μετά την έκδοσιν, ευθύς ως εγνώσθησαν αι μεγάλαι +ημών εθνικαί συμφοραί. Τη 4η Οκτωβρίου 1825 τα ελληνικά χρεώγραφα +υφίσταντο έκπτωσιν 24 - 25% και τη 27η του αυτού μηνός, έκπτωσιν +30% (Βλ. τας ιταλιστί γεγραμμένας εκ Λονδίνου προς τους αδελφούς +Στεφάνου επιστολάς του Π. Γιάμαρη — _Αρχείον Ρώμα_, σελ. 707 και +727). + + 58) Εξηγοράσθησαν ούτως ομολογίαι του β' δανείου αξίας ονοματικής +218,000 Λ. + +Ήτοι: 158,000 λιρών ομολ. υπό των κ.κ. Ρικάρδων =67,895 + 8,000 και 5,000 λ. ομολ. υπό των αυτών + Ρικάρδων τη 15η Οκτωβρίου και 19 Νοεμβρίου + προς 55 1/2 και 56 1/2............. = 7,265 + 25,000 λ. ομολογίαι υπό του κ. Π. Ράλλη = 11,550 + 8,000 λ. ομολογίαι υπό του κ. Π. Ράλλη + τη 12η Οκτωβρίου, προς 55 = 4,400 + __________ + 91,110 + +Εις το ποσόν τούτο των 91,100 Λ. δέον να προστεθώσι και 7,910 Λ., +δι' ων ηγοράσθησαν άλλαι 14,000 λ. ομολογίαι διά λογαριασμόν της +Ελληνικής κυβερνήσεως. + +Η εξαγορά αύτη κατά μεν τους Ορλάνδον και Λουριώτην είχε προσωρινόν +χαρακτήρα, εσκοπείτο δε η πώλησις των ομολογιών άμα τη βελτιώσει +της αγοράς. Κατά τον Σπανιολάκην όμως (βλ. σελ. 43) η επιχείρησις, +γενομένη εκ συμφώνου μετά των κ.κ. Μανιάκη, Ψύχα και Λη, ήτο απλή +κερδοσκοπία. + +Είναι δύσκολον μετά οκτώ δεκαετίας να εξακριβώση τις την περί +τούτου αλήθειαν. Το βέβαιον είναι ότι η Ελλάς δεν εζημιώθη εκ της +επιχειρήσεως ταύτης, διότι, αναγορευθέντος του Λεοπόλδου βασιλέως, +αι ομολογίαι των δανείων της επαναστάσεως ανήλθον εις 60 και 61, +και τότε αι ονοματικαί 14,000 επωλήθησαν προς 10,060 Λ., εν ώ είχον +αγορασθή μόνον προς 7,910. Αφ' ετέρου δ' όμως είναι προφανές ότι +διά την Ελλάδα 7,910 Λ. ήσαν πολυτιμότεραι τω 1826 ή 10,060 Λ. +τέσσαρα έτη βραδύτερον. + + + 59) Τούτο έλεγον και έγραφον ρητώς οι Ρικάρδοι. Ιδού το κείμενον +επιστολής των προς τους Ορλάνδον και Λουριώτην (βλ. _Απολογίαν_, +τόμ. β' σελ. 28): + + Messieurs, + +Notre Bourse est aujourd'hui dans une condition affreuse: l'emprunt +grec est à 10 et a 11 d'escompte, et il y a une peur terrible. +Nous ne savons pas s'il y a de mauvaises nouvelles, mais tout le +monde veut vendre. Si vous avez toute cette confiance dans les +affaires de la Grèce, que ce que vous dites de la belle position +de la cause mérite, ne sera - t - il pas de l'interet de votre +Gouvernement et pour soutenir un peu son crédit, qu'une bonne +portion de l' emprunt serait achetée pour son _compte_, d'être +revendue dans un temps plus heureux? _Considèrez bien cette +proposition. Nous et nos amis ont déjà une forte quantitité sur +le dos, sur laquelle il y a une grande pertes. Nous ne désirons +pas qu'aucune chose soit faite pour nous, mais c'est désespérant +de voir l'affaire dans un si mauvais état; Votre réponse par le +porteur nous obligera. + +Avec considération +28 Mai 1825. + Vos serviteurs dévoués + J. et S. Ricardo + +Το γαλλικόν ύφος της επιστολής ταύτης είναι πρωτότυπον, η σημασία +δ' όμως αυτής είναι λίαν ευκρινής. + + 60) Επειδή αναμφιβόλως θα υποληφθώμεν ως γράφοντες υπερβολάς, +περιοριζόμεθα προς απόδειξιν των γραφομένων να παραπέμψωμεν τον +αναγνώστην εις τους λογαριασμούς της επιτροπής των Ρικάρδων και του +Σπανιολάκη, εξ ων καταφαίνεται ομοφώνως ότι τη 15 και 19 Νοεμβρίου +1825 εξηγοράσθησαν διά των κ. κ. Ρικάρδων προς 55 1/2 και 56 1/2 +ομολογίαι αξίας ονοματικής 7,265, και ότι τη 12 Οκτωβρίου +εξηγοράσθησαν διά του κ. Π. Ράλλη άλλαι 8,000 Λ. ομολογίαι προς 55. +Η αγοραία τιμή των ομολογιών εκυμαίνετο τότε μεταξύ 15 και 20. + +Χαρακτηριστικά περί της διαγωγής των περί την τετραρχίαν φιλελλήνων +αναγράφει και ο Times της 28 Οκτωβρίου, εν κυρίω άρθρω. Μεταξύ των +άλλων αναφέρει ότι ο κ. Hume, όστις είχεν αγοράση 10,000 Λ. +ομολογίας, μετά την έκπτωσιν αυτών εζήτησε να τον αποζημιώση η +επιτροπή, όπερ και εγένετο, _ίνα μη απολεσθή ισχυρός φίλος της +Ελλάδος_. (Περί του Hume βλ. καθ' έκαστα εν τω _Χρόνω_ της 4 +Νοεμβρίου και εν τω άρθρω του Oriental Herald, Ιανουάριος 1826, +σελ. 76 - 80, «_The Greek Loan and Mr. Hume_»). + +Άλλος φιλέλλην διακεκριμένος υπήρξε, κατά τον Times, ο κ. Bowring. +Ούτος είχεν εγγραφή διά 25,000 Λ. ομολογίας. Μετά την έκπτωσιν +έκαμε σφοδράς παραστάσεις, επικαλούμενος συνάμα τας προς την +Ελληνικήν υπόθεσιν υπηρεσίας (he made vehement remonstrances +coupled with representations of his services to the Greek cause), +επέτυχε δε να εξαγορασθώσιν αι ομολογίαι αυτού με έκπτωσιν 10%. +Αίφνης αι ομολογίαι ανέρχονται εις την προτέραν αυτών αξίαν, ο δε +κ. Bowring, υπερακοντίζων τον κ. Hume, ζητεί να τω αποδοθώσιν αι +ομολογίαι. Μάτην τω απεδεικνύετο ότι αι αξίαι εκείναι, τη ρητή +αυτού αιτήσει, είχον εξαγορασθή υπό των Ελλήνων αντιπροσώπων· ο κ. +Bowring, λέγων ότι δεν ενθυμείται τι περί τούτου, επέμενε και οι +αντιπρόσωποι ηναγκάσθησαν να τω μετρήσωσι 2,500 λίρας, διά ν' +απαλλαγή πάσης ζημίας. Σημειωτέον, λέγει ο Times, ότι ο δεύτερος +ούτος φίλος της Ελλάδος είχε λάβη 11,000 Λ. μεσιτικά κατά την +έκδοσιν του α' δανείου. + + 61) Αι αγοραί εγένοντο κυρίως εκ των εξής εργοστασίων: (βλέπε +τους σχετικούς λογαριασμούς εν τη _Απολογία_ τόμ. α' σελ. 130 - +156). + +Εργοστάσιον Burton.........αγορά διά Λ. 12,206 + » Mackintosch......» » » 10,266 + » Graham ........ » » » 26,688 + ______ + 49,160 + +Οι Έλληνες επίτροποι κατηγορήθησαν ως μη επιτυχόντες την έκπτωσιν +των διδομένων εις τους αγοράζοντας τοις μετρητοίς. Η έκπτωσις αύτη +υπελογίζετο εις 10% (Βλ. Σπανιολάκην, _αυτόθι_ σελ. 14 - 17). + + 62) Βλ. τας περί τούτου λεπτομερείς οδηγίας της 14ης Αυγούστου +1824. _Απολογία_ σελ. 54. + + 63) Ούτως οι επίτροποι, μη δυνηθέντες να επιτύχωσι την υπό της +Κυβερνήσεως ποθουμένην ανταλλαγήν (βλ. τους λόγους της αποτυχίας εν +επιστολή της επιτροπής προς την Κυβέρνησιν υπό ημερομηνίαν +4/10/1825. _Απολογία_ σελ. 60), εσκέφθησαν ότι καλόν θα ήτο να +πωλήσωσι τα ορειχάλκινα καννόνια του Ναυπλίου εις τους κ. κ. +Κοντοσταύλους και Σα , να παραγγείλωσι δε τα σιδηρά εις τους κ. κ. +Graham. Δυστυχώς όμως ημέλησαν να ορίσωσιν ότι η παραλαβή των +ορειχαλκίνων δεν θα γίνη ειμή άμα τη αφίξει των σιδηρών. Ότε δε +έφθασεν απεσταλμένος των κ. κ. Κοντοσταύλων, όπως παραλάβη τα +πρώτα, απητούντο έτι οκτώ μήνες διά να φθάσωσι τα δεύτερα. Η +Κυβέρνησις, μη δυναμένη ν' αφοπλίση το Ναύπλιον, ηναγκάσθη τότε να +πληρώση αποζημίωσιν 600 Λ., όπως ακυρωθή το συμβόλαιον της +πωλήσεως. Το δε ελεγκτικόν συνέδριον κατεδίκασε κατόπιν την +επιτροπήν εις πρόστιμον 1000 λιρών. + + 64) Το υπόμνημα τούτο του ηρωικού κυβερνήτου της _Καρτερίας_ +εύρηται εν παραρτήματι του Ζ' τόμου της Ιστορίας του Finlay. + + 65) Ο _Χρόνος_, εν τω προμνημονευθέντι άρθρω της 28 Οκτωβρίου +1826, παρατηρεί, ότι αι 10,000 Λ. εμετρήθησαν εις τον κ. Ellice τη +25 Μαρτίου, το δε ατμοκίνητον _Καρτερία_ δεν επληρώθη ειμή ότε +απέπλευσε, δηλαδή μετά 15 μήνας, ούτως ώστε «ο φιλέλλην και +αφιλοκερδής κ. Ellice ωφελήθη 15 μηνών τόκους». + + 66) Παρ. την σχετικήν επιστολήν του Hastings (16 Ιαν. 1826). Εν +τη _Απολογία_ σελ. 292 - 293. + + 67) Το ατμόπλοιον υπέστη αβαρίας κατά τον πλουν. + + 68) «Άνευ της αδείας μας και άνευ οιασδήποτε προηγουμένης +κοινοποιήσεως εδώσατε διαταγάς περί κατασκευής πέντε ατμοπλοίων, +αντί ν' αγορασθώσι τα πλοία ταύτα έτοιμα». (Απόσπασμα επιστολής +Ορλάνδου και Λουριώτου προς Ρικάρδους). + + 69) Άριστον ατμόπλοιον το Valencia είχε, κατά τον Times (φύλλον +12 Σεπτεμβρίου) πωληθή ακριβώς την εποχήν εκείνην αντί 11,000 Λ. Οι +Άγγλοι δικτάτωρες έλεγον προς υπεράσπισίν των, ότι τα έτοιμα πλοία +δεν ηδύναντο να φέρωσι καννόνια 64 λιτρών. + + 70) Ηλπίζετο πράγματι ότι θα διεκόπτοντο αι μεταξύ Αιγύπτου και +Ιβραήμ - Πασσά συγκοινωνίαι, και ότι ούτω θ' ανεχαιτίζετο πάσα προς +τα πρόσω πορεία του στερουμένου πολεμεφοδίων Αιγυπτιακού στρατού. + + 71) Βλ. Times 12 Σεπτεμβρίου. — Γερβίνον, αυτόθι. + + 72) «Εντός ολίγων εβδομάδων, έλεγεν εις τους επιτρόπους ο Ellice, +ο Cochrane θα είναι εις την Κωνσταντινούπολιν και θα κατακαύση τον +Τουρκικόν στόλον εντός του Κερατίου κόλπου. Θέσατε εις την διάθεσιν +του Κόχραν το όλον ποσόν των 150,000 Λ., και εντός ολίγου θέλει +καθαρίση την Ελλάδα από των Τούρκων». + + 73) Ο Κόχραν επεφύλασσεν εαυτώ το δικαίωμα του διορίζειν τους +αξιωματικούς και τους ναύτας, εις ους η Ελληνική κυβέρνησις ώφειλε +να χορηγή πολεμεφόδια και μισθούς. + + 74) Το ποσόν τούτο εχαρακτηρίζετο ως αποζημίωσις απαιτήσεως +55,000 Λ., ην ο Κόχραν είχε κατά της Βρασιλίας, και ης, ένεκα των +νέων αυτού καθηκόντων, δεν θα ηδύνατο να επιδιώξη την πληρωμήν. Ο +Κόχραν είχεν αφ' ετέρου δικαίωμα εις μέρος των νομίμων λειών (Βλέπε +το κείμενον του συμβολαίου εν τη _Απολογία_ σελ. 288 - 289). + + 75) Εις το ποσόν τούτο δεν περιλαμβάνονται αι διά την _Καρτερίαν_ +απαιτηθείσαι 10,000 Λ. + + 76) Ο Σπανιολάκης ενεχείρισεν εις τον Καποδίστριαν, διερχόμενον +κατά το 1827 εκ Λονδίνου, έκθεσιν περί της υποθέσεως των +ατμοπλοίων. Μέρος της εκθέσεως ταύτης κατεχώρισε βραδύτερον, εν +είδει παραρτήματος, εις το βιβλίον του. (Βλέπε Παράρτημα Η). + + 77) Πάντα τα πλοία ταύτα έπρεπε να ώσιν έτοιμα _εντός πέντε +μηνών_. + + 78) Το πλοίον τούτο ο _Ερμής_ μετήνεγκεν εν Ελλάδι τον Κόχραν, +κατά την δευτέραν αυτού κάθοδον. Την πρώτην φοράν ο άγγλος ναύαρχος +είχεν επιβή του _Σωτήρος_, πλοίου αγορασθέντος εν Μασσαλία υπό του +Εϋνάρδου και του φιλελληνικού κομιτάτου των Παρισίων, + + 79) Η μελέτη του περιεργοτάτου τούτου θέματος διηυκολύνθη ως εκ +των δικών ας η κακή πίστις των κατασκευαστών προεκάλεσεν εν Αμερική +και των συκοφαντιών ων έπεσε θύμα ο αντιπροσωπεύσας εν ταις +Ηνωμέναις Πολιτείαις την Ελλάδα χρηστός, αλλ' ατυχής Αλέξανδρος +Κοντόσταυλος. Αι εν Αμερική δίκαι έδοσαν αφορμήν εις συνταξιν +ποικίλων συγγραμμάτων, άπερ κατώρθωσα ν' ανεύρω άπαντα κατά τύχην +και μόνον διότι εν τω Βρεττανικώ Μουσείω τα συγγράμματα τα αφορώντα +εις τας σχέσεις της Ελληνικής Επαναστάσεως μετά των Ηνωμένων +Πολιτειών είναι δεδεμένα ομού εις σειράν τόμων. Η ούτως αυτοσχεδίως +καταρτισθείσα συλλογή, περιέχουσα μελέτας, λόγους, λογοδοσίας +εράνων, εκθέσεις συλλαλητηρίων κτλ., είναι πολυτιμοτάτη εισφορά εις +την ιστορίαν του φιλελληνισμού εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, +ιστορίαν ήτις δεν εγράφη εισέτι, αν και τιμά επίσης τους τε +ευεργετήσαντας και τους ευεργετηθέντας. + +Τα εν Αμερική γραφέντα έργα είναι τα εξής: + +1) An Exposition of the conduct of the two houses of G. G. and S. +Howland, and Le Roy, Bayard and Co, in relation to the two frigates +_Liberator and Hope_. In answer to a Narrative on that subject by +Mr. Alexander Contostavlos. By William Bayard (New - York 1826 +σελίδες 47). — 2) An examination of the controversies between the +Greek Deputies and two mercantile houses of New - York. By John +Duer and Robert Sedgwick (New - York 1826 σελ. 179). — 3) Report of +the evidence and reasons of the award between J. Orlandos and A. +Louriottis, Greek Deputies, on one part, and Le Roy, Bayard and Co +and G. G. and S. Howland on the other part. By the Arbitrators (New +- York 1826 σελ. 72). — 4) A Vindication of the conduct and +character of Henry D. Sedgwick against certains charges made by the +hon. Jonas Platt together with some statements and inquiries +intendet to elicit the reasons of the award in the case of the +Greek Frigates (2α έκδ. New - York Σεπτέμβριος 1826. σελ. 96). — 5) +Refutation of the reasons assigned by the arbitrators for their +award in the case of the two Greek Frigates (New - York. Νοέμβριος +1826, σελ. 57). Τα δύο τελευταία ταύτα έργα εγράφησαν υπό του +δικηγόρου Sedgwick. + +Ο Αλέξανδρος Κοντόσταυλος εξέδωκεν επί του θέματος έργα δύο: + +1) A narrative of the material facts in relation to the building of +the two greek frigates. New - York, 1826, σελ. 88 (Β' έκδοσις With +a postscriptum by R. Sedgwick New - York, 1826. σελ. 96). — 2) _Τα +περί των εν Αμερική ναυπηγηθεισών Φρεγατών·_ Αθήναι 1855. + +Τέλος ο γνωστός ήδη ημίν φιλέλλην Πάλμα συνέγραψεν επί του +ζητήματος αξιόλογον εκθεσιν, καταχωρισθείσαν εν τω Times της 12 +Σεπτεμβρίου 1826. (Το φύλλον τούτο εδημοσίευσεν ολίγω βραδύτερον +περί της κατασκευής των πλοίων εν Αμερική ιδίαν μελέτην. Βλ. τον +Times της 9 Νοεμβρίου). + + 80) Βλ. τον υποβληθέντα υπό του Βαγιάρδ λεπτομερή προϋπολογισμόν, +παρά Κοντοσταύλω, Narrative σελ. 5. + + 81) Η εκλογή του Lallemand ήτο παράδοξος, καθότι ο Lallemand, +πρώην αξιωματικός του ιππικού, δεν είχεν ειδικότητα περί τα +ναυτικά, ο δε μισθός (120 Λ. κατά μήνα), όστις εδόθη εις αυτόν, ήτο +υπό πάσαν έποψιν υπερβολικός. — «Αναμφιβόλως, έλεγεν εν τη εκθέσει +του ο Palma, η εκλογή σώφρονος επιτρόπου, όστις ήθελεν αρκεσθή εις +μισθόν μηνιαίον μικρότερον των 120 λιρών, ήθελεν είναι επιτυχεστέρα +της εκλογής αξιωματικού του ιππικού, πρώην υπασπιστού του +Ναπολέοντος, ειθισμένου εις μεγάλας επιχειρήσεις και επιβαλλομένου +υπό ισχυράς ομάδος φιλελλήνων». Ολίγω βραδύτερον συνετελέσθη νέον +σκάνδαλον: οι κατασκευασταί αυτοπροαιρέτως ωνόμασαν επιθεωρητήν της +κατασκευής των πλοίων τον πρώην αξιωματικόν του αμερικανικού +ναυτικού Chauncey, προς 12,000 δολλαρίων (60,000 φρ.) κατ' έτος. Ο +μισθός ούτος έμελλε ν' αναγραφή εις τον λογαριασμόν της μηδόλως +πληροφορηθείσης περί τούτου Ελλάδος. + + 82) Δι' επιστολής των της 15 Απριλίου 1825, βλ. Narrative σελ. 7. + + 83) Βλ. το κείμενον των δοθεισών εις τον Κοντόσταυλον οδηγιών. +_Περί των εν Αμερική_ κτλ. σελ, 19 - 26. + + 84) Το ποσόν τούτο συνίστατο εκ 261,840 δολλαρ. απαιτουμένων προς +αποπεράτωσιν της μιας φρεγάτας, εξ 73,258 δολλαρ. αντιπροσωπευόντων +ζημίαν 20% επί των δυο μη πληρωθεισών συναλλαγματικών 55,000 Λ., ας +οι κατασκευασταί είχον εκδώση επί των Ρικάρδων και Σας, και τρίτον +εκ διαφόρων άλλων μικρομεσιτικών και δευτερευουσών απαιτήσεων. (Βλ. +διά τα καθ' έκαστα: Report of the evidence and reasons σελ. 8 - 9, +Examination of the controversies, σελ. 138 και 149, Narrative σελ. +40, 41 και 61). + + 85) Οι Αμερικανοί ηπείλουν επίσης τους ημετέρους διά του άρθρου 3 +του νόμου της 20 Απριλίου 1818, δυνάμει του οποίου, πας όστις ήθελε +παραγγείλη, εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, την κατασκευήν πλοίου, +μέλλοντος να χρησιμοποιηθή βραδύτερον υπό ηγεμόνος ή πολιτείας +εναντίον άλλου ηγεμόνος ή πολιτείας, μεθ' ου αι Ηνωμέναι Πολιτείαι +διετέλουν εν ειρήνη, κατεδικάζετο εις πρόστιμον όχι ανώτερον των +10,000 δολλαρίων και ειρκτήν μη υπερβαίνουσαν τα τρία έτη. Προς +τούτοις το πλοίον και όλα τα εξαρτήματα αυτού εγίνοντο ιδιοκτησία +της Αμερικανικής κυβερνήσεως. Αλλ' οι ούτως απειλούντες εκ +προθέσεως ελησμόνουν ότι δυνάμει του αυτού νόμου οι κατασκευασταί +υπέκειντο εις τας αυτάς ποινάς, εις ας και οι παραγγέλλοντες, και +συνεπώς, καθώς παρετήρησε βραδύτερον πολύ ορθώς ο φιλέλλην κ. +Webster, ότι αυτοί ούτοι έπρεπε κυρίως να φοβώνται την εφαρμογήν +του νόμου του 1818. + + 86) Βλ. Examination σελ. 157. + + 87) Τον Κοντόσταυλον είχε συστήση εις τον Everett ο Κοραής. + + 88) Μεταξύ των διακριθέντων διά την προθυμίαν των να +εξυπηρετήσωσι την ημετέραν πατρίδα καταλέγονται οι κυριώτεροι των +υπουργών, ο γνωστός φιλέλλην Webster και ο γερουσιαστής +συνταγματάρχης Benton. «Ότε εσπούδαζον τον Όμηρον, έλεγεν ο +τελευταίος ούτος εις τον Κοντόσταυλον, δεν υπέθετόν ποτε ότι θα +ηδυνάμην μίαν ημέραν να φανώ χρήσιμος εις τους απογόνους του». + +Εν γένει ο ενθουσιασμός των εν Ουασιγκτώνι διά τα ανδραγαθήματα των +ημετέρων προγόνων ήτο ανεκδιήγητος. Πάντες ηκροώντο μετά δακρύων +εις τους οφθαλμούς τας υπό του Κοντοσταύλου περιγραφάς του αγώνος. +Ο δε Webster, όστις ήτο άριστος νομικός και όστις καθωδήγησεν εν +πολλοίς τον Κοντόσταυλον, ηρνήθη την υπό τούτου προταθείσαν +αμοιβήν. (Βλ. Κοντόσταυλον. _Τα περί των δύo φρεγατών_, σελ. 36 - +37). + + 89) Εισηγητής του νομοσχεδίου εν τη γερουσία ήτο ο Benton. + + 90) Οι κατασκευασταί έσχον την απίστευτον αναίδειαν ν' απαιτήσωσι +προμήθειαν και διά την υπό της Αμερικανικής κυβερνήσεως γενομένην +αγοράν. + + 91) Όπως καταδείξη την ασύγγνωστον κακήν πίστιν των κατασκευαστών +ο Times, εν τη μελέτη αυτού της 9 Νοεμβρίου 1826, παρατηρεί ότι η +μεν φρεγάτα «Brandywine», κατεσκευασμένη εκ δρυός πρώτης ποιότητος +και τελείως εξωπλισμένη, εστοίχισεν εις την Αμερικανικήν κυβέρνησιν +μόνον 273,000 δολλ. (1,365,000 φρ.), το δε μόνον πλοίον, όπερ μετά +τοσούτους αγώνας κατώρθωσε ν' αποπλεύση εκ Νέας Υόρκης εις Ελλάδα, +κατήντησε να στοιχίση πλέον των 150,000 Λιρών Στερλινών + (3,750,000), ήτοι σχεδόν ποσόν τριπλάσιον της υπό πάσαν έποψιν +προτιμοτέρας αυτού φρεγάτας Brandywine. + + 92) «_Sir, you have done all that was in your power to ruin a +country and disgrace another_». Παράβ. και τα προμνησθέντα δύο +φυλλάδια του Sedgwick, A vindication και Refutation of the reasons +assigned by the arbitrators. Ο δικαστής Pratt, ον ο Λονδίνιος +_Χρόνος_ εσατύρισε καταλλήλως, επονομάσας αυτόν συν τοις άλλοις και +_Αμερικανόν Σολομώντα_ (βλ. τον Times της 9ης Νοεμβρίου), εφάνη +καθ' όλην αυτήν την υπόθεσιν μεριμνών ιδίως περί του βαλλαντίου +του. Εδήλωσε δ' εν τη αποφάσει ότι προ πάσης άλλης πληρωμής έπρεπε +να μετρηθή εις τους αιρετοκρίτας, ήτοι εις τον Pratt και τους δύο +παρέδρους, ποσόν όπερ αυτοί ούτοι ώριζον εις 4,500 δολλ. — Εν δε τω +έργω, όπερ εδημοσίευσαν προς υπεράσπισιν αυτών, οι αιρετοκρίται +αξιούσιν ότι η υπ' αυτών ορισθείσα αμοιβή είναι μετριωτάτη (βλ. +Report of the evidence and reasons, σελ. 67). + + 93) Κατά τον εις Ελλάδα πλουν οι μισθωθέντες ναύται εστασίασαν + (βλ. τα κατά την στάσιν παρά Κοντοσταύλω, σελ. 113). + + 94) Βλ. το επίσημον έγγραφον αυτόθι σελ. 128. + + 95) Αντί πάσης αμοιβής ο Κοντόσταυλος έλαβε 400 Λ. δι' έξοδα +ταξειδίου και διαμονής. + + 96) Πόσον αι κατά των υπηρετησάντων το έθνος διαβολαί έβλαψαν +ημάς, μαρτυρεί και το ότι επί καιρόν πολλοί των αρίστων δεν +ηθέλησαν ν' αναμιχθώσιν εις τα οικονομικά του Κράτους, φόβω των +συνήθων αιτιάσεων και συκοφαντιών. Ούτω, τω 1878, ανήρ +διακεκριμένος και φιλόπατρις, ο κ. Περόγλου, καίπερ διαμένων εν +Λονδίνω, ηρνήθη ν' αντιπροσωπεύση την Ελληνικήν κυβέρνησιν κατά την +μετατροπήν των δανείων της Επαναστάσεως, μη αισθανόμενος εαυτόν, ως +έλεγεν, ίσον προς τον άχαριν αγώνα της απαντήσεως και απολογίας +κατά κακοβούλων μομφών, ας προέβλεπεν ως βεβαίας. (Βλ. _Λευκήν +Βίβλον 1879_, σελ. 10 - 11). + + 97) Τας 33,700 Λ. ταύτας συμπεριλαμβάνω εις τα ποσά τα +περιελθόντα εις Ελληνικάς χείρας, διότι ουσιαστικώς, εάν όχι +τυπικώς, διά της πληρωμής των συναλλαγματικών, ας υπέγραψεν, +εκαρπώθη αυτάς η Ελληνική κυβέρνησις. + + 98) Ενθυμείται ο αναγνώστης ότι εκ του ονοματικού κεφαλαίου του +α' δανείου εξεκαθαρίσθησαν οριστικώς, μετά την παρακράτησιν τόκων, +χρεωλύτρων κτλ. 348,000 Λ. και ότι εκ τούτων 308,000 Λ. εις +μετρητά, τη φροντίδι του φιλελληνικού κομιτάτου, εστάλησαν εις την +Ελλάδα. (Βλ. αν. σελ. 18). [Ο συγγραφεύς αναφέρεται στην σελίδα που +αρχίζει με τις λέξεις . . . και ποσά ικανά όπως . . . . Εκεί πιο κάτω, +αναφέρεται ο +αριθμός 348,800] + + 99) Βλ. αν. σελ. 19 - 21. [Ήτοι τις σελίδες που αρχίζουν με τις +λέξεις . . . άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ . . . και τελειώνουν με τις λέξεις . . . +μελετώντες τα κατά το δεύτερον δάνειον. . . . + + 100) Ήτοι παράγρ. α' 496.220· παράγρ. β' 393,000 και παράγρ. γ' +232,558 Λ. + + 101) Ως μέγα έξοδον δύναται να θεωρηθή προ παντός η πληρωμή είς +τινα Bonfils μεσιτείας 4,800 Λ. διά την διαπραγμάτευσιν του β' +δανείου. Το ελεγκτικόν συνέδριον και ο Σπανιολάκης εθεώρησαν ότι η +τοιαύτη πληρωμή υπήρξεν αδικαιολόγητος, αφ' ου είχε πληρωθή ήδη +μεσιτεία 64,000 Λ. εις τους Ρικάρδους. Οι επίτροποι απήντων ότι εις +μεν τους Ρικάρδους εδόθη μεσιτεία διά την έκδοσιν, η δε τον Bonfils +διά την διαπραγμάτευσιν του δανείου. + + 102) Τοιαύτα η _Απολογία_ αναφέρει πολλά: Λ.χ. Διά τον κ. Βικτόρ +αναλαβόντα να υπηρετήση εν Ελλάδι Λ. 80. — Δι' εκτύπωσιν της +επιστολής των Ελληνίδων προς τας φιλελληνίδας Λ. 8 — Εις τον κ. +Ρεβώ διά μετάβασιν εις Ελλάδα και μισθούς Λ. 170 — Εις τον Βλακιέρ +διά βοήθειαν 90 Λ. — Εις τον Ν. Κεφαλάν, _εις δάνειον, διά να παύση +να ενοχλή την επιτροπήν_, Λ. 30 κτλ. + + 103) Ιδίως η ζημία 2,700 Λ. η εκ της χρεωκοπίας του οίκου +Μαυρογορδάτου προκύψασα. — Επίσης απωλέσθησαν καθ' οδόν, από +Λονδίνου εις Φάλμουθ, 1,700 Λ. στελλόμεναι εις Ελλάδα. + + 104) Χάριν προσωπικής περιεργίας προσεπάθησα να εξιχνιάσω την +υπόθεσιν ταύτην. Μετά δεκαπενθήμερον μελέτην επείσθην όμως, ότι και +ένεκα του παρελθόντος χρόνου, και ένεκα της αγνοίας των πραγμάτων +και των ανθρώπων και ένεκα τέλος του λαβυρινθώδους της διτόμου +_Απολογίας_, η εκ της μελέτης δυναμένη να προκύψη ωφέλεια ήτο +δυσανάλογος προς τον κόπον ον ήθελεν απαιτήση. Εν συνόψει αι κατά +των κ. κ. Ορλάνδου και Λουριώτη κατηγορίαι συνίστανται α') εις το +ότι επλήρωσαν εις τον Bonfils μεσιτείαν 4,800 (βλ. σημ. 101)· β') +ότι δεν επέτυχον επί των αγορασθέντων πολεμεφοδίων την συνήθη +έκπτωσιν των 10%· γ') ότι προέβησαν εις τας, ήδη εκτενώς +αναπτυχθείσας, επιβλαβείς εξαγοράς πολλών χιλιάδων ομολογιών· δ') +ότι δεν έδειξαν την απαιτουμένην μέριμναν εις την γνωστήν υπόθεσιν +της αγοράς των σιδηρών καννονίων. + +Διά ταύτα πάντα ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης εκηρύχθησαν υπό του +Ελεγκτικού συνεδρίου, δι' αποφάσεως της 14 Ιανουαρίου 1835, +αλληλεγγύως χρεώσται λιρών στερλινών 28,769 — 17 — 0, ή δραχμών +809,008.18. + +Η απόφασις αύτη ουδέποτε εξετελέσθη, και η εντύπωσίς μου είναι ότι +η καταδίκη των επιτρόπων δεν ήτο δικαία. Παραλείπων την υπόθεσιν +Bonfils, δι' ην οι επίτροποι εδικαιολογήθησαν ικανώς, νομίζω +πράγματι ότι τα κατ' αυτών προσαπτόμενα μάλλον ως σφάλματα ή ως +εγκλήματα δύνανται να χαρακτηρισθώσιν. Και ότι μεν ο Ορλάνδος και ο +Λουριώτης διέπραξαν σφάλματα μέγιστα, δεν είναι αμφισβητήσιμον, +αλλ' ο κρίνων αυτούς πρέπει να ενθυμηθή μετά του Γερβίνου ποία ήτο +η εν Λονδίνω θέσις αυτών και να μη λησμονήση τας προς την πατρίδα +σημαντικάς αυτών υπηρεσίας. + +Εκείνο δε όπερ με προτρέπει να πιστεύσω ότι αι κατηγορίαι του +Σπανιολάκη ενεπνέοντο και υπό προσωπικού πάθους, είναι ότι αι +κατηγορίαι αύται εποίκιλλον κατά τας περιστάσεις και δεν ήσαν +άσχετοι προς προσωπικάς αντιζηλίας. + + 105) «Το εκτελεστικόν, λέγει ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σελ. 740), +καταναλώσαν πολλούς των εκ των δανείων πόρων δεν ηδυνήθη ν' ανθέξη +τω 1825 εις τον κατά πρώτον τότε ενσκήψαντα αιγυπτιακόν στρατόν». + + 106) Βλ. το κείμενον ελληνιστί και γαλλιστί παρά Fabre, Histoire +du siège de Missolonghi σελ. 346 - 351. + + 107) Βλ. Fabre, αυτόθι σελ. 229. + + 108) Βλ. το ψήφισμα της εθνικής συνελεύσεως και τας προς τους +πληρεξουσίους οδηγίας και επιστολήν παρά Μάμουκα, τόμ. δ' σελ. 87 - +90 και 124 - 125. + + 109) Έπρεπε να δοθώσι τουλάχιστον ενός μηνός μισθοί εις τας τρεις +ναυτικάς μοίρας. + + 110) Παρ. τας οδηγίας, αυτόθι. + + 111) Οι Δ. Ρώμας, Π. Στεφάνου και Κ. Δραγώνας απετέλουν +πατριωτικήν επιτροπήν τω 1824 συσταθείσαν και πολλαχώς +ευεργετήσασαν το έθνος. Κατά τον κ. Καμπούρογλουν (βλ. Εισαγωγήν +_Αρχείου Ρώμα_ σελ. ξα' και εφεξής), σκοπός της επιτροπής εκείνης +ήτο· α' το να στέλλη πολεμεφόδια και τρόφιμα εις τας πολιορκουμένας +πόλεις· β') το να φροντίζη περί προσωρινών δανείων και εξαργυρώσεως +συναλλαγματικών της Ελληνικής κυβερνήσεως εν Ζακύνθω. — Ούτω +διενήργησε και επραγματοποίησε δάνεια 20,000 και 10,000 ταλλήρων + (_Αρχείον_ αριθ. 189, 230 και 249), και εξηργύρωσε πλείστας +συναλλαγματικάς, εν αις και μίαν 1,500 λιρών (_Αρχείον_ αρ. 276) — +γ') το να προστατεύη λιμώττοντα γυναικόπαιδα και ν' απελευθερώνη +αιχμαλώτους. + +Αφ' ετέρου, όπερ και σπουδαιότατον, η εν Ζακύνθω επιτροπή κατώρθωσε +να διοργανώση ανταπόκρισιν μετά φιλελλήνων αξιωματικών εν τω +στρατοπέδω του Ιμβραήμ· συλλαβούσα δε πρώτη την ιδέαν της προς την +Αγγλίαν αιτήσεως προστασίας, συνέταξε το κείμενον της αποσταλείσης +σχετικής εκθέσεως. + +Αναμφιβόλως η επιτροπή και διά την σύναψιν του παρόντος δανείου +πολλάς θα κατέβαλε προσπαθείας. Δυστυχώς ο α' τόμος, ο μόνος +εκδοθείς, του _Αρχείου Ρώμα_, φθάνει μόνον μέχρι Δεκεμβρίου 1825 +και κατ' ακολουθίαν ουδεμίαν παρέχει περί του προκειμένου θέματος +πληροφορίαν. + + 112) Η Κρήτη, η Χίος, τα Ψαρά, η Σάμος, η Ήπειρος, η Θεσσαλία, η +Νότιος Μακεδονία κτλ. Βλ. άλλως τε τον χάρτην των εξεγερθεισών +ελληνικών χωρών παρά τω Blaquières: _The Greek Revolution; its +origin and progress_ (Λονδίνον 1824). + + 113)Ιδίως ο Λεβέντης: _Περί του Δημοσίου των Ελλήνων Χρέους του +1824 και 1825 και περί Νέου Δανείου_, σελ. 7 - 9. Η διατριβή του +Λεβέντη έργον μικράς αξίας και βρίθον ανακριβειών εδημοσιεύθη και +γαλλιστί υπό του συγγραφέως. + + 114)Λέγω, ότι υπό νομικήν έποψιν είχον άδικον, διότι τω 1824 και +1825 είχον δοθή ως εγγύησις εις τους δανειστάς όλα τα εθνικά +κτήματα, όλων των Ελλήνων όντων αλληλενδέτως υπευθύνων. Εφ' όσον +λοιπόν τα κτήματα των ελευθερωθεισών επαρχιών ήρκουν όπως +αντιμετωπισθώσιν αι δίκαιαι απαιτήσεις των δανειστών, δεν υπήρχε +λόγος να υποστώσιν αύται ελάττωσιν. + + 115) Διά τούτο ακριβώς ο κ. Γεννάδιος είχε προτείνη τω 1879, όπως +αι εις αντάλλαγμα των παλαιών δοθησόμεναι νέαι ομολογίαι φέρωσι +σχεδιογράφημα μετά της εξής επιγραφής: «ο πίναξ ούτος εμφαίνει τας +επαναστατημένας Ελληνικάς χώρας, ων οι αντιπρόσωποι συνωμολόγησαν +τα δάνεια του 1824 και 1825. Το βαθύτερον χρώμα δεικνύει τα νυν +όρια του Βασιλείου της Ελλάδος, όπερ ανέλαβε, την διαρρύθμισιν και +πληρωμήν των δανείων εκείνων.» — Ο κ. Θ. Δηλιγιάννης όμως, πότε +υπουργός των την πρότασιν ταύτην, φοβούμενος μήπως τοιούτος +γεωγραφικός χάρτης οδήγηση εις υποθέσεις ασχέτους προς τα δάνεια. + (Βλ. _Λευκήν Βίβλον_ αρ. 13 και 16). + + 116) _Les emprunts d'états en droit International,_ σελ. 135. + + 117) Πράγματι το νέον κράτος δεν ηδύνατο ν' απαρνηθή πράξεις +κυβερνήσεων, εις ας ώφειλε την ύπαρξίν του. + + 118) Η αμφιβολία έγκειται εν τούτω, ότι φαίνεται αδύνατον κράτος +μη ανεγνωρισμένον, επομένως θεωρητικώς μη υπάρχον, ν' αναλάβη +νομίμους υποχρεώσεις, αίτινες ήθελον βραδύτερον βαρύνη και τους +μεταγενεστέρους. Εις τους έχοντας τοιαύτην αντίληψιν της πολιτείας +ιδού πώς απήντα ο κ. Sarrut (βλ. την εισήγησιν αυτού περί της +υποθέσεως Balmaceda, και την σύμφωνον απόφασιν του γαλλικού +Ακυρωτικού παρά Clunet, 1891, σελ. 868 - 904): «Un gouvernement +n'est pas une abstraction théorique, une simple personnalité +juridique .... Un gouvernement est surtout un pouvoir, une force +agissante, mettant en mouvement tous les rouages de l'état, une +autorité qui commande et se fait obéir .... Peut importe dès +lors qu'elle soit reconnue ou non par les états étrangers .... En +pareille matière c'est surtout le fait qu'il faut consulter». + + 119) Βλ. την σελ. 61 των _Πρακτικών_. Το ψήφισμα τούτο ανετυπώθη +έν τινι δημοσίω εγγράφω, αλλ' ο αντιγράφων, θεωρήσας το λεκτικόν +της εθνοσυνελεύσεως ως στερούμενον καλλιεπείας, μετέφρασεν εν +πολλοίς το ψήφισμα εις την καθαρεύουσαν. + + 120) Δηλαδή πάγιον. + + 121) Βλ. διά πλείονας πληροφορίας τα κείμενα της εκθέσεως και του +σχεδίου της επιτροπής παρά Μάμουκα, τόμ. ια' σελ, 584 - 602. + + 122) Η πρωτοβουλία τοιούτου συμβιβασμού προήλθεν από των +δανειστών, οίτινες επεφόρτισαν τους Λοράνδον και Λουριώτην να +διαβιβάσωσιν ενταύθα σχετικάς προτάσεις. Είναι πιθανόν ότι οι εν +Λονδίνω έμποροι εφαντάζοντο τα εθνικά κτήματα ως έχοντα πολύ +μεγαλειτέραν αξίαν της πραγματικής. Περιέργως δε πως και τα +ανακτοβούλια συνεμερίζοντο την πλάνην ταύτην ο de Broglie, υπουργός +ων των εξωτερικών, υπελόγιζε τα κτήματα ταύτα προς 40 φράγκα το +στρέμμα κατά μέσον όρον. (Περί του λόγου του de Broglie βλ. κατ. +μέρ. β', κεφ. α'). + + 123) Βλ. το ψήφισμα 20ης Ιουλίου: «Έργον ουσιώδες των +πληρεξουσίων θέλει είναι να ενασχοληθώσι και περί του +καταλληλοτέρου τρόπου της διανομής της εθνικής γης, συμβιβαζομένου +με το εθνικόν συμφέρον και την εξασφάλισιν όλων των _εξωτερικών_ +και εσωτερικών χρεών». + + 124) Βλ. περί του ζητήματος του συμβιβασμού διά παραχωρήσεως +γαιών, πλην των εις άκρον συνοπτικών πρακτικών της εν Προνοία +εθνοσυνελεύσεως (σελ. 23), την _Diplomatic history of Greece_ του +Parish σελ. 203 και εφεξής, και τας σελ. 65 - 70 του παραρτήματος. +Περί του Parish και του έργου του βλ. κατωτέρω μέρ. β', κεφ. α', +σημ. 1ην. + + 125) Αι ωφέλειαι, ας συμβιβασμός θα συνεπήγετο διά την Ελλάδα, +κατεδείχθησαν επιτηδείως έν τινι τεύχει δημοσιευθέντι υπό του κ. +Edward Haslewood, προέδρου του συλλόγου των Ελλήνων ομολογιούχων· +βλ. A letter to his excellency A. Coumoundouros, minister of +finance in Greece, 27ης Αυγούστου 1858. + + 126) Ο κ. Γιαννόπουλος, υπουργός ων των οικονομικών, έλεγεν εις +το τέλος της προς τον βασιλέα περί της οικονομικής καταστάσεως της +χώρας εκθέσεώς του (6 Ιουνίου 1866), ότι «_καίτοι τα δάνεια της +ανεξαρτησίας συνήφθησαν υπό όρους βαρυτάτους, η αξιοπρέπεια της +Ελλάδος απαιτεί ν' αναγνωρισθώσι_», βλ. Rapport de M. Jannopoulos, +ministre des finances, à S. M. le roi George, traduit et commenté +par Ph — P. Goussios, σ. 28). + + 127) Αι συκοφαντίαι αύται εβασίζοντο επί της ιδέας ότι η +παράτασις και συνεπώς η ευτυχής έκβασις του αγώνος ωφείλετο κυρίως +εις την σύναψιν των δανείων του 1824 και 1825. Είδομεν ότι η θεωρία +αύτη είναι ήκιστα βάσιμος. Παρερχομένων όμως των ετών και +λησμονουμένων των σκανδάλων του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, η +θεωρία αύτη, συνεχώς επαναλαμβανομένη υπό των δανειστών της +Ελλάδος, κατήντησε σχεδόν πανθομολογουμένη αλήθεια. Βλ. τον About +σελ. 285) «Ces emprunts ont permis à la Grèce de conquérir son +indépendance». — Ο _Financier_ (18 Ιουνίου 1877) ομιλεί περί the +bad faith of Greece to the foreign créditors whose money founded +his national independence. — Ο Drucker (An appeal to the +governments and monarchs of Europe, σελ. 3) γράφει: These loans +have been of much greater benefit to the borrowing country than any +other loan contracted in this century, according to the most +authentick authors, the Greeks where sinking when the arrival of +large sums restored their spirit of resistance and hope for +success. — Απήχησις της θεωρίας ταύτης εύρηται και εν έργω σοβαρώ +και νεωτάτω: Turkey in Europe _by Odysseus_ (σ. 318 - 319). + +Το περιεργότερον είναι ότι αυτός ο Times, όστις εστηλίτευσε τόσον +δριμέως τα άθλα της εν Λονδίνω τετραρχίας και των αμερικανών +ναυπηγών, ήρξατο, μετά πάροδον ολίγων ετών, να ελέγχη δριμύτατα την +_κακοπιστίαν_ των Ελλήνων (βλ. τον Times της 3ης Δεκεμβρίου 1863). + +Τοσαύτη δε ήτο η ως εκ τούτου γενική καθ' ημών καταφορά, ώστε το +Punch της 13ης Δεκεμβρίου 1863 ανέγραφε το εξής δίστιχον· + + Spell in five letters « Bully, bilk and Sneak + Repudiator, trickster » read it.... Greek + + 128) Την ημέραν της εκ Λονδίνου αναχωρήσεως του νεωστί εκλεγέντος +βασιλέως Γεωργίου, ήτοι την 2/14 Οκτωβρίου 1863, συνήλθον εν τη +Αγγλική πρωτευούση οι δανεισταί της Ελλάδος. Εν τη συνεδριάσει +εκείνη, καθ' ην πολλαί ευχαί εξεφράσθησαν, ελέχθη υπό του +προεδρεύοντος Haleswood και η εξής βαρυσήμαντος φράσις: _Ελπίζομεν +ότι η Ελλάς θα εννοήση ότι η πίστις είναι η ζωή των εθνών_. Βλ. και +τον _Εθνοφύλακα_ της 25ης Οκτωβρίου 1863. + + 129) Πότε και πώς ακριβώς οι Ολλανδοί ούτοι εγένοντο κάτοχοι των +Ελληνικών ομολογιών, καίτοι επιμόνως ανεζητήσαμεν, δεν ηδυνήθημεν +να εξακριβώσωμεν. Ίσως τούτο συνέβη άμα τη εκδόσει των δανείων, +οπότε το χρήμα ήτο άφθονον και ο τόκος μικρότατος εν ταις Κάτω +Χώραις. Αι αγγλικαί δ' όμως εφημερίδες της εποχής και οι ημέτεροι +Λουριώτης, Ορλάνδος και Σπανιολάκης δεν ποιούνται μνείαν περί +Ολλανδών ομολογιούχων. + +Είναι βέβαιον εξ άλλου ότι η μετοχέτευσις των ομολογιών εις +Ολλανδίαν εγένετο προ του 1847, καθ' ότι, το έτος εκείνο, ο C. +Leconte (Étude Économique de_la Grèce_σελ. 185), γράφει: «La +presque totalité des obligations a passé entre les mains de +spéculateurs Hollandais. Elles se négocient de 5 1/4 à 6 3/4% du +capital nominal sur le marché d'Amsterdam». + +Κατά τους υπολογισμούς του κ. Γενναδίου (Βλ. _Λευκήν Βίβλον_, σελ. +69) οι Ολλανδοί κάτοχοι, τριάκοντα περίπου τον αριθμόν, ήσαν, εκτός +του Drucker του κατέχοντος υπέρ το ήμισυ των αρχαίων τίτλων, κύριοι +ελαχίστου ποσού. + + 130) Των Ολλανδών ομολογιούχων προεξήρχε κερδοσκόπος τις, ονόματι +Louis Drucker, όστις και την Ελλάδα επεσκέφθη και πολλά εις +διαφόρους γλώσσας περί του ζητήματος έγραψε. Βλ. κυρίως Quelques +documents relatifs aux emprunts helléniques contractés à +l'étranger, publiés par L. D. Ie série; La Haye 1874. — 2e +série; Leide 1877. + +Ο Drucker, όστις κατά το 1874 εδεικνύετο αρκετά ήπιος, από του 1875 +και εντεύθεν παρεξετράπη εντελώς. Την δε γλώσσαν, ην μετεχειρίσθη +είς τινα Αγγλιστί γεγραμμένα φυλλάδια, επιτυχώς εχαρακτήρισεν ως +εξής ο πρόεδρος του συνδέσμου των ξένων ομολογιούχων, εντιμότατος +Ε. Pleydell Bouverie: «Υπάρχει αξιότιμος Ολλανδός, ονόματι Drucker, +όστις από ετών ενδιαφέρεται τα μάλιστα εις το ζήτημα, και όστις +εδημοσίευσε πολλά φυλλάδια, άτινα καταδεικνύουσιν ότι είναι κάτοχος +της Αγγλικής, ή τουλάχιστον είδους τινός αγγλικής, διότι αναγνούς +τα φυλλάδια του ευρίσκω ότι εξήντλησε το λεξιλόγιον το εν χρήσει εν +τη εγγύς ιχθυαγορά (fish - market)» + + 131) Αρυόμεθα εκ μιας των εκθέσεων του κ. Γενναδίου τας πλείστας +των πληροφοριών, ας δίδομεν παρακατιόντες περί των διαπραγματεύσεων +του συμβιβασμού. Η έκθεσις αύτη, γραφείσα τη 17/29 Δεκεμβρίου 1875, +αποτελεί μίαν των μάλλον αξιοθαυμάστων οικονομικών εκθέσεων, ας +ανέγνωσά ποτε. Υπενθυμίζει εν πολλοίς και διά την γλαφυρότητα του +ύφους και διά την σαφήνειαν των ιδεών και διά την δύναμιν των +επιχειρημάτων, την έκθεσιν του Léon Say περί της πληρωμής της +αποζημιώσεως των πέντε δισεκατομμυρίων. Η δημοσιογραφική δράσις του +κ. Γενναδίου επί του ζητήματος είναι επίσης γνωστή· παρετάθη επί +τέσσαρα περίπου έτη διεξαγομένη διά των κυριωτέρων οργάνων του +αγγλικού τύπου εν είδει επιστολών. + + 132) Θέμα της συζητήσεως ήτο το κατά πόσον τα δάνεια ταύτα +εχρησίμευσαν εις την Ελλάδα. Η _Ελπίς_ ισχυρίζετο ότι τα δάνεια εις +ουδέν εχρησίμευσαν, ο δε κ. Μέρλιν αντέκρουεν αυτήν διά του +_Εθνοφύλακος_. Ολίγον αργότερον Έλλην εκ Λονδίνου, ο κ. Δ. Παππάς, +προέτεινε διά του τύπου την συνομολόγησιν δανείου δύο εκατομμυρ. +λιρών προς απόσβεσιν των χρεών της επαναστάσεως και εξεύρεσιν νέων +πόρων. Προς ανασκευήν δε του κ. Παππά έγραψεν ο κ. Λεβέντης το +προμνημονευθέν έργον του. + + 133) Ο αείμνηστος Τρικούπης, δι' ιδιωτικής επιστολής (21 Δεκ. +1866), προέτρεπε τον γενικόν πρόξενον της Ελλάδος να καταβάλη πάσαν +προσπάθειαν, όπως επιτύχη δάνειον 2 1/2 εκατ. Λ. προς 8% _και +εκδεδομένον εις το άρτιον_. Εκ του ποσού τούτου ο Τρικούπης ήτο +πρόθυμος να διαθέση ολόκληρον εκατομμύριον υπέρ των δανείων της +επαναστάσεως. + +Ο κ. Σπάρταλης απήντησεν αμέσως (τη 2/14 Ιανουαρίου 1867), ότι +σύναψις τοιούτου δανείου ήτο ακατόρθωτος, καθ' ότι εις την αγοράν +του Λονδίνου, όπου ευρίσκοντο αξίαι κρατών ως η Αίγυπτος, η Χιλή, η +Περουβία, η Βρασιλία, αποφέρουσαι πραγματικόν τόκον 10 και 12%, ήτο +αδύνατον να εκδοθώσιν ελληνικαί ομολογίαι προς πλέον των 80% επί +του ονοματικού κεφαλαίου. + + 134) Βλ. τας οδηγίας τας σταλείσας εις τον αείμνηστον Βράιλαν υφ' +ημερομηνίαν της 14/26 Αυγούστου 1867. + + 135) Βλ. την έκθεσιν του κ. Βράιλα της 27 Ιουλίου. + + 136) Προετείνετο να πληρώνηται: +κατά το 1868 τόκος 6% ήτοι 54,000 Λ. + » » 1869 » 6 1/2% » 58,500 » + » » 1870 » 7% » 63,000 » + » » 1871 » 7 1/2% » 67,500 » +από του 1872 » 8% » 72,000 » + + 137) Ως εγγυήσεις της πληρωμής προσεφέροντο τα τελωνεία, αι +αλυκαί κτλ. + + 138) Βλ. τας λεπτομερείας εν _Εκθέσει Γενναδίου_ σελ. 4. + + 139) Η κυβέρνησις Κουμουνδούρου η υπογράψασα την σύμβασιν, έπεσε +σχεδόν άμα τη υπογραφή αυτής. Η δε κυβέρνησις Μωραϊτίνη ησπάσθη μεν +την υπογραφείσαν σύμβασιν, ήτις και εψηφίσθη εις α' ανάγνωσιν προ +της λήξεως της συνόδου, και τούτο τοσούτω ευκολώτερον, καθ' όσον οι +Άγγλοι προέβησαν εις νέας παραχωρήσεις, αλλά δυστυχώς έπεσε και +αύτη πριν κυρωθή η σύμβασις, την αυτήν δε τύχην έλαβον και αι +διάδοχοι αυτής. + + 140) Μεταχειριζόμεθα μετά λύπης, προκειμένου περί έλληνος +πολιτευτού, ιδίως δ' ανδρός αποθανόντος, γλώσσαν ήτις δυνατόν να +φανή ίσως απρεπής. Προς πάσαν υπεράσπισιν παραπέμπομεν τον +αναγνώστην εις τας δύο εγκυκλίους του Κου Βαλασσοπούλου, υφ' +ημερομηνίαν της 3 και 24 Οκτωβρίου 1868, και εις τα σχόλια των κ.κ. +Γενναδίου και Σπάρταλη. Άλλως τε ουδείς δύναται, νομίζω, ν' αρνηθή +ότι η πολιτεία του κ. Βαλασσοπούλου υπήρξε καταστρεπτική, όπως +καταστρεπτική υπήρξεν η πολιτεία όλων εκείνων οίτινες, προ του 1867 +ή μετά τούτο, παρεξέκλιναν της οδού της ειλικρίνειας και της κατ' +επίφασιν μόνον επιζημίου ευθύτητος. + + 141) Οι Ολλανδοί διεμαρτυρήθησαν επισήμως κατά της συμβάσεως του +Λονδίνου. Έγραψαν δε εις τον βασιλέα Γεώργιον αιτούντες ακρόασιν +διά τους αντιπροσώπους, ους έμελλον να στείλωσιν εν Αθήναις. +Πράγματι, ολίγον αργότερον, ο Drucker επεσκέφθη την Ελληνικήν +πρωτεύουσαν. + + 142) Περί της αποστολής ταύτης βλ. μακρόν άρθρον εν τη _Ημέρα_ +της 14/26 Ιουνίου 1872, έτερον άρθρον εν τη _Κλειοί_ της 1/13 +Ιουλίου 1872, και τας σελ. 6 - 7 της _Εκθέσεως Γενναδίου_. + + 143) Το αρχικόν σχέδιον του κ. Οικονομίδου ήτο α') ν' ανταλλαγώσι +τα παλαιά χρεώγραφα διά νέων ομολογιών 1,000,000 Λ. επί τόκω 5% και +χρεωλυσίω 1/2%· β') να κατατίθηται το κατ' έτος ούτω πληρωτέον +ποσόν των 55,000 Λ. εις την ιδρυθησομένην Κτηματικήν Τράπεζαν, +ανταλλασσόμενον διά των μετοχών αυτής, και γ') να εγγυηθή η +Ελληνική κυβέρνησις τόκον 5% διά τας ούτω ληφθησομένας μετοχάς. + + 144) Υπήρχον και λόγοι διπλωματικοί συνηγορούντες υπέρ +συμβιβασμού, όστις αναμφιβόλως θα διέθετεν ευμενώς την εν Αγγλία +κοινήν γνώμην. + + 145) Ο κ. Haleswood και οι λοιποί Άγγλοι έκαμνον τον εξής +συλλογισμόν: Ζητούμεν, έλεγον, σήμερον ακριβώς ό,τι εζητούμεν τω +1867· τότε ηρκούμεθα εις έν εκατομμύριον, έκτοτε δε το χρέος, ως εκ +του ανατοκισμού ηυξήθη κατά 500,000 Λ., ζητούμεν όθεν 1,500,000 Λ. +Αλλ', ως απήντα ο κ. Γεννάδιος, ο συλλογισμός ούτος ήτο εσφαλμένος, +διότι, γινομένης δεκτής της απαρχής του αγγλικού συλλογισμού, +έπρεπε να υπολογίζωνται όχι οι τόκοι του αρχαίου κεφαλαίου των +7,446,175 Λ., αλλ' οι τόκοι του προτεινομένου κατά το 1867 νέου +κεφαλαίου ενός εκατομμυρίου. + + 146)Ο κ. Γεννάδιος προέτεινε κατ' αρχάς προοδευτικόν σύστημα +αποσβέσεως, του χρεωλυσίου οριζομένου το πρώτον εις 5,000 Λ. και +ολίγον κατ' ολίγον ανερχομένου εις 20,000. Θα επληρώνοντο ούτω κατ' +αρχάς μόνον 65,000 Λ., εν δε τω μεταξύ η Ελλάς, απολαύουσα και +πάλιν εξωτερικής πίστεως, θα ηδύνατο να μετατρέψη τα εσωτερικά +δάνεια και να εξοικονομήση άνευ κόπου 10 έως 15,000 Λ. κατ' έτος. + + 147) Η εκλογή ως αντιπροσώπου του κ. Μαλικοπούλου, ανδρός +αγνοούντος την αγγλικήν και ήκιστα ειθισμένου εις μεγάλας +χρηματιστικάς επιχειρήσεις, παραμένει ανεξήγητος. + + 148) Το κείμενον της συμβάσεως εξεδόθη αγγλιστί (βλ. An agreement +with the Hellenic Government for the conversion of the Greek loans +of 1824 and 1825. London 1878). Μετάφρασις ελληνική της συμβάσεως +εύρηται εν τη _Λευκή Βίβλω_ σελ. 4 - 7. + + 149) Η διαφορά μεταξύ των ερυθρών (1825) και κυανών (1824) +ομολογιών ωφείλετο εις το ότι εχρεωστούντο επί των πρώτων +περισσότεροι τόκοι ή επί των δευτέρων. Πράγματι διά τα δάνεια του +1824 είχον πληρωθή, ως ενθυμείται ο αναγνώστης (βλ. σημ. 55 προς το +τέλος) πέντε εξάμηνα τοκομερίδια. Η αναλογία είχεν ορισθή κατόπιν +μακρών υπολογισμών. + + 150) Υπό την επόψιν ταύτην η σύμβασις ήτο εκτάκτως επωφελής. Αι +οδηγίαι του Μαλικοπούλου απέβλεπον εις τεσσαρακονταετή απόσβεσιν, η +δε σύμβασις του 1867 εις πεντηκονταετή. + + 151) Η προθεσμία αύτη υπό των οδηγιών της Ελληνικής κυβερνήσεως +είχεν ορισθή διετής, και υπό της συμβάσεως του 1867 τρίμηνος. + + 152) Αι δύο αύται πρόσοδοι ήσαν ιδίως αποτεταγμέναι μέχρι ποσού +4,250,000 φρ. ετησίως εις την υπηρεσίαν ετέρου δανείου. Υπελείπετο +δ' όμως οπωσδήποτε περίσσευμα περίπου 90,000 λιρών. Η δε Ελληνική +κυβέρνησις υπεχρεούτο να μη φέρη τυχόν μεταβολάς σκοπούσας την +μείωσιν των προσόδων τούτων (βλ. άρθρ. 15 και 16). + + 153) Τω όντι ρητός όρος της συμβάσεως, το άρθρον 18, ώριζεν ότι: +_εάν η Επιτροπή του χρηματιστηρίου του Λονδίνου δεν επιτρέψη τυχόν, +ίνα τα χρεώγραφα της Ελληνικής κυβερνήσεως αναγράφονται επισήμως εν +τω χρηματιστηρίω, το συμβόλαιον τούτο θα είναι άκυρον_. + + 154) Βλ. όλον σχεδόν τον αγγλικόν τύπον, ιδίως δε το Daily News +της 11ης Οκτωβρίου, το Bullionist της 12ης, το Financier κτλ. To +Punch απέσυρεν επισήμως το κατά των Ελλήνων υβριστικόν δίστιχόν +του. + + 155) Κατά την συνέλευσιν ταύτην έλαβον τον λόγον ο πρόεδρος της +συνελεύσεως Pleydell - Bouverie, ο κ. Γεννάδιος και, εν ονόματι των +Ελλήνων εμπόρων του Άστεως, ο κ. Εμμ. Μαυρογορδάτος. + + 156) Η σύμβασις εψηφίσθη διά 82 ψήφων κατά 18, εκυρώθη δ' υπό του +βασιλέως τη 8η Δεκεμβρίου 1878. + + 157) Κατά τον Economist της 12ης Οκτωβρίου 1878, τα αποτελέσματα +των πέντε τελευταίων χρήσεων υπήρξαν τα εξής: + +Έτη Έσοδα Έξοδα Ελλείμματα +1873 1,277,000 Λ. 1,283,000 Λ. 6,000 Λ. +1874 1,336,000 » 1,490,000 » 154,000 » +1875 1,259,000 » 1,395,000 » 136,000 » +1876 1,387,000 » 1,395,000 » 8,000 » +1877 1,402,000 » 1,467,000 » 65,000 » + + 158) Βλ. την _Νέαν Ημέραν_ της 2/14 Δεκεμβρίου. + + 159) Η βίβλος εκείνη τυγχάνει επίσης πρόχειρος μαρτυρία του καθ' +όλην την περίοδον ταύτην υπό του κ. Γενναδίου επιδειχθέντος +ακαμάτου ζήλου και σπανίας ικανότητος· βλ. ιδίως τα υπ' αριθμ. 12 +και 13 έγγραφα. + + 160) _Έκθεσις λογιστική περί του γενικού λογαριασμού των +μετατραπέντων δανείων του 1824 και 1825_. + + 161) Παρατηρούμεν ότι οι υπό του επισήμου τούτου δημοσιεύματος +διδόμενοι αριθμοί είναι πάντη εσφαλμένοι. Ο συγγράψας την έκθεσιν +ελησμόνησε πράγματι ότι εκ των αρχικών κεφαλαίων των 2,800,000 Λ., +χρεώγραφα ονοματικής αξίας 565,385 Λ. (εξ ων 280,200 Λ. του α' +δανείου) είχον αποσβεσθή άμα σχεδόν τη εκδόσει (βλ. αν. σελ. 29 [η +οποία αρχίζει με τις λέξεις . . . Πολιτείαις προς στρατιωτικάς και ναυτικάς +. . +]και εφεξής). Έμειναν λοιπόν εν τη κυκλοφορία 2,234,615 και επί του +ποσού τούτου έπρεπε να γίνωσιν οι υπολογισμοί, λαμβανομένου δ' όμως +επίσης υπ' όψιν ότι μέρος μικρόν των εξαγορασθέντων χρεωγράφων και +πάλιν εν κυκλοφορία υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως (βλ. σελ. ετέθη +31 σημ. α'). + + 162) Σημειωτέον ότι εξεδόθησαν άλλαι 29,000 Λ. ομολογίαι προς +κάλυψιν των εξόδων μετατροπής και προμηθείας, + + 163) Των μόνων εξωτερικών δανείων, άτινα συνήψε ποτε ο Όθων. + + 164) Λέγω ουσιαστικώς, διότι α') ο Όθων συνήψε μικρόν δάνειον +μετά της Εθνικής Τραπέζης, και β') το εσωτερικόν χρέος +συμπεριελάμβανεν εκτός της προς τας ναυτικάς νήσους αποζημιώσεως +και μικρότερά τινα κονδύλια. + + 165) Προς την μελέτην του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων +εχρησιμοποιήσαμεν: + +Διά μεν την _συνομολόγησιν_ και την έκδοσιν αυτού α') Διάφορα +αγγλικά διπλωματικά έγγραφα, ων οι τίτλοι αναφέρονται κατωτέρω· β') +Τον λίαν ενδιαφέροντα λόγον: Sur le projet de loi relatif à la +garantie de l'emprunt grec (8 Μαΐου 1833) του δουκός de Broglie, +τότε υπουργού των εξωτερικών της Γαλλίας (ο λόγος ούτος ανετυπώθη +εν τω β' τόμω των Écrits et Discours του δουκός) γ') Περίεργον +έργον του Η. Η. Parish: Α. Diplomatic history of the monarchy of +Greece (London 1838). Ο συγγραφεύς του έργου τούτου, χρηματίσας επί +τινα έτη γραμματεύς της ενταύθα αγγλικής πρεσβείας, εγνώριζεν +αρκούντως τα κατά την ημετέραν πατρίδα, είχε δε συλλέξη μετά πολλής +επιμελείας πλείστας πληροφορίας, αίτινες άνευ αυτού θα είχον +πιθανώς απολεσθή διά παντός, ή τουλάχιστον θα ήσαν εις άκρον +δυσεύρετοι. Δυστυχώς ο Parish, τυφλούμενος υπό σφοδροτάτου μίσους +εναντίον του Πάλμερστων, ον κατηγορεί ως θέλοντα να εγκαταλίπη την +Ελλάδα εις τους Ρώσους, εστερείτο προφανώς δύο απαραιτήτων τω +ιστορικώ δώρων, της οξυδερκείας και της ευθυκρισίας. + +Ως προς δε την _χρήσιν του δανείου_ ανεδράμομεν ιδίως α') εις τους +υπό του Μεταξά υποβληθέντας _Γενικούς λογαριασμούς της οικονομικής +διαχειρίσεως του κράτους από Ιανουαρίου 1833 μέχρι Δεκεμβρίου +1843_, έγγραφον, εις ό δίδει πρόσθετον κύρος το ότι επεθεωρήθη υπό +του κ. Lemaire, αντιπροσώπου της τότε Γαλλικής κυβερνήσεως παρά τη +ημετέρα Εθνική Τραπέζη· β') εις την _Étude Économique de la +Grèce_ του Leconte, πόνημα εκδοθέν τω 1847 μετά διετή διαμονήν εν +Ελλάδι, όπερ είναι διά τε την πληθύν και την ακρίβειαν των +πληροφοριών ανεκτίμητον βοήθημα διά τον ερευνώντα τα κατά την +εποχήν εκείνην γ') εις τον Mendelssohn - Bartholdy, τον About και +τον Finlay. (Ομιλούντες περί της Βαυαρικής διοικήσεως και του +βαυαρικού στρατού σπανιώτατα εμνημονεύσαμεν τα υφ' Ελλήνων γραφέντα +ή λεχθέντα, καθ' ότι αναγνώσταί τινες ηδύναντο να θεωρήσωσι ταύτα +ως υπαγορευμένα υπό λησμονηθέντων νυν παθών). + +Τέλος όσον αφορά _εις τας μετά την γ’ Σεπτεμβρίου διαπραγματεύσεις +και τον μετέπειτα κανονισμόν_, πληροφορίαι εύρηνται κυρίως εις +διαφόρους αγγλικάς, και μίαν γαλλικήν, διπλωματικάς βίβλους. +Προσθετέον όμως ότι αι βίβλοι αύται, καθώς και αι ανωτέρω +αναφερόμεναι, ήκιστα έχουσι την αρτιότητα των νυν επί οικονομικών +ζητημάτων εκδιδομένων φέρουσι τω όντι χαρακτήρα τμηματικόν, ούσαι +ολιγοσέλιδοι και ουδέποτε αποπειρώμεναι καν να διαγράψωσι σύνοψιν +των διαπραγματεύσεων, εις ας αναφέρονται. Ως επί το πολύ αι +αγγλικαί βίβλοι εξεδίδοντο εις παραμονάς κοινοβουλευτικής +συζητήσεως, η δε _Κιτρίνη Βίβλος_ (Livre Jaune) του 1866, περί ης +μετέπειτα θα γίνη λόγος, δεν έχει τι το ενιαίον, αλλά περιέχει +έγγραφα διαμειφθέντα μεταξύ της Γαλλίας και πολλών άλλων +επικρατειών, εν αις και η Ελλάς. Τοσαύτη δ' όμως είναι η έλλειψις +των παρ' ημίν επισήμων δημοσιευμάτων, τοσαύτη ήτο η εμπάθεια και η +πενιχρότης των κατά καιρούς κοινοβουλευτικών συζητήσεων, ώστε αι +ισχναί εκείναι αγγλικαί βίβλοι αποτελούσι τον μόνον μίτον, όστις +προσφέρεται εις τον περιπλανώμενον ανά τας διεθνείς οικονομικάς +διαπραγματεύσεις της εποχής εκείνης. + +Ομιλήσαντες περί της εμπαθείας και της πενιχρότητος των παρ' ημίν +κοινοβουλευτικών συζητήσεων οφείλομεν να προσθέσωμεν, ότι τοιούτον +χαρακτήρα δεν φέρουσιν αι κατά τας αρχάς του 1860 εν τη Γερουσία +γενόμεναι (βλ. τα πρακτικά της 22ας και 23ης Μαρτίου). Τας +συζητήσεις ταύτας καθώς και την περί του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων έκθεσιν του γερουσιαστού Χατζίσκου (8 Μαρτίου 1860) +διακρίνει και γνώσις του θέματος και σχετική μετριοπάθεια. + + 166) Η κατάστασις αύτη παραταθείσα, δυνατόν ειπείν, καθ' όλην την +επανάστασιν, εγένετο ιδίως αισθητή άμα τη ελεύσει του Καποδιστρίου, +ούτινος η Κυβέρνησις δεν ηδυνήθη να ζήση ειμή διά των βοηθημάτων +και των προκαταβολών της Ρωσίας και της Γαλλίας. (Η Αγγλία, +λαμβάνουσα υπ' όψει τα υπ' Άγγλων πολιτών παραχωρηθέντα δάνεια, +ενόμισεν ότι δεν ώφειλε να προβή, χάριν της Ελλάδος, εις νέας +θυσίας). + +Η Γαλλία, κατά τον Broglie (αυτ. σελ. 417) προέβη, διαρκούσης της +Ελληνικής επαναστάσεως, εις έξοδα τριών ειδών· + +α') Εις έξοδα προς αποκλειστικήν ωφέλειαν της Ελλάδος, ήτοι: + +Τω 1828 βοηθήματα εις χρήμα 3,588,583 + » » εξαγορά αιχμαλώτων 243,569 + _____________ + φρ. 3,832,569.33 + +Τω 1829 βοηθήματα εις χρήμα 1,554,814.20 + » » εξαγορά αιχμαλώτων 69,942.66 + ______________ + φρ. 1,624,756.86 + +Τω 1830 προκαταβολή 500,000 φρ. απέναντι +του δανείου.......... 500,000. — + +Ήτοι εν συνόλω 5,957,700 φρ., εξ ων αι 500,000 αποδοτέαι. + +β') Εις έξοδα αποκλειστικώς χάριν της Γαλλίας, ήτοι: + +Την συντήρησιν μεγάλου στόλου εις τα Ελληνικά ύδατα, όπου +ευρίσκοντο ήδη μεγάλοι στόλοι Αγγλικοί και Ρωσικοί. Τα έξοδα της +συντηρήσεως του στόλου τούτου, αναγκαίου διά το Γαλλικόν γόητρον, +ανήλθον εις 17 εκατομμύρια. + +γ') Εις έξοδα χάριν και της Γαλλίας και της Ελλάδος: + +Τα έξοδα της εκστρατείας του Μαιζώνος, ή εκστρατείας του Μορέως, ως +λέγουσιν οι Γάλλοι, ήτοι εν συνόλω 13,335,448 φρ. Διά τούτων +ηλευθερώθη η Πελοπόννησος από των Αιγυπτίων, αλλ' υπηρετήθησαν +μεγάλως και τα πολιτικά συμφέροντα της Γαλλίας, ήτις επιμόνως είχε +ζητήση να επιτραπή αύτη, όπως αναλάβη μόνη την εκστρατείαν ταύτην. + + 167) Οι λόγοι διά τους οποίους επεβάλλετο εις μεν τους Έλληνας +συνομολόγησις δανείου, εις δε τας προστάτιδας Δυνάμεις η εγγύησις +αυτού, ανεπτύχθησαν θαυμασίως υπό του Πάλμερστων εν επιστολή προς +τον κόμητα Pozzo di Borgo (βλ. Papers Relating to the third +instalment of the Greek loan. Λονδίνον 1836. Σημείωμα υπ' αριθ. +18). «Από της αρχής της Ελληνικής επαναστάσεως, έγραφεν ο Άγγλος +πολιτευτής τη 14η Ιουνίου 1836, μία, των μεγαλειτέρων δυσχερειών, +εις ας προσέκοψε το Ελληνικόν Έθνος, ήτο η έλλειψις χρηματικών +πόρων. + +» Μικρά χώρα, εν επαναστάσει ευρισκομένη και καταστρεφομένη υπό +αγρίου πολέμου, δεν ήτο δυνατόν να έχη δημοσίας προσόδους, τοσούτω +μάλλον καθ' όσον τα προ του πολέμου υπό ιδιωτών αποταμιευθέντα +είχον ταχέως καταναλωθή. Τη αληθεία ο ενθουσιασμός και ο +πατριωτισμός επέτρεψαν εις τους Έλληνας να διεξαγάγωσιν αμυντικόν +πόλεμον έχοντας πόρους πολύ μικροτέρους ή οι αντίπαλοι αυτών. Ξένοι +δε ιδιώται, συμπαθώς διακείμενοι προς τους Έλληνας, εβοήθησαν +αυτούς διά χρημάτων. Ούτω δε κατωρθώθη να διαρκέση ο πόλεμος μέχρις +ου επενέβησαν αι τρεις Δυνάμεις. + +» Αλλά, περατωθείσης της επαναστάσεως, δεν εξέλιπον μετ' αυτής αι +οικονομικαί δυσχέρειαι της Ελλάδος. Αι δαπάναι των πολεμικών +επιχειρήσεων έπαυσαν, αλλ' ήρχισαν αι της ειρηνικής διοικήσεως, και +ενώ, αφ' ενός, τα αναγκαία έξοδα ηυξάνοντο ως εκ του αριθμού των +ιδιωτών, οίτινες καταστραφέντες υπό του πολέμου δεν ηδύναντο να +ζήσωσιν, προσωρινώς τουλάχιστον, άνευ της επικουρίας της +κυβερνήσεως, αφ' ετέρου αι θυσίαι αι γενόμεναι υπό των Ελλήνων κατά +τον αγώνα και αι καταστροφαί αι διαπραχθείσαι υπό των Τουρκικών και +Αιγυπτιακών στρατευμάτων είχον αποξηράνη τας πηγάς, εξ ων εις άλλα +κράτη αναβλύζουσιν αι δημόσιαι πρόσοδοι. Εξωτερική λοιπόν χρηματική +βοήθεια ήτο επίσης αναγκαία εις την Ελλάδα κατά τα πρώτα έτη της +ειρήνης, όσον υπήρξε και κατά την διάρκειαν του πολέμου. Και +πράγματι ήτο προφανές ότι άνευ αξιολόγων ενιαυσίων προσόδων ήτο +αδύνατον να οργανωθώσιν οι διάφοροι κλάδοι της εσωτερικής +διοικήσεως, ν' αποκατασταθή η ησυχία και η τάξις, να χορηγηθή +ασφάλεια εις τα άτομα και την ιδιοκτησίαν και να δοθή εις την +γεωργίαν και το εμπόριον ταχεία και πλήρης ανάπτυξις· αλλ' ήτο +επίσης προφανές ότι μέχρις ου οι διάφοροι κλάδοι της εσωτερικής +διοικήσεως διοργανωθώσιν, μέχρις ου αποκατασταθώσιν η ησυχία και η +τάξις, μέχρις ου εξασφαλισθώσιν η ιδιοκτησία και τα άτομα, και +μέχρις ου η γεωργία και το εμπόριον αναζήσωσιν, ουδέν σπουδαίον +δημόσιον έσοδον ήτο δυνατόν να υπάρξη». + + + 168) Πράγματι αι δυνάμεις υπελόγιζον τα έσοδα και τα έξοδα ως +εξής (βλ. Broglie σελ. 403): + +Έσοδα Φοίνικες + +Δεκάτη....................3,900,000 +Φόρος ενοικίων...............80,000 +Τελωνεία..................2,000,000 +Τέλη δικαστικά..............100,000 +Ναυτικά τέλη και διαβατήρια 59,000 +Λιμενικά τέλη................70,000 +Αλυκαί......................200,000 +Βοσκαί......................500,000 +Δεκάτη εθνικών γαιών........100,000 +Γαίαι κατειλημμέναι υπό Τούρκων + ...................1,050,000 + _________ + (Περίπου 7,500,000 φρ.) . 8,209,000 + +Έξοδα Φοίνικες +Συντήρησις στρατού 11,500 +ανδρών,εξ ων 3,290 αξιωμ. 5,360,000 +Ναυτικόν εκ 44 πλοίων μετά +πληρωμάτ. εκ 1,479 ανδρών 1,400,000 +Υπουργείον Εσωτερικών ....1,340,000 + » Δικαιοσύνης......225,000 + » Δημ. εκπαιδεύσ.. 430,000 + » Εξωτερικών και +εμπορικής ναυτιλίας..........27,000 +Οικονομική Διοίκησις, Ταμείον, +Τράπεζα.............. 88,000 +Έκτακτα έξοδα.............. 200,000 + _________ + (Περίπου 8,200,000 φρ.) . 9,070,000 + +Το ενιαύσιον λοιπόν έλλειμμα υπελογίζετο εις 861,000 φοίνικας, και +προστιθεμένης της υπηρεσίας του δανείου, ήτοι 3,900,000 φοιν., εν +συνόλω εις 4,300,000 φρ. Προς κάλυψιν ακριβώς του ελλείμματος +τούτου επί δεκαετίαν, έλεγεν ο Broglie, θα χρησιμεύσωσι τα 48 εκατ. +του δανείου. (Τα 12 άλλα θ' αφιερούντο εις την εξαγοράν των +βορειανατολικών επαρχιών). Κατά δε τα δέκα ταύτα έτη, προσέθετεν ο +γάλλος πολιτευτής, η τάξις θ' αποκατασταθή, η γεωργία και το +εμπόριον θ' αναπτυχθώσι και η Ελληνική κυβέρνησις θα είναι εις +θέσιν να επαρκή και εις τας ανάγκας του τόπου και εις την υπηρεσίαν +του δανείου. Τούτο δε τοσούτω μάλλον, καθ' όσον το Ελληνικόν +δημόσιον, κατέχον επί ολικής εκτάσεως 10,600,000 στρεμμάτων, 6 +εκατ. περίπου στρεμμάτων καλλιεργησίμων, ων έκαστον πρέπει να +υπολογισθή τουλάχιστον εις 40 φράγκα, κατείχε, κατά τον Broglie, +περιουσίαν 500 τουλάχιστον εκατομμυρίων. + + 169) Je dis en résumé, έλεγεν ο Broglie (αυτόθι σελ. 416), +qu'en supposant même que la France dut courir quelques risques, en +entrant dans la garantie de l'emprunt, il serait de son honneur, de +sa générosité, _de son intérêt bien entendu_, de courir ces +risques. + + 170) Η ενδεχομένη αύτη ζημία δεν ήτο δυνατόν να υπερβή το έν +εκατομμύριον κατ' έτος δι' έκαστον εγγυητήν. + + 171) Αι αντιζηλίαι αύται, λησμονηθείσαι πλέον, εξηγούνται άριστα +εάν τις αναλογισθή πόσον διάφορος φευ! της σημερινής ήτο τότε η +εξωτερική θέσις της ημετέρας πατρίδος. Κατά τα πρώτα έτη του +Ελληνικού Βασιλείου, ούτε υπήρχον εν τω Αίμω άλλα ανεξάρτητα κράτη +ούτε είχεν αναφανή κραταιά και ηνωμένη η Ιταλία. Η Ελλάς λοιπόν, +περιβεβλημένη διά της αίγλης του Αγώνος, όχι μόνον εφέρετο ως η +επίδοξος διάδοχος της Τουρκίας, αλλ' εθεωρείτο και ως η μόνη +ναυτική δύναμις εν τη ανατολική μεσογείω. (Η Ελλάς, έλεγεν ο +Broglie, πολύ ταχέως θα κρατή τας κλείδας του Ελλησπόντου). + +Ο θλιβόμενος επί τη των πραγμάτων μεταβολή πατριώτης θα εύρη ίσως +ποιάν τινα παρηγορίαν σκεπτόμενος: α') ότι η αποδιδομένη τη Ελλάδι +σημασία, ως το αντελήφθη τάχιστα ο Thouvenel (βλ. La Grèce du Roi +Othon, σελ. 8 - 9), δεν ανταπεκρίνετο εις τα πράγματα και έμελλε +μοιραίως να καταλήξη εις παντοίας απογοητεύσεις· β') ότι από του +1850 και εντεύθεν, δηλαδή αφ' ης ακριβώς εποχής ο Ελληνισμός +απώλεσε το γόητρόν του, αι πνευματικαί και υλικαί πρόοδοι αυτού +τόσον εν τη Ελευθέρα όσον και εν τη Αλυτρώτω ήρξαντο πράγματι +αναφαινόμεναι. — Την αλήθειαν της δευτέρας ταύτης παρατηρήσεως ο +αναγνώστης δύναται να ελέγξη, συμβουλευόμενος τα επίσημα έγγραφα +και τας εφημερίδας της εποχής εκείνης, ή, εάν δεν έχη καιρόν να +πράξη τούτο, αναγινώσκων τον _Θάνον Βλέκαν_ του αειμνήστου Καλλιγά. + + 172) Ήδη προ του Λεοπόλδου την ιδέαν εξωτερικού δανείου εξήκοντα +εκατομμυρίων, ηγγυημένου υπό των Δυνάμεων, συνέλαβεν ο +Καποδίστριας, υποδείξας αυτήν εις το _Πανελλήνιον_, ως εμφαίνεται +εκ διαφόρων εγγράφων, άτινα βραδύτερον υπεβλήθησαν εις την εν Άργει +Δ' Εθνικήν Συνέλευσιν. Η συνέλευσις διά του τρίτου ψηφίσματός της +ενέκρινε την ιδέαν του δανείου, όπερ προέκειτο κυρίως να χρησιμεύση +α') εις την σύστασιν Εθνικής Τραπέζης· β') εις τον διακανονισμόν +των _Δανείων της Ανεξαρτησίας_ και των εσωτερικών απαιτήσεων γ') +εις εμψύχωσιν της γεωργίας, εμπορίας, ναυτιλίας κτλ. (βλ. Μάμουκαν, +ια', 151 - 155 και έκθεσιν Χατζίσκου εις την Γερουσίαν τη 8η +Μαρτίου 1860, _Πρακτ. Γερουσίας_, σελ. 488). + + 173) Ως βλέπει ο αναγνώστης τα κατά την έκδοσιν του δανείου των +60 εξήκοντα εκατομμυρίων εκανονίσθησαν μεταξύ των Δυνάμεων και της +Βαυαρίας και ουχί των Δυνάμεων και της Ελλάδος. Θα ίδωμεν δε μετ' +ολίγον ότι το δάνειον διετέθη ως συνωμολογήθη, δηλαδή χωρίς καν να +ερωτηθή ο Ελληνικός λαός. + + 174) Το συμβόλαιον υπεγράφη τη 1η Μαΐου 1833 υπό του τότε +αντιπροσώπου της Ελλάδος εν Παρισίοις Σούτσου. Το κείμενον του +εγγράφου τούτου εύρηται παρά τω Parish σελ. 209 - 216. + + 175) Τα κατά την έκδοσιν της τρίτης ταύτης σειράς εύρηνται εν +δυσί δημοσιεύμασι της Αγγλικής κυβερνήσεως· α') Papers Relating to +the third instalment of the Greek Loan 1835 - 6. Presented to the +house of Commons. July 1836· β') Additional Papers relating to the +third instalment of the Greek loan 1835 - 6. Presented to both +houses of Parliament. August, 1836. + +Διαρκουσών των διαπραγματεύσεων η Ρωσσία συγκατετίθετο να +προκαταβάλη χάριν της Ελλάδος έν εκατομμύριον. Τούτο μαρτυρούσι +τουλάχιστον τρεις επιστολαί του Rudhart προς τον Έλληνα πρεσβευτήν +εν Πετρουπόλει Σούτσον. Αι τρεις επιστολαί αύται περισωθείσαι μετά +πολλών άλλων εγγράφων του πρώην ηγεμόνος της Μολδαυίας ευρίσκονται +εν τη Βιβλιοθήκη της Βουλής, υπέδειξε δε φιλοφρόνως αυτάς εις ημάς +ο κ. Π. Α. Αργυρόπουλος. Προσθετέον ότι η μη έγκαιρος έκδοσις της +γ' δόσεως προεκάλεσε τα _Βαυαρικά Δάνεια_, περί ων κατωτέρω. + + 176) Βλ. ιδίως την ανακοίνωσιν του κόμητος Pozzo di Borgo εις το +εν Λονδίνω συνέδριον, 3 Ιουνίου 1836 (βλ. Papers relating κτλ. +αριθμός 17). + + 177) Βλ. και κατωτέρω σημ. 190. + + 178) Η Γαλλία επλήρωσεν εξ ιδίων από του 1838 μέχρι του 1840 τους +αναλογούντας αυτή τόκους και διά τούτο έθηκεν εις κυκλοφορίαν ποσόν +ομολογιών κατά 2 1/2 εκατομμύρια και πλέον μικρότερον του +εκδοθέντος υπό των δύο άλλων Δυνάμεων. (Βλ. _Έκθεσιν της +Γερουσίας_, εν τοις πρακτικοίς σελ. 492, παράβ. αγόρευσιν +Χρηστίδου, αυτόθι, σελ. 540). + + 179) Εξεφράσθη πολλάκις μομφή εναντίον των Δυνάμεων, αίτινες, ως +ελέγετο εν ταις Ελληνικαίς βουλαίς, δεν εφρόντισαν να επιτύχωσι +κατά την έκδοσιν του δανείου όρους συμφέροντας διά την Ελλάδα. Αι +κατηγορίαι αύται δεν είναι κατ' αρχήν βάσιμοι. Η Ευρώπη ευρίσκετο +τότε εις χρόνους ανωμάλους και η τιμή του χρήματος ήτο βαρεία. Μη +λησμονώμεν δε ότι η Γαλλία κατά το 1831 είχεν εκδώση δάνειον 5% εις +πραγματικήν τιμήν 84 φράγκων, και το 1832 νέον δάνειον 5% προς +98.50 (βλ. Leroy - Beaulieu τόμ. β' σελ. 598 - 99). Επέτυχε λοιπόν +διά την Ελλάδα περίπου τους όρους, ους επετύγχανε δι' ίδιον +λογαριασμόν. Η οικονομική θέσις της Ρωσίας ήτο ασυγκρίτως χειροτέρα +ή η της Γαλλίας, η δε της Αγγλίας δεν ήτο κατά πολύ καλλιτέρα, ως +εκ της διαταράξεως ην προεκάλει η μεταρρύθμισις του 1832. Ουχ ήττον +θα ηδύναντο ίσως αι Δυνάμεις να επιτύχωσι καλλιτέρας συνθήκας ως +προς την μεσιτείαν και μερικούς δευτερεύοντας όρους. + + 180) Εκ του ποσού τούτου πλέον του ημίσεος, ακριβώς 5,984,235 +φράγκα, επληρώθη εις την Ρωσίαν, ήτις είχεν απαιτήσεις εναντίον της +Τουρκίας διά την πολεμικήν αποζημίωσιν του 1829. Βλ. Additional +Papers, Νo 1 enclosure 1, την έκθεσιν περί της χρήσεως των δύο +πρώτων δόσεων του δανείου. Η έκθεσις αύτη συνετάχθη υπό του +Θεοχάρους, τότε υπουργού των οικονομικών. + +Ο Leconte και μετ' αυτόν ο About (βλ. σελ. 277) αξιούσι μάλιστα, +αλλ' εσφαλμένως, ότι ολόκληρον το ποσόν των 12 εκατομ. δρ. έλαβεν η +Ρωσία. + + 181) Τα ούτω πληρωθέντα παλαιά χρέη χρονολογούμενα ως επί το πολύ +από του Κυβερνήτου, είναι τα εξής· + +Απόδοσις εις την Ρωσίαν........ 1,857,358,03 + » » » Γαλλίαν........ 372,666,66 + » » » Εϋνάρδον....... 276,771,91 +Χρεωλύσια παλαιού δανείου Λονδίνου 381,201,12 + ____________ + 2,238,559,15 + + 182) Η προς την σπατάλην τάσις της αντιβασιλείας εστηλιτεύθη το +πρώτον υφ' ενός των αντιβασιλέων, του Μάουρερ, είτα δε υπό του +μόνου ιστορικού, όστις επραγματεύθη εκτενώς πως τα κατά την +αντιβασιλείαν, δηλαδή υπό του Μένδελσων Βαρθόλθη (βλ. το βιβλίον γ' +του β' τόμου της Ιστορίας της Ελλάδος). + +Ο Μένδελσων μεμφόμενος την αντιβασιλείαν, ήτις ήθελε να εισαγάγη +διά της βίας θεσμούς μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών εν τω περιωρισμένω +κύκλω των Ελληνικών πραγμάτων, ανακράζει (βλ. σελ. 138): «Προς τι +πομπώδη υπουργεία αντί απλών υπουργικών γραμματέων; προς τι +ολόκληρον στράτευμα συμβούλων υπουργικών και συμβούλων της +επικρατείας μη δυναμένων εις εαυτούς να παράσχωσι συμβουλήν και +αξιούντων εν τούτοις να διοικήσωσιν εκ των γραφείων των τας +επαρχίας; προς τι πάσα η πομπεία δαπανηρών στολών και τίτλων; προς +τι η _μασκαράτα_ εκείνη, ως την απεκάλει ο λαός, θεωρών αυτήν ούτως +ειπείν την σάτυραν της ιδίας του πενίας;» + +Ερχόμενος δ' έπειτα εις την προσωπικήν δράσιν του Άρμανσπεργ ο +γερμανός ιστορικός προσθέτει (βλ. σελ. 661 - 662): « Δεν δύναταί +τις ν' αρνηθή ότι ο κόμης Άρμανσπεργ, ούτινος δύναται ίσως να +θεωρηθή ως δικαιολόγησις η περί τα οικονομικά μεγαλοπρεπής αυτού +αμάθεια, εκαρπούτο λίαν αφειδώς το δημόσιον ελληνικόν ταμείον υπέρ +των προσωπικών αυτού αναγκών και ορέξεων. Μόνα τα έξοδα παραστάσεως +της αντιβασιλείας είχον ορισθή εις 91,000 φρ. κατ' έτος... Κατά δε +την πολυτελή αληθώς διακόσμησιν του εν Ναυπλίω μεγάρου του +Άρμανσπεργ δεν είχε λησμονηθή ούτε το βιενναίον κλειδοκύμβαλον, +ούτε η βιενναία άμαξα, ούτε ο θαλαμοστόλος, όστις κατήλθεν εκ +Μονάχου διά Μασσαλίας εις Ελλάδα, και επανήλθεν εις Μόναχον, δαπάνη +του Ελληνικού κράτους, όπως ευπρεπίση τα δωμάτια του προέδρου της +αντιβασιλείας. Το άλευρον μόνον, όπερ εδαπανήθη εις κατασκευήν +κόλλας διά την τοιχόστρωσιν των δωματίων, υπελογίσθη εις χιλίας +δραχμάς. Ούτω δε, φαίνεται, εσκόπει ο πρόεδρος να παράσχη εις τους +Έλληνας έννοιάν τινα της ευρωπαϊκής λαμπρότητος κατ' αντίθεσιν προς +την ελληνικήν πτωχείαν». + +Ευφυέστατα επίσης σατυρίζει ο Μένδελσων πρόσωπά τινα της αυλής του +Άρμανσπεργ, ως λ.χ. τον αρχιγεωμέτρην Γέβχαρτ, όστις «εν άλλη χώρα +ήθελε σταλή εις φρενοκομείον, εν Βαυαρία ετέθη απλώς εις +διαθεσιμότητα, εν Ελλάδι δε ήτο ευνοούμενος του αρχιγραμματέως και +ελάμβανεν ετήσιον μισθον 4,320 δ.» (_αυτόθι_, σελ. 663). + + 183) Κατά τα πρωτόκολλα, ο Λουδοβίκος υπεχρεούτο μόνον να +επιτρέψη την στρατολόγησιν εν Βαυαρία 3,500 εθελοντών, επειδή όμως +ο σχηματισμός του εθελοντικού σώματος έβαινε βραδύτατα, οι +αντιβασιλείς συνήψαν τη 1η Νοεμβρίου 1832 μετά του Βασιλέως της +Βαυαρίας συνθήκην συμμαχίας, δυνάμει της οποίας ο Λουδοβίκος έθηκεν +εις την διάθεσιν του υιού του σώμα βαυαρικόν 3,500 ανδρών το σώμα +τούτο συνώδευσε τον Όθωνα εις Ελλάδα. + + 184) Ο ξένος επικουρικός στρατός, έγραφεν εις Βιέννην ο Πρόκες - +Όστεν, ην λίαν δαπανηρός και ουδεμίαν παρείχεν υπηρεσίαν (παρά +Μένδ. Βαρτόλδη, σελ. 638). + + 185) Κατά την έκθεσιν του Μεταξά, σελ. να', τα έξοδα του +Βαυαρικού σώματος από 1ης Οκτωβρίου 1832 - 30ης Σεπτεμβρίου 1833, +ανελύοντο ως εξής: + +1ον) Διά οπλισμόν, συντήρησιν, μισθούς +και έξοδα μεταφοράς κατά την έλευσιν................= 2,746,067 +2ον) Διά συντήρησιν κατά την ενιαυσίαν εν Ελλάδι +διαμονήν................. = 1,784,283 +3ον) Διά έξοδα μεταφοράς κατά την επιστροφήν . . . = 217,700 + _________ + 4,748,050 + +Ώστε τα έξοδα ελεύσεως και επανόδου υπερέβησαν τα κατά την ενταύθα +διαμονήν έξοδα. «Les Grecs, είπε Γάλλος τις, ont payé pour avoir +les Bavarois et ils ont payé ensuite pour s'en débarasser». + +Προσθετέον ότι κατά τον γερουσιαστήν Σπ. Μήλιον (συνεδρία της 23ης +Μαρτίου 1860) τα πολεμεφόδια και αι αποσκευαί (αξίας 910,607 φρ.) +συνέκειντο εξ όσων αχρήστων πραγμάτων περιείχον αι αποθήκαι και τα +οπλοστάσια του Μονάχου. + + 186) Περί δε του ποιού των Βαυαρών εκείνων δύναται να κρίνη ο +αναγνώστης εκ των επομένων αποσπασμάτων: «Il est de notoriété +publique, λέγει ο Leconte σελ. 185, que les troupes recrutées en +Bavière, se composaient de la lie de l'Allemagne et que leur +conduite a été souvent fort reprehensible en Grèce, où leur +présence n'a fait qu'irriter les populations, les aliéner au +gouvernement et créer de très graves embarras». — Η δε πρωσσική +πρεσβεία έγραφε τη 18η Οκτωβρίου 1835 εν εκθέσει, ην ανεύρεν εν +τοις αρχείοις του Βερολίνου ο Μένδελσων (σελ. 637) ότι: «Ces +troupes recrutées parmi les vagabons de toute l'Allemagne sont +fort mauvaises et coutent beaucoup». — Παράβ. και Γ. Αγγελόπουλον, +_Λόγοι Πανεπιστημιακοί_, σελ. 52. + + 187) Ιστορία του συγχρόνου Ελληνισμού, τόμ. α' σελ. 293. + + 188) Ο διάδοχος του Άρμανσπεργ Rudhart ανενέωσε τω 1837 τα +συμβόλαια των Βαυαρών. «N'y eut il contre lui que cette +malencontreuse idée, λέγει ο Leconte (σελ. 25), c'était suffiant +pour miner une influence mieux établie que la sienne». + + 189) Αυτόθι t. V II. σελ. 116 - 117. Κατά τον Finlay οι +αντιβασιλείς αισχυνόμενοι διά τον προς τους συμπατριώτας αυτών +φατριασμόν δεν ετόλμησαν καν στρατιωτικούς πίνακας (army - list) να +δημοσιεύσωσι. — Προσθετέον ότι εκ των 30 ανωτέρων αξιωματικών, οι +μεν 23 ήσαν Βαυαροί οι δε επτά Έλληνες και φιλέλληνες, εξ ων όμως +ουδείς στρατηγός· εκ των 258 κατωτέρων αξιωματικών 139 ήσαν +Βαυαροί. + + 190) Εάν παραβάλωμεν την διετή περίοδον 1845 - 1846 ουχί πλέον +προς την ενδεκαετή 1833 - 1843, αλλά προς την πενταετή 1833 - 1837, +η γενομένη εν τω στρατώ σπατάλη είναι έτι καταφανεστέρα. Κατά την +πενταετή ταύτην περίοδον ο μέσος όρος των στρατιωτικών δαπανών ήτο +7,300,000 δρ. κατ' έτος (Βλ. και Μεταξά αυτόθι). + +Από του 1838 και εντεύθεν αυστηραί περικοπαί είχον επιβληθή εις τον +στρατ. προϋπολογισμόν το μεν υπό των πραγμάτων αυτών, το δε υπό των +Δυνάμεων, αίτινες δεν επέτρεψαν την έκδοσιν της γ' σειράς του +δανείου ειμή υπό τον όρον ότι αυστηροτάτη φειδώ θα εβασίλευεν εν τω +προϋπολογισμώ (βλ. τας Εισηγήσεις του κ. Dubois, 21 Μαρτίου, και +του Δουκός de Broglie, 16 Απριλίου 1838, εις το γαλλικόν +κοινοβούλιον). Τα στρατιωτικά έξοδα περιωρίσθησαν κατ' ακολουθίαν +εις 5,505,241 δρ. τω 1838 και 4,319,923 τω 1843. + + 191) Το δάνειον εχρησίμευσε μόνον εφ' όσον επέτρεψεν ημίν να +εξαγοράσωμεν τας βορειοδυτικάς επαρχίας. Είδομεν όμως ότι μέρος της +πληρωθείσης αποζημιώσεως περιήλθεν εις το ταμείον μιας των +εγγυητριών Δυνάμεων. + + 192) Ούτως η Ελλάς έδωκεν εξ ιδίων διά την υπηρεσίαν του δανείου +6,300,000 δρ. Από δε του 1838, ήτοι αφ' ης εξέλιπον οι Βαυαροί, +κατεβλήθη πάσα προσπάθεια όπως επιτευχθώσι σπουδαίαι οικονομίαι, +ιδίως εις τον στρατόν κατά ταύτα δε ο μέσος όρος των εξόδων, όστις +κατά την πενταετή περίοδον 1833 - 1837 ανήρχετο εις 14,997,407 δρ., +κατήλθε κατά την επομένην πενταετίαν, παρ' όλην την αύξησιν του +πληθυσμού και συνεπώς των δημοσίων αναγκών, εις 13,572,548. Ο δε +προϋπολογισμός του 1843, κατόπιν γενναίων περικοπών εις όλα τα +κονδύλια, συνωψίζετο μόνον εις 10,777,550 δρ. (Βλ. Έκθεσιν Μεταξά +σ. ιβ'). + + 193) Αι τρεις προκαταβολαί της Βαυαρίας ανήρχοντο εν συνόλω εις +4,658,186 δρ. Εκ τούτων, μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1843, είχον +επιστραφή 2,809,077. Βλ. κατωτέρω τα περί _Βαυαρικών Δανείων_. + + 194) Aι τρεις προστάτιδες Δυνάμεις έδοσαν ομού και εκ συμφώνου +2,757,028 δρ. Η δε Γαλλία, ήτις εξαιρέτως ηυνόει τότε την Ελλάδα, +προκατέβαλεν ιδιαιτέρως άλλας 2,757,028 δρ. + + 195) Βλ. σελ. 278. + + 196) Αποθανόντος του Regny είχε μείνη μόνος επί της διευθύνσεως +των οικονομικών ο Τισαμενός. Ούτος, αφ' ου προσεπάθησε να +εξοικονομήση τα πράγματα διά της εκποιήσεως φθαρτών κτημάτων και +εθνικών σταφιδαμπέλων, ηναγκάσθη, παρά την αρωγήν της Γαλλίας, να +ομολογήση την ανεπάρκειάν του και ν' αποσυρθή. Τον δε Τισαμενόν, ον +ηρνήθη ν' αντικαταστήση ο Χρηστίδης, διεδέχθησαν πρώτον ο +Σηλίβεργος και είτα ο Ράλλης, οίτινες μετά τινας προσπαθείας όπως, +διά του Σίνα, συνάψωσι δάνειον εν Βιέννη, ανεγνώρισαν αμφότεροι ότι +η οικονομική κατάστασις είχε φθάση εις το απροχώρητον. + + 197) Βλ. το υπ' αριθ. 68 πρωτόκολλον. + + 198) Αυτόθι σελ. 238 — «On ne sait ce qu'il faut le plus admirer, +λέγει αφ' ετέρου ο About (σ. 275), de la hardiesse des régents, de +la bonhommie du peuple grec, ou de la témérité des puissances +confiant 60 millions à trois particuliers qui avaient le droit de +les gaspiller». Ο δε Leconte προσθέτει (σ. 189) «Attribuer au +gouvernement grec, et à plus forte raison à la nation, qui +jusqu'en 1843, est restée complètement étrangère à la +discussion de ses propres intérêts, la dilapidation des subsides +alloués par les puissances protectrices, serait d'une injustice si +criante que nous n'admettons pas qu'un pareil sentiment pût +trouver place dans aucun esprit éclairé» και κατωτέρω σελ. 340, +«La position de la Grèce est identiquement celle d'un mineur +forcé, à sa majorité, d'acquitter des obligations contractées +en son nom par un conseil de famille;_c'est donc à ce point de vue +qu'il faut considérer ces obligations et en demander +l'acquittement_». + + 199) Βλ. την περί Ελλάδος συζήτησιν εν τη Βουλή των Κοινοτήτων, +κατά την συνεδρίασιν της 1ης Αυγούστου. Parlementary Debates 1845, +τόμ. VI. — Η συζήτησις αύτη ενεποίησε βαθυτάτην εντύπωσιν εν +Ελλάδι, προεκάλεσε δε εν τη Ελληνική βουλή κατά Σεπτέμβριον του +1845 συνεδρίασιν, ης τα πρακτικά προς ανατροπήν των εν τη Αγγλική +βουλή λεχθέντων εξεδόθησαν αμέσως και γαλλιστί, υπό τον τίτλον Une +discussion à la Chambre Grecque. Το ύφος της γαλλικής μεταφράσεως, +καίτοι μέτριον καθ' εαυτό, είναι εν τούτοις ασυγκρίτως ανώτερον του +περιεχομένου. + + 200) Ο Πηλ (βλ. Parl. Deb. αυτόθι στήλη 1336) δεν ηρνείτο ότι η +Αγγλία είχε το δικαίωμα να επέμβη, εφοβείτο δ' όμως ότι: we could +not ressort to that extreme power which we possess under the +treaty, without bringing on a crisis fatal perhaps, to the +existence of that popular form of government in Greece, which we +have been instrumental in creating and which we are anxious it +should continue. + +Ο Πηλ έψεξε επίσης τον Πάλμερστων διά την βιαιότηταν μεθ' ης +εξεφράζετο περί ξένων πολιτευτών. Ο Πάλμερστων είχε ψάλλη τα εξ +αμάξης κατά του Κωλέττη, τραφέντος, ως έλεγεν, εις την αυλήν του +Αλή - Πασσά, και διαιωνίζοντος την πολιτικήν του τυράννου εκείνου. + + 201) Βλ. Correspondance respecting the failure of the Greek +Government to provide for the payment of the interest and sinking +fund of the Greek Loan. Λονδίνον 1846. (Το επίσημον τούτο +δημοσίευμα περιέχει ελάχιστα έγγραφα). + +Ο Aberdeen διά δριμείας ανακοινώσεως ηπείλησε την Ελληνικήν +κυβέρνησιν ότι θα εφαρμόση το άρθρον 12 παρ. 6 της συνθήκης του +1832, και κατηγόρει αυτήν ως έχουσαν υπέρογκον προϋπολογισμόν των +στρατιωτικών, ως μη περιστέλλουσαν την ληστείαν, και ως προκαλούσαν +επαναστάσεις εν Τουρκία. Ο Aberdeen ενέδιδεν εις έν μόνον σημείον: +συνήνει ν' ανασταλή η πληρωμή του χρεωλυσίου. + +Εις την ανακοίνωσιν ταύτην ο Κωλέττης απήντησε (τη 20η Οκτωβρίου +1845) διά μακροτάτης διακοινώσεως, ήτις είναι αριστούργημα +ανατολικής διπλωματίας, αλλ' ήτις, όπως όλα τα αριστουργήματα +ανατολικής πολιτικής, έβλαψε μάλλον ή ωφέλησε την Ελλάδα. Πράγματι +ο Aberdeen εξηγριώθη βλέπων ότι ο Κωλέττης ήθελε να εμπαίξη αυτόν + (βλ. την προς τον Sir Ed. Lyons επιστολήν του της 10ης Δεκεμβρίου) +και ο Κωλέττης, δι' εγγράφου της 16/28 Φεβρουαρίου 1846, ηναγκάσθη +να υποκύψη εις τας Αγγλικάς αξιώσεις. + + 202) Εις την Αγγλίαν επληρώθησαν τότε εν συνόλω φρ. 793,552,21. +Προς απότισιν δε της παρά του φιλέλληνος Ιππότου Κ. Εϋνάρδου - +»γενομένης προκαταβολής εψηφίσθη ο ΞΔ' νόμος της 9ης Δεκεμβρίου +1847, δι' ου ανεγνωρίσθη το χρέος τούτο ως χρέος δημόσιον και εδόθη +εις την Κυβέρνησιν η άδεια να διαπραγματευθή οριστικώς μετά του +Εϋνάρδου τα περί του χρόνου της εξοφλήσεως της μνησθείσης +ποσότητος. Το χρέος τούτο επληρώθη εις τρεις δόσεις (βλ. Ν. +Κορφιωτάκη, έκθεσιν επί του προϋπολογισμού του 1848). + +Δόσις α' Ιανουαρίου 1848 φρ. 170,000 + » β' » 1849 » 165,000 + » γ' » 1850 » 165,000 + _______ + 500,000 + + + 203) Κατά τον Finlay, αυτόθ. σελ. 205, ολίγη προσοχή εδόθη εις +την ανακοίνωσιν ταύτην, «διότι αι προστάτιδες Δυνάμεις δεν είχον +εμπιστοσύνην ούτε εις την ειλικρίνειαν ούτε εις την τιμιότητα των +δηλώσεων του Κωλέττη». + + 204) Βλ. την Έκθεσιν του Προϋπολογισμού του 1848 σελ. 8 - 9. + + 205) Τω 1852 η Ελλάς υπεσχέθη να πληρώση 400,000 φρ. κατ' έτος ως +εκδήλωσιν της προς τας Δυνάμεις καλής αυτής θελήσεως. Η εκδήλωσις +αύτη έμεινε πλατωνική, διότι το ποσόν ανεγράφη μεν εις τον +προϋπολογισμόν, αλλά δεν επληρώθη ποτέ (βλ. Χρηστίδου, αγόρευσιν +προ της γερουσίας, συνεδρ. 22 Μαρτίου 1860 και About σ. 277). + + 206) Η επέμβασις αύτη των Δυνάμεων εγέννησε δεδικαιολογημένην +δυσαρέσκειαν παρά τω κοινώ, εχαρακτηρίσθη δε ως ασυμβίβαστος προς +την αξιοπρέπειαν του κράτους υπό τινων πολιτευομένων, οίτινες προ +βραχέος υπουργοί όντες δεν εθεώρουν αναξιοπρεπές ν' αναγράφωσιν εν +τω προϋπολογισμώ προς υπηρεσίαν του δανείου ποσά, άτινα απόφασιν +είχον να μη πληρώσωσιν. + + 207) Η έκθεσις αύτη εδημοσιεύθη Γαλλιστί και Αγγλιστί υπό της +Αγγλικής Κυβερνήσεως υπό τον τίτλον: General report of the +Commission appointed at Athens to examine into the financial +position of Greece. Λονδίνον 1860. + + 208) Η επιτροπή εδείχθη επίσης αυστηροτάτη και διά τους κατά +καιρούς υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως δημοσιευομένους λογαριασμούς, +οίτινες «n'offrent pas les garanties légales d'exactitude et +d'authenticité». + + 209) Ήδη από της 17ης Φεβρουαρίου 1850, ο Εϋνάρδος, γράφων προς +τον Γρηγόριον Σούτσον, εξέφραζε την γνώμην ότι το ποσόν των 900,000 +φρ. ήτο το _maximum_, όπερ αι Δυνάμεις ηδύναντο ν' απαιτήσωσιν από +της Ελλάδος. (Η επιστολή αύτη καθώς και άλλαι ενδιαφέρουσαι +επιστολαί του Εϋνάρδου ευρίσκονται εν τω αρχείω του κ. Δ. Ι. +Σούτσου). + + 210) Ο προϋπολογισμός των εξόδων του Βασιλείου, κατά τας +επισήμους πληροφορίας τας ανακοινωθείσας εις την Διεθνή Επιτροπήν, +ανήρχετο εις 15,735,000 φρ. + + 211) Αι νομικαί υποχρεώσεις της Ελλάδος είχον αυξηθή ως εκ της μη +πληρωμής των τόκων του δανείου επί δεκαέξ έτη. + + 212) Βλ. Papers relating to the Arrangement concluded in Athens +in June 1860 (Presented to the house of Commons, in pursuance of +their address dated April 29, 1864). Λονδίνον, 1864. — Τη 22α +Αυγούστου 1859, ο Λόρδος Ρώσσελ γράφει εις τον εν Αθήναις +πρεσβευτήν της Αγγλίας Sir Th. Wyse, ότι τα συμπεράσματα της +Διεθνούς Επιτροπής εγένοντο δεκτά υπό των Δυνάμεων, και ότι είναι +ανάγκη να γίνωσι δεκτά και υπό της Ελλάδος. Τη 21η Οκτωβρίου ο Sir. +Th Wyse εποιήσατο τω Κουντουριώτη ανακοίνωσιν υπό την αυτήν +έννοιαν. + + 213) Βλ. την ανακοίνωσιν του Κουντουριώτη εν τοις Papers relating +κλ. + + 214) Η Ελληνική κυβέρνησις είχε προτείνη να πληρώνη 300,000 φρ. +ενιαυσίως. + + 215) Βλ. ως προς τας διαπραγματεύσεις του 1864, εν τω Livre Jaune +του 1866, τας αφορώσας εις την Ελλάδα σελίδας 71 - 81. Παράβ. +επίσης G. de Monicault «Le Traité de Paris et ses suites (1856 - +1871)», σελ. 255 - 257. + + 216) Είχον τότε αρχίση αι διαπραγματεύσεις μετά του συνδικάτου +των ομολογιούχων, αντιπροσωπευομένου υπό του κ. Μέρλιν βλ. ανωτ. +σελ. 63. [η οποία αρχίζει με τις λέξεις . . . κάλλιον, εξεταζομένων +λεπτομερέστερον . . .] + + 217) Βλ. την ανακοίνωσιν των εν Αθήναις πρεσβευτών των τριών +Δυνάμεων Livre Jaune, σελ. 73. + + 218) Βλ. την ανακοίνωσιν του κ. Βουδούρη εις τον κόμητα de +Gobineau (15/27 Ιανουαρίου 1865), Livre Jaune σελ. 76. + + 219) Από του 1833 μέχρι του 1871, αι Δυνάμεις εξαργυρώνουσαι τας +δις του έτους κατά την σύμβασιν κληρουμένας ομολογίας του δανείου, +κατέβαλον μέχρι του 1871, οπότε εξηργυρώθησαν πάσαι αι ομολογίαι, +το ποσόν φρ. 57,239,040, ήτοι η Αγγλία φρ. 19,838,805.33, η Ρωσία +φρ. 19,999,573.33 και η Γαλλία φρ. 17,400,661.33. Πλην όμως του +κεφαλαίου εξηκολούθουν αι Δυνάμεις καταβάλλουσαι και τους τόκους, +δι' ων συν τω κεφαλαίω ανήλθε το υπό των Δυνάμεων καταβληθέν ποσόν, +μέχρι του έτους 1871, εν όλω εις φρ. 100,392,833· βλ. Λιακόπουλον +_Εθνικά Δάνεια_ σελ. 32. + + 220) Βλ. την, υπό το πνεύμα τούτο, ρητήν δήλωσιν του Γλάδστωνος +εις την Βουλήν των Κοινοτήτων εν τη συνεδριάσει της 22ας Μαρτίου +1869. Κατά τον Γλάδστωνα, η σύμβασις του 1860 ως εκ του καθαρώς +προσωρινού αυτής χαρακτήρος, των Δυνάμεων επιφυλασσομένων το +δικαίωμα ν' απαιτήσωσι μεγαλείτερα ποσά, δεν είναι καν δυνατόν να +χαρακτηρισθή ως συμβιβασμός. Βλ. τα πρακτικά του κοινοβουλίου εν τω +Times της 23ης Μαρτίου 1869, και την επιστολήν του Economicus εν τω +Times της 10ης Νοεμβρίου 1875. + + 221) Κατά το 1864 η Ελλάς απέδωκε φρ. 399,508,99. Κατά το 1865, +φρ. 801,432,75. Κατά το 1866, φρ. 1,552,328. Έκτοτε δε αποδίδει +ετησίως φρ.: 900,000, πλην του έτους 1873, ότε η απόδοσις ήτο +1,500,000 φρ. βλ. Λιακόπουλον, αυτόθι, σελ. 33. + +Η τελευταία περίστασις, καθ' ην αι Δυνάμεις έδειξαν διαθέσεις να +εξασκήσωσι τα δικαιώματα, άτινα επεφύλαξαν αυταίς, υπήρξεν ότε τω +1892 επίεσαν μεγάλως την Ελλάδα όπως αυξηθή η ενιαυσία δόσις των +900,000, εδέησε δε, φαίνεται, να καταβληθώσιν υπό του Χ. Τρικούπη +μεγάλαι προσπάθειαι, όπως αποσοβηθή το κακόν. Ταύτα κατά τας +πληροφορίας ας φιλοφρόνως παρέσχεν ημίν ο κ. Πλατύκας, όστις ήτο +κατά την εποχήν εκείνην τμηματάρχης του Δημοσίου Χρέους. + +Το ότι δ' όμως κατά το 1897 αι Δυνάμεις ουδένα εποιήσαντο λόγον +περί αυξήσεως της ενιαυσίας δόσεως, αποδεικνύει, νομίζω, ότι +παρητήθησαν οριστικώς παντός τοιούτου σχεδίου. + + 222) Αι πραγματικαί ωφέλειαι, ας η Ελλάς επορίσθη εκ του παρόντος +δανείου, υπήρξαν αι προκύψασαι εκ της εξαγοράς της Φθιώτιδος και +της πληρωμής των παλαιών οφειλών. Προς ταύτα αφιερώθησαν, ως +γνωρίζομεν, 14,769,733 παλ. δρ., εις ας προσθετέοι και οι από του +1843 - 1864 μη πληρωθέντες τόκοι. + + 223) Ιδού απόσπασμα του Βασιλικού Λόγου της 22ας Οκτωβρίου 1859 + (_Πρακτικά Βουλής_, σελ. 4 - 5): «Γνωστόν είναι ότι η Κυβέρνησίς +μου περί πολλού ποιουμένη την εκπλήρωσιν των προς τας εγγυητρίας +Δυνάμεις υποχρεώσεων του Έθνους, προέτεινεν εις αυτάς να +κανονισθώσι τα περί του δανείου _οριστικώς κατά το μέτρον των πόρων +του κράτους_· αύται δε _απήτησαν επί τον παρόντος_ 900,000 φρ. ως +ετησίαν πληρωμήν. Η Κυβέρνησίς Μου θέλει ζητήση παρ' υμών την προς +τούτο δέουσαν πίστωσιν, και _θέλει επαναλάβη την διαπραγμάτευσιν +περί οριστικής διευθετήσεως_ της υποθέσεως του δανείου, απαραιτήτως +αναγκαίας προς τακτοποίησιν των οικονομικών και στερέωσιν της +δημοσίας πίστεως». + + 224) Όρα έγγραφον Κουμουνδούρου 4ης Μαρτίου, Πρακτικά Γερουσίας +σελ. 501. + + 225) Βλ. το συμπέρασμα της _Εκθέσεως_ του γερουσιαστού Χατζίσκου, +σελ. 494 _Πρακτικών_. + + 226) Δύναταί τις ειπείν μάλιστα ότι το ζήτημα περιεπλάκη έτι +μάλλον. Πράγματι η σύμβασις του 1859 ανενεώθη, ως είδομεν, τω 1864 +διά πέντε έτη, ότε δ' όμως εξέπνευσεν η προθεσμία αύτη, δεν εγένετο +επίσημος ανανέωσις. Ώστε ευρισκόμεθα προ σιωπηράς και επ' άπειρον +ανανεώσεως συμβάσεως, ης το κείμενον δεν εγνώσθη ποτέ. + + 227) Ο κ. Λιακόπουλος (σελ. 33) έγραφεν ότι σήμερον (τω 1893) εκ +του ολικού ποσού των 100,392,833 φρ. υπολείπονται προς εξόφλησιν +73,202,720, ο δε κ. Δυοβουνιώτης υπελόγιζεν ότι τη 1η Ιανουαρίου +1900 υπελείποντο 66,002,720 φρ. (παρ. _Δημόσιον Χρέος_ σελ. 6 σημ. +α'.). + + 228) Βλ. _Le budget_ κεφ. XI. Services spéciaux du trésor, σημ. +σελ. 235 (έκδοσις 1891). + + 229) Ο κ. Stourm λέγει πράγματι ότι το προς την Γαλλίαν +χρεωστούμενον oλικόν ποσόν 31,793,277 θα είναι εντελώς απεσβεσμένον +τω έτει 2,022. Υπολογίζει άρα ότι τα εισερχόμενα εις το Γαλλικόν +ταμείον 200,000 φρ. κατ' έτος αφιερούνται εις χρεωλυσίαν. Αλλ' εις +το γαλλικόν ταμείον πληρώνονται υπό της Ελλάδος ενιαυσίως 300,000 +φρ., εάν δε η Γαλλική κυβέρνησις προαιρήται να παρέχη το τρίτον του +ποσού τούτου εις τον Βασιλέα της Ελλάδος, η δωρεά αύτη δεν είναι +δυνατόν να γίνηται εις βάρος του Ελληνικού Δημοσίου. Προσθετέον +άλλως τε ότι ο κ. Stourm πραγματεύεται το ζήτημα όλως παροδικώς και +μόνον διότι άλλοτε υπήρχεν εν τω Γαλλικώ προϋπολογισμώ έν service +spécial διά το προκείμενον χρέος, όπερ ο _οικονομικός νόμος_ της +26ης Φεβρουαρίου 1887 (αρθρ. 4) απέσβεσεν, χάριν λογιστικής +απλοποιήσεως. + + 230) Βλ. Livre Jaune 1898, (Arrangement financier avec la Grèce) +σ. 16. + + 231) Βλ. Report on the present economical and financial position +in Greece, σελ. 14 σημ. γ'. — Διά την παράλειψιν μάλιστα ταύτην +σφοδρώς αλλ' αδίκως, κατηνέχθη κατά του κ. Law ο κ. Δημ. +Γεωργιάδης, βλ. La Grèce Economique et Financière en 1893 + (Réponse à M. Law), σελ. 58. + + 232) Προς μελέτην του ζητήματος βλ. ιδίως α') Bayerish - +Griechische Anlehen του καθηγητού Sicherer, προ πάντων τα εν !! +παραρτήματι επισυνημμένα διπλωματικά έγγραφα· β') _Πρακτικά Βουλής_ +της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 1880· κατά την συνεδρίασιν της 11ης ο +Π. Καλλιγάς εξεφώνησε λαμπρόν λόγον, όστις ανετυπώθη εν _Μελέταις +και Λόγοις_ τόμ. β' σελ. 445 - 451· γ') Άρθρα τινά εφημερίδων, ως +τα του _Αιώνος_ της 1ης και 9ης Αυγούστου 1880 και του +_Εθνοφύλακος_ της 8ης Αυγούστου του αυτού έτους. + + 233) « S. M. désirant manifester l'intérêt constant qu'elle ne +cesse de prendre au bien être de la Nation et de la Monarchie +grecque», βλ. το προοίμιον της συμβάσεως της 30ης Ιουνίου 1835, εν +_Παραρτήματι_ του Sicherer σελ. 3. + +Η συμπάθεια αύτη προς την Ελλάδα έσχεν άλλως τε διά τον Λουδοβίκον +δυσάρεστα αποτελέσματα. Μη πληρωνομένου του δανείου, οι Βαυαροί +απέδοσαν την ευθύνην τούτου εις τον βασιλέα αυτών, και άμα τη +παραιτήσει του Λουδοβίκου επέρριψαν επ' αυτού πάσας τας χρηματικάς +συνεπείας της ατυχούς μετά της Ελλάδος συμβάσεως, παραχωρήσαντες, +μόνον τω παραιτηθέντι βασιλεί τας κατά της Ελλάδος απαιτήσεις. Εν +ταις υπό του αρχειοφύλακος Τροστ κατά το 1891 δημοσιευθείσαις +επιστολαίς του Λουδοβίκου προς τον Όθωνα πολύς γίγνεται λόγος περί +των Βαυαρικών δανείων και της μη αποτίσεως αυτών. + + 234) Ο τόκος έμενε πάντοτε ο αυτός 4%. + + 235) Δεν είναι ίσως άστοχον να υπομνήσωμεν εν τη μελέτη ταύτη, εν +ή ουδέποτε απεκρύβησαν τα εθνικά ημών παραπτώματα, ότι το κατά των +βαυαρών μίσος ήτο τα μάλιστα δεδικαιολογημένον. Εν προηγουμένω +κεφαλαίω υπεδείχθη ήδη πόσον αφρόνως σπάταλος υπήρξεν η διοίκησις +της αντιβασιλείας, και πόσα σκάνδαλα προυξένησεν η μετάκλησις +βαυαρών στρατιωτών, εν ώ το Ελληνικόν έθνος μόνον στρατιωτικών +οργανωτών είχεν ανάγκην. Ό,τι συνέβη εν τω στρατώ, συνέβη και εις +τους άλλους κλάδους. Γενικώς η βαυαρική καταγωγή μάλλον ή η +ικανότης ελαμβάνοντο υπ' όψιν. Η γερμανική εγκαθιδρύετο, ούτως +ειπείν, ως γλώσσα ημιεπίσημος. Εγένετο δ' εν γένει συστηματική +προσπάθεια εκβαυαρισμού. Τα ολέθρια αποτελέσματα της αδικαιολογήτου +και ολεθρίου ταύτης πολιτικής προέβλεπε και αυτός ο Λουδοβίκος +γράφων κατά Δεκέμβριον του 1833, ότι « οι Έλληνες πρέπει να γίνωσιν +Έλληνες και ουχί να εκγερμανισθώσι », και επαναλαμβάνων άμα τη +ενηλικιώσει του υιού του ότι «οι Έλληνες δεν πρέπει να +εκβαυαρισθώσιν, αλλά να κυβερνώνται εν εθνικώ πνεύματι». + + 236) Η υπολαμβανομένη έλλειψις της εκπληρώσεως των υποχρεώσεων +εκείνων δεν ήτο το μόνον επιχείρημα το διδόμενον υπέρ της διακοπής +της υπηρεσίας του δανείου. Προεβάλλετο επίσης ότι η περί συνάψεως +του δανείου τούτου σύμβασις δεν ήτο έγκυρος, καθ' ό μη +δημοσιευθείσα εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, και άλλοι πολλοί +ισχυρισμοί ανάξιοι ανασκευής. + + 237) Υπό του βουλευτού Δημητριάδου. + + 238) Εν _Μελέταις και Λόγοις_ σελ. 451. + + 239) Βλ. ανακοίνωσιν Κωλέττη 12ης Μαρτίου 1846, Sicherer, +Παράρτημα σελ. 38. + + 240) Λέγω _σχεδόν_, διότι, ότε τω 1852 εθρυλήθη ότι επετεύχθη +οριστικός διακανονισμός του δανείου των 60 εκατ., η Βαυαρία +υπενεθύμισε διά διακοινώσεως του Βαρώνου Perglas (8 Φεβρ. 1852) τα +δικαιώματά της. + + 241) Η παραχώρησις αύτη εγένετο όπως αποζημιωθή ο παραιτηθείς +βασιλεύς και διά τα ποσά όσα χάριν διαφόρων μνημείων κοσμούντων την +πόλιν του Μονάχου εδαπάνησεν. + + 242) Η προς τούτο επιθυμία του Όθωνος ήτο τόσον σφοδρά, ώστε, +λαβών την υπόσχεσίν τινων των υπουργών, απεφάσισε να προεδρεύση του +υπουργικού συμβουλίου, όπως καταπείση και τους άλλους. Οκτώ όλας +ώρας εν θερινή εποχή διήρκεσε το συμβούλιον τούτο, και παρ' ολίγον +εκ της ασιτίας να λιποθυμήσωσιν οι υπουργοί. Τέλος προ της +ερρωμένης αντιστάσεως των υπουργών Ζαΐμη και Ράλλη ηναγκάσθη να +υποχωρήση ο βασιλεύς (βλ. περί τούτου το άρθρον του _Εθνοφύλακος_ +της 8ης Αυγούστου 1880, άρθρον τοσούτω μάλλον αξιόπιστον, καθ' όσον +είναι έργον αυτού του Ζαΐμη). + + 243) Βλ. Sicherer Παράρτ. σελ. 52 και 54. + + 244) Εν τη συνεδριάσει της 14ης Δεκεμβρίου 1880. + + 245) Πλείστας πληροφορίας θέλει εύρη ο αναγνώστης εν τοις +πρακτικοίς της συνεδριάσεως της 28ης Οκτωβρίου 1868, καθ' ην +επεκυρώθη η μετά των κληρονόμων του Όθωνος σύμβασις· βλ. _Πρακτικά +Βουλής_. Τακτική Σύνοδος 1868, σ. 507 - 513. + + 246) Νυν υπουργείου των στρατιωτικών. + + 247) Λόγω στερήσεως κινητών και φθοράς ακινήτων, ως και +καθυστερήσεως μέρους της ετησίας βασιλικής χορηγίας. + + 248) Εις τα ποσά ταύτα έπρεπεν, εννοείται, να προστεθώσι και οι +καθυστερούμενοι τόκοι· βλ. λόγον Βαλασσοπούλου, αυτόθι σ. 511. + + 249) Εις την εθνοσυνέλευσιν προετάθησαν, όσον αφορά εις τα +δαπάναις του Όθωνος ανεγερθέντα κτίρια, 4 λύσεις: + +α') Η δήμευσις, ήτις και απερρίφθη. + +β') Η ιδέα ότι τα κτίρια εκείνα ήσαν εθνική περιουσία. + +γ') Η ιδέα ότι οι βασιλείς δεν είχον δικαίωμα ιδιωτικής περιουσίας. + +δ') Η ιδέα της αποζημιώσεως. + +Οι δικηγόροι των Αθηνών ερωτηθέντες εγνωμοδότησαν μεν' ότι ο Όθων +δεν είχε δικαίωμα κυριότητος, δεν είπον όμως και την εις αυτούς +ενίοτε αποδοθείσαν γνώμην, ότι δεν είχε δικαίωμα αποζημιώσεως. + + 250) Βλ. διεξοδικήν αφήγησιν των συμβάντων εν τη αγορεύσει του +υπουργού των εξωτερικών Π. Δηλιγιάννη, σελ. 510 - 511 _Πρακτικών_. + + 251) Εν οις ανεγράφετο και η Αμαλία. + + 252) Βλ. το κείμενον της εν Αθήναις, τη 8η Ιουλίου 1868, +γενομένης συμβάσεως, παρά Λιακοπούλω, αυτόθι, σελ. 102 - 104. Η +σύμβασις επεκυρώθη διά του νόμου της 11ης Νοεμβρίου 1868, όστις +εψηφίσθη δι' 92 ψήφων κατά 18. + + 253) Το χρέος ανήρχετο τω 1893 εις 2,536,476, τω 1898 εις +1,546,232, τω 1902 εις 952,977 και τω 1903 εις 789,405 φρ. + + 254) Κατά πληροφορίας, ας λίαν φιλοφρόνως μοι παρέσχεν ο +διευθύνων το τμήμα του Δημοσίου Χρέους κ. Μηλιώτης, το χρέος θα +είναι απεσβεσμένον εντελώς κατά το τέλος του 1908. + + 255) Βλ. σημ. 257. + + 256) Βλ. διά τα καθ' έκαστα τον _Συγκριτικόν πίνακα του +Εσωτερικού Χρέους από 1833 - 1844_ εν τη εκθέσει του Μεταξά σελ. +216. + + 257) Εις ταύτας προσετίθετο, εννοείται, από του 1853 η προς τας +ναυτικάς νήσους ενιαυσία αποζημίωσις ήτοι 200,000 δρ. Επίσης εις το +εσωτερικόν χρέος προσετίθετο και το προς την Εθνικήν Τράπεζαν, αλλά +τούτο ήτο πολύ μικρόν, παραβαλλόμενον δε προς εκείνο της επομένης +περιόδου φαίνεται ελάχιστον (βλ. I. Α. Βαλαωρίτου, _Ιστορία της +Εθν. Τραπέζης της Ελλάδος_ σελ. 32). + +Πράγματι, καίτοι είχεν επιτραπή εις την Κυβέρνησιν διά του νόμου +της 14ης 8βρίου 1853 η συνομολόγησις δανείου μέχρι 5,000,000 δρ. +επί τόκω το πολύ 6%, η Κυβέρνησις διά του Β. Δ. της 14ης Μαρτίου +1854 ώρισεν, ότι θα εδανείζετο επ' ανοικτώ λογαριασμώ παρά της Εθν. +Τραπέζης έν μόνον εκατομμύριον. Ο λογαριασμός ούτος έκλεισε τη 31η +Δεκεμβρίου 1858, αλλ' επανελήφθη έτερος όμοιος διά του Β. Δ. της +19ης Ιουλίου 1860, δι' ου εδανείσθη το δημόσιον 820,000 δρ. (Περί +του νόμου της 14ης Οκτωβρίου 1853, καταργηθέντος μόνον τω 1889, θα +ομιλήσωμεν και εν τω β' μέρει της παρούσης μελέτης). + +Εις ταύτα περιωρίσθησαν τα προς την βαυαρικήν δυναστείαν δάνεια της +Εθν. Τραπέζης. Προσθετέον ότι η Τράπεζα προκατέβαλε μετά τα +Παρκερικά 300,000 δρ. προς αποζημίωσιν του Πατσιφίκου και των +Ιόνων. + + 258) Παραπέμπομεν συνήθως εις τον προϋπολογισμόν του 1845, διότι +ούτος, ο πρώτος τακτικός προϋπολογισμός της συνταγματικής +μοναρχίας, ουχί μόνον περιέχει πολυτίμους εισηγητικάς έκθέσεις, +αλλά και υπεβλήθη εις τον έλεγχον των τριών προστατίδων Δυνάμεων. +Όθεν παρέχει εχέγγυα και πληροφορίας μη ανευρισκομένας εις πάντας +τους άλλους προϋπολογισμούς. + + 259) Εκ τούτων τα μάλλον ευνοούμενα ήσαν η Χρυσούλα Μπότζαρη (225 +δρ. μηνιαίως), τα ορφανά του Κολοκοτρώνη και του Καραϊσκάκη (120 +και 106 δρ.), η οικογένεια Δηλιγιάννη (90 δρ.). Αι άλλαι συντάξεις +ήσαν μηδαμιναί. + + 260) Περίπου 10. Τω 1845 ήσαν εννέα λαμβάνοντες 373 δρ. μηνιαίως. + 261) Μεταξύ αυτών ήρχοντο εις πρώτην γραμμήν η οικογένεια Ζαΐμη +λαμβάνουσα μηνιαίον χορήγημα 555 δρ. και διάφοροι νησιωτικαί +οικογένειαι: Οικονόμου (552 δρ.), Σαχτούρη (360), Αναργύρου (332), +Μπουδούρη (318), Μπόταση (318). Ο μέγας αριθμός των λαμβανόντων +χορηγήματα νησιωτών, προστιθέμενος εις το ότι άλλοι συμπατριώται +των, ως λ. χ. οι Κουντουριώται, ουδέν ελάμβανον, συνετέλεσεν ουκ +ολίγον εις την ψήφισιν του νόμου του 1853, του κανονίζοντος τας +απαιτήσεις των τριών ναυτικών νήσων, περί ου πραγματεύεται το +επόμενον κεφάλαιον. + + 262) Η μεγαλειτέρα εκ των προικίσεων εκείνων ήτο η της θυγατρός +του I. Γ. Κριεζή, 5005 δρ. Αι άλλαι ήσαν ασήμαντοι. Εκτός τούτων +όμως εψηφίσθησαν ιδιαιτέρως και αξιόλογοί τινες προικίσεις, ως λ. +χ. τούτο εγένετο δια την θυγατέρα του Καραϊσκάκη, ήτις ενυμφεύθη +τον Νοταράν, και την θυγατέρα του Κουντουριώτου, ήτις ενυμφεύθη τον +Κοντόσταυλον. + + 263) Εις 377,495 δρ. τω 1843. Βλ. καθ' έκαστα εν τω _Συγκριτικώ +πίνακι όλων των εξόδων από του 1883 μέχρι 1844_, παρ' _Εκθέσει +Μεταξά_ σελ. 209. + + 264) Προσθετέον και τούτο, ότι η οικονομική κατάστασις της χώρας +ήτο τοιαύτη, ώστε και οι βουλόμενοι ηδυνάτουν να εύρωσιν εργασίαν. + + 265) Βλ. και Leconte, σελ. 172. + + 266) Αι συντάξεις αύται εδίδοντο απέναντι των κτημάτων των +διαλυθεισών μονών, άτινα είχον περιέλθη εις το κράτος. + + 267) Το ποσόν ήτο επίσης υπέρογκον λογιζομένου, αφ' ετέρου, ότι +σεβαστόν μέρος του λοιπού προϋπολογισμού εχρησίμευεν εις +μισθοδοσίαν υπαλλήλων, οίτινες ως μόνον τίτλον είχον τας υπηρεσίας, +ενίοτε όλως υποθετικάς, ας οι πατέρες αυτών είχον προσενέγκη κατά +την Επανάστασιν. Περιέργως δε πως, εφ' όσον τα έτη παρέρχονται, +τόσον ο αριθμός των ατόμων των επαιρομένων επί τοις προγονικοίς +κατορθώμασι, και αιτούντων διά ταύτα ανταμοιβήν παρά της πολιτείας, +πληθύνεται. Ίσως δε σήμερον μόνοι δεν προβάλλουσι τοιαύτας +απαιτήσεις εκείνοι, ων οι πρόγονοι πράγματι εθυσίασαν την ζωήν και +την περιουσίαν αυτών υπέρ του Έθνους. + + 268) Βλ. Έκθεσιν Εισηγητικήν της 26 Απρ. 1846. Εν τω ψηφισθέντι +προϋπολογισμώ του 1845 σελ. 81 - 85. + + 269) Εξεδόθησαν φαλαγγιτικά γραμμάτια αποδοτέα δι' εθνικών γαιών + (βλ. _έκθεσιν_ Μεταξά σελ. να') + +τω 1838 = 3,719,902 δρ. + » 1839 = 697,520 » + » 1840 = 199,320 » + » 1841 = 150,960 » + » 1842 = 110,544 » + » 1843 = 615,393 » + _______ + Σύνολον 5,493,639 δρ. + + 270) Βλ. περί του ζητήματος των φαλαγγιτικών γραμματίων τον λόγον +του γερουσιαστου Ρήγα Παλαμήδη εν τη συνεδρία της 8 Οκτ. 1856. Ο +αείμνηστος ανήρ, ον δεν διέκρινεν υπερβολική φειδώ του δημοσίου +πλούτου, ανέπτυξε προ της γερουσίας τα αδικήματα, ων έπεσον θύματα +οι φαλαγγίται, χωρίς να αναφέρη τας καταχρήσεις, ας παρήγαγεν ο +θεσμός της φάλαγγος, καταχρήσεις ας, καίπερ εγγονός φαλαγγίτου, +θεωρώ καθήκον να μνημονεύσω. (Παραβ. και _Θάνον Βλέκαν_ σ. 137). + + 271) Βλ. το εξαίρετον υπόμνημα περί του Ελληνικού στρατού, του κ. +Guerin, προξένου της Γαλλίας εν Αθήναις και ακραιφνούς φιλέλληνος, +παρά Leconte σελ. 155 - 166. + +Προσθετέον ότι κατά καιρούς αφιερώθησαν ικανά ποσά προς συμψηφισμόν +των φαλαγγιτικών γραμματίων. + + 272) Ως γνωστόν, υπήρχεν επί μακρόν ιδιαίτερον ταμείον συντάξεων +τροφοδοτουμένων υπό των από των μισθών κρατουμένων ποσοστών. Εις το +ταμείον τούτο ήρχετο αρωγός η πολιτεία δι' ενιαυσίου επιδόματος. + + 273) Σημειωτέον ότι οι νόμοι του 1852 και 1853 περί ναυτικών και +στρατιωτικών συντάξεων ετροποποιήθησαν διά των νόμων 2 και 12 Φεβρ. +1859, διά των οποίων «ο χρόνος της υπηρεσίας, ο δικαίωμα συντάξεως +παρέχων, ελαττούται κατά 15 έτη ως προς τας χήρας και τα ορφανά των +αξιωματικών, των επί του αγώνος την πατρίδα υπηρετησάντων και +αποθανόντων προ της εγκαθιδρύσεως του συντάγματος». Η Εισηγητική +Επιτροπή της Βουλής έκρινε «το μέτρον τούτο επιεικές και δίκαιον, +άτε προνοούν περί των οικογενειών ανδρών, οίτινες μόνους τους +μόχθους του αγώνος υπέστησαν, ουδεμίαν δε άνεσιν των πολυειδών +καμάτων υπέρ της του Έθνους ελευθερίας έφθασαν να λάβωσιν » (βλ. +Συνεδρ. 16 Δεκ. 1858, σελ. 188, Πρακτικά συνόδου 1858 - 1859). + + 274) 20 εκατ. δρ. παλαιών. + + 275) Ο Παπαρρηγόπουλος, διά βραχέων ιστορών τα της Επαναστάσεως, +αφιεροί εξαιρέτους τινάς σελίδας εις τας τρεις νήσους και +περιγράφει εκτενώς τας χρηματικάς υπηρεσίας, ας προσήνεγκον. Αφ' +ετέρου δ' όμως ο Αν. Ορλάνδος, όστις έγραψε δίτομον έργον περί της +δράσεως των νήσων κατά την επανάστασιν, παραμελεί σχεδόν εντελώς +την οικονομικήν άποψιν του ζητήματος. + + 276) Κατά τους επισήμους υπολογισμούς (βλ. Εφημ. Κυβερ. 30 +Ιουλίου 1856), αι θυσίαι των Κουντουριωτών συνεποσούντο εις +2,141,806 δρ. παλ., ποσόν όπερ, λαμβανομένης υπ' όψιν της τότε +σπάνεως του νομίσματος, θα ισοδυναμεί σήμερον προς 10 εκατομ. και, +το έτι αξιοθαυμαστότερον, αντεπροσώπευεν όλην την περιουσίαν των +δωρητών. Μετά τους Κουντουριώτας διεκρίθησαν επί θυσίαις διά μεν +την Ύδραν οι Βουδούρηδες και οι Τομπάζηδες (764,114 και 559,170 +δρ.), διά δε τας Σπέτσας οι Ανάργυροι, Μπότασης και Μέξαι (609,606, +453,530 και 430,606 δρ.), διά δε τα Ψαρά οι Κοτζάδες και οι +Αποστόλαι (495,570 και 448,133). + + 277) Αι μεγάλαι θυσίαι των Κουντουριωτών εξωγκώθησαν ενίοτε, εις +βαθμόν ώστε ν' αποδοθή μόνον εις αυτάς η επιτυχία του αγώνος. Ιδού +λ. χ. τι γράφει ο Μένδελσων - Βαρθόλδης (σελ. 279 τόμου α' μετάφρ. +Αγγ. Βλάχου): + +«Τριάκοντα ήδη έτη, έλεγεν ο Λ. Κουντουριώτης, συνάζω μετά κόπου +θησαυρούς, και θα νομισθώ ευτυχής, δυνάμενος να προσφέρω αυτούς +σήμερον εις απελευθέρωσιν της πατρίδος. Είμαι πεπεισμένος ότι +πάντες οι Υδραίοι συμμερίζονται τα αισθήματά μου· αν όμως διστάζωσι +να θυσιάσωσι χρήματα, μη ανησυχείτε· και μόνος εγώ είμαι εις θέσιν +να επαρκέσω εις όλην την ναυτικήν επανάστασιν». — Η επανάστασις δε +αληθώς απήτησε την ακριβή της επαγγελίας εκείνης εκπλήρωσιν, και +διά της ευημερίας του οίκου του επλήρωσε και ο ανήρ την επιτυχίαν +του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνος». + + 278) Τω 1823 αι τρεις νήσοι έλαβον (βλ. την αναφοράν αυτών της +20ης Δεκ. 1823, παρά Αν. Ορλάνδω. _Ναυτικά_ όμ. α' σελ. 440): + + 26,000 γρ. από έρανον Πελοποννήσου + 36,000 » » δασμούς Κορίνθου, Καλαβρύτων, Ναυπλίου και + Βοστίτζης + 12,518 » » δάνεια ατομικά προς την επιτροπήν των δασμών + 46,338 » » πωλήσεις εθνικών κτημάτων +________ + 121,148 γρ. + +Εξ άλλου κατά το υπόμνημα του υποναυάρχου Νικοδήμου (παρά Παπαρρηγ. +σελ. 791) εκ των προσόδων αυτών των νήσων μέχρι του 1824 τα Ψαρά +είχον λάβη 120,000 γρ., αι Σπέτσαι 160,000 και η Ύδρα 240,000, ήτοι +εν συνόλω 520,000 γρ. + +Προς τούτοις εκ του δανείου του 1824 αι νήσοι έλαβον 94,000 +διστήλων (Ύδρα 47,000, Σπέτσαι 32,000, Ψαρά 15,000). + +Τέλος μετά την άλωσιν της Κορίνθου εδόθησαν εις τας νήσους, εκτός +35,000 γρ. εις μετρητά, και λάφυρα σκεύη, τιμαλφή κ.τ.λ. αξίας κατά +μεν τον Φιλήμονα 800,000 γρ.. κατά δε τον Ορλάνδον 213,000. + +Αθροίζοντες πάντα ταύτα και δεχόμενοι ως προς τα Κορινθιακά λάφυρα +τους υπολογισμούς του Φιλήμονος, φθάνομεν μόλις εις σύνολον +1,400,000 παλ. δραχμών. + +Το ποσόν τούτο είναι βεβαίως μικρόν, δεν πρέπει δ' όμως να +λησμονηθή ότι παρ' αυτώ υπήρχον και αι ναυτικαί λείαι, αίτινες +βεβαίως συνετέλεσαν, υπέρ παν άλλο, εις την συντήρησιν του στόλου. + + 279) Επανειλημμέναι προσπάθειαι έγιναν κατά καιρούς όπως οι +λογαριασμοί ούτοι εκκαθαρισθώσιν. Είχε μάλιστα συσταθή προς τούτο +και επιτροπή, ης προήδρευσεν επί μακρόν ο Ρήγας Παλαμήδης. Υπήρχεν +όμως παρά τω κοινώ δυσπιστία ως προς το βάσιμον των προβαλλομένων +απαιτήσεων και, ως παρατηρεί λεπτότατα ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σ. +781), «Η κοινή του Εθνους συνείδησις δεν επέβαλεν άχρι τούδε την +των λογαριασμών εκείνων εκκαθάρισιν, όπως υπέλαβεν ιερόν αυτής +καθήκον να πράξη εγκαίρως διά τας προς τας νήσους απαιτήσεις». + +Η δυσπιστία αύτη και η ιδέα ότι οι προύχοντες της λοιπής Ελλάδος +και ιδίως της Πελοποννήσου δεν παρέσχον την οφειλομένην χρηματικήν +συνδρομήν χρονολογείται από της εποχής της Επαναστάσεως. + +Ο Κολοκοτρώνης γράφων τη 19η Οκτωβρίου 1822 εκ Μύλων προς τον Μέξην +και τους προκρίτους των Σπετσών έλεγεν «Οι άρχοντές μας δεν +παραδειγματίζονται εις σας, να εξοδεύσουν από τα ιδικά των, αλλά +σφετερίζονται τα της πατρίδος και προς διαφέντευσίν των στασιάζουν +και προξενείται εκ τούτου εσχάτη δυστυχία και κινδυνεύομεν να +χαθώμεν». Επίσης εγράφετο εκ Λιβόρνου προς τον Ρώμαν (βλ. _Αρχείον +Ρώμα_ σελ. 65) «οι Μωραΐται παρουσιάζονται ότι ηφανίσθησαν και δεν +έχουν μετρητά και μικρόν μέρος (των ομολογιών) υπέγραψαν +θεληματικώς ». + +Ίσως υπάρχει ποια τις αλήθεια εν ταις κατηγορίαις ταύταις, πάντως +όμως η αλήθεια αύτη δεν είναι απόλυτος. Υπήρξαν πολλοί των +προυχόντων της Πελοποννήσου, οίτινες έπραξαν το καθήκον αυτών (βλ. +και άνω σημ. 16), άλλοι δε μάλιστα έπραξαν καί τι πλειότερον, +θυσιάσαντες ως οι νησιώται όλην αυτών την περιουσίαν. Μεταξύ τούτων +έρχονται εις πρώτην γραμμήν και οι Δηλιγιανναίοι, ων αι μήπω +εκκαθαρισθείσαι απαιτήσεις ανέρχονται κατ' ασφαλείς πληροφορίας εις +1,700,000 γρ. + +Η συζήτησις όμως περί της σχετικής αξίας των θυσιών ταύτης ή +εκείνης της επαρχίας του Κράτους λεπτεπίλεπτον άμα και ήκιστα +πρακτικόν ζήτημα είναι, αναξέων δε τις παλαιάς πληγάς μάλλον +επιβλαβής δύναται ν' αποβή. Διά τούτο ακριβώς, αναγκασθέντες να +θίξωμεν το ζήτημα επράξαμεν τούτο διά βραχέων και εν σημειώσει. + + 280) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. γ' σελ. 22 - 24. + + 281) Το έγγραφον τούτο ο Μάμουκας δεν κατώρθωσε ν' ανεύρη. + 282) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. δ' σελ. 119. + + 283) Βλ. το διάγγελμα του Κυβερνήτου και τας τρεις αναφοράς των +νήσων παρά Μάμουκα, τόμ. ια' σελ. 697 - 714. + + 284) Ήτοι εις την Ύδραν 147,000, εις τας Σπέτσας 90,000 και εις +τα Ψαρά 63,000 δρ. παλαιών. + + 285) Αι ταραχαί εξερράγησαν τω 1838, συνετέλεσε δε εις την +γένεσιν αυτών, εκτός του τότε επισυμβάντος μεγάλου σεισμού και του +στρατολογικού νόμου, και η Αγγλική πολιτική, ήτις αντεπολιτεύετο +την εν Αθήναις κυβέρνησιν. Μετά τον σεισμόν είχε μάλιστα μεταβή εις +Ύδραν, υπό την πρόφασιν της διανομής βοηθημάτων, και ο Άγγλος +πρεσβευτής Λάιονς, επιβαίνων της πρώην ναυαρχίδος του Κοδριγκτώνος, +Ασίας. (Βλ. Κυριακίδην, τόμ. α' σελ. 324 και 341). + + 286) Βλ. και άνω σημ. 261. + + 287) Περί του νόμου τούτου βλ. τα Πρακτικά της Βουλής (σελ. 169 - +180, συνεδρ. 15 Δεκ. 1852) και τα Πρακτικά της Γερουσίας (σελ. 156 +- 162, συνεδρ. 14 Ιανουαρ. 1853), ιδίως δε την ενδιαφέρουσαν +οπωσδήποτε αγόρευσιν του γερουσιαστού Μαγγίνα, όστις είχε χρηματίση +μέλος δύο προηγουμένων επιτροπών επί του ζητήματος. + + 288) Τω Διατάγματι εκείνω εν τη Εφημερίδι της Κυβερνήσεως της 30 +Ιουλίου επισυνάπτεται ο εξής + +&ΠΙΝΑΞ ανακεφαλαιωτικός των απαιτήσεων των τριών ναυτικών νήσων και +του διδομένου απέναντι αυτών χορηγήματος κατά τον από 22 Ιανουαρίου + 1853 Νόμον.& + +Είδος α π α ι τ ή σ ε ω ν Ποσόν Ετήσιον + απαιτήσεων χορήγημα + + (Κατά τους παρουσιασθέντας εις τον Κυβερνήτην λ/σμούς) + +_Απαιτήσεις Ύδρας_ +Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,967,948 29,679 δρ. 48 +Διά την κατά. τον αγώνα χρήσιν των πλοίων ... 2,773,968 27,739 » 68 +Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις 1,187,586 11,875 » 86 +Διά τας κατά τον αγώνα καταθέσεις των πλοίων 1,293,108 12,931 » 08 +Διά τους κατά τον αγώνα εράνους και καταβολάς 1,642,166 16,421 » 66 +Διά τας γενομένας από την κοινότητα + δαπάνας 282,224 +Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου + δοθέντα 147,000 ..135,224 1,325 » 24 + _________ _______ + 10,000,000 100,000 +_Απαιτήσεις Σπετσών_ +Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,867,512 28,675 δρ. 12 +Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων .....2,138,202 21,382 » 02 +Διά τας εκδοθείσας παρά του ταμείου αποδείξεις .173,800 1,738 » +Διά τας γενομένας από την κοινότητα + δαπάνας 480,486 +Εκπίπτονται τα δοθέντα υπό του + Κυβερνήτου 90,000 390,486 3,904 » 86 + _________ ______ + 5,570,000 55,700 +_Απαιτήσεις Ψαρών_ +Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,276,408 22,764 δρ. 08 +Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων .....1,341,522 13,415 » 22 +Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις ...578,638 5,786 » 38 Διά +τας γενομένας από την κοινότητα + δαπάνας 296,432 +Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου + δοθέντα 63,000 233,432 2,334 » 32 + _________ ______ + 4,430,000 44,300 + + 289) Την έκθεσιν ταύτην, ην ουδαμού ανευρίσκομεν, παρέσχεν ημίν +λίαν προθύμως ο διευθυντής του Εθνικού τυπογραφείου. + + 290) Την έλλειψιν προκαταρκτικής εργασίας μαρτυρεί και η +εισηγητική έκθεσις, πάντη αναξία της σπουδαιότητος του θέματος. + + 291) Ο νόμος λέγει πράγματι ρητώς, ότι αι νέαι ονομαστικαί ή +ανώνυμοι ομολογίαι εκδίδονται εις τους δικαιούχους επί τη βάσει των +μέχρι τούδε χρηματικών ενταλμάτων, το δε εκτελεστικόν διάταγμα, +προϊόν και τούτο σπουδής εάν όχι αμελείας, απαιτεί παρά των +δικαιούχων την προσαγωγήν όλων αυτών των τίτλων. + + 292) Το σύνολον των εκδοθεισών ομολογιών ανήρχετο εις 2,800,000 +Λ., εκ τούτων δε, ως είδομεν, εξηγοράσθησαν 565,385 Λ., εξ ων πάλιν +ετέθησαν εν κυκλοφορία αι 14,000. + + 293) Περί του προς την Εθνικήν Τράπεζαν χρέους, βλ. άν. σελ. 114 +σημ. γ'. + + 294) Πράγματι είναι δύσκολον να υπολογισθή ακριβώς το ποσόν, δι' +ου θα ηδύναντο τω 1863 να διαρρυθμισθώσι τα ακανόνιστα χρέη. + + 295) Το ποσόν τούτο δεν επληρώθη. + + 296) Ο Προϋπολογισμός του 1862 απηρτίζετο εκ των εξής κεφαλαίων: + + 1) Χρέος Δημοσίου 2,848,889 + 2) Βασιλ. χορηγία 1,000,000 + 3) Αποζ. Βουλών 960,000 + 4) Γενική υπηρεσία 16,846,572 + 5) Έξοδα διοικήσεως 2,442,076 + 6) Διάφοροι πληρωμαί 690,000 + __________ + + 24,787,537 + + + + + + + + + +End of Project Gutenberg's History of the National Loans, by Andreas Andreadis + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF THE NATIONAL LOANS *** + +***** This file should be named 34095-0.txt or 34095-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/4/0/9/34095/ + +Produced by Sophia Canoni + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/34095-0.zip b/34095-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0d7e61c --- /dev/null +++ b/34095-0.zip diff --git a/34095-h.zip b/34095-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b6d125d --- /dev/null +++ b/34095-h.zip diff --git a/34095-h/34095-h.htm b/34095-h/34095-h.htm new file mode 100644 index 0000000..cd9407e --- /dev/null +++ b/34095-h/34095-h.htm @@ -0,0 +1,5654 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<HTML> +<HEAD> +<META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=utf-8"> +<META NAME="generator" CONTENT="NoteTab Light"> +<TITLE> ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ</TITLE> +</HEAD> +<BODY> + + +<pre> + +Project Gutenberg's History of the National Loans, by Andreas Andreadis + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: History of the National Loans + Part A - Independence Loans (1824-1825) - The National + Debt during the Bavaric Dynasty + +Author: Andreas Andreadis + +Release Date: January 17, 2012 [EBook #34095] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF THE NATIONAL LOANS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni + + + + + +</pre> + + +<p>Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic, otherwise the spelling of the book has not been +changed. Words in italics have been included in _. Footnotes +have been converted to endnotes. References within footnotes +to pages of the book or to other footnotes have been changed, +so that the reader can locate the reference. Exlanations for +page references have been included in square brackets.</p> +<p>Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του +βιβλίου. Λέξεις με πλάγιους χαρακτήρες περικλείονται σε _. Οι +υποσημειώσεις των σελίδων έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου. +Αναφορές εντός των υποσημειώσεων σε σελίδες του βιβλίου ή σε άλλες +υποσημειώσεις, έχουν αλλαχτεί, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να βρει +τα αναφερόμενα σημεία. Επεξηγήσεις για αναφορές σελίδων περικλείονται +σε [].</p> +<p> +<h1>ΙΣΤΟΡΙΑ<BR> +ΤΩΝ<BR> +ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ</h1> +<h2>ΥΠΟ</h2> +<h1>ΑΝΔΡ. MIX. ΑΝΔΡΕΑΔΟΥ</h1> +<h3>Υφηγητού της Πολιτικής Οικονομίας και Δημοσιολογίας εν τω Εθν.<br> +Πανεπιστημίω.<br> +Διδάκτορος του Δικαίου. Διδάκτορος των Πολιτικών και Οικονομικών +Επιστημών.<br> +Lauréat της εν Παρισίοις Νομικής Σχολής.</h3> +<p> +<h2>ΜΕΡΟΣ Α'</h2> +<p> +<h2>ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) — ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ<BR> +ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ</h2> +<p> +<BR> +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ<BR> +ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ "ΕΣΤΙΑ,, Κ. ΜΑΪΣΝΕΡ ΚΑΙ Ν. ΚΑΡΓΑΔΟΥΡΗ</p> +<p>1904</p> +<p> +<BR> +ΑΝΔΡ. MIX. ΑΝΔΡΕΑΔΟΥ</p> +<p> +<BR> +ΜΕΡΟΣ Α'</p> +<p>ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ ΤΗΣ<BR> +ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ</p> +<p>ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ<BR> +ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ "ΕΣΤΙΑ,,<BR> +Κ. ΜΑΪΣΝΕΡ ΚΑΙ Ν. ΚΑΡΓΑΔΟΥΡΗ<BR> +1904</p> +<p> +<BR> +<h4>A MONSIEUR<br><br> +CHARLES LYON - CAEN<BR> +MEMBRE DE L’INSTITUT</h4> +<p> +<BR> +<h3>ΕΙΣΑΓΩΓΗ</h3> +<p> +<BR> +C’est une lamentable histoire que celle de la dette hellénique», +διά των λέξεων τούτων ήρχετο, προ πεντήκοντα και επτά ετών, ο +Casimir Leconte της μελέτης του δημοσίου χρέους της Ελλάδος (1)</p> +<p>Μετά πάροδον σχεδόν έξ δεκαετηρίδων ο επιχειρών συγγραφήν περί του +αυτού θέματος δύναται ν' αναγράψη και αυτός την αυτήν φράσιν πλην +τούτο δεν είναι λόγος επαρκής όπως αποστή από του εγχειρήματος. Και +πράγματι, εάν είναι αληθές ότι «ο λαός ο μελετών την ιστορίαν αυτού +κρίνει ορθότερον και περί των παρόντων πραγμάτων και περί της +μελλούσης αυτού τύχης (2)», είναι ανάγκη μετ' ίσης παρρησίας να +εξιστορώνται τα ατυχήματα ενός έθνους όσον και αι επιτυχίαι αυτού.</p> +<p>Αφ' ετέρου, των δημοσίων χρεών αποτελούντων σήμερον ένα των +σπουδαιοτέρων παραγόντων του οικονομικού βίου των νεωτέρων κρατών, +είναι ανάγκη ο επιλαμβανόμενος δημοσιονομικών μελετών να μη +παραλείψη τον κυριώτατον τούτον κλάδον της δημοσιολογίας (3).</p> +<p>Προ τοιαύτης λοιπόν ανάγκης, της ερεύνης δηλονότι του δημοσίου +χρέους της Ελλάδος, ευρέθημεν και ημείς (4), η ιδέα δ' όμως της +παρούσης μελέτης, ως όλου αυτοτελούς, επήγασεν εκ των λυπηρών +γεγονότων του θέρους του 1897.</p> +<p>Έκτοτε δε δεν επαύσαμεν συλλέγοντες ύλην, ευτυχήσαντες μάλιστα, +κατά την εν Αγγλία διαμονήν, ν' αρυσθώμεν πλείστας πληροφορίας εξ +ιδιωτικού αρχείου, όντως μοναδικού διά τε την ταξινόμησιν και την +πληθύν των πληροφοριών των αφορωσών εις τα πράγματα της Ανατολής.</p> +<p>Αι δυσκολίαι του θέματος ήσαν προφανείς. Η μεγαλειτέρα δ' αυτών +υπήρξεν η έλλειψις προηγουμένων μελετών και επισήμων δημοσιευμάτων, +οπωσδήποτε πλήρων και ακριβών.</p> +<p>Άλλη μεγάλη δυσκολία ενέκειτο εν τη εκλογή της ύλης. Εν ώ πράγματι +ήτο αδύνατον ν' αποκλεισθώσι τα ιστορικά γεγονότα, άτινα εξηγούσι +την συνομολόγησιν, την διάθεσι και την διαρρύθμισιν των εθνικών +δανείων, ήτο εξ άλλου κίνδυνος μήπως η ιστορία των ελληνικών +δανείων μεταβληθή εις πολιτικήν ιστορίαν της Ελλάδος. Τον σκόπελον +τούτον δεν κατωρθώσαμεν να διαφύγωμεν κατ' αρχάς, είχε δε το παρόν +έργον λάβη τοιαύτας διαστάσεις, ώστε προ έξ μηνών ηναγκάσθημεν να +προβώμεν εις τελείαν αυτού ανασκευήν. Εργασθέντες δε δι' όλου του +θέρους κατωρθώσαμεν να επαναφέρωμεν αυτό εις τα παρόντα όρια. +Φοβούμενοι δ' όμως πάλιν μήπως νυν φανή υπερμέτρως συνεπτυγμένον, +αναγράφομεν ενταύθα, δίκην αιτιολογίας, τας ολίγας ταύτας γραμμάς.</p> +<p>Η ιστορία των ελληνικών δανείων διαιρείται αφ' εαυτής εις τρεις +περιόδους:</p> +<p><i>Την πρώτην</i>, ήτις εξικνείται μέχρι της εγκαθιδρύσεως της βασιλείας +του Γεωργίου, περιλαμβάνουσα την ιστορίαν των δανείων της +επαναστάσεως και του δημοσίου χρέους της Βαυαρικής δυναστείας.</p> +<p><i>Την δευτέραν</i>, ήτις αρχομένη από της μεταπολιτεύσεως περατούται +τον Δεκέμβριον του 1893 μετά της αποκοπής των χρεών.</p> +<p><i>Την τρίτην</i>, ήτις περιλαμβάνει τας περί συμβιβασμού +διαπραγματεύσεις, την επιβολήν του διεθνούς ελέγχου, και τα μετά το +1897 συμβάντα.</p> +<p>Η δευτέρα περίοδος υποδιαιρείται εις δύο σχεδόν ισόχρονα τμήματα, +ων το μεν πρώτον περιορίζεται εις εσωτερικά δάνεια, το δε δεύτερον, +χρονολογούμενον αφ' ης εποχής ηνοίχθησαν εις τα Ελληνικά χρεώγραφα +αι πύλαι των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων, περιλαμβάνει ποικίλα +δημόσια χρέη, εν οις και σχεδόν πάντα τα μεγάλα εξωτερικά.</p> +<p>Η μελέτη της τρίτης περιόδου θ' απαιτήση, εκτός της εκθέσεως των +περί συμβιβασμού διαπραγματεύσεων, την μελέτην του θεσμού του +διεθνούς ελέγχου και την παραβολήν, υπό την έποψιν ταύτην, της +θέσεως της Ελλάδος προς εκείνην άλλων κρατών κατά το μάλλον ή ήττον +υπό οικονομικήν κηδεμονίαν διατελούντων.</p> +<p>Εις τας τρεις ταύτας περιόδους αντιστοιχούσι τα τρία μέρη του +παρόντος πονήματος.</p> +<p>Αρχόμενοι της δημοσιεύσεως αυτού ευχάριστον καθήκον ηγούμεθα να +εκφράσωμεν την ημετέραν ευγνωμοσύνην προς πάντας, όσοι πολυειδώς +προσήλθον ημίν επίκουροι. Ιδίως δε προς δυο σεβαστούς φίλους, ων ο +μεν κατά την κυοφορίαν ο δε κατά την συγγραφήν του έργου παρέσχον +ημίν τοσαύτας πολυτίμους πληροφορίας και συμβουλάς. Επιτραπήτω ημίν +τέλος να ευχαριστήσωμεν ονομαστί τον διευθύνοντα την βιβλιοθήκην +της Βουλής κ. Π. Καλογερόπουλον και τον βοηθόν αυτού κ. Ραζήν, ων +αμφοτέρων την υπομονήν και την προθυμίαν ηθέλομεν έχη εξαντλήση, +εάν, ως γνωστόν, δεν ήσαν ανεξάντλητοι.</p> +<p>Αθήναι τη 20 Σεπτεμβρίου 1904.</p> +<p> +<BR> +<h3>ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ</h3> +<p> +<BR> +<h4>Α'<BR> +ΕΡΓΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ</h4> +<p><i>Αιών</i> (Εφημερίς, ο). — Φύλλα 1ης και 9ης Αυγούστου 1880.</p> +<p><i>Βαλαωρίτης (I. Α.)</i>. — Ιστορία της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος. — +Αθήναι, 1901.</p> +<p><i>Γενναδίου (I.)</i>. — Έκθεσις 17/29 Δεκεμβρίου 1875.</p> +<p><i>Εισήγησις της επιτροπής της Βουλής</i> περί των νομοσχεδίων των +στρατιωτικών και ναυτικών συντάξεων (Νόμοι 2ας και 12ης Φεβρουαρίου +1859), 11 Δεκεμβρίου 1858.</p> +<p><i>Εθνοφύλαξ</i> (Εφημερίς, ο) — Φύλλα 25ης Οκτ. 1863 και 8ης Αυγούστου +1880.</p> +<p><i>Έκθεσις της επιτροπής της Γερουσίας</i> (Εισηγητής Χατζίσκος) περί +του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων, 8 Μαρτίου 1860.</p> +<p><i>Έκθεσις λογιστική</i> περί του γενικού λογαριασμού των μετατραπέντων +δανείων του 1824 και 1825. — Αθήναι 1890.</p> +<p><i>Εφημερίς της Κυβερνήσεως</i> (Συλλογή του φύλλου).</p> +<p><i>Εστία</i> (Εφημερίς, η). — Φύλλον 2ας Απριλίου 1904.</p> +<p><i>Ημέρα</i> (Εφημερίς, η). — Φύλλον 14/26ης Ιουνίου 1872.</p> +<p><i>Ιστορικόν Αρχείον Ρώμα</i>, μετά προλόγου του εκδίδοντος Δ. Γρ. +Καμπούρογλου. — Αθήναι 1901.</p> + +<table> +<tr><td><i>Καλλιγάς (Παύλος)</i>. </td><td >— Θάνος Βλέκας, μυθιστορία (ανεδημοσιεύθη εκ της <i>Πανδώρας</i> του 1855 εν τη <i>Εθνική Βιβλιοθήκη</i> του Γ. Μπαρτ, ά. η.).</td></tr> +<tr><td></td><td >— Λόγος 11ης Δεκεμβρίου 1880 περί Κυρώσεως της συμβάσεως των Βαυαρικών δανείων (ανεδημοσιεύθη εν <i>Μελέταις και Λόγοις</i>, τόμ. β').</td></tr> +</table> + +<p><i>Κανάρης (Κωνσταντίνος)</i>. — Έκθεσις εισηγητική της 26ης Απριλίου +1846 περί του προϋπολογισμού του Υπουργείου των Ναυτικών (εν τω +ψηφισθέντι προϋπολογισμώ του 1845).</p> +<p><i>Κοντόσταυλος (Α.)</i>. — Τα περί των εν Αμερική ναυπηγηθεισών +φρεγατών. — Αθήναι, 1855 (5)</p> +<p><i>Koρεσίου (Ν. Θ.)</i>. — Υπόμνημα περί Αγγλοελληνικών δανείων. — +Αλεξάνδρεια, 1868.</p> +<p><i>Κορφιωτάκη</i> (τότε Υπουργού Οικον.). — Έκθεσις περί του +προϋπολογισμού του 1848.</p> +<p><i>Κυριακίδης (Επ.)</i>. — Ιστορία του Συγχρόνου Ελληνισμού (1832 - +1892). — 2 τόμοι, Αθήναι 1892.</p> +<p><i>Λευκή Βίβλος</i>. — Μετατροπή των δανείων του 1824 και 1825. — +Αθήναι, 1879.</p> +<p><i>Λεβέντης (Α.)</i>. — Περί του δημοσίου των Ελλήνων χρέους του 1824 +και 1825 και περί νέου δανείου. — Αθήναι, 1865.</p> +<p><i>Μάμουκα (Ανδρ. Ζ.)</i>. — Τα κατά την Αναγέννησιν της Ελλάδος, ήτοι +συλλογή των περί την αναγεννωμένην Ελλάδα πολιτευμάτων, νόμων και +άλλων επισήμων πράξεων από του 1821 μέχρι τέλους του 1832. — 11 +τόμοι, Αθήναι 1839 - 1852.</p> +<p><i>Μένδελσων - Βαρθόλδης (Κ)</i>. — Ιστορία της Ελλάδος, από της εν έτει +1453 αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων μέχρι των καθ' +ημάς χρόνων. — 2 τόμοι, ελληνική μετάφρασις Αγγέλου Βλάχου, Αθήναι +1873 - 1876.</p> +<p><i>Μεταξά (Α.)</i>. — Γενικοί Λογαριασμοί του Κράτους υπό Ιανουαρίου +1833 μέχρι Δεκεμβρίου 1843 (Έκθεσις λογιστική). — Αθήναι, 1849 ( +6).</p> +<p><i>Μήλιος (Σπ.)</i>. — Αγόρευσις εν τη Γερουσία περί της χρήσεως του +δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (23 Μαρτίου, 1860).</p> +<p><i>Ορλάνδου (Αν.)</i>. — Ναυτικά. — 2 τόμοι, Αθήναι 1869.</p> +<p><i>Ορλάνδου (Ιω. και Ανδρ. Λουριώτου)</i>. — Απολογία εις την κατ' +αυτών εκδοθείσαν απόφασιν του Ελεγκτικού Συνεδρίου. — 2 +τόμοι, Αθήναι 1839 - 1840.</p> +<p><i>Παλαμήδης (Ρήγας)</i>. — Αγόρευσις προ της Γερουσίας περί της +Φάλαγγος και της διαλύσεως αυτής (8 Οκτωβρίου 1856).</p> +<p><i>Παπαρρηγόπουλος (Κ.)</i>. — Ιστορία του Ελληνικού έθνους. — 5 τόμοι, +γ' έκδοσις, Αθήναι 1896.</p> +<p><i>Πρακτικά</i> της εν Προνοία κατ' επανάληψιν δ' Εθνικής των Ελλήνων +Συνελεύσεως. — Ναύπλιον. 1832.</p> +<p><i>Πρακτικά Βουλής.</i></p> +<p><i>Πρακτικά Γερουσίας.</i></p> +<p><i>Πρακτικά Συνεδριάσεως</i> 28ης Οκτωβρίου 1868 (Κύρωσις της μετά +των κληρονόμων του Όθωνος συμβάσεως· λόγοι Π. Δηλιγιάννη. +Βαλασσοπούλου κτλ.).</p> +<p><i>Σπανιολάκης (Γ.)</i>. — Παρατηρήσεις επί της Απολογίας I. Ορλάνδου +και Α. Λουριώτου. — Αθήναι, 1840.</p> +<p><i>Τρικούπης (Σπ.)</i>. — Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως. — 4 +τόμοι, α' έκδοσις Λονδίνον, 1853 - 1857, γ' έκδοσις Αθήναι, 1888.</p> +<p><i>Χρηστίδης</i>. — Αγόρευσις προ της Γερουσίας περί του κανονισμού του +δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (22 Μαρτίου 1860).</p> +<p> +<BR> +<h4>Β'<BR> +ΕΡΓΑ ΞΕΝΑ</h4> +<p> +<BR> +<i>About (Edmond)</i>. — La Grèce Contemporaine. — δ' έκδοσις· +Παρίσιοι, 1860.</p> +<p><i>Bayard (William)</i>. — An exposition of the conduct of the two +houses of G. G. and S. Howland and Le Roy, Bayard and Cο, in +relation to the two frigates <i>Liberator</i> and <i>Hope</i>. In answer to a +Narrative on that subject by Mr. Alexander Contostavlos. — Νέα +Υόρκη, 1826.</p> + +<table> +<tr><td>Blaquière (Edward).1824.</td><td > — The Greek Revolution, its Origin and Progress together with some remarks on the religion, national character etc. in Greece. — Λονδίνον, </td></tr> +<tr><td></td><td >— Narrative of a Second Visit to Greece, including facts connected with the last days of Lord Byron, extracts from correspondance, official documents etc. — Λονδίνον, 1825.</td></tr> +</table> + +<p><i>Broglie (Duc de)</i>. — Discours du 8 Mai sur le projet de loi +relatif à l'emprunt grec (ανετυπώθη εν τοις écrits et discours +τόμ. β').</p> +<p><i>Bulwer (H. Lytton)</i>. — An Autumn in Greece, comprising sketches of +the character, customs and scenery of the Country. In letters +addressed to C. B. Sheridan. — Λονδίνον, 1826.</p> +<p><i>Circular of the committee of Greek Bondholders (a)</i>. — 7 Νοεμβρίου +1862. Λονδίνον.</p> +<p><i>Contostavlos (Α.)</i>. — A narrative of the material facts in +relation with the building of the two frigates — α' έκδ. Νέα Υόρκη. +1826· β' έκδ. with a postcriptum by R. Sedgwick, αυτό έτος.</p> +<p><i>Correspondance</i> respecting the failure of the Greek Government to +provide for the payment of the interest and sinking fund of the +Greek Loan. — Λονδίνον, 1846.</p> +<p><i>Daily News</i>. (Εφημερίς, the). — Φύλλον της llης Οκτωβρίου 1878.</p> +<p><i>Discussion à la Chambre des Députés d'Athènes (Une)</i>. — +Αθήναι, 1845.</p> + +<table> +<tr><td>Drucker (Louis).</td><td > — An appeal to the governments and monarchs of Europe.</td></tr> +<tr><td></td><td >— Quelques documents relatifs aux emprunts helléniques contractés à l' étranger (Χάγη. 1874). — 2e série (Λούγδουνον των Βαταβών, 1877).</td></tr> +</table> + +<p><i>Duer (J. και R. Sedgwick)</i>. — An examination of the controversies +between the Greek Deputies and two mercantile houses of New - York +— Νέα Υόρκη, 1826.</p> +<p><i>Economicus</i>. — A letter to <i>the Times</i> on the Greek Debt (10 +Νοεμβρίου 1875).</p> +<p><i>Economist</i> (Εφημερίς, the). — Φύλλον 12ης Οκτ. 1878.</p> +<p><i>Fabre (Auguste)</i>. — Histoire du Siège de Missolonghi, avec des +pièces justificatives. — Παρίσιοι, 1827.</p> +<p><i>Financier</i> (Εφημερίς, the). — Φύλλον της 18 Ιουνίου 1877.</p> +<p><i>Finlay (G.)</i> — History of the Greek Revolution. 2 τόμοι (τόμοι V +και VI α' εκδόσεως 1861, τόμοι VI και VII β' εκδόσεως, Oxford 1877, +της History of Greece under foreign domination).</p> +<p><i>General Report of the Commission appointed in Athens to examine +into the financial condition of Greece</i>. — Λονδίνον, 1860.</p> +<p><i>Gervinus</i>. — Insurrection et Régénération de la Grèce. — +Μετάφραση γαλλική Minssen και Σγούτα. 2 τόμοι· Παρίσιοι 1863.</p> +<p><i>Gèorgiades</i>. — La Grèce Economique et Financière en 1893 + (Réponse à M. Law) — Παρίσιοι 1893.</p> +<p><i>Gladstone (Edward)</i>. — Δήλωσις εις την Βουλήν των Κοινοτήτων περί +του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (22 Μαρτίου 1869).</p> +<p><i>Gordon</i>. — History of the Greek Revolution — β' έκδοσις, 2 τόμοι, +Λονδίνον, 1844.</p> +<p><i>Goussios (P.)</i> — étude sur l'état financier de la Grèce, +accompagnée d'une traduction du rapport de M. Jannopoulos, +ministre des finances, à S. M. le roi Georges. — Παρίσιοι 1864.</p> +<p><i>Greek Loans of 1824 - 1825 (The),</i>. — How they were handled and what +the world thougt of. — Λονδίνον. 1878. Εξεδόθη επιμελεία I. +Γενναδίου.</p> +<p><i>Guerin</i> ποτέ προξένου της Γαλλίας εν Αθήναις . — Note sur l'armée +grecque (Παρά Leconte σ. 155 - 164).</p> +<p><i>Haleswood (Edward)</i>. — A letter to his Excellency A. +Coumoundouros, Minister of finance in Greece 27 Αυγούστου 1858.</p> +<p><i>Jannopoulos</i> (βλ. <i>Goussios</i>).</p> +<p><i>Jourdain</i>. — Mémoires Historiques et Militaires sur les +événements de Grèce depuis 1822 jusqu'au combat de Navarin. — 2 +τόμοι, Παρίσιοι, 1828.</p> +<p><i>Law (Ε. F. G.)</i>. — Report on the present economical and financial +position in Greece Annual Series no 1169) — Λονδίνον. 1893.</p> +<p><i>Leconte (Casimir)</i>. — étude Economique de la Grèce. — Παρίσιοι, +1847.</p> +<p><i>Leroy - Beaulieu (P.)</i>. — Traité de la Science des Finances. — +ς' έκδοσις, Παρίσιοι 1899.</p> +<p><i>Livre Jaune</i> 1866. — Παρίσιοι, 1866.</p> +<p><i>Livre Jaune</i>. — (Arrangement financier avec la Grèce). — Παρίσιοι +1898.</p> +<p><i>Monicault (G. de)</i>. — Le traité de Paris et ses Suites (1856 - +1871). — Παρίσιοι 1898.</p> +<p><i>Odysseus</i>. — Turkey in Europe. — Λονδίνον, 1900.</p> +<p><i>Oriental Herald</i>. — No 37. (Λονδίνον, Ιανουάριος 1826).</p> + +<table> +<tr><td><i>Palma (Alerino)</i>. </td><td>— Greece Vindicated in Two Letters; to which are added by the same author critical remarks on the works recently published on the same subject by Bulwer, Emerson, Pecchio etc. — Λονδίνον 1826.</td></tr> +<tr><td></td><td>— Report on the building of the two frigates. (Εν τω Times της 12ης Σεπτεμβρίου 1826).</td></tr> +</table> + +<p><i>Palmerston (Lord)</i>. — Αγόρευσις προ της Βουλής των Κοινοτήτων. + (1 Αυγούστου 1845).</p> +<p><i>Papers relating to the third instalment of the Greek Loan</i>, 1835 - +1836. — Presented to the House of Commons by Command of His +Majesty, July 1836.</p> +<p><i>Additional papers on the third instalment of the Greek Loan,</i> 1835 +- 1836. — Presented to both Houses of Parliament, August 1836.</p> +<p><i>Papers relating to the Arrangemement concluded in Athens in June +1860, respecting the Greek Loan</i>. — Presented to the House of +Commons in pursuance of their Address dated April 29, 1864.</p> +<p><i>Parish (Henry Headley)</i>. — The Diplomatic History of the Greek +Monarchy from the Year 1830; showing the transfer to Russia of the +mortgage held by British capitalists over its properties and +revenues. — Λονδίνον 1838.</p> +<p><i>Parliamentary Debates (Έκδοσις Hansard)</i>. — 1845 τόμος στ'. +Λονδίνον 1846.</p> +<p><i>Peel (Sir Robert)</i>. — Αγόρευσις προ της Βουλής των Κοινοτήτων + (1η Αυγούστου 1845).</p> +<p><i>Politis (Ν. Ε.)</i>. — Les emprunts d'états en droit international.— +Παρίσιοι, 1894.</p> +<p><i>Punch</i> (Εφημερίς σατυρική, the). — Φύλλον της 3ης Δεκεμβρίου 1863.</p> +<p><i>Renseignements sur la Grèce et l' administration du Cte +Capodistrias</i>, par un témoin occulaire des faits qu'il rapporte + (7). — Παρίσιοι, 1832.</p> +<p><i>Report of the evidence and reasons of the award between J. +Orlandos and A. Louriottis, Greek deputies on one part and G. G. +and S. Howland on the other part</i>. — By the Arbitrators. — Νέα +Υόρκη, 1826.</p> +<p><i>Sarrut</i>. — Εισήγησις εις το Γαλλικόν Ακυρωτικόν περί της υποθέσεως +Balmacéda (Journal de droit international privé, 1891).</p> + +<table> +<tr><td><i>Sedgwick (Henry D.)</i>. έκδ. Νέα Υόρκη 1826.</td><td >— A vindication of the conduct and character of Henry D. Sedgwick against certain charges made by the honourable Jonas Pratt. — 2α </td></tr> +<tr><td></td><td >— Refutation of the reasons assigned by the arbitrators for their award in the case of the two Greek Frigates. — Νέα Υόρκη, 1826.</td></tr> +</table> +<p><i>Sicherer</i> (Prof. <i>Hermann von</i>). — Das Bayerisch - Griechische +Anlehen aus den Jahren 1835, 1836, 1837 (Ein Rechtsgutachten). — +Μόναχον, 1880.</p> +<p><i>Stourm (Réné)</i>. — Le Budget, γ' έκδοσις.</p> +<p><i>Times</i> (Η εφημερίς the). — Φύλλ. 5, 12, 20, 27 Σεπτεμβρίου, 23, +24, 26, 27, 28, 30, 31 Οκτωβρίου. 1, 3, 4, 9, 13 Νοεμβρίου 1826. — +3 Δεκ. 1863. — 23 Μαρτίου 1869. — 10 Νοεμβρίου 1875.</p> +<p><i>Thouvenel (Μ.)</i>. — La Grèce du Roi Othon (Correspondance de M. T. +avec sa famille et ses amis, receuillie et publiée par L. +Thouvenel). — Παρίσιοι, 1890.</p> +<p> +<BR> +<h3 style="text-align:center">ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ<br> +<BR> +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) (8)</h3> +<p> +<BR></p> +<h4>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'<br> +Έκδοσις και Χρήσις α' δανείου.</h4> +<p> +<BR> +Επανειλημμένως παρετηρήθη ότι, εν ώ η στρατιωτική, η διπλωματική, +νυν δε και η πολιτική ιστορία ευρίσκουσι πολυαρίθμους ερευνητάς και +θιασώτας, η οικονομική ιστορία, άνευ της οποίας πάσα άλλη ενέργεια +λαού τινος μένει ανεξήγητος. μέχρι των υστέρων παρημελείτο εντελώς.</p> +<p>Ουδαμού δ' η παρατήρησις αύτη ελέγχεται ορθότερα ή εν τω προχείρω +παραδείγματι της ημετέρας παλιγγενεσίας, εν τω οποίω τα πολύτομα +συγγράμματα περί της στρατιωτικής, πολιτικής και διπλωματικής +ιστορίας της επαναστάσεως δεν αντισταθμίζονται ουδέ καν υφ' ενός +κεφαλαίου εξετάζοντος το ζήτημα υπό την οικονομικήν αυτού άποψιν.</p> +<p>Ακόμη και σήμερον, μετά τοσαύτας μελέτας (9) γνωρίζομεν μεν +κάλλιστα τας μάχας, τον αριθμόν των στρατιωτών και των πλοίων, τα +ονόματα και τας πράξεις των στρατηγών, των ναυάρχων, των διπλωματών +και των πολιτικών ανδρών, αγνοούμεν δ' όμως εντελώς τίνι τρόπω οι +στρατιώται ετρέφοντο, τα πλοία ωπλίζοντο και πώς συνετηρείτο η +κεντρική διοίκησις και ο στοιχειώδης μεν αλλ' όχι ανύπαρκτος +διοικητικός οργανισμός.</p> +<p>Το ιστορικόν τούτο χάσμα εξηγείται, ίσως, πρώτον μεν εκ των +δυσκολιών ας γεννά τω συγγράφοντι η έλλειψις τακτικών +προϋπολογισμών και απολογισμών (10), δεύτερον δε διότι, ως εκ +της απιστεύτου ποικιλίας και γραφικότητος ας παρουσιάζει ο Αγών, +ήτο φυσικόν να παραμεληθώσι τα ήττον επαγωγά και κατ' επίφασιν +επουσιωδέστερα (11).</p> +<p>Οπωσδήποτε άλλως τε και αν έχη τούτο, είναι βέβαιον ότι εξ όλων των +γραψάντων περί της Επαναστάσεως μόνον ο Finlay, ορμώμενος εκ του +πρακτικού πνεύματος της φυλής του, εφρόντισε να διερευνήση ποίοι +ήσαν οι προς διεξαγωγήν του αγώνος πόροι, αφιερώσας ολίγας σελίδας +εις το αντικείμενον τούτο (12). Πλην δυστυχώς ουδ' εις τας +σελίδας εκείνας δύναται να δοθή πλήρης πίστις, καθ' ότι ο +συγγραφεύς, όστις δεν γράφει αναληθή, εκ προθέσεως και συστήματος +μέρος μόνον λέγει της αληθείας (13).</p> +<p>Το καθ' ημάς δεν προτιθέμεθα προς το παρόν τουλάχιστον, να +επιχειρήσωμεν εγχείρημα, προ του οποίου τόσοι μεγάλοι ιστορικοί +εδειλίασαν, οφείλομεν δ' όμως να διευκρινήσωμεν έν εκ των μάλλον +ενδιαφερόντων μερών της οικονομικής ιστορίας της επαναστάσεως, το +αφορών εις δύο δάνεια συνομολογηθέντα τω 1824 και 1825 εν Αγγλία +και γνωστά υπό το όνομα <i>δάνεια της ανεξαρτησίας</i> (Independence +loans).</p> +<p>Άλλως τε το περιωρισμένον τούτο θέμα έχει ουχί κοινήν σπουδαιότητα. +Πρώτον, καθ' ότι ως εκ των πολλών συναφών ζητημάτων, εν οις καί +τινων διεθνούς δικαίου, είνε καθ' εαυτό άξιον πολλής μελέτης· +δεύτερον, διότι η συνομολόγησις των εν λόγω δανείων σημειοί +σπουδαίον στάδιον της ημετέρας ιστορίας ούσα, συν τη αναγνωρίσει +υπό του Κάνιγγος των Ελλήνων ως εμπολέμων, το προοίμιον της εθνικής +ημών αποκαταστάσεως (14), και τρίτον, τέλος, διότι η μη +αναγνώρισις των δανείων της ανεξαρτησίας επί πεντήκοντα όλα έτη +μεγάλην ήσκησεν επίδρασιν επί της όλης δημοσιονομικής πολιτικής του +ελευθερωθέντος βασιλείου.</p> +<p>Αλλ' έλθωμεν νυν εις τα καθ' έκαστα. Πλείονα των δύο ετών είχον +παρέλθη αφ' ης στιγμής, υψωθείσης εν Αγία Λαύρα της σημαίας της +ελευθερίας, διεξήγετο υφ' ημών κατά γην και κατά θάλασσαν +πεισματώδης και ως επί το πολύ νικηφόρος αγών.</p> +<p>Επί μακρόν ο αγών ούτος ετρέφετο δια των γλίσχρων δημοσίων προσόδων + (15), της λαφυραγωγίας και γενναίων ιδιωτικών συνεισφορών ( +16). Ήτο δ' όμως προφανές ότι τοιούτον σύστημα δεν ηδύνατο να +επικρατήση επί πολύ, διότι αι δημόσιαι πρόσοδοι ήσαν εις άκρον +περιωρισμέναι, οι λαφυραγωγούμενοι Τούρκοι ταχέως εξέλιπον (17) +και οι ημέτεροι εξηντλούντο οσημέραι. Προς τούτοις το ιδιόρρυθμον +εκείνο δημοσιονομικόν σύστημα, εάν οπωσδήποτε επήρκει εις +ολιγοδάπανα τοπικά στρατεύματα και εις βραχείας και αυτοσχεδίους +εκστρατείας, δεν ήτο δυνατόν ν' ανταποκριθή εις τας ανάγκας +κραταιού στόλου (18) ή εις προμεμελετημένην και οπωσούν μακράν +στρατιωτικήν επιχείρησιν. Η ανάγκη δανείου εξωτερικού εγίνετο +συνεπώς καθ' ημέραν επιτακτικωτέρα, συνάμα δε η εξεύρεσις αυτού +καθίστατο πιθανή ως εκ της ευτυχούς τροπής ην είχε λάβη ο αγών.</p> +<p>Ήρξαντο λοιπόν να γίνωνται αμφοτέρωθεν δοκιμαί, αποστελλομένων +Ελλήνων προς εξεύρεσιν ευρωπαίων δανειστών και κατερχομένων εις +Ελλάδα αυτεπαγγέλτων μεσιτών.</p> +<p>Ούτως ο Άρειος Πάγος της Χέρσου Ελλάδος εψήφισε τη 23 Νοεμβρίου +1821 την σύναψιν δανείου 150,000 φλωρινίων, αποσβεστέου εντός πέντε +ετών, ανέθηκε δε την διαπραγμάτευση αυτού εις τον Βαρώνον Θεοχάρην, +τον Χ. Δροσινόν και τον Κεφαλάν Ολύμπιον, πέμψας τον τελευταίον +τούτων εις Ευρώπην (19).</p> +<p>Ούτως επίσης ο Μεταξάς και ο Jourdain ήρξαντο διαπραγματευόμενοι +δάνειον τεσσάρων εκατομμυρίων φράγκων μετά των ιπποτών της Ρόδου. +Αι παράδοξοι περί του δανείου τούτου διαπραγματεύσεις, περί ων +εύρηνται εκτενείς πληροφορίαι εν τω γνωστώ έργω του Jourdain: +<i>Mémoires historiques et militaires sur les événements de la +Grèce depuis 1822, jus qu' au combat de Navarin</i> (τόμ. α', σελ. +187 - 250 και 269 - 300) συνήφθησαν ως εξής:</p> +<p>Ο Jourdain είχε σταλή υπό του Μεταξά εξ' Αγκώνης εις Παρισίους δια +να διαπραγματευθή δάνειον. Εκεί εγνωρίσθη μετά του Raoul, δικηγόρου +του Τάγματος του Αγίου Ιωάννου της Ιερουσαλήμ, όπερ από της +απωλείας της Μελίτης προσεπάθει παντί σθένει ν' ανακτήση χώρας +τινάς, ίνα ανασυσταθή ως πολιτεία. Οι ιππόται εδείχθησαν πρόθυμοι +να δανείσωσι 4 εκατομμύρια, απαιτήσαντες ως αντάλλαγμα την +κυριαρχίαν την άλλοτε εν τη κατοχή του τάγματος νήσων Ρόδου, +Σκαρπάθου και Αστυπαλαίας, μέχρι δε της κυριεύσεως και παραχωρήσεως +αυτών την προσωρινήν κατοχήν της Σύρου καί τινων των επί της +μεσημβρινοδυτικής πλευράς της Πελοποννήσου ερημονήσων.</p> +<p>Aλλ' επειδή το τάγμα ούτε δύναμιν στρατιωτικήν είχεν ούτε δάνεια +εύρισκεν, συνήνεσεν ο Jourdain όχι μόνον να συναφθή το δάνειον των +4 εκατομμυρίων εν ονόματι της Ελληνικής κυβερνήσεως, αλλά και να +δανεισθή αύτη άλλα 6 εκατομμύρια προς χρήσιν αυτού του τάγματος + (βλ. το κείμενον της συμβάσεως της υπογραφείσης υπό του Jourdain τη +18η Ιουλίου 1823, αυτόθι σελ. 190 - 199). Ένα μήνα μετά την +υπογραφήν της συμβάσεως έστειλαν οι ιππόται και πρέσβυν εις Ελλάδα +τον Μαρκήσιον de Saint - Croix Molay. Αλλ' οι Έλληνες, λέγει ο +Τρικούπης (τόμ. γ', σελ. 100) χλευάζοντες τα γενόμενα και την +συνθήκην απέρριψαν και τον πρέσβυν απέπεμψαν (20).</p> +<p>Αφ' ετέρου, και παραλλήλως προς τους εν Ευρώπη πεμπομένους +πρέσβεις, η Κυβέρνησις, τη μαρτυρία του Μαυροκορδάτου (21) +έλαβεν επανειλημμένως προτάσεις δανείου: α') παρά τινος Roupenthal, +όστις εφημίζετο ως έχων σχέσεις μετά του Laffite· β') παρά του +Ποερίου, υπασπιστού του στρατηγού Πέπε, όστις υπέβαλεν όχι έν, αλλά +τρία σχέδια δανείου, το του Πέπε, το του Gregory, εμπόρου εν +Λονδίνω, και το του Άγγλου χιλιάρχου John Dogle· γ') παρά τινος +Robert Peacock, όστις ήλθεν εις Τριπολιτζάν, συνοδευόμενος υπό του +Σπυρίδωνος Κοργιαλενίου (22) και φέρων προτάσεις του κόμητος de +Wuitz, <i>πρώην στρατηγού εις την δούλευσιν της Ρωσίας και σχετικού +της εταιρείας των Ινδιών</i>.</p> +<p>Και είναι μεν αληθές ότι αι πλείσται των προτάσεων τούτων δεν ήσαν +σοβαραί (23), αυτός όμως ο αριθμός των δεικνύει πόσον η ιδέα +ελληνικού δανείου είχεν ωριμάση εν Ευρώπη. Δεν έλειπε πλέον ή να +παρουσιασθή η κατάλληλος ευκαιρία, ανεφάνη δ' αύτη ως εξής:</p> +<p>Μεταξύ των Ελλήνων των ασχολουμένων εις εξεύρεσιν δανείου ήτο και ο +Ανδρέας Λουριώτης, όστις, αφ' ου επεσκέφθη την Ισπανίαν και +Πορτογαλλίαν, μετέβη εις Αγγλίαν, όπου εγνώρισε τον Blaquière. Ο +Blaquière παρουσίασε τον Λουριώτην εις τους κυριωτέρους εν Λονδίνω +φιλέλληνας, οίτινες βολιδοσκοπηθέντες περί δανείου δεν απέρριψαν +μεν την ιδέαν κατ' αρχήν, αλλ' απεφάσισαν, κατόπιν συμβουλίου +γενομένου τη 3η Μαρτίου 1823 να πέμψωσιν εις την Ελλάδα τον +Blaquière και τον Λουριώτην, όπως λάβωσιν ακριβεστέραν ιδέαν της +εκεί καταστάσεως.</p> +<p>Η εν Τριπολιτζά προσωρινή κυβέρνησις ενθουσιωδώς ητένισε προς +επιχείρησιν, από της οποίας την έκβασιν, όπως έγραψεν ο +Μαυροκορδάτος, ηλπίζετο κυρίως των Ελληνικών πραγμάτων η πρόοδος.</p> +<p>Ήτο δε πράγματι η κατάστασις ελεεινή. Τα τακτικά έσοδα, καίτοι δεν +εκάλυπτον καν το τρίτον των εξόδων (24), ήσαν αβέβαια εις άκρον + (το ήμισυ εξ αυτών προήρχετο εκ Κρήτης). Η εν τω εσωτερικώ +εξεύρεσις εκτάκτων εσόδων ήτο αφ' ετέρου αδύνατος· αι εθνικαί +ομολογίαι επραγματοποιούντο προς 15 - 17% τις εκατώ της ονοματικής +αυτών αξίας. Αυτοί οι ιδιώται ήσαν τοσούτον εξηντλημένοι +οικονομικώς, ώστε δεν ευρίσκετο ο δανείζων τα απαιτούμενα δεκαοκτώ +τάλληρα διά να σταλή ο Πραΐδης εν Κεφαλληνία, όπως προσκαλέση +επισήμως εις την Ελλάδα τον Βύρωνα.</p> +<p>Μόλις λοιπόν ο Λουριώτης ανεκοίνωσε τας ευμενείς διαθέσεις του +φιλελληνικού κομιτάτου, το διοικητικόν σώμα, δια διατάγματος της +2ας Ιουνίου 1823, έδωκε πληρεξουσιότητα εις τους κ. κ. I. Ορλάνδον, +I. Ζαΐμην και Α. Λουριώτην να συνάψωσι δάνειον τεσσάρων μιλλιουνίων +ταλλήρων Ισπανικών, καθ' ον αν κρίνωσι συμφορώτερον τρόπον. Τη δε +24η του αυτού μηνός ο Α. Μαυροκορδάτος εν θαυμάσια επιστολή έδιδε +μακράς οδηγίας ως προς την σύναψιν του δανείου και την προς τας +ξένας Δυνάμεις, ιδίως την Αγγλίαν, τηρητέαν στάσιν (25).</p> +<p>Πριν ή όμως το δάνειον συναφθή, παρήλθον σχεδόν οκτώ μήνες, τούτο +μεν ένεκα των αδιακόπων εσωτερικών σπαραγμών, οίτινες από της +εποχής εκείνης ήρξαντο εκδηλούμενοι και κατά Νοέμβριον κατέληξαν +εις τον πρώτον εμφύλιον πόλεμον, τούτο δε διότι η χρηματική απορία +της Κυβερνήσεως, ην ήδη περιεγράψαμεν, είχεν επιδεινωθη εις +τοιούτον σημείον, ώστε η Κυβέρνησις δεν ηδύνατο να εύρη τα αναγκαία +χρήματα, όπως αποστείλη τους αντιπροσώπους αυτής εις Λονδίνον. Και +οι τρεις αντιπρόσωποι της Ελλάδος είχον μεν εφοδιασθή δι' εθνικών +ομολογιών αξίας 100,000 γροσίων, εξαργυρωτέων εις τας Ιονίους +νήσους, αλλ' αφικόμενοι εκεί, ουδένα εύρισκον πρόθυμον εξαργυρωτήν. +Εδέησε δε να επέμβη ο Βύρων, παρέχων εις την ελληνικήν κυβέρνησιν +δάνειον 4,000 λιρών, όπως δυνηθώσι να φθάσωσιν εις Λονδίνον.</p> +<p>Αλλ' όμως η βραδύτης αύτη υπήρξεν υπό πολλάς επόψεις ευτυχής. +Πρώτον το έδαφος είχε προπαρασκευασθή καταλλήλως υπό του +Blaquière, όστις δια του Report of the present state of the Greek +federation, υποβληθέντος τη 23η Σεπτεμβρίου εις το Greek Committee, +είχε ζωγραφήση δια ροδίνων χρωμάτων τα εν Ελλάδι και διαθέση λίαν +ευνοϊκώς την κοινήν γνώμην. Δεύτερον η Αγγλία διήρχετο τότε ένα εκ +των κερδοσκοπικών εκείνων πυρετών, οίτινες περιοδικώς αναφαινόμενοι +ωθούσι τον κόσμον του Άστεως εις τας μάλλον επισφαλείς επιχειρήσεις + (26).</p> +<p>Η κερδοσκοπική περίοδος, ήτις ήρξατο αναπτυσσομένη μεσούντος του +l823, και ην περιεγράψαμεν αλλαχού δια μακρών (27), ιδιάζον +χαρακτηριστικόν έχει την ακράτητον ροπήν προς δάνεια ξένων κρατών + (28) και δη κρατών μη επισήμως ανεγνωρισμένων, οία ήσαν λ. χ. +τότε η Βρασιλία, η Χιλή, η Κολομβία κτλ. Δάνειον λοιπόν +συναπτόμενον υπό λαού, ου τα κατορθώματα ελάμπρυνε και απαράμιλλος +προπατορική αίγλη, δεν ήτο δυνατόν ή να στεφθή υπό πλήρους +επιτυχίας.</p> +<p>Πράγματι όχι μόνον το υπό της επισήμου Ελληνικής κυβερνήσεως +συναπτόμενον δάνειον ήτο εκδεδομένον τη 21 Φεβρουαρίου, ήτοι μόλις +25 ημέρας μετά την άφιξιν των Ελλήνων πληρεξουσίων (29), αλλά +και, εν μέσω του υπέρ της Ελληνικής υποθέσεως ενθουσιασμού και της +κερδοσκοπικής μανίας, ευρίσκοντο εν Αγγλία, ιδιώται πρόθυμοι να +συνάψωσι μετά τινων ελληνίδων επαρχιών (της Κύπρου, της Ηπείρου +κτλ.), έτι και σήμερον αλυτρώτων, δάνεια πληρωτέα άμα τη +απελευθερώσει αυτών.</p> +<p>Προς τούτοις δε σχετικώς προς την σύναψιν του επισήμου, ούτως +ειπείν, δανείου επετυγχάνοντο όροι πολύ ευνοϊκώτεροι εκείνων, ους +προδιέγραφον αι οδηγίαι του Μαυροκορδάτου.</p> +<p>Τω όντι κατά τας οδηγίας ταύτας α') το κεφάλαιον του δανείου, +ορισθέν κατ' αρχήν εις τέσσαρα εκατομμύρια ταλλήρων, ηδύνατο να +καταβιβασθή εις έν μόνον (30) β') διορία της αποσβέσεως ωρίζετο +από δέκα μέχρις είκοσιν ετών, και γ') ο τόκος από 6 - 8%</p> +<p>Οι δε αντιπρόσωποι επέτυχον α') κεφάλαιον 800,000 Λ. Σ., ήτοι το +αρχικώς ορισθέν κεφάλαιον β') διορίαν τριάκοντα και έξ ετών, του +δανείου αποσβεννυμένου χρεωλυτικώς, διά χρεωλυσίου 1%· γ') τόκον +5%. Επίσης επετεύχθησαν λίαν ευνοϊκοί όροι ως προς την προμήθειαν +και τα δια την αποστολήν ασφάλιστρα (31). Τέλος το δάνειον +εξεδόθη προς 59% της ονοματικής αξίας, ήτοι υφ' ους όρους περίπου +προέβλεπεν η Ελληνική κυβέρνησις (32).</p> +<p>Ως εγγύησις εδίδοντο διά μεν την πληρωμήν των τόκων πάντα τα +δημόσια έσοδα, διά δε την πληρωμήν του κεφαλαίου πάντα τα εθνικά +κτήματα (33). — Εκρατούντο δ' εκ του κεφαλαίου και ποσά ικανά +όπως εξασφαλισθή η πληρωμή των τόκων κατά τα δύο πρώτα έτη.</p> +<p>Και ταύτα μεν περί της εκδόσεως του α' εξωτερικού ημών δανείου· +ίδωμεν δε νυν τα κατά την αποστολήν και εξετάσωμεν την χρήσιν των +εξ αυτού προελθόντων χρημάτων.</p> +<p>Το δάνειον των 800,000, ούτινος την έκδοσιν είχον αναλάβη οι κ. κ. +Loughman, O'brien, Ellice και Σα, εξεδόθη, ως ήδη γνωστόν, προς +59%, το πραγματικώς άρα δανεισθέν ποσόν ανέρχεται εις 472,000 Λ. +Αλλ' εκ τούτων οι εκδίδοντες τραπεζίται εκράτησαν διά τόκους δύο +ετών προκαταβλητέους 80,000 Λ., διά χρεώλυτρα επίσης δύο ετών +16,000 Λ., διά προμήθειαν επί της πληρωμής των τόκων, προς 2/5%, +3,200 Λ., ήτοι εν όλω 123,000 Λ. Τούτων αφαιρεθεισών από του +πραγματικού κεφαλαίου των 472,000 εξεκαθαρίσθησαν οριστικώς 348,800 +Λ.</p> +<p>Το ποσόν δεν ήτο ευτελές, το δε Greek committee, όπερ, αναλαβόν την +ηθικήν ευθύνην του δανείου, ανέλαβε και τα της αποστολής αυτού, +ήρχισε φοβούμενον μήπως δεν εκπληρωθή ο προορισμός των μετά τόσων +κόπων πορισθέντων χρημάτων, και τούτο, τοσούτω μάλλον, καθ' όσον τα +πάντα εν Ελλάδι ήσαν ανάστατα (34). Ωρίσθη λοιπόν όπως τα +χρήματα, στελλόμενα προς τον εν Ζακύνθω Καίσαρα Λογοθέτην εντόπιον +και τον εκεί άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ, μη δίδωνται παρ' αυτών τη +Ελληνική κυβερνήσει, ειμή τη συναινέσει του Βύρωνος, του +συνταγματάρχου Στάνχωπ και του Λαζάρου Κουντουριώτου.</p> +<p>Εκ της διαταγής ταύτης επήγασαν πολλαί βραδύτητες, διότι, θανόντος +εν τω μεταξύ του Βύρωνος, ούτινος απητείτο η συγκατάθεσις, εδέησε +να ζητηθώσι νέαι οδηγίαι εκ Λονδίνου. Αι δε αναβολαί αύται ολίγου +δειν προεκάλεσαν καταστροφήν ως εκ της επαπειλουμένης επεμβάσεως +του επί των Ιονίων νήσων Άγγλου αρμοστού (35). Τέλος όμως +έφθασαν νέαι οδηγίαι και παρεδόθησαν τη Ελληνική κυβερνήσει περίπου +308,000 Λ. εις μετρητά και 11,900 Λ. εις πολεμεφόδια, μεινασών εν +Λονδίνω των υπολοίπων 28,100 Λ.</p> +<p>Δυστυχώς αι μετά τόσων περιπετειών κομισθείσαι 308,000 Λ., καθώς +και σχεδόν όλα τα εκ του δευτέρου δανείου, περί ου εντός ολίγου, +εκκαθαρισθέντα και εις Ελλάδα μεταβιβασθέντα, αφιερώθησαν όχι εις +τον υπέρ ελευθερίας, αλλ' εις τον υπέρ ηγεμονίας και πρωτείων +αγώνα, εχρησίμευσαν δε μόνον όπως περατωθώσιν οι εμφύλιοι πόλεμοι, +ους αυτά ταύτα τα δάνεια κατά μέγα μέρος προεκάλεσαν (36).</p> +<p>Την απαισίαν ταύτην χρήσιν των Αγγλικών χρημάτων μαρτυρούσι πάντες +σχεδόν οι ιστορικοί (37), περιγράφει δε μετά πλείστων +λεπτομερειών και προφανούς χαιρεκακίας ο Finlay, όστις κατηγορεί τα +μέλη του εκτελεστικού ως εξοδεύσαντα τα χρήματα <i>μετ' ατιμίας και +αφροσύνης</i>, τους κυριοτέρους οπλαρχηγούς ως δωροδοκουμένους όπως +επιτεθώσι κατά των συμπατριωτών αυτών, και τα μέλη του νομοθετικού +ως καταναλώσαντα ουχί μικρά ποσά εν συντροφία πολυαρίθμων πολιτικών +οπαδών, πομπωδώς ονομαζομένων δημοσίων υπαλλήλων.</p> +<p>Προς επίρρωσιν των κατηγοριών αυτού ο Finlay αφιεροί επτά +ολοκλήρους σελίδας μαρτυριών (38), όταν όμως αναγκάζεται να +περιγράψη την υπό Άγγλων και Αμερικανών αθλίαν χρήσιν του β' +δανείου, περιορίζεται εις τρεις γραμμάς. Τον περίεργον τούτον +τρόπον του ιστορείν κατακρίνει ο Γερβίνος λέγων (39):</p> +<p>«Ο Finlay, περιγράφων λεπτομερώς τον τρόπον καθ' ον η Ελληνική +κυβέρνησις εσπατάλησε τα δάνεια, ευρίσκει μεγάλην ευχαρίστησιν +επιμένων εις μακράν σειράν κατηγοριών, εξ ων ουδεμία σχεδόν είναι +εσταθμισμένη μετά δικαιοσύνης, αλλ' αίτινες, και ορθαί εάν ήσαν, θα +επέρριπτον επί λαού πτωχών <i>κλεφτών</i>, θαμβωθέντων υπό της αιφνίδιου +κτήσεως πλούτου, πολύ μικροτέραν ατιμίαν εκείνης, δι' ης +εκαλύφθησαν έθνη, άτινα, καταλεγόμενα μεταξύ των πλουσιωτέρων και +των μάλλον πεπολιτισμένων, έκλεπτον τους κλέπτας εκείνους κατ' +αυτήν την στιγμήν της αγωνίας των».</p> +<p>Την ορθότητα των παρατηρήσεων του Γερβίνου θα κατανοήσωμεν κάλλιον +μελετώντες τα κατά το δεύτερον δάνειον.</p> +<p> +<BR> +<h4>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'<br> +Έκδοσις και Xρήσις β' δανείου.</h4> +<p> +<BR> +Η ευτυχής έκδοσις του πρώτου δανείου και η αυξομένη διά την Ελλάδα +ανάγκη εκτάκτων πόρων έπεισαν τους πληρεξουσίους ότι ηδύνατο να +εκδοθή εν Ευρώπη και δεύτερον δάνειον μεγαλείτερον του πρώτου. Την +ιδέαν ταύτην, ανακοινωθείσαν από της 27ης Μαρτίου 1824, ησπάσθη +μετά τινας δισταγμούς (40) η Ελληνική κυβέρνησις και η Ελληνική +βουλή, αίτινες έβλεπον επικείμενον τον εξ Αιγύπτου κίνδυνον, χωρίς +να δύνανται να λάβωσι τα κατάλληλα μέτρα, όπως αντιμετωπίσωσιν +αυτόν. Όθεν το μεν Βουλευτικόν έσπευσεν από της 31ης Ιουλίου 1824 +να ψηφίση την σύναψιν δανείου 15 εκατομμυρίων ταλλήρων, η δε +κυβέρνησις, ή το Εκτελεστικόν, όπως εκαλείτο τότε, επεφόρτισε την +14ην Αυγούστου τους Ορλάνδον, Λουριώτην και Ζαΐμην να +διαπραγματευθώσι το δάνειον τούτο όπου και όπως ήθελον δυνηθή ( +41).</p> +<p>Οι πληρεξούσιοι (ή μάλλον οι δυο πρώτοι εξ αυτών, διότι ο Ζαΐμης, +ούτινος οι συγγενείς μετείχον του κατά της Κυβερνήσεως αγώνος, +ταχέως ανεκλήθη (42)), ήρξαντο αμέσως διαπραγματεύσεων και εν +Παρισίοις και εν Λονδίνω, τυχόντες προθύμου υποδοχής εν αμφοτέραις +ταύταις ταις αγοραίς. Μετά μακράς δε συζητήσεις προετιμήθησαν αι +προτάσεις των εν Λονδίνω τραπεζιτών, καθ' ότι ούτοι προσήνεγκον 50 +εκατομμύρια, εν ώ η προσφορά των Γάλλων δεν υπερέβη ποτέ τα 10 +εκατομμύρια σταθερά (fermes) και 10 εκατομμύρια προαιρετικά + (facultatifs) (43). Δεν συνεδυάσθησαν δε αι δύο προσφοραί, διότι +οι Άγγλοι τραπεζίται απέκλειον κατ' αρχήν παν άλλο δάνειον (44).</p> +<p>Το εν Λονδίνω δάνειον ανέλαβον οι αδελφοί Ρικάρδοι. Συνίστατο δε +τούτο εξ ονοματικού κεφαλαίου 2 εκατομμυρίων Λ. Σ., διηρημένου εις +200,000 ομολογιών 100 Λ. εκάστης. Αι ομολογίαι αύται εξεδίδοντο +προς 55 1/2 της ονοματικής αυτών αξίας, απέφερον δηλαδή 1,100,000 +Λ. καθαρών. Αλλ' εκ του ποσού τούτου, κατά το συμβόλαιον το +υπογραφέν την 7ην Φεβρουαρίου 1825, εκρατούντο υπό των εκδόντων +τραπεζιτών.</p> + +<table> +<tr><td>α') διά τόκους των δύο πρώτων ετών</td><td align="right">ΛΣ 200,000</td><td></td> +<tr><td>β') διά χρεώλυτρον ενός έτους προς 1% </td><td align="right">20</td><td></td> +<tr><td>γ') διά προμήθειαν πληρωμής τόκων 2%<br>επί των τόκων </td><td align="right">4</td><td></td> +<tr><td>δ') διά προμήθειαν, μεσιτείαν και έξοδα<br>συνομολογήσεως 3% εφάπαξ </td><td align="right">60</td><td></td> +<tr><td>Σύνολον </td><td align="right"> ΛΣ 284,000</td><td></td> +</table> + + +<p>Έμελλον συνεπώς να εκκαθαρισθώσι τελικώς μόνον 816,000 Λίραι. +Ομολογητέον όμως εξ άλλου, ότι η εξασφάλισις εις τους δανειστάς +τόκων δύο ετών, προστιθεμένη εις την εισέτι κρατούσαν μανίαν των +κερδοσκοπιών και εις την σταθεράν στάσιν των ομολογιών του πρώτου +δανείου (45), συνέτεινεν ουκ ολίγον όπως η έκδοσις στεφθή υπό +πλήρους επιτυχίας, καλυφθέντος του νέου δανείου πλέον ή δις (46).</p> +<p>Δυστυχώς η λαμπρά αύτη επιτυχία έμελλε να καταλήξη εις αθλίαν +καταστροφήν. Οι Έλληνες αντιπρόσωποι (47), δυνηθέντες άνευ του +Greek Committee να συνάψωσι δάνειον, απέφυγον τον υπό τινας +φορτικόν αλλ' υπό πλείστας επόψεις χρησιμώτατον αυτού έλεγχον. +Εστερήθησαν δ' ούτω της συνδρομής ανδρών, οίτινες, αναλαβόντες την +ηθικήν ευθύνην ενός δανείου, καθήκον αυτών ηγούντο να καταβάλωσι +πάσαν φροντίδα, όπως το δάνειον τούτο δαπανηθή προς ον σκοπόν +συνωμολογήθη. Προς τούτοις αποφυγόντες την κηδεμονίαν του +φιλελληνικού κομιτάτου, ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης δεν ηδυνήθησαν +να κρατήσωσι τουλάχιστον την ανεξαρτησίαν αυτών. Ευρισκόμενοι εις +τόπον, εν ώ ηγνόουν τα πάντα, ησθάνθησαν ταχέως την ανάγκην αρωγών. +Πρόχειροι τοιούτοι ανεφάνησαν οι εκδόντες τα δάνεια Ρικάρδοι και οι +φίλοι αυτών Ellice, Hobhouse και Burdett. Ταχέως δε οι αρωγοί ούτοι +συνασπισθέντες και αποτελέσαντες, κατά τον χαρακτηρισμόν του Times, +<i>τετραρχίαν</i> (48) μετεβλήθησαν εις πανισχύρους κηδεμόνας, οίτινες +διεχειρίσθησαν τα δανεισθέντα κατά βούλησιν, λησμονούντες έστιν ότε +να συμβουλεύονται καν τους αντιπροσώπους της Ελλάδος.</p> +<p>Ήρχισαν τότε αι αφειδείς παραγγελίαι εις ναυπηγούς, η πρόσληψις +περιφήμων στρατηγών και ναυάρχων, η αθρόα εξαγορά εν τω +Χρηματιστήριω των προ ολίγου εκδοθεισών Ελληνικών ομολογιών, χωρίς +ουδεμία μέριμνα να λαμβανήται, όπως σταλώσιν εις την πνέουσαν τα +λοίσθια Ελλάδα είτε χρήματα είτε τουλάχιστον τα παραγγελθέντα +πλοία. Και είχε μεν ορισθή προθεσμία διά την κατασκευήν και τον +απόπλουν των πλοίων τούτον, η έλλειψις όμως ποινικής ρήτρας καθίστα +την ορισθείσαν προθεσμίαν όλως θεωρητικήν και η ανάθεσις της +κατασκευής των πλοίων είτε εις ασυνειδήτους Αμερικανούς είτε εις +άνδρα στενάς προς τον Μεχεμέτ - Αλήν έχοντα σχέσεις καθίστα και την +θεωρητικήν ταύτην εγγύησιν εντελώς κωμικήν.</p> +<p>Δικαίως άρα η σπουδαιοτέρα των αγγλικών εφημερίδων, ο <i>Χρόνος</i>, εις +ον κυρίως οφείλεται η αποκάλυψις των κατά την χρήσιν των δανείων +διαπραχθέντων οργίων (49), ηδυνήθη να γράψη εν κυρίω άρθρω (50): +Το Ελληνικόν δάνειον υπέστη την τύχην του ανδρός, όστις μεταβαίνων +από Ιερουσαλήμ εις Ιεριχώ έπεσεν εις χείρας ληστών, δεν εύρεν όμως +τον καλόν Σαμαρείτην ...... Η Ελλάς απώλεσε πάντα τα πλεονεκτήματα, +όσα εκ του δανείου προσεδόκα. Η ελληνική υπόθεσις προεδόθη, και +προεδόθη εν Αγγλία, θα εθριάμβευε σήμερον άνευ της Αγγλίας και του +αγγλικού Χρηματιστηρίου».</p> +<p>Θα είχομεν δικαίωμα να δειχθώμεν έτι αυστηρότεροι διά τας εν Αγγλία +γενομένας καταχρήσεις (51), εάν η χρήσις των ολίγων εν Ελλάδι +κομισθέντων χρημάτων δεν ήγεν ημάς εις το λυπηρόν συμπέρασμα, ότι +και άνευ του αγγλικού χρηματιστηρίου ηδύνατο να προδοθή η ελληνική +υπόθεσις. Ήρκουν προς τούτο άνδρες τινές, έτοιμοι να θυσιάσωσι διά +την πατρίδα τα πάντα εκτός των προσωπικών αυτών παθών.</p> +<p>Πλην, δύναται τις να είπη, ανεξαρτήτως των εν Αγγλία κερδοσκόπων +και των εν Ελλάδι ηγετών, υπήρχον εν Λονδίνω αντιπρόσωποι της +Ελλάδος. Τις άρά γε υπήρξεν η στάσις τούτων; Την στάσιν και τας +ευθύνας του Ορλάνδου και του Λουριώτη, στάσιν τοσάκις +παρεξηγηθείσαν και ευθύνας τοσούτον εξογκωθείσας, ώστε να +επιρριφθώσιν επί των δύο τούτων ανδρών αι μεγαλείτεραι εθνικαί +καταστροφαί, περιγράφει και ορίζει ο Γερβίνος, όστις ελαχίστας πλην +αρίστας σελίδας αφιέρωσεν εις τα δάνεια της επαναστάσεως (52): +«Οι αντιπρόσωποι Ορλάνδος και Λουριώτης υπέβαλον παραστάσεις, αλλ' +απεπέμφθησαν αγερώχως. Πολύ εστενοχωρημένοι ως προς την τηρητέαν +στάσιν, στερούμενοι ωρισμένων οδηγιών, λαμβάνοντες πανταχόθεν +αντιφατικάς συμβουλάς, μη συμφωνούντες προς αλλήλους, οτέ μεν +φιλύποπτοι και επιφυλακτικοί προς τους φίλους, οτέ δε ασύνετοι και +πλήρεις εμπιστοσύνης προς τους εχθρούς, αήθεις εις παγκόσμιον +αγοράν ως την του Λονδίνου, αγνοούντες εντελώς τι ήσαν οι Άγγλοι +κερδοσκόποι (stock - jobbers), δεν ηδυνήθησαν ν' αντιστώσιν εις τα +τεχνάσματα των αναιδών εκείνων τραπεζιτών».</p> +<p>Αλλ' είναι νυν καιρός να έλθωμεν εις τα καθ' έκαστα της χρήσεως του +β' δανείου.</p> +<p>Το δάνειον τούτο εκδοθέν, ως είπομεν, προς 55 1/2% απέφερεν +1,100,000 Λ. Προς τούτοις οι πληρεξούσιοι έσχον εις την διάθεσίν +των α') το υπόλοιπον του δανείου του 1824 ήτοι 18,100 Λ. (53) β') +2,200 Λ., προϊόν εράνου γενομένου εν Καλκούτη των Ινδιών υπό των +εκεί Ελλήνων (54) γ') 10,500 Λ. τόκους εξαγορασθεισών ομολογιών +του α' και του β' δανείου. (55)</p> +<p>Η Ελληνική κυβέρνησις διέθετε λοιπόν θεωρητικώς εν Λονδίνω +1,150,800 Λ. ή 28,770,000 φράγκων, ποσόν ανέλπιστον διά κράτος μη +ανεγνωρισμένον και τρέχον καθημερινώς τον κίνδυνον να εξαφανισθή.</p> +<p>Η χρήσις του ποσού τούτου δύναται να διαιρεθή εις τρεις +παραγράφους:</p> +<p>α') Εις ποσά αφιερωθέντα εν τω χρηματιστηρίω του Λονδίνου προς +έκδοσιν, υπηρεσίαν και απόσβεσιν των δανείων. — Τα ποσά ταύτα +ανέρχονται εις 496,220 Λ. ήτοι σχεδόν εις το ήμισυ του όλου +διαθεσίμου ποσού.</p> +<p>β') Εις ποσά αφιερωθέντα εν τε τη Αγγλία και ταις Ηνωμέναις +Πολιτείαις προς στρατιωτικάς και ναυτικάς προπαρασκευάς. — Εκ των +χρημάτων τούτων 392,600 Λ. ουδεμίαν σχεδόν ωφέλειαν ηρύσθη η Ελλάς.</p> +<p>γ') Εις χρήματα περιελθόντα εις τας χείρας της Ελληνικής +κυβερνήσεως ή χρησιμεύσαντα εις πληρωμήν συναλλαγμάτων αυτής, το +όλον 232,558 Λ.</p> +<p>Τα τρία ταύτα κεφάλαια συμποσούνται εις 1,121,778 Λ. Αι υπόλοιποι +28,880 εχρησίμευσαν εις κάλυψιν των εξόδων των πληρεξουσίων και +άλλων τινών δαπανών.</p> +<p>Εξετάσωμεν τα τρία ταύτα κεφάλαια διαδοχικώς.</p> +<div align="center"> + <b>Χρήσις β' δανείου.</b> +</div> +<p> <i>Παρ. Α'. Ποσά διατεθέντα εν τω χρηματιστηρίω του Λονδίνου.</i></p> +<p>Υπό τον τίτλον τούτον συμπεριλαμβάνονται:</p> +<p>α') Οι κρατηθέντες τόκοι δύο ετών και το χρεωλύσιον ενός έτους, +ήτοι 220,000, καθώς και η προμήθεια των εκδοτών Ρικάρδων, η +ανερχομένη, ως γνωρίζομεν, εις 64,000 (3% επί του ονοματικού +κεφαλαίου 2% επί των πληρωμένων τόκων).</p> +<p>β') 212,20 Λ. αφιερωθείσαι εις εξαγοράν ομολογιών.</p> +<p>Και καθ' όσον μεν αφορά εις τα πρώτα ποσά, δεν δύναμαι να προβάλω +πολλάς αντιρήσεις. Ανάλογοι τόκοι ετέθησαν κατά μέρος κατά την +έκδοσιν του α' δανείου. Επίσης η προμήθεια των Ρικάρδων, ήτις +τοσαύτας εξήγειρε διαμαρτυρίας (56), δεν πρέπει να θεωρηθή ως +υπερβολική· ίσως μόνον έδει να περιοριστή εις δύο τοις εκατόν. Όταν +όμως έρχηταί τις εις το ζήτημα της εξαγοράς των ομολογιών, πάσα +δικαιολογία παύει ούσα βάσιμος.</p> +<p>Πράγματι, η εξαγορά εγένετο το μεν δυνάμει της συμβάσεως, το δε δι' +απλής πρωτοβουλίας της τετραρχίας.</p> +<p>Και δυνάμει του συμβολαίου του β' δανείου, η Ελλάς ώφειλε να +εξαγοράση 250,000 λιρών ομολογίας του α' δανείου, και τούτο ίνα +υπερτιμηθώσι τα Ελληνικά χρεώγραφα και εδραιωθή η πίστις του +Ελληνικού κράτους. — Εις την τρέχουσαν τιμήν της αγοράς +εξηγοράσθησαν ομολογίαι ονοματικής αξίας 250,000 Λ. αντί 113,200 Λ.</p> +<p>Νυν είνε προφανές ότι τοιαύτη επιχείρησις ήτο θεωρητικώς μόνον +ορθή. Πρώτον, διότι, ότε εγένετο η σύμβασις, αι ομολογίαι του α' +δανείου ετιμώντο προς 60% (57) της ονοματικής αυτών αξίας, και +ήτο συνεπώς αυτόχρημα μωρία να εκδίδη τις ομολογίας προς 55 1/2, +διά να αγοράζη τοιαύτας προς 60. Δεύτερον, διότι ο όρος ούτος ήτο +εντελώς περιττός διά να επιτύχη το β' δάνειον, άτε αρκούντων των +άλλων δελεασμάτων. Τρίτον, όπερ και κύριον, διότι η Ελλάς είχε +χρείαν αμέσου επικουρίας, και ηδύνατο να αναβάλη μέχρι της +απελευθερώσεως την μέριμναν περί αποσβέσεως του δημοσίου αυτής +χρέους. Ανάγκη λοιπόν να παραδεχθώμεν, ότι η εξαγορά τοσούτων +ομολογιών ωρίσθη εν τη συμβάσει μόνον και μόνον διότι εδίδετο ούτω +πως εις τους εντεταλμένους την εξαγοράν Ρικάρδους αφορμή νέων +μεσιτειών.</p> +<p>Το σκάνδαλον επηυξήθη έτι μάλλον ότε, ανεξαρτήτως του συμβολαίου, η +τετραμελής επιτροπή, η αποσπάσασα από των χαλαρών χειρών των +Ελλήνων αντιπροσώπων την διαχείρισιν του δανείου, απεφάσισε να +προβή εις νέας εξαγοράς, αφιέρωσε δε εις τον σκοπόν τούτον 99,020 +λιρών (58).</p> +<p>Η δοθείσα δικαιολογία ήτο ότι επεδιώκετο τοιουτοτρόπως η +αναχαίτισις της εκπτώσεως των ελληνικών αξιών. Δοθέντος όμως ότι η +έκπτωσις αύτη ωφείλετο ουχί εις την πληθώραν των Ελληνικών +χρεογράφων, αλλ' εις την επαπειλούσαν την Ελλάδα καταστροφήν, ήτο +πράγματι παράλογον να θέλη τις ν' αναχαιτίση την κατάπτωσιν ταύτην +αποστερών την Ελλάδα των μόνων μέσων, δι' ων η καταστροφή αυτής +ηδύνατο ν' αποτραπή.</p> +<p>Η αλήθεια δε είνε ότι η περί ης ο λόγος εξήγησις ουχί μόνον βάσιμος +δεν ήτο, αλλ' ούτε καν εδίδετο καλή τη πίστει. Επεδιώκοντο πάντοτε +αι μεσιτείαι, ιδίως δε η ανύψωσις της αξίας των μετοχών, αίτινες +ήσαν εις χείρας των κ. κ. Ρικάρδων και των φίλων αυτών. Ούτοι, +ζημιούμενοι διά της εκπτώσεως των ομολογιών, ουχί μόνον ηξίουν ν' +αναβιβασθή τεχνητώς η τιμή αυτών (59), αλλά, και ότε τούτο +απεδείχθη ανεπαρκές, επέτυχον την εξαγοράν αυτών εις τιμήν πλέον ή +τριπλασίαν της τρεχούσης (60).</p> +<p> +<BR> + <i>Παρ. Β'. Χρήματα δαπανηθέντα εις στρατιωτικάς και ναυτικάς +παρασκευάς.</i></p> +<p> +<BR> +Η β' αύτη παράγραφος απορροφήσασα 392,000 Λ. δύναται να υποδιαιρεθή +εις τρία τμήματα:</p> + +<table> +<tr><td> I. Προμήθ. όπλων, πολεμεφόδ. και καννονίων</td><td> = </td><td align="right">77,000 Λ.</td></tr> +<tr><td> II. Κατασκευήν πλοίων εν Αγγλία και<BR>διοργάνωσιν του επικουρικού<BR> σώματος υπό τον Cochrane </td><td> = </td><td align="right">160,000 Λ.</td></tr> +<tr><td>III. Κατασκευήν φρεγατών εν Αμερική </td><td> = </td><td align="right">155,600 Λ.</td></tr> +<tr><td></td><td> </td><td align="right"> --------</td></tr> +<tr><td></td><td> </td><td align="right"> 392,600 Λ.</td></tr> +</table> + +<p>Εξετάσωμεν τα τρία ταύτα ζητήματα, ολίγα μέν τινα λέγοντες περί του +πρώτου, διεξοδικώτερον δε πραγματευόμενοι περί των ετέρων δύο.</p> +<p>I. Προμήθεια όπλων, καννονίων και πολεμεφοδίων.</p> +<p>Το τμήμα τούτο διαιρείται εις δύο κύρια κονδύλια: την προμήθειαν +των όπλων και των πολεμεφοδίων, ήτοι 57,000 Λ. και την αγοράν +καννονίων, άτινα εστοίχισαν 20,000 λιρών.</p> +<p><i>Η προμήθεια των όπλων</i> εγένετο εν Αγγλία και δεν παρουσιάζει διά +το περιωρισμένον θέμα ημών ιδιάζον ενδιαφέρον (61).</p> +<p><i>Η αγορά των καννονίων</i> εγένετο κατά διαταγήν της κυβερνήσεως, ήτις +ήθελεν αφ' ενός μεν ν' ανακαινίση τον οπλισμόν των φρουρίων, αφ' +ετέρου δε να οπλίση τον υπάρχοντα στόλον. Προς τούτο επεζητείτο η +ανταλλαγή των <i>ορειχαλκίνων καννονίων</i> των ελληνικών φρουρίων, +ιδίως των του Ναυπλίου, προς <i>σιδηρά τοιαύτα</i> (62) εξ άλλου διά +τον οπλισμόν του στόλου διετάσσετο η αγορά ογδοήκοντα <i>ζευγαρίων +καννονίων σιδηρών</i>.</p> +<p>Η επιτροπή, κατόπιν διαφόρων επεισοδίων, άτινα παραλείπομεν (63), +δεν ηδυνήθη να εκτελέση ειμή την δευτέραν των διαταγών τούτων. Πλην +και αυτά τα αγορασθέντα καννόνια δεν έφθασαν πάντα εις Ελλάδα.</p> +<p>ΙΙ. Κατασκευή ατμοπλοίων εν Αγγλία. Εμφάνισις του Cochrane.</p> +<p>Άμα σχεδόν τη ενάρξει του αγώνος, η ανάγκη ολίγων πολεμικών +ατμοπλοίων εγένετο καταφανής. Πάντες έβλεπον ότι, καίτοι η Ελλάς +δεν ήτο εις θέσιν διά πολλούς λόγους, ιδίως χρηματικούς, ν' +αντιπαρατάξη επί μακρόν στόλον ίσον προς τον του Σουλτάνου, ηδύνατο +εν τούτοις ν' αναδειχθή νικηφόρος, εάν το ποιόν ανεπλήρου τον +αριθμόν. Ατμόπλοια, φέροντα λ. χ. καννόνια 64 λιτρών, ήσαν ικανά να +επενέγκωσι την επιδιωκομένην ισορροπίαν, προσβάλλοντα εν καιρώ +γαλήνης τον ακίνητον Οθωμανικόν στόλον, διακόπτοντα τας +συγκοινωνίας και βοηθούντα παντοιοτρόπως τα πυρπολικά.</p> +<p>Τας εξ ατμήρους στόλου προκυπτούσας ωφελείας εξέθηκεν από του 1823 +διά μακρού υπομνήματος, υποβληθέντος εις τον Βύρωνα, ο Frank Abney +Hastings (64). Το μόνον δε κώλυμα εις την εκτέλεσιν του εν λόγω +σχεδίου ήτο η έλλειψις επαρκών χρημάτων. Επομένως, ευθύς ως διά της +συνάψεως των δανείων το κώλυμα τούτο ήρθη, η τε Ελληνική κυβέρνησις +και η εν Λονδίνω επιτροπή σοβαρώς επελήφθησαν της συγκροτήσεως εν +Αγγλία ατμοκινήτου στολίσκου.</p> +<p>Δυστυχώς και εν τη περιστάσει ταύτη, μάλλον ή εν άλλη, ανεφάνη η +αθλία επιρροή της τετραρχίας, η δε επιχείρησις, εφ' ης εβασίσθησαν +τόσαι χρυσαί ελπίδες, κατέληξεν εις αηδή καταστροφήν.</p> +<p>Μόλις πράγματι απεφασίσθη η συγκρότησις του νέου στόλου, και πριν +έτι περατωθώσιν αι διαπραγματεύσεις της συνάψεως του β' δανείου, ο +γνωστός <i>φιλέλλην</i> και μέλος της τετραρχίας κ. Ellice προέτεινε να +τω ανατεθή, αντί 10,000 Λ., η φροντίς της κατασκευής και οπλισμού +μιας κορβέττας 400 τόννων, ήτις έμελλε να φέρη το όνομα <i>Καρτερία</i> +και να υπαχθή εις τας διαταγάς του Hastings. Των προτάσεων αυτού +γενομένων δεκτών, άμα τη εκδόσει του δανείου (65), ο κ. Ellice +ανέθηκε την κατασκευήν της <i>Καρτερίας</i> εις τον ναυπηγόν Galloway, +όστις ανέλαβε την υποχρέωσιν να παρασκευάση το πλοίον μεθ' όλων των +αναγκαίων διά πλουν εντός του Αυγούστου 1825. Αλλ' ο κ. Ellice δεν +είχε φροντίση να ορίση εν τω συμβολαίω ποινικήν ρήτραν, ο ναυπηγός +έφερε μυρίας αναβολάς (66) και η <i>Καρτερία</i> μετά πολλάς +περιπετείας (67) έφθασεν εν Ελλάδι μόνον κατά Σεπτέμβριον του +1826. Αλλά και τότε, ως εκ της αθλίας αυτής καταστάσεως, δεν +προσήνεγκε, καίτοι ο ηρωισμός του κυβερνήτου υπήρξε μέγας, ειμή +ελαχίστας υπηρεσίας.</p> +<p>Αλλά τα της <i>Καρτερίας</i> είναι μικρά παραβαλλόμενα προς τα κατόπιν +συμβάντα.</p> +<p>Ολίγον μετά την έκδοσιν του δανείου η τετραρχία, χωρίς καν να +συμβουλευθή τους Έλληνας επιτρόπους (68), παρήγγειλεν εις τον +αυτόν κ. Galloway πέντε ατμοκίνητα, παραδοτέα εντός τεσσάρων ή +πέντε μηνών, αντί 110,000 Λ.</p> +<p>Ήτο βεβαίως πολύ φρονιμώτερον ν' αγορασθώσι πλοία έτοιμα και +ευθηνότερον (69), τοσούτω μάλλον καθ' όσον η αποστολή του +στολίσκου ήτο τα μάλιστα κατεπείγουσα (70) και ουδεμία βεβαιότης +υπήρχεν ότι τα πλοία θα ώσι κατεσκευασμένα εντός του ωρισμένου +χρόνου. Πράγματι, πλην του ότι και πάλιν παρημελήθη η καταχώρισις +εν τω συμβολαίω ποινικής ρήτρας, ο Galloway ήτο άξιος πολύ μικράς +εμπιστοσύνης, καθ' ό έχων υιόν εν τη υπηρεσία του Μεχμέτ - Αλή, εν +τη υπηρεσία δηλαδή εκείνου, εναντίον του οποίου ακριβώς εγίνοντο αι +προπαρασκευαί (71).</p> +<p>Οπωσδήποτε η κατασκευή πέντε ατμοπλοίων απεφασίσθη. Ολίγω +βραδύτερον αφίκετο εν Αγγλία ο Κόχραν, άρτι θαυματουργήσας εν Νοτίω +Αμερική και εγκαταλείψας κατόπιν διαφωνίας την υπηρεσίαν της +Βρασιλιανής κυβερνήσεως. Η τετραρχία εσκέφθη να προσλάβη αυτόν ως +διοικητήν του ατμοκινήτου στόλου, και κατόπιν πολλών υποσχέσεων + (72) έπεισε την ελληνικήν επιτροπήν, ην την φοράν ταύτην +συνεβουλεύθη, να υπογράψη μετά του Κόχραν συμβόλαιον, δι' ου ούτος +εχειροτονείτο <i>Ναύαρχος όλου του Επικουρικού στόλου</i> μετ' ευρείας +δικαιοδοσίας (73) και αμοιβής χρηματικής Λ. 37,000 (74).</p> +<p>Ατυχώς η εκλογή του Κόχραν, ήτις εχαιρετίσθη απανταχού ως απαρχή +βεβαίου θριάμβου, συνέτεινεν εις το να καταστώσιν άχρηστοι και αι +εις τα πέντε ατμοκίνητα αφιερωθείσαι 113,000 Λ., αίτινες +προστιθέμεναι εις τας 37,000, ας έλαβεν ο Κόχραν, ανήγαγον τα διά +ναυτικάς προπαρασκευας εν Αγγλία ματαίως δαπανηθέντα χρήματα εις +σύνολον 150,000 Λ. (75)</p> +<p>Ιδού δε πώς: Ο Κόχραν άριστος ναυτικός είχε το αμάρτημα να θεωρή +εαυτόν μέγαν εφευρέτην. Κατώρθωσε δε να πείση τους κ. κ. Hobhouse, +Ricardo, Burdett και Ellice να εφαρμοσθή εις τα νέα πλοία νέον τι +σύστημα μηχανών υπ' αυτού εφευρεθέν. Τοιαύτη πρότασις ήτο τοσούτω +μάλλον απαράδεκτος, καθ' όσον η εφαρμογή των νέων μηχανών +προϋπέθετε και μεγάλας τροποποιήσεις εις τα ήδη ημιτελή σκάφη. Εν +τούτοις ο ατμήρης στολίσκος, η τελευταία ελπίς της Ελλάδος, εφάνη +εις τους εν Λονδίνω τραπεζίτας ουχί απρόσφορον έδαφος διά πρωτοφανή +πειράματα, και οι ναυπηγοί έλαβον διαταγάς να εκτελέσωσι πλοία και +μηχανάς κατά τα σχέδια του Κόχραν.</p> +<p>Ποίον υπήρξε το αποτέλεσμα των πειραμάτων τούτων είναι γνωστόν εις +τους οπωσδήποτε μελετήσαντας την ελληνικήν επανάστασιν (76).</p> +<p>Είχε παραγγελθή η κατασκευή πέντε ατμοκίνητων, δύο μεγάλων και +τριών μικρών (77). Εκ των πρώτων το έν, η <i>Επιχείρησις</i>, +κατώρθωσε ν' αποπλεύση εκ Λονδίνου, αλλά μόλις εξήλθε του Ταμέσεως +δεν ηδυνήθη ως εκ της εσφαλμένης κατασκευής να θαλασσοπορήση και +ολίγου δειν εβυθίζετο. Διασωθέν ως εκ θαύματος, υπό του +παρατυχόντος Αγγλικού πολεμικού Colombine, ερρυμουλκήθη εις +Plymouth, όπου έμεινε σχεδόν δύο μήνας εις χείρας των ναυπηγών. Αφ' +ου προσετέθησαν εις τα πλάγια μέρη του πλοίου παχύταται παγίδες και +ηλλάγη το πηδάλιον, ηδυνήθη τέλος να πλεύση. Αφικόμενον δε εις +Ελλάδα κατά Σεπτέμβριον του 1828 έμεινεν άχρηστον. Το δεύτερον των +μεγάλων πλοίων, ο <i>Ακαταμάχητος</i>, εκάη επί του Ταμέσεως κατά τας +δοκιμάς.</p> +<p>Εκ δε των τριών μικρών έν μόνον, αλλαγείσης της μηχανής, έφθασε +τέλος εις Ελλάδα κατόπιν εορτής (78). Τα δύο άλλα μη δυνάμενα να +πλεύσωσιν εσάπησαν εις τα πρόθυρα του Λονδίνου.</p> +<p>Ταύτα εν ολίγοις τα κατά τα εν Αγγλία ναυπηγηθέντα πλοία. Δεν είνε +υπερβολή να είπη τις ότι, εάν αι εις κατασκευήν ατμοκινήτων +αφιερωθείσαι 160,000 Λ. (4,000,000 φρ.) εχρησιμοποιούντο λυσιτελώς, +άλλη ίσως θα ήτο η τύχη του αγώνος κατά το 1826. Έτι δ' ευμενεστέρα +θα ήτο η τύχη των όπλων, εάν εις τα εν Αγγλία σκάνδαλα δεν +προσετίθεντο και τα εν Αμερική συμβάντα, περί ων είναι νυν καιρός +να ομιλήσωμεν.</p> +<p>III. Ναυπήγησις Φρεγατών εν Αμερική. — Αποστολή Κοντοσταύλου (79).</p> +<p>Η Ελληνική κυβέρνησις διά διατάγματος της 12/24 Αυγούστου 1824 +είχεν επιφορτίση τους εν Λονδίνω αντιπροσώπους αυτής να +προμηθευθώσιν ως τάχιστα 8 φρεγάτας 18 καννονίων εκάστην. Οι +αντιπρόσωποι έκριναν δικαίως ότι αι φρεγάται αύται ηδύναντο +εξαιρέτως να ευρεθώσιν εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, και απετάθησαν +διά πληροφορίας προς τον κ. Βαγιάρδ, πρόεδρον του φιλελληνικού +κομιτάτου και διευθυντήν του γνωστοτάτου ναυπηγικού καταστήματος +Leroy, Bayard και Σα. Ο κ. Βαγιάρδ απήντησεν ότι φρεγάτα 50 +καννονίων και 1500 τόννων, οίαι ήσαν αι των Ηνωμένων Πολιτειών, θα +εστοίχιζεν ακριβώς 247,500 δολλ. (1,237,500 φρ.) (80) και ότι ήτο +έτοιμος να εκτελέση τάχιστα τοιαύτην παραγγελίαν.</p> +<p>Συνεπεία της προσφοράς ταύτης οι αντιπρόσωποι της Ελλάδος και η εν +Λονδίνω τετραρχία έπεμψαν κατά Μάρτιον 1825 εις Νέαν Υόρκην τον +Γάλλον στρατηγόν Lallemand (81), όπως συνεννοηθή μετά των κ. κ. +Leroy Bavard και Σας. Ούτοι (82) ανέλαβον να κατασκευάσωσιν αντί +του προρρηθέντος ποσού εις διάστημα έξ μηνών δύο φρεγάτας 50 +καννονίων, προσθέτοντες ότι εντός του αυτού χρόνου θα +κατεσκευάζοντο και έξ μικρότεραι φρεγάται, ούτως ώστε η παραγγελία +των 8 φρεγατών η δοθείσα υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως να εκτελεσθή +κατά γράμμα.</p> +<p>Αλλ' αντί να εκτελέσωσι τας υποσχέσεις ταύτας οι Αμερικανοί +ναυπηγοί περιωρίσθησαν μόνον εις την παραγγελίαν δύο φρεγατών και +εις την αποστολήν συναλλαγματικών εις Λονδίνον.</p> +<p>Εν τούτοις, οι εν Αγγλία αντιπρόσωποι της Ελλάδος βλέποντες τον +καιρόν παρερχόμενον, την αναχώρησιν των φρεγατών μη αναγγελλομένην +και τους κ. κ. Leroy, Bayard και Σαν μη δίδοντας σημεία ζωής, +έγραψαν προς τούτους διαπυνθανόμενοι, αλλά μόνην απάντησιν έλαβον +νέαν αίτησιν χρημάτων. <i>Είχον ήδη σταλή 155,000 λιρών</i>. Οι +αντιπρόσωποι τότε απελπίσαντες, έπεισαν τον εν Λονδίνω Χίον έμπορον +Α. Κοντόσταυλον, άνδρα γνωστόν διά τον πατριωτισμόν και την +τιμιότητα του, να μεταβή άκων εις Αμερικήν, όπως προσπαθήση να +επιτύχη δάνειον προς αποπεράτωσιν των δύο φρεγατών ή τουλάχιστον +όπως σώση την μίαν εξ αυτών θυσιάζων την άλλην (83).</p> +<p>Ο Κοντόσταυλος, αφικόμενος εις Νέαν Υόρκην κατ' Απρίλιον του 1826, +ευρέθη προ καταστάσεως έτι χείρονος της προσδοκωμένης. Αι μεν +φρεγάται πολύ απείχον του να ώσιν αποπερατωμέναι, οι δε +κατασκευασταί εζήτουν διά την αποπεράτωσιν της μιας μόνον εξ αυτών +και διά διαφόρους άλλας απαιτήσεις 396,090 δολλ. (84) Εν +περιπτώσει δε μη πληρωμής ηπείλουν ότι θα επώλουν τας ημιτελείς +φρεγάτας εις δημοπρασίαν (85). Δοθέντος δε ότι κατά την εποχήν +εκείνην μία φρεγάτα και εν δίκροτον, παραγγελθέντα υπό της +Κολομβίας και της Σουηδίας και πωληθέντα εις δημοπρασίαν, είχον +εκποιηθή εις ευτελεστάτας τιμάς (προς 70,000 και 32,200 δολλ.), +υπήρχε πάσα πιθανότης ότι η πώλησις των Ελληνικών πλοίων θα +κατέληγεν εις παρομοίαν συμφοράν.</p> +<p>Τότε ο Κοντόσταυλος άπελπις, ατελώς γνωρίζων την γλώσσαν της χώρας +εν η ευρίσκετο, άγνωστος εν μέσω εμπορικού κόσμου εχθρικώς +διακειμένου προς αυτόν, εκτεθειμένος εις μυρίας διαβολάς (86), +έλαβε την ευτυχή ιδέαν να μεταβή εις Ουασιγκτώνα και απευθυνθή εις +την Αμερικανικήν κυβέρνησιν. Διά δε του καλού καγαθού κ. Edward +Everett (87), μέλους του Κογκρέσσου, κατώρθωσε να παρουσιασθή εις +τον πρόεδρον των Ηνωμένων Πολιτειών Adams και ν' αποκαλύψη εις +αυτόν και εις τους υπουργούς του τα συμβάντα. Εν μέσω του +ανεπτυγμένου και φιλελληνικού κύκλου της Ουασιγκτώνος, ο Χίος +έμπορος εύρε τέλος συμπαθές ακροατήριον (88). Το τε εκτελεστικόν +και το νομοθετικόν σώμα τοσούτον εσκανδαλίσθησαν μανθάνοντα τα εν +Νέα Υόρκη διαπραττόμενα, ώστε δεν εδίστασαν να παραβώσι τας αρχάς +της ουδετερότητος ερχόμενα επίκουρα τη Ελλάδι. Δώδεκα ημέρας μετά +την άφιξιν του Κοντοσταύλου εις την πρωτεύουσαν, αι δύο Βουλαί +εψήφιζον την αγοράν του ετέρου των ελληνικών πλοίων, επιτρέπουσαι +ούτως εις το άλλο να περατωθή και να εκπλεύση (89).</p> +<p>Αλλ' η υπόθεσις δεν έληξεν ενταύθα. Η Αμερικανική κυβέρνησις, άλλως +τε πολύ δικαίως, έδιδε διά την μίαν των φρεγατών μόνον 250,000 +δολλ., αι δε απαιτήσεις των κατασκευαστών ανήρχοντο, ως είδομεν, +εις 396,000 δολλ. (90). Συνεπώς και αυτής της μιας φρεγάτας ο +απόπλους καθίστατο αδύνατος. Προ τοιαύτης καταστάσεως ο +Κοντόσταυλος, πολύ φρονίμως και επιτηδείως πολιτευόμενος, έπεισε +πρώτον την κυβέρνησιν να μη προβή εις την αγοράν της μιας φρεγάτας, +εάν το αντίτιμον αυτής δεν ήρκει όπως περατωθή, και αποπλεύση η +άλλη, προς λύσιν δε των μετά των κατασκευαστών διαφορών προσέδραμεν +εις αιρετοκρισίαν.</p> +<p>Αλλ' οι αιρετοκρίται, αντί να καταδικάσωσι τους κατασκευαστάς διά +την ασύγγνωστον αυτών διαγωγήν (91), την πρόδηλον απάτην ην +μετεχειρίσθησαν, όπως πείσωσι τους Έλληνας αντιπροσώπους ν' +αναθέσωσιν αυτοίς την κατασκευήν των πλοίων, και τον τρόπον δι' ου +παρεβίασαν την μίαν μετά την άλλην όλας αυτών τας υποχρεώσεις, +περιωρίσθησαν να υποβιβάσωσι τας απαιτήσεις των κατασκευαστών από +396,090 εις 156,856 δολλ. Δικαίως άρα ο δικηγόρος της Ελλάδος +Henry. D. Sedgwick είπεν εις τον πρόεδρον των αιρετοκριτών Jonas +Pratt· «Κύριε, επράξατε παν ό,τι ηδύνασθε ίνα καταστρέψητε έν έθνος + (την Ελλάδα) και ατιμάσητε έν άλλο (την Αμερικήν)» (92).</p> +<p>Οπωσδήποτε δ' όμως η απόφασις αύτη, κατά τα άλλα άδικος και +επιζήμιος, έλυσε τουλάχιστον άκρως πολύπλοκον ζήτημα και επέτρεψεν +εις το έθνος ν' απoκτήση έν τουλάχιστον νέον πλοίον. Πράγματι η +φρεγάτα, <i>Ελλάς</i> επονομασθείσα, ηδυνήθη ν' αποπλεύση εξ Αμερικής +και μετά πεντηκονθήμερον πλουν αφίκετο κατά Νοέμβριον του 1826 εις +Ναύπλιον.</p> +<p>Το ευτυχές τούτο γεγονός, οφειλόμενον αποκλειστικώς εις τον ζήλον +και την ευθυκρισίαν του Κοντοσταύλου, όστις και την ζωήν του αυτήν +ερριψοκινδύνευσε κατά την επιστροφήν (93), εχαιρέτισε καταλλήλως +η εν Αιγίνη Διοικητική Επιτροπή, επισήμως εκφράσασα εις τον +Αλέξανδρον Κοντόσταυλον την ζωηράν ευγνωμοσύνην και τας εγκαρδίους +ευχαριστίας του Ελληνικού έθνους (94). Είναι δ' όμως λυπηρόν να +προσθέση τις, ότι πριν παρέλθωσιν ολίγα έτη, όχι μόνον πάσαι αι +προς την πατρίδα υπηρεσίαι του ευγενούς Χίου (95) είχον +λησμονηθή, αλλά και ούτος είδε δηλητηριαζόμενον τον υπόλοιπον βίον +του διά κακοβούλων νύξεων και παντοίων διαβολών (96).</p> +<p> <i>Παρ. Γ'. Χρήματα περιελθόντα εις χείρας Ελληνικάς.</i></p> +<p>Εις το κεφάλαιον τούτο ανάγονται:</p> + +<table> +<tr><td align="right">182,400 Λ. </td><td>σταλείσαι απ' ευθείας εις την Ελληνικήν κυβέρνησιν,</td><td></td> +<tr><td align="right"> 13,108 Λ. </td><td>σταλείσαι εις Ελλάδα διά του Γόρδωνος,</td><td></td> +<tr><td align="right"> 3,350 Λ. </td><td>σταλείσαι διά του Γεροστάθη προς βοήθειαν του<BR>Μεσολογγίου,</td><td></td> +<tr><td align="right"> 33,700 Λ. </td><td>χρησιμεύσασαι εις πληρωμήν συναλλαγματικών της Ελληνικής<BR>κυβερνήσεως (97).</td><td></td> + +</table> + +<p>Διέφυγε λοιπόν τους όνυχας των Άγγλων και Αμερικανών κερδοσκόπων εκ +συνόλου 1,150,800 Λ., ποσόν 232,558, δηλαδή ποσόν μικρότερον των +308,000 Λ. του πρώτου δανείου (98). Ένθα αποδεικνύεται και πάλιν +η μεταξύ του φιλελληνικού κομιτάτου του αναλαβόντος την διαχείρισιν +του πρώτου δανείου και της μετέπειτα τετραρχίας διαφορά. Δυστυχώς +όμως η εν Ελλάδι γενομένη χρήσις και των χρημάτων του δανείου του +1824 και των απομειναρίων του δανείου του 1825 υπήρξεν η αυτή. +Περιεγράψαμεν ήδη μετά της προς αμαρτήσαντας ήρωας οφειλομένης +ευλαβείας την χρήσιν των πρώτων 308,000 Λ. (99)· είναι περιττόν δε +να επαναλάβωμεν την αυτήν περιγραφήν διά τας άλλας 230,000. Διά να +εννοήση τις όμως οποία υπήρξεν η ευθύνη των ανδρών ους αινιττόμεθα, +αρκεί να είπωμεν ότι εκ των περισωθέντων πέντε εκατομμυρίων φράγκων +η ιδιοτέλεια και τα εμφύλια πάθη δεν αφήκαν ούτε λεπτόν διά το +Μεσολόγγιον, και ότι, ότε επήλθε τέλος η ανυπέρβλητος ανάγκη να +δοθή ποιά τις βοήθεια εις την ηρωικήν εκείνην πόλιν, εδέησεν, +ουδενός των λογάδων εμπνέοντος εμπιστοσύνην, να διαβιβασθώσι τα εν +Λονδίνω υπολειπόμενα ψιχία του πλουσίου δείπνου (3,350 Λ.) δι' +απλού αστού, του εν Κερκύρα ιδιωτεύοντος Γεροστάθη.</p> +<p>Συνοψίζοντες νυν τας τρεις παραγράφους, εις ας διηρέσαμεν την +χρήσιν του β' δανείου, ευρίσκομεν ότι αύται αποτελούσι σύνολον +1,121,778 Λ. (00 1) Είδομεν αφ' ετέρου ότι οι επίτροποι έσχον εις +την διάθεσιν αυτών ολικόν ποσόν 1,150,800 Λ.· μένει λοιπόν +υπόλοιπον 29,022 Λ. Ποία χρήσις εγένετο του ποσού τούτου;</p> +<p>Πρώτον δι' αυτού εκαλύφθησαν τα έξοδα ταξειδίου και τριετούς εν +Ευρώπη διαμονής των διαφόρου επιτρόπων, ήτοι 11,600 Λ.</p> +<p>Δεύτερον επληρώθησαν διάφορα μεγάλα (101) και μικρά έξοδα (102) +και εκαλύφθησαν μερικαί ζημίαι (103).</p> +<p>Τρίτον έμεινεν υπόλοιπον εις χείρας των πληρεξουσίων Ορλάνδου και +Λουριώτη. Η εξακρίβωσις του υπολοίπου τούτου έδωκε μεν κατ' αρχάς +αφορμήν εις πλείστας λογομαχίας μεταξύ των δύο πληρεξουσίων και του +μετέπειτα διορισθέντος τοιούτου Σπανιολάκη, κατέληξε δε βραδύτερον +εις μακροτάτην δίκην, ήτις περιέπλεξεν εις βαθμόν απίστευτον την +υπόθεσιν, και ης η εξέτασις διαφεύγει εντελώς τον κύκλον της +παρούσης μελέτης (104).</p> +<p>Ανασκοπούντες νυν τα κατά το δεύτερον δάνειον δυνάμεθα να είπωμεν:</p> +<p>α'. Ότι ένεκα της κακής πίστεως των εν Λονδίνω τραπεζιτών και της +απειρίας ή της ακηδίας των Ελλήνων πληρεξουσίων μεγάλα ποσά, άτινα +έπρεπε να σταλώσι κατεπειγόντως εις Ελλάδα, έμειναν εν Αγγλία, +χρησιμεύσαντα μόνον εις το να προμηθεύσωσιν εις τους κ. κ. +Ρικάρδους και συντροφίαν μεσιτικά και μέσον απαλλαγής εις καλήν +τιμήν των ελληνικών ομολογιών, ας ούτοι είχον.</p> +<p>β'. Ότι τα σπουδαία ποσά, τα αφιερωθέντα εις συγκρότησιν αξιομάχου +στόλου, εδαπανήθησαν ματαίως, καθ' ότι και αυτά τα περατωθέντα +πλοία αφίκοντο ότε ήτο πλέον αργά.</p> +<p>γ'. Ότι ένεκα των τυφλών παθών των εν Ελλάδι τα πρώτα φερόντων, και +αυτά τα λείψανα των δανείων καταναλώθηκαν εις εμφυλίους και όχι εις +εθνικούς αγώνας (105).</p> +<p>Καταλήγων δε τις εις τοιαύτα συμπεράσματα αγανακτεί έτι μάλλον +αναλογιζόμενος οποίοι ήσαν τότε οι κίνδυνοι, ους διέτρεχε το έθνος, +και οποία υπήρξεν η χρήσις τοσούτων εκατομμυρίων.</p> +<p>Πρόχειρον δ' επιβεβαίωσιν τούτου παρουσιάζουσι και τα μέσα, εις ά +ηναγκάσθη ταχέως να προσδράμη η προσωρινή κυβέρνησις προς διάσωσιν +του Μεσολογγίου:</p> +<p>Τη 24η Δεκεμβρίου 1825, απεφάσιζε την έκδοσιν νέου δανείου ενός +εκατομμυρίου διστήλων Ισπανικών. «Το δάνειον τούτο, έλεγεν η +προκήρυξις (106), ν' ασφαλισθή με την εγγύησιν του έθνους, δηλαδή +με την υποθήκην παντός είδους εθνικών κτημάτων εις οποιονδήποτε +μέρος της ελληνικής επικρατείας. — Το δάνειον να γίνηται κατ' +αναλογίαν των εν ταις επαρχίαις εθνικών κτημάτων και εκάστη +συνδρομή (Souscription) να μη υπερβαίνη τα 100,000 τάλληρα. — Η +υποθήκη να γίνηται, εις έκαστον ωρισμένον μέρος, διά δημοσίου +κηρύγματος εις τον προσφέροντα τα περισσότερα. — Η διάρκεια του +δανείου ορίζεται εις έξ έτη, μετά τα οποία η διοίκησις χρεωστεί να +πληρώση το κεφάλαιον και τόκον 8%, ειδέ μη να δίδη εις τον +δανειστήν την εντελή κυριότητα. — Η καταβολή του δανείου να γίνηται +το ήμισυ εις μετρητά, το δε άλλο ήμισυ εις εθνικάς ομολογίας ή εις +οποιασδήποτε διαταγάς πληρωτέας από το ταμείον. — Ο δανειστής να +καρπούται το υποθηκευμένον κτήμα, οφείλων μόνον ως πας ιδιοκτήτης +να πληρώνη εις το δημόσιον την δεκάτην».</p> +<p>Του ιδιορρύθμου τούτου δανείου, αξίου δημοσιονομικού μουσείου, +αποτυχόντος, ως ην επόμενον (107), η εν Επιδαύρω Εθνική +Συνέλευσις έστρεψε τα βλέμματα αυτής προς τας Ιονίους νήσους, και +τη 7η Απριλίου 1826 ανέθηκεν (108) εις τους κ. κ. Δ. Ρώμαν, Π. Δ. +Στεφάνου και Κ. Δραγώναν την εξεύρεσιν εν Επτανήσω δανείου 100,000 +ταλλήρων ισπανικών, προς βοήθειαν του Μεσολογγίου και κινητοποίησιν +του στόλου (109). Δυστυχώς η κατάστασις ήτο τοιαύτη, ώστε παρ' +όλην την ελευθερίαν, ήτις εδίδετο εις τους πληρεξουσίους (110), +οι πράγματι φιλοπάτριδες εκείνοι άνδρες (111) ουδέν ηδυνήθησαν να +πράξωσι και πεσόντος του Μεσολογγίου ανεφάνησαν έτι φαεινότερον τα +οικτρά αποτελέσματα της διαχειρίσεως των Αγγλικών δανείων.</p> +<p> +<BR> +<h4>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'<br> +Διαρρύθμισις των Δανείων της Ανεξαρτησίας.</h4> +<p> +<BR> +Η διασπάθησις των δανείων της ανεξαρτησίας επόμενον ήτο να φέρη συν +τοις άλλοις και την αναστολήν της υπηρεσίας αυτών. Η αναστολή αύτη +παρετάθη επί εξήκοντα και πλέον έτη, καθ' όλον όμως το μακρόν τούτο +διάστημα ουδέποτε η Ελλάς ηρνήθη, ως συχνάκις ελέχθη, τας +υποχρεώσεις αυτής. Η Ελλάς απ' εναντίας επεζήτησεν επανειλημμένως +να κανονίση τα του χρέους τούτου, ερχομένη εις συμβιβασμόν. Ως προς +δε την απότισιν του ονοματικού κεφαλαίου, ουδ' αυτοί οι +απαιτητικώτεροι των δανειστών ηξίουν αυτήν, αναλογιζόμενοι και τους +ασθενείς πόρους του κράτους και την ελαχίστην ωφέλειαν, ην ηρύσθη +τούτο εκ των δανείων, και κυρίως ότι η ελευθερωθείσα Ελλάς, καθ' ό +άλλη ή η συνάψασα τα δάνεια, είχεν ίσως το δικαίωμα ν' απαρνηθή +μέρος των υποχρεώσεων των κυβερνήσεων της επαναστάσεως, ή και +απάσας.</p> +<p>Το τελευταίον τούτο απαιτεί τινας εξηγήσεις:</p> +<p>Τα δάνεια συνήφθησαν αρχικώς υπό συνελεύσεων, εν αις +αντεπροσωπεύοντο πολλαί επαρχίαι, συμμετασχούσαι της επαναστάσεως, +αλλά μη ευτυχήσασαι ν' αποτινάξωσι τον ξένον ζυγόν (112). Ηρωτάτο +άρα αν ήτο δίκαιον ν' αποτίση το Ελληνικόν Βασίλειον τα χρέη +επαρχιών εισέτι Τουρκικών, και αν οι δανεισταί του 1824 και 1825 +δεν έπρεπε να θεωρηθώσιν ως κερδοσκόποι εν μέρει μόνον επιτυχόντες. +Πολλοί των ημετέρων προέβαλον το επιχείρημα τούτο (113) και εάν +μεν νομικώς είχον άδικον (114), πρακτικώς όμως αι αξιώσεις αυτών +ήτο δύσκολον να παραγνωρισθώσιν (115).</p> +<p>Αλλά το ζήτημα παρουσιάζετο και άλλως. Ηδύνατό τις να ερωτήση ουχί +αν υπήρχε μονομερής, αλλ' αν υπήρχεν οιαδήποτε υποχρέωσις εκ μέρους +του Ελληνικού κράτους προς τους δανειστάς του 1824 και 1825. +Πράγματι προκύπτει το ερώτημα: αν δάνεια, συναφθέντα υπό +επαναστατικής κυβερνήσεως μη ανεγνωρισμένης υπό ξένων κρατών, +δύνανται να υποχρεώσωσι κράτος, όπερ συνεστάθη έτη τινά βραδύτερον.</p> +<p>Το ζήτημα γίνεται αμέσως γενικώτερον, η δε λύσις αυτού, καθ' ημάς +τουλάχιστον, εύρηται εν τω εξής τύπω (formule), ον δίδει ο κ. +Πολίτης, εν τω περισπουδάστω αυτού έργω, <i>Τα δάνεια των κρατών κατά +το διεθνές δίκαιον</i> (116): «Ότε μία κυβέρνησις, νόμω ή βία, +εγκαθίσταται εν τη αρχή, και γίνεται δεκτή ή τουλάχιστον ανεκτή υπό +του έθνους, αντιπροσωπεύει την χώραν και υποχρεοί αυτήν διά των +πράξεων, ας συνάπτει εν ονόματί της, αδιάφορον αν η κυβέρνησις αύτη +είναι ή ου ανεγνωρισμένη διπλωματικώς υπό των άλλων Δυνάμεων».</p> +<p>Κατά την λύσιν ταύτην, ην θεωρούμεν oρθήν, αι πράξεις των +κυβερνήσεων της επαναστάσεως εδέσμευον τω ελευθερωθέν ελληνικόν +κράτος. Η δε λύσις αύτη επιβάλλεται τοσούτω μάλλον ενταύθα, καθ' +όσον υπάρχει και λόγος ηθικός προφανής (117) επιρρωννύων τους +νομικούς συλλογισμούς του κ. Πολίτου. Ουχ ήττον όμως το πράγμα +μένει αμφισβητήσιμον (118), είναι δε μεγάλη τιμή διά την Ελλάδα, +ότι ουδέποτε εξεμεταλλεύθη τας επί του ζητήματος τούτου αμφιβολίας, +διά ν' αποκλείση τους δανειστάς αυτής.</p> +<p>Τουναντίον μάλιστα αρχήθεν αι Ελληνικαί κυβερνήσεις, αναγνωρίζουσαι +επισήμως τας υποχρεώσεις των, επεζήτησαν παντί σθένει +ικανοποιητικόν δι' αμφότερα τα μέρη συμβιβασμόν.</p> +<p>Ούτως από της 8 Απριλίου 1827, η εν Τροιζήνι Εθνική Συνέλευσις +εψήφισε την σύναψιν δανείου πέντε εκατομμυρίων διστήλων +<i>πραγματικών</i>, ου η διαπραγμάτευσις ανετίθετο εις τον Κυβερνήτην. +Το δε ψήφισμα δηλοί ρητώς, ότι το δάνειον τούτο θέλει συναφθή άνευ +ζημίας των δύο προηγουμένων δανείων και θέλει μάλιστα συντελέση εις +πληρωμήν των τόκων αυτών. Ολίγω βραδύτερον η εν Άργει Δ' Εθνική +Συνέλευσις εθέσπιζε τη 26 Ιουλίου 1829, «Ότι η Κυβέρνησις θέλει +ασχοληθή όσον το συντομώτερον εις το εξωτερικόν χρέος, έχουσα υπ' +όψιν το παρουσιασθέν σχέδιον περί αυτού του αντικειμένου. Βαίνουσα +εις την δικαιοσύνην και την επιείκειαν θέλει προχωρήση εις +συμβάσεις μεθ' όσων έχουσιν αποδεικτικά των δανείων του 1824 και +1825, προσπαθούσα να τελειώση αυτήν την διαπραγμάτευσιν διά να +λυτρωθώσιν εντίμως και το έθνος από το γενικόν χρέος του, και τα +εθνικά κτήματα από του να είναι εις υποθήκην αυτού του +χρέους (119)».</p> +<p>Το δε σχέδιον, ό αινίσσεται το ψήφισμα, έχει ως εξής:</p> +<p>Το Πανελλήνιον είχεν αναθέση εις επιτροπήν, συγκειμένην από τον +Ζωγράφον, τον Παπαδόπουλον και τον Κοντουμάν, την εξέτασιν της +καταστάσεως των δανείων και την εξεύρεσιν σχεδίου προς απόσβεσιν +αυτών.</p> +<p>Η επιτροπή εκείνη υπέβαλε την σχετικήν έκθεσιν τη 2 Απριλίου 1829. +Εν τη εκθέσει ταύτη, μετά πλήρη ανάλυσιν της τότε καταστάσεως των +χρεών, η επιτροπή εξετάζουσα το <i>μέγα πρόβλημα της αποσβέσεως</i> +παρατηρεί ότι, ενώ αφ' ενός η προ 6 - 7 ετών επανάληψις της +υπηρεσίας των δανείων είναι αδύνατος, αφ' ετέρου, εφ' όσον δεν +εκτελείται η πληρωμή των τόκων, και η πίστις της Ελλάδος θέλει +ελαττωθή και το χρέος αυτής γίνεται βαρύτερον.</p> +<p>Όθεν η εξεύρεσις συνδυασμού τινος επεβάλλετο. Πολλά δε σχέδια είχον +προταθή. Εκ τούτων το σπουδαιότερον συνίστατο α') εις το να +εξαγορασθή ικανή ποσότης του χρέους προς 20% περίπου· β') εις το να +κηρυχθή το έν τρίτον του υπολοίπου χρέους <i>μόνιμον</i> (120) με τόκον +5%, τα δε άλλα δύο τρίτα να εξοφληθώσι χωρίς τόκον και διά +κληρώσεως, εις διάστημα 50 - 100 ετών, κατά το περί αναβαλλομένων +χρεών σύστημα της Ολλανδίας.</p> +<p>Επί τούτοις η επιτροπή παρατηρεί ορθώς, ότι άνευ νέου δανείου δεν +θα είναι δυνατή η εξαγορά ικανής ποσότητος μετοχών, εάν δε το νέον +δάνειον συναφθή, αι ομολογίαι των προηγουμένων δανείων θα τιμώνται +περισσότερον των 20% της αρχικής αξίας.</p> +<p>Ως προς το β' μέρος του σχεδίου, η επιτροπή νομίζει ότι τούτο δεν +πρέπει να ληφθή υπ' όψιν, διότι, πλην του ότι δι' αυτού αθετούνται +αι υποσχέσεις της Ελλάδος, το σχέδιον τούτο δεν θα γίνη δεκτόν υπό +των δανειστών. Εις αντικατάστασιν του απορριπτομένου η επιτροπή +προτείνει νέον σύστημα αρκετά περίεργον: ήτοι αφ' ενός μεν να γίνη +μετά των δανειστών συμβιβασμός, δι' ου η κυβέρνησις θα τοις πληρώνη +2% του <i>πραγματικού κεφαλαίου</i>, αφ' ετέρου δε να δανεισθή η +Ελληνική κυβέρνησις προς 5% 444,960 Λ., ας να δανείση εις διαφόρους +κοινότητας, επαρχίας και ευυπολήπτους κτηματικούς προς 8%. +Δανείζουσα δε εις τόκον ανώτερον εκείνου, εφ' ώ εδανείσθη, η +κυβέρνησις θα έχη καθαρόν ετήσιον εισόδημα 35,596 Λ., δι' ων θα +δύναται να πληρώνη τον συμβατικόν τόκον των 2% (ήτοι 25,052) και να +εξαγοράζη εν τη αγορά ποσόν ομολογιών, όπερ θα βαίνη αυξανόμενον +εφ' όσον διά του χρεωλυσίου το διά τους τόκους απαιτούμενον ποσόν +θα βαίνη ελαττούμενον. Κατά μακροσκελείς και λεπτομερείς +υπολογισμούς, τα δάνεια της επαναστάσεως θ' απεσβέννυντο +τοιουτοτρόπως εντός 42 ετών.</p> +<p>Καθ' όσον αφορά δε εις την απόσβεσιν του νέου δανείου, η επιτροπή +ολίγον εμερίμνα, ούσα πεπεισμένη ό,τι ως εκ των αδιακόπως +αυξανομένων προσόδων του δημοσίου ταμείου, αύτη θα ήτο λίαν +εύκολος.</p> +<p>Τοιούτον σχέδιον δεν χρήζει καν ανασκευής, παρατίθεται δ' ενταύθα +απλώς χάριν αρχαιολογικής περιεργίας (121). Μετ' ολίγον χρόνον +όμως προετείνετο σχέδιον πολύ σοβαρώτερον, το της αποσβέσεως των +δανείων της ανεξαρτησίας διά παραχωρήσεως εις τους δανειστάς μέρους +των εθνικών κτημάτων της Γαστούνης (122). Τοιαύτη δε λύσις, ην +παρεδέχθη κατ' αρχήν και η εν Προνοία <i>κατ' επανάληψιν</i> δ' εθνική +συνέλευσις (123), ήθελεν είναι η ευτυχεστέρα πασών, καθ' όσον αι +μεν εθνικαί γαίαι ήσαν τότε τόσον άφθονοι, ώστε ο συμβιβασμός δεν +θα εστοίχιζε σχεδόν τίποτε εις την Ελλάδα, η δε ενδεχομένη άφιξις +ολίγων ξένων γεωργών θα ήτο υπό πάσαν έποψιν ευεργετική διά την +χώραν. Δυστυχώς αι τρεις προστάτιδες Δυνάμεις, αίτινες είχον +αποφασίση, ουχί άνευ δισταγμών, να εγγυηθώσι το δάνειον των 60 +εκατ., του οποίου η υπηρεσία έπρεπε να γίνηται διά των πρώτων +εισοδημάτων του Ελληνικού κράτους, και αίτινες δεν ήθελον να +ελαττωθώσι ποσώς τα εισοδήματα ταύτα, εδήλωσαν επισήμως τη +εθνοσυνελεύσει, ότι προ της αφίξεως των αντιβασιλέων <i>ουδεμία +πώλησις των εθνικών γαιών έπρεπε να γίνη, ουδ' ώφειλε να γίνη +δεκτόν ουδέν μέτρον δυνάμενον να γεννήση οικονομικάς δυσχερείας εις +το νέον κράτος</i> (124).</p> +<p>Υπ' αναλόγων σκέψεων φερομένη η αντιβασιλεία δεν έσπευσε να έλθη +εις τον μόνον δυνατόν συμβιβασμόν τον διά παραχωρήσεως εθνικών +γαιών, ολίγα δε έτη αργότερον πας συμβιβασμός κατέστη αδύνατος. +Διότι αφ' ενός μεν οι προϋπολογισμοί ήσαν τόσον ισχνοί, ώστε +αύξησις έστω και ενός εκατομμυρίου κατ' έτος αντεστοίχει προς +αύξησιν περίπου 8%. Επί πλέον δε και κυρίως η αναγνώρισις των χρεών +της επαναστάσεως θα συνεπέφερεν άλλα βάρη, προϋποθέτουσα την +επανάληψιν της εν τω μεταξύ διακοπείσης υπηρεσίας του δανείου των +60 εκατομμυρίων, περί ου εκτενής μετέπειτα θα γίνη λόγος.</p> +<p>Η κατάστασις αύτη παρετάθη κατ' ανάγκην καθ' όλην την βασιλείαν του +Όθωνος· εν τούτοις όμως ο κανονισμός των χρεών της επαναστάσεως +καθίστατο οσημέραι μάλλον απαραίτητος, και τούτο διά πολλούς +λόγους, (125) ων οι κυριώτεροι είναι οι εξής:</p> +<p>α') Τα δάνεια της επαναστάσεως συναφθέντα υπό κυβερνήσεων, των +οποίων αι πράξεις υπό νομικήν έποψιν εδέσμευον ημάς, είχον +οπωσδήποτε χρησιμεύση εις την αποκατάστασιν της εθνικής ημών +ανεξαρτησίας και η συνομολόγησις αυτών ωφείλετο εν πολλοίς εις το +τότε εν Ευρώπη κρατούν φιλελληνικόν πνεύμα. Η μη αναγνώρισις των +δανείων τούτων ήτο συνεπώς κηλίς (126), την οποίαν ωφείλομεν +τοσούτω μάλλον ν' αποσβέσωμεν, καθόσον η παράτασις της καταστάσεως +προεκάλει, ή εδικαιολόγει, μυρίας κατά του ημετέρου έθνους +μεμψιμοιρίας και συκοφαντίας (127).</p> +<p>Εκτός των <i>ηθικών</i> τούτων λόγων υπήρχον υπέρ του συμβιβασμού και +λόγοι <i>υλικοί</i>.</p> +<p>Η πρώτη ημών χρεοκοπία, αποκλείουσα την Ελλάδα από των +χρηματιστηρίων της Δύσεως, εστέρει το αρτιπαγές κράτος της +χρησιμωτέρας των αρωγών, της πίστεως (128). Και τω όντι, άνευ +ξένων χρημάτων, ούτε δημόσια έργα δύνανται να γίνωσιν, ούτε αι +συγκοινωνίαι να βελτιωθώσιν, ούτε τράπεζαι να δημιουργηθώσιν, ούτε +αυταί αι ιδιωτικαί επιχειρήσεις να προοδεύσωσιν. Προς τούτοις άνευ +δανείου είναι αδύνατον χώρα τις να παρασκευαστή ναυτικώς και +στρατιωτικώς.</p> +<p>Την σήμερον, πολλοί, βλέποντες πού κατέληξεν η χρήσις ή μάλλον η +κατάχρησις των δημοσίων δανείων, μακαρίζουσι την εποχήν, καθ' ην +τοιαύτα δάνεια δεν ηδύναντο να συναφθώσιν. Άλλη δ' όμως, και πολύ +δικαίως, ήτο η αντίληψις των ανδρών της εποχής εκείνης, μη +δυναμένων μήτε κοινωφελή έργα να επιχειρήσωσιν, μήτε αιφνιδίους +ανάγκας ν' αντιμετωπίσωσιν. Τούτ' ακριβώς εγένετο καταφανές κατά +την μεγάλην επανάστασιν της Κρήτης, ότε το κράτος επιέζετο δεινώς +και υπό της ανάγκης του συντηρείν τους εδώ καταφυγόντας Κρήτας και +υπό του φόβου τουρκικής επιθέσεως.</p> +<p>Προς τούτοις οι καθ' έξιν μακαρίζοντες τα παρελθόντα, αληθείς +laudatores temporis acti, σφάλλονται νομίζοντες ότι τότε το +Ελληνικόν κράτος δεν ηδύνατο να συνάψη δάνεια. Η αλήθεια είναι ότι +δεν ηδύνατο μόνον να συνάψη δάνεια εν Ευρώπη. Ο περιορισμός δ' +ούτος του κύκλου της πιστωτικής αγοράς, αντί να εμποδίση την +σύναψιν δανείων, καθίστα απλώς ταύτα επαχθέστερα. Τούτο μαρτυρεί +και η μακρά σειρά των εσωτερικών και βαρέων δανείων, των +συναφθέντων από του 1863 μέχρι του 1878. Πολλοί δε των ημετέρων +αναγνωστών θα ενθυμώνται ότι μεταξύ των επιχειρημάτων των φερομένων +τότε υπέρ εξωτερικού δανείου ήτο, ότι τοιούτον δάνειον, +συναπτόμενον εν ευρυτέρα αγορά, θα επέτρεπε την μετατροπήν των +επαχθών εσωτερικών χρεών.</p> +<p>Ούτως εχόντων των πραγμάτων, απορεί τις βλέπων, ότι ο συμβιβασμός +ανεβλήθη επί μακρόν. Αλλά και η αναβολή αύτη εξηγείται πολλαπλώς. +Πρώτον διότι μέχρι της μεταπολιτεύσεως τοιούτος συμβιβασμός ήτο, ως +είδομεν, πράγμα αδύνατον· από του 1863 η εύρεσις λύσεώς τινος +εφαίνετο τη αληθεία ευχερεστέρα, και διότι επήλθεν οριστικός +συμβιβασμός διά το δάνειον των τριών προστατίδων Δυνάμεων, και +διότι ο εθνικός πλούτος είχεν αναπτυχθή, και διότι τέλος η ανάγκη +της ανοίξεως των πυλών των ξένων χρηματιστηρίων εγένετο εις άκρον +αισθητή. Αλλά τότε το ζήτημα περιεπλάκη και πάλιν, αναφανεισών δύο +νέων δυσκολιών: α') της Ελληνικής απαιτήσεως να συνδεθή η +αναγνώρισις των παλαιών δανείων μετά της συνάψεως νέου τοιούτου, +και β') των παραλόγων αξιώσεων ξένων τινών ομολογιούχων. Οι ξένοι +ούτοι ομολογιούχοι ήσαν Ολλανδοί τινες, οίτινες αγοράσαντες προς +κερδοσκοπίαν μέγα μέρος των ομολογιών των δανείων της επαναστάσεως + (129) προσεπάθουν μετά προφανούς κακής πίστεως να εκμεταλλευθώσι +την ανάγκην, ην η Ελλάς είχε των Ευρωπαϊκών Χρηματιστηρίων (130).</p> +<p>Εν τούτοις τα έτη παρήρχοντο, κατ' ανάλογον δε όρον η θέσις της +Ελλάδος επεδεινούτο, καθ' ότι αφ' ενός μεν τα οφειλόμενα ποσά διά +του ανατοκισμού επολλαπλασιάζοντο, αναπτυσσομένων δ' αφ' ετέρου +ταχέως των πόρων του κράτους, οι δανεισταί, φυσικώ τω λόγω, +εγίνοντο απαύστως απαιτητικώτεροι.</p> +<p>Ήτο απαραίτητος λοιπόν ανάγκη να μη εξακολουθή παρατεινομένη +τοιαύτη κατάστασις. Τούτο άριστα κατενόησεν ο τότε νεώτατος εν +Λονδίνω επιτετραμμένος κ. Γεννάδιος, όστις, διπλωμάτης δεξιός, +κάτοχος της αγγλικής άριστος, δεινός του καλάμου χειριστής, +κατέπεισε δι' εκθέσεων και δι' άρθρων την τε ελληνικήν κυβέρνησιν + (131) και τον αγγλικόν κόσμον, ότι κοινόν είχον συμφέρον να +έλθωσιν εις συμβιβασμόν. Άπαξ δ' επιτυχών τούτο, κατώρθωσε το έτι +δυσχερέστερον, να επιτύχη συμβιβασμόν ικανοποιητικόν διά τους +δανειστάς και μη παραβλάπτοντα τα συμφέροντα του κράτους.</p> +<p>Τα μέχρι τούδε λεχθέντα και η μεγάλη υπηρεσία, ην ο κ. Γεννάδιος +προσήνεγκε τότε εις την Ελλάδα, θα κατανοηθώσι κάλλιον, +εξεταζομένων λεπτομερέστερον των περί συμβιβασμού διαπραγματεύσεων.</p> +<p>Αι διαπραγματεύσεις αύται, αίτινες καθ' όλην την βασιλείαν του +Όθωνος είχον θεωρητικόν χαρακτήρα, ήρξαντο, άμα τη μεταπολιτεύσει +και δι' ους λόγους εξεθέσαμεν, να λαμβάνωσι σάρκα και οστά. Δεν +είχεν ακόμη κατέλθη ο βασιλεύς Γεώργιος, και οι εν Λονδίνω +δανεισταί συνήρχοντο, εν δε ταις Αθήναις διεξήγετο περί του +ζητήματος ζωηρός δημοσιογραφικός αγών (132). Εχρειάσθησαν όμως +εισέτι τρία έτι πριν η Ελλάς προβή εις επίσημα προς τους δανειστάς +διαβήματα.</p> +<p>Πράγματι τω 1866, διά πρώτην φοράν, ο υπουργός των οικονομικών κ. +Χρηστίδης διεβίβασε, διά του γενικού προξένου της Ελλάδος κ. +Σπάρταλη, εις τον εν Λονδίνω αντιπρόσωπον των ομολογιούχων Κ. +Μέρλιν τας εξής προτάσεις: α') ελάττωσιν του οφειλομένου κεφαλαίου +εις δεκαέξ εκατ. δραχμών, και εξόφλησιν του ποσού τούτου εις 36 +έτη, δι' ενιαυσίας δόσεως 960,000 δρ., ων αι 800,000 +αντιπροσωπεύουσιν τόκον 5%, και αι 160,000 χρεωλύσιον 1%· β') +σύναψιν δανείου 25 εκατ. δρ.</p> +<p>Εις απάντησιν οι ομολογιούχοι προέτειναν εις τον κ. Κεχαγιάν, όστις +εν τω μεταξύ είχε διαδεχθή τον κ. Χρηστίδην: α') να μετατραπή το +παλαιόν χρέος εις νέον χρέος 800,000 Λ. προς 8%· β') να συναφθή +νέον δάνειον ονοματικής αξίας 1,100,000 εκδιδόμενον προς 80% (ήτοι +πραγματικής αξίας 880,000 Λ.), και φέρον 8% επί του ονοματικού +κεφαλαίου· γ') να ορισθή κατάλληλον χρεωλύσιον, όπως τα δύο δάνεια +ταύτα αποσβεσθώσιν εντός ωρισμένης προθεσμίας.</p> +<p>Τας προτάσεις ταύτας η Ελληνική κυβέρνησις δεν εθεώρησεν αποδεκτάς, +επειδή δ' όμως ως εκ της Κρητικής επαναστάσεως είχομεν μεγάλην +ανάγκην δανείου, αι προτάσεις δεν απερρίφθησαν επισήμως (133) και +ο τότε διορισθείς εν Λονδίνω Έλλην πρεσβευτής αείμνηστος Π. Βράιλας +Αρμένης έλαβεν εντολήν να επιδιώξη ερρωμένως τον συμβιβασμόν + (134). Ο Βράιλας αφικόμενος εν Λονδίνω ευρέθη προ της εξής +καταστάσεως (135): Το χρεωστούμενον ποσόν ανήρχετο εις 7,446,150 +Λ. Σ., συνιστάμενον εκ</p> + +<table> +<tr><td>α')</td><td align="right"> 550,000 Λ.</td><td>ομολογιών του δανείου του 1824.</td></tr> +<tr><td>β')</td><td align="right"> 646,250 Λ.</td><td>τόκων των ομολογιών τούτων από του 1845 και<BR>εντεύθεν.</td></tr> +<tr><td>γ')</td><td align="right"> 1,707,000 Λ.</td><td>ομολογιών του 1825.</td></tr> +<tr><td>δ')</td><td align="right"> 2,050,000 Λ.</td><td>τόκων τούτων από του 1846 και εντεύθεν.</td></tr> +<tr><td>ε')</td><td align="right"> 2,492,900 Λ.</td><td>τοκομεριδίων 1826 - 1845 επισυνημμένων εις τας<BR>ομολογίας.</td></tr> +<tr><td></td><td align="center">-----------</td><td></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> 7,446,150 Λ.</td><td></td></tr> + +</table> + +<p>Αντί τούτων οι Άγγλοι ηρκούντο εις 900,000 Λ. προς 8%. Επειδή δ' +όμως έβλεπον ότι η Ελληνική κυβέρνησις ηδυνάτει να πληρώση αμέσως +υψηλούς τόκους, προέτειναν την εφαρμογήν του συστήματος του +προοδευτικού τόκου (136).</p> +<p>Εις απάντησιν η Ελληνική κυβέρνησις αντιπροέτεινε την σύστασιν +παγίου κεφαλαίου 700,000 προς 8%· εν η δε περιπτώσει οι +ομολογιούχοι προετίμων χρεωλυτικόν δάνειον, η Ελλάς εδήλου ότι ήτο +ετοίμη να επιτρέψη την αύξησιν της σχετικής αξίας του κεφαλαίου και +την ελάττωσιν του τόκου, χωρίς όμως να διαταραχθή το εκ Λ. 56,000 +ετησίως πληρωθησόμενον ποσόν (137).</p> +<p>Τας προτάσεις ταύτας παρεδέχθησαν με μικράς παραλλαγάς (138) οι +Άγγλοι, οίτινες κατά κανόνα επιδιώκουσι προ πάντων την μη +διαιώνισιν των υποθέσεων· η σύμβασις υπεγράφη και εψηφίσθη μάλιστα +εις πρώτην ανάγνωσιν, ότε αλλεπάλληλοι πτώσεις κυβερνήσεων εν +Αθήναις εματαίωσαν τα πάντα (139).</p> +<p>Ο νέος υπουργός των οικονομικών Βαλασσόπουλος, ανήρ περιωρισμένων +βλέψεων, δεν διέβλεπε το επάναγκες του συμβιβασμού, αλλ' +αντιληφθείς της ζωηράς επιθυμίας των Άγγλων να λυθή το ζήτημα άπαξ +διά παντός, ενόμισεν επιτήδειον να εξαρτήση την κύρωσιν της +συμβάσεως εκ της συνάψεως νέου δανείου. Η νέα αύτη εφαρμογή της +τόσον βλαψάσης την Ελλάδα στρεψοδίκου μεθόδου (140) εις τας μετά +των δανειστών σχέσεις, εξηρέθισε τους Άγγλους εις τον ύπατον +βαθμόν, εστέρησε δε ημάς ανελπίστου τύχης προς εμπέδωσιν των +ημετέρων οικονομικών και εδικαιολόγησε τους Ολλανδούς, οίτινες καθ' +όλας τας διαπραγματεύσεις δεν έπαυσαν εμπαίζοντες ή υβρίζοντες τους +Άγγλους διά την μακροθυμίαν αυτών (141).</p> +<p>Η απογοήτευσις του αγγλικού κοινού υπήρξε μεγίστη και επί τρία έτη +το ζήτημα εφάνη λησμονηθέν, ότε, κατ' Αύγουστον 1871, ο κ. +Σωτηρόπουλος έγραψεν εις τον Βράιλαν εμπιστευτικήν επιστολήν, εν η +ανεγνώριζε την ανάγκην του συμβιβασμού, εδείκνυεν όμως πόσον +δύσκολον θα ήτο εις τον Ελληνικόν προϋπολογισμόν βεβαρημένον ήδη με +ενιαυσίαν υπηρεσίαν 5,700,000 δρ. (αντιπροσωπευουσών κεφάλαιον 44 +εκατ.), να υποστή νέαν αφαίμαξιν 60,000. Λ.. Προέτεινε λοιπόν ο κ. +Σωτηρόπουλος να συμβιβασθώσι τα αντίθετα ταύτα συμφέροντα διά της +συνομολογήσεως δανείου 100 εκατ., εξ ων τα τριάκοντα θ' αφιερούντο +εις απότισιν των χρεών της επαναστάσεως, τα δε 70 άλλα εις +απόσβεσιν των εσωτερικών χρεών, του κυμαινομένου χρέους και άλλων +υποχρεώσεων της κυβερνήσεως.</p> +<p>Κατόπιν των προ τριετίας συμβάντων τοιούτος συμβιβασμός ήτο +αδύνατος. Ουχ ήττον όμως δύο μήνας βραδύτερον η κυβέρνησις έπεμπεν +εις Λονδίνον τον κ. Οικονομίδην, όπως επιδιώξη συμβιβασμόν επί τη +βάσει των διαπραγματεύσεων του 1867.</p> +<p>Η αποστολή του κ. Οικονομίδου (142), συνδεδυασμένη μετά σχεδίου +ιδρύσεως κτηματικής Τραπέζης (143), παρετάθη ανεπιτυχώς επί τρία +διαδοχικά υπουργεία, η δε υπόθεσις δεν είχε κάμη ουδ' έν βήμα προς +τα εμπρός, ότε ανεφάνη ο κ. I. Γεννάδιος.</p> +<p>Ούτος ευρίσκετο ομολογουμένως εις δυσκολωτέραν θέσιν ή οι +προκάτοχοι αυτού. Η ημετέρα διαγωγή κατά το 1868 είχε ψυχράνη πάσαν +καλήν διάθεσιν. Το χρεωστούμενον ποσόν ηυξάνετο ταχύτατα· είχεν ήδη +φθάση εις 8,428,975 Λ., ότε, κατά το 1875, ο κ. Γεννάδιος έγραφε +την μακράν αυτού έκθεσιν. Αι πρόοδοι του Ελληνικού κράτους ήσαν +καταφανείς και η εξόγκωσις των ελληνικών προϋπολογισμών έτι +καταφανεστέρα. Τέλος η ανάγκη της εισροής εν Ελλάδι ξένων κεφαλαίων +κατεδεικνύετο οσημέραι επιτακτικωτέρα, τοσούτω μάλλον καθ' όσον η +παρασκευή οπωσούν αξιομάχου στρατού και στόλου ήτο, εν πλήρει +ανατολική κρίσει, ζήτημα ζωής και θανάτου (144).</p> +<p>Οι ταύτα βλέποντες Άγγλοι εζήτουν την αναγνώρισιν παγίου κεφαλαίου +1,500,000 Λ. προς 5%, ήτοι την ετησίαν παραχώρησιν 75,000 Λ.</p> +<p>Ο κ. Γεννάδιος (145) αντιπροέτεινε την αναγνώρισιν κεφαλαίου +1,200,000 προς 5%, και μετά χρεολυσίου (146). Κατώρθωσε δε να +γίνωσιν αι προτάσεις του ασπασταί υπό τε της Ελληνικής κυβερνήσεως +και των Άγγλων ομολογιούχων παρά τας διαμαρτυρίας του Drucker. Αι +δε διαπραγματεύσεις, καθ' ας η Ελληνική κυβέρνησις αντεπροσωπεύθη +και υπό δευτέρου αντιπροσώπου, του κ. Μαλικοπούλου (147), +κατέληξαν εις την εξής σύμβασιν (148):</p> +<p>α') Όπως αποσβεσθώσι τα χρέη της επαναστάσεως, εξεδίδοντο νέαι +ομολογίαι, συμποσούμενοι εις το ποσόν Λιρών 1,200,000 και φέρουσαι +τόκον 5%·</p> +<p>β') Αι ρηθείσαι ομολογίαι διανέμοντο και διηρούντο μεταξύ των +παλαιών ομολογιών και τοκομεριδίων κατά την εξής αναλογίαν:</p> + +<table> +<tr><td>Αντί 100 Λ. παλαιών ερυθρών ομολ.</td><td align="left">Λ. 31,12 — </td><td>νέαι ομολογ.</td></tr> +<tr><td>Αντί 100 Λ. παλαιών κυανών ομολ. </td><td align="left">Λ. 30,10 — (149)</td><td>νέαι ομολογ.</td></tr> +<tr><td>Αντί 100 Λ. παλαιών τοκομεριδίων </td><td align="left">Λ. 11,12 —</td><td>νέαι ομολογ.</td></tr> +</table> + +<p>γ') Ποσόν ετήσιον 15,000 Λ. αφιερούτο προς χρεωλυσίαν. Το ποσόν +τούτο ηυξάνετο διά των επισεσωρευμένων τόκων των αποσβεννυμένων +ομολογιών.</p> +<p>Υπελογίζετο εν τη συμβάσει ότι το νέον δάνειον θ' απεσβέννυτο ούτω +πως εντός τριακοντατριών ετών (150). Ήτο δ' όμως έκτοτε προφανές +ότι η απόσβεσις θα ήτο ταχυτέρα, καθ' ότι ήτο βέβαιον ότι μόνον +μέρος των παλαιών ομολογιών και τοκομεριδίων θα προσεφέρετο εις +ανταλλαγήν.</p> +<p>δ') Όπως λείψωσιν αι κερδοσκοπίαι και αι αναβολαί, ωρίζετο +προθεσμία ενός έτους, παρελθούσης της οποίας οι παλαιοί τίτλοι δεν +ήσαν πλέον δεκτοί εις ανταλλαγήν (151).</p> +<p>ε') Η Ελληνική κυβέρνησις υπέσχετο να πληρώνη τακτικώς τα προς +υπηρεσίαν του δανείου αναγκαία ποσά. Αλλ' ως περαιτέρω και ειδικήν +ασφάλειαν και εγγύησιν, λέγει το άρθρον 16, η Ελληνική κυβέρνησις +υποθηκεύει τας εισπράξεις του χαρτοσήμου, αίτινες απέδιδον περί τα +6,000,000 δρ. και τας εισπράξεις του τελωνείου Κεφαλληνίας τας +αποδιδούσας 1,200,000 δραχμών (152).</p> +<p>Η ούτω πως δε συνοψισθείσα σύμβασις, εξασφαλίζουσα των δανειστών τα +δίκαια, αποπλύνουσα εθνικόν ρύπον και ανοίγουσα εις τα ελληνικά +χρεώγραφα το Λονδίνιον χρηματιστήριον (153), εγένετο και εν Αγγλία + (154) και εν Ελλάδι δεκτή μετά πλείστης ευμενείας και μεγάλου +ενθουσιασμού. Επεκυρώθη δε τη 10 Οκτωβρίου υπό της συνελεύσεως των +κατόχων ελληνικών χρεωγράφων (greek bondholders) (155), και +ολίγον αργότερον εψηφίζετο σχεδόν άνευ αντιρρήσεως υπό της +Ελληνικής Βουλής (156). Παρατηρητέον ότι και αυτοί οι +καταψηφίσαντες την σύμβασιν δεν ηρνούντο τα μεγάλα αυτής +πλεονεκτήματα, άτινα λίαν επιτηδείως είχεν αναπτύξη ο αείμνηστος +Κουμουνδούρος, αλλ' επρέσβευον ότι η Ελλάς, ης οι προϋπολογισμοί +έκλειον μετ' ελλειμμάτων (157), δεν ήτο, κατά τον χαρακτηρισμόν +της <i>Ημέρας</i> (158), εις θέσιν να υποστή την νέαν ταύτην +<i>φλεβοτομίαν</i>.</p> +<p>Φυσικώ τω λόγω η υπογραφή και η κύρωσις της συμβάσεως δεν έθηκεν +εντελώς πέρας εις το ζήτημα. Έμενον έτι πολλά και λεπτά ζητήματα, +ων πρόχειρος μαρτυρία είνε και η εν τη <i>Λευκή Βίβλω</i> καταχωρισθείσα +μακρά αλληλογραφία (159), δεν υπελείποντο δ' όμως πλέον +δυσκολίαι ανυπέρβλητοι, η μετατροπή προέβη λίαν τακτικώς και τη 15 +Ιουνίου 1880 τα Ελληνικά χρεώγραφα εγένοντο δεκτά εις το +χρηματιστήριον του Λονδίνου.</p> +<p>Κατ' επίσημον δημοσίευμα (160), η κατάστασις των δανείων της +Ανεξαρτησίας, τη 31η Δεκεμβρίου 1878, ήτο η εξής:</p> + + +<table> +<tr><td>Δάνειον 1824</td><td>800,000 Λ.</td><td></td><td></td></tr> +<tr><td>Δάνειον 1825</td><td>2,000,000 Λ.</td><td></td><td></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right"> __________</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">2,800,000 Λ.</td><td align="right"> (161), εις ά προστίθενται</td></tr> +<tr><td>α') Καθυστερούμενα τοκομερίδια<BR><i>δανείου 1824</i><BR>από 1 Ιουλίου 1826 - 1 Ιανουαρίου 1844</td><td align="right">700,000 Λ.</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>β') Καθυστερούμενα τοκομερίδια<BR><i>δανείου 1824</i><BR>από 1 Ιουλίου 1844 - 31 Δεκεμβρίου 1878</td><td align="right">1,380,000 Λ.</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>γ') Καθυστερούμενα τοκομερίδια<BR><i>δανείου 1825</i><BR>από 1 Ιανουαρ. 1827 - 1 Ιουλίου 1846</td><td align="right">1,900,000 Λ.</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>δ') Καθυστερούμενα τοκομερίδια<BR><i>δανείου 1825</i><BR>από 1 Ιουλίου 1846-31 Δεκεμβρίου 1878</td><td align="right">3,250,000 Λ.</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">__________</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">7,230,000 Λ.</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right"> __________</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">10,030,000 Λ.</td><td align="right">Σύνολον</td></tr> +</table> + +<p>Αι 10,030,000 Λ. αύται προέκοιτο, λέγει η έκθεσις του κ. Φλώρου, να +πληρωθώσι διά των 1,200,000 Λ. νέων χρεωγράφων. Αλλά +παρουσιασθέντων προς ανταλλαγήν αρχικών τίτλων αξίας μόνον +8,353,000 Λ., εξεδόθησαν ομολογίαι νέαι αξίας μόνον 970,000 Λ. Σ. + (162).</p> +<p>Ενταύθα περατούται η ιστορία <i>των δανείων της ανεξαρτησίας</i>, τα δε +κατά τας νέας ομολογίας ανήκουσιν εις το επόμενον τεύχος, ήτοι εις +την ιστορίαν των ελληνικών δανείων από 1863 - 1893.</p> +<p> +<BR> +<h4>ΤΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ</h4> +<p> +<BR> +<h3 style="text-align:center">ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ<br> +ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ</h3> +<p> +<BR> +Ο Όθων από της ενηλικιώσεως αυτού ουδέν σχεδόν συνομολόγησε δάνειον +ουδέ ανεγνώρισε τα δάνεια της ανεξαρτησίας, εν τούτοις όμως το +δημόσιον χρέος επί της βασιλείας του απετέλει σπουδαίον μέρος του +προϋπολογισμού, συνιστάμενον το μεν εκ του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων και των Βαυαρικών δανείων (163), το δε εκ του +εσωτερικού χρέους και των συντάξεων, ήτοι ουσιαστικώς (164) εξ +αποζημιώσεων και ανταμοιβών, λόγω υπηρεσιών από του Αγώνος +χρονολογουμένων.</p> +<p>Η απλή δ' όμως αύτη διαίρεσις, εις χρέος εξωτερικόν και εις χρέος +εσωτερικόν, θα περιέπλεκεν αντί να διευκολύνη την παρούσαν μελέτην +επειδή δε ούτε η τύχη των δύο ανίσων τμημάτων του εξωτερικού χρέους +υπήρξεν η αυτή, ούτε το εσωτερικόν και αι συντάξεις απηρτίζοντο +πάντοτε εκ των αυτών στοιχείων, εθεωρήσαμεν αναγκαίον ν' +ακολουθήσωμεν σχέδιον αναλυτικώτερον, διαιρέσαντες το θέμα εις +τέσσαρα κεφάλαια, ήτοι: κεφ. α') <i>Δάνειον των εξήκοντα +εκατομμυρίων·</i> κεφ. β') <i>Βαυαρικά δάνεια.</i> — Εις το κεφάλαιον τούτο +προσηρμόσθη φυσικώτατα και το προς τους κληρονόμους του Όθωνος +χρέος· κεφ. γ') <i>Εσωτερικόν χρέος και συντάξεις·</i> κεφ. δ') <i>Χρέος +προς τας τρεις ναυτικάς νήσους.</i> — Το χρέος τούτο συμπεριελήφθη εις +το εσωτερικόν χρέος μόνον τω 1853, εκανονίσθη δε μόνον προ ολίγων +μηνών (νόμος ΓΚΕ' της 16 Ιουνίου 1904), έδει άρα να μελετηθή +ιδιαιτέρως.</p> +<p>Παρατηρητέον προς τούτοις ότι το σχέδιον τούτο όχι μόνον +διευκολύνει την εξέτασιν του προκειμένου θέματος, αλλ' άγει ημάς +και εις την μελέτην παρεμφερών θεμάτων, οία ακριβώς είναι τα προς +τους κληρονόμους του Έθνους και τας ναυτικάς νήσους χρέη και άτινα, +ακριβώς κρινομένων των πραγμάτων, δεν συμπεριλαμβάνονται ίσως εν τω +δημοσίω χρέει της Βαυαρικής δυναστείας, αλλ' εξετάζονται αφ' ετέρου +ενταύθα προσφορώτερον ή εν άλλω τινί τμήματι του παρόντος έργου.</p> +<p> +<BR> +<h4>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'<br> +Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. (165)</h4> +<p> +<BR> +Η ανάγκη μεγάλου εξωτερικού δανείου ήτο εκ των μάλλον επειγουσών +διά το αρτισύστατον Ελληνικόν βασίλειον. Και πράγματι, εν ώ αι +παραγωγικαί, δυνάμεις του τόπου, εξαντληθείσαι υπό πολυετούς +αγώνος, δεν επήρκουν καν εις τα τακτικά έξοδα, το νέον κράτος +ώφειλε ν' αντιμετωπίση πλείστας εξ αυτού του αγώνος προελθούσας +εκτάκτους δαπάνας, διότι δεν ηδύνατο να εγκαταλείψη χιλιάδας ψυχών, +αίτινες είχον τα πάντα θυσιάση υπέρ του έθνους και αίτινες +εστερούντο και αυτού του επιουσίου άρτου (166).</p> +<p>Αλλ', εάν η ανάγκη δανείου ήτο καταφανής, η εξεύρεσις αυτού δεν ήτο +εύκολος καθ' ότι εις μεν το εσωτερικόν δεν υπήρχον οι δυνάμενοι, +εις δε το εξωτερικόν ένεκα των δανείων του 1824 και 1825 δεν +υπήρχον οι διατεθειμένοι να δανείσωσιν εις την Ελληνικήν +κυβέρνησιν. Τότε μόνον ηδύνατο να εξευρεθή δάνειον, εάν αι τρεις +Δυνάμεις, αι τα μέγιστα συντελέσασαι εις την ίδρυσιν ανεξαρτήτου +Ελλάδος, έστεργον να εγγυηθώσι το δάνειον τούτο. Ευτυχώς δε αι +προστάτιδες Δυνάμεις πολλούς λόγους είχον να μη αρνηθώσιν εις την +Ελλάδα τοιαύτην υπηρεσίαν (167):</p> +<p>α) <i>Λόγους αισθηματικούς</i>. — Αφ' ου συνετέλεσαν εις την γέννησιν +νέου κράτους, εθεώρουν άτοπον να μη παράσχωσιν αυτώ τα μέσα να +ζήση. Ο εν Ευρώπη ζωηρότατος έτι φιλελληνισμός δεν θα επέτρεπεν +άλλως τε εις τας Δυνάμεις να τηρήσωσι τοιαύτην στάσιν και τα +ανακτοβούλια προσεχώρουν τοσούτου μάλλον εις την κοινήν γνώμην, +καθ' όσον υπήρχε γενική ιδέα, ότι οι πόροι του νέου τούτου κράτους +ταχέως θ' ανεπτύσσοντο και ταχέως θα τω επέτρεπον ν' αναλάβη την +υπηρεσίαν του νέου δανείου (168).</p> +<p>β') <i>Λόγους πολιτικούς.</i> — Εκάστη των Δυνάμεων εφρόνει πράγματι +ότι, και εάν η Ελλάς δεν ήθελε δυνηθή να εκπληρώση τας υποχρεώσεις +αυτής, υπήρχον άλλοι λόγοι όπως δοθή η εγγύησις (169), και τούτο +διότι, εν ώ αφ' ενός η ενδεχομένη ζημία δεν ηδύνατο να είναι μεγάλη + (170) η άρνησις εγγυήσεως εκ μέρους αυτής θα επέτρεπεν εις άλλην +Δύναμιν να εγγυηθή μόνη το δάνειον και ν' αποκτήση αποκλειστικήν +επιρροήν εν Ελλάδι. Ο δε κίνδυνος ούτος εφαίνετο μέγας εις εποχήν, +καθ' ην αι αντιζηλίαι περί ιδρύσεως κόμματος και αναπτύξεως +επιρροής εν τω νέω βασιλείω ήσαν τοσούτον ζωηραί, ώστε εκάστη των +τριών Δυνάμεων ουδενός εφείδετο μέσου, όπως υποσκελίση τας άλλας + (171).</p> +<p>Τοιούτοι είναι εν ολίγαις λέξεσιν οι λόγοι, διά τους οποίους το +ελληνικόν βασίλειον ηναγκάσθη, άμα συσταθέν, να προσδράμη εις +δάνειον, και δι' ους αι τρεις Δυνάμεις έσπευσαν να εγγυηθώσι το +δάνειον τούτο. Πρέπει να εξετάσωμεν νυν:</p> +<p>α') Πώς συνωμολογήθη το νέον δάνειον; +β') Πώς διετέθη; +γ') Ποία είναι η σημερινή κατάστασις αυτού;</p> +<p> +<BR> +<i>Παρ. Α'. Συνομολόγησις και έκδοσις του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων.</i></p> +<p> +<BR> +Κατά Φεβρουάριον 1830 ο πρίγκιψ Λεοπόλδος είχε ζητήση όπως «αι +Μεγάλαι Δυνάμεις κατανεύσωσι να εξασφαλίσωσιν εις το νέον Ελληνικόν +κράτος, μέχρις ου τούτο αναλάβη νέας δυνάμεις, χρηματικήν +επικουρίαν ανάλογον προς τας ανάγκας αυτού, όντος άλλως τε +πασιγνώστου ότι η προσωρινή κυβέρνησις ηδυνήθη να ζήση μόνον διά +της γενναιοδωρίας των Μεγ. Δυνάμεων (172)».</p> +<p>Η αίτησις αύτη εγένετο δεκτή υπό του Συνεδρίου του Λονδίνου και, +διά του υπ' αριθμόν 17 της 8/20 Φεβρουαρίου 1830 πρωτοκόλλου, οι +πληρεξούσιοι εδήλωσαν ότι «αι τρεις Δυνάμεις απεφάσισαν να +εξασφαλίσωσιν εις το νέον κράτος χρηματικάς επικουρίας διά της +εγγυήσεως δανείου συνομολογηθησομένου υπό της Ελληνικής +Κυβερνήσεως, και ούτινος σκοπός έσται να καλύψη τα έξοδα της +συντηρήσεως του στρατού, τον οποίον ο <i>Κυρίαρχος Ηγεμών</i> θα έχη εις +την υπηρεσίαν αυτού».</p> +<p>Αλλ' ο Λεοπόλδος ήγειρεν αντιρρήσεις εις τους όρους του πρωτοκόλλου +και απήτησεν όπως το ποσόν αφιερωθή ουχί εις τας στρατιωτικάς +μόνον, αλλ' εις τας γενικάς ανάγκας του Ελληνικού κράτους.</p> +<p>Τούτο παρεδέχθησαν οι πληρεξούσιοι διά του πρωτοκόλλου της 7 Μαΐου, +δι' ου συνάμα ωρίζετο «ότι το μέλλον δάνειον θα ανήρχετο εις 60 +εκατομμύρια, εξ ων εκάστη των Δυνάμεων θα ηγγυάτο το τρίτον, και +ότι η Ελληνική κυβέρνησις θα ήτο ως προς την χρήσιν του δανείου +εντελώς ανεξάρτητος».</p> +<p>Δυστυχώς ο Λεοπόλδος παρητήθη του Ελληνικού θρόνου τη 21 Μαΐου +1830, μέχρι δε της εκλογής του Όθωνος κατά την 13 Φεβρουαρίου 1832 +δεν ανεκινήθη το ζήτημα του δανείου.</p> +<p>Ευθύς δ' όμως ως εκανονίσθη η τύχη του Ελληνικού θρόνου, οι +πληρεξούσιοι των τριών Δυνάμεων δι' εμπιστευτικής ανακοινώσεως +ανέπτυξαν εις τον αντιπρόσωπον της Βαυαρίας τους όρους, υφ' ους το +στέμμα της Ελλάδος προσεφέρετο εις τον Όθωνα, μεταξύ δε των άλλων η +ανακοίνωσις αύτη περιείχε και τα εξής σχετικά προς το δάνειον: Το +συνέδριον προέτεινε να εγγυηθή υπέρ του Όθωνος δάνειον ίσον προς +εκείνο, το οποίον είχεν υποσχεθή εις τον Λεοπόλδον· το δάνειον +τούτο έμελλε να εκδοθή κατά τμήματα και εφ' όσον επέβαλον τούτο αι +ανάγκαι της Ελλάδος· η δ' Ελλάς ώφειλεν εκ των ιδίων αυτής εσόδων +να πληρώνη τους τόκους και το χρεωλύσιον του δανείου.</p> +<p>Το άρθρον 12 της μεταξύ της Βαυαρίας και των τριών Δυνάμεων +συνθήκης της 7 Μαΐου 1832, επικυρούν τους προμνησθέντας όρους, +προσέθετεν (βλ. αρθρ. 12 παρ. 6), ότι ο Ηγεμών της Ελλάδος και το +Ελληνικόν κράτος υποχρεούνται να αφιερώσι προ παντός άλλου εξόδου +εις την πληρωμήν των τόκων και του χρεωλυσίου του δανείου τας +πρώτας εισπράξεις του δημοσίου ταμείου, και τέλος ώριζεν ότι «<i>οι +διπλωματικοί αντιπρόσωποι των τριών Αυλών θέλουσιν ειδικώς +επιφορτισθή να επαγρυπνώσιν εις την εκτέλεσιν του τελευταίου τούτου +όρου</i>».</p> +<p>Η έκτη αύτη παράγραφος του άρθρου 12 της συνθήκης του 1832 είνε +αξία πάσης προσοχής, καθ' ότι περιέχει εν σπέρματι τον θεσμόν του +διεθνούς ελέγχου. Και είνε μεν αληθές ότι το κείμενον τούτο δεν +εφηρμόσθη ποτέ, αλλ' αφ' ετέρου, ότι από του 1832 προεβλέπετο διά +συνθήκης, συναφθείσης <i>μετά τρίτου</i> (173) η επιβολή διεθνούς +έλεγχου εις ελεύθερον κράτος, είναι πράγμα ικανώς καινοφανές, άκρως +δε χαρακτηριστικόν της μελλούσης ημών δημοσιονομικής ιστορίας.</p> +<p>Το ούτως υπό των τριών Δυνάμεων εγγυηθέν δάνειον συνήφθη μετά των +κ.κ. Ρόσχιλδ εν Παρισίοις. Ο τόκος ωρίσθη εις πέντε τοις εκατόν, το +δε χρεωλύσιον εις 1%. Εφαρμοζομένου του συστήματος της συνθέτου +χρεολυσίας, το δάνειον απεσβέννυτο εντός 36 ετών. Οι αναλαβόντες το +δάνειον τραπεζίται ηγόρασαν αυτό προς 94%, επεφυλάσσοντο δε προς +τούτοις δικαίωμα μεσιτείας 2% και άλλα τινά ωφελήματα (174).</p> +<p>Είχεν αφ' ετέρου αποφασισθή ότι το δάνειον θα εξεδίδετο εις τρεις +σειράς εξ είκοσιν εκατομμυρίων· αι δύο πρώται σειραί εξεδόθησαν +πολύ ταχέως, η έκδοσις όμως της τρίτης προσέκοψε, εις πολλάς +δυσκολίας εκ μέρους της Ρωσίας, ήτις αντεπολιτεύετο τον Άρμανσπεργ +αγγλίζοντα. Ούτω προετάθη κατ' αρχάς μεν να εκδοθή μέρος μόνον της +τρίτης σειράς (175), έπειτα δε να εκδοθώσι και τα τελευταία +είκοσιν εκατομμύρια, αλλά το εκ της εκδόσεως προκύπτον ποσόν ν' +αφιερωθή αποκλειστικώς εις την πληρωμήν των τόκων και χρεωλυσίων +των ήδη εκδοθέντων τεσσαράκοντα εκατομμυρίων (176). Μετά μακράς +διαπραγματεύσεις επετεύχθη τέλος χάρις εις τον Palmerston να εκδοθή +και η τρίτη σειρά όπως και αι δύο πρώται, υπό τον όρον όμως να +γίνωσιν οικονομίαι εις διάφορα κεφάλαια του ελληνικού +προϋπολογισμού (177).</p> +<p> <i>Παρ. Β'. Χρήσις του Δανείου.</i></p> +<p>Και ταύτα μεν ως προς την συνομολόγησιν και την έκδοσιν του +δανείου· έλθωμεν δε νυν εις την χρήσιν αυτού. Είδομεν ότι κατ' +απαίτησιν του Λεοπόλδου είχεν ορισθή ότι το ποσόν των 60 +εκατομμυρίων θ' αφιερούτο ουχί μόνον εις τας στρατιωτικάς αλλά και +εις τας εν γένει ανάγκας του ελληνικού κράτους. Γενικώς δ' ηλπίζετο +ότι διά του δανείου μεγάλη θα παρείχετο εμψύχωσις εις την +πλουτοπαραγωγήν της χώρας, ότι το δάνειον τούτο θα επέτρεπε να +κατασκευασθώσιν οδοί, ν' αναπτυχθή η γεωργία, να ιδρυθώσι Τράπεζαι, +ν' αποκατασταθή επί εδραιοτέρων βάσεων η δημοσία ασφάλεια, να +διοργανωθή μικρός πλην αξιόμαχος στρατός κτλ., δυστυχώς όμως τα +πράγματα διέψευσαν τας χρυσάς ταύτας ελπίδας.</p> +<p>Τω όντι εκ των υφ' εκάστης των Δυνάμεων εγγυηθέντων 20 εκατομμυρίων +εξεδόθησαν:</p> + +<table> +<tr><td>Υπό της Αγγλίας</td><td>19,838,805 φράγκα</td><td>= 22,155,968</td><td>παλ. δραχμ.</td></tr> +<tr><td>Υπό της Ρωσίας</td><td>19,999,573 φράγκα</td><td>= 22,335,533</td><td>παλ. δραχμ.</td></tr> +<tr><td>Υπό της Γαλλίας</td><td>17,400,661 φράγκα (178)</td><td>= 19,433,058</td><td>παλ. δραχμ.</td></tr> +<tr><td></td><td>__________</td><td>__________</td><td></td></tr> +<tr><td></td><td>57,229,040</td><td>63,924,559</td><td></td></tr> +</table> + +<p>Ήτοι μετοχαί αξίας ονοματικής 57 εκατομμυρίων φράγκων και 63 +εκατομμυρίων των τότε Ελληνικών δραχμών. Αλλ', ως γνωρίζομεν, το +δάνειον ανέλαβον να εκδώσωσιν οι Ρόσχιλδ προς 94 τοις εκατόν, +υπήρχον δ' αφ' ετέρου και άλλα έξοδα μεσιτείας και εκδόσεως, ήτοι +εν συνόλω:</p> + +<table> +<tr><td >α') Ζημία 6% επί του ονοματικού κεφαλαίου<BR>των ομολογιών εκδοθεισών προς 94% </td><td>3,835,473. δρ.</td><td></td> +<tr><td >β') Είχεν ορισθή ότι προεξόφλησις 3,37% του κεφαλαίου θα εγίνετο<BR>εις τους δανειστάς </td><td></td><td></td> +<tr><td >τους πληρώνοντας τοις μετρητοίς· εκ τούτου<BR>προήλθε νέα ζημία</td><td>1,186,288. δρ.</td><td></td> +<tr><td >γ') Μεσιτεία 2% και άλλα έξοδα</td><td>1,964,252. δρ.</td><td></td> +<tr><td ></td><td>_____________</td><td></td> +<tr><td ></td><td>6,986,013. δρ.</td><td></td> +</table> + +<p>Ιδού λοιπόν αμέσως 6,986,013 δρ., άς πρέπει ν' αφαιρέσωμεν εκ του +ονοματικού κεφαλαίου των 63,924,559 δρ. (179).</p> +<p>Εκ δε του απομένοντος καθαρού κεφαλαίου 56,948,546 δρ. μόνοι οι +τόκοι και τα χρεολύσια απερρόφησαν μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1843 +το μέγα ποσόν 33,080,795 δρ. Υπελείφθησαν λοιπόν μόνον 23,867,751 +δραχμ., αίτινες εξήλθον πράγματι των χειρών των δανειστών, αλλ' +ουδ' αύται φευ! αφιερώθηκαν εις τας ανάγκας του τόπου. Διότι αφ' +ενός μεν εδέησε να πληρωθώσιν:</p> + +<table> +<tr><td>α') Εις την Τουρκίαν δι' εξαγοράν της<BR>Φθιώτιδος</td><td align="right">12,531,174</td><td>δρ. (180)</td></tr> +<tr><td>β') Εις διαφόρους πιστωτάς προγενεστέ-<BR>ρους της συστάσεως του βασιλείου</td><td align="right">2,238,559</td><td>δρ. (181)</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">_____________</td><td></td></tr> +<tr><td></td><td align="right">14,769,733</td><td></td></tr> +</table> + +<p>Αφ' ετέρου δε τα λείψανα του δανείου, ήτοι 9,098,017 δρ. και 45 +λεπτά διετέθησαν, όπως καλυφθώσι δαπάναι, αίτινες δυσκόλως δύνανται +να θεωρηθώσιν ως ωφελήσασαι τον τόπον· τοιαύται δε είναι αι της +Αντιβασιλείας και του στρατού.</p> +<p>Και αι μεν δαπάναι της Αντιβασιλείας (Μισθοί και έξοδα οδοιπορίας, +αποκαταστάσεως, επίπλων κ.τ.λ.), συμπεριλαμβανομένων και των εξόδων +της καθόδου των Αντιβασιλέων, ανήλθον εις 1,397,654 δρ. και δεν +χρήζουσι πολλών σχολίων (182), αλλ' αι περιτταί στρατιωτικαί +δαπάναι απαιτούσι πλείονας εξηγήσεις.</p> +<p>Στρατούς από του 1832 μέχρι του 1843 η Ελλάς έσχε δύο ειδών, τον +καθαρώς βαυαρικόν στρατόν, τον οποίον ανέλαβεν ο Λουδοβίκος να +στείλη εις Ελλάδα (183), και τον μετέπειτα οργανωθέντα και +κληθέντα Ελληνικόν. Ο πρώτος εκ 3,500 ανδρών συγκείμενος ήκιστα +χρήσιμος εδείχθη (184), και εκτός των δαπανών της συντηρήσεως +εστοίχισε και ουκ ολίγα διά κάθοδον εις Ελλάδα και επιστροφήν εις +Βαυαρίαν, απορροφήσας εν συνόλω 4,748,000 δρ. (185). Μετά δε την +αναχώρησίν του υπήρξε προς στιγμήν ελπίς σημαντικής βελτιώσεως της +καταστάσεως, αποφασισθείσης της συγκροτήσεως στρατού εξ Ελλήνων +απαρτιζομένου, ου την διοργάνωσιν έμελλον ν' αναλάβωσι Βαυαροί.</p> +<p>Δυστυχώς οι Βαυαροί, αντί να προσληφθώσι διά την διοργάνωσιν του +στρατού, εκλήθησαν διά τον καταρτισμόν αυτού, και εν χώρα όπου δεν +έλειπον βεβαίως οι στρατεύσιμοι άνδρες, επί στρατού 8,205 ανδρών, +οίος ήτο ο ελληνικός κατά το θέρος του 1835, άπαντες σχεδόν οι +5,142 τακτικοί ήσαν Βαυαροί (186).</p> +<p>Όπως λέγει ο κ. Κυριακίδης (187), οι διδάσκαλοι υπήρχον, οι +μαθηταί είχον εκδιωχθή.</p> +<p>Αλλά δεν αρκεί τούτο, ο κατ' ουσίαν και πάλιν βαυαρικός στρατός +υπέρ το δέον πολυάριθμος ήτο και υπέρ το δέον δαπανηρός. Οι Βαυαροί +εθελονταί ελάμβανον 25 λεπτά την ημέραν (188), και οι Βαυαροί +αξιωματικοί, οίτινες, κατά τον Finlay τουλάχιστον (189), ούτε +πείραν ούτε ικανότητα είχον, προεβιβάζοντο αιφνιδίως εις τα ανώτατα +αξιώματα.</p> +<p>Την κατά την περίοδον ταύτην γενομένην σπατάλην εν τω υπουργείω των +στρατιωτικών ο Leconte αποδεικνύει διά του εξής απλουστάτου +υπολογισμού:</p> +<p>Κατά τους προϋπολογισμούς του 1845 και 1846, 4,400,000 δρ. ήρκουν +διά την συντήρησιν του αναγκαίου στρατού. Ουδείς δε λόγος υπήρχεν +όπως ο μέσος όρος των στρατιωτικών εξόδων κατά τα δύο ταύτα έτη ή +κατώτερος του της ενδεκαετούς περιόδου 1833 - 1843. Εν τούτοις +βλέπομεν ότι τα στρατιωτικά έξοδα από του 1833 - 1843 ανήλθον εις +67,344,044 δρ. ήτοι εις 6,122,185 δρ. ετησίως· ήρκει λοιπόν να +είχον απ' αρχής περιορισθή εις 4,400,000 κατ' έτος, όπως το όλον +άθροισμα περιορισθή εις 48,400,000 δρ. και κατ' ακολουθίαν η Ελλάς +οικονομήση 19,000,000 δρ. (190).</p> +<p>Επιβάλλεται άρα το συμπέρασμα ότι το αρτισύστατον ελληνικόν κράτος, +καταβαλόν 6,986,013 δρ. εις μεσιτείας και παραπλήσια, 14,769,733 +δρ. εις αποζημιώσεις, 33,080,795 εις τόκους και χρεωλύσια, +1,397,654 δρ. εις έξοδα αντιβασιλείας, και 19 εκατ. περίπου εις +περιττάς στρατιωτικάς δαπάνας, ουχί μόνον δεν επορίσθη ουδεμίαν +πραγματικήν ωφέλειαν εκ δανείου προωρισμένου να τω επιτρέψη ν' +αναλάβη οικονομικώς (191), αλλ' εκπληρώσαν τας υποχρεώσεις του +μέχρι του 1843 υπεβλήθη εις θυσίας ουχί μικράς (192).</p> +<p>Εις τας θυσίας ταύτας προσετέθησαν, και οφείλομεν να ομολογήσωμεν +τούτο, αρωγαί της Βαυαρίας (193) και των τριών προστατίδων +Δυνάμεων (194). Πλην όμως ούτε αι προρρηθείσαι θυσίαι ούτε αι +σχετικώς μικραί αύται αρωγαί ηδύναντο να μεταβάλωσι την αληθή θέσιν +των πραγμάτων. Όπως ορθότατα γράφει ο About (195), «κατά τα έτη +1841, 1842 και 1843 η Ελλάς, με μικρά βοηθήματα εξωτερικά, ηδυνήθη +να επαρκέση εις την υπηρεσίαν του δανείου, <i>πληρώσασα εξ ιδίων +6,300,000 δρ. Μετά την προσπάθειαν ταύτην, ην είναι δίκαιον να λάβη +τις υπ' όψιν, ευρέθη πτωχοτέρα πως ή κατά την ημέραν, καθ' ην +ηναγκάσθη να καταφύγη εις δάνειον, εχρεώστει δε προς τούτοις και +66,842,126 δρ. 46 λεπτά</i>».</p> +<p>Καίτοι κατεβλήθησαν πράγματι πολλαί προσπάθειαι, προκαλέσασαι και +σπασμωδικάς μεταβολάς εν τη οικονομική διοικήσει (196), το έτος +1842 έκλεισε με έλλειμμα τριών εκατομμυρίων, και η αναστολή των +πληρωμών επήρχετο μοιραία. Όπως προλάβωσι ταύτην αι τρεις +προστάτιδες Δυνάμεις έπεμψαν αντιπροσώπους εις συνέδριον, συνελθόν +εν Λονδίνω τη 1η Μαΐου 1843. Το συνέδριον τούτο, εξετάσαν τα +οικονομικά της Ελλάδος, απεφήνατο διά πρωτοκόλλου (197), ότι ήσαν +δυναταί εν τω προϋπολογισμώ ενιαύσιαι οικονομίαι 3,742,000 δρ., και +ότι προς εγγύησιν της υπηρεσίας του δανείου έπρεπε να παραχωρηθώσιν +εις τας προστάτιδας Δυνάμεις αι εισπράξεις του τελωνείου Σύρου. Ο +Όθων αναγκάσθη να παραδεχθή το πρωτόκολλον τούτο, η επισυμβάσα δ' +όμως μεταπολίτευσις ημπόδισε την εφαρμογήν αυτού και συνεπήγαγε +προς τούτοις την αναστολήν της πληρωμής παντός τόκου και παντός +χρεωλυσίου.</p> +<p>Η ιστορία του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων δεν λήγει δ' όμως +ενταύθα.</p> +<p>Είναι λοιπόν ανάγκη, αφ' ου εξητάσαμεν πώς συνωμολογήθη και πώς +εξωδεύθη το δάνειον, να ίδωμεν ποία εξ αυτού προέκυψαν μετά ταύτα, +γεγονότα.</p> +<p> <i>Παρ. Γ'. Διασπραγματεύσεις προς κανονισμόν του Δανείου.</i></p> +<p>Αι διαπραγματεύσεις αύται διαιρούνται εις δύο περιόδους, εις την +από της γ' Σεπτεμβρίου μέχρι της Κατοχής και εις την μετά τον +Κριμαϊκόν πόλεμον. Κατά την πρώτην, αι Δυνάμεις συναισθανόμεναι την +μεγάλην ευθύνην ην έφερον, προκειμένου περί δανείου όπερ, καθώς +παρατηρεί ο Finlay (198), «<i>συνωμολογήθη άνευ της συγκαταθέσεως +του Ελληνικού λαού και εξωδεύθη κατά τον αυτόν τρόπον</i>, +περιωρίσθησαν εις διπλωματικάς διάμαρτυρίας. Η δε Ελληνική +κυβέρνησις, επωφελουμένη εκ των μεταξύ των Δυνάμεων κρατουσών +διχονοιών, αντί να προσπαθήση παντί σθένει να επιδιώξη λογικόν +συμβιβασμόν, περιωρίζετο εις το να δίδη υποσχέσεις και ν' αναγράφη +εν τω προϋπολογισμώ ποσά, ποικίλλοντα κατά τας περιστάσεις, αλλά +ουδέποτε πληρωνόμενα, ή μάλλον πληρωθέντα άπαξ μόνον, και τούτο, ως +θέλομεν ίδη αμέσως, κατόπιν ενεργητικής αλλά μονομερούς επεμβάσεως +της Αγγλίας. Η περίοδος αύτη ενθυμίζει πως άλλην περίοδον, την από +του 1893 μέχρι του 1897.</p> +<p>Μετά τον Κριμαϊκόν πόλεμον όμως αι Δυνάμεις, κρατούσαι την Ελλάδα +εις την διάκρισίν των, επωφελήθησαν εκ τούτου, όπως τη επιβάλωσιν, +ους όρους εθεώρουν αύται δικαίους. Η δε τοιαύτη διαγωγή υπενθυμίζει +και αυτή πρόσφατά τινα γεγονότα.</p> +<p><i>Περίοδος 1843 - 1856</i>. — Κατά την περίοδον ταύτην αι τρεις +προστάτιδες Δυνάμεις περιωρίσθησαν, ως είδομεν, εις απλάς +διαμαρτυρίας. Η μόνη δε ενεργητική πως επέμβασις εγένετο κατά την +πρωθυπουργίαν του Κωλέττη, οπότε η Αγγλική κυβέρνησις παρείχεν +αδιακόπως πράγματα εις το γαλλικόν κόμμα. Πάντων δε των Άγγλων +δριμύτατος ήτο ο Πάλμερστων. Ούτος από του 1845 (199), ως αρχηγός +της αντιπολιτεύσεως, εδήλου ότι είχε καθήκον η Αγγλική κυβέρνησις, +έστω και μόνη, ν' απαιτήση την εκτέλεσιν της συνθήκης του 1832 και +να κάμη χρήσιν του δικαιώματος της επεμβάσεως, όπερ, κατ' αυτόν, +παρείχεν εις την Αγγλίαν το άρθρον 12 § 6. Ο τότε πρωθυπουργός +Ροβέρτος Πηλ αντέκρουσε μεν εν τη βουλή τον Πάλμερστων (200), αλλά +διά του υπουργού επί των εξωτερικών Aberdeen επίεζε μεγάλως τον +Κωλέττην (201), όπως επαναλάβη η Ελλάς την υπηρεσίαν του δανείου. +Η δε πίεσις αύτη, επαναληφθείσα κατά το 1847, ηνάγκασε την +Ελληνικήν Κυβέρνησιν να καταφύγη εις τον φιλέλληνα τραπεζίτην +Εϋνάρδον, όστις έστερξε να προκαταβάλη 500,000 φράγκων, προς +προσωρινήν κατεύνασιν των Αγγλικών απαιτήσεων (202). Προς τούτοις +τη 18/30 Αυγούστου 1847 ο Κωλέττης δι' ανακοινώσεώς του προσεπάθησε +να πείση τας Δυνάμεις, ότι η μη πληρωμή των τόκων του δανείου +ωφείλετο εις τους βουλευτάς και γερουσιαστάς, οίτινες εν σώματι μεν +προσεπάθουν να ελαττώσωσι τους φόρους, ατομικώς δε ηγωνίζοντο όπως +αυξηθώσιν αι δαπάναι εν ταις ιδίαις αυτών επαρχίαις. Ο Κωλέττης +εδήλου ότι προετίθετο να συλλέξη χρήματα διά της πωλήσεως των +εθνικών γαιών. Υπισχνείτο δε προς τούτοις ότι κατά το 1848 θα +πληρώση το τρίτον του τόκου του δανείου, και ότι το προς τον σκοπόν +τούτον ενιαυσίως αφιερούμενον ποσόν θ' αυξήση προοδευτικώς μέχρι +του 1860, οπότε, έλεγεν, η Ελλάς θα ήτο εις θέσιν να πληρώση +ολόκληρον τον οφειλόμενον τόκον. Συνωδά προς την ανακοίνωσιν του +Κωλέττη (203), ανεγράφη εις τον προϋπολογισμόν του 1848 ποσόν +1,278,491 δρ., ίσον προς το τρίτον του διά την υπηρεσίαν του +δανείου υπό των Δυνάμεων προκαταβαλλομένου. Και εδόθησαν μάλιστα +εκτενείς σχετικαί πληροφορίαι υπό του τότε υπουργού των Οικονομικών +Κορφιωτάκη (204). Παρ' όλα ταύτα δ' όμως ουδέ λεπτόν επληρώθη +κατά το 1848. Τα δε ακόλουθα έτη έπαυσε μάλιστα να γίνηται μνεία εν +τω προϋπολογισμώ και του χρεωστουμένου κεφαλαίου, το οποίον επί +τινα έτη ανεγράφετο ως απόδειξις ότι η Ελλάς δεν ενόει ν' απαρνηθή +τας υποχρεώσεις αυτής (205).</p> +<p><i>Περίοδος 1856 - 1864.</i> — Μετά τον πόλεμον της Κριμαίας και την +ειρήνην των Παρισίων, αι Δυνάμεις, απαυδήσασαι εκ των αενάων +διαπραγματεύσεων, απεφάσισαν να λύσωσι το ζήτημα άπαξ διά παντός. +Τριμελής επιτροπή εδρεύουσα εν Αθήναις επεφορτίσθη να μελετήση την +οικονομικήν κατάστασιν της Ελλάδος και να ορίση το ποσόν, όπερ το +Ελληνικόν κράτος ηδύνατο να πληρώση (206). Η επιτροπή αύτη, εκ +των κ. κ. Th. Wyse, Α. Ozeroff και Ch. de Monthérot συγκειμένη, +υπέβαλε τη 12/24 Μαΐου 1859 έκθεσιν προς τας Δυνάμεις (207), εν η +αφ' ου εδεικνύετο αυστηροτάτη προς το εν γένει εν Ελλάδι κρατούν +δημοσιονομικόν σύστημα (208), εξεφράζετο περί του δανείου του +1832 ως εξής:</p> +<p>«Επειδή τα έσοδα του ελληνικού δημοσίου αυξάνονται χωρίς να +εκτελεσθώσιν αι εκ συνθηκών πηγάζουσαι υποχρεώσεις.</p> +<p>«Επειδή, εφ' όσον αυξάνονται τα έσοδα, αναπτύσσονται και τα έξοδα, +χωρίς όμως να δύναται τις να εύρη εις την γενικήν κατάστασιν της +χώρας, είτε εις θαρρύνσεις διδομένας εις την βιομηχανίαν, είτε εις +οιανδήποτε άλλην εκ του κράτους προερχομένην πρωτοβουλίαν, +αντιστάθμισμα των ενιαυσίων θυσιών των προστατίδων Δυνάμεων.</p> +<p>«Η Επιτροπή, λαμβάνουσα υπ' όψιν και το άρθρον XII § 6 της συνθήκης +της 7ης Μαΐου 1832, εσχημάτισε την πεποίθησιν ότι η Ελλάς οφείλει +να συνεισφέρη εις τας υπέρ αυτής κατ' έτος γιγνομένας θυσίας.</p> +<p>«<i>Όσον αφορά εις το ποσόν όπερ δύναται να αιτηθή παρ' αυτής</i>, η +Επιτροπή νομίζει ότι η Ελλάς καλώς διοικουμένη θα ήτο εις θέσιν να +τηρήση όλας τας υποχρεώσεις αυτής, και κατ' ακολουθίαν ότι αι τρεις +Δυνάμεις θα ηδύναντο, χωρίς να παραβιάσωσιν ουδεμίαν αρχήν +δικαιοσύνης, να την υποχρεώσωσι να πληρώση όλους τους υπ' αυτής +οφειλομένους τόκους και χρεωλύσια.</p> +<p>«Εν τούτοις θέλουσα να μη παράσχη δυσκολίας εις την χώραν και να μη +παραβλάψη τας δημοσίας αυτής υπηρεσίας και την κανονικήν αυτής +ανάπτυξιν, η Επιτροπή προτείνει να ορισθή ο ελάχιστος όρος της +συνεισφοράς της Ελλάδος εις 900,000 φρ. (209).</p> +<p>«Προβλέπουσα δε την αύξησιν των εσόδων του Ελληνικού δημοσίου, η +επιτροπή έχει την γνώμην ότι το ποσόν τούτο πρέπει ν' αυξήση +προοδευτικώς κατά περιόδους, αίτινες θα ορισθώσιν, όταν ο τρόπος +της πληρωμής και ο προορισμός των υπό της Ελλάδος πληρωνομένων +ποσοστών θέλωσι κανονισθή».</p> +<p>Εν άλλαις λέξεσιν, η επιτροπή καθιέρου την υποχρέωσιν της Ελλάδος +διά την υπηρεσίαν του δανείου, έχουσα δ' όμως συναίσθησιν αφ' ενός +της ευθύνης των Δυνάμεων διά την συνομολόγησιν και την σπατάλην του +δανείου, βλέπουσα δ' αφ' ετέρου, ως εμμέσως η ιδία ομολογεί, το +δυσανάλογον των πόρων της Ελλάδος και των νομικών αυτής υποχρεώσεων + (210), δεν ετόλμησε να επιρρίψη επί του κράτους ολόκληρον το +βάρος της υπηρεσίας του δανείου (211), περιωρίσθη δε να επιβάλη +εις την Ελλάδα ετησίαν συνεισφοράν προσωρινήν μεν 900,000 φράγκων, +αλλ' επιδεχομένην αύξησιν, εφ' όσον προήγετο ο τόπος.</p> +<p>Τα συμπεράσματα της διεθνούς επιτροπής παραδεχθείσαι άνευ +συζητήσεως αι Δυνάμεις, ήρχισαν αμέσως πιέζουσαι την Ελλάδα, ίνα +τας παραδεχθή και αυτή (212). Μετά τινας διαπραγματεύσεις, η +Κυβέρνησις του Όθωνος υπέκυψεν, και τη 9/21 Ιουνίου ο επί των +εξωτερικών υπουργός Κουντουριώτης εδήλου (213) ότι, αν και αι +προτάσεις των Δυνάμεων ήσαν πολύ διάφοροι των υπό της Ελλάδος +υποβληθεισών (214), η Ελληνική κυβέρνησις είχεν υιοθετήση αυτάς +και επέτυχε την ψήφισιν αυτών υπό των Βουλών.</p> +<p>Οι γνωρίζοντες ότι και σήμερον ακόμη πληρώνομεν 900,000 φράγκων +κατ' έτος διά το δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων, θα υπολάβωσιν +ότι η ανακοίνωσις του Κουντουριώτη έκλεισεν, καθ' όσον αφορά εις +τούτο, την βίβλον των διεθνών διαπραγματεύσεων. Και όμως το πράγμα +δεν έχει ούτω. Το ποσόν των 900,000 φράγκων δεν επληρώθη επί της +Βαυαρικής μοναρχίας ειμή άπαξ, και η επελθούσα μεταπολίτευσις εύρε +το ζήτημα εκκρεμές. Ολίγω δε βραδύτερον, διά της υφ' ημερομηνίαν +12/24 Ιανουαρίου 1864 διακοινώσεώς της, η Ελληνική κυβέρνησις +εζήτησε παρά των τριών προστατίδων Δυνάμεων τρία τινά (215):</p> +<p>1) Την αναβολήν της πληρωμής των τόκων του 1861, 1862, 1863, ούπω +πληρωθέντων.</p> +<p>2) Την παράτασιν επί πέντε έτη της συμβάσεως του 1859, δι' ης η +Ελληνική κυβέρνησις υπεχρεούτο να πληρώση μόνον 900,000 φρ. κατ' +έτος.</p> +<p>3) Το δικαίωμα διά την Ελληνικήν κυβέρνησιν ν' αφιερώση μέρος των +εισοδημάτων της εις την πληρωμήν άλλου χρέους, <i>του της +επαναστάσεως</i> (216), πριν ή καλύψη εξ ολοκλήρου τα έξοδα της +υπηρεσίας του δανείου του 1832.</p> +<p>Αι τρεις Δυνάμεις (217) παρεδέχθησαν μόνον τα δύο πρώτα εκ των +τριών αιτημάτων, απαιτήσασαι σύναμα ως ανταμοιβήν την καθιέρωσιν +κλάδου των εσόδων της Ελλάδος <i>εις την αποκλειστικήν υπηρεσίαν της +συμφωνηθείσης ενιαυσίας δόσεως</i>. Ηρνήθησαν όμως ρητώς να θυσιάσωσι +τα συμφέροντά των χάριν των δανειστών του 1824 και 1825. Η Ελλάς +απαντώσα εξέφρασε την ευγνωμοσύνην της προς τας Δυνάμεις, και +εδήλωσεν ότι ήτο πρόθυμος ν' αφιερώση εις την υπηρεσίαν του δανείου +το τρίτον των εισπράξεων του τελωνείου Σύρου (218). Τούτο εγένετο +δεκτόν και επήλθε τέλος το πέρας διαπραγματεύσεων διαρκεσασών +σχεδόν 22 έτη.</p> +<p>Σημειωτέον ότι εν τω μεταξύ είχε συνομολογηθή η συνθήκη της ενώσεως +των Ιονίων νήσων μετά της Ελλάδος (Λονδίνον, 17 Μαρτίου 1864), εν η +είχε καταχωρισθή όρος, διά του οποίου εκάστη των προστατίδων +Δυνάμεων υπεχρεούτο να παραχωρήση εις την Α. Μ. Γεώργιον τον Α' +τεσσάρας χιλιάδας λιρών στερλινών ετησίως εκ των ποσών, άτινα το +Ελληνικόν ταμείον υπεχρεώθη ν' αποτίνη εκάστη αυτών. Το ποσόν τούτο +των δώδεκα χιλιάδων λιρών στερλινών ετησίως προσδιορίζεται, λέγει η +συνθήκη, εις προσωπικήν προίκισιν της Α. Μ., προς τη ανακτορική +χορηγία τη υπό του νόμου του Κράτους οριζομένη.</p> +<p>Εν συνάψει τω 1865, όπως και σήμερον, η νομική θέσις του ζητήματος +είναι η εξής:</p> +<p>1) Απέναντι του χρέους των 60 εκατ., χάριν του οποίου αι Δυνάμεις +από της συνομολογήσεως μέχρι της αποσβέσεως αυτού κατέβαλον +100,392,833 φράγκα (219), η Ελλάς υποχρεούται να καταβάλλη +ενιαυσίως 900,000 φράγκων, ποσόν, εξ ου το τρίτον παραχωρείται υπό +των Δυνάμεων εις τον Βασιλέα ως πρόσθετος επιχορήγησις.</p> +<p>2) Το ποσόν τούτο των 900,000 φράγκων είναι ο ελάχιστος όρος (έν +minimum), των Δυνάμεων επιφυλαχθεισών το δικαίωμα ν' απαιτήσωσιν +αύξησιν του ποσού τούτου, ευθύς ως τα οικονομικά της Ελλάδος +βελτιωθώσιν (220).</p> +<p>Υπό πρακτικήν όμως έποψιν, το ποσόν από <i>προσωρινού</i> κατέστη +<i>πάγιον</i> (221), παρά δε τας, κατά το 1865, δηλώσεις των Δυνάμεων, +ηδυνήθη η Ελλάς να ικανοποιήση τους δανειστάς του 1824 και 1825, +πριν ή αι εγγυηθείσαι το δάνειον του 1832 Δυνάμεις αποζημιωθώσιν +εντελώς.</p> +<p>Αναπολών δέ τις την όλην ιστορίαν του δανείου δύναται να είπη εν +συμπεράσματι ότι το ενιαυσίως υπό της Ελλάδος καταβαλλόμενον ποσόν +είναι μικρόν εν σχέσει προς τα ποσά τα καταβληθέντα υπό των +Δυνάμεων, δεν είναι δ' όμως δυσανανάλογον παραβαλλόμενον προς τας +ωφελείας (222), ας η πατρίς ημών επορίσθη εκ του δανείου των +εξήκοντα εκατομμυρίων.</p> +<p>Ζήτημα δ' όμως λεπτεπίλεπτον εγείρεται, προκειμένου περί της φύσεως +της ενιαυσίας αποζημιώσεως των 900,000 φρ. Ερωτάται: το ποσόν τούτο +αντιπροσωπεύει μόνον τόκους, ή τόκους και χρεωλύσιον, ή τέλος μόνον +χρεωλύσιον: Η σπουδαιότης του ερωτήματος είναι καταφανής· εάν αι +900,000 φρ. αντιπροσωπεύωσι μόνον τόκους, τούτο σημαίνει ότι, του +προς τας Δυνάμεις χρέους θεωρηθέντος ως παγίου, πληρώνεται, αντί +5%, τόκος 0,90%, και προς τούτοις ότι άνευ νέας συμφωνίας δεν +υπάρχει ελπίς ν' απαλλαγώμεν του χρεωστουμένου κεφαλαίου.</p> +<p>Η απορία αύτη προήλθε κυρίως εκ του ότι ουδέποτε έγινεν επίσημος +σύμβασις περί του ζητήματος· διότι τω 1859 αι μεν Δυνάμεις +<i>απήτησαν</i> απλώς την ενιαυσίαν πληρωμήν ποσού φρ. 900,000, όπερ +εθεώρουν αρκούν προς το παρόν, η δε κυβέρνησις αφ' ετέρου +περιωρίσθη εις το ν' αναγράψη το ποσόν τούτο εις τον προϋπολογισμόν +του επομένου έτους (223).</p> +<p>Η ασάφεια της μεταξύ των Δυνάμεων και της Ελλάδος συμφωνίας είχεν +έκτοτε εκπλήξη το κοινόν· η δε επιτροπή της γερουσίας, μεταξύ άλλων +πληροφοριών ας εζήτησε παρά του υπουργού των οικονομικών, εξέφρασε +και την επιθυμίαν να μάθη «αν η ζητουμένη πίστωσις των 1,005,120 + (900,000 φρ.) θέλει επιφέρη ελάττωσίν τινα και ποίαν επί του +προκειμένου χρέους.» Αλλ' ο επί των οικονομικών υπουργός Λ. +Κουμουνδούρος απήντησεν «ότι η περί τούτου απάντησις ήτο δυσχερής, +διότι το ζήτημα δεν υπάρχει λελυμένον» (224). Της δε επιτροπής +επιμενούσης να λάβη τουλάχιστον ανακοίνωσιν των σχετικών +διπλωματικών εγγράφων, ο υπουργός απήντησεν ότι το συμφέρον του +κράτους δεν επιτρέπει επί του παρόντος την κοινοποίησιν των +εγγράφων εκείνων, <i>αφ' ου η υπόθεσις δεν επερατώθη εισέτι +οριστικώς</i> (225).</p> +<p>Από των δηλώσεων του αειμνήστου Κουμουνδούρου ουδέν συνέβη το +δυνάμενον να διασαφήση τα κατά το σπουδαίον τούτο ζήτημα (226), +εκ τούτου δε προέκυψαν πλείσται αντιφάσεις. Οι ημέτεροι Kοι +Λιακόπουλος και Δυοβουνιώτης (227) φαίνονται νομίζοντες ότι το +ποσόν των 900,000 φρ. δεν είναι ειμή χρεωλύσιον, την αυτήν δε +γνώμην φαίνεται έχων και ο κ. Stourm (228).</p> +<p>Αλλ' οι κ. κ. Λιακόπουλος και Δυοβουνιώτης δεν υποδεικνύουσιν επί +ποίων πληροφοριών βασίζουσι τα πορίσματα αυτών, ο δε κ. Stourm +καταλήγει εις προφανώς εσφαλμένους υπολογισμούς (229).</p> +<p>Ευρεθέντες δ' ούτω προ αδιεξόδου και μάτην ζητήσαντες πληροφορίας +εις το τμήμα του δημοσίου χρέους (υπουργείον των Οικονομικών) και +εις το επί των Εξωτερικών υπουργείον, κατεφύγομεν εις τα γραφεία +του Διεθνούς Ελέγχου. Εκεί δ' επληροφορήθημεν ότι το ζήτημα της +φύσεως της εξ 900,000 φρ. αποζημιώσεως εκανονίσθη τω 1859 υφ' ενός +μυστικού υπομνήματος (mémoire secret) και ότι, καίπερ τα +περιεχόμενα εν τω υπομνήματι τούτος δεν είναι γνωστά, υπάρχουσι +λόγοι να πιστεύηται ότι τα ενιαυσίως πληρωνόμενα 900,000 φράγκα +περιλαμβάνουσι και ποσόν αφιερωνόμενον εις χρεωλυσίαν.</p> +<p>Τας πληροφορίας ταύτας των γραφείων του Ελέγχου επιβεβαιούσι και τα +μετά τον συμβιβασμόν του 1898 δημοσιευθέντα έγγραφα. Πράγματι ο εν +αυτοίς καταχωρισθείς πίναξ του δημοσίου χρέους, ο περιέχων και τα +κεφάλαια των δανείων και τα εισέτι υπολειπόμενα εξ εκάστου ποσά, +προκειμένου περί του δανείου των τριών Δυνάμεων αναγράφει μεν εν τη +πρώτη στήλη, το κεφάλαιον των 100,392,833 φρ., εν τη στήλη δ' όμως +των <i>Μηκέτι αποσβεσθέντων ποσών</i> (Sommes non amorties) αντί +ωρισμένου ποσού σημειοί απλώς την λέξιν <i>mémoire</i> (230).</p> +<p>Οφείλομεν λοιπόν να καταλήξωμεν εις το συμπέρασμα, ότι η ενιαυσία +δόσις μετέχει τόκου και χρεωλυσίου, χωρίς όμως να δυνάμεθα να +ορίσωμεν το ποσόν εκατέρου τούτων. Εις ανάλογον άλλως τε συμπέρασμα +κατέληγε προ ενδεκαετίας ο κ. Ε. F. G. Law, όστις δεν +συμπεριελάμβανεν εις τον πίνακα του δημοσίου χρέους της Ελλάδος το +δάνειον των τριών Δυνάμεων, <i>«καθ' ότι, το ακριβές ποσόν τον χρέους +τούτου δεν φαίνεται ακριβώς καθωρισμένον</i>» (231).</p> +<p> +<BR> +<h4>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'<br> +Βαυαρικά δάνεια και χρέος προς τους κληρονόμους<br> +του Όθωνος.</h4> +<p> +<BR> + <i>Παρ. Α'. — Τα Βαυαρικά Δάνεια (232).</i></p> +<p>Πηγή των λεγομένων Βαυαρικών Δανείων υπήρξαν, ως υπεδείξαμεν και +ανωτέρω, αι εις την έκδοσιν της τρίτης σειράς του δανείου των +εξήκοντα εκατομμυρίων επελθούσαι αναβολαί. Η Ελληνική Κυβέρνησις, +ήτις πάντας τους υπολογισμούς αυτής εβάσιζεν επί της εκδόσεως +ταύτης, ευρέθη, αρχομένου του 1835, εις λίαν στενόχωρον θέσιν, και +ο Λουδοβίκος θέλων, ως λέγει ο ίδιος, να δείξη <i>το προς το +Ελληνικόν έθνος και την Ελληνικήν μοναρχίαν διηνεκές αυτού +ενδιαφέρον</i> (233), έστερξε να προκαταβάλη έν εκατομμύριον φράγκων +προς 4%, αποδοτέον όμως άμα τη εκδόσει των εκ του μεγάλου δανείου +υπολειπομένων 20 εκατομμυρίων.</p> +<p>Το επόμενον έτος, της θέσεως των πραγμάτων μη μεταβληθείσης, ο +Λουδοβίκος προυθυμήθη και πάλιν να έλθη αρωγός, χορηγών όχι πλέον +έν αλλά δύο δάνεια το μεν ενός εκατομ. φράγκων (10 Μαρτίου 1836), +το δε ενός εκατομ. φιορινίων (25 Δεκεμβρίου 1836), πάντοτε προς +τέσσαρα τοις εκατόν.</p> +<p>Ολίγω βραδύτερον εξεδόθη και η τρίτη σειρά των εξήκοντα +εκατομμυρίων, αλλά το εκ της εκδόσεως προκύψαν ποσόν, απερροφημένον +ήδη υπό τόκων και επιτοκίων και προεξωφλημένον υπό παντοίων +ελλειμμάτων του Ελληνικού προϋπολογισμού, δεν επήρκει προς +απόσβεσιν των βαυαρικών δανείων, ανερχομένων εις το σχετικώς +σπουδαίον ποσόν των 4,640,000 δραχμών.</p> +<p>Αντί λοιπόν αμέσου αποτίσεως συνήφθη η σύμβασις της 15 Μαρτίας +1838, δι' ης η Ελληνική κυβέρνησις ανελάμβανε να πληρώση εντός του +έτους το δάνειον του 1835 (1 εκατ. φρ.), διά δε την εξόφλησιν των +άλλων δύο δανείων να πληρώση 500,000 φρ. εντός του 1839 και, μέχρις +αποσβέσεως, ανά έν εκατομμύριον κατά τα ακόλουθα έτη.</p> +<p>Μόλις όμως συνεφωνήθησαν οι όροι ούτοι, εφάνησάν πως βαρείς, και +διά νέας συμβάσεως αι υποχρεώσεις της Ελληνικής κυβερνήσεως +ανεβλήθησαν και ανετράπησαν, απεφασίσθη δηλ. ότι αι πληρωμαί θα +ήρχιζον μόνον τω 1840 και ότι θα επληρώνετο πρώτη η δόσις των +500,000 φρ. Η σύμβασις αύτη εξετελέσθη εν μέρει, της Ελληνικής +κυβερνήσεως καταβαλούσης τας υποσχεθείσας 500,000 φρ. του 1840, και +τας τρεις πρώτας τριμήνους δόσεις (750,000) του 1841, ήτοι εν +συνόλω 1,250,000 φρ. Πλην τότε, υποχρεωθείσα να πληρώση εξ ιδίων +και τους τόκους του ηγγυημένου μεγάλου δανείου και αποζημίωσιν προς +την Τουρκίαν διά τα βακούφια, η Ελλάς ηναγκάσθη να ζητήση νέαν +μετατροπήν των μετά της Βαυαρίας συμφωνιών. Αύτη επετεύχθη διά της +συμβάσεως της 13 Φεβρουαρίου 1842, δι' ης το κεφάλαιον του δανείου +ωρίσθη εις 2,917,711 φρ. αποδοτέα ως εξής: (234)</p> + +<table> +<tr><td></td><td align="right">250</td><td>φρ. τη 18 Νοεμβρίου </td><td>1842</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">250</td><td>φρ. τη 18 Νοεμβρίου </td><td>1843</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">500</td><td>φρ. εις τρεις ίσας δόσεις κατά το </td><td>1844</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">500</td><td>φρ. εις τρεις ίσας δόσεις κατά το </td><td>1845</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">500</td><td>φρ. εις τρεις ίσας δόσεις κατά το </td><td>1846</td></tr> +<tr><td>και</td><td align="right">417,711</td><td>φρ. εις τρεις ίσας δόσεις κατά το </td><td>1847</td></tr> +</table> + +<p>Εξ όλων των δόσεων τούτων η πρώτη μόνον επληρώθη ελαττώσασα το όλον +χρέος εις 2,667,771, πριν δε επέλθη η λήξις της δευτέρας, εξερράγη +η αναίμακτος στάσις της γ' Σεπτεμβρίου, ήτις, προκληθείσα μάλλον εκ +του κατά της βαυαροκρατίας μίσους (235) ή εξ ειλικρινούς πόθου +συνταγματικών θεσμών, δεν ηδύνατο ειμή να έχη τον αντίκτυπον αυτής +επί του ζητήματος της πληρωμής των Βαυαρικών δανείων.</p> +<p>Πράγματι, ενώ η αναστολή της υπηρεσίας του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων παρουσιάσθη πάντοτε ως γεγονός προσωρινόν υπ' ανωτέρας +ανάγκης επιβληθέν, των βαυαρικών δανείων συνεζητήθη αυτή η +νομιμότης. Κατόπιν δε εμπαθών συζητήσεων, οφειλομένων κυρίως εις +την γραφίδα του διευθυντού της <i>Ελπίδος</i> Λεβίδου, η κοινή γνώμη +επίεσε την Εθνοσυνέλευσιν να εκδώση ψήφισμα, ου αι δύο κυριώτεραι +διατάξεις ήσαν αι εξής:</p> +<p>Α') Η Κυβέρνησις οφείλει, τη ευθύνη του Υπουργικού Συμβουλίου, να +λάβη υπ' όψιν όλα τα διαμειφθέντα έγγραφα μεταξύ της Αυλής της +Βαυαρίας και του εν Λονδίνω συμβουλίου των τριών Μεγάλων Δυνάμεων, +αφορώντα εις την εγκατάστασιν της βασιλείας εις την Ελλάδα, και να +καθυποβάλη λεπτομερή έκθεσιν εντός της πρώτης βουλευτικής περιόδου +περί της εκκαθαρίσεως παντός λογαριασμού εξ αυτών των εγγράφων +πηγάζοντος.</p> +<p>Β') Επιβάλλεται το χρέος εις την βουλήν να εξετάση τον λογαριασμόν +τούτον και να επιμεληθή, διά της διπλωματικής οδού και τη +μεσολαβήσει των τριών προστατίδων Δυνάμεων, περί της απαιτήσεως του +εξ αυτού πηγάζοντος χρέους της Βαυαρίας προς την Ελλάδα.</p> +<p>Το ψήφισμα τούτο αινίσσεται τας υποχρεώσεις, ας είχεν αναλάβη η +Βαυαρία, και αίτινες κατεχωρίσθησαν εις τα από 26 Απριλίου 1832 +πρωτόκολλα της διασκέψεως του Λονδίνου, όσον αφορά εις τον κλήρον + (apanage), συμβούλιον της αντιβασιλείας, την ακολουθίαν του +πρίγκιπος και το στρατιωτικόν σώμα (236).</p> +<p>Αλλά προς κατάρριψιν του επιχειρήματος τούτου ήρκει να παρατηρηθή, +ότι η Βαυαρία είχε μεν αναλάβη να πέμψη εν Ελλάδι Βαυαρούς +ανωτέρους πολιτικούς και στρατιωτικούς υπαλλήλους ως διοργανωτάς, +εξακολουθούσα σύναμα να πληρώνη εις αυτούς τους μισθούς ους +ελάμβανον εν τη πατρίδι αυτών, δεν είχεν όμως απαλλάξη την Ελλάδα +της πληρωμής τακτικής αμοιβής, τοσούτω μάλλον δεδικαιολογημένης, +καθ' όσον οι εν λόγω υπάλληλοι ανελάμβανον εν ξένη χώρα υπηρεσίας +εξαιρετικώς βαρείας και επικινδύνους.</p> +<p>Επίσης, το λεχθέν τω 1843 και επαναληφθέν κατά τον συμβιβασμόν του +1880 (237), ότι η διαχείρισις των αντιβασιλέων επεβάρυνε τον +εκλέξαντα αυτούς Λουδοβίκον, είναι υπό νομικήν έποψιν ήκιστα +σοβαρόν επιχείρημα· καθ' ότι η αντιβασιλεία δεν ήτο επίτροπος του +Λουδοβίκου, αλλ' αντιβασιλεία της Ελλάδος, κράτους ανεξαρτήτου, και +κατ' ακολουθίαν δεδεσμευμένου υπό των πράξεων αυτής.</p> +<p>Και είναι μεν αληθές ότι η αποδοχή, ης ετύγχανον τοιαύτα +επιχειρήματα, εξηγείτο εκ του ότι το κοινόν συνέχεε την ανύπαρκτον +νομικήν προς την πραγματικήν ηθικήν ευθύνην, ην φέρουσιν ο μεν +Λουδοβίκος διά τας ατυχείς του εκλογάς, οι δε αντιβασιλείς διά την +ασύνετον αυτών πολιτείαν. Αλλ' είναι επίσης αναμφισβήτητον ότι, εάν +τοιαύται συγχύσεις επιτρέπονται εις τους πολλούς, δεν συγχωρούνται +δ' όμως εις πολιτικούς άνδρας και κοινοβουλευτικάς συνελεύσεις.</p> +<p>Το συμπέρασμα του ψηφίσματος απετέλει άλλως τε καθ' εαυτό είδος +νομικού τέρατος, διότι, όπως παρετήρησεν ορθότατα ο Καλλιγάς + (238), δι' αυτού προετείνετο εις <i>συμψηφισμόν δανείου απαιτητού +ανεκκαθάριστος απαίτησις</i>.</p> +<p>Εν τούτοις η Βαυαρία δεν διεμαρτυρήθη αμέσως. Ότε δε δύο έτη +βραδύτερον ο πρεσβευτής αυτής Gesser εξέφρασε παράπονα διά τε την +καθυστέρησιν των πληρωμών και διά την μη αναγραφήν εν τω +προϋπολογισμώ του αναλογούντος τω δανείω ποσού, ο Κωλέττης απήντησε +διαβιβάζων την γνωστήν έκθεσιν του Μεταξά περί του γενικού +λογαριασμού των εσόδων και των εξόδων από του 1833 - 1843 (239). +Η απάντησις ήτο εύστοχος, αν και υπό νομικήν έποψιν τρωτή, έκτοτε +δε παρήλθον δεκατέσσαρα έτη, χωρίς να γίνη σχεδόν λόγος περί των +Βαυαρικών δανείων (240), ότε αίφνης τη 11 Σεπτεμβρίου 1859 η +Βαυαρική κυβέρνησις ανήγγειλε τη Ελληνική, ότι από του 1849 είχε +παραχωρήση τα δικαιώματα αυτής εις τον πρώην βασιλέα +Λουδοβίκον (241) και εζήτει την πληρωμήν των οφειλομένων κεφαλαίων +και τόκων, ήτοι 1,933,333 φλορίνια και 20 κρέυτζερ.</p> +<p>Πλην παρ' όλην την επιμονήν του Όθωνος, όπως το ζήτημα κανονισθή +δι' αναγραφής επί τούτω ενός εκατομμυρίου εν τω προϋπολογισμώ + (442), η τότε Ελληνική κυβέρνησις ηρνήθη να προβή εις οριστικά +προς τούτο διαβήματα, περιορισθείσα να απαντήση τη Βαυαρία, ότι το +δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων προηγείτο υπό πάσαν έποψιν του +βαυαρικού, και ότι, άμα τω προσεχεί κανονισμώ του πρώτου, θα +ελαμβάνετο φροντίς και περί του δευτέρου (243).</p> +<p>Αι βαυαρικαί απαιτήσεις εφαίνοντο τεθαμμέναι διά παντός, ότε τω +1880 ο Βίσμαρκ, νέος θεός από μηχανής, βλέπων ότι η Ελλάς είχεν +αναγνωρίση τα παλαιά της χρέη και θέλων κατά το σύστημά του να +παράσχη προσωπικήν υπηρεσίαν προς οικογένειαν αποτελούσαν μέρος της +γερμανικής αυτοκρατορίας, ενετείλατο τω γερμανώ πρεσβευτή Ράδοβιτζ +ν' απαιτήση παρά της Ελληνικής κυβερνήσεως τον κανονισμόν του προς +τους κληρονόμους του Λουδοβίκου χρέους. Ο δε σιδηρούς καγκελλάριος, +όπως υποβάλη τας απαιτήσεις του, είχεν εκλέξη στιγμήν, καθ' ην η +Ελλάς, ζητούσα την εκπλήρωσιν της Βερολινίου συνθήκης, δεν ηδύνατο +ν' αναδράμη εις τας συνήθεις αντιρρήσεις· τούτο εννοήσαντες αμέσως +οι ημέτεροι, παρεδέχθησαν μεν κατ' αρχήν την αίτησιν, έπεμψαν δ' +εις Γερμανίαν τον κ. Στέφ. Στρέιτ, όστις μετά περισσής δεξιότητος +χειρισθείς το ζήτημα κατώρθωσεν όπως η Ελλάς επιτύχη πλήρη +εξόφλησιν του Βαυαρικού χρέους, υπολογισθέντος εις 5,600,000 φρ., +πληρώνουσα εις τον πρίγκιπα Φερδινάνδον της Βαυαρίας εφάπαξ το +ποσόν των 2,600,000 φρ.</p> +<p>Τούτου δε γενομένου, επινευούσης και της Ελληνικής βουλής (244), +τα βαυαρικά δάνεια ανήκουσι του λοιπού μόνον εις την δημοσιονομικήν +ιστορίαν.</p> +<p> <i>Παρ. Β'. Χρέος προς τους Κληρονόμους του Όθωνος (245).</i></p> +<p>Το χρέος τούτο συχνάκις συγχέεται μετά του προηγουμένου, την δε +σύγχυσιν προκαλεί το γεγονός ότι εις αμφοτέρας τας περιπτώσεις αι +κατά του Ελληνικού έθνους απαιτήσεις περιήλθον εις χείρας της +οικογενείας των Βιττελσβάχων. Πράγματι δ' όμως τα δύο δάνεια +έχουσιν εντελώς διάφορον φύσιν· το μεν οφείλεται εις προκαταβολάς +του Λουδοβίκου τη Ελληνική κυβερνήσει, το δε εις διάφορα έξοδα, +άτινα έκαμεν εξ ιδίων ο Όθων προς ανέγερσιν των ανακτόρων, προς +αποκατάστασιν των ανακτορικών κήπων, προς οικοδομήν του βασιλικού +φαρμακείου (246) και του βασιλικού ιπποστασίου, καθώς και εις +άλλας τινάς απαιτήσεις (247), άς ο μακαρίτης βασιλεύς είχε κατά +του Ελληνικού δημοσίου.</p> +<p>Το σύνολον των απαιτήσεων του βασιλέως κατά την ημέραν της εξώσεώς +του υπελογίζετο ποικιλοτρόπως: υπό τινων μεν εις 4, υπ' άλλων δε +εις 7 1/2 εκατομμύρια (248). Η δε νομιμότης των συνεζητήθη εις +την εθνοσυνέλευσιν, χωρίς όμως να καταλήξη το σώμα εκείνο εις ουδέν +θετικόν συμπέρασμα (249).</p> +<p>Εν τούτοις οι αντιπρόσωποι των τριών Δυνάμεων συνελθόντες εις +Λονδίνον εζήτουν όπως το προς τον Όθωνα χρέος αναγνωρισθή εν τη +συνθήκη, δι' ης παρεχωρείτο τη Ελλάδι η Επτάνησος. Και τούτο μεν +αληθώς δεν εγένετο, αλλ' η Ελληνική κυβέρνησις, καίπερ δηλώσασα διά +του Χ. Τρικούπη ότι δεν υπήρχεν ιδέα ν' αδικηθή ο έκπτωτος +βασιλεύς, δεν ηδυνήθη να εμποδίση τας Δυνάμεις να προσκαλέσωσιν +αυτήν επισήμως να προβή εν τάχει εις την αποζημίωσιν ταύτην + (250).</p> +<p>Η ακαριαίως σχεδόν υπέρ του Όθωνος αναπτυχθείσα αντίδρασις +συνέτεινεν αφ' ετέρου ουκ ολίγον όπως το ζήτημα μη διαιωνισθή. +Ολίγον δε μετά τον θάνατον του αγαθού εκείνου ανδρός υπεγράφετο υπό +της Ελληνικής κυβερνήσεως και των κληρονόμων αυτού (251) +σύμβασις, δι' ης το προς τον Όθωνα χρέος υπολογιζόμενον εις +4,500,000 (252) ανεγνωρίζετο επισήμως.</p> +<p>Το κεφάλαιον τούτο, συναποφέρον τόκον 4%, υπεχρεούτο η Ελληνική +κυβέρνησις να πληρώση <i>όσον ένεστι θάττον και ει δυνατόν εντός 8 +ετών</i>. Οι περί χρεωλυσίας όμως τεθέντες όροι δεν ετηρήθησαν κατά +γράμμα και το χρέος τούτο αναγράφεται εισέτι εν τω πίνακι του +Δημοσίου χρέους. Πλην η επιτευχθείσα ελάττωσις είναι τόσον σπουδαία + (253), ώστε δεν θα βαρύνη τον προϋπολογισμόν ειμή επ' ολίγα ακόμη +έτη (254).</p> +<p> +<BR> +<h4>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'<br> +Εσωτερικόν χρέος και συντάξεις.</h4> +<p> +</p> +<p>Α'. Εσωτερικόν χρέος.</p> +<p>Επί του θέματος τούτου ολίγον θα ενδιατρίψωμεν, διότι, εξαιρέσει +της προς τας τρεις ναυτικάς νήσους αποζημιώσεως, περί ης +πραγματευόμεθα εν τω επομένω κεφαλαίω, και μικρών προκαταβολών της +Εθνικής Τραπέζης (255), το εσωτερικόν χρέος συνίστατο εξ +υποχρεώσεων των παρελθουσών κυβερνήσεων, εξαργυρώσεων +χαρτονομίσματος, τόκων εγγυοδοσιών και αποδόσεων κεφαλαίων της +πρώτης Εθνικής Τραπέζης. Ένεκα δε της αποσβέσεως των παλαιών χρεών +και της προϊούσης εξαργυρώσεως του χαρτονομίσματος, το χρέος τούτο +προέβη τάχιστα ελαττούμενον. Από 158,148 δρ. τω 1833 περιωρίσθη εις +103,750 τω 1836, 32,198 δρ. τω 1839, και 1,460 τω 1842 (256). Από +του 1843 και εντεύθεν παρατηρείται αληθώς μικρά τις αύξησις, αλλά +και αύτη περιορίζεται εις ομολογίας απέναντι παλαιών απαιτήσεων και +τόκους εγγυοδοσίας υπολόγων, ως εμφαίνει ο εκ του προϋπολογισμού +του 1862 ερανισθείς πίναξ, αναλύων το εσωτερικόν χρέος εις:</p> + +<table> +<tr><td>1) Ομολογίας απέναντι παλαιών απαιτήσεων = </td><td align="right">20,37</td><td></td></tr> +<tr><td>2) Τόκους εγγυοδοσίας υπολόγων =</td><td align="right">6,5</td><td></td></tr> +<tr><td> </td><td align="right">_________</td><td></td></tr> +<tr><td> Σύνολον </td><td align="right">26,87</td><td>δρ. (257)</td></tr> +</table> + +<p> +<BR> +Β'. Συντάξεις.</p> +<p> +<BR> +Συντάξεις επί μακρόν δεν ήτο δυνατόν να υπάρχωσι, και πράγματι δεν +καθιερώθησαν ειμή μετά το 1852. Εν τούτοις ανεγράφοντο εις τον +προϋπολογισμόν και ήσαν μετά το 1843 το σπουδαιότερον τμήμα του +δημοσίου χρέους. Τούτο δε, διότι υπό τον τίτλον τούτον εσημειούντο +ανταμοιβαί ή αποζημιώσεις, άς το έθνος εθεώρει καθήκον να αποτίνη +μετά τον Αγώνα.</p> +<p>Αι <i>Συντάξεις</i> διηρούντο εις τάξεις πέντε:</p> +<p>1) Εις την των <i>Απομάχων</i>, εις ους απενέμοντο συντάξεις δι' +ονομαστικών διαταγμάτων.</p> +<p>Κατά τον προϋπολογισμόν του 1845 (258), υπήρχον 396 απόμαχοι +λαμβάνοντες σύνταξιν μηνιαίαν δρ. 7,305.</p> +<p>2) Εις την των <i>Χηρών και ορφανών</i> ανδρών προσενεγκόντων εκτάκτους +προς την πατρίδα υπηρεσίας.</p> +<p>Τω 1845 η τάξις αύτη περιελάμβανε 1788 άτομα (259) και +προϋπέθετεν έξοδα μηνιαία δρ. 19,064.</p> +<p>3) Εις την των <i>Πρεσβυτών της Φάλαγγος</i>. Η τάξις αύτη περιελάμβανεν +ελαχίστους φαλαγγίτας (260) προβεβηκότας και αναγνωρισθέντας διά +βασιλικού διατάγματος αξίους ιδιαιτέρας βοηθείας.</p> +<p>4) Εις <i>Χορηγήματα απέναντι παλαιών απαιτήσεων</i>. Τα χορηγήματα +ταύτα εδίδοντο εις παλαιούς πιστωτάς του κράτους, ως επί το πολύ +θυσιάσαντας τα πάντα υπέρ του έθνους (261).</p> +<p>Τω 1845 η τάξις αύτη περιελάμβανεν:</p> + +<table> +<tr><td align="right">27</td><td>άτομα λαμβάνοντα από</td><td align="right"></td><td>555-80 δρ. κατά μήνα</td></tr> +<tr><td align="right">6</td><td>άτομα λαμβάνοντα από</td><td align="right"></td><td>70-55 δρ. κατά μήνα</td></tr> +<tr><td align="right">12</td><td>άτομα λαμβάνοντα από</td><td align="right"></td><td>50-34 δρ. κατά μήνα</td></tr> +<tr><td align="right">16</td><td>άτομα λαμβάνοντα από</td><td align="right"></td><td>30-20 δρ. κατά μήνα</td></tr> +<tr><td align="right">50</td><td>άτομα λαμβάνοντα από</td><td align="right"></td><td>15- 6 δρ. κατά μήνα</td></tr> +</table> + +<p>Ήτοι σύνολον 111 ατόμων. — Η μηνιαία επιχορήγησις ήτο δρ. 9,304.</p> +<p>ε') Εις <i>Προικίσεις ορφανών ανδρών διακριθέντων κατά τον Αγώνα</i>. +Τοιαύται προικίσεις είχον εγκριθή:</p> + +<table> +<tr><td>Δι' ειδικών καταλόγων τω</td><td>1833 δρ.</td><td align="right"></td><td align="right">3,800</td></tr> +<tr><td>Δι' ειδικών καταλόγων τω</td><td>1834 δρ.</td><td align="right"></td><td align="right">35,140</td></tr> +<tr><td>Δι' ειδικών καταλόγων τω</td><td>1835 δρ.</td><td align="right"></td><td align="right">51,150</td></tr> +<tr><td>Δι' ειδικών καταλόγων τω</td><td>1836 δρ.</td><td align="right"></td><td align="right">27,140</td></tr> +<tr><td>Διά Β. Διαταγμάτων μέχρι του</td><td>1844 δρ.</td><td align="right"></td><td align="right">33,720</td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right"></td><td align="right"> _______</td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right"></td><td align="right">150,950</td></tr> +</table> + +<p>Εκ του συνόλου τούτου των 150,950 δρ., 73,595 επληρώθησαν και +10,020 ηκυρώθησαν, έμενον λοιπόν τω 1845 δρ. 67,335 πληρωτέαι εις +522 άτομα (262). Αλλ' επειδή αφ' ετέρου είχεν ορισθή ότι αι +ανώτεραι των 200 δρ. προικίσεις θα επληρώνοντο εις γαίας, ο +προϋπολογισμός ανέγραφε διά την ε' τάξιν απλούν κονδύλιον 3000 δρ.</p> +<p>Το σύνολον των <i>συντάξεων</i> συμποσούμενον τω 1833 εις 172,515 δρ., +ανήλθε ταχέως εις 239,329 (1834), 357,976 (1839), και 426,031 δρ. + (1842) Έκτοτε περιωρίσθη πως (263), δύναται δέ τις να λάβη ως +μέσον όρον δια τα μετέπειτα έτη το ποσόν των 400,000 δρ. Ανάγκη δε +να ομολογήσωμεν, ως πράττει και αυτός ο About, ότι τοιούτον ποσόν +δεν ήτο υπερβολικόν, λαμβανομένων υπ' όψιν και των εκτάκτων προς το +έθνος υπηρεσιών και της άκρας πενίας, εις ην υπέπεσον μετά την +επανάστασιν και οι προ αυτής πλουσιώτεροι (264).</p> +<p>Δυστυχώς όμως το κεφάλαιον των συντάξεων δεν περιελάμβανε πάσας τας +πληρωνομένας αποζημιώσεις και όλα τα χορηγήματα, έτεραι δε εύρηνται +εν τοις προϋπολογισμοίς των διαφόρων υπουργείων. Ούτως (265) +αναγράφονται:</p> + +<table> +<tr><td>Εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των Στρα-<br>τιωτικών. Διά μεν την φάλαγγα</td><td align="right">481,763.00, δρ. 30</td><td>)</td><td></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>Διά συντάξεις στρατιωτικάς</td><td align="right"></td><td>)</td><td>δρ. </td><td align="right">579,095.01</td><td></td></tr> +<tr><td>μη αναγραφομένας αναλυτικώτερον</td><td align="right">97,331.00, δρ. 76</td><td>)</td><td></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>Εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των Ναυτικών, διά<BR>τεσσαράκοντα συντάξεις</td><td align="right"></td><td></td><td>δρ. </td><td align="right">9,784.80</td><td></td></tr> +<tr><td>Εν τω προυπολογισμώ του υπουργείου της Παιδείας,<BR>διά συντάξεις εκκλησιαστικάς</td><td align="right"></td><td></td><td>δρ. </td><td align="right">71,103.00</td><td>(266)</td></tr> +<tr><td>Εν τω προϋπολογ. του υπουργ. της Δικαιοσύνης</td><td align="right"></td><td></td><td>δρ. </td><td align="right">2,040.00</td><td></td></tr> +<tr><td>Εν τω προϋπολογ. του υπουργ. των Εσωτερικών, διά<BR>πολιτικάς συντάξεις, μη συμπεριλαμβανομέ-<br>νων δρ. 75,000 διά βοηθήματα</td><td align="right"></td><td></td><td>δρ. </td><td align="right">23,994.00</td><td></td></tr> +</table> + +<p><i>Εν όλω δρ. 686,016</i>, εις ας προσθέτοντες τας 400,000 δρ. των +συντάξεων έχομεν άθροισμα 1,086,016, ήτοι ποσόν υπέρογκον εν +παραβολή προς τα άλλα έξοδα του κράτους (267). Αλλά το πράγμα δεν +περιορίζεται εν τούτω. Είδομεν προ στιγμής ότι ο προϋπολογισμός του +υπουργείου των Εσωτερικών ανέγραφεν 75,000 δρ. διά χορηγήματα, προς +τούτοις τμήμα του προϋπολογισμού των ναυτικών ουδέν άλλο ήτο +ουσιαστικώς ή απλούν χορήγημα. Ιδού τι γράφει ο Κωνσταντίνος +Κανάρης, υπουργός των ναυτικών ων, περί δύο σπουδαιοτάτων κονδυλίων +του υπουργείου, ό διηύθυνεν (268):</p> +<p>« Αξιωματικούς εχομεν 400, εξ ων 306 μένουσι διαθέσιμοι. Διά δε +τους διαθεσίμους τούτους δαπανώμεν κατ' έτος δραχμ. 264,492. Το +κεφάλαιον τούτο είναι μεν μέγα, <i>διότι εξισούται με την του εν +υπηρεσία στόλου ολικήν μισθοδοσίαν</i>, και κατ' έτος βαίνει αυξάνον, +αλλ' όλοι σχεδόν οι διαθέσιμοι αξιωματικοί είναι άνθρωποι, προς ους +το Έθνος οφείλει κατά μέγα μέρος την ελευθερίαν και ανεξαρτησίαν +του.</p> +<p>«Ο λόχος των αποστράτων, αποτελούμενος εκ των μη εντελώς ανικάνων +ναυμάχων, συνεστήθη τω 1833, απαρτίζεται εξ ανδρών 46, και απαιτεί +ενιαυσίαν δαπάνην 24,142 δρ.».</p> +<p>Η <i>Φάλαγξ</i> υπήρξε πηγή άλλων καταχρήσεων. Ο θεσμός ούτος είχε +διπλούν σκοπόν, ον είχε κάλλιστα καθορίση το ιδρύον την Φάλαγγα +βασιλικόν διάταγμα της 18/30 Σεπτεμβρίου 1834. «Η Φάλαγξ ιδρύεται, +λέγει το διάταγμα, διά να δοθή δείγμα της Βασιλικής ευνοίας και της +ευγνωμοσύνης της πατρίδος εις τους γενναίους άνδρας, οίτινες +εχρησίμευσαν ως οδηγοί των συστρατιωτών των εις τον υπέρ της +Ελληνικής ανεξαρτησίας αγώνα, και διά να τοις δοθή ευκαιρία να +διαπρέψωσιν εις την φωνήν του Βασιλέως των διά νέων εκδουλεύσεων». +Ούτως εννοουμένη η Φάλαγξ, ουχί μόνον εδικαιολογείτο τελείως, αλλά +και σπουδαιοτάτας ηδύνατο να προσενέγκη προς το έθνος υπηρεσίας. +Δυστυχώς ούτε υπηρεσίας αξίας λόγου προσήνεγκεν ούτε διωργανώθη +συνετώς.</p> +<p>Ούτω περιελήφθησαν εν αυτή 900 αξιωματικοί, ων πολλοί ουδέ κατά +φαντασίαν υπήρξαν <i>οδηγοί των συστρατιωτών των</i>. Εκ δε της +εξογκώσεως ταύτης των στελεχών προέκυψεν η υπερβολική ενιαυσία +δαπάνη ενός εκατομμυρίου. Εδέησε λοιπόν ταχέως να μετριασθή το +κακόν, και εξεδόθη προς τούτο τω 1838 νόμος θεσπίζων ότι, όσοι εκ +των φαλαγγιτών δεν ήθελον να μείνωσιν εις τετραρχίας ενεργητικάς, +ηδύναντο να λάβωσι προικοδοτήσεις εις γαίας αναλόγους προς το +σύνολον των μισθοδοσιών των. Τα αποτελέσματα του νόμου τούτου +υπήρξαν κατ' αρχάς λίαν ευεργετικά· ο αριθμός των φαλαγγιτών +περιωρίσθη από 900 εις 350 (269) και η εν τω προϋπολογισμώ +αναγραφομένη δαπάνη από ενός εκατομμυρίου εις 400,000 δρ. Δυστυχώς +πολλοί φαλαγγίται δεν εφρόντισαν ν' ανταλλάξωσι τα εις αυτούς +δοθέντα γραμμάτια αντί γαιών, αλλά πωλήσαντες αυτά αντί 25 και 30% +της αξίας, και σπαταλήσαντες τα συλλεχθέντα, ταχέως περιέπεσον εις +την εσχάτην ένδειαν (270). Τότε δε αντί να υποστώσι τα αντίποινα +της ατασθαλίας των, ήγειραν νέας κατά του δημοσίου απαιτήσεις και +έχοντες ισχυρούς πολιτικούς προστάτας, επέτυχον, πράγμα απίστευτον, +νέαν αυτών κατάταξιν εις την Φάλαγγα, ης ο προϋπολογισμός ανήλθε +και πάλιν από 400,000 εις σχεδόν 500,000 δραχμών (271).</p> +<p>Έτη δέ τινα μετά ταύτα, ότε πλέον ο αριθμός των φαλαγγιτών είχε +περιορισθή εις 240, εψηφίσθη ο νόμος «Περί συντάξεως και +προικοδοτήσεως της εν ενεργεία Φάλαγγος» της 12 Οκτ. 1856, όστις, +ισοδυναμών εν τοις πράγμασι προς διάλυσιν της Φάλαγγος, μετέτρεψε +τον εις τους φαλαγγίτας πληρωνόμενον μισθόν εις σύνταξιν και +συμπεριέλαβεν αυτόν εις τας υπό του υπουργείου των Στρατιωτικών +πληρωνομένας συντάξεις.</p> +<p>Και ταύτα μεν καθ' όσον αφορά εις τας <i>συντάξεις</i> μέχρι του 1852. +Αλλ' από της εποχής εκείνης ομολογουμένως τα πράγματα μετεβλήθησαν. +Πρώτον παρερχομένων των ετών επέστη η ανάγκη εγκαθιδρύσεως αληθούς +συστήματος συντάξεων στρατιωτικών, ναυτικών και πολιτικών, και επί +τούτω εψηφίσθη σειρά νόμων. Δεύτερον αι συντάξεις δεν διηρούντο +πλέον εις πέντε τάξεις, αλλ' ανεγράφοντο κατά είδος. Ο δε +προϋπολογισμός του 1862, ο τελευταίος της Βαυαρικής Δυναστείας, +υπολογίζων την υπηρεσίαν του δημοσίου χρέους εις 2,848,889, +περιλαμβάνει τον εξής <i>Αναλυτικόν Πίνακα</i>:</p> + +<table> +<tr><td><b>ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ</b></td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td><td align="right"><td></td></tr> +<tr><td>1) <i>Στρατιωτικαί</i></td><td></td><td align="right">Άτομα</td><td align="right">Συντάξεις</td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>α') Παλαιαί από του 183</td><td>)</td><td align="right">1.780</td><td align="right">559.998</td><td align="right">)</td><td></td></tr> +<tr><td>β') Νέαι από του 1852</td><td>)</td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>γ') Αποστρατ. μισθ. φάλαγγος</td><td></td><td align="right">323</td><td align="right">313.782</td><td align="right">)</td><td></td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right">_____</td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right">2.103</td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>δ') Ενδεχ. αυξήσεις</td><td></td><td align="right"></td><td align="right">25.000</td><td align="right">)</td><td></td></tr> +<tr><td>ε’) Αύξησις 20% επί μισθών φάλαγγος</td><td></td><td align="right"></td><td align="right">62.756</td><td>)</td><td>961.500</td></tr> +<tr><td>.</td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>2) <i>Ναυτικαί</i></td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>α') Παλαιαί από τoυ 1834</td><td>)</td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>β') Νέαι από του 1853</td><td>)</td><td align="right">592</td><td align="right">146.658</td><td align="right">)</td><td></td></tr> +<tr><td>γ') Αποστρατευτικοί μισθοί ναυτικών <br>Επιτάκτων</td><td></td><td align="right">202</td><td align="right">221.990</td><td align="right">)</td><td></td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right">___</td><td align="right">_______</td><td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right">794</td><td align="right">462.448</td><td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>Ενδεχ. αυξήσεις</td><td></td><td align="right"></td><td align="right">25.000</td><td align="right">)</td><td></td></tr> +<tr><td>Αύξησις 20% επί μισθών Επιτάκτων</td><td></td><td align="right"></td><td align="right">44.394</td><td>)</td><td>438.046</td></tr> +<tr><td>.</td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>3)<i> Εκκλησιαστικαί</i></td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>Παλαιαί από του 1834</td><td></td><td align="right">28</td><td align="right">14.049</td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>,</td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>4)<i>Πολιτικαί</i></td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>α') Παλαιαί από του 1834</td><td>)</td><td align="right">31</td><td align="right">52.928</td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>β') Νέαι από του 185</td><td>)</td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>-</td><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td>5)<i>Προίκισις ταμείου Πολιτ. <br>Συντάξεων</i> (272)</td><td></td><td align="right"></td><td align="right">100.000</td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right"></td><td align="right">_________</td><td align="right"></td><td></td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right"></td><td align="right">1.566.523</td><td align="right"></td><td></td></tr> +</table> + + +<p>Οπωσδήποτε, όμως, παρ' όλας τας εξωτερικάς αλλαγάς, σπουδαίον μέρος +των νέων συντάξεων εξηκολούθει να μη είναι άλλο ή ανταμοιβή +παρελθουσών και κατά το μάλλον ή ήττον πραγματικών πατριωτικών +υπηρεσιών (273).</p> +<p> +<BR> +<h4>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'.<br> +Xρέος προς τας ναυτικάς νήσους.</h4> +<p> +<BR> +Γνωστόταται είναι αι προς το Έθνος υπηρεσίαι των τριών νήσων Ύδρας, +Σπετσών και Ψαρών, αίτινες, υποστάσαι σχεδόν όλον το βάρος του κατά +θάλασσαν αγώνος, εκλήθησαν και <i>ναυτικαί</i>. Γνωστόταται δ' είναι +επίσης αι μεγάλαι χρηματικαί θυσίαι, δι' ων αι νήσοι αύται +ηδυνήθησαν να καλύψωσι τα έξοδα του αρίστου στόλου, ον είχον +καταρτίση.</p> +<p>Το δε μέγεθος των θυσιών εκείνων δύναταί τις ν' αντιληφθή κάλλιον, +αναλογιζόμενος αφ' ενός μεν ότι αι θυσίαι αύται ανήρχοντο εις 18 +εκατ. δρ. νέων (274), ήτοι εις ποσόν ακόμη σήμερον υπέρογκον διά +τρεις μικράς νήσους, αφ' ετέρου δε ότι τα εξ άλλων πηγών καθ' όλην +την Επανάστασιν εις το δημόσιον εισαχθέντα συμποσούνται περίπου εις +37,800,000 δρ. Επειδή δε πάλιν εκ των 37,800,000 δρ. τούτων, μόνον +22,500,000 δρ. κατεβλήθησαν υπό Ελλήνων (αι 15,300,000 άλλαι +προήλθον εκ των εξωτερικών δανείων), άγεταί τις, μετά του +Παπαρρηγοπούλου (275), εις το συμπέρασμα, ότι το σύνολον των +χρηματικών εισφορών της όλης Ελλάδος ολίγον υπερβαίνει τας των +τριών νήσων.</p> +<p>Παρατηρητέον προς τούτοις ότι αι θυσίαι αύται εγένοντο εν ταις +ναυτικαίς νήσοις, ουχί, όπως εν τη λοιπή Ελλάδι, υφ' όλων των +τάξεων, αλλά μόνον υπό των προκρίτων (276), ιδίως δε υπό των +Κουντουριωτών (277)·</p> +<p>Το όλως έκτακτον των προς την πατρίδα υπηρεσιών των τριών νήσων +συνησθάνθησαν ανέκαθεν αι Ελληνικά κυβερνήσεις, αποζημιώσασαι μεν +αυτάς κατά την επανάστασιν (278), βραδύτερον δε αναγνωρίσασαι τας +απαιτήσεις αυτών, εν ώ οι λογαριασμοί των θυσιών της Πελοποννήσου +και της Στερεάς μένουσιν εισέτι ανεκκαθάριστοι (279).</p> +<p>Αναγνώρισις τον Χρέους — Ο Νόμος του 1853</p> +<p>Η ιστορία της αναγνωρίσεως των προς τας τρεις νήσους υποχρεώσεων +είναι μακρά. Από της 14 Απριλίου 1823 αι νήσοι ζητούσι παρά της εν +Άστρει συνελεύσεως, όπως η Πελοποννησιακή γερουσία αναλάβη την +αποζημίωσιν αυτών (280). Μετά μακράν συζήτησιν, καθ' ην ανεγνώσθη +και έγγραφον διαφόρων πελοποννησίων στρατηγών προς τας τρεις νήσους + (281), η πρότασις αυτών εγένετο δεκτή. Ολίγω δε βραδύτερον η εν +Επιδαύρω εθνική συνέλευσις απεφάσισε ν' αναγνωρισθώσιν ως δημόσια +χρέη και τα από του 1823 μέχρι του 1826 γενόμενα και αποδεδειγμένα +έξοδα (282).</p> +<p>Ο Κυβερνήτης βαίνων έτι πρόσω συνέστησεν εις την Δ' εθνικήν +συνέλευσιν να λάβη υπ' όψιν τας αναφοράς των τριών νήσων (283), +έδωκε δε εις αυτάς και προσωρινάς μικράς αποζημιώσεις (284).</p> +<p>Ο Καποδίστριας όμως εδολοφονήθη πριν ή κανονισθή το ζήτημα και επί +μακρόν ενομίσθη ότι αι απαιτήσεις των τριών νήσων θα ελάμβανον την +τύχην των αξιώσεων της λοιπής Ελλάδος. Τούτο εγέννησε μάλιστα και +ταραχάς εν Ύδρα (285). Πλην, ως είπομεν, το έθνος είχε την +συναίσθησιν ότι αι υποχρεώσεις αυτού προς τας τρεις ναυτικάς νήσους +είχον τι το εξαιρετικόν. Προς τούτοις οι έχοντες απαιτήσεις +νησιώται, εκτός του ότι ήσαν ολίγοι και κάτοχοι αναμφισβητήτων +τίτλων, ήρχισαν να λαμβάνωσι, λόγω των υπηρεσιών αυτών, παντοίας +χορηγήσεις και συντάξεις (286). Εθεωρήθη λοιπόν εν ταυτώ +επάναγκες και δίκαιον ν' αποκατασταθή ποια τις ισότης μεταξύ των +δικαιούχων, δι' ειδικού νόμου, όστις εψηφίσθη τη 22α Ιανουαρίου +1853 (287). Τρία έτη βραδύτερον, τη 12η Ιουλίου 1856, Βασιλικόν +Διάταγμα ώρισε τας απαιτήσεις των νήσων εις δρ. παλαιάς 20,000,000 + (288) (18,000,000 δρ. νέας), απέναντι των οποίων εδίδετο το υπό +του νόμου ορισθέν ενιαύσιον χορήγημα δρ. παλ. 200,000, ήτοι τόκος +1%.</p> +<p>Η προσωρινή αύτη κατάστασις, ήτις παρετάθη μέχρι του παρόντος +έτους, υπ' ουδεμίαν έποψιν ήτο ικανοποιητική. Διότι αφ' ενός μεν +ούτε αι προς τας τρεις νήσους πολλάκις επισήμως αναγνωρισθείσαι +υποχρεώσεις εξετελούντο, και πράγματι τόκος 1% δυσκόλως δύναται να +υποληφθή ως αρκούσα αποζημίωσις, ούτε το κεφάλαιον του χρέους του +δημοσίου ωρίζετο μετά τινος ακριβείας. Αφ' ετέρου δε παρατεινομένης +της καταστάσεως και αυτός ο νόμος του 1853 εστερείτο καθ' ημέραν +του πατριωτικού εκείνου χαρακτήρος, όστις εδικαιολόγει το +εξαιρετικόν αυτού· καθ' ότι παρερχομένων των ετών οι αρχικοί +δικαιούχοι απεξενούντο των δικαιωμάτων και υπήρχε κίνδυνος μήπως +θάττον ή βραδύτερον πάντα τα χορηγήματα και μετ' αυτών αι +απαιτήσεις εξοφλήσεως εις το άρτιον περιέλθωσιν εις οικογενείας, +προς ας ουδεμίαν το έθνος ώφειλεν ευγνωμοσύνην.</p> +<p>Ούτως εχόντων των πραγμάτων, εδέησεν η Κυβέρνησις να επέμβη. +Υπεβλήθη δε υπ' αυτής νομοσχέδιον, διά του οποίου ανεγνωρίζοντο αι +προς τας ναυτικάς νήσους υποχρεώσεις και ελαμβάνετο φροντίς προς +απόσβεσιν αυτών, χωρίς όμως να επιβαρυνθή σπουδαίως ο +προϋπολογισμός.</p> +<p>Αι κυριώτεραι διατάξεις του νομοσχεδίου τούτου, νυν νόμου ΓΚΕ' της +16ης Ιουνίου 1904, είναι αι εξής:</p> +<p>Αι απαιτήσεις των τριών νήσων αναγνωρίζονται χρέος δημόσιον, ου το +κεφάλαιον ορίζεται άπαξ διά παντός εις 18 εκατ. δρ. Απέναντι του +κεφαλαίου τούτου και <i>επί τη βάσει των μέχρι τούδε χρηματικών +ενταλμάτων</i>, εκδίδονται τοις δικαιούχοις ονομαστικαί ή και ανώνυμοι +ομολογίαι αποφέρουσαι τόκον 1%.</p> +<p>Κανονισθέντος δε ούτω του κεφαλαίου του χρέους, ο νέος νόμος +μεριμνά περί της αποσβέσεως αυτού, προς τούτο δε ορίζει ότι:</p> +<p>α') Διά την υπηρεσίαν του νέου δημοσίου χρέους, εις τας μέχρι τούδε +αναγραφομένας εν τω προϋπολογισμώ 180,000 δρ. προστίθεται ενιαυσίως +ποσόν 20,000 δρ. αντιπροσωπευουσών το χρεωλύσιον, όπερ θέλει +αυξάνεσθαι κατ' έτος διά των τόκων των διά κληρώσεως αποσβεννυμένων +ομολογιών. Επειδή δε προφανώς η μέθοδος αύτη της χρεωλυσίας είναι +βραδυτάτη, ο νόμος προσθέτει</p> +<p>β') Αι νέαι ομολογίαι γίνονται δεκταί έτι τω αρτίω εις προεξόφλησιν +ανανεουμένου προς το δημόσιον χρέους, και εις πληρωμήν δόσεων +Εθνικών και Εκκλησιαστικών κτημάτων, δηλαδή εν άλλαις λέξεσιν <i>εις +απότισην δυσχερώς εισπραττομένων χρεών</i>.</p> +<p>Διά του διπλού τούτου μέσου υπολογίζεται υπό της βραχυτάτης +εισηγητικής του νομοσχεδίου εκθέσεως (289), ότι εντός ουχί μακρού +χρόνου και άνευ θυσίας διά το δημόσιον θέλουσιν αποσβεσθή αι +εκδοθησόμεναι ομολογίαι. Η δε απόσβεσις αύτη επιταχύνεται και διά +του άρθρου 8, ορίζοντος ότι, εάν εντός πέντε ετών από της +δημοσιεύσεως δεν ήθελε ζητηθή η έκδοσις ομολογιών, παν δικαίωμα επί +των διά του νόμου τούτου χορηγουμένου πλεονεκτήματος διαγράφεται.</p> +<p>Ο ούτω συνοψισθείς νόμος της 16 Ιουνίου δεν έτυχε πολύ ευμενούς +υποδοχής. Παρετηρήθη πράγματι έν τισιν οργάνοις του τύπου, ότι +ήθελεν είναι ίσως χρήσιμος και δίκαιος ψηφιζόμενος προ +πεντηκονταετίας, ότε οι τίτλοι ευρίσκοντο έτι εις χείρας των +αρχικών δικαιούχων, αλλ' ότι έκτοτε οι τίτλοι ούτοι είχον ως επί το +πολύ πωληθή εις ευτελή τιμήν, και συνεπώς ότι ο νέος νόμος, ο +σκοπών την αμοιβήν μεγάλων προς την πατρίδα υπηρεσιών, θα ανταμείψη +μόνον την οξυδέρκειαν ευφυών κερδοσκόπων.</p> +<p>Υπάρχει βεβαίως ποιά τις αλήθεια εν ταις σκέψεσι ταύταις, αλλά δεν +νομίζω αυτήν αρκούσαν, όπως απορριφθή η αρχή του νόμου της 16ης +Ιουνίου. Διότι αφ' ενός μεν πλείστοι των αρχικών δικαιούχων, ως +επείσθην εκ προχείρου ανακρίσεως, δεν απεξενώθησαν των δικαιωμάτων +των, αφ' ετέρου δε πάσα αναβολή εις τον διακανονισμόν του χρέους θα +είχεν ακριβώς το αποτέλεσμα να ελαττώνη βαθμηδόν τον αριθμόν των +οικογενειών, ων ο νομοθέτης του 1853 ηθέλησε ν' ανταμείψη τας +υπηρεσίας. Επειδή δε μοιραίως ώφειλε κανονισμός τις να επέλθη, ήτο +σύμφωνον προς το πνεύμα του νόμου να γίνη ο κανονισμός ούτος όσον +ένεστι θάττον.</p> +<p>Όσον αφορά νυν εις τας λεπτομερείας του νόμου, πολλά δύναται τις +βεβαίως ν' αντείπη. Συνέτεινεν αναμφιβόλως εις την ατέλειαν αυτού η +έλλειψις προκαταρκτικής μελέτης (290), και η σπουδή μεθ' ης ο +νόμος εψηφίσθη.</p> +<p>Εκ της αμελείας και της σπουδής ταύτης προέκυψαν δυσκολίαι εις την +εφαρμογήν του νόμου, το δε προς εκτέλεσιν του νόμου εκδοθέν +βασιλικόν διάταγμα περιέπλεξεν, έτι πλέον τα πράγματα (291). Ουχ +ήττον όμως ο νέος νόμος, μετά τινων τροποποιήσεων ή άνευ τοιούτων, +δεν θα βραδύνη να εφαρμοσθή, εφαρμοζόμενος δε θα έχη, ως είπομεν, +το πλεονέκτημα ν' αποσβέση από του προϋπολογισμού βάρος μη ακριβώς +καθωρισμένον και όπερ ένα σχεδόν αιώνα μετά την επανάστασιν δεν +ανταποκρίνεται πλέον εις τον αρχικόν αυτού σκοπόν.</p> +<p> +<BR> +<h4>ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ<BR> +ΕΠΙ ΤΟΥ Β' ΒΙΒΛΙΟΥ</h4> +<p> +<BR> +Ανασκοπούντες νυν τα κατά το Δημόσιον χρέος επί της Βαυαρικής +Δυναστείας, παρατηρούμεν ότι η αντιπάθεια του Όθωνος προς τα +δάνεια, η αναστολή της υπηρεσίας των δανείων των τριών Δυνάμεων και +των Βαυαρικών, καθώς και η μη αναγνώρισις των δανείων της +ανεξαρτησίας, κατέληξαν αφ' ενός μεν εις το να βαρυνθή ελάχιστα ο +προϋπολογισμός, αφ' ετέρου δ' όμως να φθάση το ονοματικόν χρέος της +Ελλάδος εις ύψη δυσθεώρητα.</p> +<p>Και εν ώ η αποστροφή του Βασιλέως προς τα δάνεια, εξηγουμένη και εκ +του ότι μόνον υπό επαχθεστάτους όρους ηδύνατο τότε να δανεισθή η +Ελλάς, είναι αξία παντός επαίνου, η μη επιδίωξις συμβιβασμού ως +προς τα μεγάλα ημών εξωτερικά δάνεια είναι τοσούτω μάλλον +κατακριτέα, καθ' όσον ηναγκάσθημεν βραδύτερον να υποβληθώμεν ένεκεν +αυτών εις βαρείας θυσίας.</p> +<p>Ανεξαρτήτως νυν πάσης κρίσεως περί της δημοσιονομικής ταύτης +πολιτείας, παρατηρούμεν ότι το δημόσιον χρέος της Βαυαρικής +Δυναστείας εις τας παραμονάς της πτώσεως αυτής συνοψίζεται ως εξής:</p> +<p>α') Δάνειον του 1824 και 1825.</p> +<p>Εκ των δανείων έμενον εν κυκλοφορία ομολογίαι αξίας 2,250,615 + (292).<BR> +<i>Εις ταύτας προσθετέοι οι καθυστερούμενοι τόκοι από του 1826</i>.</p> +<p>β') Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. +<i>Εις το χρεωστούμενον κεφάλαιον προσθετέοι και οι τόκοι από τον +1843</i>.</p> +<p>γ') Τα Βαυαρικά Δάνεια.</p> +<p><i>Εκ τούτων υπελείπετο κεφάλαιον 2,700,000 δρ., εις ό προσθετέοι, ως +και άνω</i>, οι τόκοι από του 1843.</p> +<p>δ') Το εσωτερικόν χρέος, απαρτιζόμενον καθ' ολοκληρίαν σχεδόν εκ +του χρέους προς τας ναυτικάς νήσους, <i>χρέους υπολογισθέντος εις 20 +εκατ. παλαιών δραχμών</i> (293).</p> +<p>ε') <i>Αι Συντάξεις</i>, περιλαμβάνουσαι, και μετά το 1852, αποζημιώσεις +ή ανταμοιβάς σχετιζομένας προς τον Αγώνα.</p> +<p>Απέναντι του ονοματικού τούτου χρέους, ου το βάρος είναι δύσκολον +να υπολογισθή μετά τινος ακριβείας (294), ο τελευταίος +προϋπολογισμός της Βαυαρικής Δυναστείας αναγράφει τον εξής πίνακα:</p> + +<table> +<tr><td>ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ</td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td><i>Χρέος εξωτερικόν</i></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>1) Απόδοσις εις λογαριασμόν των <br>προκαταβολών των Δυνάμεων</td><td align="right">1,005,120</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>2) Προμήθεια κτλ. δανείου Ρόσχιλδ</td><td align="right">50,376</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">_________</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">1,055,496</td><td align="right">(295)</td></tr> +<tr><td><i>Χρέος εσωτερικόν</i></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>1) Χορήγημα Ναυτικών νήσων</td><td align="right">200,000</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>2) Ομολογ. απέναντι παλαιών απαι-<br>τήσεων</td><td align="right">20,370</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>3) Τόκοι εγγυοδοσίας υπολόγων</td><td align="right">6,500</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">_______</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">226,870</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td><i>Συντάξεις</i></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>1. Στρατιωτικαί</td><td align="right">961,600</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>2. Ναυτικαί</td><td align="right">438,046</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>3. Εκκλησιαστικαί</td><td align="right">14,049</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>4. Πολιτικαί</td><td align="right">52,928</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>5. Προίκισις ταμείου Εθν. συντάξεων</td><td align="right">100,000</td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">________</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">1,566,523</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Σύνολον</td><td align="right"></td><td align="right">2,848,899 </td><td align="right">(296)</td></tr> +</table> + +<h5>ΤΕΛΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ</h5> +<h3 style="text-align:center">ΠΙΝΑΞ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ</h3> +<p>ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ<br> + (σελ. ε' - ιε')</p> + +<h4>ΒΙΒΛION A'</h4> +<p>ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825)</p> +<p>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' Έκδοσις και χρήσις α' Δανείου.</p> +<p>Εισαγωγικαί παρατηρήσεις σελ. 1 - 3. — Τα οικονομικά της Ελλάδος +κατά την επανάστασιν (Δημόσιαι πρόσοδοι, λαφυραγωγία, εκούσιαι και +καταναγκαστικαί εισφοραί)· σελ. 4 - 8 — Ανάγκη δημοσίου δανείου. +Πρώται διαπραγματεύσεις (Κεφαλάς Ολύμπιος, Μεταξάς, ο Jourdain και +οι ιππόται της Ρόδου, Ρώμας)· κάθοδος εις Ελλάδα των Ρούπενθαλ, +Πήκοκ και Βουίτς· σελ. 8 - 13.</p> +<p>Νέαι διαπραγματεύσεις, ο Λουριώτης και ο Blaquière, ανάμιξις του +Greek Committee· αποστολή εις Αγγλίαν I. Ορλάνδου, Α. Λουριώτου και +I. Ζαΐμη· σελ. 13 - 15. — Κατάστασις του Λονδινίου Χρηματιστηρίου· +κερδοσκοπική μανία, δάνεια Κύπρου και Ηπείρου· σελ. 15 - 17. — +Επιτυχία Ελληνικού δανείου 800,000 Λ., οι όροι της εκδόσεως - σελ. +17 - 18. — Αποστολή των χρημάτων, τα κατά την αποστολήν επεισόδια· +σελ. 18 - 19. — Άφιξις των χρημάτων εις Ελλάδα· ελεεινή χρήσις +αυτών· κρίσεις Φίνλεϋ και Γερβίνου· σελ. 19 - 21.</p> +<p>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' Έκδοσις και χρήσις β' Δανείου.</p> +<p>Διαπραγματεύσεις περί νέου δανείου εν Παρισίοις και Λονδίνω· σελ. +22 - 23 — Επιτυχής έκδοσις δανείου δύο εκατομμυρίων στερλινών· +αθλία διαχείρισις του δανείου· ο Ορλάνδος, ο Λουριώτης και η +<i>τετραρχία</i>· κρίσεις περί των Ελλήνων επιτρόπων· σελ. 23 - 27.</p> +<p>Ανάλυσις της χρήσεως του β' δανείου· σελ. 28 - 29. — Παρ. Α'. <i>Ποσά +διατεθέντα εν τω χρηματιστηρίου του Λονδίνου</i> αθρόαι και +σκανδαλώδεις εξαγοραί ομολογιών· σελ. 29 - 33.</p> +<p>Παρ. Β'. Χρήματα διατεθέντα εις στρατιωτικάς και ναυτικάς +παρασκευάς.</p> +<p>I. <i>Προμήθεια όπλων, καννονίων και πολεμεφοδίων·</i> σελ. 34 - 35.</p> +<p>II. <i>Κατασκευή ατμοπλοίων εν Αγγλία. — Εμφάνισις Κόχραν</i> (Ανάγκη +ατμήρους στόλου· σχέδιον του Hastings· επέμβασις της τετραρχίας· +ανάμιξις του Κόχραν, επιβλαβείς αυτής συνέπειαι· διασπάθησις +160,000 Λ. - ο παραγγελθείς στολίσκος αποβαίνει πάντη άχρηστος τη +Ελλάδι) σελ. 35 - 40.</p> +<p>III. <i>Ναυπήγησις Φρεγατών εν Αμερική. — Αποστολή Κοντοσταύλου</i> +παραγγελία φρεγατών εν Νέα Υόρκη· νέα σκάνδαλα, ο στρατηγός +Λαλλεμάν και οι κ. κ. Λερουά, Βαγιάρ και Σα· αποστολή Κοντοσταύλου +εις Ουασιγκτώνα· ο εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις κρατών +φιλελληνισμός, επέμβασις της Αμερικανικής κυβερνήσεως· νέαι +δυσκολίαι, η αιρετοκρισία και ο αιρετοκρίτης Πραττ· κάθοδος της +<i>Ελλάδος</i> εις Ναύπλιον υπηρεσίαι του Κοντοσταύλου, προς το Έθνος) +σελ. 40 - 46.</p> +<p>Παρ. Γ'. Χρήματα περιελθόντα εις χείρας Ελληνικάς (Σπατάλη των +περισωθέντων 308,000 Λ. Αι ευθύναι Ορλάνδου και Λουριώτου) σελ. 46 +- 49.</p> +<p>Συμπέρασμα περί του β' δανείου· σελ. 49 - 50 — Δάνεια προς διάσωσιν +του Μεσολογγίου· αποτυχία αυτών σελ. 50 - 51.</p> +<p>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' Διαρρύθμισις των δανείων της Ανεξαρτησίας.</p> +<p>Νομική άποψις του ζητήματος· αι υποχρεώσεις της Ελλάδος· σελ. 52 - +54.</p> +<p>Πρώται διαπραγματεύσεις 1827 - 1832. (Ψηφίσματα Εθνικών Συνελεύσεων +Άργους και Τροιζήνος· έκθεσις και σχέδιον της επί των δανείων +επιτροπής· σχέδιον αποσβέσεως των δανείων διά παραχωρήσεως εθνικών +γαιών) 54 - 57. — Λόγοι δι' ους αι διαπραγματεύσεις δεν κατέληξαν· +σελ. 57 - 58. — Παράτασις της καταστάσεως καθ' όλην την βασιλείαν +του Όθωνος· σελ. 58.</p> +<p>Ανάγκη διακανονισμού των δανείων (λόγοι ηθικοί και λόγοι υλικοί) +σελ. 58 - 60. — Αναβολή του συμβιβασμού και αιτίαι αυτής σελ. 60 - +63.</p> +<p>Νέαι διαπραγματεύσεις 1866 - 1872. (Προτάσεις Μέρλιν, ο κ. +Σπάρταλης, ο Π. Βράιλας Αρμένης. Υπογραφή συμβάσεως και ψήφισις +αυτής εις α' ανάγνωσιν υπό της Βουλής· ατυχής πολιτεία +Βαλασσοπούλου· αποστολή Οικονομίδου)· σελ. 63 - 66.</p> +<p>Επανάληψις των διαπραγματεύσεων. — Ο κ. I. Γεννάδιος (Δράσις του κ. +Γενναδίου, αι προς επίτευξιν συμβιβασμού μεγάλαι δυσχέρειαι, +σύμβασις μετά των Άγγλων κατόχων ομολογιών, κύρωσις αυτής υπό της +Βουλής)· σελ. 66 - 70.</p> +<p>Διαρρύθμισις οριστική των δανείων. (Τα κατά την μετατροπήν, η +<i>Λευκή Βίβλος</i> του 1879· <i>Έκθεσις Λογιστική</i> περί του γενικού +λογαριασμού των μετατραπέντων δανείων) σελ. 70 - 72.</p> +<h5>ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ Α' ΒΙΒΛΙΟΥ</h5> +<h4>Β I Β Λ I Ο Ν Β'</h4> +<p>ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ EΠΙ ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ</p> +<p><i>Εισαγωγικαί παρατηρήσεις</i> (σελ. 73 - 74).</p> +<p>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων.</p> +<p>Επιτακτική ανάγκη εξωτερικού δανείου· σελ. 75 - 77. Η εγγύησις των +Δυνάμεων (λόγοι δι' ους εδόθη)· σελ. 78 - 80.</p> +<p>Παρ. Α '. Συνομολόγησις και έκδοσις δανείου (Διαβήματα Καποδιστρίου +και Λεοπόλδου· αι Δυνάμεις προτείνουσιν εις την Βαυαρίαν να +εγγυηθώσι δάνειον εξήκοντα εκατομμυρίων· όροι της εγγυήσεως, το +άρθρον 12 § 6 της Συνθήκης της 7 Μαΐου 1832. — Έκδοσις του +δανείου εις τρία τμήματα, τα κατά την έκδοσιν της γ' σειράς) σελ. +81 - 84.</p> +<p>Παρ. Β'. Χρήσις του δανείου (Μεσιτικά και έξοδα εκδόσεως· τόκοι και +χρεωλύσια από 1833 - 1843· αποζημιώσεις — Ανωφελείς δαπάναι: έξοδα +αντιβασιλείας και έξοδα στρατού, οι από του 1833 - 1843 δύο +στρατοί. — Θυσίαι και προσπάθειαι της Ελλάδος, αναστολή των +πληρωμών· σελ. 85 - 92.</p> +<p>Παρ. Γ'. Διαπραγματεύσεις προς κανονισμόν τον δανείου. (Περίοδος +του 1848 - 1856, η Αγγλία και ο Κωλέττης, εσφαλμένη πολιτεία των +Ελληνικών κυβερνήσεων. — Περίοδος 1856 — 1864, επέμβασις των +Δυνάμεων, η Διεθνής Επιτροπή και η έκθεσις αυτής, σύμβασις Ιουνίου +1860. — Μη εκτέλεσις της συμβάσεως, νέαι διαπραγματεύσεις (1864 - +1865). — Διαρρύθμισις του δανείου, φύσις της εξ 900,000 φρ. +ενιαυσίας εισφοράς, σελ. 92 - 104.</p> +<p>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' Βαυαρικά δάνεια και Χρέος προς τους κληρονόμους του +Όθωνος.</p> +<p>Παρ. Α'. Τα Βαυαρικά Δάνεια. (Πηγή των Βαυαρικών δανείων αι από +1838 - 1842 συμβάσεις· αναστολή της υπηρεσίας των δανείων, νομική +άποψις του ζητήματος· επέμβασις του Βίσμαρκ, ο συμβιβασμός του +1880) σελ. 105 - 111.</p> +<p>Παρ. Β'. Το προς τους Κληρονόμους του Όθωνος Χρέος. Αι απαιτήσεις +του Όθωνος, υπολογισμός αυτών επέμβασις των Δυνάμεων, η υπέρ του +Όθωνος αντίδρασις, συμβιβασμός του 1868· προσεχής απόσβεσις του +χρέους τούτου) σελ. 111 - 113.</p> +<p>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' Εσωτερικόν Χρέος και Συντάξεις.</p> +<p>Α'. Το Εσωτερικόν Χρέος· σελ. 114. — Β'. Αι Συντάξεις (<i>Αι παλαιαί +συντάξεις</i>, φύσις αυτών: είναι ανταμοιβαί ή αποζημιώσεις πηγάζουσαι +από του Αγώνος· διαίρεσις των συντάξεων εις πέντε τάξεις. <i>Άλλα +Χορηγήματα</i>, η Φάλαγξ, παντοίαι καταχρήσεις. — <i>Αι νέαι συντάξεις</i> + (από του 1852). — Αναλυτικός πίναξ των συντάξεων κατά τον +προϋπολογισμόν του 1862) 115 - 122.</p> +<p>ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ' Χρέος προς τας τρεις Ναυτικάς νήσους.</p> +<p>Έκτακτοι υπηρεσίαι των Ναυτικών νήσων παραβολή προς τας χρηματικάς +θυσίας της λοιπής Ελλάδος· σελ. 123 - 125. — Αναγνώρισις του +χρέους, αι εθνικαί συνελεύσεις, ο Κυβερνήτης, ο νόμος της 22ας +Ιανουαρίου 1853 και το Β. Διάταγμα της 12ης Ιουλίου 1856· σελ. 126 +- 127. — Ανάγκη νομοθετικής μεταρρυθμίσεως. — Ο Νόμος ΓΚΕ' της 16ης +Ιουνίου 1904, ο διπλούς αυτού σκοπός: καθορισμός του χρέους, ταχεία +και ολιγοδάπανος απόσβεσις αυτού· κρίσεις περί του νόμου ΓΚΕ' σελ. +128 - 130.</p> +<p><i>Συμπέρασμα επί του Β' Βιβλίου</i> (Ονοματικόν και Πραγματικόν χρέος +της Ελλάδος· πίναξ αναλυτικός του Δημοσίου Χρέους κατά τον +προϋπολογισμόν του 1862) σελ. 131 - 133.</p> +<p><i>Πίναξ των Περιεχομένων</i> σελ. 134 - 138.</p> +<p> +<BR> +TΙMATAΙ ΔΡΑΧ. 5</p> +<p> +<BR> +Εν Αθήναις, Tυπογραφείον «Εστία»· Κ. Μάισνερ και Ν. Καργαδούρη - +4398.</p> +<p> +</p> +<p>*****</p> +<p> 1) Η μελέτη αύτη αποτελεί μέρος (σελ. 174 - 187) της étude +économique de la Grèce, ήτοι του αρτιωτέρου οικονομικού έργου, +όπερ εγράφη μέχρι τούδε περί της χώρας ημών. Προσθετέον ότι ο +Casimir Leconte ομιλεί κυρίως περί του Δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων, ελάχιστα δε λέγει περί των Δανείων της Ανεξαρτησίας, +άτε μη ανεγνωρισμένων τότε και μη αναφερομένων εν τω προϋπολογισμώ. +Η étude économique de la Grèce εδημοσιεύθη εν Παρισίοις τω 1847, +μετά διετή διαμονήν του συγγραφέως εν Ελλάδι.</p> +<p> 2) Το απόφθεγμα τούτο του Guizot ανέγραψεν ο Παπαρρηγόπουλος ως +ρητόν εν αρχή της <i>Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους</i>.</p> +<p> 3) Παράβ. τον ημέτερον <i>Εισιτήριον λόγον εις το μάθημα της +δημοσιολογίας</i>, σελ. 30.</p> +<p> 4) Τα Εθνικά Δάνεια απετέλεσαν το θέμα των ημετέρων παραδόσεων +κατά το β' εξάμηνον του παρελθόντος σχολικού έτους. Κατά το α' +εξάμηνον εδιδάχθη η Γενική θεωρία του δανείου, κατά δε το +ακαδημαϊκόν έτος 1902 - 1903 είχον μελετηθή αι Γενικαί αρχαί της +δημοσιονομικής, αι Δημόσιαι Πρόσοδοι και το παρ' ημίν κρατούν +φορολογικόν σύστημα. Μικρόν μέρος των παραδόσεων τούτων συνοψισθέν +εξεδόθη γαλλιστί υπό τον τίτλον: L'impôt direct en Grèce et son +évolution.</p> +<p> 5) Βλ. κατωτ. έτερον έργον αγγλικόν του Κοντοσταύλου, [A narrative of the +material facts in relation with the building of the two frigates]</p> +<p> 6) Η έκθεσις αύτη τυπωθείσα τω 1849 είχεν υποβληθή εις την Βουλήν +από του 1845.</p> +<p> 7) Υπό Βιάρου Καποδιστρίου.</p> +<p> 8) Τα δάνεια της ανεξαρτησίας διαιρούνται εις δύο περιόδους, εις +την της συνομολογήσεως και χρήσεως, ήτις περιορίζεται εις τρία έτη +αφ' ενός, και εις την της διαρρυθμίσεως, ήτις επεκτείνεται επί έξ +δεκαετηρίδας, αφ' ετέρου.</p> +<p>Και δια μεν την μελέτην της πρώτης περιόδου πολλαί δυσκολίαι +απαντώσιν:</p> +<p>α') Δεν υπάρχουσιν επί του θέματος ειδικαί πραγματείαι, διότι +τοιαύτη βεβαίως δεν δύναται να θεωρηθή το δεκατρισέλιδον <i>Υπόμνημα +περί Αγγλοελληνικών Δανείων</i> του Ν. Θ. Κορεσίου (Αλεξάνδρεια, +1868), όπερ άλλως τε δεν είναι ή ανατύπωσις άρθρων τινών εν τη +Μερίμνη καταχωρισθέντων.</p> +<p>β') Επίσημα έγγραφα ελάχιστα εδημοσιεύθησαν υπό της Ελληνικής +κυβερνήσεως, και αυτά δε τα δημοσιευθέντα είναι μικράς σημασίας. +Επειδή δε ουδέποτε αι Δυνάμεις επενέβησαν εις τα δάνεια της +ανεξαρτησίας, στερούμεθα των ξένων, ιδίως Αγγλικών, εκείνων +δημοσιευμάτων, άτινα είναι σπουδαιότατον βοήθημα δια την μελέτην +των μεταγενεστέρων ελληνικών δανείων.</p> +<p>Αι γενικαί ιστορίαι και αυταί μικρόν βοήθημα προσφέρουσι τω +φιλίστορι, καθ' ότι, δια λόγους ους εκθέτομεν εν τω κειμένω, οι +γράψαντες περί της επαναστάσεως παρημέλησαν την οικονομικήν αυτής +άποψιν. Εν τούτοις εύρηνται σποραδικώς πληροφορίαι παρά τω Φίνλεϋ, +τω Τρικούπη, τω Βλακιέρ, τω Μένδελσων - Βαρθόλδη και τω Γερβίνω, +αφθονώτεραι μεν παρά τω πρώτω, ασφαλέστεραι δε παρά τω τελευταίω. +Επίσης ενδιαφέρουσαι πληροφορίαι περί δύο μη πραγματοποιηθέντων +δανείων, του μετά των ιπποτών της Ρόδου και του προς διάσωσιν του +Μεσολογγίου, δίδονται υπό του Jourdain (Mémoires historiques et +militaires sur les événements de Grèce) και υπό του Fabre + (Histoire du siège de Missolonghi). Τέλος το υπό του κ. Δ. Γρ. +Καμπούρογλου δημοσιευθέν <i>Αρχείον Ρώμα</i>, εκτός ότι περιέχει +ποικίλας πληροφορίας περί των δανείων εν γένει, αποκαλύπτει άχρι +τούδε αγνώστους διαπραγματεύσεις προς εξεύρεσιν δανείου εν Ιταλία.</p> +<p>Πλην πάντα ταύτα θα ήρκουν μόλις προς συγγραφήν ολιγοσελίδου +διατριβής, οία είναι η του Κορεσίου. Εξ άλλου δ' όμως η αθλία +χρήσις των δανείων εγένετο πρόξενος μομφών και κατηγοριών, αίτινες +καταλήξασαι εν μεν τη Ελλάδι εις μακράς δίκας, εν δε τη Αγγλία εις +μεγάλην δημοσιογραφικήν ανάκρισιν, έρριψαν, ευτυχώς δια τον +γράφοντα, άπλετον φως επί του προκειμένου θέματος.</p> +<p>Και αι μεν εν Ελλάδι δίκαι είναι αι του Ορλάνδου και Λουριώτου. Οι +δύο ούτοι άνδρες, περί της ικανότητος των οποίων υπάρχουσιν +αμφιβολίαι, αλλά των οποίων η τιμιότης πρέπει, νομίζω, να θεωρήται +ανεπίληπτος, είχον πεμφθή εις Αγγλίαν ως αντιπρόσωποι της Ελληνικής +κυβερνήσεως δια την υπόθεσιν των δανείων. Η ατυχεστάτη χρήσις του +β' δανείου επέσυρε κατ' αυτών την γενικήν αγανάκτησιν, ήτις +εξεδηλώθη και δι' αποφάσεως, μηδέποτε άλλως εκτελεσθείσης, του +Ελεγκτικού συνεδρίου (14 Ιαν. 1835), κηρυττούσης αυτούς αλληλεγγύως +χρεώστας 809,008 δρ.</p> +<p>Προς ανασκευήν της αποφάσεως ταύτης ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης +εδημοσίευσαν τω 1839 - 1840 μέγα δίτομον έργον, 529 σελίδων εις +τέταρτον, όπερ καλείται μεν <i>Απολογία</i>, είναι δ' όμως πράγματι +αποθήκη όλων των εγγράφων επισήμων και μη, όσα ευρίσκοντο εις τας +χείρας των συγγραφέων. Ούτως, εκτός της κυρίως απολογίας, το έργον +περιλαμβάνει πάσαν την μεταξύ της κυβερνήσεως και των επιτρόπων +διαμειφθείσαν αλληλογραφίαν, άσχετον εν πολλοίς προς τα δάνεια, +μέγα μέρος των περί των δανείων εν Αγγλία γραφέντων, τέλος δε +παντοίαν ύλην οπωσδήποτε σχετιζομένην προς την επίσημον αποστολήν +των δύο συνεργατών. Δυστυχώς όμως το πολυτιμότατον τούτο έργον +είναι εις άκρον δύσχρηστον, διότι, εκτός ότι στερείται πινάκων των +περιεχομένων, φαίνεται στερούμενον και αρχικού σχεδίου. Καθ' ημάς +τουλάχιστον, καίτοι διεξήλθομεν επισταμένως πλέον ή δεκάκις την +<i>Απολογίαν</i>, καίτοι κατεστρώσαμεν πρόχειρον ευρετήριον αυτής, δεν +κατωρθώσαμεν εισέτι ν' ανακαλύψωμεν ποίον σχέδιον ηκολούθουν οι +συγγραφείς, διατί κατεχώρισαν τούτο ή εκείνο το έγγραφον και διατί +κατεχώρισαν αυτό εις ταύτην την θέσιν και ουχί εις εκείνην.</p> +<p>Πολύ μεθοδικωτέρα είναι η προς αντίκρουσιν του Ορλάνδου και +Λουριώτη δημοσιευθείσα υπό του Σπανιολάκη μελέτη (<i>Παρατηρήσεις επί +της Απολογίας I. Ορλάνδου και Α. Λουριώτη, Αθήναι 1840</i>), ήτις, +καίπερ βραχεία (84 σελ.), περιλαμβάνει, ιδίως εν τοις παραρτήμασι, +πολυτίμους πληροφορίας μη παρεχομένας υπό της <i>Απολογίας</i>.</p> +<p>Και ταύτα μεν καθ' όσον αφορά εις τα ελληνικά δημοσιεύματα. Αλλ' η +αισχρά διασπάθησις των χρημάτων του β' δανείου εγέννησεν αφ' ετέρου +και την αγανάκτησιν των εν Αγγλία φιλελλήνων, οίτινες επιληφθέντες +ανακρίσεων ανεκάλυψαν ότι η σπατάλη των ιερών εκείνων χρημάτων +ωφείλετο ιδίως εις τους αναλαβόντας την διαχείρισιν του δανείου +συμπατριώτας αυτών. Η αγανάκτησις τότε του κοινού εκορυφώθη καί +τινες αγγλικαί εφημερίδες, ιδίως ο <i>Χρόνος</i>, ήρξαντο +λεπτομερεστέρας ανακρίσεως, ήτις απεκάλυψε νέα σκάνδαλα και έφερεν +εις φως πράγματα, άτινα άνευ αυτής θα ηγνοούντο δια παντός. Πολλά +των εκ της αφορμής εκείνης εν Λονδίνω γραφέντων είχον μεταφρασθή +Ελληνιστί και καταχωρισθή εν τη <i>Απολογία</i>, προϊόντος όμως του +χρόνου τα σκάνδαλα του 1825 και 1826 ελησμονήθησαν, επεκράτησε δ' +εν Ευρώπη πεποίθησις περί της κακής πίστεως της Ελληνικής +κυβερνήσεως, ήτις κατασπαταλήσασα δήθεν τα δάνεια δεν ανεγνώριζε +καν αυτά. Προς διαφώτισιν του κοινού και συνεπώς προς επίτευξιν +δικαιοτέρου συμβιβασμού, ο κ. Γεννάδιος εδημοσίευσε τα κυριώτερα +των άρθρων εκείνων υπό τον τίτλον: The Greek Loans of 1824 - 1825 — +How they were handled and what the world thought of (London. P. S. +King. 1878). Ο δε αναγνώστης θέλει εύρη εν τω παρόντι έργω όσον +ένεστιν αρτιώτερον κατάλογον των κατά την εποχήν εκείνην +δημοσιευθέντων εν τω Αγγλικώ τύπω άρθρων, ως και πολλάς περικοπάς +αυτών.</p> +<p>Προσθετέον τέλος ότι μέρος των χρημάτων του β' δανείου εδαπανήθη +εις κατασκευήν φρεγατών εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις. Η παραγγελία +δ' αύτη των φρεγατών προεκάλεσε πρώτον μεν την εις Αμερικήν +αποστολήν του Κοντοσταύλου, συνοδευθείσαν υπό παντοίων δικών και +διαβολών, ως συνέπειαν δε της αποστολής ταύτης παντοία εν Αμερική +και Ελλάδι δημοσιεύματα. Των δημοσιευμάτων τούτων, δια των οποίων +μανθάνουσι και οι μεταγενέστεροι τα εν Αμερική τότε συμβάντα, +δίδεται εν τω οικείω κεφαλαίω εκτενής κατάλoγoc (βλ. Κεφ. Β' παρ. +β', ΙΙΙ).</p> +<p>Η δευτέρα περίοδος η της διαρρυθμίσεως των δανείων επεξετάθη επί +εξήκοντα έτη. Δι' ους λόγους όμως θα εκθέσωμεν βραδύτερον, καθ' +όλην την βασιλείαν του Όθωνος δεν διεξήχθησαν σοβαραί +διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ελλάδος και των δανειστών αυτής. +Προσπάθειαι ειλικρινείς προς συμβιβασμόν εγένοντο αφ' ετέρου από +του 1827 - 1832 και από της ελεύσεως του Γεωργίου μέχρι του +οριστικού συμβιβασμού. Και δια μεν το πρώτον χρονικόν διάστημα +ικαναί πληροφορίαι ευρίσκονται παρά τω Μάμουκα (<i>Τα κατά την +Αναγέννησιν της Ελλάδος</i>, τόμ. Θ' και Ι') και παρά τω Parish + (<i>Diplomatic and financial history of Greece</i>. Περί του έργου +τούτου θα ομιλήσωμεν εκτενέστερον εν τω κεφαλαίω τω αφορώντι εις το +δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων). Τας δε από της ελεύσεως του +Γεωργίου διαπραγματεύσεις αφηγείται εκτενώς εν θαυμασία εκθέσει ο +βραδύτερον τοσούτον συντελέσας εις την διαρρύθμισιν των δανείων κ. +I. Γεννάδιος (Έκθεσις 17/22 Δεκεμβρίου 1875· η έκθεσις αύτη +εξετυπώθη και διενεμήθη εις τους βουλευτάς τρία έτη βραδύτερον).</p> +<p>Τέλος η <i>Περί μετατροπής των Δανείων τον 1824 και 1825</i> Λευκή +Βίβλος (Αθήναι 1879) διαλαμβάνει εν λεπτομερεία περί των κατά την +επιχείρησιν ταύτην.</p> +<p>Τοιαύται εν συντόμω αι προς μελέτη των δανείων της ανεξαρτησίας +κυριώτεραι πηγαί. Εν τη αναπτύξει του θέματος θα υποδείξωμεν και +πολλά άλλα έργα, άτινα οπωσδήποτε εχρησίμευσαν ημίν.</p> +<p> 9) Σπανίως ιστορικόν γεγονός προεκάλεσεν τηλικαύτην συγκίνησιν και +τοσαύτας συγγραφάς όσον η Ελληνική επανάστασις, ήτις εκρίθη +πολλάκις και δη επ' εσχάτων εν κυρίω άρθρω του «Figaro» υπό του +βαρώνου Κουβερτέν ως το σπουδαιότερον, υπό πολλάς επόψεις, γεγονός +του 19ου αιώνος.</p> +<p> 10) Όπως λάβη ο αναγνώστης ποιάν τινα ιδέαν της λογιστικής, ήτις +ετηρείτο επί της επαναστάσεως, παραθέτομεν ενταύθα αποσπάσματά τινα +της εκθέσεως, ην καθυπέβαλεν εις την γ' εθνικήν συνέλευσιν η <i>επί +των εθνικών λογαριασμών επιτροπή</i> τη 11 Απρ. l827. Τα αποσπάσματα +ταύτα ερανιζόμεθα παρά του Παπαρρηγοπούλου <i>Ιστορία Ελλην. Έθνους</i> +τόμ. ε'. σελ. 744 — 748, καθ' ότι το πρωτότυπον της εκθέσεως παρ' +επιμόνους προσπαθείας ουδαμού ηδυνήθημεν να εάλωμεν. Κατά φίλον +εντριβέστατον περί τα κατά την επανάστασιν, η εν λόγω έκθεσις +εδημοσιεύθη πιθανώς εν παραρτήματι της <i>Γενικής Εφημερίδος</i>· +δυστυχώς του φύλλου τούτου παραρτήματα δεν ετηρήθησαν εν ταις +βιβλιοθήκαις. Προσθετέον ότι ο Παπαρρηγόπουλος ουδαμού παραπέμπει).</p> +<p>Εκ της εκθέσεως της επιτροπής συγκειμένης εκ των κ.κ. Πολυάδου, Κ. +Τασσίκα, Μ. Κ. Παγκάλου. Χ. Οικονομίδου και Α. Σκανδαλίδου, +προκύπτουσι συν τοις άλλοις και τα εξής:</p> +<p>Τα εθνικά κατάστιχα <i>ήσαν νοθευμένα και πλήρη από καταχρήσεις, +πλαστοπαρτίδας, ελλείψεις, λάθη και ανωμαλίας</i>. Προς τούτοις αι +θυσίαι, εις ας ασμένως υπεβάλλετο το έθνος καταβάλλον φόρους +ικανούς και αναλαμβάνον βαρυτάτας υποχρεώσεις, εις παν άλλο +εχρησίμευον ή εις τας ανάγκας του πολέμου. Ούτω κατά τον α' νόμον +της διοικήσεως της α' περιόδου ετυπώθησαν εθνικαί ομολογίαι 17,250 +εκπροσωπούσαι αξίας γροσίων 5,000,000. Εκ των ομολογιών τούτων +εξεδόθησαν μεν 3,688, γροσίων 1,471,000, ευρέθησαν δε ανέκδοτοι +μόνον 408, γροσίων 42,100· ώστε έλειπον 13,154 αξίας 3,486,900 γρ. +Ούτως ακόμη εν τω καθημερινώ της Β' περιόδου ανεφέρετο ότι +επληρώθησαν εις διαφόρους γρόσια 339,098 δι' όσα είχον δώση ούτοι +πρότερον εις την διοίκησιν, δεν αναφέρεται δ' όμως ούτε πότε τα +χρήματα ταύτα εδόθησαν ούτε πώς κατόπιν εδαπανήθησαν. Ουδαμού +σημειούται «εις ποία μέρη εδόθησαν ή εστάλησαν προς κοινήν χρήσιν +τα μεγάλης ποσότητος γεννήματα, πολεμεφόδια και άλλα τοιαύτα, όσα +ηγοράσθησαν δια δημοσίων χρημάτων παρά του υπουργείου της +Οικονομίας, και ούτε βιβλία των υποθηκών ευρίσκονται». <i>Εις τα +κατάστιχα ευρίσκονται και παράνομοι πωλήσεις εθνικών κτημάτων και +ανύπαρκτοι πληρωμαί αυτών</i>».</p> +<p>Αλλ' έλθωμεν εις έτι σπουδαιότερα. Ουδαμού υπήρχαν σεσημειωμένα τα +πολεμεφόδια, άτινα εστάλησαν προς την Κυβέρνησιν υπό της εν Λονδίνω +επιτροπής των εθνικών δανείων και όμως η αξία των πολεμεφοδίων +τούτων συνεποσούτο εις εκατομμύρια. Ουδαμού υπήρχον σεσημειωμέναι +αι λείαι ουδέ τα εκ των λειών εισπραχθέντα εθνικά δικαιώματα. «Εκ +δε των συνεισφορών, αι οποίαι εδόθησαν εις το έθνος από τους +φιλέλληνας και Έλληνας εντός και εκτός της επικρατείας, απ' αρχής +του αγώνος μέχρι του τέλους της γ' περιόδου, και αι οποίαι +ειμπορούν να αναβαίνουν εις μιλλιόνια γροσίων, δεν ευρίσκονται +περασμέναι εις τα κατάστιχα ειμή μόνον μερικαί εκατοντάδες χιλιάδων +γροσίων· το ίδιον δε τρέχει και εις τους κατά καιρούς δοθέντας +εράνους».</p> +<p> 11) Ο συγγραφεύς ο δυνάμενος να περιγράψη τα ήθη των κλεφτών, τα +άθλα του Κανάρη, την πτώσιν του Μεσολογγίου, τους στρατούς του +Δράμαλη και του Ιμπραήμ είχε πράγματι προ αυτού θέματα τοσούτον +επαγωγά και δι' αυτόν και δια τον αναγνώστην, ώστε δυσκόλως +επελαμβάνετο οικονομικής μελέτης, ην προς τοις άλλοις ήτο σχεδόν +αδύνατον να φέρη εις πέρας.</p> +<p> 12) Βλ. σελ. 227 και εφεξής και σελ. 337 — 342.</p> +<p> 13) Ο μεγαλείτερος και θετικώτερος των ημετέρων ιστορικών, ο +Παπαρρηγόπουλος, συνοπτικότατα επραγματεύθη τα της Επαναστάσεως. +Είναι πιθανόν ότι, εάν είχε συγγράψη εκτενέστερον, δεν θα ημέλει το +οικονομικόν ζήτημα. Παρ' όλην δ' αυτού την βραχυλογίαν διέσωσεν +ημίν την προμνησθείσαν έκθεσιν της επί των εθνικών λογαριασμών +επιτροπής και δίδει ικανάς πληροφορίας περί των χρηματικών θυσιών +των τριών νήσων.</p> +<p> 14) Ίσως μάλιστα η σύναψις των δανείων έλαβε μεγαλειτέραν +επίδρασιν ή η αναγνώρισις ημών ως εμπολέμων. Ιδού δε πώς εκφράζεται +περί τούτου ο Γερβίνος: «Η σύναψις των εν Αγγλία δανείων ήτο +επιτυχία σπουδαιοτέρα πάσης στρατιωτικής νίκης. Όλοι εγνώριζον ότι, +κατόπιν τοιούτων συμμαχιών χρηματικών, λαοί τινες επέτυχον την +προστασίαν της Αγγλίας, και μάλιστα εις πολλούς κύκλους η απαρχή +αύτη οικονομικών σχέσεων εθεωρήθη ως αντιστοιχούσα, εν τοις +πράγμασι, προς αναγνώρισιν του Ελληνικού κράτους» (τόμ. β' σελ. 15, +γαλλικής μεταφράσεως).</p> +<p> 15) Των προσόδων τούτων δύναται να δώση ιδέαν τινά ο εις την εν +Άστρει β' εθνοσυνέλευσιν υποβληθείς <i>υποθετικός προϋπολογισμός</i> + (βλ. Μάμουκαν, αυτόθι τόμ. γ' σελ. 24 - 59).</p> +<p>Κατά το έγγραφον εκείνο, τα έσοδα προϋπελογίζοντο εις 12,846,220 +γρ. και τα έξοδα εις 38,616,000 γρ. Σημειωτέον προς τούτοις, ότι η +επιτροπή εδήλωσεν ότι μόνον διά τα έξοδα επλησίασεν εις την +αλήθειαν, δια δε τα έσοδα, επειδή δεν είχεν ουδεμίαν θετικήν +πληροφορίαν, εβασίσθη μόνον εις τους υπολογισμούς των πληρεξουσίων +των διαφόρων επαρχιών.</p> +<p>Οπωσδήποτε τα προϋπολογισθέντα κεφάλαια εσόδων ήσαν τα εξής:</p> + +<table> +<tr><td align="center">Έσοδα</td><td>Κρήτης</td><td align="right">7,383,620</td><td align="center">γρ.</td></tr> +<tr><td align="center">»</td><td>Νήσων</td><td align="right">1,419,100</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td align="center">»</td><td>Ανατ. Ελλάδος</td><td align="right">708,200</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td align="center">»</td><td>Δυτ. Ελλάδος</td><td align="right">729,500</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td align="center">»</td><td>Πελοποννήσου</td><td align="right">2,605,800</td><td align="center">»</td></tr> +</table> + +<p>Το φορολογικόν σύστημα ήτο το Τουρκικόν, εκτός μερικών +καταδυναστικών φόρων, και ουκ ην δυνατόν άλλως. Αι εθνικαί γαίαι +και τα νομήματα διβάρια ή ιχθυοτροφεία κτλ. απέφερον ουκ ολίγα· +μόναι αι πρόσοδοι των εθνικών ελαιών Κρήτης ανήρχοντο εις 5,000,000 +γρ. Η σταφίς φαίνεται σχεδόν μη υπάρχουσα, αναφέρεται δε μόνον εν +τω προϋπολογισμώ της επαρχίας Βοστίτζης διά 30,000 γρ. περίπου ή +73,000 λ. και παρέργως εν τω προϋπολογισμώ Μεσολογγίου.</p> +<p>Ιδού χάριν περιεργίας ο προϋπολογισμός της επαρχίας Αττικής (ή +Αθηνών όπως εκαλείτο τότε).</p> + +<table> +<tr><td align="center">Από</td><td>δέκατα σταροκριθαρίου και εθνικών γαιών</td><td align="center">=</td><td align="right">72,000</td><td align="center">γρ.</td></tr> +<tr><td align="center">»</td><td>Εθνικούς μύλους, εργοστάσια και περιβόλια</td><td align="center">=</td><td align="right">40,000</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td align="center">»</td><td>Δουγάνες (Τελωνεία.)</td><td align="center">=</td><td align="right">15,000</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td align="center">»</td><td>δέκατα ελαίων και εθνικά έλαια</td><td align="center">=</td><td align="right">175</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td align="center"></td><td></td><td align="center"></td><td align="right">______</td><td align="center"></td></tr> +<tr><td align="center"></td><td></td><td align="center"></td><td align="right">302,000</td><td align="center">»</td></tr> +</table> + + +<p>Ως προς τα έξοδα ο γενικός προϋπολογισμός δεν ποιείται μνείαν ειμή +περί των εξόδων του εξαμήνου Μαΐου - Νοεμβρίου. Διαιρεί δε τας +δαπάνας εις:</p> +<p>α) <i>Έξοδα ναυτικά</i>. — Τα έξοδα ενός πλοίου προϋπολογίζονται εις +10,800 γρ. κατά μήνα, μετά δε των εξόδων συντηρήσεως και επισκευής +ανέρχονται εις 13,130. Τα εξήκοντα λοιπόν <i>καράβια</i> του εθν. στόλου +απαιτούσι 780,000 γρ. κατά μήνα, εις α προσθετέον και 400,000 γρ. +δια πολεμεφόδια. — <i>Σύνολον ναυτικού προϋπολογισμού 1,180,100 γρ. +μηνιαίως</i>.</p> +<p>β') <i>Έξοδα στρατιωτικά</i>. — Η Ελλάς συνετήρει τριών ειδών<BR> +στρατεύματα:</p> + +<table> +<tr><td>1ον) Στρατεύματα δια πολιορκίαν διαφόρων φρουρίων (Κορώνης,<BR>Μεθώνης, Πατρών, Κορίνθου) και δια κατοχήν Κρήτης</td><td align="center">=</td><td align="right">18,300</td><td align="center">άνδρες</td></tr> +<tr><td>2ον) Στρατεύματα δια το εσωτερικόν</td><td align="center">=</td><td align="right">6,050</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td>3ον) Στρατεύματα δι' εκστρατείας</td><td align="center">=</td><td align="right">26,650</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td></td><td align="center"></td><td align="right">_________</td><td align="center"></td></tr> +<tr><td></td><td align="center"></td><td align="right">51,000</td><td align="center">»</td></tr> +</table> + +<p>Διά τας 51,000 ταύτας ανδρών εδαπανώντο κατά μήνα 2,044,000 γρ., ο +δε οπλισμός των απήτει άλλας 400,000 γρ. Ώστε ναυτικός και +στρατιωτικός προϋπολογισμός ανήρχοντο κατά μήνα εις 3,624,000 γρ. Η +άλλη διοίκησις υπέθετεν έξοδα μόνον 500,000 γρ. Το σύνολον των +εξόδων ήτο λοιπόν 4,124,000 γρ. κατά μήνα ή 24,724,000 από Μαΐου +μέχρι Νοεμβρίου. Διά τους χειμερινούς μήνας τα έξοδα υπελογίζοντο +μόνον εις το ήμισυ. Έχομεν συνεπώς σύνολον εξόδων 38,616,000 +γροσίων απέναντι εσόδων 12,846,220 γρ.</p> +<p>Βεβαίως δεν δυνάμεθα να δώσωμεν απόλυτον πίστιν εις τους άνω +αριθμούς. Ουχ ήττον ο προϋπολογισμός ο υποβληθείς εις την β' +εθνοσυνέλευσιν τη l5η Απριλίου 1823, όσον <i>υποθετικός</i> και αν +είναι, διαφωτίζει μεγάλως την δημοσιονομικήν ιστορίαν της +επαναστάσεως. Δι' αυτού γνωρίζομεν ότι, και καθ' ην εποχήν τα +πράγματα ήσαν ευνοϊκά, τα έσοδα δεν ανήρχοντο, κατά τους +αισιοδοξοτέρους υπολογισμούς, ούτε καν εις το τρίτον των εξόδων. +Μανθάνομεν επίσης ότι πλέον του ημίσεος των εσόδων προήρχετο εκ +Κρήτης. Άρα προ της καταλήψεως της μεγαλονήσου ταύτης αι όλαι +πρόσοδοι, ας διέθετεν η Ελληνική κυβέρνησις μόλις υπερέβαινον τα +πέντε εκατομμύρια γροσίων.</p> +<p>Ολίγω βραδύτερον απολεσθείσης της Κρήτης, ο Gordon (History of the +Greek Revolution τ. β' σελ. 273) υπολογίζει και αυτός τα έσοδα της +Ελληνικής κυβερνήσεως κατά το 1825 εις 5,587,000 γρ. ή 93,000 λ. +στ., και επιβεβαιώνει ούτω τους υπολογισμούς της εν Άστρει +συνελεύσεως.</p> +<p> 16) Αι συνεισφοραί αύται ήσαν ως επί το πολύ εκούσιαι, υπήρξαν +όμως και καταναγκαστικαί τοιαύται. Τύπος αναγκαστικής εισφοράς +υπήρξεν η υπό της Πελοποννησιακής γερουσίας θεσπισθείσα τη 22 +Ιουλίου 1822. Το πρωτότυπον του θεσπίσματος εδημοσίευσεν ο κ. +Φωτήλας εν τη <i>Εστία</i> της 2 Απρ. 1904. Ιδού αντίγραφον του +πολυτίμου τούτου εγγράφου:</p> +<p>«Η κινδυνεύουσα πατρίς προσκαλεί τους ευκαταστάτους να την +βοηθήσουν εις τον ιερόν αγώνα τον υπέρ της φυσικής, ηθικής και +πολιτικής υπάρξεώς της. Ώστε η Κεντρική Διοίκησις της Πελοποννήσου +και ο γενναιότατος στρατηγός κύριος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης διά την +κοινήν σωτηρίαν της Ελλάδος εψηφίσαντο χρηματολογίαν παρά των +κάτωθι και αποστέλλουν καθ' όλην την Πελοπόννησον τους κυρίους +συγγερουσιαστάς Ανδρέαν Καλαμογδάρτην, Ηλίαν Καράπαυλον και +Χριστόδουλον Άχολον με τον φιλογενή κύριον Παναγιώτην +Σοφιανόπουλον, συνοδευομένους με την εκτελεστικήν δύναμιν προς τους +οποίους δίδουν όλην την πληρεξουσιότητα να βιάσουν τόσον τους +καταγεγραμμένους εις τον παρόντα κατάλογον, διά να λάβουν τας +προσδιωρισμένας ποσότητας, όσον και όσους άλλους γνωρίσουν +ευκαταστάτους εκτός του καταλόγου εις πάσαν επαρχίαν διά να λάβουν +όσα χρήματα κρίνουν εύλογον αναλόγως των καταστάσεων δίδοντες +απόδειξιν ισχύουσαν αντί της ακολούθως δοθησομένης τακτικής +ομολογίας παρά της διοικήσεως προς τους δανειστάς, προς τους +οποίους η Γερουσία και ο στρατηγός υπόσχονται εκ μέρους του έθνους +μετά την αποκατάστασίν του να πληρώσουν τα ληφθησόμενα δάνεια.»</p> +<p>Ο κατάλογος περιείχε συν τοις άλλοις και τα εξής ονόματα +ακολουθούμενα υπό των εξής ποσών:</p> +<p>Από την <i>Βοστίτζαν</i> ο Δ. Μελετόπουλος 10,000, από την <i>Πράστα</i> ο +Παν. και Αναγ. Τροχάνης 75,000, από τα <i>Καλάβρυτα</i> ο Ασημάκης +Φωτήλας 18,000, ο Σ. Χαραλάμπης 30,000, ο I. Παπαδόπουλος 60,000 +και οι Ζαϊμαίοι 20,000. Από το <i>Άργος</i> ο Χ. Περούκας 25,000. Από +τας <i>Πάτρας</i> ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος 15,000, ο Αθανάσιος +Κανακάρης 20,000, ο Ν. Λόντος 50,000, ο Π. Μπουκαούρης 10,000. Από +την <i>Καρύταιναν</i> οι αδελφοί Δεληγιανναίοι 120,000, οι αδελφοί +Ταμπακόπουλοι 20,000. Από τον <i>Μιστρά</i> ο Α. Κοπανίτζας 50,000, ο +Παν. Κρεββατάς 30,000, ο Άγιος Λακεδαιμονίων 15,000, οι Αδελφοί +Σαλταφέρα 10,000, ο Αναγν. Γραμματικάκης 15,000. Από την <i>Αρκαδίαν</i> +ο Πρωτοσύγγελος Αμβρόσιος 25,000, ο Γρ. Πασχάλης 20,000, ο Θ. +Σκορδάκης 15,000. Από την <i>Γαστούνην</i> ο Γ. Σισίνης 40,000, ο I. +Σισίνης 20,000. Από τον <i>Άγιον Πέτρον</i> ο Π. Σαρίγιαννης 25,000. Από +την <i>Καλαμάτα</i>ο Αθ. Κυριάκος 10,000. Από το <i>Νησίον</i> οι Αδελφοί +Μιχαλόπουλοι 25,000...»</p> +<p>Το έγγραφον εγένετο εν Άργει τη 29 Ιουλίου 1822, φέρει δε εκτός των +υπογραφών και τας σφραγίδας της Πελοποννησιακής Γερουσίας και του +Θεοδώρου Κολοκοτρώνη.</p> +<p>Καίτοι δε, παρατηρεί η <i>Εστία</i>, κατά την εποχήν εκείνην η +Πελοπόννησος είχε σχεδόν ερημωθή, το πλείστον δε των ακινήτων +κτήσεων είχε καταστραφή, εν τούτοις οι πλούσιοι της Πελοποννήσου +εις τας αποφάσεις της Γερουσίας υπείκοντες προσέφερον τα ορισθέντα +ποσά και συνελέγη ούτω το ποσόν του 1,066,000 γροσίων, το οποίον +αντιστοιχεί σήμερον εις 1,066,000 δραχμάς και πλέον.</p> +<p> 17) Συστηματική λαφυραγωγία συνεπάγουσα την πώλησιν μέρους ή όλων +των λαφύρων προς όφελος του δημοσίου ήθελεν είναι ιδίως κατά τα +πρώτα έτη της Επαναστάσεως σπουδαιοτάτη πρόσοδος.</p> +<p>Είς δε των χρηστοτέρων ανδρών του αγώνος, ο Δ. Υψηλάντης, +προσεπάθησε να θέση ως κανόνα ότι μέρος των λαφύρων θα διετίθετο +υπέρ του κοινού ταμείου. Πλην ουδέν άλλο απέλαβεν, ή γέλωτα και +χλεύην. Μετά την άλωσιν της Τριπολιτζάς, εις ην δεν τω επετράπη να +παραστή, ο Κεφάλας προσήνεγκεν αυτώ δέκα χαλκά κοχλιάρια, ως μόνα +πρωτόλεια εις τον βωμόν της πατρίδος (Βλ. Μένδελσων - Βαρθόλδη, +μετάφρ. Άγγ. Βλάχου, τόμ. α' σελ. 322). Επίσης εκ των εν τω +Ακροκορίνθω διαφυλαττομένων θησαυρών μικρόν μέρος μόνον διετέθη +υπέρ των κοινών (αυτόθι, σελ. 325).</p> +<p> 18) Περί του στόλου, βλ. άνω σημείωσι 15, τους προϋπολογισμούς +της επισήμου Ελλάδος. Κατά τον Πάλμα (Letters on Greece σελ. 17) +έκαστον πλοίον του στόλου, συνισταμένου τω 1825 εξ 90 — 100 πλοίων, +απήτει μηνιαίαν δαπάνην 10,000 γροσίων κατά μέσον όρον. Τα υλικά +έξοδα ανήρχοντο λοιπόν δι' έκαστον οκτάμηνον εις 8 εκατ. γροσίων, +ήτοι περίπου 4 εκατ. φράγκων. — Αμφότεροι οι προϋπολογισμοί ούτοι +έχουσιν υποθετικόν χαρακτήρα.</p> +<p> 19) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. α' σελ. 91 — 92. Αι σελίδες 93 — 94 του +αυτού τόμου περιέχουσι δύο αποδείξεις του Κεφαλά, ότι επί των +150,000 φλ. συνήψεν εν Ζυρίχη και Μασσαλία, τη 16 Σεπτ. και 16 +Νοεμβρίου 1823, δύο δάνεια 40,000 και 62,000 φλωρινίων.</p> +<p> 20) Είναι δίκαιον εξ άλλου ν' αναγραφή ότι οι ιππόται εποιήσαντο +σοβαράς προσπαθείας προς εξεύρεσιν δανείου: Πρώτον εν τη αγορά του +Λονδίνου δια των τραπεζιτών Hullet επεζητείτο δάνειον 640,000 Λ. +και δεύτερον εν Παρισίοις (βλ. Mémoire remis à un banquier de +Paris pour le déterminer à ouvrir un emprunt de 10 millions en +faveur de l'ordre de Malte. Ανετυπώθη εν τω έργω του Jourdain σελ. +269 - 283).</p> +<p>Ανεξαρτήτως των μετά των ιπποτών της Ρόδου διαπραγματεύσεων, +συνήφθησαν σχεδόν ταυτοχρόνως και άλλαι εν Ιταλία. Χάριν των +διαπραγματεύσεων τούτων έμειναν εν Αγκώνη, και μετά την αναχώρησιν +του Μεταξά, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και ο Γ. Μαυρομιχάλης. +Προέκειτο περί δανείου ενός εκατομμυρίου ταλλήρων, ο δε Δ. Ρώμας +κατέβαλε πολλάς προσπαθείας προς συνομολόγησιν αυτού, ως δεικνύει +και η μετά του Γερμανού ωραία αυτού αλληλογραφία. Δυστυχώς τα +<i>σχίσματα των Γραικών εμβάσασι εις υποψίας τους συντρόφους του +Τραπεζίτου</i>, όστις επρόκειτο ν' αναλάβη το δάνειον, και αι +διαπραγματεύσεις εις ουδέν αποτέλεσμα κατέληξαν (βλ. ιδίως +επιστολήν 16/28 Φεβρ. 1824, <i>Αρχείον Ρώμα</i>, σελ. 221).</p> +<p> 21) Βλ. τας προς τους μετέπειτα πληρεξουσίους οδηγίας του +Μαυροκορδάτου, <i>Απολογία</i>, σελ. 12 - 16.</p> +<p> 22) Ο Κοργιαλένιος, ον ο Μαυροκορδάτος, ονομάζει «γνωστόν έμπορον +εν Κεφαλληνία», ανεμίχθη μεγάλως εις τα του Αγώνος, χρηματίσας και +τραπεζίτης του Βύρωνος.</p> +<p> 23) Ούτως αι προτάσεις του Πέπε απερρίφθησαν υπό της Διοικήσεως +ως απαράδεκτοι. Η δε <i>Απολογία</i> (σελ. 21) χαρακτηρίζει τους de +Wuitz και Roupenthal ως απλούς τυχοδιώκτας. Είναι βέβαιον ότι ο +πρώτος αναμιχθείς εις την υπόθεσιν του δανείου της Κύπρου (βλ. περί +του δανείου τούτου, κατωτέρω «...της Κύπρου, της Ηπείρου κτλ. . .») +κατεδικάσθη υπό των Αγγλικών δικαστηρίων δι' <i>απάτην και δόλον</i>. +Ο Roupenthal ανεμίχθη και αυτός εις την υπόθεσιν του δανείου +Μεσολογγίου (βλ. <i>Απολογίαν</i> σελ. 194 - 195).</p> +<p> 24) Βλ. άνω σημ. 15, προς το τέλος.</p> +<p> 25) Βλ. το διάταγμα του εκτελεστικού και την επιστολήν του +Μαυροκορδάτου εν τη <i>Απολογία</i>, σελ. 11 - 16.</p> +<p> 26) Αι κρίσεις αύται προέρχονται συνήθως εκ της καταπτώσεως του +τρέχοντος τόκου, ην συνεπιφέρει η αφθονία του χρήματος. Τα κεφάλαια +τότε δεν ευρίσκουσι πλέον τοποθετήσεις ικανοποιητικάς άμα και +ασφαλείς, και άρχονται επιδιώκοντα τα υψηλότερα κέρδη, έστω και επί +ελάσσονι ασφαλεία, ολίγον δε κατ' ολίγον ο κόσμος καταλαμβάνεται +υπό αληθούς μανίας κερδοσκοπίας, αγούσης μοιραίως εις μεγάλας +καταστροφάς. Το φαινόμενον, ό περιγράφομεν, είναι τόσον γνωστόν, +ώστε κατέστη παροιμιώδες, λέγεται δε κοινώς εις τον αγγλικόν +εμπορικόν κόσμον ότι « ο John Bull αντέχει εις πάντα εκτός τόκου 2% +».</p> +<p> 27) Βλ. την ημετέραν <i>Ιστορίαν της Τραπέζης της Αγγλίας</i> τομ. δ' +σελ. 5 — 16.</p> +<p> 28) Ιδού τα κατά την εποχήν ταύτην εκδοθέντα εν Λονδίνω δάνεια +μετά της τιμής της εκδόσεως αυτών (βλ. αυτόθι σελ. 8, σημείωσις.</p> + +<table> +<tr><td>Έτος 1822</td><td>Χιλή</td><td align="right">1,000,000</td><td align="right">ΛΣ 70</td><td></td><td>%</td></tr> +<tr><td></td><td>Κολομβία</td><td align="right">2,000,000</td><td align="right">84</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Δανία</td><td align="right">2,000,000</td><td align="right">77</td><td>1/2</td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Περουβία</td><td align="right">450,000</td><td align="right">88</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Ρωσία</td><td align="right">3,500,000</td><td align="right">81</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td>Έτος 1823</td><td>Αυστρία</td><td align="right">1,500,000</td><td align="right">82</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Πορτογαλλία</td><td align="right">1,500,000</td><td align="right">87</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td>Έτος 1824</td><td>Βρασιλία</td><td align="right">1,686,000</td><td align="right">75</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Αργεντινή</td><td align="right">1,000,000</td><td align="right">85</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Κολομβία</td><td align="right">4,750,000</td><td align="right">88</td><td>1/2</td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Ελλάς</td><td align="right">800,000</td><td align="right">59</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Μεξικόν</td><td align="right">3,200,000</td><td align="right">58</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Νεάπολις</td><td align="right">2,500,000</td><td align="right">91</td><td>1/2</td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Περουβία</td><td align="right">750,000</td><td align="right">82</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td>Έτος 182</td><td>Βρασιλία</td><td align="right">4,000,000</td><td align="right">85</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Δανία</td><td align="right">3,500,000</td><td align="right">75</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Ελλάς</td><td align="right">2,000,000</td><td align="right">56</td><td>1/2</td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Γουατεμάλα</td><td align="right">167,000</td><td align="right">73</td><td></td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Μεξικόν</td><td align="right">3,200,000</td><td align="right">89</td><td>1/2</td><td>»</td></tr> +<tr><td></td><td>Περουβία</td><td align="right">616,000</td><td align="right">78</td><td></td><td>»</td></tr> +</table> + +<p> 29) Οι πληρεξούσιοι έφθασαν εις Λονδίνον τη 21 Ιανουαρίου, ήτοι, +ως παρατηρεί ο Κορέσιος, εννέα ημέρας μετά τον θάνατον του +Μαίτλανδ.</p> +<p> 30) Βλ. άρθρον ε' οδηγιών.</p> +<p> 31) Η προμήθεια ωρίσθη εις τρία επί τοις εκατόν, τα δε +ασφάλιστρα, καίτοι η Ελλάς περιεκυκλούτο πανταχόθεν υπό πολεμίων, +εις 1 1/2. (Τα ασφάλιστρα της αποστολής του δανείου του 1825 +ωρίσθησαν εις 1 5/9). Πόσον επιεικείς ήσαν οι τελευταίοι όροι +ούτοι, δύναταί τις ν' αντιληφθή, παρατηρών ότι ολίγον διέφερον των +ειδικών αναλόγων όρων του δανείου των 60 εκατ., περί ου μετά ταύτα, +δανείου συναφθέντος εν καιρώ ειρήνης και ηγγυημένου υπό τριών +μεγάλων Δυνάμεων.</p> +<p> 32) Δεν θέλετε δεχθή, έλεγεν ο Μαυροκορδάτος, τιμήν ουσιωδώς +κατωτέραν των 60%.</p> +<p> 33) Παράβ. την εν φυλλαδίω εκδοθείσαν εγκύκλιον του Committee of +Greek Bonholders, υφ' ημερομηνίαν της 7ης Νοεμβρίου 1862.</p> +<p> 34) Εν σχέσει προς την αποστολήν των χρημάτων εν Ελλάδι, ο εκ +Τεργέστης Α. Μ. Αντωνόπουλος διεβίβαζε τω Δ. Ρώμα την εξής +επιστολήν, ην είχε λάβη εκ Λονδίνου (βλ. <i>Αρχείον Ρώμα</i> σελ. 227 - +228).</p> +<p> «Λόνδρα τη 17η Φεβρουαρίου 1824.</p> +<p>»Το δάνειον των γραικών ετελείωσε προς 59 τα % από έν ρισπετάμπιλε +οσπίτιον . . . Ας γνωρίσουν οι γραικοί την χάριν εις το Κομιτάτον +και κατ' εξοχήν εις τον ακούραστον Bowring. Είνε δε σύμφωνον το +Κομιτάτον με τους Δεπουτάτους να σταλώσι τα χρήματα εις τον Λορδ +Byron και τον Colonel Stanhope διά να βαστάξουν αυτοί εις την +θέλησιν της Βουλής προς ωφέλειαν του Γένους, <i>χωρίς να τα +οικειοποιηθούν οι κλέπται</i>».</p> +<p> 35) Βλ. Μένδ. Βαρθόλδη, αυτόθι, σελ. 457. — Πολύ εκτενέστεραι +πληροφορίαι εύρηνται παρά τω Blaquière, Narrative of a Second +visit to Greece, ιδίως σελ. 5 και 14. Ο Blaquière είναι τοσούτω +μάλλον αξιόπιστος, καθ' όσον ούτος ήτο ο κομίσας τα χρήματα εις +Ζάκυνθον, το δε προμνησθέν έργον του περιέχει και περικοπάς +αλληλογραφίας διαμειφθείσης μεταξύ Blaquière και Μαυροκορδάτου διά +την παράδοσιν των κομισθέντων χρημάτων εις την Ελλάδα. Τέλος +προσθετέον ότι το αυτό έργον περιέχει την γνωστήν περιγραφήν των +τελευταίων ημερών του Βύρωνος.</p> +<p> 36) Η εξουσία εφάνη τω όντι έτι μάλλον επίφθονος, ότε +συνεκέντρωσεν εις εαυτήν και την διάθεσιν σπουδαιοτάτων κεφαλαίων. +Όπως δε παρατηρεί και ο Palma (Letters on Greece σελ. 17), πρόφασις +του β' εμφυλίου σπαραγμού υπήρξεν, ότι η κυβέρνησις δεν ελογοδότει +περί των διά του δανείου πορισθέντων χρημάτων.</p> +<p> 37) Βλ. Μένδελσων - Βαρθόλδη, αυτόθι σελ. 457 - 458. — Bulver - + (Η. L.). An autumn in Greece σελ. 14 - 17. Ο μετέπειτα πρεσβευτής +εν Κ/πόλει προσθέτει εν σημειώσει (σελ. 20): «The benefit of the +loan has been confined to the navy and the neighbourhood of Napoli +of Romania. Those who have not touched the dollars are disgusted at +the manner of their expenditure » — Renseignements sur la Grèce et +l'administration du Comte Capodistrias (Par un témoin occulaire +des faits qu'il rapporte) σελ. 118 - 123. Ο συγγραφεύς του +τελευταίου τούτου έργου (ο Βιάρος Καποδίστριας), μένεα πνέων κατά +του Κουντουριώτου, θεωρεί τούτον ως τον κύριον ένοχον της σπατάλης +των χρημάτων.</p> +<p>Οι ημέτεροι και οι προς ημάς φιλικώτατα διακείμενοι ιστορικοί +αποφεύγουσι να πραγματευθώσι το παρόν θέμα. Είς και μόνος +αναλαμβάνει την υπεράσπισιν της Ελληνικής κυβερνήσεως. Είναι δ' +ούτος ο φιλέλλην και ιπποτικός κόμης Palma. Ο ευγενής Ισπανός, +ακάματος υπέρμαχος της Ελληνικής υποθέσεως εν Αγγλία, υποστηρίζει +ότι τα χρήματα εξωδεύθησαν διά τον στόλον, και ότι ουδεμία σπατάλη +εγένετο. (Ότι το πλείστον των χρημάτων εδαπανήθη διά τον στόλον, +μαρτυρεί εκτός του Bulver και ο Finlay λέγων: «the waste of money +on the navy was even greater than on the army »).</p> +<p> 38) Τινές των σελίδων τούτων, μεσταί πικρών αληθειών, είναι εκ +των ευφυεστέρων ας έγραψεν ο εν Αθήναις ανταποκριτής εκείνος του +Times. Ευφυεστάτη δε είναι εκείνη, εν η περιγράφει την καταλαβούσαν +τους πάντας μανίαν προς λαμπράς στολάς, αίτινες αδρά δαπάνη +εκομίζοντο εκ Θεσσαλονίκης και Ιωαννίνων. Η μανία αύτη είχε, +φαίνεται, μεταδοθή και εις τους προς άλλοτε εν ρεδιγκότη +αφικομένους εν Ναυπλίω επιστήμονας και Φαναριώτας, ων ο Finlay +δίδει την εξής, πλήρη ζωής, εικόνα: « Το βραχύ ανάστημα, αι λάλοι +γλώσσαι, αι στρεβλαί κνήμαι, και αι εβραϊκαί φυσιογνωμίαι των +Βυζαντινών τούτων μεταναστών, περιφερομένων εν βαρυτίμοις +αλβανικαίς περιβολαίς, απαστραπτόντων εκ λαμπρών αλλ' αχρήστων +όπλων, και ακολουθουμένων υπό βραχυσώμων τσιμπουκοφόρων και υψηλών +σωματοφυλάκων, εκίνουν την ζηλοτυπίαν και την περιφρόνησιν των +εντοπίων ».</p> +<p> + 39) Βλ. Γερβίνον, μετάφρασις γαλλική Minssen και Σγούτα τόμ. β' +σελ. 129 - l33. — Ίσως τις των αναγνωστών κατακρίνη ημάς ως +περιοριζομένους, επί τόσον σπουδαίου θέματος, εις την παράθεσιν +ξένων γνωμών. Αλλ' ενταύθα η παράθεσις των συγκρουομένων περικοπών +του Finlay και του Γερβίνου δεν είναι άλλο ή έκθεσις των επί του +θέματος ιδεών ημών. Στηλιτεύομεν πράγματι μετά του πρώτου την +φαυλότητα ή την αφροσύνην των τότε πολιτικών και στρατιωτικών +αρχηγών, νομίζομεν όμως ότι οι άνδρες εκείνοι δεν είναι δυνατόν να +κριθώσιν απολύτως, αλλ' ότι πρέπει να ληφθώσιν υπ' όψει οι όροι, +υφ' ους έζων και κατά την επανάστασιν και προ αυτής. Εν πάση δε +περιπτώσει τα εγκλήματα αυτών δεν πρέπει να κρίνωνται αυστηρότερον +ή τα των εν Λονδίνω και Νέα Υόρκη τραπεζιτών.</p> +<p> 40) Βλ. εν τη <i>Απολογία</i>, τόμ. α' σελ. 22, την επιστολήν της 17ης +Μαΐου.</p> +<p> 41) Βλ. τα σχετικά έγγραφα εν τη <i>Απολογία</i>, τόμ. α' σελ. 23 - +24.</p> +<p> 42) Ο Ιωάννης Ζαΐμης, ου την χρηστότητα και την φιλοπατρίαν και +αυτός ο Finlay αναγνωρίζει, έμεινεν επί βραχύ μόνον μέλος της +επιτροπής, ανακληθείς την 12ην Φεβρουαρίου. Τέσσαρας μήνας δε +βραδύτερον διωρίσθη ως αναπληρωτής αυτού ο Γ. Σπανιολάκης.</p> +<p>«Ο διορισμός ούτος, έγραφε το Εκτελεστικόν (βλ. <i>Απολογίαν</i> τόμ. +β', σελ. 35, έγγραφον 21ης Ιουνίου) <i>έγινε διά την επιφάνειαν</i>, ο +δε κύριος σκοπός ήτο να σας πληροφορήση περί πάντων των καθ' ημάς, +και να φέρη την προς τον Κύριον Κάννιγγ επιστολήν». Ο Σπανιολάκης +όμως ανήρ πεπροικισμένος διά πολλών δώρων, μετέπειτα δε και +υπουργός των Οικονομικών γενόμενος, δεν έστερξε να περιορισθή εις +την επιφάνειαν, θελήσας δε ν' αναμιχθή εις την διαχείρισιν του +δανείου και δυστρόπου χαρακτήρος ων, ήλθεν εις σύγκρουσιν προς τους +δύο άλλους πληρεξουσίους. Εκ της συγκρούσεως ταύτης προέκυψε +βραδύτερον η προ του Ελεγκτικού συμβουλίου κατηγορία κατά των +Ορλάνδου και Λουριώτη, και αι προμνηθείσαι <i>Παρατηρήσεις επί της +Απολογίας</i>.</p> +<p> 43) Ιδού μερικαί λεπτομέρειαι περί των προτάσεων των Γάλλων +τραπεζιτών:</p> +<p>Το δάνειον έμελλε να συναφθή μετά των τραπεζιτικών οίκων André et +Cottier και Gabriel Odier et Ce. Τιμή της εκδόσεως ωρίζετο εις 59%, +ο τόκος εις 5% και το χρεωλύσιον εις 1% επί του ονοματικού +κεφαλαίου. Προς τούτοις οι εκδίδοντες το δάνειον οίκοι +επεφυλάσσοντο το δικαίωμα να παρακρατήσουν α') έν εκατομμύριον διά +τους τόκους των δύο πρώτων ετών, β') 500,000 φρ. ως μεσιτείαν, γ') +550,000 φρ. διά χρεωλύσιον και διάφορα άλλα έξοδα.</p> +<p>Εν συνόψει, οι Γάλλοι τραπεζίται προσέφερον, επί δανείου ονοματικού +10,000,000, μόνον 3,850,000 φρ. Διότι το δάνειον, προς 59% θα +εξεκαθαρίζετο εις 5,900,000, εκ των οποίων παρεκρατούντο 2,050,000. + (Βλ. το κείμενον του συμβολαίου, του συνταχθέντος εν Παρισίοις, τη +5ην Φεβρουαρίου 1825, <i>Απολογία</i>, τόμ. β', σελ. 127 - 129).</p> +<p> 44) Παράβ. και το άρθρον 7 του συμβολαίου.</p> +<p> 45) Κατά την συνομολόγησιν του δευτέρου δανείου αι ομολογίαι του +πρώτου προσεφέροντο εις την αγοράν προς 60% της ονοματικής αυτών +αξίας ήτοι προς 4 1/2% άνω της τιμής της νέας εκδόσεως. Δεν είπετο +δ' όμως εκ τούτου, καθώς ενόμισάν τινες, εν οις και ο Σπανιολάκης, +ότι νέον δάνειον πολύ μεγαλείτερον του πρώτου ηδύνατο να εκδοθή εις +την αγοραίαν τιμήν εκείνου.</p> +<p> 46) «Η συρροή των προσφερθέντων ήτο τόσον μεγάλη, λέγει ο +Σπανιολάκης (βλ. <i>Παρατηρήσεις επί της Απολογίας</i>, σελ. 40), ώστε, +γενομένου μετά δύο ημέρας του αθροίσματος, ευρέθησαν υπογραφαί διά +4 1/2 εκατομμύρια, αντί των προκηρυχθέντων 2 εκατομμυρίων. Οι δε +κ.κ. Ρικάρδοι, επιθυμούντες να μη δυσαρεστήσουν κανένα, παρεχώρησαν +την δι' αναλογίας εξαγομένην ως ανήκουσαν εις έκαστον μερίδα».</p> +<p> 47) Χαρακτηρίζων τους δύο αντιπροσώπους, ο Γερβίνος λέγει πολύ +ορθώς, ότι ο μεν Λουριώτης ήτο άνθρωπος καλών προθέσεων αλλ' όχι +μεγάλης αξίας, ο δε Ορλάνδος ανήρ τιμιώτατος αλλ' εις άκρον +πείσμων.</p> +<p> 48) Τον χαρακτηρισμόν τούτον εφεύρε πρώτος ο κόμης Πάλμα.</p> +<p> 49) Ο Times εδημοσίευσε κατά το φθινόπωρον του 1826 μακροτάτην +σειράν άρθρων περί των Ελληνικών δανείων. Τινά των άρθρων τούτων +εξεδόθησαν και εν τω προμνησθέντι φυλλαδίω The Greek Loans etc. Το +φυλλάδιον τούτο εξηντλήθη. Δύναται ο αναγνώστης να συμβουλευθή +ιδίως τα φύλλα της 5, 12, 20, 27 Σεπτεμβρίου, 23, 24, 26, 27, 28, +31 Οκτωβρίου και 1, 3, 4, 13 Νοεμβρίου 1826.</p> +<p> + 50) Βλ. το φύλλον της 26ης Οκτωβρίου.</p> +<p> 51) Η σπατάλη εν Αγγλία τοσούτων χρημάτων επέσυρε, βραδέως πως, +την προσοχήν των απανταχού φιλελλήνων. Ο Εϋνάρδος έγραφεν εις τον +Stanhope, ότι πρώτιστον καθήκον του Φιλελληνικού κομιτάτου του +Λονδίνου είναι να επιτύχη λογοδοσίαν της χρήσεως του ελληνικού +δανείου. Η κακή διαχείρισις του δανείου τούτου εν Αγγλία είχε φέρη +την Ελλάδα εις τα πρόθυρα της καταστροφής, εν τούτοις όμως η Ελλάς +κατηγορείτο ως σπαταλήσασα το δάνειον (βλ. την επιστολήν του +Εϋνάρδου εν τω Times της 27ης Σεπτεμβρίου).</p> +<p>Ο Stanhope είχεν ήδη προκαλέση εν τω μεταξύ συλλαλητήριον +φιλελλήνων και ομολογιούχων. Το meeting συνεκροτήθη εις το City of +London Tavern, τη 5η Σεπτεμβρίου 1826, εξέλεξε δε επιτροπήν προς +διαλεύκανσιν του ζητήματος.</p> +<p>Η έκθεσις της επιτροπής ταύτης, υποβληθείσα τη 23η Οκτωβρίου, λέγει +συν τοις άλλοις και τα εξής: «Εν ώ οι κ.κ. Loughman και O'brien ως +και οι Έλληνες αντιπρόσωποι έδοσαν εις την επιτροπήν πάσας τας +ζητηθείσας πληροφορίας, οι κ. κ. Ρικάρδοι όχι μόνον ηρνήθησαν ν' +αναγνωρίσωσι την επιτροπήν, αλλά και προσεπάθησαν να παρεμβάλωσι +παν πρόσκομμα εις την ανεύρεσιν της αληθείας» (βλ. την όλην έκθεσιν +εν τω Times της 24ης Οκτωβρίου). Βλ. επί του αυτού ζητήματος την +επιστολήν του Ρικάρδου εν τω Times της 20ης Σεπτεμβρίου, και τους +Times των 25 - 30 Οκτωβρίου. Το τελευταίον τούτο φύλλον περιέχει +και έν άρθρον του Λουριώτου υπό τον τίτλον «<i>A voice from +Marathon</i>».</p> +<p> 52) Ήτοι τας σελ. 15 - 18 και 127 - 133 τομ. β'.</p> +<p> 53) Παραβ. και άνω σελ. 19. [Ο συγγραφεύς αναφέρεται στην σελίδα +που αρχίζει με τις λέξεις «άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ». Πιο κάτω αναφέρεται +υπόλοιπο δανείου 28,100 Λ. Προφανώς ένας από τους 2 αριθμούς +18,100 / 28,100 έχει τυπογραφικό λάθος.]</p> +<p> 54) Η εν Καλκούτη παροικία, εισέτι ανθηρά, είνε πολύ προγενεστέρα +της επαναστάσεως.</p> +<p> 55) Η εξαγορά των ομολογιών τούτων εγένετο διττώς·</p> +<p><i>Πρώτον</i>, διά των ποσών των κατά τας συμβάσεις τεθέντων κατά μέρος +προς χρεωλυσίαν, εξηγοράσθησαν:</p> +<p>α') Διά των 16,000 Λ. του δανείου του 1824, ομολογίαι ονοματικής +αξίας 30,200 Λ.</p> +<p>β') Διά των 20,000 Λ. του δανείου του 1825, oμολογίαι ονοματικής +αξίας 67,000 Λ.</p> +<p> (Η μεγάλη διαφορά μεταξύ των εξαγορασθεισών αξιών οφείλεται εις το +ότι από των μέσων του 1825 αι Ελληνικαί ομολογίαι υπέστησαν μεγάλην +έκπτωσιν. Ο αναγνώστης ενθυμείται αφ' ετέρου, ότι κατά το α' +δάνειον εκρατήθη χρεωλύσιον δύο ετών, κατά δε το β' μόνον ενός).</p> +<p><i>Δεύτερον</i>, προς απόσβεσιν των δύο χρεών αφιερώθη, ως θα ίδωμεν +μετ' ολίγον, και σπουδαίον μέρος του προϊόντος του β' δανείου. +Ανεξαρτήτως του χρεωλυσίου εξηγοράσθησαν ούτω 250,000 Λ. ομολογίαι +του α' και 218,000 Λ. ομολογίαι του β' δανείου.</p> +<p>Αι ουτωσί αποσυρθείσαι oμολογίαι απέφερον εν συνόλω τόκους 23,385 +Λ. (Βλ. τα καθ' έκαστα εν τη <i>Απολογία</i>, τόμος β' σελ. 16 - 17). Εκ +δε των 23,385 τούτων λιρών 10,500 περιήλθον εις χείρας των Ελλήνων +πληρεξουσίων, το δε υπόλοιπον διά του κ. Loughman αφιερώθη εις +πληρωμήν του ε' τοκομεριδίου του δανείου του 1824. Ούτω δε +κατωρθώθη να πληρωθώσι πέντε εξάμηνα τοκομερίδια του α' δανείου, εν +ώ διά το δάνειον του 1825 μόνον οι ήδη κρατηθέντες τόκοι των δύο +πρώτων ετών επληρώθησαν. Σημειωτέον ότι το α' δάνειον, ελαττωθέν +διά της εξαγοράς ομολογιών αξίας 280,200 Λ. εις 519,800 Λ., δεν +απήτει πλέον ειμή τόκον ενιαύσιον ελάσσονα των 26,000 Λ. και +συνεπώς τόκον εξάμηνον ελάσσονα των 13,000 Λ.</p> +<p> 56) Αι διαμαρτυρίαι αύται υπήρξαν σφοδρόταται. Ο Times της 5ης +Σεπτεμβρίου 1826, αναλύων την χρήσιν του β' δανείου, έλεγεν: «Οι κ. +κ. Ρικάρδοι have pocketed (ενεθυλάκωσαν) 64,000 Λ.». Δέκα ημέρας +βραδύτερον η αυτή εφημερίς, σχολιάζουσα την δράσιν του Φιλελληνικού +Κομιτάτου των Παρισίων, παρατηρεί ότι αι εισφοραί κατά το 1825 +ανήλθον εις 239,649 φρ., κατά δε το πρώτον εξάμηνον του 1826 εις +651,867 φρ., αναγραφομένων μεταξύ των δωρητών του Εϋνάρδου με +25,000 φρ., της οικογενείας του Δουκός δ' Ορλεάν (του κατόπιν +Λουδοβίκου - Φιλίππου) με 27,000, του Καζιμίρ Περριέ με 6,000 κτλ. +Τα συλλεγέντα από θύρας εις θύραν υπό των Κυριών των Παρισίων +ανήλθον εντός έξ μηνών εις 129,881 φρ. Αλλά τι είναι, ανακράζει η +αγγλική εφημερίς, τα ποσά ταύτα παραβαλλόμενα προς τα απορρεύσαντα +από του δανείου και διασπαθηθέντα αμελώς και κακοήθως εν Αγγλία; +Ερχόμενος δε εις τους Ρικάρδους ο Times προσθέτει: «The pretty item +reserved as commission by the contractors of the second loan + (amounting to 64,000 L.) nearly doubles the voluntary contributions +of all the Philhellenes in Europe, including those of committees +and corporations, of colleges and universities, of classical ladies +and benevolent princes — of priests, artists, philosophers and +statesmen — the produce of benefit concerts, and the collection of +charity sermons». Ήτοι· «Το κομψόν ποσόν, όπερ επεφύλαξαν δι' +εαυτούς οι εκδόται του δευτέρου δανείου (64,000 Λ.), είναι σχεδόν +διπλάσιον των συνεισφορών όλων των εν Ευρώπη φιλελλήνων, +συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των κομιτάτων και των συλλόγων, +των σχολείων και των πανεπιστημίων, των φιλαρχαίων κυριών και +ευεργετικών πριγκίπων — των ιερέων, καλλιτεχνών, φιλοσόφων και +πολιτευτών — του προϊόντος των συναυλιών και των εν εκκλησίαις +εράνων».</p> +<p> 57) Βλ. τας τρεχούσας τιμάς των μηνών Δεκεμβρίου 1824, Ιανουαρίου +και Φεβρουαρίου 1825 παρά Σπανιολάκη, παράρτημα Ζ. Η έκπτωσις +επήλθε ραγδαία μετά την έκδοσιν, ευθύς ως εγνώσθησαν αι μεγάλαι +ημών εθνικαί συμφοραί. Τη 4η Οκτωβρίου 1825 τα ελληνικά χρεώγραφα +υφίσταντο έκπτωσιν 24 - 25% και τη 27η του αυτού μηνός, έκπτωσιν +30% (Βλ. τας ιταλιστί γεγραμμένας εκ Λονδίνου προς τους αδελφούς +Στεφάνου επιστολάς του Π. Γιάμαρη — <i>Αρχείον Ρώμα</i>, σελ. 707 και +727).</p> +<p> 58) Εξηγοράσθησαν ούτως ομολογίαι του β' δανείου αξίας ονοματικής +218,000 Λ.</p> + +<table> +<tr><td>Ήτοι:</td><td>158,000 λιρών ομολ. υπό των κ.κ. Ρικάρδων</td><td>=</td><td align="right">67,895</td></tr> +<tr><td></td><td>8,000 και 5,000 λ. ομολ. υπό των αυτών<BR></td><td></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td>Ρικάρδων τη 15η Οκτωβρίου και 19 Νοεμβρίου<br></td><td></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td>προς 55 1/2 και 56 1/2</td><td>=</td><td align="right">7,265</td></tr> +<tr><td></td><td>25,000 λ. ομολογίαι υπό του κ. Π. Ράλλη</td><td>=</td><td align="right">11,550</td></tr> +<tr><td></td><td> 8,000 λ. ομολογίαι υπό του κ. Π. Ράλλη<br></td><td></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td>τη 12η Οκτωβρίου, προς 55</td><td>=</td><td align="right">4,400</td></tr> +<tr><td></td><td></td><td></td><td align="right">__________</td></tr> +<tr><td></td><td></td><td></td><td align="right">91,110</td></tr> +</table> + +<p>Εις το ποσόν τούτο των 91,100 Λ. δέον να προστεθώσι και 7,910 Λ., +δι' ων ηγοράσθησαν άλλαι 14,000 λ. ομολογίαι διά λογαριασμόν της +Ελληνικής κυβερνήσεως.</p> +<p>Η εξαγορά αύτη κατά μεν τους Ορλάνδον και Λουριώτην είχε προσωρινόν +χαρακτήρα, εσκοπείτο δε η πώλησις των ομολογιών άμα τη βελτιώσει +της αγοράς. Κατά τον Σπανιολάκην όμως (βλ. σελ. 43) η επιχείρησις, +γενομένη εκ συμφώνου μετά των κ.κ. Μανιάκη, Ψύχα και Λη, ήτο απλή +κερδοσκοπία.</p> +<p>Είναι δύσκολον μετά οκτώ δεκαετίας να εξακριβώση τις την περί +τούτου αλήθειαν. Το βέβαιον είναι ότι η Ελλάς δεν εζημιώθη εκ της +επιχειρήσεως ταύτης, διότι, αναγορευθέντος του Λεοπόλδου βασιλέως, +αι ομολογίαι των δανείων της επαναστάσεως ανήλθον εις 60 και 61, +και τότε αι ονοματικαί 14,000 επωλήθησαν προς 10,060 Λ., εν ώ είχον +αγορασθή μόνον προς 7,910. Αφ' ετέρου δ' όμως είναι προφανές ότι +διά την Ελλάδα 7,910 Λ. ήσαν πολυτιμότεραι τω 1826 ή 10,060 Λ. +τέσσαρα έτη βραδύτερον.</p> +<p> + 59) Τούτο έλεγον και έγραφον ρητώς οι Ρικάρδοι. Ιδού το κείμενον +επιστολής των προς τους Ορλάνδον και Λουριώτην (βλ. <i>Απολογίαν</i>, +τόμ. β' σελ. 28):</p> +<p> Messieurs,</p> +<p>Notre Bourse est aujourd'hui dans une condition affreuse: l'emprunt +grec est à 10 et a 11 d'escompte, et il y a une peur terrible. +Nous ne savons pas s'il y a de mauvaises nouvelles, mais tout le +monde veut vendre. Si vous avez toute cette confiance dans les +affaires de la Grèce, que ce que vous dites de la belle position +de la cause mérite, ne sera - t - il pas de l'interet de votre +Gouvernement et pour soutenir un peu son crédit, qu'une bonne +portion de l' emprunt serait achetée pour son <i>compte</i>, d'être +revendue dans un temps plus heureux? <i> Considèrez bien cette +proposition. Nous et nos amis ont déjà une forte quantitité sur +le dos, sur laquelle il y a une grande pertes</i>. Nous ne désirons +pas qu'aucune chose soit faite pour nous, mais c'est désespérant +de voir l'affaire dans un si mauvais état; Votre réponse par le +porteur nous obligera.</p> +<p>Avec considération<BR> +28 Mai 1825.<BR> + Vos serviteurs dévoués<BR> + J. et S. Ricardo</p> +<p>Το γαλλικόν ύφος της επιστολής ταύτης είναι πρωτότυπον, η σημασία +δ' όμως αυτής είναι λίαν ευκρινής.</p> +<p> 60) Επειδή αναμφιβόλως θα υποληφθώμεν ως γράφοντες υπερβολάς, +περιοριζόμεθα προς απόδειξιν των γραφομένων να παραπέμψωμεν τον +αναγνώστην εις τους λογαριασμούς της επιτροπής των Ρικάρδων και του +Σπανιολάκη, εξ ων καταφαίνεται ομοφώνως ότι τη 15 και 19 Νοεμβρίου +1825 εξηγοράσθησαν διά των κ. κ. Ρικάρδων προς 55 1/2 και 56 1/2 +ομολογίαι αξίας ονοματικής 7,265, και ότι τη 12 Οκτωβρίου +εξηγοράσθησαν διά του κ. Π. Ράλλη άλλαι 8,000 Λ. ομολογίαι προς 55. +Η αγοραία τιμή των ομολογιών εκυμαίνετο τότε μεταξύ 15 και 20.</p> +<p>Χαρακτηριστικά περί της διαγωγής των περί την τετραρχίαν φιλελλήνων +αναγράφει και ο Times της 28 Οκτωβρίου, εν κυρίω άρθρω. Μεταξύ των +άλλων αναφέρει ότι ο κ. Hume, όστις είχεν αγοράση 10,000 Λ. +ομολογίας, μετά την έκπτωσιν αυτών εζήτησε να τον αποζημιώση η +επιτροπή, όπερ και εγένετο, <i>ίνα μη απολεσθή ισχυρός φίλος της +Ελλάδος</i>. (Περί του Hume βλ. καθ' έκαστα εν τω <i>Χρόνω</i> της 4 +Νοεμβρίου και εν τω άρθρω του Oriental Herald, Ιανουάριος 1826, +σελ. 76 - 80, «<i>The Greek Loan and Mr. Hume</i>»).</p> +<p>Άλλος φιλέλλην διακεκριμένος υπήρξε, κατά τον Times, ο κ. Bowring. +Ούτος είχεν εγγραφή διά 25,000 Λ. ομολογίας. Μετά την έκπτωσιν +έκαμε σφοδράς παραστάσεις, επικαλούμενος συνάμα τας προς την +Ελληνικήν υπόθεσιν υπηρεσίας (he made vehement remonstrances +coupled with representations of his services to the Greek cause), +επέτυχε δε να εξαγορασθώσιν αι ομολογίαι αυτού με έκπτωσιν 10%. +Αίφνης αι ομολογίαι ανέρχονται εις την προτέραν αυτών αξίαν, ο δε +κ. Bowring, υπερακοντίζων τον κ. Hume, ζητεί να τω αποδοθώσιν αι +ομολογίαι. Μάτην τω απεδεικνύετο ότι αι αξίαι εκείναι, τη ρητή +αυτού αιτήσει, είχον εξαγορασθή υπό των Ελλήνων αντιπροσώπων· ο κ. +Bowring, λέγων ότι δεν ενθυμείται τι περί τούτου, επέμενε και οι +αντιπρόσωποι ηναγκάσθησαν να τω μετρήσωσι 2,500 λίρας, διά ν' +απαλλαγή πάσης ζημίας. Σημειωτέον, λέγει ο Times, ότι ο δεύτερος +ούτος φίλος της Ελλάδος είχε λάβη 11,000 Λ. μεσιτικά κατά την +έκδοσιν του α' δανείου.</p> +<p> 61) Αι αγοραί εγένοντο κυρίως εκ των εξής εργοστασίων: (βλέπε +τους σχετικούς λογαριασμούς εν τη <i>Απολογία</i> τόμ. α' σελ. 130 - +156).</p> + +<table> +<tr><td>Ήτοι:</td><td align="center">Εργοστάσιον</td><td>Burton</td><td>αγορά διά Λ.</td><td align="right">12,206</td></tr> +<tr><td></td><td align="center">»</td><td>Mackintosch</td><td>αγορά διά Λ.</td><td align="right">10,266</td></tr> +<tr><td></td><td align="center">»</td><td>Graham</td><td>αγορά διά Λ.</td><td align="right">26,688</td></tr> +<tr><td></td><td align="center"></td><td></td><td></td><td align="right">______</td></tr> +<tr><td></td><td align="center"></td><td></td><td></td><td align="right">49,160</td></tr> +</table> + +<p>Οι Έλληνες επίτροποι κατηγορήθησαν ως μη επιτυχόντες την έκπτωσιν +των διδομένων εις τους αγοράζοντας τοις μετρητοίς. Η έκπτωσις αύτη +υπελογίζετο εις 10% (Βλ. Σπανιολάκην, <i>αυτόθι</i> σελ. 14 - 17).</p> +<p> 62) Βλ. τας περί τούτου λεπτομερείς οδηγίας της 14ης Αυγούστου +1824. <i>Απολογία</i> σελ. 54.</p> +<p> 63) Ούτως οι επίτροποι, μη δυνηθέντες να επιτύχωσι την υπό της +Κυβερνήσεως ποθουμένην ανταλλαγήν (βλ. τους λόγους της αποτυχίας εν +επιστολή της επιτροπής προς την Κυβέρνησιν υπό ημερομηνίαν +4/10/1825. <i>Απολογία</i> σελ. 60), εσκέφθησαν ότι καλόν θα ήτο να +πωλήσωσι τα ορειχάλκινα καννόνια του Ναυπλίου εις τους κ. κ. +Κοντοσταύλους και Σα , να παραγγείλωσι δε τα σιδηρά εις τους κ. κ. +Graham. Δυστυχώς όμως ημέλησαν να ορίσωσιν ότι η παραλαβή των +ορειχαλκίνων δεν θα γίνη ειμή άμα τη αφίξει των σιδηρών. Ότε δε +έφθασεν απεσταλμένος των κ. κ. Κοντοσταύλων, όπως παραλάβη τα +πρώτα, απητούντο έτι οκτώ μήνες διά να φθάσωσι τα δεύτερα. Η +Κυβέρνησις, μη δυναμένη ν' αφοπλίση το Ναύπλιον, ηναγκάσθη τότε να +πληρώση αποζημίωσιν 600 Λ., όπως ακυρωθή το συμβόλαιον της +πωλήσεως. Το δε ελεγκτικόν συνέδριον κατεδίκασε κατόπιν την +επιτροπήν εις πρόστιμον 1000 λιρών.</p> +<p> 64) Το υπόμνημα τούτο του ηρωικού κυβερνήτου της <i>Καρτερίας</i> +εύρηται εν παραρτήματι του Ζ' τόμου της Ιστορίας του Finlay.</p> +<p> 65) Ο <i>Χρόνος</i>, εν τω προμνημονευθέντι άρθρω της 28 Οκτωβρίου +1826, παρατηρεί, ότι αι 10,000 Λ. εμετρήθησαν εις τον κ. Ellice τη +25 Μαρτίου, το δε ατμοκίνητον <i>Καρτερία</i> δεν επληρώθη ειμή ότε +απέπλευσε, δηλαδή μετά 15 μήνας, ούτως ώστε «ο φιλέλλην και +αφιλοκερδής κ. Ellice ωφελήθη 15 μηνών τόκους».</p> +<p> 66) Παρ. την σχετικήν επιστολήν του Hastings (16 Ιαν. 1826). Εν +τη <i>Απολογία</i> σελ. 292 - 293.</p> +<p> 67) Το ατμόπλοιον υπέστη αβαρίας κατά τον πλουν.</p> +<p> 68) «Άνευ της αδείας μας και άνευ οιασδήποτε προηγουμένης +κοινοποιήσεως εδώσατε διαταγάς περί κατασκευής πέντε ατμοπλοίων, +αντί ν' αγορασθώσι τα πλοία ταύτα έτοιμα». (Απόσπασμα επιστολής +Ορλάνδου και Λουριώτου προς Ρικάρδους).</p> +<p> 69) Άριστον ατμόπλοιον το Valencia είχε, κατά τον Times (φύλλον +12 Σεπτεμβρίου) πωληθή ακριβώς την εποχήν εκείνην αντί 11,000 Λ. Οι +Άγγλοι δικτάτωρες έλεγον προς υπεράσπισίν των, ότι τα έτοιμα πλοία +δεν ηδύναντο να φέρωσι καννόνια 64 λιτρών.</p> +<p> 70) Ηλπίζετο πράγματι ότι θα διεκόπτοντο αι μεταξύ Αιγύπτου και +Ιβραήμ - Πασσά συγκοινωνίαι, και ότι ούτω θ' ανεχαιτίζετο πάσα προς +τα πρόσω πορεία του στερουμένου πολεμεφοδίων Αιγυπτιακού στρατού.</p> +<p> 71) Βλ. Times 12 Σεπτεμβρίου. — Γερβίνον, αυτόθι.</p> +<p> 72) «Εντός ολίγων εβδομάδων, έλεγεν εις τους επιτρόπους ο Ellice, +ο Cochrane θα είναι εις την Κωνσταντινούπολιν και θα κατακαύση τον +Τουρκικόν στόλον εντός του Κερατίου κόλπου. Θέσατε εις την διάθεσιν +του Κόχραν το όλον ποσόν των 150,000 Λ., και εντός ολίγου θέλει +καθαρίση την Ελλάδα από των Τούρκων».</p> +<p> 73) Ο Κόχραν επεφύλασσεν εαυτώ το δικαίωμα του διορίζειν τους +αξιωματικούς και τους ναύτας, εις ους η Ελληνική κυβέρνησις ώφειλε +να χορηγή πολεμεφόδια και μισθούς.</p> +<p> 74) Το ποσόν τούτο εχαρακτηρίζετο ως αποζημίωσις απαιτήσεως +55,000 Λ., ην ο Κόχραν είχε κατά της Βρασιλίας, και ης, ένεκα των +νέων αυτού καθηκόντων, δεν θα ηδύνατο να επιδιώξη την πληρωμήν. Ο +Κόχραν είχεν αφ' ετέρου δικαίωμα εις μέρος των νομίμων λειών (Βλέπε +το κείμενον του συμβολαίου εν τη <i>Απολογία</i> σελ. 288 - 289).</p> +<p> 75) Εις το ποσόν τούτο δεν περιλαμβάνονται αι διά την <i>Καρτερίαν</i> +απαιτηθείσαι 10,000 Λ.</p> +<p> 76) Ο Σπανιολάκης ενεχείρισεν εις τον Καποδίστριαν, διερχόμενον +κατά το 1827 εκ Λονδίνου, έκθεσιν περί της υποθέσεως των +ατμοπλοίων. Μέρος της εκθέσεως ταύτης κατεχώρισε βραδύτερον, εν +είδει παραρτήματος, εις το βιβλίον του. (Βλέπε Παράρτημα Η).</p> +<p> 77) Πάντα τα πλοία ταύτα έπρεπε να ώσιν έτοιμα <i>εντός πέντε +μηνών</i>.</p> +<p> 78) Το πλοίον τούτο ο <i>Ερμής</i> μετήνεγκεν εν Ελλάδι τον Κόχραν, +κατά την δευτέραν αυτού κάθοδον. Την πρώτην φοράν ο άγγλος ναύαρχος +είχεν επιβή του <i>Σωτήρος</i>, πλοίου αγορασθέντος εν Μασσαλία υπό του +Εϋνάρδου και του φιλελληνικού κομιτάτου των Παρισίων,</p> +<p> 79) Η μελέτη του περιεργοτάτου τούτου θέματος διηυκολύνθη ως εκ +των δικών ας η κακή πίστις των κατασκευαστών προεκάλεσεν εν Αμερική +και των συκοφαντιών ων έπεσε θύμα ο αντιπροσωπεύσας εν ταις +Ηνωμέναις Πολιτείαις την Ελλάδα χρηστός, αλλ' ατυχής Αλέξανδρος +Κοντόσταυλος. Αι εν Αμερική δίκαι έδοσαν αφορμήν εις συνταξιν +ποικίλων συγγραμμάτων, άπερ κατώρθωσα ν' ανεύρω άπαντα κατά τύχην +και μόνον διότι εν τω Βρεττανικώ Μουσείω τα συγγράμματα τα αφορώντα +εις τας σχέσεις της Ελληνικής Επαναστάσεως μετά των Ηνωμένων +Πολιτειών είναι δεδεμένα ομού εις σειράν τόμων. Η ούτως αυτοσχεδίως +καταρτισθείσα συλλογή, περιέχουσα μελέτας, λόγους, λογοδοσίας +εράνων, εκθέσεις συλλαλητηρίων κτλ., είναι πολυτιμοτάτη εισφορά εις +την ιστορίαν του φιλελληνισμού εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, +ιστορίαν ήτις δεν εγράφη εισέτι, αν και τιμά επίσης τους τε +ευεργετήσαντας και τους ευεργετηθέντας.</p> +<p>Τα εν Αμερική γραφέντα έργα είναι τα εξής:</p> +<p>1) An Exposition of the conduct of the two houses of G. G. and S. +Howland, and Le Roy, Bayard and Co, in relation to the two frigates +<i>Liberator and Hope</i>. In answer to a Narrative on that subject by +Mr. Alexander Contostavlos. By William Bayard (New - York 1826 +σελίδες 47). — 2) An examination of the controversies between the +Greek Deputies and two mercantile houses of New - York. By John +Duer and Robert Sedgwick (New - York 1826 σελ. 179). — 3) Report of +the evidence and reasons of the award between J. Orlandos and A. +Louriottis, Greek Deputies, on one part, and Le Roy, Bayard and Co +and G. G. and S. Howland on the other part. By the Arbitrators (New +- York 1826 σελ. 72). — 4) A Vindication of the conduct and +character of Henry D. Sedgwick against certains charges made by the +hon. Jonas Platt together with some statements and inquiries +intendet to elicit the reasons of the award in the case of the +Greek Frigates (2α έκδ. New - York Σεπτέμβριος 1826. σελ. 96). — 5) +Refutation of the reasons assigned by the arbitrators for their +award in the case of the two Greek Frigates (New - York. Νοέμβριος +1826, σελ. 57). Τα δύο τελευταία ταύτα έργα εγράφησαν υπό του +δικηγόρου Sedgwick.</p> +<p>Ο Αλέξανδρος Κοντόσταυλος εξέδωκεν επί του θέματος έργα δύο:</p> +<p>1) A narrative of the material facts in relation to the building of +the two greek frigates. New - York, 1826, σελ. 88 (Β' έκδοσις With +a postscriptum by R. Sedgwick New - York, 1826. σελ. 96). — 2) <i>Τα +περί των εν Αμερική ναυπηγηθεισών Φρεγατών·</i> Αθήναι 1855.</p> +<p>Τέλος ο γνωστός ήδη ημίν φιλέλλην Πάλμα συνέγραψεν επί του +ζητήματος αξιόλογον εκθεσιν, καταχωρισθείσαν εν τω Times της 12 +Σεπτεμβρίου 1826. (Το φύλλον τούτο εδημοσίευσεν ολίγω βραδύτερον +περί της κατασκευής των πλοίων εν Αμερική ιδίαν μελέτην. Βλ. τον +Times της 9 Νοεμβρίου).</p> +<p> 80) Βλ. τον υποβληθέντα υπό του Βαγιάρδ λεπτομερή προϋπολογισμόν, +παρά Κοντοσταύλω, Narrative σελ. 5.</p> +<p> 81) Η εκλογή του Lallemand ήτο παράδοξος, καθότι ο Lallemand, +πρώην αξιωματικός του ιππικού, δεν είχεν ειδικότητα περί τα +ναυτικά, ο δε μισθός (120 Λ. κατά μήνα), όστις εδόθη εις αυτόν, ήτο +υπό πάσαν έποψιν υπερβολικός. — «Αναμφιβόλως, έλεγεν εν τη εκθέσει +του ο Palma, η εκλογή σώφρονος επιτρόπου, όστις ήθελεν αρκεσθή εις +μισθόν μηνιαίον μικρότερον των 120 λιρών, ήθελεν είναι επιτυχεστέρα +της εκλογής αξιωματικού του ιππικού, πρώην υπασπιστού του +Ναπολέοντος, ειθισμένου εις μεγάλας επιχειρήσεις και επιβαλλομένου +υπό ισχυράς ομάδος φιλελλήνων». Ολίγω βραδύτερον συνετελέσθη νέον +σκάνδαλον: οι κατασκευασταί αυτοπροαιρέτως ωνόμασαν επιθεωρητήν της +κατασκευής των πλοίων τον πρώην αξιωματικόν του αμερικανικού +ναυτικού Chauncey, προς 12,000 δολλαρίων (60,000 φρ.) κατ' έτος. Ο +μισθός ούτος έμελλε ν' αναγραφή εις τον λογαριασμόν της μηδόλως +πληροφορηθείσης περί τούτου Ελλάδος.</p> +<p> 82) Δι' επιστολής των της 15 Απριλίου 1825, βλ. Narrative σελ. 7.</p> +<p> 83) Βλ. το κείμενον των δοθεισών εις τον Κοντόσταυλον οδηγιών. +<i>Περί των εν Αμερική</i> κτλ. σελ, 19 - 26.</p> +<p> 84) Το ποσόν τούτο συνίστατο εκ 261,840 δολλαρ. απαιτουμένων προς +αποπεράτωσιν της μιας φρεγάτας, εξ 73,258 δολλαρ. αντιπροσωπευόντων +ζημίαν 20% επί των δυο μη πληρωθεισών συναλλαγματικών 55,000 Λ., ας +οι κατασκευασταί είχον εκδώση επί των Ρικάρδων και Σας, και τρίτον +εκ διαφόρων άλλων μικρομεσιτικών και δευτερευουσών απαιτήσεων. (Βλ. +διά τα καθ' έκαστα: Report of the evidence and reasons σελ. 8 - 9, +Examination of the controversies, σελ. 138 και 149, Narrative σελ. +40, 41 και 61).</p> +<p> 85) Οι Αμερικανοί ηπείλουν επίσης τους ημετέρους διά του άρθρου 3 +του νόμου της 20 Απριλίου 1818, δυνάμει του οποίου, πας όστις ήθελε +παραγγείλη, εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, την κατασκευήν πλοίου, +μέλλοντος να χρησιμοποιηθή βραδύτερον υπό ηγεμόνος ή πολιτείας +εναντίον άλλου ηγεμόνος ή πολιτείας, μεθ' ου αι Ηνωμέναι Πολιτείαι +διετέλουν εν ειρήνη, κατεδικάζετο εις πρόστιμον όχι ανώτερον των +10,000 δολλαρίων και ειρκτήν μη υπερβαίνουσαν τα τρία έτη. Προς +τούτοις το πλοίον και όλα τα εξαρτήματα αυτού εγίνοντο ιδιοκτησία +της Αμερικανικής κυβερνήσεως. Αλλ' οι ούτως απειλούντες εκ +προθέσεως ελησμόνουν ότι δυνάμει του αυτού νόμου οι κατασκευασταί +υπέκειντο εις τας αυτάς ποινάς, εις ας και οι παραγγέλλοντες, και +συνεπώς, καθώς παρετήρησε βραδύτερον πολύ ορθώς ο φιλέλλην κ. +Webster, ότι αυτοί ούτοι έπρεπε κυρίως να φοβώνται την εφαρμογήν +του νόμου του 1818.</p> +<p> 86) Βλ. Examination σελ. 157.</p> +<p> 87) Τον Κοντόσταυλον είχε συστήση εις τον Everett ο Κοραής.</p> +<p> 88) Μεταξύ των διακριθέντων διά την προθυμίαν των να +εξυπηρετήσωσι την ημετέραν πατρίδα καταλέγονται οι κυριώτεροι των +υπουργών, ο γνωστός φιλέλλην Webster και ο γερουσιαστής +συνταγματάρχης Benton. «Ότε εσπούδαζον τον Όμηρον, έλεγεν ο +τελευταίος ούτος εις τον Κοντόσταυλον, δεν υπέθετόν ποτε ότι θα +ηδυνάμην μίαν ημέραν να φανώ χρήσιμος εις τους απογόνους του».</p> +<p>Εν γένει ο ενθουσιασμός των εν Ουασιγκτώνι διά τα ανδραγαθήματα των +ημετέρων προγόνων ήτο ανεκδιήγητος. Πάντες ηκροώντο μετά δακρύων +εις τους οφθαλμούς τας υπό του Κοντοσταύλου περιγραφάς του αγώνος. +Ο δε Webster, όστις ήτο άριστος νομικός και όστις καθωδήγησεν εν +πολλοίς τον Κοντόσταυλον, ηρνήθη την υπό τούτου προταθείσαν +αμοιβήν. (Βλ. Κοντόσταυλον. <i>Τα περί των δύo φρεγατών</i>, σελ. 36 - +37).</p> +<p> 89) Εισηγητής του νομοσχεδίου εν τη γερουσία ήτο ο Benton.</p> +<p> 90) Οι κατασκευασταί έσχον την απίστευτον αναίδειαν ν' απαιτήσωσι +προμήθειαν και διά την υπό της Αμερικανικής κυβερνήσεως γενομένην +αγοράν.</p> +<p> 91) Όπως καταδείξη την ασύγγνωστον κακήν πίστιν των κατασκευαστών +ο Times, εν τη μελέτη αυτού της 9 Νοεμβρίου 1826, παρατηρεί ότι η +μεν φρεγάτα «Brandywine», κατεσκευασμένη εκ δρυός πρώτης ποιότητος +και τελείως εξωπλισμένη, εστοίχισεν εις την Αμερικανικήν κυβέρνησιν +μόνον 273,000 δολλ. (1,365,000 φρ.), το δε μόνον πλοίον, όπερ μετά +τοσούτους αγώνας κατώρθωσε ν' αποπλεύση εκ Νέας Υόρκης εις Ελλάδα, +κατήντησε να στοιχίση πλέον των 150,000 Λιρών Στερλινών + (3,750,000), ήτοι σχεδόν ποσόν τριπλάσιον της υπό πάσαν έποψιν +προτιμοτέρας αυτού φρεγάτας Brandywine.</p> +<p> 92) «<i>Sir, you have done all that was in your power to ruin a +country and disgrace another</i>». Παράβ. και τα προμνησθέντα δύο +φυλλάδια του Sedgwick, A vindication και Refutation of the reasons +assigned by the arbitrators. Ο δικαστής Pratt, ον ο Λονδίνιος +<i>Χρόνος</i> εσατύρισε καταλλήλως, επονομάσας αυτόν συν τοις άλλοις και +<i>Αμερικανόν Σολομώντα</i> (βλ. τον Times της 9ης Νοεμβρίου), εφάνη +καθ' όλην αυτήν την υπόθεσιν μεριμνών ιδίως περί του βαλλαντίου +του. Εδήλωσε δ' εν τη αποφάσει ότι προ πάσης άλλης πληρωμής έπρεπε +να μετρηθή εις τους αιρετοκρίτας, ήτοι εις τον Pratt και τους δύο +παρέδρους, ποσόν όπερ αυτοί ούτοι ώριζον εις 4,500 δολλ. — Εν δε τω +έργω, όπερ εδημοσίευσαν προς υπεράσπισιν αυτών, οι αιρετοκρίται +αξιούσιν ότι η υπ' αυτών ορισθείσα αμοιβή είναι μετριωτάτη (βλ. +Report of the evidence and reasons, σελ. 67).</p> +<p> 93) Κατά τον εις Ελλάδα πλουν οι μισθωθέντες ναύται εστασίασαν + (βλ. τα κατά την στάσιν παρά Κοντοσταύλω, σελ. 113).</p> +<p> 94) Βλ. το επίσημον έγγραφον αυτόθι σελ. 128.</p> +<p> 95) Αντί πάσης αμοιβής ο Κοντόσταυλος έλαβε 400 Λ. δι' έξοδα +ταξειδίου και διαμονής.</p> +<p> 96) Πόσον αι κατά των υπηρετησάντων το έθνος διαβολαί έβλαψαν +ημάς, μαρτυρεί και το ότι επί καιρόν πολλοί των αρίστων δεν +ηθέλησαν ν' αναμιχθώσιν εις τα οικονομικά του Κράτους, φόβω των +συνήθων αιτιάσεων και συκοφαντιών. Ούτω, τω 1878, ανήρ +διακεκριμένος και φιλόπατρις, ο κ. Περόγλου, καίπερ διαμένων εν +Λονδίνω, ηρνήθη ν' αντιπροσωπεύση την Ελληνικήν κυβέρνησιν κατά την +μετατροπήν των δανείων της Επαναστάσεως, μη αισθανόμενος εαυτόν, ως +έλεγεν, ίσον προς τον άχαριν αγώνα της απαντήσεως και απολογίας +κατά κακοβούλων μομφών, ας προέβλεπεν ως βεβαίας. (Βλ. <i>Λευκήν +Βίβλον 1879</i>, σελ. 10 - 11).</p> +<p> 97) Τας 33,700 Λ. ταύτας συμπεριλαμβάνω εις τα ποσά τα +περιελθόντα εις Ελληνικάς χείρας, διότι ουσιαστικώς, εάν όχι +τυπικώς, διά της πληρωμής των συναλλαγματικών, ας υπέγραψεν, +εκαρπώθη αυτάς η Ελληνική κυβέρνησις.</p> +<p> 98) Ενθυμείται ο αναγνώστης ότι εκ του ονοματικού κεφαλαίου του +α' δανείου εξεκαθαρίσθησαν οριστικώς, μετά την παρακράτησιν τόκων, +χρεωλύτρων κτλ. 348,000 Λ. και ότι εκ τούτων 308,000 Λ. εις +μετρητά, τη φροντίδι του φιλελληνικού κομιτάτου, εστάλησαν εις την +Ελλάδα. (Βλ. αν. σελ. 18). [Ο συγγραφεύς αναφέρεται στην σελίδα που +αρχίζει με τις λέξεις . . . και ποσά ικανά όπως . . . . Εκεί πιο κάτω, +αναφέρεται ο +αριθμός 348,800]</p> +<p> 99) Βλ. αν. σελ. 19 - 21. [Ήτοι τις σελίδες που αρχίζουν με τις +λέξεις . . . άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ . . . και τελειώνουν με τις λέξεις . . . +μελετώντες τα κατά το δεύτερον δάνειον. . . .</p> +<p> 100) Ήτοι παράγρ. α' 496.220· παράγρ. β' 393,000 και παράγρ. γ' +232,558 Λ.</p> +<p> 101) Ως μέγα έξοδον δύναται να θεωρηθή προ παντός η πληρωμή είς +τινα Bonfils μεσιτείας 4,800 Λ. διά την διαπραγμάτευσιν του β' +δανείου. Το ελεγκτικόν συνέδριον και ο Σπανιολάκης εθεώρησαν ότι η +τοιαύτη πληρωμή υπήρξεν αδικαιολόγητος, αφ' ου είχε πληρωθή ήδη +μεσιτεία 64,000 Λ. εις τους Ρικάρδους. Οι επίτροποι απήντων ότι εις +μεν τους Ρικάρδους εδόθη μεσιτεία διά την έκδοσιν, η δε τον Bonfils +διά την διαπραγμάτευσιν του δανείου.</p> +<p> 102) Τοιαύτα η <i>Απολογία</i> αναφέρει πολλά: Λ.χ. Διά τον κ. Βικτόρ +αναλαβόντα να υπηρετήση εν Ελλάδι Λ. 80. — Δι' εκτύπωσιν της +επιστολής των Ελληνίδων προς τας φιλελληνίδας Λ. 8 — Εις τον κ. +Ρεβώ διά μετάβασιν εις Ελλάδα και μισθούς Λ. 170 — Εις τον Βλακιέρ +διά βοήθειαν 90 Λ. — Εις τον Ν. Κεφαλάν, <i>εις δάνειον, διά να παύση +να ενοχλή την επιτροπήν</i>, Λ. 30 κτλ.</p> +<p> 103) Ιδίως η ζημία 2,700 Λ. η εκ της χρεωκοπίας του οίκου +Μαυρογορδάτου προκύψασα. — Επίσης απωλέσθησαν καθ' οδόν, από +Λονδίνου εις Φάλμουθ, 1,700 Λ. στελλόμεναι εις Ελλάδα.</p> +<p> 104) Χάριν προσωπικής περιεργίας προσεπάθησα να εξιχνιάσω την +υπόθεσιν ταύτην. Μετά δεκαπενθήμερον μελέτην επείσθην όμως, ότι και +ένεκα του παρελθόντος χρόνου, και ένεκα της αγνοίας των πραγμάτων +και των ανθρώπων και ένεκα τέλος του λαβυρινθώδους της διτόμου +<i>Απολογίας</i>, η εκ της μελέτης δυναμένη να προκύψη ωφέλεια ήτο +δυσανάλογος προς τον κόπον ον ήθελεν απαιτήση. Εν συνόψει αι κατά +των κ. κ. Ορλάνδου και Λουριώτη κατηγορίαι συνίστανται α') εις το +ότι επλήρωσαν εις τον Bonfils μεσιτείαν 4,800 (βλ. σημ. 101)· β') +ότι δεν επέτυχον επί των αγορασθέντων πολεμεφοδίων την συνήθη +έκπτωσιν των 10%· γ') ότι προέβησαν εις τας, ήδη εκτενώς +αναπτυχθείσας, επιβλαβείς εξαγοράς πολλών χιλιάδων ομολογιών· δ') +ότι δεν έδειξαν την απαιτουμένην μέριμναν εις την γνωστήν υπόθεσιν +της αγοράς των σιδηρών καννονίων.</p> +<p>Διά ταύτα πάντα ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης εκηρύχθησαν υπό του +Ελεγκτικού συνεδρίου, δι' αποφάσεως της 14 Ιανουαρίου 1835, +αλληλεγγύως χρεώσται λιρών στερλινών 28,769 — 17 — 0, ή δραχμών +809,008.18.</p> +<p>Η απόφασις αύτη ουδέποτε εξετελέσθη, και η εντύπωσίς μου είναι ότι +η καταδίκη των επιτρόπων δεν ήτο δικαία. Παραλείπων την υπόθεσιν +Bonfils, δι' ην οι επίτροποι εδικαιολογήθησαν ικανώς, νομίζω +πράγματι ότι τα κατ' αυτών προσαπτόμενα μάλλον ως σφάλματα ή ως +εγκλήματα δύνανται να χαρακτηρισθώσιν. Και ότι μεν ο Ορλάνδος και ο +Λουριώτης διέπραξαν σφάλματα μέγιστα, δεν είναι αμφισβητήσιμον, +αλλ' ο κρίνων αυτούς πρέπει να ενθυμηθή μετά του Γερβίνου ποία ήτο +η εν Λονδίνω θέσις αυτών και να μη λησμονήση τας προς την πατρίδα +σημαντικάς αυτών υπηρεσίας.</p> +<p>Εκείνο δε όπερ με προτρέπει να πιστεύσω ότι αι κατηγορίαι του +Σπανιολάκη ενεπνέοντο και υπό προσωπικού πάθους, είναι ότι αι +κατηγορίαι αύται εποίκιλλον κατά τας περιστάσεις και δεν ήσαν +άσχετοι προς προσωπικάς αντιζηλίας.</p> +<p> 105) «Το εκτελεστικόν, λέγει ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σελ. 740), +καταναλώσαν πολλούς των εκ των δανείων πόρων δεν ηδυνήθη ν' ανθέξη +τω 1825 εις τον κατά πρώτον τότε ενσκήψαντα αιγυπτιακόν στρατόν».</p> +<p> 106) Βλ. το κείμενον ελληνιστί και γαλλιστί παρά Fabre, Histoire +du siège de Missolonghi σελ. 346 - 351.</p> +<p> 107) Βλ. Fabre, αυτόθι σελ. 229.</p> +<p> 108) Βλ. το ψήφισμα της εθνικής συνελεύσεως και τας προς τους +πληρεξουσίους οδηγίας και επιστολήν παρά Μάμουκα, τόμ. δ' σελ. 87 - +90 και 124 - 125.</p> +<p> 109) Έπρεπε να δοθώσι τουλάχιστον ενός μηνός μισθοί εις τας τρεις +ναυτικάς μοίρας.</p> +<p> 110) Παρ. τας οδηγίας, αυτόθι.</p> +<p> 111) Οι Δ. Ρώμας, Π. Στεφάνου και Κ. Δραγώνας απετέλουν +πατριωτικήν επιτροπήν τω 1824 συσταθείσαν και πολλαχώς +ευεργετήσασαν το έθνος. Κατά τον κ. Καμπούρογλουν (βλ. Εισαγωγήν +<i>Αρχείου Ρώμα</i> σελ. ξα' και εφεξής), σκοπός της επιτροπής εκείνης +ήτο· α' το να στέλλη πολεμεφόδια και τρόφιμα εις τας πολιορκουμένας +πόλεις· β') το να φροντίζη περί προσωρινών δανείων και εξαργυρώσεως +συναλλαγματικών της Ελληνικής κυβερνήσεως εν Ζακύνθω. — Ούτω +διενήργησε και επραγματοποίησε δάνεια 20,000 και 10,000 ταλλήρων + (<i>Αρχείον</i> αριθ. 189, 230 και 249), και εξηργύρωσε πλείστας +συναλλαγματικάς, εν αις και μίαν 1,500 λιρών (<i>Αρχείον</i> αρ. 276) — +γ') το να προστατεύη λιμώττοντα γυναικόπαιδα και ν' απελευθερώνη +αιχμαλώτους.</p> +<p>Αφ' ετέρου, όπερ και σπουδαιότατον, η εν Ζακύνθω επιτροπή κατώρθωσε +να διοργανώση ανταπόκρισιν μετά φιλελλήνων αξιωματικών εν τω +στρατοπέδω του Ιμβραήμ· συλλαβούσα δε πρώτη την ιδέαν της προς την +Αγγλίαν αιτήσεως προστασίας, συνέταξε το κείμενον της αποσταλείσης +σχετικής εκθέσεως.</p> +<p>Αναμφιβόλως η επιτροπή και διά την σύναψιν του παρόντος δανείου +πολλάς θα κατέβαλε προσπαθείας. Δυστυχώς ο α' τόμος, ο μόνος +εκδοθείς, του <i>Αρχείου Ρώμα</i>, φθάνει μόνον μέχρι Δεκεμβρίου 1825 +και κατ' ακολουθίαν ουδεμίαν παρέχει περί του προκειμένου θέματος +πληροφορίαν.</p> +<p> 112) Η Κρήτη, η Χίος, τα Ψαρά, η Σάμος, η Ήπειρος, η Θεσσαλία, η +Νότιος Μακεδονία κτλ. Βλ. άλλως τε τον χάρτην των εξεγερθεισών +ελληνικών χωρών παρά τω Blaquières: <i>The Greek Revolution; its +origin and progress</i> (Λονδίνον 1824).</p> +<p> 113)Ιδίως ο Λεβέντης: <i>Περί του Δημοσίου των Ελλήνων Χρέους του +1824 και 1825 και περί Νέου Δανείου</i>, σελ. 7 - 9. Η διατριβή του +Λεβέντη έργον μικράς αξίας και βρίθον ανακριβειών εδημοσιεύθη και +γαλλιστί υπό του συγγραφέως.</p> +<p> 114)Λέγω, ότι υπό νομικήν έποψιν είχον άδικον, διότι τω 1824 και +1825 είχον δοθή ως εγγύησις εις τους δανειστάς όλα τα εθνικά +κτήματα, όλων των Ελλήνων όντων αλληλενδέτως υπευθύνων. Εφ' όσον +λοιπόν τα κτήματα των ελευθερωθεισών επαρχιών ήρκουν όπως +αντιμετωπισθώσιν αι δίκαιαι απαιτήσεις των δανειστών, δεν υπήρχε +λόγος να υποστώσιν αύται ελάττωσιν.</p> +<p> 115) Διά τούτο ακριβώς ο κ. Γεννάδιος είχε προτείνη τω 1879, όπως +αι εις αντάλλαγμα των παλαιών δοθησόμεναι νέαι ομολογίαι φέρωσι +σχεδιογράφημα μετά της εξής επιγραφής: «ο πίναξ ούτος εμφαίνει τας +επαναστατημένας Ελληνικάς χώρας, ων οι αντιπρόσωποι συνωμολόγησαν +τα δάνεια του 1824 και 1825. Το βαθύτερον χρώμα δεικνύει τα νυν +όρια του Βασιλείου της Ελλάδος, όπερ ανέλαβε, την διαρρύθμισιν και +πληρωμήν των δανείων εκείνων.» — Ο κ. Θ. Δηλιγιάννης όμως, πότε +υπουργός των την πρότασιν ταύτην, φοβούμενος μήπως τοιούτος +γεωγραφικός χάρτης οδήγηση εις υποθέσεις ασχέτους προς τα δάνεια. + (Βλ. <i>Λευκήν Βίβλον</i> αρ. 13 και 16).</p> +<p> 116) <i>Les emprunts d'états en droit International,</i> σελ. 135.</p> +<p> 117) Πράγματι το νέον κράτος δεν ηδύνατο ν' απαρνηθή πράξεις +κυβερνήσεων, εις ας ώφειλε την ύπαρξίν του.</p> +<p> 118) Η αμφιβολία έγκειται εν τούτω, ότι φαίνεται αδύνατον κράτος +μη ανεγνωρισμένον, επομένως θεωρητικώς μη υπάρχον, ν' αναλάβη +νομίμους υποχρεώσεις, αίτινες ήθελον βραδύτερον βαρύνη και τους +μεταγενεστέρους. Εις τους έχοντας τοιαύτην αντίληψιν της πολιτείας +ιδού πώς απήντα ο κ. Sarrut (βλ. την εισήγησιν αυτού περί της +υποθέσεως Balmaceda, και την σύμφωνον απόφασιν του γαλλικού +Ακυρωτικού παρά Clunet, 1891, σελ. 868 - 904): «Un gouvernement +n'est pas une abstraction théorique, une simple personnalité +juridique .... Un gouvernement est surtout un pouvoir, une force +agissante, mettant en mouvement tous les rouages de l'état, une +autorité qui commande et se fait obéir .... Peut importe dès +lors qu'elle soit reconnue ou non par les états étrangers .... En +pareille matière c'est surtout le fait qu'il faut consulter».</p> +<p> 119) Βλ. την σελ. 61 των <i>Πρακτικών</i>. Το ψήφισμα τούτο ανετυπώθη +έν τινι δημοσίω εγγράφω, αλλ' ο αντιγράφων, θεωρήσας το λεκτικόν +της εθνοσυνελεύσεως ως στερούμενον καλλιεπείας, μετέφρασεν εν +πολλοίς το ψήφισμα εις την καθαρεύουσαν.</p> +<p> 120) Δηλαδή πάγιον.</p> +<p> 121) Βλ. διά πλείονας πληροφορίας τα κείμενα της εκθέσεως και του +σχεδίου της επιτροπής παρά Μάμουκα, τόμ. ια' σελ, 584 - 602.</p> +<p> 122) Η πρωτοβουλία τοιούτου συμβιβασμού προήλθεν από των +δανειστών, οίτινες επεφόρτισαν τους Λοράνδον και Λουριώτην να +διαβιβάσωσιν ενταύθα σχετικάς προτάσεις. Είναι πιθανόν ότι οι εν +Λονδίνω έμποροι εφαντάζοντο τα εθνικά κτήματα ως έχοντα πολύ +μεγαλειτέραν αξίαν της πραγματικής. Περιέργως δε πως και τα +ανακτοβούλια συνεμερίζοντο την πλάνην ταύτην ο de Broglie, υπουργός +ων των εξωτερικών, υπελόγιζε τα κτήματα ταύτα προς 40 φράγκα το +στρέμμα κατά μέσον όρον. (Περί του λόγου του de Broglie βλ. κατ. +μέρ. β', κεφ. α').</p> +<p> 123) Βλ. το ψήφισμα 20ης Ιουλίου: «Έργον ουσιώδες των +πληρεξουσίων θέλει είναι να ενασχοληθώσι και περί του +καταλληλοτέρου τρόπου της διανομής της εθνικής γης, συμβιβαζομένου +με το εθνικόν συμφέρον και την εξασφάλισιν όλων των <i>εξωτερικών</i> +και εσωτερικών χρεών».</p> +<p> 124) Βλ. περί του ζητήματος του συμβιβασμού διά παραχωρήσεως +γαιών, πλην των εις άκρον συνοπτικών πρακτικών της εν Προνοία +εθνοσυνελεύσεως (σελ. 23), την <i>Diplomatic history of Greece</i> του +Parish σελ. 203 και εφεξής, και τας σελ. 65 - 70 του παραρτήματος. +Περί του Parish και του έργου του βλ. κατωτέρω μέρ. β', κεφ. α', +σημ. 1ην.</p> +<p> 125) Αι ωφέλειαι, ας συμβιβασμός θα συνεπήγετο διά την Ελλάδα, +κατεδείχθησαν επιτηδείως έν τινι τεύχει δημοσιευθέντι υπό του κ. +Edward Haslewood, προέδρου του συλλόγου των Ελλήνων ομολογιούχων· +βλ. A letter to his excellency A. Coumoundouros, minister of +finance in Greece, 27ης Αυγούστου 1858.</p> +<p> 126) Ο κ. Γιαννόπουλος, υπουργός ων των οικονομικών, έλεγεν εις +το τέλος της προς τον βασιλέα περί της οικονομικής καταστάσεως της +χώρας εκθέσεώς του (6 Ιουνίου 1866), ότι «<i>καίτοι τα δάνεια της +ανεξαρτησίας συνήφθησαν υπό όρους βαρυτάτους, η αξιοπρέπεια της +Ελλάδος απαιτεί ν' αναγνωρισθώσι</i>», βλ. Rapport de M. Jannopoulos, +ministre des finances, à S. M. le roi George, traduit et commenté +par Ph — P. Goussios, σ. 28).</p> +<p> 127) Αι συκοφαντίαι αύται εβασίζοντο επί της ιδέας ότι η +παράτασις και συνεπώς η ευτυχής έκβασις του αγώνος ωφείλετο κυρίως +εις την σύναψιν των δανείων του 1824 και 1825. Είδομεν ότι η θεωρία +αύτη είναι ήκιστα βάσιμος. Παρερχομένων όμως των ετών και +λησμονουμένων των σκανδάλων του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, η +θεωρία αύτη, συνεχώς επαναλαμβανομένη υπό των δανειστών της +Ελλάδος, κατήντησε σχεδόν πανθομολογουμένη αλήθεια. Βλ. τον About +σελ. 285) «Ces emprunts ont permis à la Grèce de conquérir son +indépendance». — Ο <i>Financier</i> (18 Ιουνίου 1877) ομιλεί περί the +bad faith of Greece to the foreign créditors whose money founded +his national independence. — Ο Drucker (An appeal to the +governments and monarchs of Europe, σελ. 3) γράφει: These loans +have been of much greater benefit to the borrowing country than any +other loan contracted in this century, according to the most +authentick authors, the Greeks where sinking when the arrival of +large sums restored their spirit of resistance and hope for +success. — Απήχησις της θεωρίας ταύτης εύρηται και εν έργω σοβαρώ +και νεωτάτω: Turkey in Europe <i>by Odysseus</i> (σ. 318 - 319).</p> +<p>Το περιεργότερον είναι ότι αυτός ο Times, όστις εστηλίτευσε τόσον +δριμέως τα άθλα της εν Λονδίνω τετραρχίας και των αμερικανών +ναυπηγών, ήρξατο, μετά πάροδον ολίγων ετών, να ελέγχη δριμύτατα την +<i>κακοπιστίαν</i> των Ελλήνων (βλ. τον Times της 3ης Δεκεμβρίου 1863).</p> +<p>Τοσαύτη δε ήτο η ως εκ τούτου γενική καθ' ημών καταφορά, ώστε το +Punch της 13ης Δεκεμβρίου 1863 ανέγραφε το εξής δίστιχον·</p> +<p> Spell in five letters « Bully, bilk and Sneak + Repudiator, trickster » read it.... Greek</p> +<p> 128) Την ημέραν της εκ Λονδίνου αναχωρήσεως του νεωστί εκλεγέντος +βασιλέως Γεωργίου, ήτοι την 2/14 Οκτωβρίου 1863, συνήλθον εν τη +Αγγλική πρωτευούση οι δανεισταί της Ελλάδος. Εν τη συνεδριάσει +εκείνη, καθ' ην πολλαί ευχαί εξεφράσθησαν, ελέχθη υπό του +προεδρεύοντος Haleswood και η εξής βαρυσήμαντος φράσις: <i>Ελπίζομεν +ότι η Ελλάς θα εννοήση ότι η πίστις είναι η ζωή των εθνών</i>. Βλ. και +τον <i>Εθνοφύλακα</i> της 25ης Οκτωβρίου 1863.</p> +<p> 129) Πότε και πώς ακριβώς οι Ολλανδοί ούτοι εγένοντο κάτοχοι των +Ελληνικών ομολογιών, καίτοι επιμόνως ανεζητήσαμεν, δεν ηδυνήθημεν +να εξακριβώσωμεν. Ίσως τούτο συνέβη άμα τη εκδόσει των δανείων, +οπότε το χρήμα ήτο άφθονον και ο τόκος μικρότατος εν ταις Κάτω +Χώραις. Αι αγγλικαί δ' όμως εφημερίδες της εποχής και οι ημέτεροι +Λουριώτης, Ορλάνδος και Σπανιολάκης δεν ποιούνται μνείαν περί +Ολλανδών ομολογιούχων.</p> +<p>Είναι βέβαιον εξ άλλου ότι η μετοχέτευσις των ομολογιών εις +Ολλανδίαν εγένετο προ του 1847, καθ' ότι, το έτος εκείνο, ο C. +Leconte (étude économique de<i>la Grèce</i>σελ. 185), γράφει: «La +presque totalité des obligations a passé entre les mains de +spéculateurs Hollandais. Elles se négocient de 5 1/4 à 6 3/4% du +capital nominal sur le marché d'Amsterdam».</p> +<p>Κατά τους υπολογισμούς του κ. Γενναδίου (Βλ. <i>Λευκήν Βίβλον</i>, σελ. +69) οι Ολλανδοί κάτοχοι, τριάκοντα περίπου τον αριθμόν, ήσαν, εκτός +του Drucker του κατέχοντος υπέρ το ήμισυ των αρχαίων τίτλων, κύριοι +ελαχίστου ποσού.</p> +<p> 130) Των Ολλανδών ομολογιούχων προεξήρχε κερδοσκόπος τις, ονόματι +Louis Drucker, όστις και την Ελλάδα επεσκέφθη και πολλά εις +διαφόρους γλώσσας περί του ζητήματος έγραψε. Βλ. κυρίως Quelques +documents relatifs aux emprunts helléniques contractés à +l'étranger, publiés par L. D. Ie série; La Haye 1874. — 2e +série; Leide 1877.</p> +<p>Ο Drucker, όστις κατά το 1874 εδεικνύετο αρκετά ήπιος, από του 1875 +και εντεύθεν παρεξετράπη εντελώς. Την δε γλώσσαν, ην μετεχειρίσθη +είς τινα Αγγλιστί γεγραμμένα φυλλάδια, επιτυχώς εχαρακτήρισεν ως +εξής ο πρόεδρος του συνδέσμου των ξένων ομολογιούχων, εντιμότατος +Ε. Pleydell Bouverie: «Υπάρχει αξιότιμος Ολλανδός, ονόματι Drucker, +όστις από ετών ενδιαφέρεται τα μάλιστα εις το ζήτημα, και όστις +εδημοσίευσε πολλά φυλλάδια, άτινα καταδεικνύουσιν ότι είναι κάτοχος +της Αγγλικής, ή τουλάχιστον είδους τινός αγγλικής, διότι αναγνούς +τα φυλλάδια του ευρίσκω ότι εξήντλησε το λεξιλόγιον το εν χρήσει εν +τη εγγύς ιχθυαγορά (fish - market)»</p> +<p> 131) Αρυόμεθα εκ μιας των εκθέσεων του κ. Γενναδίου τας πλείστας +των πληροφοριών, ας δίδομεν παρακατιόντες περί των διαπραγματεύσεων +του συμβιβασμού. Η έκθεσις αύτη, γραφείσα τη 17/29 Δεκεμβρίου 1875, +αποτελεί μίαν των μάλλον αξιοθαυμάστων οικονομικών εκθέσεων, ας +ανέγνωσά ποτε. Υπενθυμίζει εν πολλοίς και διά την γλαφυρότητα του +ύφους και διά την σαφήνειαν των ιδεών και διά την δύναμιν των +επιχειρημάτων, την έκθεσιν του Léon Say περί της πληρωμής της +αποζημιώσεως των πέντε δισεκατομμυρίων. Η δημοσιογραφική δράσις του +κ. Γενναδίου επί του ζητήματος είναι επίσης γνωστή· παρετάθη επί +τέσσαρα περίπου έτη διεξαγομένη διά των κυριωτέρων οργάνων του +αγγλικού τύπου εν είδει επιστολών.</p> +<p> 132) Θέμα της συζητήσεως ήτο το κατά πόσον τα δάνεια ταύτα +εχρησίμευσαν εις την Ελλάδα. Η <i>Ελπίς</i> ισχυρίζετο ότι τα δάνεια εις +ουδέν εχρησίμευσαν, ο δε κ. Μέρλιν αντέκρουεν αυτήν διά του +<i>Εθνοφύλακος</i>. Ολίγον αργότερον Έλλην εκ Λονδίνου, ο κ. Δ. Παππάς, +προέτεινε διά του τύπου την συνομολόγησιν δανείου δύο εκατομμυρ. +λιρών προς απόσβεσιν των χρεών της επαναστάσεως και εξεύρεσιν νέων +πόρων. Προς ανασκευήν δε του κ. Παππά έγραψεν ο κ. Λεβέντης το +προμνημονευθέν έργον του.</p> +<p> 133) Ο αείμνηστος Τρικούπης, δι' ιδιωτικής επιστολής (21 Δεκ. +1866), προέτρεπε τον γενικόν πρόξενον της Ελλάδος να καταβάλη πάσαν +προσπάθειαν, όπως επιτύχη δάνειον 2 1/2 εκατ. Λ. προς 8% <i>και +εκδεδομένον εις το άρτιον</i>. Εκ του ποσού τούτου ο Τρικούπης ήτο +πρόθυμος να διαθέση ολόκληρον εκατομμύριον υπέρ των δανείων της +επαναστάσεως.</p> +<p>Ο κ. Σπάρταλης απήντησεν αμέσως (τη 2/14 Ιανουαρίου 1867), ότι +σύναψις τοιούτου δανείου ήτο ακατόρθωτος, καθ' ότι εις την αγοράν +του Λονδίνου, όπου ευρίσκοντο αξίαι κρατών ως η Αίγυπτος, η Χιλή, η +Περουβία, η Βρασιλία, αποφέρουσαι πραγματικόν τόκον 10 και 12%, ήτο +αδύνατον να εκδοθώσιν ελληνικαί ομολογίαι προς πλέον των 80% επί +του ονοματικού κεφαλαίου.</p> +<p> 134) Βλ. τας οδηγίας τας σταλείσας εις τον αείμνηστον Βράιλαν υφ' +ημερομηνίαν της 14/26 Αυγούστου 1867.</p> +<p> 135) Βλ. την έκθεσιν του κ. Βράιλα της 27 Ιουλίου.</p> + +<p> 136) Προετείνετο να πληρώνηται:</p> + +<table> +<tr><td></td><td>κατά το 1868 τόκος 6 %</td><td align="center">ήτοι</td><td>54,000 Λ.</td></tr> +<tr><td></td><td>κατά το 1869 τόκος 6 1/2%</td><td align="center">»</td><td>58,500 Λ.</td></tr> +<tr><td></td><td>κατά το 1870 τόκος 7 %</td><td align="center">»</td><td>63,000 Λ.</td></tr> +<tr><td></td><td>κατά το 1871 τόκος 7 1/2%</td><td align="center">»</td><td>67,500 Λ.</td></tr> +<tr><td></td><td>από του 1872 τόκος 8 %</td><td align="center">»</td><td>72,000 Λ.</td></tr> +</table> + +<p> 137) Ως εγγυήσεις της πληρωμής προσεφέροντο τα τελωνεία, αι +αλυκαί κτλ.</p> +<p> 138) Βλ. τας λεπτομερείας εν <i>Εκθέσει Γενναδίου</i> σελ. 4.</p> +<p> 139) Η κυβέρνησις Κουμουνδούρου η υπογράψασα την σύμβασιν, έπεσε +σχεδόν άμα τη υπογραφή αυτής. Η δε κυβέρνησις Μωραϊτίνη ησπάσθη μεν +την υπογραφείσαν σύμβασιν, ήτις και εψηφίσθη εις α' ανάγνωσιν προ +της λήξεως της συνόδου, και τούτο τοσούτω ευκολώτερον, καθ' όσον οι +Άγγλοι προέβησαν εις νέας παραχωρήσεις, αλλά δυστυχώς έπεσε και +αύτη πριν κυρωθή η σύμβασις, την αυτήν δε τύχην έλαβον και αι +διάδοχοι αυτής.</p> +<p> 140) Μεταχειριζόμεθα μετά λύπης, προκειμένου περί έλληνος +πολιτευτού, ιδίως δ' ανδρός αποθανόντος, γλώσσαν ήτις δυνατόν να +φανή ίσως απρεπής. Προς πάσαν υπεράσπισιν παραπέμπομεν τον +αναγνώστην εις τας δύο εγκυκλίους του Κου Βαλασσοπούλου, υφ' +ημερομηνίαν της 3 και 24 Οκτωβρίου 1868, και εις τα σχόλια των κ.κ. +Γενναδίου και Σπάρταλη. Άλλως τε ουδείς δύναται, νομίζω, ν' αρνηθή +ότι η πολιτεία του κ. Βαλασσοπούλου υπήρξε καταστρεπτική, όπως +καταστρεπτική υπήρξεν η πολιτεία όλων εκείνων οίτινες, προ του 1867 +ή μετά τούτο, παρεξέκλιναν της οδού της ειλικρίνειας και της κατ' +επίφασιν μόνον επιζημίου ευθύτητος.</p> +<p> 141) Οι Ολλανδοί διεμαρτυρήθησαν επισήμως κατά της συμβάσεως του +Λονδίνου. Έγραψαν δε εις τον βασιλέα Γεώργιον αιτούντες ακρόασιν +διά τους αντιπροσώπους, ους έμελλον να στείλωσιν εν Αθήναις. +Πράγματι, ολίγον αργότερον, ο Drucker επεσκέφθη την Ελληνικήν +πρωτεύουσαν.</p> +<p> 142) Περί της αποστολής ταύτης βλ. μακρόν άρθρον εν τη <i>Ημέρα</i> +της 14/26 Ιουνίου 1872, έτερον άρθρον εν τη <i>Κλειοί</i> της 1/13 +Ιουλίου 1872, και τας σελ. 6 - 7 της <i>Εκθέσεως Γενναδίου</i>.</p> +<p> 143) Το αρχικόν σχέδιον του κ. Οικονομίδου ήτο α') ν' ανταλλαγώσι +τα παλαιά χρεώγραφα διά νέων ομολογιών 1,000,000 Λ. επί τόκω 5% και +χρεωλυσίω 1/2%· β') να κατατίθηται το κατ' έτος ούτω πληρωτέον +ποσόν των 55,000 Λ. εις την ιδρυθησομένην Κτηματικήν Τράπεζαν, +ανταλλασσόμενον διά των μετοχών αυτής, και γ') να εγγυηθή η +Ελληνική κυβέρνησις τόκον 5% διά τας ούτω ληφθησομένας μετοχάς.</p> +<p> 144) Υπήρχον και λόγοι διπλωματικοί συνηγορούντες υπέρ +συμβιβασμού, όστις αναμφιβόλως θα διέθετεν ευμενώς την εν Αγγλία +κοινήν γνώμην.</p> +<p> 145) Ο κ. Haleswood και οι λοιποί Άγγλοι έκαμνον τον εξής +συλλογισμόν: Ζητούμεν, έλεγον, σήμερον ακριβώς ό,τι εζητούμεν τω +1867· τότε ηρκούμεθα εις έν εκατομμύριον, έκτοτε δε το χρέος, ως εκ +του ανατοκισμού ηυξήθη κατά 500,000 Λ., ζητούμεν όθεν 1,500,000 Λ. +Αλλ', ως απήντα ο κ. Γεννάδιος, ο συλλογισμός ούτος ήτο εσφαλμένος, +διότι, γινομένης δεκτής της απαρχής του αγγλικού συλλογισμού, +έπρεπε να υπολογίζωνται όχι οι τόκοι του αρχαίου κεφαλαίου των +7,446,175 Λ., αλλ' οι τόκοι του προτεινομένου κατά το 1867 νέου +κεφαλαίου ενός εκατομμυρίου.</p> +<p> 146)Ο κ. Γεννάδιος προέτεινε κατ' αρχάς προοδευτικόν σύστημα +αποσβέσεως, του χρεωλυσίου οριζομένου το πρώτον εις 5,000 Λ. και +ολίγον κατ' ολίγον ανερχομένου εις 20,000. Θα επληρώνοντο ούτω κατ' +αρχάς μόνον 65,000 Λ., εν δε τω μεταξύ η Ελλάς, απολαύουσα και +πάλιν εξωτερικής πίστεως, θα ηδύνατο να μετατρέψη τα εσωτερικά +δάνεια και να εξοικονομήση άνευ κόπου 10 έως 15,000 Λ. κατ' έτος.</p> +<p> 147) Η εκλογή ως αντιπροσώπου του κ. Μαλικοπούλου, ανδρός +αγνοούντος την αγγλικήν και ήκιστα ειθισμένου εις μεγάλας +χρηματιστικάς επιχειρήσεις, παραμένει ανεξήγητος.</p> +<p> 148) Το κείμενον της συμβάσεως εξεδόθη αγγλιστί (βλ. An agreement +with the Hellenic Government for the conversion of the Greek loans +of 1824 and 1825. London 1878). Μετάφρασις ελληνική της συμβάσεως +εύρηται εν τη <i>Λευκή Βίβλω</i> σελ. 4 - 7.</p> +<p> 149) Η διαφορά μεταξύ των ερυθρών (1825) και κυανών (1824) +ομολογιών ωφείλετο εις το ότι εχρεωστούντο επί των πρώτων +περισσότεροι τόκοι ή επί των δευτέρων. Πράγματι διά τα δάνεια του +1824 είχον πληρωθή, ως ενθυμείται ο αναγνώστης (βλ. σημ. 55 προς το +τέλος) πέντε εξάμηνα τοκομερίδια. Η αναλογία είχεν ορισθή κατόπιν +μακρών υπολογισμών.</p> +<p> 150) Υπό την επόψιν ταύτην η σύμβασις ήτο εκτάκτως επωφελής. Αι +οδηγίαι του Μαλικοπούλου απέβλεπον εις τεσσαρακονταετή απόσβεσιν, η +δε σύμβασις του 1867 εις πεντηκονταετή.</p> +<p> 151) Η προθεσμία αύτη υπό των οδηγιών της Ελληνικής κυβερνήσεως +είχεν ορισθή διετής, και υπό της συμβάσεως του 1867 τρίμηνος.</p> +<p> 152) Αι δύο αύται πρόσοδοι ήσαν ιδίως αποτεταγμέναι μέχρι ποσού +4,250,000 φρ. ετησίως εις την υπηρεσίαν ετέρου δανείου. Υπελείπετο +δ' όμως οπωσδήποτε περίσσευμα περίπου 90,000 λιρών. Η δε Ελληνική +κυβέρνησις υπεχρεούτο να μη φέρη τυχόν μεταβολάς σκοπούσας την +μείωσιν των προσόδων τούτων (βλ. άρθρ. 15 και 16).</p> +<p> 153) Τω όντι ρητός όρος της συμβάσεως, το άρθρον 18, ώριζεν ότι: +<i>εάν η Επιτροπή του χρηματιστηρίου του Λονδίνου δεν επιτρέψη τυχόν, +ίνα τα χρεώγραφα της Ελληνικής κυβερνήσεως αναγράφονται επισήμως εν +τω χρηματιστηρίω, το συμβόλαιον τούτο θα είναι άκυρον</i>.</p> +<p> 154) Βλ. όλον σχεδόν τον αγγλικόν τύπον, ιδίως δε το Daily News +της 11ης Οκτωβρίου, το Bullionist της 12ης, το Financier κτλ. To +Punch απέσυρεν επισήμως το κατά των Ελλήνων υβριστικόν δίστιχόν +του.</p> +<p> 155) Κατά την συνέλευσιν ταύτην έλαβον τον λόγον ο πρόεδρος της +συνελεύσεως Pleydell - Bouverie, ο κ. Γεννάδιος και, εν ονόματι των +Ελλήνων εμπόρων του Άστεως, ο κ. Εμμ. Μαυρογορδάτος.</p> +<p> 156) Η σύμβασις εψηφίσθη διά 82 ψήφων κατά 18, εκυρώθη δ' υπό του +βασιλέως τη 8η Δεκεμβρίου 1878.</p> +<p> 157) Κατά τον Economist της 12ης Οκτωβρίου 1878, τα αποτελέσματα +των πέντε τελευταίων χρήσεων υπήρξαν τα εξής:</p> + +<table> +<tr><td>Έτη </td><td>Έσοδα</td><td></td><td>Έξοδα</td><td></td><td>Ελλείμματα</td><td></td><td ></td></tr> +<tr><td>1873</td><td>1,277,000</td><td>Λ. </td><td>1,283,000</td><td>Λ.</td><td>6,000</td><td>Λ.</td><td ></td></tr> +<tr><td>1874</td><td>1,336,000</td><td>»</td><td>1,490,000</td><td>»</td><td>154,000</td><td>»</td><td ></td></tr> +<tr><td>1875</td><td>1,259,000</td><td>»</td><td>1,395,000</td><td>»</td><td>136,000</td><td>»</td><td ></td></tr> +<tr><td>1876</td><td>1,387,000</td><td>»</td><td>1,395,000</td><td>»</td><td>8,000</td><td>»</td><td ></td></tr> +<tr><td>1877</td><td>1,402,000</td><td>»</td><td>1,467,000</td><td>»</td><td>65,000</td><td>»</td><td ></td></tr> +</table> + +<p> 158) Βλ. την <i>Νέαν Ημέραν</i> της 2/14 Δεκεμβρίου.</p> +<p> 159) Η βίβλος εκείνη τυγχάνει επίσης πρόχειρος μαρτυρία του καθ' +όλην την περίοδον ταύτην υπό του κ. Γενναδίου επιδειχθέντος +ακαμάτου ζήλου και σπανίας ικανότητος· βλ. ιδίως τα υπ' αριθμ. 12 +και 13 έγγραφα.</p> +<p> 160) <i>Έκθεσις λογιστική περί του γενικού λογαριασμού των +μετατραπέντων δανείων του 1824 και 1825</i>.</p> +<p> 161) Παρατηρούμεν ότι οι υπό του επισήμου τούτου δημοσιεύματος +διδόμενοι αριθμοί είναι πάντη εσφαλμένοι. Ο συγγράψας την έκθεσιν +ελησμόνησε πράγματι ότι εκ των αρχικών κεφαλαίων των 2,800,000 Λ., +χρεώγραφα ονοματικής αξίας 565,385 Λ. (εξ ων 280,200 Λ. του α' +δανείου) είχον αποσβεσθή άμα σχεδόν τη εκδόσει (βλ. αν. σελ. 29 [η +οποία αρχίζει με τις λέξεις . . . Πολιτείαις προς στρατιωτικάς και ναυτικάς +. .<BR> +]και εφεξής). Έμειναν λοιπόν εν τη κυκλοφορία 2,234,615 και επί του +ποσού τούτου έπρεπε να γίνωσιν οι υπολογισμοί, λαμβανομένου δ' όμως +επίσης υπ' όψιν ότι μέρος μικρόν των εξαγορασθέντων χρεωγράφων και +πάλιν εν κυκλοφορία υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως (βλ. σελ. ετέθη +31 σημ. α').</p> +<p> 162) Σημειωτέον ότι εξεδόθησαν άλλαι 29,000 Λ. ομολογίαι προς +κάλυψιν των εξόδων μετατροπής και προμηθείας,</p> +<p> 163) Των μόνων εξωτερικών δανείων, άτινα συνήψε ποτε ο Όθων.</p> +<p> 164) Λέγω ουσιαστικώς, διότι α') ο Όθων συνήψε μικρόν δάνειον +μετά της Εθνικής Τραπέζης, και β') το εσωτερικόν χρέος +συμπεριελάμβανεν εκτός της προς τας ναυτικάς νήσους αποζημιώσεως +και μικρότερά τινα κονδύλια.</p> +<p> 165) Προς την μελέτην του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων +εχρησιμοποιήσαμεν:</p> +<p>Διά μεν την <i>συνομολόγησιν</i> και την έκδοσιν αυτού α') Διάφορα +αγγλικά διπλωματικά έγγραφα, ων οι τίτλοι αναφέρονται κατωτέρω· β') +Τον λίαν ενδιαφέροντα λόγον: Sur le projet de loi relatif à la +garantie de l'emprunt grec (8 Μαΐου 1833) του δουκός de Broglie, +τότε υπουργού των εξωτερικών της Γαλλίας (ο λόγος ούτος ανετυπώθη +εν τω β' τόμω των écrits et Discours του δουκός) γ') Περίεργον +έργον του Η. Η. Parish: Α. Diplomatic history of the monarchy of +Greece (London 1838). Ο συγγραφεύς του έργου τούτου, χρηματίσας επί +τινα έτη γραμματεύς της ενταύθα αγγλικής πρεσβείας, εγνώριζεν +αρκούντως τα κατά την ημετέραν πατρίδα, είχε δε συλλέξη μετά πολλής +επιμελείας πλείστας πληροφορίας, αίτινες άνευ αυτού θα είχον +πιθανώς απολεσθή διά παντός, ή τουλάχιστον θα ήσαν εις άκρον +δυσεύρετοι. Δυστυχώς ο Parish, τυφλούμενος υπό σφοδροτάτου μίσους +εναντίον του Πάλμερστων, ον κατηγορεί ως θέλοντα να εγκαταλίπη την +Ελλάδα εις τους Ρώσους, εστερείτο προφανώς δύο απαραιτήτων τω +ιστορικώ δώρων, της οξυδερκείας και της ευθυκρισίας.</p> + +<p>Ως προς δε την <i>χρήσιν του δανείου</i> ανεδράμομεν ιδίως α') εις τους +υπό του Μεταξά υποβληθέντας <i>Γενικούς λογαριασμούς της οικονομικής +διαχειρίσεως του κράτους από Ιανουαρίου 1833 μέχρι Δεκεμβρίου +1843</i>, έγγραφον, εις ό δίδει πρόσθετον κύρος το ότι επεθεωρήθη υπό +του κ. Lemaire, αντιπροσώπου της τότε Γαλλικής κυβερνήσεως παρά τη +ημετέρα Εθνική Τραπέζη· β') εις την <i>étude économique de la +Grèce</i> του Leconte, πόνημα εκδοθέν τω 1847 μετά διετή διαμονήν εν +Ελλάδι, όπερ είναι διά τε την πληθύν και την ακρίβειαν των +πληροφοριών ανεκτίμητον βοήθημα διά τον ερευνώντα τα κατά την +εποχήν εκείνην γ') εις τον Mendelssohn - Bartholdy, τον About και +τον Finlay. (Ομιλούντες περί της Βαυαρικής διοικήσεως και του +βαυαρικού στρατού σπανιώτατα εμνημονεύσαμεν τα υφ' Ελλήνων γραφέντα +ή λεχθέντα, καθ' ότι αναγνώσταί τινες ηδύναντο να θεωρήσωσι ταύτα +ως υπαγορευμένα υπό λησμονηθέντων νυν παθών).</p> + +<p>Τέλος όσον αφορά <i>εις τας μετά την γ’ Σεπτεμβρίου διαπραγματεύσεις +και τον μετέπειτα κανονισμόν</i>, πληροφορίαι εύρηνται κυρίως εις +διαφόρους αγγλικάς, και μίαν γαλλικήν, διπλωματικάς βίβλους. +Προσθετέον όμως ότι αι βίβλοι αύται, καθώς και αι ανωτέρω +αναφερόμεναι, ήκιστα έχουσι την αρτιότητα των νυν επί οικονομικών +ζητημάτων εκδιδομένων φέρουσι τω όντι χαρακτήρα τμηματικόν, ούσαι +ολιγοσέλιδοι και ουδέποτε αποπειρώμεναι καν να διαγράψωσι σύνοψιν +των διαπραγματεύσεων, εις ας αναφέρονται. Ως επί το πολύ αι +αγγλικαί βίβλοι εξεδίδοντο εις παραμονάς κοινοβουλευτικής +συζητήσεως, η δε <i>Κιτρίνη Βίβλος</i> (Livre Jaune) του 1866, περί ης +μετέπειτα θα γίνη λόγος, δεν έχει τι το ενιαίον, αλλά περιέχει +έγγραφα διαμειφθέντα μεταξύ της Γαλλίας και πολλών άλλων +επικρατειών, εν αις και η Ελλάς. Τοσαύτη δ' όμως είναι η έλλειψις +των παρ' ημίν επισήμων δημοσιευμάτων, τοσαύτη ήτο η εμπάθεια και η +πενιχρότης των κατά καιρούς κοινοβουλευτικών συζητήσεων, ώστε αι +ισχναί εκείναι αγγλικαί βίβλοι αποτελούσι τον μόνον μίτον, όστις +προσφέρεται εις τον περιπλανώμενον ανά τας διεθνείς οικονομικάς +διαπραγματεύσεις της εποχής εκείνης.</p> +<p>Ομιλήσαντες περί της εμπαθείας και της πενιχρότητος των παρ' ημίν +κοινοβουλευτικών συζητήσεων οφείλομεν να προσθέσωμεν, ότι τοιούτον +χαρακτήρα δεν φέρουσιν αι κατά τας αρχάς του 1860 εν τη Γερουσία +γενόμεναι (βλ. τα πρακτικά της 22ας και 23ης Μαρτίου). Τας +συζητήσεις ταύτας καθώς και την περί του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων έκθεσιν του γερουσιαστού Χατζίσκου (8 Μαρτίου 1860) +διακρίνει και γνώσις του θέματος και σχετική μετριοπάθεια.</p> +<p> 166) Η κατάστασις αύτη παραταθείσα, δυνατόν ειπείν, καθ' όλην την +επανάστασιν, εγένετο ιδίως αισθητή άμα τη ελεύσει του Καποδιστρίου, +ούτινος η Κυβέρνησις δεν ηδυνήθη να ζήση ειμή διά των βοηθημάτων +και των προκαταβολών της Ρωσίας και της Γαλλίας. (Η Αγγλία, +λαμβάνουσα υπ' όψει τα υπ' Άγγλων πολιτών παραχωρηθέντα δάνεια, +ενόμισεν ότι δεν ώφειλε να προβή, χάριν της Ελλάδος, εις νέας +θυσίας).</p> +<p>Η Γαλλία, κατά τον Broglie (αυτ. σελ. 417) προέβη, διαρκούσης της +Ελληνικής επαναστάσεως, εις έξοδα τριών ειδών·</p> +<p>α') Εις έξοδα προς αποκλειστικήν ωφέλειαν της Ελλάδος, ήτοι:</p> + +<table> +<tr><td>Τω 1828 βοηθήματα εις χρήμα</td><td align="right">3,588,583</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Τω 1828 εξαγορά αιχμαλώτων</td><td align="right">243,569</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">_____________</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">φρ. 3,832,569.33</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Τω 1829 βοηθήματα εις χρήμα</td><td align="right">1,554,814.20</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Τω 1829 εξαγορά αιχμαλώτων</td><td align="right">69,942.66</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">______________</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right">φρ. 1,624,756.86</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Τω 1830 προκαταβολή 500,000 φρ. απέναντι<br></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>του δανείου</td><td align="right"></td><td align="right">500,000. —</td></tr> +</table> + +<p>Ήτοι εν συνόλω 5,957,700 φρ., εξ ων αι 500,000 αποδοτέαι.</p> +<p>β') Εις έξοδα αποκλειστικώς χάριν της Γαλλίας, ήτοι:</p> +<p>Την συντήρησιν μεγάλου στόλου εις τα Ελληνικά ύδατα, όπου +ευρίσκοντο ήδη μεγάλοι στόλοι Αγγλικοί και Ρωσικοί. Τα έξοδα της +συντηρήσεως του στόλου τούτου, αναγκαίου διά το Γαλλικόν γόητρον, +ανήλθον εις 17 εκατομμύρια.</p> +<p>γ') Εις έξοδα χάριν και της Γαλλίας και της Ελλάδος:</p> +<p>Τα έξοδα της εκστρατείας του Μαιζώνος, ή εκστρατείας του Μορέως, ως +λέγουσιν οι Γάλλοι, ήτοι εν συνόλω 13,335,448 φρ. Διά τούτων +ηλευθερώθη η Πελοπόννησος από των Αιγυπτίων, αλλ' υπηρετήθησαν +μεγάλως και τα πολιτικά συμφέροντα της Γαλλίας, ήτις επιμόνως είχε +ζητήση να επιτραπή αύτη, όπως αναλάβη μόνη την εκστρατείαν ταύτην.</p> +<p> 167) Οι λόγοι διά τους οποίους επεβάλλετο εις μεν τους Έλληνας +συνομολόγησις δανείου, εις δε τας προστάτιδας Δυνάμεις η εγγύησις +αυτού, ανεπτύχθησαν θαυμασίως υπό του Πάλμερστων εν επιστολή προς +τον κόμητα Pozzo di Borgo (βλ. Papers Relating to the third +instalment of the Greek loan. Λονδίνον 1836. Σημείωμα υπ' αριθ. +18). «Από της αρχής της Ελληνικής επαναστάσεως, έγραφεν ο Άγγλος +πολιτευτής τη 14η Ιουνίου 1836, μία, των μεγαλειτέρων δυσχερειών, +εις ας προσέκοψε το Ελληνικόν Έθνος, ήτο η έλλειψις χρηματικών +πόρων.</p> +<p>» Μικρά χώρα, εν επαναστάσει ευρισκομένη και καταστρεφομένη υπό +αγρίου πολέμου, δεν ήτο δυνατόν να έχη δημοσίας προσόδους, τοσούτω +μάλλον καθ' όσον τα προ του πολέμου υπό ιδιωτών αποταμιευθέντα +είχον ταχέως καταναλωθή. Τη αληθεία ο ενθουσιασμός και ο +πατριωτισμός επέτρεψαν εις τους Έλληνας να διεξαγάγωσιν αμυντικόν +πόλεμον έχοντας πόρους πολύ μικροτέρους ή οι αντίπαλοι αυτών. Ξένοι +δε ιδιώται, συμπαθώς διακείμενοι προς τους Έλληνας, εβοήθησαν +αυτούς διά χρημάτων. Ούτω δε κατωρθώθη να διαρκέση ο πόλεμος μέχρις +ου επενέβησαν αι τρεις Δυνάμεις.</p> +<p>» Αλλά, περατωθείσης της επαναστάσεως, δεν εξέλιπον μετ' αυτής αι +οικονομικαί δυσχέρειαι της Ελλάδος. Αι δαπάναι των πολεμικών +επιχειρήσεων έπαυσαν, αλλ' ήρχισαν αι της ειρηνικής διοικήσεως, και +ενώ, αφ' ενός, τα αναγκαία έξοδα ηυξάνοντο ως εκ του αριθμού των +ιδιωτών, οίτινες καταστραφέντες υπό του πολέμου δεν ηδύναντο να +ζήσωσιν, προσωρινώς τουλάχιστον, άνευ της επικουρίας της +κυβερνήσεως, αφ' ετέρου αι θυσίαι αι γενόμεναι υπό των Ελλήνων κατά +τον αγώνα και αι καταστροφαί αι διαπραχθείσαι υπό των Τουρκικών και +Αιγυπτιακών στρατευμάτων είχον αποξηράνη τας πηγάς, εξ ων εις άλλα +κράτη αναβλύζουσιν αι δημόσιαι πρόσοδοι. Εξωτερική λοιπόν χρηματική +βοήθεια ήτο επίσης αναγκαία εις την Ελλάδα κατά τα πρώτα έτη της +ειρήνης, όσον υπήρξε και κατά την διάρκειαν του πολέμου. Και +πράγματι ήτο προφανές ότι άνευ αξιολόγων ενιαυσίων προσόδων ήτο +αδύνατον να οργανωθώσιν οι διάφοροι κλάδοι της εσωτερικής +διοικήσεως, ν' αποκατασταθή η ησυχία και η τάξις, να χορηγηθή +ασφάλεια εις τα άτομα και την ιδιοκτησίαν και να δοθή εις την +γεωργίαν και το εμπόριον ταχεία και πλήρης ανάπτυξις· αλλ' ήτο +επίσης προφανές ότι μέχρις ου οι διάφοροι κλάδοι της εσωτερικής +διοικήσεως διοργανωθώσιν, μέχρις ου αποκατασταθώσιν η ησυχία και η +τάξις, μέχρις ου εξασφαλισθώσιν η ιδιοκτησία και τα άτομα, και +μέχρις ου η γεωργία και το εμπόριον αναζήσωσιν, ουδέν σπουδαίον +δημόσιον έσοδον ήτο δυνατόν να υπάρξη».</p> +<p> + 168) Πράγματι αι δυνάμεις υπελόγιζον τα έσοδα και τα έξοδα ως +εξής (βλ. Broglie σελ. 403):</p> + +<table> +<tr><td><b>Έσοδα</b></td><td align="right">Φοίνικες </td><td>| <b>Έξοδα</b></td><td align="right">Φοίνικες</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"></td><td>| Συντήρησις στρατού</td><td align="right">11,500</td></tr> +<tr><td>Δεκάτη</td><td align="right">3,900,000 </td><td>| ανδρών, εξ ων 3,290 αξιωμ.</td><td align="right">5,360,000</td></tr> +<tr><td>Φόρος ενοικίων</td><td align="right">80,000 </td><td>| Ναυτικόν εκ 44 πλοίων μετά<br></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Τελωνεία</td><td align="right">2,000,000 </td><td>| πληρωμάτ. εκ 1,479 ανδρών</td><td align="right">1,400,000</td></tr> +<tr><td>Τέλη δικαστικά</td><td align="right">100,000 </td><td>| Υπουργείον Εσωτερικών</td><td align="right">1,340,000</td></tr> +<tr><td>Ναυτικά τέλη και διαβατήρια</td><td align="right">59,000 </td><td>| Υπουργείον Δικαιοσύνης</td><td align="right"> 225,000</td></tr> +<tr><td>Λιμενικά τέλη</td><td align="right">70,000 </td><td>| Υπουργείον Δημ. εκπαιδεύσ</td><td align="right"> 430,000</td></tr> +<tr><td>Αλυκαί</td><td align="right">200,000 </td><td>| Υπουργείον Εξωτερικών και<br></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Βοσκαί</td><td align="right">500,000 </td><td>| εμπορικής ναυτιλίας</td><td align="right">27,000</td></tr> +<tr><td>Δεκάτη εθνικών γαιών</td><td align="right">100,000 </td><td>|Οικονομική Διοίκησις, <br></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Γαίαι κατειλημμέναι υπό<br></td><td align="right"></td><td>| Ταμείον, Τράπεζα</td><td align="right">88,000</td></tr> +<tr><td>Τούρκων</td><td align="right">1,050,000 </td><td>| Έκτακτα έξοδα</td><td align="right">200,000</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">_________ </td><td>| </td><td align="right">_________</td></tr> +<tr><td>(Περίπου 7,500,000 φρ.)</td><td align="right">8,209,000 </td><td>| (Περίπου 8,200,000 φρ.)</td><td align="right">9,070,000</td></tr> +</table> + +<p>Το ενιαύσιον λοιπόν έλλειμμα υπελογίζετο εις 861,000 φοίνικας, και +προστιθεμένης της υπηρεσίας του δανείου, ήτοι 3,900,000 φοιν., εν +συνόλω εις 4,300,000 φρ. Προς κάλυψιν ακριβώς του ελλείμματος +τούτου επί δεκαετίαν, έλεγεν ο Broglie, θα χρησιμεύσωσι τα 48 εκατ. +του δανείου. (Τα 12 άλλα θ' αφιερούντο εις την εξαγοράν των +βορειανατολικών επαρχιών). Κατά δε τα δέκα ταύτα έτη, προσέθετεν ο +γάλλος πολιτευτής, η τάξις θ' αποκατασταθή, η γεωργία και το +εμπόριον θ' αναπτυχθώσι και η Ελληνική κυβέρνησις θα είναι εις +θέσιν να επαρκή και εις τας ανάγκας του τόπου και εις την υπηρεσίαν +του δανείου. Τούτο δε τοσούτω μάλλον, καθ' όσον το Ελληνικόν +δημόσιον, κατέχον επί ολικής εκτάσεως 10,600,000 στρεμμάτων, 6 +εκατ. περίπου στρεμμάτων καλλιεργησίμων, ων έκαστον πρέπει να +υπολογισθή τουλάχιστον εις 40 φράγκα, κατείχε, κατά τον Broglie, +περιουσίαν 500 τουλάχιστον εκατομμυρίων.</p> +<p> 169) Je dis en résumé, έλεγεν ο Broglie (αυτόθι σελ. 416), +qu'en supposant même que la France dut courir quelques risques, en +entrant dans la garantie de l'emprunt, il serait de son honneur, de +sa générosité, <i>de son intérêt bien entendu</i>, de courir ces +risques.</p> +<p> 170) Η ενδεχομένη αύτη ζημία δεν ήτο δυνατόν να υπερβή το έν +εκατομμύριον κατ' έτος δι' έκαστον εγγυητήν.</p> +<p> 171) Αι αντιζηλίαι αύται, λησμονηθείσαι πλέον, εξηγούνται άριστα +εάν τις αναλογισθή πόσον διάφορος φευ! της σημερινής ήτο τότε η +εξωτερική θέσις της ημετέρας πατρίδος. Κατά τα πρώτα έτη του +Ελληνικού Βασιλείου, ούτε υπήρχον εν τω Αίμω άλλα ανεξάρτητα κράτη +ούτε είχεν αναφανή κραταιά και ηνωμένη η Ιταλία. Η Ελλάς λοιπόν, +περιβεβλημένη διά της αίγλης του Αγώνος, όχι μόνον εφέρετο ως η +επίδοξος διάδοχος της Τουρκίας, αλλ' εθεωρείτο και ως η μόνη +ναυτική δύναμις εν τη ανατολική μεσογείω. (Η Ελλάς, έλεγεν ο +Broglie, πολύ ταχέως θα κρατή τας κλείδας του Ελλησπόντου).</p> +<p>Ο θλιβόμενος επί τη των πραγμάτων μεταβολή πατριώτης θα εύρη ίσως +ποιάν τινα παρηγορίαν σκεπτόμενος: α') ότι η αποδιδομένη τη Ελλάδι +σημασία, ως το αντελήφθη τάχιστα ο Thouvenel (βλ. La Grèce du Roi +Othon, σελ. 8 - 9), δεν ανταπεκρίνετο εις τα πράγματα και έμελλε +μοιραίως να καταλήξη εις παντοίας απογοητεύσεις· β') ότι από του +1850 και εντεύθεν, δηλαδή αφ' ης ακριβώς εποχής ο Ελληνισμός +απώλεσε το γόητρόν του, αι πνευματικαί και υλικαί πρόοδοι αυτού +τόσον εν τη Ελευθέρα όσον και εν τη Αλυτρώτω ήρξαντο πράγματι +αναφαινόμεναι. — Την αλήθειαν της δευτέρας ταύτης παρατηρήσεως ο +αναγνώστης δύναται να ελέγξη, συμβουλευόμενος τα επίσημα έγγραφα +και τας εφημερίδας της εποχής εκείνης, ή, εάν δεν έχη καιρόν να +πράξη τούτο, αναγινώσκων τον <i>Θάνον Βλέκαν</i> του αειμνήστου Καλλιγά.</p> +<p> 172) Ήδη προ του Λεοπόλδου την ιδέαν εξωτερικού δανείου εξήκοντα +εκατομμυρίων, ηγγυημένου υπό των Δυνάμεων, συνέλαβεν ο +Καποδίστριας, υποδείξας αυτήν εις το <i>Πανελλήνιον</i>, ως εμφαίνεται +εκ διαφόρων εγγράφων, άτινα βραδύτερον υπεβλήθησαν εις την εν Άργει +Δ' Εθνικήν Συνέλευσιν. Η συνέλευσις διά του τρίτου ψηφίσματός της +ενέκρινε την ιδέαν του δανείου, όπερ προέκειτο κυρίως να χρησιμεύση +α') εις την σύστασιν Εθνικής Τραπέζης· β') εις τον διακανονισμόν +των <i>Δανείων της Ανεξαρτησίας</i> και των εσωτερικών απαιτήσεων γ') +εις εμψύχωσιν της γεωργίας, εμπορίας, ναυτιλίας κτλ. (βλ. Μάμουκαν, +ια', 151 - 155 και έκθεσιν Χατζίσκου εις την Γερουσίαν τη 8η +Μαρτίου 1860, <i>Πρακτ. Γερουσίας</i>, σελ. 488).</p> +<p> 173) Ως βλέπει ο αναγνώστης τα κατά την έκδοσιν του δανείου των +60 εξήκοντα εκατομμυρίων εκανονίσθησαν μεταξύ των Δυνάμεων και της +Βαυαρίας και ουχί των Δυνάμεων και της Ελλάδος. Θα ίδωμεν δε μετ' +ολίγον ότι το δάνειον διετέθη ως συνωμολογήθη, δηλαδή χωρίς καν να +ερωτηθή ο Ελληνικός λαός.</p> +<p> 174) Το συμβόλαιον υπεγράφη τη 1η Μαΐου 1833 υπό του τότε +αντιπροσώπου της Ελλάδος εν Παρισίοις Σούτσου. Το κείμενον του +εγγράφου τούτου εύρηται παρά τω Parish σελ. 209 - 216.</p> +<p> 175) Τα κατά την έκδοσιν της τρίτης ταύτης σειράς εύρηνται εν +δυσί δημοσιεύμασι της Αγγλικής κυβερνήσεως· α') Papers Relating to +the third instalment of the Greek Loan 1835 - 6. Presented to the +house of Commons. July 1836· β') Additional Papers relating to the +third instalment of the Greek loan 1835 - 6. Presented to both +houses of Parliament. August, 1836.</p> +<p>Διαρκουσών των διαπραγματεύσεων η Ρωσσία συγκατετίθετο να +προκαταβάλη χάριν της Ελλάδος έν εκατομμύριον. Τούτο μαρτυρούσι +τουλάχιστον τρεις επιστολαί του Rudhart προς τον Έλληνα πρεσβευτήν +εν Πετρουπόλει Σούτσον. Αι τρεις επιστολαί αύται περισωθείσαι μετά +πολλών άλλων εγγράφων του πρώην ηγεμόνος της Μολδαυίας ευρίσκονται +εν τη Βιβλιοθήκη της Βουλής, υπέδειξε δε φιλοφρόνως αυτάς εις ημάς +ο κ. Π. Α. Αργυρόπουλος. Προσθετέον ότι η μη έγκαιρος έκδοσις της +γ' δόσεως προεκάλεσε τα <i>Βαυαρικά Δάνεια</i>, περί ων κατωτέρω.</p> +<p> 176) Βλ. ιδίως την ανακοίνωσιν του κόμητος Pozzo di Borgo εις το +εν Λονδίνω συνέδριον, 3 Ιουνίου 1836 (βλ. Papers relating κτλ. +αριθμός 17).</p> +<p> 177) Βλ. και κατωτέρω σημ. 190.</p> +<p> 178) Η Γαλλία επλήρωσεν εξ ιδίων από του 1838 μέχρι του 1840 τους +αναλογούντας αυτή τόκους και διά τούτο έθηκεν εις κυκλοφορίαν ποσόν +ομολογιών κατά 2 1/2 εκατομμύρια και πλέον μικρότερον του +εκδοθέντος υπό των δύο άλλων Δυνάμεων. (Βλ. <i>Έκθεσιν της +Γερουσίας</i>, εν τοις πρακτικοίς σελ. 492, παράβ. αγόρευσιν +Χρηστίδου, αυτόθι, σελ. 540).</p> +<p> 179) Εξεφράσθη πολλάκις μομφή εναντίον των Δυνάμεων, αίτινες, ως +ελέγετο εν ταις Ελληνικαίς βουλαίς, δεν εφρόντισαν να επιτύχωσι +κατά την έκδοσιν του δανείου όρους συμφέροντας διά την Ελλάδα. Αι +κατηγορίαι αύται δεν είναι κατ' αρχήν βάσιμοι. Η Ευρώπη ευρίσκετο +τότε εις χρόνους ανωμάλους και η τιμή του χρήματος ήτο βαρεία. Μη +λησμονώμεν δε ότι η Γαλλία κατά το 1831 είχεν εκδώση δάνειον 5% εις +πραγματικήν τιμήν 84 φράγκων, και το 1832 νέον δάνειον 5% προς +98.50 (βλ. Leroy - Beaulieu τόμ. β' σελ. 598 - 99). Επέτυχε λοιπόν +διά την Ελλάδα περίπου τους όρους, ους επετύγχανε δι' ίδιον +λογαριασμόν. Η οικονομική θέσις της Ρωσίας ήτο ασυγκρίτως χειροτέρα +ή η της Γαλλίας, η δε της Αγγλίας δεν ήτο κατά πολύ καλλιτέρα, ως +εκ της διαταράξεως ην προεκάλει η μεταρρύθμισις του 1832. Ουχ ήττον +θα ηδύναντο ίσως αι Δυνάμεις να επιτύχωσι καλλιτέρας συνθήκας ως +προς την μεσιτείαν και μερικούς δευτερεύοντας όρους.</p> +<p> 180) Εκ του ποσού τούτου πλέον του ημίσεος, ακριβώς 5,984,235 +φράγκα, επληρώθη εις την Ρωσίαν, ήτις είχεν απαιτήσεις εναντίον της +Τουρκίας διά την πολεμικήν αποζημίωσιν του 1829. Βλ. Additional +Papers, Νo 1 enclosure 1, την έκθεσιν περί της χρήσεως των δύο +πρώτων δόσεων του δανείου. Η έκθεσις αύτη συνετάχθη υπό του +Θεοχάρους, τότε υπουργού των οικονομικών.</p> +<p>Ο Leconte και μετ' αυτόν ο About (βλ. σελ. 277) αξιούσι μάλιστα, +αλλ' εσφαλμένως, ότι ολόκληρον το ποσόν των 12 εκατομ. δρ. έλαβεν η +Ρωσία.</p> +<p> 181) Τα ούτω πληρωθέντα παλαιά χρέη χρονολογούμενα ως επί το πολύ +από του Κυβερνήτου, είναι τα εξής·</p> + +<table> +<tr><td>Απόδοσις εις την Ρωσίαν</td><td align="right">1,857,358,03</td></tr> +<tr><td>Απόδοσις εις την Γαλλίαν</td><td align="right">372,666,66</td></tr> +<tr><td>Απόδοσις εις Εϋνάρδον</td><td align="right">276,771,91</td></tr> +<tr><td>Χρεωλύσια παλαιού δανείου Λονδίνου</td><td align="right">381,201,12</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">____________</td></tr> +<tr><td></td><td align="right">2,238,559,15</td></tr> +</table> + +<p> 182) Η προς την σπατάλην τάσις της αντιβασιλείας εστηλιτεύθη το +πρώτον υφ' ενός των αντιβασιλέων, του Μάουρερ, είτα δε υπό του +μόνου ιστορικού, όστις επραγματεύθη εκτενώς πως τα κατά την +αντιβασιλείαν, δηλαδή υπό του Μένδελσων Βαρθόλθη (βλ. το βιβλίον γ' +του β' τόμου της Ιστορίας της Ελλάδος).</p> +<p>Ο Μένδελσων μεμφόμενος την αντιβασιλείαν, ήτις ήθελε να εισαγάγη +διά της βίας θεσμούς μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών εν τω περιωρισμένω +κύκλω των Ελληνικών πραγμάτων, ανακράζει (βλ. σελ. 138): «Προς τι +πομπώδη υπουργεία αντί απλών υπουργικών γραμματέων; προς τι +ολόκληρον στράτευμα συμβούλων υπουργικών και συμβούλων της +επικρατείας μη δυναμένων εις εαυτούς να παράσχωσι συμβουλήν και +αξιούντων εν τούτοις να διοικήσωσιν εκ των γραφείων των τας +επαρχίας; προς τι πάσα η πομπεία δαπανηρών στολών και τίτλων; προς +τι η <i>μασκαράτα</i> εκείνη, ως την απεκάλει ο λαός, θεωρών αυτήν ούτως +ειπείν την σάτυραν της ιδίας του πενίας;»</p> +<p>Ερχόμενος δ' έπειτα εις την προσωπικήν δράσιν του Άρμανσπεργ ο +γερμανός ιστορικός προσθέτει (βλ. σελ. 661 - 662): « Δεν δύναταί +τις ν' αρνηθή ότι ο κόμης Άρμανσπεργ, ούτινος δύναται ίσως να +θεωρηθή ως δικαιολόγησις η περί τα οικονομικά μεγαλοπρεπής αυτού +αμάθεια, εκαρπούτο λίαν αφειδώς το δημόσιον ελληνικόν ταμείον υπέρ +των προσωπικών αυτού αναγκών και ορέξεων. Μόνα τα έξοδα παραστάσεως +της αντιβασιλείας είχον ορισθή εις 91,000 φρ. κατ' έτος... Κατά δε +την πολυτελή αληθώς διακόσμησιν του εν Ναυπλίω μεγάρου του +Άρμανσπεργ δεν είχε λησμονηθή ούτε το βιενναίον κλειδοκύμβαλον, +ούτε η βιενναία άμαξα, ούτε ο θαλαμοστόλος, όστις κατήλθεν εκ +Μονάχου διά Μασσαλίας εις Ελλάδα, και επανήλθεν εις Μόναχον, δαπάνη +του Ελληνικού κράτους, όπως ευπρεπίση τα δωμάτια του προέδρου της +αντιβασιλείας. Το άλευρον μόνον, όπερ εδαπανήθη εις κατασκευήν +κόλλας διά την τοιχόστρωσιν των δωματίων, υπελογίσθη εις χιλίας +δραχμάς. Ούτω δε, φαίνεται, εσκόπει ο πρόεδρος να παράσχη εις τους +Έλληνας έννοιάν τινα της ευρωπαϊκής λαμπρότητος κατ' αντίθεσιν προς +την ελληνικήν πτωχείαν».</p> +<p>Ευφυέστατα επίσης σατυρίζει ο Μένδελσων πρόσωπά τινα της αυλής του +Άρμανσπεργ, ως λ.χ. τον αρχιγεωμέτρην Γέβχαρτ, όστις «εν άλλη χώρα +ήθελε σταλή εις φρενοκομείον, εν Βαυαρία ετέθη απλώς εις +διαθεσιμότητα, εν Ελλάδι δε ήτο ευνοούμενος του αρχιγραμματέως και +ελάμβανεν ετήσιον μισθον 4,320 δ.» (<i>αυτόθι</i>, σελ. 663).</p> +<p> 183) Κατά τα πρωτόκολλα, ο Λουδοβίκος υπεχρεούτο μόνον να +επιτρέψη την στρατολόγησιν εν Βαυαρία 3,500 εθελοντών, επειδή όμως +ο σχηματισμός του εθελοντικού σώματος έβαινε βραδύτατα, οι +αντιβασιλείς συνήψαν τη 1η Νοεμβρίου 1832 μετά του Βασιλέως της +Βαυαρίας συνθήκην συμμαχίας, δυνάμει της οποίας ο Λουδοβίκος έθηκεν +εις την διάθεσιν του υιού του σώμα βαυαρικόν 3,500 ανδρών το σώμα +τούτο συνώδευσε τον Όθωνα εις Ελλάδα.</p> +<p> 184) Ο ξένος επικουρικός στρατός, έγραφεν εις Βιέννην ο Πρόκες - +Όστεν, ην λίαν δαπανηρός και ουδεμίαν παρείχεν υπηρεσίαν (παρά +Μένδ. Βαρτόλδη, σελ. 638).</p> +<p> 185) Κατά την έκθεσιν του Μεταξά, σελ. να', τα έξοδα του +Βαυαρικού σώματος από 1ης Οκτωβρίου 1832 - 30ης Σεπτεμβρίου 1833, +ανελύοντο ως εξής:</p> + +<table> +<tr><td>1ον) Διά οπλισμόν, συντήρησιν, μισθούς<BR></td><td></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>και έξοδα μεταφοράς κατά την έλευσιν</td><td>=</td><td align="right">2,746,067</td></tr> +<tr><td>2ον) Διά συντήρησιν κατά την ενιαυσίαν εν Ελλάδι<BR></td><td></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>διαμονήν</td><td>=</td><td align="right">1,784,283</td></tr> +<tr><td>3ον) Διά έξοδα μεταφοράς κατά την επιστροφήν</td><td>=</td><td align="right">217,700</td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right">_________</td></tr> +<tr><td></td><td></td><td align="right">4,748,050</td></tr> +</table> + +<p>Ώστε τα έξοδα ελεύσεως και επανόδου υπερέβησαν τα κατά την ενταύθα +διαμονήν έξοδα. «Les Grecs, είπε Γάλλος τις, ont payé pour avoir +les Bavarois et ils ont payé ensuite pour s'en débarasser».</p> +<p>Προσθετέον ότι κατά τον γερουσιαστήν Σπ. Μήλιον (συνεδρία της 23ης +Μαρτίου 1860) τα πολεμεφόδια και αι αποσκευαί (αξίας 910,607 φρ.) +συνέκειντο εξ όσων αχρήστων πραγμάτων περιείχον αι αποθήκαι και τα +οπλοστάσια του Μονάχου.</p> +<p> 186) Περί δε του ποιού των Βαυαρών εκείνων δύναται να κρίνη ο +αναγνώστης εκ των επομένων αποσπασμάτων: «Il est de notoriété +publique, λέγει ο Leconte σελ. 185, que les troupes recrutées en +Bavière, se composaient de lalie de l'Allemagne et que leur +conduite a été souvent fort reprehensible en Grèce, où leur +présence n'a fait qu'irriter les populations, les aliéner au +gouvernement et créer de très graves embarras». — Η δε πρωσσική +πρεσβεία έγραφε τη 18η Οκτωβρίου 1835 εν εκθέσει, ην ανεύρεν εν +τοις αρχείοις του Βερολίνου ο Μένδελσων (σελ. 637) ότι: «Ces +troupes recrutées parmi les vagabons de toute l'Allemagne sont +fort mauvaises et coutent beaucoup». — Παράβ. και Γ. Αγγελόπουλον, +<i>Λόγοι Πανεπιστημιακοί</i>, σελ. 52.</p> +<p> 187) Ιστορία του συγχρόνου Ελληνισμού, τόμ. α' σελ. 293.</p> +<p> 188) Ο διάδοχος του Άρμανσπεργ Rudhart ανενέωσε τω 1837 τα +συμβόλαια των Βαυαρών. «N'y eut il contre lui que cette +malencontreuse idée, λέγει ο Leconte (σελ. 25), c'était suffiant +pour miner une influence mieux établie que la sienne».</p> +<p> 189) Αυτόθι t. V II. σελ. 116 - 117. Κατά τον Finlay οι +αντιβασιλείς αισχυνόμενοι διά τον προς τους συμπατριώτας αυτών +φατριασμόν δεν ετόλμησαν καν στρατιωτικούς πίνακας (army - list) να +δημοσιεύσωσι. — Προσθετέον ότι εκ των 30 ανωτέρων αξιωματικών, οι +μεν 23 ήσαν Βαυαροί οι δε επτά Έλληνες και φιλέλληνες, εξ ων όμως +ουδείς στρατηγός· εκ των 258 κατωτέρων αξιωματικών 139 ήσαν +Βαυαροί.</p> +<p> 190) Εάν παραβάλωμεν την διετή περίοδον 1845 - 1846 ουχί πλέον +προς την ενδεκαετή 1833 - 1843, αλλά προς την πενταετή 1833 - 1837, +η γενομένη εν τω στρατώ σπατάλη είναι έτι καταφανεστέρα. Κατά την +πενταετή ταύτην περίοδον ο μέσος όρος των στρατιωτικών δαπανών ήτο +7,300,000 δρ. κατ' έτος (Βλ. και Μεταξά αυτόθι).</p> +<p>Από του 1838 και εντεύθεν αυστηραί περικοπαί είχον επιβληθή εις τον +στρατ. προϋπολογισμόν το μεν υπό των πραγμάτων αυτών, το δε υπό των +Δυνάμεων, αίτινες δεν επέτρεψαν την έκδοσιν της γ' σειράς του +δανείου ειμή υπό τον όρον ότι αυστηροτάτη φειδώ θα εβασίλευεν εν τω +προϋπολογισμώ (βλ. τας Εισηγήσεις του κ. Dubois, 21 Μαρτίου, και +του Δουκός de Broglie, 16 Απριλίου 1838, εις το γαλλικόν +κοινοβούλιον). Τα στρατιωτικά έξοδα περιωρίσθησαν κατ' ακολουθίαν +εις 5,505,241 δρ. τω 1838 και 4,319,923 τω 1843.</p> +<p> 191) Το δάνειον εχρησίμευσε μόνον εφ' όσον επέτρεψεν ημίν να +εξαγοράσωμεν τας βορειοδυτικάς επαρχίας. Είδομεν όμως ότι μέρος της +πληρωθείσης αποζημιώσεως περιήλθεν εις το ταμείον μιας των +εγγυητριών Δυνάμεων.</p> +<p> 192) Ούτως η Ελλάς έδωκεν εξ ιδίων διά την υπηρεσίαν του δανείου +6,300,000 δρ. Από δε του 1838, ήτοι αφ' ης εξέλιπον οι Βαυαροί, +κατεβλήθη πάσα προσπάθεια όπως επιτευχθώσι σπουδαίαι οικονομίαι, +ιδίως εις τον στρατόν κατά ταύτα δε ο μέσος όρος των εξόδων, όστις +κατά την πενταετή περίοδον 1833 - 1837 ανήρχετο εις 14,997,407 δρ., +κατήλθε κατά την επομένην πενταετίαν, παρ' όλην την αύξησιν του +πληθυσμού και συνεπώς των δημοσίων αναγκών, εις 13,572,548. Ο δε +προϋπολογισμός του 1843, κατόπιν γενναίων περικοπών εις όλα τα +κονδύλια, συνωψίζετο μόνον εις 10,777,550 δρ. (Βλ. Έκθεσιν Μεταξά +σ. ιβ').</p> +<p> 193) Αι τρεις προκαταβολαί της Βαυαρίας ανήρχοντο εν συνόλω εις +4,658,186 δρ. Εκ τούτων, μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1843, είχον +επιστραφή 2,809,077. Βλ. κατωτέρω τα περί <i>Βαυαρικών Δανείων</i>.</p> +<p> 194) Aι τρεις προστάτιδες Δυνάμεις έδοσαν ομού και εκ συμφώνου +2,757,028 δρ. Η δε Γαλλία, ήτις εξαιρέτως ηυνόει τότε την Ελλάδα, +προκατέβαλεν ιδιαιτέρως άλλας 2,757,028 δρ.</p> +<p> 195) Βλ. σελ. 278.</p> +<p> 196) Αποθανόντος του Regny είχε μείνη μόνος επί της διευθύνσεως +των οικονομικών ο Τισαμενός. Ούτος, αφ' ου προσεπάθησε να +εξοικονομήση τα πράγματα διά της εκποιήσεως φθαρτών κτημάτων και +εθνικών σταφιδαμπέλων, ηναγκάσθη, παρά την αρωγήν της Γαλλίας, να +ομολογήση την ανεπάρκειάν του και ν' αποσυρθή. Τον δε Τισαμενόν, ον +ηρνήθη ν' αντικαταστήση ο Χρηστίδης, διεδέχθησαν πρώτον ο +Σηλίβεργος και είτα ο Ράλλης, οίτινες μετά τινας προσπαθείας όπως, +διά του Σίνα, συνάψωσι δάνειον εν Βιέννη, ανεγνώρισαν αμφότεροι ότι +η οικονομική κατάστασις είχε φθάση εις το απροχώρητον.</p> +<p> 197) Βλ. το υπ' αριθ. 68 πρωτόκολλον.</p> +<p> 198) Αυτόθι σελ. 238 — «On ne sait ce qu'il faut le plus admirer, +λέγει αφ' ετέρου ο About (σ. 275), de la hardiesse des régents, de +la bonhommie du peuple grec, ou de la témérité des puissances +confiant 60 millions à trois particuliers qui avaient le droit de +les gaspiller». Ο δε Leconte προσθέτει (σ. 189) «Attribuer au +gouvernement grec, et à plus forte raison à la nation, qui +jusqu'en 1843, est restée complètement étrangère à la +discussion de ses propres intérêts, la dilapidation des subsides +alloués par les puissances protectrices, serait d'une injustice si +criante que nous n'admettons pas qu'un pareil sentiment pût +trouver place dans aucun esprit éclairé» και κατωτέρω σελ. 340, +«La position de la Grèce est identiquement celle d'un mineur +forcé, à sa majorité, d'acquitter des obligations contractées +en son nom par un conseil de famille;<i>c'est donc à ce point de vue +qu'il faut considérer ces obligations et en demander +l'acquittement</i>».</p> +<p> 199) Βλ. την περί Ελλάδος συζήτησιν εν τη Βουλή των Κοινοτήτων, +κατά την συνεδρίασιν της 1ης Αυγούστου. Parlementary Debates 1845, +τόμ. VI. — Η συζήτησις αύτη ενεποίησε βαθυτάτην εντύπωσιν εν +Ελλάδι, προεκάλεσε δε εν τη Ελληνική βουλή κατά Σεπτέμβριον του +1845 συνεδρίασιν, ης τα πρακτικά προς ανατροπήν των εν τη Αγγλική +βουλή λεχθέντων εξεδόθησαν αμέσως και γαλλιστί, υπό τον τίτλον Une +discussion à la Chambre Grecque. Το ύφος της γαλλικής μεταφράσεως, +καίτοι μέτριον καθ' εαυτό, είναι εν τούτοις ασυγκρίτως ανώτερον του +περιεχομένου.</p> +<p> 200) Ο Πηλ (βλ. Parl. Deb. αυτόθι στήλη 1336) δεν ηρνείτο ότι η +Αγγλία είχε το δικαίωμα να επέμβη, εφοβείτο δ' όμως ότι: we could +not ressort to that extreme power which we possess under the +treaty, without bringing on a crisis fatal perhaps, to the +existence of that popular form of government in Greece, which we +have been instrumental in creating and which we are anxious it +should continue.</p> +<p>Ο Πηλ έψεξε επίσης τον Πάλμερστων διά την βιαιότηταν μεθ' ης +εξεφράζετο περί ξένων πολιτευτών. Ο Πάλμερστων είχε ψάλλη τα εξ +αμάξης κατά του Κωλέττη, τραφέντος, ως έλεγεν, εις την αυλήν του +Αλή - Πασσά, και διαιωνίζοντος την πολιτικήν του τυράννου εκείνου.</p> +<p> 201) Βλ. Correspondance respecting the failure of the Greek +Government to provide for the payment of the interest and sinking +fund of the Greek Loan. Λονδίνον 1846. (Το επίσημον τούτο +δημοσίευμα περιέχει ελάχιστα έγγραφα).</p> +<p>Ο Aberdeen διά δριμείας ανακοινώσεως ηπείλησε την Ελληνικήν +κυβέρνησιν ότι θα εφαρμόση το άρθρον 12 παρ. 6 της συνθήκης του +1832, και κατηγόρει αυτήν ως έχουσαν υπέρογκον προϋπολογισμόν των +στρατιωτικών, ως μη περιστέλλουσαν την ληστείαν, και ως προκαλούσαν +επαναστάσεις εν Τουρκία. Ο Aberdeen ενέδιδεν εις έν μόνον σημείον: +συνήνει ν' ανασταλή η πληρωμή του χρεωλυσίου.</p> +<p>Εις την ανακοίνωσιν ταύτην ο Κωλέττης απήντησε (τη 20η Οκτωβρίου +1845) διά μακροτάτης διακοινώσεως, ήτις είναι αριστούργημα +ανατολικής διπλωματίας, αλλ' ήτις, όπως όλα τα αριστουργήματα +ανατολικής πολιτικής, έβλαψε μάλλον ή ωφέλησε την Ελλάδα. Πράγματι +ο Aberdeen εξηγριώθη βλέπων ότι ο Κωλέττης ήθελε να εμπαίξη αυτόν + (βλ. την προς τον Sir Ed. Lyons επιστολήν του της 10ης Δεκεμβρίου) +και ο Κωλέττης, δι' εγγράφου της 16/28 Φεβρουαρίου 1846, ηναγκάσθη +να υποκύψη εις τας Αγγλικάς αξιώσεις.</p> +<p> 202) Εις την Αγγλίαν επληρώθησαν τότε εν συνόλω φρ. 793,552,21. +Προς απότισιν δε της παρά του φιλέλληνος Ιππότου Κ. Εϋνάρδου - +»γενομένης προκαταβολής εψηφίσθη ο ΞΔ' νόμος της 9ης Δεκεμβρίου +1847, δι' ου ανεγνωρίσθη το χρέος τούτο ως χρέος δημόσιον και εδόθη +εις την Κυβέρνησιν η άδεια να διαπραγματευθή οριστικώς μετά του +Εϋνάρδου τα περί του χρόνου της εξοφλήσεως της μνησθείσης +ποσότητος. Το χρέος τούτο επληρώθη εις τρεις δόσεις (βλ. Ν. +Κορφιωτάκη, έκθεσιν επί του προϋπολογισμού του 1848).</p> + +<table> +<tr><td>Δόσις α' Ιανουαρίου 1848 φρ. </td><td align="right">170,000</td></tr> +<tr><td>Δόσις β' Ιανουαρίου 1849 φρ. </td><td align="right">165,000</td></tr> +<tr><td>Δόσις γ' Ιανουαρίου 1850 φρ. </td><td align="right">165,000</td></tr> +<tr><td> </td><td align="right">_______</td></tr> +<tr><td> </td><td align="right">500,000</td></tr> +</table> + +<p> + 203) Κατά τον Finlay, αυτόθ. σελ. 205, ολίγη προσοχή εδόθη εις +την ανακοίνωσιν ταύτην, «διότι αι προστάτιδες Δυνάμεις δεν είχον +εμπιστοσύνην ούτε εις την ειλικρίνειαν ούτε εις την τιμιότητα των +δηλώσεων του Κωλέττη».</p> +<p> 204) Βλ. την Έκθεσιν του Προϋπολογισμού του 1848 σελ. 8 - 9.</p> +<p> 205) Τω 1852 η Ελλάς υπεσχέθη να πληρώση 400,000 φρ. κατ' έτος ως +εκδήλωσιν της προς τας Δυνάμεις καλής αυτής θελήσεως. Η εκδήλωσις +αύτη έμεινε πλατωνική, διότι το ποσόν ανεγράφη μεν εις τον +προϋπολογισμόν, αλλά δεν επληρώθη ποτέ (βλ. Χρηστίδου, αγόρευσιν +προ της γερουσίας, συνεδρ. 22 Μαρτίου 1860 και About σ. 277).</p> +<p> 206) Η επέμβασις αύτη των Δυνάμεων εγέννησε δεδικαιολογημένην +δυσαρέσκειαν παρά τω κοινώ, εχαρακτηρίσθη δε ως ασυμβίβαστος προς +την αξιοπρέπειαν του κράτους υπό τινων πολιτευομένων, οίτινες προ +βραχέος υπουργοί όντες δεν εθεώρουν αναξιοπρεπές ν' αναγράφωσιν εν +τω προϋπολογισμώ προς υπηρεσίαν του δανείου ποσά, άτινα απόφασιν +είχον να μη πληρώσωσιν.</p> +<p> 207) Η έκθεσις αύτη εδημοσιεύθη Γαλλιστί και Αγγλιστί υπό της +Αγγλικής Κυβερνήσεως υπό τον τίτλον: General report of the +Commission appointed at Athens to examine into the financial +position of Greece. Λονδίνον 1860.</p> +<p> 208) Η επιτροπή εδείχθη επίσης αυστηροτάτη και διά τους κατά +καιρούς υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως δημοσιευομένους λογαριασμούς, +οίτινες «n'offrent pas les garanties légales d'exactitude et +d'authenticité».</p> +<p> 209) Ήδη από της 17ης Φεβρουαρίου 1850, ο Εϋνάρδος, γράφων προς +τον Γρηγόριον Σούτσον, εξέφραζε την γνώμην ότι το ποσόν των 900,000 +φρ. ήτο το <i>maximum</i>, όπερ αι Δυνάμεις ηδύναντο ν' απαιτήσωσιν από +της Ελλάδος. (Η επιστολή αύτη καθώς και άλλαι ενδιαφέρουσαι +επιστολαί του Εϋνάρδου ευρίσκονται εν τω αρχείω του κ. Δ. Ι. +Σούτσου).</p> +<p> 210) Ο προϋπολογισμός των εξόδων του Βασιλείου, κατά τας +επισήμους πληροφορίας τας ανακοινωθείσας εις την Διεθνή Επιτροπήν, +ανήρχετο εις 15,735,000 φρ.</p> +<p> 211) Αι νομικαί υποχρεώσεις της Ελλάδος είχον αυξηθή ως εκ της μη +πληρωμής των τόκων του δανείου επί δεκαέξ έτη.</p> +<p> 212) Βλ. Papers relating to the Arrangement concluded in Athens +in June 1860 (Presented to the house of Commons, in pursuance of +their address dated April 29, 1864). Λονδίνον, 1864. — Τη 22α +Αυγούστου 1859, ο Λόρδος Ρώσσελ γράφει εις τον εν Αθήναις +πρεσβευτήν της Αγγλίας Sir Th. Wyse, ότι τα συμπεράσματα της +Διεθνούς Επιτροπής εγένοντο δεκτά υπό των Δυνάμεων, και ότι είναι +ανάγκη να γίνωσι δεκτά και υπό της Ελλάδος. Τη 21η Οκτωβρίου ο Sir. +Th Wyse εποιήσατο τω Κουντουριώτη ανακοίνωσιν υπό την αυτήν +έννοιαν.</p> +<p> 213) Βλ. την ανακοίνωσιν του Κουντουριώτη εν τοις Papers relating +κλ.</p> +<p> 214) Η Ελληνική κυβέρνησις είχε προτείνη να πληρώνη 300,000 φρ. +ενιαυσίως.</p> +<p> 215) Βλ. ως προς τας διαπραγματεύσεις του 1864, εν τω Livre Jaune +του 1866, τας αφορώσας εις την Ελλάδα σελίδας 71 - 81. Παράβ. +επίσης G. de Monicault «Le Traité de Paris et ses suites (1856 - +1871)», σελ. 255 - 257.</p> +<p> 216) Είχον τότε αρχίση αι διαπραγματεύσεις μετά του συνδικάτου +των ομολογιούχων, αντιπροσωπευομένου υπό του κ. Μέρλιν βλ. ανωτ. +σελ. 63. [η οποία αρχίζει με τις λέξεις . . . κάλλιον, εξεταζομένων +λεπτομερέστερον . . .]</p> +<p> 217) Βλ. την ανακοίνωσιν των εν Αθήναις πρεσβευτών των τριών +Δυνάμεων Livre Jaune, σελ. 73.</p> +<p> 218) Βλ. την ανακοίνωσιν του κ. Βουδούρη εις τον κόμητα de +Gobineau (15/27 Ιανουαρίου 1865), Livre Jaune σελ. 76.</p> +<p> 219) Από του 1833 μέχρι του 1871, αι Δυνάμεις εξαργυρώνουσαι τας +δις του έτους κατά την σύμβασιν κληρουμένας ομολογίας του δανείου, +κατέβαλον μέχρι του 1871, οπότε εξηργυρώθησαν πάσαι αι ομολογίαι, +το ποσόν φρ. 57,239,040, ήτοι η Αγγλία φρ. 19,838,805.33, η Ρωσία +φρ. 19,999,573.33 και η Γαλλία φρ. 17,400,661.33. Πλην όμως του +κεφαλαίου εξηκολούθουν αι Δυνάμεις καταβάλλουσαι και τους τόκους, +δι' ων συν τω κεφαλαίω ανήλθε το υπό των Δυνάμεων καταβληθέν ποσόν, +μέχρι του έτους 1871, εν όλω εις φρ. 100,392,833· βλ. Λιακόπουλον +<i>Εθνικά Δάνεια</i> σελ. 32.</p> +<p> 220) Βλ. την, υπό το πνεύμα τούτο, ρητήν δήλωσιν του Γλάδστωνος +εις την Βουλήν των Κοινοτήτων εν τη συνεδριάσει της 22ας Μαρτίου +1869. Κατά τον Γλάδστωνα, η σύμβασις του 1860 ως εκ του καθαρώς +προσωρινού αυτής χαρακτήρος, των Δυνάμεων επιφυλασσομένων το +δικαίωμα ν' απαιτήσωσι μεγαλείτερα ποσά, δεν είναι καν δυνατόν να +χαρακτηρισθή ως συμβιβασμός. Βλ. τα πρακτικά του κοινοβουλίου εν τω +Times της 23ης Μαρτίου 1869, και την επιστολήν του Economicus εν τω +Times της 10ης Νοεμβρίου 1875.</p> +<p> 221) Κατά το 1864 η Ελλάς απέδωκε φρ. 399,508,99. Κατά το 1865, +φρ. 801,432,75. Κατά το 1866, φρ. 1,552,328. Έκτοτε δε αποδίδει +ετησίως φρ.: 900,000, πλην του έτους 1873, ότε η απόδοσις ήτο +1,500,000 φρ. βλ. Λιακόπουλον, αυτόθι, σελ. 33.</p> +<p>Η τελευταία περίστασις, καθ' ην αι Δυνάμεις έδειξαν διαθέσεις να +εξασκήσωσι τα δικαιώματα, άτινα επεφύλαξαν αυταίς, υπήρξεν ότε τω +1892 επίεσαν μεγάλως την Ελλάδα όπως αυξηθή η ενιαυσία δόσις των +900,000, εδέησε δε, φαίνεται, να καταβληθώσιν υπό του Χ. Τρικούπη +μεγάλαι προσπάθειαι, όπως αποσοβηθή το κακόν. Ταύτα κατά τας +πληροφορίας ας φιλοφρόνως παρέσχεν ημίν ο κ. Πλατύκας, όστις ήτο +κατά την εποχήν εκείνην τμηματάρχης του Δημοσίου Χρέους.</p> +<p>Το ότι δ' όμως κατά το 1897 αι Δυνάμεις ουδένα εποιήσαντο λόγον +περί αυξήσεως της ενιαυσίας δόσεως, αποδεικνύει, νομίζω, ότι +παρητήθησαν οριστικώς παντός τοιούτου σχεδίου.</p> +<p> 222) Αι πραγματικαί ωφέλειαι, ας η Ελλάς επορίσθη εκ του παρόντος +δανείου, υπήρξαν αι προκύψασαι εκ της εξαγοράς της Φθιώτιδος και +της πληρωμής των παλαιών οφειλών. Προς ταύτα αφιερώθησαν, ως +γνωρίζομεν, 14,769,733 παλ. δρ., εις ας προσθετέοι και οι από του +1843 - 1864 μη πληρωθέντες τόκοι.</p> +<p> 223) Ιδού απόσπασμα του Βασιλικού Λόγου της 22ας Οκτωβρίου 1859 + (<i>Πρακτικά Βουλής</i>, σελ. 4 - 5): «Γνωστόν είναι ότι η Κυβέρνησίς +μου περί πολλού ποιουμένη την εκπλήρωσιν των προς τας εγγυητρίας +Δυνάμεις υποχρεώσεων του Έθνους, προέτεινεν εις αυτάς να +κανονισθώσι τα περί του δανείου <i>οριστικώς κατά το μέτρον των πόρων +του κράτους</i>· αύται δε <i>απήτησαν επί τον παρόντος</i> 900,000 φρ. ως +ετησίαν πληρωμήν. Η Κυβέρνησίς Μου θέλει ζητήση παρ' υμών την προς +τούτο δέουσαν πίστωσιν, και <i>θέλει επαναλάβη την διαπραγμάτευσιν +περί οριστικής διευθετήσεως</i> της υποθέσεως του δανείου, απαραιτήτως +αναγκαίας προς τακτοποίησιν των οικονομικών και στερέωσιν της +δημοσίας πίστεως».</p> +<p> 224) Όρα έγγραφον Κουμουνδούρου 4ης Μαρτίου, Πρακτικά Γερουσίας +σελ. 501.</p> +<p> 225) Βλ. το συμπέρασμα της <i>Εκθέσεως</i> του γερουσιαστού Χατζίσκου, +σελ. 494 <i>Πρακτικών</i>.</p> +<p> 226) Δύναταί τις ειπείν μάλιστα ότι το ζήτημα περιεπλάκη έτι +μάλλον. Πράγματι η σύμβασις του 1859 ανενεώθη, ως είδομεν, τω 1864 +διά πέντε έτη, ότε δ' όμως εξέπνευσεν η προθεσμία αύτη, δεν εγένετο +επίσημος ανανέωσις. Ώστε ευρισκόμεθα προ σιωπηράς και επ' άπειρον +ανανεώσεως συμβάσεως, ης το κείμενον δεν εγνώσθη ποτέ.</p> +<p> 227) Ο κ. Λιακόπουλος (σελ. 33) έγραφεν ότι σήμερον (τω 1893) εκ +του ολικού ποσού των 100,392,833 φρ. υπολείπονται προς εξόφλησιν +73,202,720, ο δε κ. Δυοβουνιώτης υπελόγιζεν ότι τη 1η Ιανουαρίου +1900 υπελείποντο 66,002,720 φρ. (παρ. <i>Δημόσιον Χρέος</i> σελ. 6 σημ. +α'.).</p> +<p> 228) Βλ. <i>Le budget</i> κεφ. XI. Services spéciaux du trésor, σημ. +σελ. 235 (έκδοσις 1891).</p> +<p> 229) Ο κ. Stourm λέγει πράγματι ότι το προς την Γαλλίαν +χρεωστούμενον oλικόν ποσόν 31,793,277 θα είναι εντελώς απεσβεσμένον +τω έτει 2,022. Υπολογίζει άρα ότι τα εισερχόμενα εις το Γαλλικόν +ταμείον 200,000 φρ. κατ' έτος αφιερούνται εις χρεωλυσίαν. Αλλ' εις +το γαλλικόν ταμείον πληρώνονται υπό της Ελλάδος ενιαυσίως 300,000 +φρ., εάν δε η Γαλλική κυβέρνησις προαιρήται να παρέχη το τρίτον του +ποσού τούτου εις τον Βασιλέα της Ελλάδος, η δωρεά αύτη δεν είναι +δυνατόν να γίνηται εις βάρος του Ελληνικού Δημοσίου. Προσθετέον +άλλως τε ότι ο κ. Stourm πραγματεύεται το ζήτημα όλως παροδικώς και +μόνον διότι άλλοτε υπήρχεν εν τω Γαλλικώ προϋπολογισμώ έν service +spécial διά το προκείμενον χρέος, όπερ ο <i>οικονομικός νόμος</i> της +26ης Φεβρουαρίου 1887 (αρθρ. 4) απέσβεσεν, χάριν λογιστικής +απλοποιήσεως.</p> +<p> 230) Βλ. Livre Jaune 1898, (Arrangement financier avec la Grèce) +σ. 16.</p> +<p> 231) Βλ. Report on the present economical and financial position +in Greece, σελ. 14 σημ. γ'. — Διά την παράλειψιν μάλιστα ταύτην +σφοδρώς αλλ' αδίκως, κατηνέχθη κατά του κ. Law ο κ. Δημ. +Γεωργιάδης, βλ. La Grèce Economique et Financière en 1893 + (Réponse à M. Law), σελ. 58.</p> +<p> 232) Προς μελέτην του ζητήματος βλ. ιδίως α') Bayerish - +Griechische Anlehen του καθηγητού Sicherer, προ πάντων τα εν !! +παραρτήματι επισυνημμένα διπλωματικά έγγραφα· β') <i>Πρακτικά Βουλής</i> +της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 1880· κατά την συνεδρίασιν της 11ης ο +Π. Καλλιγάς εξεφώνησε λαμπρόν λόγον, όστις ανετυπώθη εν <i>Μελέταις +και Λόγοις</i> τόμ. β' σελ. 445 - 451· γ') Άρθρα τινά εφημερίδων, ως +τα του <i>Αιώνος</i> της 1ης και 9ης Αυγούστου 1880 και του +<i>Εθνοφύλακος</i> της 8ης Αυγούστου του αυτού έτους.</p> +<p> 233) « S. M. désirant manifester l'intérêt constant qu'elle ne +cesse de prendre au bien être de la Nation et de la Monarchie +grecque», βλ. το προοίμιον της συμβάσεως της 30ης Ιουνίου 1835, εν +<i>Παραρτήματι</i> του Sicherer σελ. 3.</p> +<p>Η συμπάθεια αύτη προς την Ελλάδα έσχεν άλλως τε διά τον Λουδοβίκον +δυσάρεστα αποτελέσματα. Μη πληρωνομένου του δανείου, οι Βαυαροί +απέδοσαν την ευθύνην τούτου εις τον βασιλέα αυτών, και άμα τη +παραιτήσει του Λουδοβίκου επέρριψαν επ' αυτού πάσας τας χρηματικάς +συνεπείας της ατυχούς μετά της Ελλάδος συμβάσεως, παραχωρήσαντες, +μόνον τω παραιτηθέντι βασιλεί τας κατά της Ελλάδος απαιτήσεις. Εν +ταις υπό του αρχειοφύλακος Τροστ κατά το 1891 δημοσιευθείσαις +επιστολαίς του Λουδοβίκου προς τον Όθωνα πολύς γίγνεται λόγος περί +των Βαυαρικών δανείων και της μη αποτίσεως αυτών.</p> +<p> 234) Ο τόκος έμενε πάντοτε ο αυτός 4%.</p> +<p> 235) Δεν είναι ίσως άστοχον να υπομνήσωμεν εν τη μελέτη ταύτη, εν +ή ουδέποτε απεκρύβησαν τα εθνικά ημών παραπτώματα, ότι το κατά των +βαυαρών μίσος ήτο τα μάλιστα δεδικαιολογημένον. Εν προηγουμένω +κεφαλαίω υπεδείχθη ήδη πόσον αφρόνως σπάταλος υπήρξεν η διοίκησις +της αντιβασιλείας, και πόσα σκάνδαλα προυξένησεν η μετάκλησις +βαυαρών στρατιωτών, εν ώ το Ελληνικόν έθνος μόνον στρατιωτικών +οργανωτών είχεν ανάγκην. Ό,τι συνέβη εν τω στρατώ, συνέβη και εις +τους άλλους κλάδους. Γενικώς η βαυαρική καταγωγή μάλλον ή η +ικανότης ελαμβάνοντο υπ' όψιν. Η γερμανική εγκαθιδρύετο, ούτως +ειπείν, ως γλώσσα ημιεπίσημος. Εγένετο δ' εν γένει συστηματική +προσπάθεια εκβαυαρισμού. Τα ολέθρια αποτελέσματα της αδικαιολογήτου +και ολεθρίου ταύτης πολιτικής προέβλεπε και αυτός ο Λουδοβίκος +γράφων κατά Δεκέμβριον του 1833, ότι « οι Έλληνες πρέπει να γίνωσιν +Έλληνες και ουχί να εκγερμανισθώσι », και επαναλαμβάνων άμα τη +ενηλικιώσει του υιού του ότι «οι Έλληνες δεν πρέπει να +εκβαυαρισθώσιν, αλλά να κυβερνώνται εν εθνικώ πνεύματι».</p> +<p> 236) Η υπολαμβανομένη έλλειψις της εκπληρώσεως των υποχρεώσεων +εκείνων δεν ήτο το μόνον επιχείρημα το διδόμενον υπέρ της διακοπής +της υπηρεσίας του δανείου. Προεβάλλετο επίσης ότι η περί συνάψεως +του δανείου τούτου σύμβασις δεν ήτο έγκυρος, καθ' ό μη +δημοσιευθείσα εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, και άλλοι πολλοί +ισχυρισμοί ανάξιοι ανασκευής.</p> +<p> 237) Υπό του βουλευτού Δημητριάδου.</p> +<p> 238) Εν <i>Μελέταις και Λόγοις</i> σελ. 451.</p> +<p> 239) Βλ. ανακοίνωσιν Κωλέττη 12ης Μαρτίου 1846, Sicherer, +Παράρτημα σελ. 38.</p> +<p> 240) Λέγω <i>σχεδόν</i>, διότι, ότε τω 1852 εθρυλήθη ότι επετεύχθη +οριστικός διακανονισμός του δανείου των 60 εκατ., η Βαυαρία +υπενεθύμισε διά διακοινώσεως του Βαρώνου Perglas (8 Φεβρ. 1852) τα +δικαιώματά της.</p> +<p> 241) Η παραχώρησις αύτη εγένετο όπως αποζημιωθή ο παραιτηθείς +βασιλεύς και διά τα ποσά όσα χάριν διαφόρων μνημείων κοσμούντων την +πόλιν του Μονάχου εδαπάνησεν.</p> +<p> 242) Η προς τούτο επιθυμία του Όθωνος ήτο τόσον σφοδρά, ώστε, +λαβών την υπόσχεσίν τινων των υπουργών, απεφάσισε να προεδρεύση του +υπουργικού συμβουλίου, όπως καταπείση και τους άλλους. Οκτώ όλας +ώρας εν θερινή εποχή διήρκεσε το συμβούλιον τούτο, και παρ' ολίγον +εκ της ασιτίας να λιποθυμήσωσιν οι υπουργοί. Τέλος προ της +ερρωμένης αντιστάσεως των υπουργών Ζαΐμη και Ράλλη ηναγκάσθη να +υποχωρήση ο βασιλεύς (βλ. περί τούτου το άρθρον του <i>Εθνοφύλακος</i> +της 8ης Αυγούστου 1880, άρθρον τοσούτω μάλλον αξιόπιστον, καθ' όσον +είναι έργον αυτού του Ζαΐμη).</p> +<p> 243) Βλ. Sicherer Παράρτ. σελ. 52 και 54.</p> +<p> 244) Εν τη συνεδριάσει της 14ης Δεκεμβρίου 1880.</p> +<p> 245) Πλείστας πληροφορίας θέλει εύρη ο αναγνώστης εν τοις +πρακτικοίς της συνεδριάσεως της 28ης Οκτωβρίου 1868, καθ' ην +επεκυρώθη η μετά των κληρονόμων του Όθωνος σύμβασις· βλ. <i>Πρακτικά +Βουλής</i>. Τακτική Σύνοδος 1868, σ. 507 - 513.</p> +<p> 246) Νυν υπουργείου των στρατιωτικών.</p> +<p> 247) Λόγω στερήσεως κινητών και φθοράς ακινήτων, ως και +καθυστερήσεως μέρους της ετησίας βασιλικής χορηγίας.</p> +<p> 248) Εις τα ποσά ταύτα έπρεπεν, εννοείται, να προστεθώσι και οι +καθυστερούμενοι τόκοι· βλ. λόγον Βαλασσοπούλου, αυτόθι σ. 511.</p> +<p> 249) Εις την εθνοσυνέλευσιν προετάθησαν, όσον αφορά εις τα +δαπάναις του Όθωνος ανεγερθέντα κτίρια, 4 λύσεις:</p> +<p>α') Η δήμευσις, ήτις και απερρίφθη.</p> +<p>β') Η ιδέα ότι τα κτίρια εκείνα ήσαν εθνική περιουσία.</p> +<p>γ') Η ιδέα ότι οι βασιλείς δεν είχον δικαίωμα ιδιωτικής περιουσίας.</p> +<p>δ') Η ιδέα της αποζημιώσεως.</p> +<p>Οι δικηγόροι των Αθηνών ερωτηθέντες εγνωμοδότησαν μεν' ότι ο Όθων +δεν είχε δικαίωμα κυριότητος, δεν είπον όμως και την εις αυτούς +ενίοτε αποδοθείσαν γνώμην, ότι δεν είχε δικαίωμα αποζημιώσεως.</p> +<p> 250) Βλ. διεξοδικήν αφήγησιν των συμβάντων εν τη αγορεύσει του +υπουργού των εξωτερικών Π. Δηλιγιάννη, σελ. 510 - 511 <i>Πρακτικών</i>.</p> +<p> 251) Εν οις ανεγράφετο και η Αμαλία.</p> +<p> 252) Βλ. το κείμενον της εν Αθήναις, τη 8η Ιουλίου 1868, +γενομένης συμβάσεως, παρά Λιακοπούλω, αυτόθι, σελ. 102 - 104. Η +σύμβασις επεκυρώθη διά του νόμου της 11ης Νοεμβρίου 1868, όστις +εψηφίσθη δι' 92 ψήφων κατά 18.</p> +<p> 253) Το χρέος ανήρχετο τω 1893 εις 2,536,476, τω 1898 εις +1,546,232, τω 1902 εις 952,977 και τω 1903 εις 789,405 φρ.</p> +<p> 254) Κατά πληροφορίας, ας λίαν φιλοφρόνως μοι παρέσχεν ο +διευθύνων το τμήμα του Δημοσίου Χρέους κ. Μηλιώτης, το χρέος θα +είναι απεσβεσμένον εντελώς κατά το τέλος του 1908.</p> +<p> 255) Βλ. σημ. 257.</p> +<p> 256) Βλ. διά τα καθ' έκαστα τον <i>Συγκριτικόν πίνακα του +Εσωτερικού Χρέους από 1833 - 1844</i> εν τη εκθέσει του Μεταξά σελ. +216.</p> +<p> 257) Εις ταύτας προσετίθετο, εννοείται, από του 1853 η προς τας +ναυτικάς νήσους ενιαυσία αποζημίωσις ήτοι 200,000 δρ. Επίσης εις το +εσωτερικόν χρέος προσετίθετο και το προς την Εθνικήν Τράπεζαν, αλλά +τούτο ήτο πολύ μικρόν, παραβαλλόμενον δε προς εκείνο της επομένης +περιόδου φαίνεται ελάχιστον (βλ. I. Α. Βαλαωρίτου, <i>Ιστορία της +Εθν. Τραπέζης της Ελλάδος</i> σελ. 32).</p> +<p>Πράγματι, καίτοι είχεν επιτραπή εις την Κυβέρνησιν διά του νόμου +της 14ης 8βρίου 1853 η συνομολόγησις δανείου μέχρι 5,000,000 δρ. +επί τόκω το πολύ 6%, η Κυβέρνησις διά του Β. Δ. της 14ης Μαρτίου +1854 ώρισεν, ότι θα εδανείζετο επ' ανοικτώ λογαριασμώ παρά της Εθν. +Τραπέζης έν μόνον εκατομμύριον. Ο λογαριασμός ούτος έκλεισε τη 31η +Δεκεμβρίου 1858, αλλ' επανελήφθη έτερος όμοιος διά του Β. Δ. της +19ης Ιουλίου 1860, δι' ου εδανείσθη το δημόσιον 820,000 δρ. (Περί +του νόμου της 14ης Οκτωβρίου 1853, καταργηθέντος μόνον τω 1889, θα +ομιλήσωμεν και εν τω β' μέρει της παρούσης μελέτης).</p> +<p>Εις ταύτα περιωρίσθησαν τα προς την βαυαρικήν δυναστείαν δάνεια της +Εθν. Τραπέζης. Προσθετέον ότι η Τράπεζα προκατέβαλε μετά τα +Παρκερικά 300,000 δρ. προς αποζημίωσιν του Πατσιφίκου και των +Ιόνων.</p> +<p> 258) Παραπέμπομεν συνήθως εις τον προϋπολογισμόν του 1845, διότι +ούτος, ο πρώτος τακτικός προϋπολογισμός της συνταγματικής +μοναρχίας, ουχί μόνον περιέχει πολυτίμους εισηγητικάς έκθέσεις, +αλλά και υπεβλήθη εις τον έλεγχον των τριών προστατίδων Δυνάμεων. +Όθεν παρέχει εχέγγυα και πληροφορίας μη ανευρισκομένας εις πάντας +τους άλλους προϋπολογισμούς.</p> +<p> 259) Εκ τούτων τα μάλλον ευνοούμενα ήσαν η Χρυσούλα Μπότζαρη (225 +δρ. μηνιαίως), τα ορφανά του Κολοκοτρώνη και του Καραϊσκάκη (120 +και 106 δρ.), η οικογένεια Δηλιγιάννη (90 δρ.). Αι άλλαι συντάξεις +ήσαν μηδαμιναί.</p> +<p> 260) Περίπου 10. Τω 1845 ήσαν εννέα λαμβάνοντες 373 δρ. μηνιαίως. + 261) Μεταξύ αυτών ήρχοντο εις πρώτην γραμμήν η οικογένεια Ζαΐμη +λαμβάνουσα μηνιαίον χορήγημα 555 δρ. και διάφοροι νησιωτικαί +οικογένειαι: Οικονόμου (552 δρ.), Σαχτούρη (360), Αναργύρου (332), +Μπουδούρη (318), Μπόταση (318). Ο μέγας αριθμός των λαμβανόντων +χορηγήματα νησιωτών, προστιθέμενος εις το ότι άλλοι συμπατριώται +των, ως λ. χ. οι Κουντουριώται, ουδέν ελάμβανον, συνετέλεσεν ουκ +ολίγον εις την ψήφισιν του νόμου του 1853, του κανονίζοντος τας +απαιτήσεις των τριών ναυτικών νήσων, περί ου πραγματεύεται το +επόμενον κεφάλαιον.</p> +<p> 262) Η μεγαλειτέρα εκ των προικίσεων εκείνων ήτο η της θυγατρός +του I. Γ. Κριεζή, 5005 δρ. Αι άλλαι ήσαν ασήμαντοι. Εκτός τούτων +όμως εψηφίσθησαν ιδιαιτέρως και αξιόλογοί τινες προικίσεις, ως λ. +χ. τούτο εγένετο δια την θυγατέρα του Καραϊσκάκη, ήτις ενυμφεύθη +τον Νοταράν, και την θυγατέρα του Κουντουριώτου, ήτις ενυμφεύθη τον +Κοντόσταυλον.</p> +<p> 263) Εις 377,495 δρ. τω 1843. Βλ. καθ' έκαστα εν τω <i>Συγκριτικώ +πίνακι όλων των εξόδων από του 1883 μέχρι 1844</i>, παρ' <i>Εκθέσει +Μεταξά</i> σελ. 209.</p> +<p> 264) Προσθετέον και τούτο, ότι η οικονομική κατάστασις της χώρας +ήτο τοιαύτη, ώστε και οι βουλόμενοι ηδυνάτουν να εύρωσιν εργασίαν.</p> +<p> 265) Βλ. και Leconte, σελ. 172.</p> +<p> 266) Αι συντάξεις αύται εδίδοντο απέναντι των κτημάτων των +διαλυθεισών μονών, άτινα είχον περιέλθη εις το κράτος.</p> +<p> 267) Το ποσόν ήτο επίσης υπέρογκον λογιζομένου, αφ' ετέρου, ότι +σεβαστόν μέρος του λοιπού προϋπολογισμού εχρησίμευεν εις +μισθοδοσίαν υπαλλήλων, οίτινες ως μόνον τίτλον είχον τας υπηρεσίας, +ενίοτε όλως υποθετικάς, ας οι πατέρες αυτών είχον προσενέγκη κατά +την Επανάστασιν. Περιέργως δε πως, εφ' όσον τα έτη παρέρχονται, +τόσον ο αριθμός των ατόμων των επαιρομένων επί τοις προγονικοίς +κατορθώμασι, και αιτούντων διά ταύτα ανταμοιβήν παρά της πολιτείας, +πληθύνεται. Ίσως δε σήμερον μόνοι δεν προβάλλουσι τοιαύτας +απαιτήσεις εκείνοι, ων οι πρόγονοι πράγματι εθυσίασαν την ζωήν και +την περιουσίαν αυτών υπέρ του Έθνους.</p> +<p> 268) Βλ. Έκθεσιν Εισηγητικήν της 26 Απρ. 1846. Εν τω ψηφισθέντι +προϋπολογισμώ του 1845 σελ. 81 - 85.</p> +<p> 269) Εξεδόθησαν φαλαγγιτικά γραμμάτια αποδοτέα δι' εθνικών γαιών + (βλ. <i>έκθεσιν</i> Μεταξά σελ. να')</p> + +<table> +<tr><td>τω 1838 =</td><td align="right">3,719,902</td><td align="center">δρ.</td></tr> +<tr><td>τω 1839 =</td><td align="right">697,520</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td>τω 1840 =</td><td align="right">199,320</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td>τω 1841 =</td><td align="right">150,960</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td>τω 1842 =</td><td align="right">110,544</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td>τω 1843 =</td><td align="right">615,393</td><td align="center">»</td></tr> +<tr><td> </td><td align="right">_______</td><td align="center"></td></tr> +<tr><td>Σύνολον</td><td align="right">5,493,639</td><td align="center">δρ.</td></tr> +</table> + +<p> 270) Βλ. περί του ζητήματος των φαλαγγιτικών γραμματίων τον λόγον +του γερουσιαστου Ρήγα Παλαμήδη εν τη συνεδρία της 8 Οκτ. 1856. Ο +αείμνηστος ανήρ, ον δεν διέκρινεν υπερβολική φειδώ του δημοσίου +πλούτου, ανέπτυξε προ της γερουσίας τα αδικήματα, ων έπεσον θύματα +οι φαλαγγίται, χωρίς να αναφέρη τας καταχρήσεις, ας παρήγαγεν ο +θεσμός της φάλαγγος, καταχρήσεις ας, καίπερ εγγονός φαλαγγίτου, +θεωρώ καθήκον να μνημονεύσω. (Παραβ. και <i>Θάνον Βλέκαν</i> σ. 137).</p> +<p> 271) Βλ. το εξαίρετον υπόμνημα περί του Ελληνικού στρατού, του κ. +Guerin, προξένου της Γαλλίας εν Αθήναις και ακραιφνούς φιλέλληνος, +παρά Leconte σελ. 155 - 166.</p> +<p>Προσθετέον ότι κατά καιρούς αφιερώθησαν ικανά ποσά προς συμψηφισμόν +των φαλαγγιτικών γραμματίων.</p> +<p> 272) Ως γνωστόν, υπήρχεν επί μακρόν ιδιαίτερον ταμείον συντάξεων +τροφοδοτουμένων υπό των από των μισθών κρατουμένων ποσοστών. Εις το +ταμείον τούτο ήρχετο αρωγός η πολιτεία δι' ενιαυσίου επιδόματος.</p> +<p> 273) Σημειωτέον ότι οι νόμοι του 1852 και 1853 περί ναυτικών και +στρατιωτικών συντάξεων ετροποποιήθησαν διά των νόμων 2 και 12 Φεβρ. +1859, διά των οποίων «ο χρόνος της υπηρεσίας, ο δικαίωμα συντάξεως +παρέχων, ελαττούται κατά 15 έτη ως προς τας χήρας και τα ορφανά των +αξιωματικών, των επί του αγώνος την πατρίδα υπηρετησάντων και +αποθανόντων προ της εγκαθιδρύσεως του συντάγματος». Η Εισηγητική +Επιτροπή της Βουλής έκρινε «το μέτρον τούτο επιεικές και δίκαιον, +άτε προνοούν περί των οικογενειών ανδρών, οίτινες μόνους τους +μόχθους του αγώνος υπέστησαν, ουδεμίαν δε άνεσιν των πολυειδών +καμάτων υπέρ της του Έθνους ελευθερίας έφθασαν να λάβωσιν » (βλ. +Συνεδρ. 16 Δεκ. 1858, σελ. 188, Πρακτικά συνόδου 1858 - 1859).</p> +<p> 274) 20 εκατ. δρ. παλαιών.</p> +<p> 275) Ο Παπαρρηγόπουλος, διά βραχέων ιστορών τα της Επαναστάσεως, +αφιεροί εξαιρέτους τινάς σελίδας εις τας τρεις νήσους και +περιγράφει εκτενώς τας χρηματικάς υπηρεσίας, ας προσήνεγκον. Αφ' +ετέρου δ' όμως ο Αν. Ορλάνδος, όστις έγραψε δίτομον έργον περί της +δράσεως των νήσων κατά την επανάστασιν, παραμελεί σχεδόν εντελώς +την οικονομικήν άποψιν του ζητήματος.</p> +<p> 276) Κατά τους επισήμους υπολογισμούς (βλ. Εφημ. Κυβερ. 30 +Ιουλίου 1856), αι θυσίαι των Κουντουριωτών συνεποσούντο εις +2,141,806 δρ. παλ., ποσόν όπερ, λαμβανομένης υπ' όψιν της τότε +σπάνεως του νομίσματος, θα ισοδυναμεί σήμερον προς 10 εκατομ. και, +το έτι αξιοθαυμαστότερον, αντεπροσώπευεν όλην την περιουσίαν των +δωρητών. Μετά τους Κουντουριώτας διεκρίθησαν επί θυσίαις διά μεν +την Ύδραν οι Βουδούρηδες και οι Τομπάζηδες (764,114 και 559,170 +δρ.), διά δε τας Σπέτσας οι Ανάργυροι, Μπότασης και Μέξαι (609,606, +453,530 και 430,606 δρ.), διά δε τα Ψαρά οι Κοτζάδες και οι +Αποστόλαι (495,570 και 448,133).</p> +<p> 277) Αι μεγάλαι θυσίαι των Κουντουριωτών εξωγκώθησαν ενίοτε, εις +βαθμόν ώστε ν' αποδοθή μόνον εις αυτάς η επιτυχία του αγώνος. Ιδού +λ. χ. τι γράφει ο Μένδελσων - Βαρθόλδης (σελ. 279 τόμου α' μετάφρ. +Αγγ. Βλάχου):</p> +<p>«Τριάκοντα ήδη έτη, έλεγεν ο Λ. Κουντουριώτης, συνάζω μετά κόπου +θησαυρούς, και θα νομισθώ ευτυχής, δυνάμενος να προσφέρω αυτούς +σήμερον εις απελευθέρωσιν της πατρίδος. Είμαι πεπεισμένος ότι +πάντες οι Υδραίοι συμμερίζονται τα αισθήματά μου· αν όμως διστάζωσι +να θυσιάσωσι χρήματα, μη ανησυχείτε· και μόνος εγώ είμαι εις θέσιν +να επαρκέσω εις όλην την ναυτικήν επανάστασιν». — Η επανάστασις δε +αληθώς απήτησε την ακριβή της επαγγελίας εκείνης εκπλήρωσιν, και +διά της ευημερίας του οίκου του επλήρωσε και ο ανήρ την επιτυχίαν +του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνος».</p> +<p> 278) Τω 1823 αι τρεις νήσοι έλαβον (βλ. την αναφοράν αυτών της +20ης Δεκ. 1823, παρά Αν. Ορλάνδω. <i>Ναυτικά</i> όμ. α' σελ. 440):</p> + +<table> +<tr><td align="right"> 26,000 γρ. </td><td align="left">από έρανον Πελοποννήσου</td></tr> +<tr><td align="right"> 36,000γρ. </td><td align="left">από δασμούς Κορίνθου, Καλαβρύτων, Ναυπλίου και<BR></td></tr> +<tr><td align="right"></td><td align="left"> Βοστίτζης</td></tr> +<tr><td align="right"> 12,518 γρ. </td><td align="left">από δάνεια ατομικά προς την επιτροπήν των δασμών</td></tr> +<tr><td align="right"> 46,338 γρ. </td><td align="left">από πωλήσεις εθνικών κτημάτων</td></tr> +<tr><td align="right">__________</td><td align="left"></td></tr> +<tr><td align="right"> 121,148 γρ. </td><td align="left"></td></tr> +</table> + +<p>Εξ άλλου κατά το υπόμνημα του υποναυάρχου Νικοδήμου (παρά Παπαρρηγ. +σελ. 791) εκ των προσόδων αυτών των νήσων μέχρι του 1824 τα Ψαρά +είχον λάβη 120,000 γρ., αι Σπέτσαι 160,000 και η Ύδρα 240,000, ήτοι +εν συνόλω 520,000 γρ.</p> +<p>Προς τούτοις εκ του δανείου του 1824 αι νήσοι έλαβον 94,000 +διστήλων (Ύδρα 47,000, Σπέτσαι 32,000, Ψαρά 15,000).</p> +<p>Τέλος μετά την άλωσιν της Κορίνθου εδόθησαν εις τας νήσους, εκτός +35,000 γρ. εις μετρητά, και λάφυρα σκεύη, τιμαλφή κ.τ.λ. αξίας κατά +μεν τον Φιλήμονα 800,000 γρ.. κατά δε τον Ορλάνδον 213,000.</p> +<p>Αθροίζοντες πάντα ταύτα και δεχόμενοι ως προς τα Κορινθιακά λάφυρα +τους υπολογισμούς του Φιλήμονος, φθάνομεν μόλις εις σύνολον +1,400,000 παλ. δραχμών.</p> +<p>Το ποσόν τούτο είναι βεβαίως μικρόν, δεν πρέπει δ' όμως να +λησμονηθή ότι παρ' αυτώ υπήρχον και αι ναυτικαί λείαι, αίτινες +βεβαίως συνετέλεσαν, υπέρ παν άλλο, εις την συντήρησιν του στόλου.</p> +<p> 279) Επανειλημμέναι προσπάθειαι έγιναν κατά καιρούς όπως οι +λογαριασμοί ούτοι εκκαθαρισθώσιν. Είχε μάλιστα συσταθή προς τούτο +και επιτροπή, ης προήδρευσεν επί μακρόν ο Ρήγας Παλαμήδης. Υπήρχεν +όμως παρά τω κοινώ δυσπιστία ως προς το βάσιμον των προβαλλομένων +απαιτήσεων και, ως παρατηρεί λεπτότατα ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σ. +781), «Η κοινή του Εθνους συνείδησις δεν επέβαλεν άχρι τούδε την +των λογαριασμών εκείνων εκκαθάρισιν, όπως υπέλαβεν ιερόν αυτής +καθήκον να πράξη εγκαίρως διά τας προς τας νήσους απαιτήσεις».</p> +<p>Η δυσπιστία αύτη και η ιδέα ότι οι προύχοντες της λοιπής Ελλάδος +και ιδίως της Πελοποννήσου δεν παρέσχον την οφειλομένην χρηματικήν +συνδρομήν χρονολογείται από της εποχής της Επαναστάσεως.</p> +<p>Ο Κολοκοτρώνης γράφων τη 19η Οκτωβρίου 1822 εκ Μύλων προς τον Μέξην +και τους προκρίτους των Σπετσών έλεγεν «Οι άρχοντές μας δεν +παραδειγματίζονται εις σας, να εξοδεύσουν από τα ιδικά των, αλλά +σφετερίζονται τα της πατρίδος και προς διαφέντευσίν των στασιάζουν +και προξενείται εκ τούτου εσχάτη δυστυχία και κινδυνεύομεν να +χαθώμεν». Επίσης εγράφετο εκ Λιβόρνου προς τον Ρώμαν (βλ. <i>Αρχείον +Ρώμα</i> σελ. 65) «οι Μωραΐται παρουσιάζονται ότι ηφανίσθησαν και δεν +έχουν μετρητά και μικρόν μέρος (των ομολογιών) υπέγραψαν +θεληματικώς ».</p> +<p>Ίσως υπάρχει ποια τις αλήθεια εν ταις κατηγορίαις ταύταις, πάντως +όμως η αλήθεια αύτη δεν είναι απόλυτος. Υπήρξαν πολλοί των +προυχόντων της Πελοποννήσου, οίτινες έπραξαν το καθήκον αυτών (βλ. +και άνω σημ. 16), άλλοι δε μάλιστα έπραξαν καί τι πλειότερον, +θυσιάσαντες ως οι νησιώται όλην αυτών την περιουσίαν. Μεταξύ τούτων +έρχονται εις πρώτην γραμμήν και οι Δηλιγιανναίοι, ων αι μήπω +εκκαθαρισθείσαι απαιτήσεις ανέρχονται κατ' ασφαλείς πληροφορίας εις +1,700,000 γρ.</p> +<p>Η συζήτησις όμως περί της σχετικής αξίας των θυσιών ταύτης ή +εκείνης της επαρχίας του Κράτους λεπτεπίλεπτον άμα και ήκιστα +πρακτικόν ζήτημα είναι, αναξέων δε τις παλαιάς πληγάς μάλλον +επιβλαβής δύναται ν' αποβή. Διά τούτο ακριβώς, αναγκασθέντες να +θίξωμεν το ζήτημα επράξαμεν τούτο διά βραχέων και εν σημειώσει.</p> +<p> 280) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. γ' σελ. 22 - 24.</p> +<p> 281) Το έγγραφον τούτο ο Μάμουκας δεν κατώρθωσε ν' ανεύρη. + 282) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. δ' σελ. 119.</p> +<p> 283) Βλ. το διάγγελμα του Κυβερνήτου και τας τρεις αναφοράς των +νήσων παρά Μάμουκα, τόμ. ια' σελ. 697 - 714.</p> +<p> 284) Ήτοι εις την Ύδραν 147,000, εις τας Σπέτσας 90,000 και εις +τα Ψαρά 63,000 δρ. παλαιών.</p> +<p> 285) Αι ταραχαί εξερράγησαν τω 1838, συνετέλεσε δε εις την +γένεσιν αυτών, εκτός του τότε επισυμβάντος μεγάλου σεισμού και του +στρατολογικού νόμου, και η Αγγλική πολιτική, ήτις αντεπολιτεύετο +την εν Αθήναις κυβέρνησιν. Μετά τον σεισμόν είχε μάλιστα μεταβή εις +Ύδραν, υπό την πρόφασιν της διανομής βοηθημάτων, και ο Άγγλος +πρεσβευτής Λάιονς, επιβαίνων της πρώην ναυαρχίδος του Κοδριγκτώνος, +Ασίας. (Βλ. Κυριακίδην, τόμ. α' σελ. 324 και 341).</p> +<p> 286) Βλ. και άνω σημ. 261.</p> +<p> 287) Περί του νόμου τούτου βλ. τα Πρακτικά της Βουλής (σελ. 169 - +180, συνεδρ. 15 Δεκ. 1852) και τα Πρακτικά της Γερουσίας (σελ. 156 +- 162, συνεδρ. 14 Ιανουαρ. 1853), ιδίως δε την ενδιαφέρουσαν +οπωσδήποτε αγόρευσιν του γερουσιαστού Μαγγίνα, όστις είχε χρηματίση +μέλος δύο προηγουμένων επιτροπών επί του ζητήματος.</p> +<p> 288) Τω Διατάγματι εκείνω εν τη Εφημερίδι της Κυβερνήσεως της 30 +Ιουλίου επισυνάπτεται ο εξής</p> + +<table> +<tr><th colspan=4><b>ΠΙΝΑΞ ανακεφαλαιωτικός των απαιτήσεων των τριών ναυτικών νήσων και<BR>του διδομένου απέναντι αυτών χορηγήματος κατά τον από 22 Ιανουαρίου<BR> 1853 Νόμον.</b></th></tr> + +<tr><th>Είδος α π α ι τ ή σ ε ω ν </th><th align="center">Ποσόν</th><th align="center"> Ετήσιον</th><th align="center"></th></tr> +<tr><th>(Κατά τους παρουσιασθέντας εις τον Κυβερνήτην λ/σμούς)</th><th align="center">απαιτήσεων</th><th align="center"> χορήγημα</th><th align="center"></th></tr> + +<tr><td><i>Απαιτήσεις Ύδρας</i></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων</td><td align="right">2,967,948</td><td align="right">29,679</td><td align="right">δρ. 48</td></tr> +<tr><td>Διά την κατά. τον αγώνα χρήσιν των πλοίων</td><td align="right">2,773,968</td><td align="right">27,739</td><td align="right">» 68</td></tr> +<tr><td>Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις</td><td align="right">1,187,586</td><td align="right">11,875</td><td align="right">» 86</td></tr> +<tr><td>Διά τας κατά τον αγώνα καταθέσεις των πλοίων</td><td align="right">1,293,108</td><td align="right">12,931</td><td align="right">» 08</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Διά τους κατά τον αγώνα εράνους και καταβολάς</td><td align="right">1,642,166</td><td align="right">16,421</td><td align="right">» 66</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Διά τας γενομένας από την κοινότητα δαπάνας 282,224<BR></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου δοθέντα 147,000</td><td align="right">135,224</td><td align="right">1,325</td><td align="right"> » 24</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> _________</td><td align="right">_______</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td> </td><td align="right">10,000,000</td><td align="right">100,000</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td><i>Απαιτήσεις Σπετσών</i></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων</td><td align="right">2,867,512</td><td align="right">28,675</td><td align="right">δρ. 12</td></tr> +<tr><td>Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων</td><td align="right">2,138,202</td><td align="right">21,382</td><td align="right"> » 02</td></tr> +<tr><td>Διά τας εκδοθείσας παρά του ταμείου αποδείξεις</td><td align="right">173,800</td><td align="right">1,738</td><td align="right"> »</td></tr> +<tr><td>Διά τας γενομένας από την κοινότητα δαπάνας 480,486<BR></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Εκπίπτονται τα δοθέντα υπό του Κυβερνήτου . .90,000</td><td align="right">390,486</td><td align="right">3,904</td><td align="right"> » 86</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> _________</td><td align="right">______</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> 5,570,000</td><td align="right">55,700</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td><i>Απαιτήσεις Ψαρών</i></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων</td><td align="right">2,276,408</td><td align="right">22,764</td><td align="right">δρ. 08</td></tr> +<tr><td>Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων</td><td align="right">1,341,522</td><td align="right">13,415</td><td align="right"> » 22</td></tr> +<tr><td>Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις</td><td align="right">578,638</td><td align="right">5,786</td><td align="right"> » 38</td></tr> +<tr><td>Διά τας γενομένας από την κοινότητα δαπάνας 296,432<BR></td><td align="right"></td><td align="right"></td><td align="right"></td></tr> +<tr><td>Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου δοθέντα . 63,000</td><td align="right">233,432</td><td align="right">2,334</td><td align="right"> » 32</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> _________</td><td align="right">______</td><td align="right"></td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> 4,430,000 </td><td align="right">44,300</td><td align="right"></td></tr> +</table> + + +<p> 289) Την έκθεσιν ταύτην, ην ουδαμού ανευρίσκομεν, παρέσχεν ημίν +λίαν προθύμως ο διευθυντής του Εθνικού τυπογραφείου.</p> +<p> 290) Την έλλειψιν προκαταρκτικής εργασίας μαρτυρεί και η +εισηγητική έκθεσις, πάντη αναξία της σπουδαιότητος του θέματος.</p> +<p> 291) Ο νόμος λέγει πράγματι ρητώς, ότι αι νέαι ονομαστικαί ή +ανώνυμοι ομολογίαι εκδίδονται εις τους δικαιούχους επί τη βάσει των +μέχρι τούδε χρηματικών ενταλμάτων, το δε εκτελεστικόν διάταγμα, +προϊόν και τούτο σπουδής εάν όχι αμελείας, απαιτεί παρά των +δικαιούχων την προσαγωγήν όλων αυτών των τίτλων.</p> +<p> 292) Το σύνολον των εκδοθεισών ομολογιών ανήρχετο εις 2,800,000 +Λ., εκ τούτων δε, ως είδομεν, εξηγοράσθησαν 565,385 Λ., εξ ων πάλιν +ετέθησαν εν κυκλοφορία αι 14,000.</p> +<p> 293) Περί του προς την Εθνικήν Τράπεζαν χρέους, βλ. άν. σελ. 114 +σημ. γ'.</p> +<p> 294) Πράγματι είναι δύσκολον να υπολογισθή ακριβώς το ποσόν, δι' +ου θα ηδύναντο τω 1863 να διαρρυθμισθώσι τα ακανόνιστα χρέη.</p> +<p> 295) Το ποσόν τούτο δεν επληρώθη.</p> +<p> 296) Ο Προϋπολογισμός του 1862 απηρτίζετο εκ των εξής κεφαλαίων:</p> + +<table> +<tr><td>1) Χρέος Δημοσίου </td><td align="right">2,848,889</td></tr> +<tr><td>2) Βασιλ. χορηγία </td><td align="right">1,000,000</td></tr> +<tr><td>3) Αποζ. Βουλών </td><td align="right">960,000</td></tr> +<tr><td>4) Γενική υπηρεσία </td><td align="right">16,846,572</td></tr> +<tr><td>5) Έξοδα διοικήσεως </td><td align="right">2,442,076</td></tr> +<tr><td>6) Διάφοροι πληρωμαί </td><td align="right">690,000</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> __________</td></tr> +<tr><td></td><td align="right"> 24,787,537</td></tr> +</table> + +<p> +</p> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's History of the National Loans, by Andreas Andreadis + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF THE NATIONAL LOANS *** + +***** This file should be named 34095-h.htm or 34095-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/4/0/9/34095/ + +Produced by Sophia Canoni + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</BODY> +</HTML> diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..6505aa0 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #34095 (https://www.gutenberg.org/ebooks/34095) diff --git a/old/20101018-34095-0.txt b/old/20101018-34095-0.txt new file mode 100644 index 0000000..3325181 --- /dev/null +++ b/old/20101018-34095-0.txt @@ -0,0 +1,6519 @@ +Project Gutenberg's History of the National Loans, by Andreas Andreadis + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.net + + +Title: History of the National Loans + Part A' - Independence Loans (1824-1825) - The National + Debt during the Bavaric Dynasty + +Author: Andreas Andreadis + +Release Date: October 18, 2010 [EBook #34095] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF THE NATIONAL LOANS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni + + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic, otherwise the spelling of the book has not been +changed. Words in italics have been included in _. Footnotes +have been converted to endnotes. References within footnotes +to pages of the book or to other footnotes have been changed, +so that the reader can locate the reference. Exlanations for +page references have been included in square brackets. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του +βιβλίου. Λέξεις με πλάγιους χαρακτήρες περικλείονται σε _. Οι +υποσημειώσεις των σελίδων έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου. +Αναφορές εντός των υποσημειώσεων σε σελίδες του βιβλίου ή σε άλλες +υποσημειώσεις, έχουν αλλαχτεί, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να βρει +τα αναφερόμενα σημεία. Επεξηγήσεις για αναφορές σελίδων περικλείονται +σε []. + + +ΙΣΤΟΡΙΑ +ΤΩΝ +ΕΘΝΙΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ + +ΥΠΟ +ΑΝΔΡ. MIX. ΑΝΔΡΕΑΔΟΥ + +Υφηγητού της Πολιτικής Οικονομίας και Δημοσιολογίας εν τω Εθν. +Πανεπιστημίω. + +Διδάκτορος του Δικαίου. Διδάκτορος των Πολιτικών και Οικονομικών +Επιστημών. + +Lauréat της εν Παρισίοις Νομικής Σχολής. + + + +ΜΕΡΟΣ Α' + + + +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) — ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ +ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + + + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ +ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ "ΕΣΤΙΑ,, Κ. ΜΑΪΣΝΕΡ ΚΑΙ Ν. ΚΑΡΓΑΔΟΥΡΗ + +1904 + + + +ΑΝΔΡ. MIX. ΑΝΔΡΕΑΔΟΥ + + + +ΜΕΡΟΣ Α' + +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ ΤΗΣ +ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ +ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ "ΕΣΤΙΑ,, +Κ. ΜΑΪΣΝΕΡ ΚΑΙ Ν. ΚΑΡΓΑΔΟΥΡΗ +1904 + + + +A MONSIEUR +CHARLES LYON - CAEN +MEMBRE DE L’INSTITUT + + + +ΕΙΣΑΓΩΓΗ + + + +C’est une lamentable histoire que celle de la dette hellénique», +διά των λέξεων τούτων ήρχετο, προ πεντήκοντα και επτά ετών, ο +Casimir Leconte της μελέτης του δημοσίου χρέους της Ελλάδος (1) + +Μετά πάροδον σχεδόν έξ δεκαετηρίδων ο επιχειρών συγγραφήν περί του +αυτού θέματος δύναται ν' αναγράψη και αυτός την αυτήν φράσιν πλην +τούτο δεν είναι λόγος επαρκής όπως αποστή από του εγχειρήματος. Και +πράγματι, εάν είναι αληθές ότι «ο λαός ο μελετών την ιστορίαν αυτού +κρίνει ορθότερον και περί των παρόντων πραγμάτων και περί της +μελλούσης αυτού τύχης (2)», είναι ανάγκη μετ' ίσης παρρησίας να +εξιστορώνται τα ατυχήματα ενός έθνους όσον και αι επιτυχίαι αυτού. + +Αφ' ετέρου, των δημοσίων χρεών αποτελούντων σήμερον ένα των +σπουδαιοτέρων παραγόντων του οικονομικού βίου των νεωτέρων κρατών, +είναι ανάγκη ο επιλαμβανόμενος δημοσιονομικών μελετών να μη +παραλείψη τον κυριώτατον τούτον κλάδον της δημοσιολογίας (3). + +Προ τοιαύτης λοιπόν ανάγκης, της ερεύνης δηλονότι του δημοσίου +χρέους της Ελλάδος, ευρέθημεν και ημείς (4), η ιδέα δ' όμως της +παρούσης μελέτης, ως όλου αυτοτελούς, επήγασεν εκ των λυπηρών +γεγονότων του θέρους του 1897. + +Έκτοτε δε δεν επαύσαμεν συλλέγοντες ύλην, ευτυχήσαντες μάλιστα, +κατά την εν Αγγλία διαμονήν, ν' αρυσθώμεν πλείστας πληροφορίας εξ +ιδιωτικού αρχείου, όντως μοναδικού διά τε την ταξινόμησιν και την +πληθύν των πληροφοριών των αφορωσών εις τα πράγματα της Ανατολής. + +Αι δυσκολίαι του θέματος ήσαν προφανείς. Η μεγαλειτέρα δ' αυτών +υπήρξεν η έλλειψις προηγουμένων μελετών και επισήμων δημοσιευμάτων, +οπωσδήποτε πλήρων και ακριβών. + +Άλλη μεγάλη δυσκολία ενέκειτο εν τη εκλογή της ύλης. Εν ώ πράγματι +ήτο αδύνατον ν' αποκλεισθώσι τα ιστορικά γεγονότα, άτινα εξηγούσι +την συνομολόγησιν, την διάθεσι και την διαρρύθμισιν των εθνικών +δανείων, ήτο εξ άλλου κίνδυνος μήπως η ιστορία των ελληνικών +δανείων μεταβληθή εις πολιτικήν ιστορίαν της Ελλάδος. Τον σκόπελον +τούτον δεν κατωρθώσαμεν να διαφύγωμεν κατ' αρχάς, είχε δε το παρόν +έργον λάβη τοιαύτας διαστάσεις, ώστε προ έξ μηνών ηναγκάσθημεν να +προβώμεν εις τελείαν αυτού ανασκευήν. Εργασθέντες δε δι' όλου του +θέρους κατωρθώσαμεν να επαναφέρωμεν αυτό εις τα παρόντα όρια. +Φοβούμενοι δ' όμως πάλιν μήπως νυν φανή υπερμέτρως συνεπτυγμένον, +αναγράφομεν ενταύθα, δίκην αιτιολογίας, τας ολίγας ταύτας γραμμάς. + +Η ιστορία των ελληνικών δανείων διαιρείται αφ' εαυτής εις τρεις +περιόδους: + +_Την πρώτην_, ήτις εξικνείται μέχρι της εγκαθιδρύσεως της βασιλείας +του Γεωργίου, περιλαμβάνουσα την ιστορίαν των δανείων της +επαναστάσεως και του δημοσίου χρέους της Βαυαρικής δυναστείας. + +_Την δευτέραν_, ήτις αρχομένη από της μεταπολιτεύσεως περατούται +τον Δεκέμβριον του 1893 μετά της αποκοπής των χρεών. + +_Την τρίτην_, ήτις περιλαμβάνει τας περί συμβιβασμού +διαπραγματεύσεις, την επιβολήν του διεθνούς ελέγχου, και τα μετά το +1897 συμβάντα. + +Η δευτέρα περίοδος υποδιαιρείται εις δύο σχεδόν ισόχρονα τμήματα, +ων το μεν πρώτον περιορίζεται εις εσωτερικά δάνεια, το δε δεύτερον, +χρονολογούμενον αφ' ης εποχής ηνοίχθησαν εις τα Ελληνικά χρεώγραφα +αι πύλαι των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων, περιλαμβάνει ποικίλα +δημόσια χρέη, εν οις και σχεδόν πάντα τα μεγάλα εξωτερικά. + +Η μελέτη της τρίτης περιόδου θ' απαιτήση, εκτός της εκθέσεως των +περί συμβιβασμού διαπραγματεύσεων, την μελέτην του θεσμού του +διεθνούς ελέγχου και την παραβολήν, υπό την έποψιν ταύτην, της +θέσεως της Ελλάδος προς εκείνην άλλων κρατών κατά το μάλλον ή ήττον +υπό οικονομικήν κηδεμονίαν διατελούντων. + +Εις τας τρεις ταύτας περιόδους αντιστοιχούσι τα τρία μέρη του +παρόντος πονήματος. + +Αρχόμενοι της δημοσιεύσεως αυτού ευχάριστον καθήκον ηγούμεθα να +εκφράσωμεν την ημετέραν ευγνωμοσύνην προς πάντας, όσοι πολυειδώς +προσήλθον ημίν επίκουροι. Ιδίως δε προς δυο σεβαστούς φίλους, ων ο +μεν κατά την κυοφορίαν ο δε κατά την συγγραφήν του έργου παρέσχον +ημίν τοσαύτας πολυτίμους πληροφορίας και συμβουλάς. Επιτραπήτω ημίν +τέλος να ευχαριστήσωμεν ονομαστί τον διευθύνοντα την βιβλιοθήκην +της Βουλής κ. Π. Καλογερόπουλον και τον βοηθόν αυτού κ. Ραζήν, ων +αμφοτέρων την υπομονήν και την προθυμίαν ηθέλομεν έχη εξαντλήση, +εάν, ως γνωστόν, δεν ήσαν ανεξάντλητοι. + +Αθήναι τη 20 Σεπτεμβρίου 1904. + + + +ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ + + + +Α' +ΕΡΓΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ + +_Αιών_ (Εφημερίς, ο). — Φύλλα 1ης και 9ης Αυγούστου 1880. + +_Βαλαωρίτης (I. Α.)_. — Ιστορία της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος. — +Αθήναι, 1901. + +_Γενναδίου (I.)_. — Έκθεσις 17/29 Δεκεμβρίου 1875. + +_Εισήγησις της επιτροπής της Βουλής_ περί των νομοσχεδίων των +στρατιωτικών και ναυτικών συντάξεων (Νόμοι 2ας και 12ης Φεβρουαρίου +1859), 11 Δεκεμβρίου 1858. + +_Εθνοφύλαξ_ (Εφημερίς, ο) — Φύλλα 25ης Οκτ. 1863 και 8ης Αυγούστου +1880. + +_Έκθεσις της επιτροπής της Γερουσίας_ (Εισηγητής Χατζίσκος) περί +του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων, 8 Μαρτίου 1860. + +_Έκθεσις λογιστική_ περί του γενικού λογαριασμού των μετατραπέντων +δανείων του 1824 και 1825. — Αθήναι 1890. + +_Εφημερίς της Κυβερνήσεως_ (Συλλογή του φύλλου). + +_Εστία_ (Εφημερίς, η). — Φύλλον 2ας Απριλίου 1904. + +_Ημέρα_ (Εφημερίς, η). — Φύλλον 14/26ης Ιουνίου 1872. + +_Ιστορικόν Αρχείον Ρώμα_, μετά προλόγου του εκδίδοντος Δ. Γρ. +Καμπούρογλου. — Αθήναι 1901. + +_Καλλιγάς (Παύλος)_. — Θάνος Βλέκας, μυθιστορία (ανεδημοσιεύθη εκ +της _Πανδώρας_ του 1855 εν τη _Εθνική Βιβλιοθήκη_ του Γ. +Μπαρτ, ά. η.). + + — Λόγος 11ης Δεκεμβρίου 1880 περί Κυρώσεως της +συμβάσεως των Βαυαρικών δανείων (ανεδημοσιεύθη εν _Μελέταις και +Λόγοις_, τόμ. β'). + +_Κανάρης (Κωνσταντίνος)_. — Έκθεσις εισηγητική της 26ης Απριλίου +1846 περί του προϋπολογισμού του Υπουργείου των Ναυτικών (εν τω +ψηφισθέντι προϋπολογισμώ του 1845). + +_Κοντόσταυλος (Α.)_. — Τα περί των εν Αμερική ναυπηγηθεισών +φρεγατών. — Αθήναι, 1855 (5) + +_Koρεσίου (Ν. Θ.)_. — Υπόμνημα περί Αγγλοελληνικών δανείων. — +Αλεξάνδρεια, 1868. + +_Κορφιωτάκη_ (τότε Υπουργού Οικον.). — Έκθεσις περί του +προϋπολογισμού του 1848. + +_Κυριακίδης (Επ.)_. — Ιστορία του Συγχρόνου Ελληνισμού (1832 - +1892). — 2 τόμοι, Αθήναι 1892. + +_Λευκή Βίβλος_. — Μετατροπή των δανείων του 1824 και 1825. — +Αθήναι, 1879. + +_Λεβέντης (Α.)_. — Περί του δημοσίου των Ελλήνων χρέους του 1824 +και 1825 και περί νέου δανείου. — Αθήναι, 1865. + +_Μάμουκα (Ανδρ. Ζ.)_. — Τα κατά την Αναγέννησιν της Ελλάδος, ήτοι +συλλογή των περί την αναγεννωμένην Ελλάδα πολιτευμάτων, νόμων και +άλλων επισήμων πράξεων από του 1821 μέχρι τέλους του 1832. — 11 +τόμοι, Αθήναι 1839 - 1852. + +_Μένδελσων - Βαρθόλδης (Κ)_. — Ιστορία της Ελλάδος, από της εν έτει +1453 αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων μέχρι των καθ' +ημάς χρόνων. — 2 τόμοι, ελληνική μετάφρασις Αγγέλου Βλάχου, Αθήναι +1873 - 1876. + +_Μεταξά (Α.)_. — Γενικοί Λογαριασμοί του Κράτους υπό Ιανουαρίου +1833 μέχρι Δεκεμβρίου 1843 (Έκθεσις λογιστική). — Αθήναι, 1849 ( +6). + +_Μήλιος (Σπ.)_. — Αγόρευσις εν τη Γερουσία περί της χρήσεως του +δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (23 Μαρτίου, 1860). + +_Ορλάνδου (Αν.)_. — Ναυτικά. — 2 τόμοι, Αθήναι 1869. + +_Ορλάνδου (Ιω. και Ανδρ. Λουριώτου)_. — Απολογία εις την κατ' +αυτών εκδοθείσαν απόφασιν του Ελεγκτικού Συνεδρίου. — 2 +τόμοι, Αθήναι 1839 - 1840. + +_Παλαμήδης (Ρήγας)_. — Αγόρευσις προ της Γερουσίας περί της +Φάλαγγος και της διαλύσεως αυτής (8 Οκτωβρίου 1856). + +_Παπαρρηγόπουλος (Κ.)_. — Ιστορία του Ελληνικού έθνους. — 5 τόμοι, +γ' έκδοσις, Αθήναι 1896. + +_Πρακτικά_ της εν Προνοία κατ' επανάληψιν δ' Εθνικής των Ελλήνων +Συνελεύσεως. — Ναύπλιον. 1832. + +_Πρακτικά Βουλής._ + +_Πρακτικά Γερουσίας._ + +_Πρακτικά Συνεδριάσεως_ 28ης Οκτωβρίου 1868 (Κύρωσις της μετά +των κληρονόμων του Όθωνος συμβάσεως• λόγοι Π. Δηλιγιάννη. +Βαλασσοπούλου κτλ.). + +_Σπανιολάκης (Γ.)_. — Παρατηρήσεις επί της Απολογίας I. Ορλάνδου +και Α. Λουριώτου. — Αθήναι, 1840. + +_Τρικούπης (Σπ.)_. — Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως. — 4 +τόμοι, α' έκδοσις Λονδίνον, 1853 - 1857, γ' έκδοσις Αθήναι, 1888. + +_Χρηστίδης_. — Αγόρευσις προ της Γερουσίας περί του κανονισμού του +δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (22 Μαρτίου 1860). + + + +Β' +ΕΡΓΑ ΞΕΝΑ + + + +_About (Edmond)_. — La Grèce Contemporaine. — δ' έκδοσις• +Παρίσιοι, 1860. + +_Bayard (William)_. — An exposition of the conduct of the two +houses of G. G. and S. Howland and Le Roy, Bayard and Cο, in +relation to the two frigates _Liberator_ and _Hope_. In answer to a +Narrative on that subject by Mr. Alexander Contostavlos. — Νέα +Υόρκη, 1826. + +_Blaquière_ (Edward). — The Greek Revolution, its Origin and +Progress together with some remarks on the religion, national +character etc. in Greece. — Λονδίνον, 1824. + + — Narrative of a Second Visit to Greece, +including facts connected with the last days of Lord Byron, +extracts from correspondance, official documents etc. — Λονδίνον, +1825. + +_Broglie (Duc de)_. — Discours du 8 Mai sur le projet de loi +relatif à l'emprunt grec (ανετυπώθη εν τοις Écrits et discours +τόμ. β'). + +_Bulwer (H. Lytton)_. — An Autumn in Greece, comprising sketches of +the character, customs and scenery of the Country. In letters +addressed to C. B. Sheridan. — Λονδίνον, 1826. + +_Circular of the committee of Greek Bondholders (a)_. — 7 Νοεμβρίου +1862. Λονδίνον. + +_Contostavlos (Α.)_. — A narrative of the material facts in +relation with the building of the two frigates — α' έκδ. Νέα Υόρκη. +1826• β' έκδ. with a postcriptum by R. Sedgwick, αυτό έτος. + +_Correspondance_ respecting the failure of the Greek Government to +provide for the payment of the interest and sinking fund of the +Greek Loan. — Λονδίνον, 1846. + +_Daily News_. (Εφημερίς, the). — Φύλλον της llης Οκτωβρίου 1878. + +_Discussion à la Chambre des Députés d'Athènes (Une)_. — +Αθήναι, 1845. + +_Drucker (Louis)_. — An appeal to the governments and monarchs of +Europe. + + — Quelques documents relatifs aux emprunts +helléniques contractés à l' étranger (Χάγη. 1874). — 2e série +(Λούγδουνον των Βαταβών, 1877). + +_Duer (J. και R. Sedgwick)_. — An examination of the controversies +between the Greek Deputies and two mercantile houses of New - York +— Νέα Υόρκη, 1826. + +_Economicus_. — A letter to _the Times_ on the Greek Debt (10 +Νοεμβρίου 1875). + +_Economist_ (Εφημερίς, the). — Φύλλον 12ης Οκτ. 1878. + +_Fabre (Auguste)_. — Histoire du Siège de Missolonghi, avec des +pièces justificatives. — Παρίσιοι, 1827. + +_Financier_ (Εφημερίς, the). — Φύλλον της 18 Ιουνίου 1877. + +_Finlay (G.)_ — History of the Greek Revolution. 2 τόμοι (τόμοι V +και VI α' εκδόσεως 1861, τόμοι VI και VII β' εκδόσεως, Oxford 1877, +της History of Greece under foreign domination). + +_General Report of the Commission appointed in Athens to examine +into the financial condition of Greece_. — Λονδίνον, 1860. + +_Gervinus_. — Insurrection et Régénération de la Grèce. — +Μετάφραση γαλλική Minssen και Σγούτα. 2 τόμοι• Παρίσιοι 1863. + +_Gèorgiades_. — La Grèce Economique et Financière en 1893 +(Réponse à M. Law) — Παρίσιοι 1893. + +_Gladstone (Edward)_. — Δήλωσις εις την Βουλήν των Κοινοτήτων περί +του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων (22 Μαρτίου 1869). + +_Gordon_. — History of the Greek Revolution — β' έκδοσις, 2 τόμοι, +Λονδίνον, 1844. + +_Goussios (P.)_ — Étude sur l'état financier de la Grèce, +accompagnée d'une traduction du rapport de M. Jannopoulos, +ministre des finances, à S. M. le roi Georges. — Παρίσιοι 1864. + +_Greek Loans of 1824 - 1825 (The). — How they were handled and what +the world thougt of. — Λονδίνον. 1878. Εξεδόθη επιμελεία I. +Γενναδίου. + +_Guerin_ ποτέ προξένου της Γαλλίας εν Αθήναις . — Note sur l'armée +grecque (Παρά Leconte σ. 155 - 164). + +_Haleswood (Edward)_. — A letter to his Excellency A. +Coumoundouros, Minister of finance in Greece 27 Αυγούστου 1858. + +_Jannopoulos_ (βλ. _Goussios_). + +_Jourdain_. — Mémoires Historiques et Militaires sur les +événements de Grèce depuis 1822 jusqu'au combat de Navarin. — 2 +τόμοι, Παρίσιοι, 1828. + +_Law (Ε. F. G.)_. — Report on the present economical and financial +position in Greece Annual Series no 1169) — Λονδίνον. 1893. + +_Leconte (Casimir)_. — Étude Economique de la Grèce. — Παρίσιοι, +1847. + +_Leroy - Beaulieu (P.)_. — Traité de la Science des Finances. — +ς' έκδοσις, Παρίσιοι 1899. + +_Livre Jaune_ 1866. — Παρίσιοι, 1866. + +_Livre Jaune_. — (Arrangement financier avec la Grèce). — Παρίσιοι +1898. + +_Monicault (G. de)_. — Le traité de Paris et ses Suites (1856 - +1871). + — Παρίσιοι 1898. + +_Odysseus_. — Turkey in Europe. — Λονδίνον, 1900. + +_Oriental Herald_. — No 37. (Λονδίνον, Ιανουάριος 1826). + +_Palma (Alerino)_. — Greece Vindicated in Two Letters; to which +are added by the same author critical remarks on the +works recently published on the same subject by Bulwer, +Emerson, Pecchio etc. — Λονδίνον 1826. + + — Report on the building of the two frigates. +(Εν τω Times της 12ης Σεπτεμβρίου 1826). + +_Palmerston (Lord)_. — Αγόρευσις προ της Βουλής των Κοινοτήτων. +(1 Αυγούστου 1845). + +_Papers relating to the third instalment of the Greek Loan_, 1835 - +1836. — Presented to the House of Commons by Command of His +Majesty, July 1836. + +_Additional papers on the third instalment of the Greek Loan,_ 1835 +- 1836. — Presented to both Houses of Parliament, August 1836. + +_Papers relating to the Arrangemement concluded in Athens in June +1860, respecting the Greek Loan_. — Presented to the House of +Commons in pursuance of their Address dated April 29, 1864. + +_Parish (Henry Headley)_. — The Diplomatic History of the Greek +Monarchy from the Year 1830; showing the transfer to Russia of the +mortgage held by British capitalists over its properties and +revenues. — Λονδίνον 1838. + +_Parliamentary Debates (Έκδοσις Hansard)_. — 1845 τόμος στ'. +Λονδίνον 1846. + +_Peel (Sir Robert)_. — Αγόρευσις προ της Βουλής των Κοινοτήτων +(1η Αυγούστου 1845). + +_Politis (Ν. Ε.)_. — Les emprunts d'états en droit international.— +Παρίσιοι, 1894. + +_Punch_ (Εφημερίς σατυρική, the). — Φύλλον της 3ης Δεκεμβρίου 1863. + +_Renseignements sur la Grèce et l' administration du Cte +Capodistrias_, par un témoin occulaire des faits qu'il rapporte +(7). — Παρίσιοι, 1832. + +_Report of the evidence and reasons of the award between J. +Orlandos and A. Louriottis, Greek deputies on one part and G. G. +and S. Howland on the other part_. — By the Arbitrators. — Νέα +Υόρκη, 1826. + +_Sarrut_. — Εισήγησις εις το Γαλλικόν Ακυρωτικόν περί της υποθέσεως +Balmacéda (Journal de droit international privé, 1891). + +_Sedgwick (Henry D.). — A vindication of the conduct and character +of Henry D. Sedgwick against certain charges made by the honourable +Jonas Pratt. — 2α έκδ. Νέα Υόρκη 1826. + + — Refutation of the reasons assigned by the +arbitrators for their award in the case of the two Greek Frigates. +— Νέα Υόρκη, 1826. + +_Sicherer_ (Prof. _Hermann von_). — Das Bayerisch - Griechische +Anlehen aus den Jahren 1835, 1836, 1837 (Ein Rechtsgutachten). — +Μόναχον, 1880. + +_Stourm (Réné)_. — Le Budget, γ' έκδοσις. + +_Times_ (Η εφημερίς the). — Φύλλ. 5, 12, 20, 27 Σεπτεμβρίου, 23, +24, 26, 27, 28, 30, 31 Οκτωβρίου. 1, 3, 4, 9, 13 Νοεμβρίου 1826. — +3 Δεκ. 1863. — 23 Μαρτίου 1869. — 10 Νοεμβρίου 1875. + +_Thouvenel (Μ.)_. — La Grèce du Roi Othon (Correspondance de M. T. +avec sa famille et ses amis, receuillie et publiée par L. +Thouvenel). — Παρίσιοι, 1890. + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ + + + +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) (8) + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' +Έκδοσις και Χρήσις α' δανείου. + + + +Επανειλημμένως παρετηρήθη ότι, εν ώ η στρατιωτική, η διπλωματική, +νυν δε και η πολιτική ιστορία ευρίσκουσι πολυαρίθμους ερευνητάς και +θιασώτας, η οικονομική ιστορία, άνευ της οποίας πάσα άλλη ενέργεια +λαού τινος μένει ανεξήγητος. μέχρι των υστέρων παρημελείτο εντελώς. + +Ουδαμού δ' η παρατήρησις αύτη ελέγχεται ορθότερα ή εν τω προχείρω +παραδείγματι της ημετέρας παλιγγενεσίας, εν τω οποίω τα πολύτομα +συγγράμματα περί της στρατιωτικής, πολιτικής και διπλωματικής +ιστορίας της επαναστάσεως δεν αντισταθμίζονται ουδέ καν υφ' ενός +κεφαλαίου εξετάζοντος το ζήτημα υπό την οικονομικήν αυτού άποψιν. + +Ακόμη και σήμερον, μετά τοσαύτας μελέτας (9) γνωρίζομεν μεν +κάλλιστα τας μάχας, τον αριθμόν των στρατιωτών και των πλοίων, τα +ονόματα και τας πράξεις των στρατηγών, των ναυάρχων, των διπλωματών +και των πολιτικών ανδρών, αγνοούμεν δ' όμως εντελώς τίνι τρόπω οι +στρατιώται ετρέφοντο, τα πλοία ωπλίζοντο και πώς συνετηρείτο η +κεντρική διοίκησις και ο στοιχειώδης μεν αλλ' όχι ανύπαρκτος +διοικητικός οργανισμός. + +Το ιστορικόν τούτο χάσμα εξηγείται, ίσως, πρώτον μεν εκ των +δυσκολιών ας γεννά τω συγγράφοντι η έλλειψις τακτικών +προϋπολογισμών και απολογισμών (10), δεύτερον δε διότι, ως εκ +της απιστεύτου ποικιλίας και γραφικότητος ας παρουσιάζει ο Αγών, +ήτο φυσικόν να παραμεληθώσι τα ήττον επαγωγά και κατ' επίφασιν +επουσιωδέστερα (11). + +Οπωσδήποτε άλλως τε και αν έχη τούτο, είναι βέβαιον ότι εξ όλων των +γραψάντων περί της Επαναστάσεως μόνον ο Finlay, ορμώμενος εκ του +πρακτικού πνεύματος της φυλής του, εφρόντισε να διερευνήση ποίοι +ήσαν οι προς διεξαγωγήν του αγώνος πόροι, αφιερώσας ολίγας σελίδας +εις το αντικείμενον τούτο (12). Πλην δυστυχώς ουδ' εις τας +σελίδας εκείνας δύναται να δοθή πλήρης πίστις, καθ' ότι ο +συγγραφεύς, όστις δεν γράφει αναληθή, εκ προθέσεως και συστήματος +μέρος μόνον λέγει της αληθείας (13). + +Το καθ' ημάς δεν προτιθέμεθα προς το παρόν τουλάχιστον, να +επιχειρήσωμεν εγχείρημα, προ του οποίου τόσοι μεγάλοι ιστορικοί +εδειλίασαν, οφείλομεν δ' όμως να διευκρινήσωμεν έν εκ των μάλλον +ενδιαφερόντων μερών της οικονομικής ιστορίας της επαναστάσεως, το +αφορών εις δύο δάνεια συνομολογηθέντα τω 1824 και 1825 εν Αγγλία +και γνωστά υπό το όνομα _δάνεια της ανεξαρτησίας_ (Independence +loans). + +Άλλως τε το περιωρισμένον τούτο θέμα έχει ουχί κοινήν σπουδαιότητα. +Πρώτον, καθ' ότι ως εκ των πολλών συναφών ζητημάτων, εν οις καί +τινων διεθνούς δικαίου, είνε καθ' εαυτό άξιον πολλής μελέτης• +δεύτερον, διότι η συνομολόγησις των εν λόγω δανείων σημειοί +σπουδαίον στάδιον της ημετέρας ιστορίας ούσα, συν τη αναγνωρίσει +υπό του Κάνιγγος των Ελλήνων ως εμπολέμων, το προοίμιον της εθνικής +ημών αποκαταστάσεως (14), και τρίτον, τέλος, διότι η μη +αναγνώρισις των δανείων της ανεξαρτησίας επί πεντήκοντα όλα έτη +μεγάλην ήσκησεν επίδρασιν επί της όλης δημοσιονομικής πολιτικής του +ελευθερωθέντος βασιλείου. + +Αλλ' έλθωμεν νυν εις τα καθ' έκαστα. Πλείονα των δύο ετών είχον +παρέλθη αφ' ης στιγμής, υψωθείσης εν Αγία Λαύρα της σημαίας της +ελευθερίας, διεξήγετο υφ' ημών κατά γην και κατά θάλασσαν +πεισματώδης και ως επί το πολύ νικηφόρος αγών. + +Επί μακρόν ο αγών ούτος ετρέφετο δια των γλίσχρων δημοσίων προσόδων +(15), της λαφυραγωγίας και γενναίων ιδιωτικών συνεισφορών ( +16). Ήτο δ' όμως προφανές ότι τοιούτον σύστημα δεν ηδύνατο να +επικρατήση επί πολύ, διότι αι δημόσιαι πρόσοδοι ήσαν εις άκρον +περιωρισμέναι, οι λαφυραγωγούμενοι Τούρκοι ταχέως εξέλιπον (17) +και οι ημέτεροι εξηντλούντο οσημέραι. Προς τούτοις το ιδιόρρυθμον +εκείνο δημοσιονομικόν σύστημα, εάν οπωσδήποτε επήρκει εις +ολιγοδάπανα τοπικά στρατεύματα και εις βραχείας και αυτοσχεδίους +εκστρατείας, δεν ήτο δυνατόν ν' ανταποκριθή εις τας ανάγκας +κραταιού στόλου (18) ή εις προμεμελετημένην και οπωσούν μακράν +στρατιωτικήν επιχείρησιν. Η ανάγκη δανείου εξωτερικού εγίνετο +συνεπώς καθ' ημέραν επιτακτικωτέρα, συνάμα δε η εξεύρεσις αυτού +καθίστατο πιθανή ως εκ της ευτυχούς τροπής ην είχε λάβη ο αγών. + +Ήρξαντο λοιπόν να γίνωνται αμφοτέρωθεν δοκιμαί, αποστελλομένων +Ελλήνων προς εξεύρεσιν ευρωπαίων δανειστών και κατερχομένων εις +Ελλάδα αυτεπαγγέλτων μεσιτών. + +Ούτως ο Άρειος Πάγος της Χέρσου Ελλάδος εψήφισε τη 23 Νοεμβρίου +1821 την σύναψιν δανείου 150,000 φλωρινίων, αποσβεστέου εντός πέντε +ετών, ανέθηκε δε την διαπραγμάτευση αυτού εις τον Βαρώνον Θεοχάρην, +τον Χ. Δροσινόν και τον Κεφαλάν Ολύμπιον, πέμψας τον τελευταίον +τούτων εις Ευρώπην (19). + +Ούτως επίσης ο Μεταξάς και ο Jourdain ήρξαντο διαπραγματευόμενοι +δάνειον τεσσάρων εκατομμυρίων φράγκων μετά των ιπποτών της Ρόδου. +Αι παράδοξοι περί του δανείου τούτου διαπραγματεύσεις, περί ων +εύρηνται εκτενείς πληροφορίαι εν τω γνωστώ έργω του Jourdain: +_Mémoires historiques et militaires sur les événements de la +Grèce depuis 1822, jus qu' au combat de Navarin_ (τόμ. α', σελ. +187 - 250 και 269 - 300) συνήφθησαν ως εξής: + +Ο Jourdain είχε σταλή υπό του Μεταξά εξ' Αγκώνης εις Παρισίους δια +να διαπραγματευθή δάνειον. Εκεί εγνωρίσθη μετά του Raoul, δικηγόρου +του Τάγματος του Αγίου Ιωάννου της Ιερουσαλήμ, όπερ από της +απωλείας της Μελίτης προσεπάθει παντί σθένει ν' ανακτήση χώρας +τινάς, ίνα ανασυσταθή ως πολιτεία. Οι ιππόται εδείχθησαν πρόθυμοι +να δανείσωσι 4 εκατομμύρια, απαιτήσαντες ως αντάλλαγμα την +κυριαρχίαν την άλλοτε εν τη κατοχή του τάγματος νήσων Ρόδου, +Σκαρπάθου και Αστυπαλαίας, μέχρι δε της κυριεύσεως και παραχωρήσεως +αυτών την προσωρινήν κατοχήν της Σύρου καί τινων των επί της +μεσημβρινοδυτικής πλευράς της Πελοποννήσου ερημονήσων. + +Aλλ' επειδή το τάγμα ούτε δύναμιν στρατιωτικήν είχεν ούτε δάνεια +εύρισκεν, συνήνεσεν ο Jourdain όχι μόνον να συναφθή το δάνειον των +4 εκατομμυρίων εν ονόματι της Ελληνικής κυβερνήσεως, αλλά και να +δανεισθή αύτη άλλα 6 εκατομμύρια προς χρήσιν αυτού του τάγματος +(βλ. το κείμενον της συμβάσεως της υπογραφείσης υπό του Jourdain τη +18η Ιουλίου 1823, αυτόθι σελ. 190 - 199). Ένα μήνα μετά την +υπογραφήν της συμβάσεως έστειλαν οι ιππόται και πρέσβυν εις Ελλάδα +τον Μαρκήσιον de Saint - Croix Molay. Αλλ' οι Έλληνες, λέγει ο +Τρικούπης (τόμ. γ', σελ. 100) χλευάζοντες τα γενόμενα και την +συνθήκην απέρριψαν και τον πρέσβυν απέπεμψαν (20). + +Αφ' ετέρου, και παραλλήλως προς τους εν Ευρώπη πεμπομένους +πρέσβεις, η Κυβέρνησις, τη μαρτυρία του Μαυροκορδάτου (21) +έλαβεν επανειλημμένως προτάσεις δανείου: α') παρά τινος Roupenthal, +όστις εφημίζετο ως έχων σχέσεις μετά του Laffite• β') παρά του +Ποερίου, υπασπιστού του στρατηγού Πέπε, όστις υπέβαλεν όχι έν, αλλά +τρία σχέδια δανείου, το του Πέπε, το του Gregory, εμπόρου εν +Λονδίνω, και το του Άγγλου χιλιάρχου John Dogle• γ') παρά τινος +Robert Peacock, όστις ήλθεν εις Τριπολιτζάν, συνοδευόμενος υπό του +Σπυρίδωνος Κοργιαλενίου (22) και φέρων προτάσεις του κόμητος de +Wuitz, _πρώην στρατηγού εις την δούλευσιν της Ρωσίας και σχετικού +της εταιρείας των Ινδιών_. + +Και είναι μεν αληθές ότι αι πλείσται των προτάσεων τούτων δεν ήσαν +σοβαραί (23), αυτός όμως ο αριθμός των δεικνύει πόσον η ιδέα +ελληνικού δανείου είχεν ωριμάση εν Ευρώπη. Δεν έλειπε πλέον ή να +παρουσιασθή η κατάλληλος ευκαιρία, ανεφάνη δ' αύτη ως εξής: + +Μεταξύ των Ελλήνων των ασχολουμένων εις εξεύρεσιν δανείου ήτο και ο +Ανδρέας Λουριώτης, όστις, αφ' ου επεσκέφθη την Ισπανίαν και +Πορτογαλλίαν, μετέβη εις Αγγλίαν, όπου εγνώρισε τον Blaquière. Ο +Blaquière παρουσίασε τον Λουριώτην εις τους κυριωτέρους εν Λονδίνω +φιλέλληνας, οίτινες βολιδοσκοπηθέντες περί δανείου δεν απέρριψαν +μεν την ιδέαν κατ' αρχήν, αλλ' απεφάσισαν, κατόπιν συμβουλίου +γενομένου τη 3η Μαρτίου 1823 να πέμψωσιν εις την Ελλάδα τον +Blaquière και τον Λουριώτην, όπως λάβωσιν ακριβεστέραν ιδέαν της +εκεί καταστάσεως. + +Η εν Τριπολιτζά προσωρινή κυβέρνησις ενθουσιωδώς ητένισε προς +επιχείρησιν, από της οποίας την έκβασιν, όπως έγραψεν ο +Μαυροκορδάτος, ηλπίζετο κυρίως των Ελληνικών πραγμάτων η πρόοδος. + +Ήτο δε πράγματι η κατάστασις ελεεινή. Τα τακτικά έσοδα, καίτοι δεν +εκάλυπτον καν το τρίτον των εξόδων (24), ήσαν αβέβαια εις άκρον +(το ήμισυ εξ αυτών προήρχετο εκ Κρήτης). Η εν τω εσωτερικώ +εξεύρεσις εκτάκτων εσόδων ήτο αφ' ετέρου αδύνατος• αι εθνικαί +ομολογίαι επραγματοποιούντο προς 15 - 17% τις εκατώ της ονοματικής +αυτών αξίας. Αυτοί οι ιδιώται ήσαν τοσούτον εξηντλημένοι +οικονομικώς, ώστε δεν ευρίσκετο ο δανείζων τα απαιτούμενα δεκαοκτώ +τάλληρα διά να σταλή ο Πραΐδης εν Κεφαλληνία, όπως προσκαλέση +επισήμως εις την Ελλάδα τον Βύρωνα. + +Μόλις λοιπόν ο Λουριώτης ανεκοίνωσε τας ευμενείς διαθέσεις του +φιλελληνικού κομιτάτου, το διοικητικόν σώμα, δια διατάγματος της +2ας Ιουνίου 1823, έδωκε πληρεξουσιότητα εις τους κ. κ. I. Ορλάνδον, +I. Ζαΐμην και Α. Λουριώτην να συνάψωσι δάνειον τεσσάρων μιλλιουνίων +ταλλήρων Ισπανικών, καθ' ον αν κρίνωσι συμφορώτερον τρόπον. Τη δε +24η του αυτού μηνός ο Α. Μαυροκορδάτος εν θαυμάσια επιστολή έδιδε +μακράς οδηγίας ως προς την σύναψιν του δανείου και την προς τας +ξένας Δυνάμεις, ιδίως την Αγγλίαν, τηρητέαν στάσιν (25). + +Πριν ή όμως το δάνειον συναφθή, παρήλθον σχεδόν οκτώ μήνες, τούτο +μεν ένεκα των αδιακόπων εσωτερικών σπαραγμών, οίτινες από της +εποχής εκείνης ήρξαντο εκδηλούμενοι και κατά Νοέμβριον κατέληξαν +εις τον πρώτον εμφύλιον πόλεμον, τούτο δε διότι η χρηματική απορία +της Κυβερνήσεως, ην ήδη περιεγράψαμεν, είχεν επιδεινωθη εις +τοιούτον σημείον, ώστε η Κυβέρνησις δεν ηδύνατο να εύρη τα αναγκαία +χρήματα, όπως αποστείλη τους αντιπροσώπους αυτής εις Λονδίνον. Και +οι τρεις αντιπρόσωποι της Ελλάδος είχον μεν εφοδιασθή δι' εθνικών +ομολογιών αξίας 100,000 γροσίων, εξαργυρωτέων εις τας Ιονίους +νήσους, αλλ' αφικόμενοι εκεί, ουδένα εύρισκον πρόθυμον εξαργυρωτήν. +Εδέησε δε να επέμβη ο Βύρων, παρέχων εις την ελληνικήν κυβέρνησιν +δάνειον 4,000 λιρών, όπως δυνηθώσι να φθάσωσιν εις Λονδίνον. + +Αλλ' όμως η βραδύτης αύτη υπήρξεν υπό πολλάς επόψεις ευτυχής. +Πρώτον το έδαφος είχε προπαρασκευασθή καταλλήλως υπό του +Blaquière, όστις δια του Report of the present state of the Greek +federation, υποβληθέντος τη 23η Σεπτεμβρίου εις το Greek Committee, +είχε ζωγραφήση δια ροδίνων χρωμάτων τα εν Ελλάδι και διαθέση λίαν +ευνοϊκώς την κοινήν γνώμην. Δεύτερον η Αγγλία διήρχετο τότε ένα εκ +των κερδοσκοπικών εκείνων πυρετών, οίτινες περιοδικώς αναφαινόμενοι +ωθούσι τον κόσμον του Άστεως εις τας μάλλον επισφαλείς επιχειρήσεις +(26). + +Η κερδοσκοπική περίοδος, ήτις ήρξατο αναπτυσσομένη μεσούντος του +l823, και ην περιεγράψαμεν αλλαχού δια μακρών (27), ιδιάζον +χαρακτηριστικόν έχει την ακράτητον ροπήν προς δάνεια ξένων κρατών +(28) και δη κρατών μη επισήμως ανεγνωρισμένων, οία ήσαν λ. χ. +τότε η Βρασιλία, η Χιλή, η Κολομβία κτλ. Δάνειον λοιπόν +συναπτόμενον υπό λαού, ου τα κατορθώματα ελάμπρυνε και απαράμιλλος +προπατορική αίγλη, δεν ήτο δυνατόν ή να στεφθή υπό πλήρους +επιτυχίας. + +Πράγματι όχι μόνον το υπό της επισήμου Ελληνικής κυβερνήσεως +συναπτόμενον δάνειον ήτο εκδεδομένον τη 21 Φεβρουαρίου, ήτοι μόλις +25 ημέρας μετά την άφιξιν των Ελλήνων πληρεξουσίων (29), αλλά +και, εν μέσω του υπέρ της Ελληνικής υποθέσεως ενθουσιασμού και της +κερδοσκοπικής μανίας, ευρίσκοντο εν Αγγλία, ιδιώται πρόθυμοι να +συνάψωσι μετά τινων ελληνίδων επαρχιών (της Κύπρου, της Ηπείρου +κτλ.), έτι και σήμερον αλυτρώτων, δάνεια πληρωτέα άμα τη +απελευθερώσει αυτών. + +Προς τούτοις δε σχετικώς προς την σύναψιν του επισήμου, ούτως +ειπείν, δανείου επετυγχάνοντο όροι πολύ ευνοϊκώτεροι εκείνων, ους +προδιέγραφον αι οδηγίαι του Μαυροκορδάτου. + +Τω όντι κατά τας οδηγίας ταύτας α') το κεφάλαιον του δανείου, +ορισθέν κατ' αρχήν εις τέσσαρα εκατομμύρια ταλλήρων, ηδύνατο να +καταβιβασθή εις έν μόνον (30) β') διορία της αποσβέσεως ωρίζετο +από δέκα μέχρις είκοσιν ετών, και γ') ο τόκος από 6 - 8% + +Οι δε αντιπρόσωποι επέτυχον α') κεφάλαιον 800,000 Λ. Σ., ήτοι το +αρχικώς ορισθέν κεφάλαιον β') διορίαν τριάκοντα και έξ ετών, του +δανείου αποσβεννυμένου χρεωλυτικώς, διά χρεωλυσίου 1%• γ') τόκον +5%. Επίσης επετεύχθησαν λίαν ευνοϊκοί όροι ως προς την προμήθειαν +και τα δια την αποστολήν ασφάλιστρα (31). Τέλος το δάνειον +εξεδόθη προς 59% της ονοματικής αξίας, ήτοι υφ' ους όρους περίπου +προέβλεπεν η Ελληνική κυβέρνησις (32). + +Ως εγγύησις εδίδοντο διά μεν την πληρωμήν των τόκων πάντα τα +δημόσια έσοδα, διά δε την πληρωμήν του κεφαλαίου πάντα τα εθνικά +κτήματα (33). — Εκρατούντο δ' εκ του κεφαλαίου και ποσά ικανά +όπως εξασφαλισθή η πληρωμή των τόκων κατά τα δύο πρώτα έτη. + +Και ταύτα μεν περί της εκδόσεως του α' εξωτερικού ημών δανείου• +ίδωμεν δε νυν τα κατά την αποστολήν και εξετάσωμεν την χρήσιν των +εξ αυτού προελθόντων χρημάτων. + +Το δάνειον των 800,000, ούτινος την έκδοσιν είχον αναλάβη οι κ. κ. +Loughman, O'brien, Ellice και Σα, εξεδόθη, ως ήδη γνωστόν, προς +59%, το πραγματικώς άρα δανεισθέν ποσόν ανέρχεται εις 472,000 Λ. +Αλλ' εκ τούτων οι εκδίδοντες τραπεζίται εκράτησαν διά τόκους δύο +ετών προκαταβλητέους 80,000 Λ., διά χρεώλυτρα επίσης δύο ετών +16,000 Λ., διά προμήθειαν επί της πληρωμής των τόκων, προς 2/5%, +3,200 Λ., ήτοι εν όλω 123,000 Λ. Τούτων αφαιρεθεισών από του +πραγματικού κεφαλαίου των 472,000 εξεκαθαρίσθησαν οριστικώς 348,800 +Λ. + +Το ποσόν δεν ήτο ευτελές, το δε Greek committee, όπερ, αναλαβόν την +ηθικήν ευθύνην του δανείου, ανέλαβε και τα της αποστολής αυτού, +ήρχισε φοβούμενον μήπως δεν εκπληρωθή ο προορισμός των μετά τόσων +κόπων πορισθέντων χρημάτων, και τούτο, τοσούτω μάλλον, καθ' όσον τα +πάντα εν Ελλάδι ήσαν ανάστατα (34). Ωρίσθη λοιπόν όπως τα +χρήματα, στελλόμενα προς τον εν Ζακύνθω Καίσαρα Λογοθέτην εντόπιον +και τον εκεί άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ, μη δίδωνται παρ' αυτών τη +Ελληνική κυβερνήσει, ειμή τη συναινέσει του Βύρωνος, του +συνταγματάρχου Στάνχωπ και του Λαζάρου Κουντουριώτου. + +Εκ της διαταγής ταύτης επήγασαν πολλαί βραδύτητες, διότι, θανόντος +εν τω μεταξύ του Βύρωνος, ούτινος απητείτο η συγκατάθεσις, εδέησε +να ζητηθώσι νέαι οδηγίαι εκ Λονδίνου. Αι δε αναβολαί αύται ολίγου +δειν προεκάλεσαν καταστροφήν ως εκ της επαπειλουμένης επεμβάσεως +του επί των Ιονίων νήσων Άγγλου αρμοστού (35). Τέλος όμως +έφθασαν νέαι οδηγίαι και παρεδόθησαν τη Ελληνική κυβερνήσει περίπου +308,000 Λ. εις μετρητά και 11,900 Λ. εις πολεμεφόδια, μεινασών εν +Λονδίνω των υπολοίπων 28,100 Λ. + +Δυστυχώς αι μετά τόσων περιπετειών κομισθείσαι 308,000 Λ., καθώς +και σχεδόν όλα τα εκ του δευτέρου δανείου, περί ου εντός ολίγου, +εκκαθαρισθέντα και εις Ελλάδα μεταβιβασθέντα, αφιερώθησαν όχι εις +τον υπέρ ελευθερίας, αλλ' εις τον υπέρ ηγεμονίας και πρωτείων +αγώνα, εχρησίμευσαν δε μόνον όπως περατωθώσιν οι εμφύλιοι πόλεμοι, +ους αυτά ταύτα τα δάνεια κατά μέγα μέρος προεκάλεσαν (36). + +Την απαισίαν ταύτην χρήσιν των Αγγλικών χρημάτων μαρτυρούσι πάντες +σχεδόν οι ιστορικοί (37), περιγράφει δε μετά πλείστων +λεπτομερειών και προφανούς χαιρεκακίας ο Finlay, όστις κατηγορεί τα +μέλη του εκτελεστικού ως εξοδεύσαντα τα χρήματα _μετ' ατιμίας και +αφροσύνης_, τους κυριοτέρους οπλαρχηγούς ως δωροδοκουμένους όπως +επιτεθώσι κατά των συμπατριωτών αυτών, και τα μέλη του νομοθετικού +ως καταναλώσαντα ουχί μικρά ποσά εν συντροφία πολυαρίθμων πολιτικών +οπαδών, πομπωδώς ονομαζομένων δημοσίων υπαλλήλων. + +Προς επίρρωσιν των κατηγοριών αυτού ο Finlay αφιεροί επτά +ολοκλήρους σελίδας μαρτυριών (38), όταν όμως αναγκάζεται να +περιγράψη την υπό Άγγλων και Αμερικανών αθλίαν χρήσιν του β' +δανείου, περιορίζεται εις τρεις γραμμάς. Τον περίεργον τούτον +τρόπον του ιστορείν κατακρίνει ο Γερβίνος λέγων (39): + +«Ο Finlay, περιγράφων λεπτομερώς τον τρόπον καθ' ον η Ελληνική +κυβέρνησις εσπατάλησε τα δάνεια, ευρίσκει μεγάλην ευχαρίστησιν +επιμένων εις μακράν σειράν κατηγοριών, εξ ων ουδεμία σχεδόν είναι +εσταθμισμένη μετά δικαιοσύνης, αλλ' αίτινες, και ορθαί εάν ήσαν, θα +επέρριπτον επί λαού πτωχών _κλεφτών_, θαμβωθέντων υπό της αιφνίδιου +κτήσεως πλούτου, πολύ μικροτέραν ατιμίαν εκείνης, δι' ης +εκαλύφθησαν έθνη, άτινα, καταλεγόμενα μεταξύ των πλουσιωτέρων και +των μάλλον πεπολιτισμένων, έκλεπτον τους κλέπτας εκείνους κατ' +αυτήν την στιγμήν της αγωνίας των». + +Την ορθότητα των παρατηρήσεων του Γερβίνου θα κατανοήσωμεν κάλλιον +μελετώντες τα κατά το δεύτερον δάνειον. + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' +Έκδοσις και Xρήσις β' δανείου. + + + +Η ευτυχής έκδοσις του πρώτου δανείου και η αυξομένη διά την Ελλάδα +ανάγκη εκτάκτων πόρων έπεισαν τους πληρεξουσίους ότι ηδύνατο να +εκδοθή εν Ευρώπη και δεύτερον δάνειον μεγαλείτερον του πρώτου. Την +ιδέαν ταύτην, ανακοινωθείσαν από της 27ης Μαρτίου 1824, ησπάσθη +μετά τινας δισταγμούς (40) η Ελληνική κυβέρνησις και η Ελληνική +βουλή, αίτινες έβλεπον επικείμενον τον εξ Αιγύπτου κίνδυνον, χωρίς +να δύνανται να λάβωσι τα κατάλληλα μέτρα, όπως αντιμετωπίσωσιν +αυτόν. Όθεν το μεν Βουλευτικόν έσπευσεν από της 31ης Ιουλίου 1824 +να ψηφίση την σύναψιν δανείου 15 εκατομμυρίων ταλλήρων, η δε +κυβέρνησις, ή το Εκτελεστικόν, όπως εκαλείτο τότε, επεφόρτισε την +14ην Αυγούστου τους Ορλάνδον, Λουριώτην και Ζαΐμην να +διαπραγματευθώσι το δάνειον τούτο όπου και όπως ήθελον δυνηθή ( +41). + +Οι πληρεξούσιοι (ή μάλλον οι δυο πρώτοι εξ αυτών, διότι ο Ζαΐμης, +ούτινος οι συγγενείς μετείχον του κατά της Κυβερνήσεως αγώνος, +ταχέως ανεκλήθη (42)), ήρξαντο αμέσως διαπραγματεύσεων και εν +Παρισίοις και εν Λονδίνω, τυχόντες προθύμου υποδοχής εν αμφοτέραις +ταύταις ταις αγοραίς. Μετά μακράς δε συζητήσεις προετιμήθησαν αι +προτάσεις των εν Λονδίνω τραπεζιτών, καθ' ότι ούτοι προσήνεγκον 50 +εκατομμύρια, εν ώ η προσφορά των Γάλλων δεν υπερέβη ποτέ τα 10 +εκατομμύρια σταθερά (fermes) και 10 εκατομμύρια προαιρετικά +(facultatifs) (43). Δεν συνεδυάσθησαν δε αι δύο προσφοραί, διότι +οι Άγγλοι τραπεζίται απέκλειον κατ' αρχήν παν άλλο δάνειον (44). + +Το εν Λονδίνω δάνειον ανέλαβον οι αδελφοί Ρικάρδοι. Συνίστατο δε +τούτο εξ ονοματικού κεφαλαίου 2 εκατομμυρίων Λ. Σ., διηρημένου εις +200,000 ομολογιών 100 Λ. εκάστης. Αι ομολογίαι αύται εξεδίδοντο +προς 55 1/2 της ονοματικής αυτών αξίας, απέφερον δηλαδή 1,100,000 +Λ. καθαρών. Αλλ' εκ του ποσού τούτου, κατά το συμβόλαιον το +υπογραφέν την 7ην Φεβρουαρίου 1825, εκρατούντο υπό των εκδόντων +τραπεζιτών. + +α') διά τόκους των δύο πρώτων ετών . . Λ.Σ. 200,000 +β') διά χρεώλυτρον ενός έτους προς 1% 20,000 +γ') διά προμήθειαν πληρωμής τόκων. 2% +επί των τόκων........ 4,000 +δ') διά προμήθειαν, μεσιτείαν και έξοδα +συνομολογήσεως 3% εφάπαξ. . . 60,000 +Σύνολον . . . Λ.Σ. 284,000 + +Έμελλον συνεπώς να εκκαθαρισθώσι τελικώς μόνον 816,000 Λίραι. +Ομολογητέον όμως εξ άλλου, ότι η εξασφάλισις εις τους δανειστάς +τόκων δύο ετών, προστιθεμένη εις την εισέτι κρατούσαν μανίαν των +κερδοσκοπιών και εις την σταθεράν στάσιν των ομολογιών του πρώτου +δανείου (45), συνέτεινεν ουκ ολίγον όπως η έκδοσις στεφθή υπό +πλήρους επιτυχίας, καλυφθέντος του νέου δανείου πλέον ή δις (46). + +Δυστυχώς η λαμπρά αύτη επιτυχία έμελλε να καταλήξη εις αθλίαν +καταστροφήν. Οι Έλληνες αντιπρόσωποι(47), δυνηθέντες άνευ του +Greek Committee να συνάψωσι δάνειον, απέφυγον τον υπό τινας +φορτικόν αλλ' υπό πλείστας επόψεις χρησιμώτατον αυτού έλεγχον. +Εστερήθησαν δ' ούτω της συνδρομής ανδρών, οίτινες, αναλαβόντες την +ηθικήν ευθύνην ενός δανείου, καθήκον αυτών ηγούντο να καταβάλωσι +πάσαν φροντίδα, όπως το δάνειον τούτο δαπανηθή προς ον σκοπόν +συνωμολογήθη. Προς τούτοις αποφυγόντες την κηδεμονίαν του +φιλελληνικού κομιτάτου, ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης δεν ηδυνήθησαν +να κρατήσωσι τουλάχιστον την ανεξαρτησίαν αυτών. Ευρισκόμενοι εις +τόπον, εν ώ ηγνόουν τα πάντα, ησθάνθησαν ταχέως την ανάγκην αρωγών. +Πρόχειροι τοιούτοι ανεφάνησαν οι εκδόντες τα δάνεια Ρικάρδοι και οι +φίλοι αυτών Ellice, Hobhouse και Burdett. Ταχέως δε οι αρωγοί ούτοι +συνασπισθέντες και αποτελέσαντες, κατά τον χαρακτηρισμόν του Times, +_τετραρχίαν_(48) μετεβλήθησαν εις πανισχύρους κηδεμόνας, οίτινες +διεχειρίσθησαν τα δανεισθέντα κατά βούλησιν, λησμονούντες έστιν ότε +να συμβουλεύονται καν τους αντιπροσώπους της Ελλάδος. + +Ήρχισαν τότε αι αφειδείς παραγγελίαι εις ναυπηγούς, η πρόσληψις +περιφήμων στρατηγών και ναυάρχων, η αθρόα εξαγορά εν τω +Χρηματιστήριω των προ ολίγου εκδοθεισών Ελληνικών ομολογιών, χωρίς +ουδεμία μέριμνα να λαμβανήται, όπως σταλώσιν εις την πνέουσαν τα +λοίσθια Ελλάδα είτε χρήματα είτε τουλάχιστον τα παραγγελθέντα +πλοία. Και είχε μεν ορισθή προθεσμία διά την κατασκευήν και τον +απόπλουν των πλοίων τούτον, η έλλειψις όμως ποινικής ρήτρας καθίστα +την ορισθείσαν προθεσμίαν όλως θεωρητικήν και η ανάθεσις της +κατασκευής των πλοίων είτε εις ασυνειδήτους Αμερικανούς είτε εις +άνδρα στενάς προς τον Μεχεμέτ - Αλήν έχοντα σχέσεις καθίστα και την +θεωρητικήν ταύτην εγγύησιν εντελώς κωμικήν. + +Δικαίως άρα η σπουδαιοτέρα των αγγλικών εφημερίδων, ο _Χρόνος_, εις +ον κυρίως οφείλεται η αποκάλυψις των κατά την χρήσιν των δανείων +διαπραχθέντων οργίων (49), ηδυνήθη να γράψη εν κυρίω άρθρω (50): +Το Ελληνικόν δάνειον υπέστη την τύχην του ανδρός, όστις μεταβαίνων +από Ιερουσαλήμ εις Ιεριχώ έπεσεν εις χείρας ληστών, δεν εύρεν όμως +τον καλόν Σαμαρείτην ...... Η Ελλάς απώλεσε πάντα τα πλεονεκτήματα, +όσα εκ του δανείου προσεδόκα. Η ελληνική υπόθεσις προεδόθη, και +προεδόθη εν Αγγλία, θα εθριάμβευε σήμερον άνευ της Αγγλίας και του +αγγλικού Χρηματιστηρίου». + +Θα είχομεν δικαίωμα να δειχθώμεν έτι αυστηρότεροι διά τας εν Αγγλία +γενομένας καταχρήσεις (51), εάν η χρήσις των ολίγων εν Ελλάδι +κομισθέντων χρημάτων δεν ήγεν ημάς εις το λυπηρόν συμπέρασμα, ότι +και άνευ του αγγλικού χρηματιστηρίου ηδύνατο να προδοθή η ελληνική +υπόθεσις. Ήρκουν προς τούτο άνδρες τινές, έτοιμοι να θυσιάσωσι διά +την πατρίδα τα πάντα εκτός των προσωπικών αυτών παθών. + +Πλην, δύναται τις να είπη, ανεξαρτήτως των εν Αγγλία κερδοσκόπων +και των εν Ελλάδι ηγετών, υπήρχον εν Λονδίνω αντιπρόσωποι της +Ελλάδος. Τις άρά γε υπήρξεν η στάσις τούτων; Την στάσιν και τας +ευθύνας του Ορλάνδου και του Λουριώτη, στάσιν τοσάκις +παρεξηγηθείσαν και ευθύνας τοσούτον εξογκωθείσας, ώστε να +επιρριφθώσιν επί των δύο τούτων ανδρών αι μεγαλείτεραι εθνικαί +καταστροφαί, περιγράφει και ορίζει ο Γερβίνος, όστις ελαχίστας πλην +αρίστας σελίδας αφιέρωσεν εις τα δάνεια της επαναστάσεως (52): +«Οι αντιπρόσωποι Ορλάνδος και Λουριώτης υπέβαλον παραστάσεις, αλλ' +απεπέμφθησαν αγερώχως. Πολύ εστενοχωρημένοι ως προς την τηρητέαν +στάσιν, στερούμενοι ωρισμένων οδηγιών, λαμβάνοντες πανταχόθεν +αντιφατικάς συμβουλάς, μη συμφωνούντες προς αλλήλους, οτέ μεν +φιλύποπτοι και επιφυλακτικοί προς τους φίλους, οτέ δε ασύνετοι και +πλήρεις εμπιστοσύνης προς τους εχθρούς, αήθεις εις παγκόσμιον +αγοράν ως την του Λονδίνου, αγνοούντες εντελώς τι ήσαν οι Άγγλοι +κερδοσκόποι (stock - jobbers), δεν ηδυνήθησαν ν' αντιστώσιν εις τα +τεχνάσματα των αναιδών εκείνων τραπεζιτών». + +Αλλ' είναι νυν καιρός να έλθωμεν εις τα καθ' έκαστα της χρήσεως του +β' δανείου. + +Το δάνειον τούτο εκδοθέν, ως είπομεν, προς 55 1/2% απέφερεν +1,100,000 Λ. Προς τούτοις οι πληρεξούσιοι έσχον εις την διάθεσίν +των α') το υπόλοιπον του δανείου του 1824 ήτοι 18,100 Λ. (53) β') +2,200 Λ., προϊόν εράνου γενομένου εν Καλκούτη των Ινδιών υπό των +εκεί Ελλήνων (54) γ') 10,500 Λ. τόκους εξαγορασθεισών ομολογιών +του α' και του β' δανείου. (55) + +Η Ελληνική κυβέρνησις διέθετε λοιπόν θεωρητικώς εν Λονδίνω +1,150,800 Λ. ή 28,770,000 φράγκων, ποσόν ανέλπιστον διά κράτος μη +ανεγνωρισμένον και τρέχον καθημερινώς τον κίνδυνον να εξαφανισθή. + +Η χρήσις του ποσού τούτου δύναται να διαιρεθή εις τρεις +παραγράφους: + +α') Εις ποσά αφιερωθέντα εν τω χρηματιστηρίω του Λονδίνου προς +έκδοσιν, υπηρεσίαν και απόσβεσιν των δανείων. — Τα ποσά ταύτα +ανέρχονται εις 496,220 Λ. ήτοι σχεδόν εις το ήμισυ του όλου +διαθεσίμου ποσού. + +β') Εις ποσά αφιερωθέντα εν τε τη Αγγλία και ταις Ηνωμέναις +Πολιτείαις προς στρατιωτικάς και ναυτικάς προπαρασκευάς. — Εκ των +χρημάτων τούτων 392,600 Λ. ουδεμίαν σχεδόν ωφέλειαν ηρύσθη η Ελλάς. + +γ') Εις χρήματα περιελθόντα εις τας χείρας της Ελληνικής +κυβερνήσεως ή χρησιμεύσαντα εις πληρωμήν συναλλαγμάτων αυτής, το +όλον 232,558 Λ. + +Τα τρία ταύτα κεφάλαια συμποσούνται εις 1,121,778 Λ. Αι υπόλοιποι +28,880 εχρησίμευσαν εις κάλυψιν των εξόδων των πληρεξουσίων και +άλλων τινών δαπανών. + +Εξετάσωμεν τα τρία ταύτα κεφάλαια διαδοχικώς. + + Χρήσις β' δανείου. + + _Παρ. Α'. Ποσά διατεθέντα εν τω χρηματιστηρίω του Λονδίνου._ + +Υπό τον τίτλον τούτον συμπεριλαμβάνονται: + +α') Οι κρατηθέντες τόκοι δύο ετών και το χρεωλύσιον ενός έτους, +ήτοι 220,000, καθώς και η προμήθεια των εκδοτών Ρικάρδων, η +ανερχομένη, ως γνωρίζομεν, εις 64,000 (3% επί του ονοματικού +κεφαλαίου 2% επί των πληρωμένων τόκων). + +β') 212,20 Λ. αφιερωθείσαι εις εξαγοράν ομολογιών. + +Και καθ' όσον μεν αφορά εις τα πρώτα ποσά, δεν δύναμαι να προβάλω +πολλάς αντιρήσεις. Ανάλογοι τόκοι ετέθησαν κατά μέρος κατά την +έκδοσιν του α' δανείου. Επίσης η προμήθεια των Ρικάρδων, ήτις +τοσαύτας εξήγειρε διαμαρτυρίας(56), δεν πρέπει να θεωρηθή ως +υπερβολική• ίσως μόνον έδει να περιοριστή εις δύο τοις εκατόν. Όταν +όμως έρχηταί τις εις το ζήτημα της εξαγοράς των ομολογιών, πάσα +δικαιολογία παύει ούσα βάσιμος. + +Πράγματι, η εξαγορά εγένετο το μεν δυνάμει της συμβάσεως, το δε δι' +απλής πρωτοβουλίας της τετραρχίας. + +Και δυνάμει του συμβολαίου του β' δανείου, η Ελλάς ώφειλε να +εξαγοράση 250,000 λιρών ομολογίας του α' δανείου, και τούτο ίνα +υπερτιμηθώσι τα Ελληνικά χρεώγραφα και εδραιωθή η πίστις του +Ελληνικού κράτους. — Εις την τρέχουσαν τιμήν της αγοράς +εξηγοράσθησαν ομολογίαι ονοματικής αξίας 250,000 Λ. αντί 113,200 Λ. + +Νυν είνε προφανές ότι τοιαύτη επιχείρησις ήτο θεωρητικώς μόνον +ορθή. Πρώτον, διότι, ότε εγένετο η σύμβασις, αι ομολογίαι του α' +δανείου ετιμώντο προς 60% (57) της ονοματικής αυτών αξίας, και +ήτο συνεπώς αυτόχρημα μωρία να εκδίδη τις ομολογίας προς 55 1/2, +διά να αγοράζη τοιαύτας προς 60. Δεύτερον, διότι ο όρος ούτος ήτο +εντελώς περιττός διά να επιτύχη το β' δάνειον, άτε αρκούντων των +άλλων δελεασμάτων. Τρίτον, όπερ και κύριον, διότι η Ελλάς είχε +χρείαν αμέσου επικουρίας, και ηδύνατο να αναβάλη μέχρι της +απελευθερώσεως την μέριμναν περί αποσβέσεως του δημοσίου αυτής +χρέους. Ανάγκη λοιπόν να παραδεχθώμεν, ότι η εξαγορά τοσούτων +ομολογιών ωρίσθη εν τη συμβάσει μόνον και μόνον διότι εδίδετο ούτω +πως εις τους εντεταλμένους την εξαγοράν Ρικάρδους αφορμή νέων +μεσιτειών. + +Το σκάνδαλον επηυξήθη έτι μάλλον ότε, ανεξαρτήτως του συμβολαίου, η +τετραμελής επιτροπή, η αποσπάσασα από των χαλαρών χειρών των +Ελλήνων αντιπροσώπων την διαχείρισιν του δανείου, απεφάσισε να +προβή εις νέας εξαγοράς, αφιέρωσε δε εις τον σκοπόν τούτον 99,020 +λιρών (58). + +Η δοθείσα δικαιολογία ήτο ότι επεδιώκετο τοιουτοτρόπως η +αναχαίτισις της εκπτώσεως των ελληνικών αξιών. Δοθέντος όμως ότι η +έκπτωσις αύτη ωφείλετο ουχί εις την πληθώραν των Ελληνικών +χρεογράφων, αλλ' εις την επαπειλούσαν την Ελλάδα καταστροφήν, ήτο +πράγματι παράλογον να θέλη τις ν' αναχαιτίση την κατάπτωσιν ταύτην +αποστερών την Ελλάδα των μόνων μέσων, δι' ων η καταστροφή αυτής +ηδύνατο ν' αποτραπή. + +Η αλήθεια δε είνε ότι η περί ης ο λόγος εξήγησις ουχί μόνον βάσιμος +δεν ήτο, αλλ' ούτε καν εδίδετο καλή τη πίστει. Επεδιώκοντο πάντοτε +αι μεσιτείαι, ιδίως δε η ανύψωσις της αξίας των μετοχών, αίτινες +ήσαν εις χείρας των κ. κ. Ρικάρδων και των φίλων αυτών. Ούτοι, +ζημιούμενοι διά της εκπτώσεως των ομολογιών, ουχί μόνον ηξίουν ν' +αναβιβασθή τεχνητώς η τιμή αυτών (59), αλλά, και ότε τούτο +απεδείχθη ανεπαρκές, επέτυχον την εξαγοράν αυτών εις τιμήν πλέον ή +τριπλασίαν της τρεχούσης (60). + + + + _Παρ. Β'. Χρήματα δαπανηθέντα εις στρατιωτικάς και ναυτικάς +παρασκευάς._ + + + +Η β' αύτη παράγραφος απορροφήσασα 392,000 Λ. δύναται να υποδιαιρεθή +εις τρία τμήματα: + +I. Προμήθ. όπλων, πολεμεφόδ. και καννονίων = 77,000 Λ. +II. Κατασκευήν πλοίων εν Αγγλία και +διοργάνωσιν του επικουρικού +σώματος υπό τον Cochrane ..........= 160,000 Λ. +III. Κατασκευήν φρεγατών εν Αμερική . . = 155,600 Λ. + ___________ + 392,600 Λ. + +Εξετάσωμεν τα τρία ταύτα ζητήματα, ολίγα μέν τινα λέγοντες περί του +πρώτου, διεξοδικώτερον δε πραγματευόμενοι περί των ετέρων δύο. + +I. Προμήθεια όπλων, καννονίων και πολεμεφοδίων. + +Το τμήμα τούτο διαιρείται εις δύο κύρια κονδύλια: την προμήθειαν +των όπλων και των πολεμεφοδίων, ήτοι 57,000 Λ. και την αγοράν +καννονίων, άτινα εστοίχισαν 20,000 λιρών. + +_Η προμήθεια των όπλων_ εγένετο εν Αγγλία και δεν παρουσιάζει διά +το περιωρισμένον θέμα ημών ιδιάζον ενδιαφέρον (61). + +_Η αγορά των καννονίων_ εγένετο κατά διαταγήν της κυβερνήσεως, ήτις +ήθελεν αφ' ενός μεν ν' ανακαινίση τον οπλισμόν των φρουρίων, αφ' +ετέρου δε να οπλίση τον υπάρχοντα στόλον. Προς τούτο επεζητείτο η +ανταλλαγή των _ορειχαλκίνων καννονίων_ των ελληνικών φρουρίων, +ιδίως των του Ναυπλίου, προς σιδηρά τοιαύτα_ (62) εξ άλλου διά +τον οπλισμόν του στόλου διετάσσετο η αγορά ογδοήκοντα _ζευγαρίων +καννονίων σιδηρών_. + +Η επιτροπή, κατόπιν διαφόρων επεισοδίων, άτινα παραλείπομεν (63), +δεν ηδυνήθη να εκτελέση ειμή την δευτέραν των διαταγών τούτων. Πλην +και αυτά τα αγορασθέντα καννόνια δεν έφθασαν πάντα εις Ελλάδα. + +ΙΙ. Κατασκευή ατμοπλοίων εν Αγγλία. Εμφάνισις του Cochrane. + +Άμα σχεδόν τη ενάρξει του αγώνος, η ανάγκη ολίγων πολεμικών +ατμοπλοίων εγένετο καταφανής. Πάντες έβλεπον ότι, καίτοι η Ελλάς +δεν ήτο εις θέσιν διά πολλούς λόγους, ιδίως χρηματικούς, ν' +αντιπαρατάξη επί μακρόν στόλον ίσον προς τον του Σουλτάνου, ηδύνατο +εν τούτοις ν' αναδειχθή νικηφόρος, εάν το ποιόν ανεπλήρου τον +αριθμόν. Ατμόπλοια, φέροντα λ. χ. καννόνια 64 λιτρών, ήσαν ικανά να +επενέγκωσι την επιδιωκομένην ισορροπίαν, προσβάλλοντα εν καιρώ +γαλήνης τον ακίνητον Οθωμανικόν στόλον, διακόπτοντα τας +συγκοινωνίας και βοηθούντα παντοιοτρόπως τα πυρπολικά. + +Τας εξ ατμήρους στόλου προκυπτούσας ωφελείας εξέθηκεν από του 1823 +διά μακρού υπομνήματος, υποβληθέντος εις τον Βύρωνα, ο Frank Abney +Hastings (64). Το μόνον δε κώλυμα εις την εκτέλεσιν του εν λόγω +σχεδίου ήτο η έλλειψις επαρκών χρημάτων. Επομένως, ευθύς ως διά της +συνάψεως των δανείων το κώλυμα τούτο ήρθη, η τε Ελληνική κυβέρνησις +και η εν Λονδίνω επιτροπή σοβαρώς επελήφθησαν της συγκροτήσεως εν +Αγγλία ατμοκινήτου στολίσκου. + +Δυστυχώς και εν τη περιστάσει ταύτη, μάλλον ή εν άλλη, ανεφάνη η +αθλία επιρροή της τετραρχίας, η δε επιχείρησις, εφ' ης εβασίσθησαν +τόσαι χρυσαί ελπίδες, κατέληξεν εις αηδή καταστροφήν. + +Μόλις πράγματι απεφασίσθη η συγκρότησις του νέου στόλου, και πριν +έτι περατωθώσιν αι διαπραγματεύσεις της συνάψεως του β' δανείου, ο +γνωστός _φιλέλλην_ και μέλος της τετραρχίας κ. Ellice προέτεινε να +τω ανατεθή, αντί 10,000 Λ., η φροντίς της κατασκευής και οπλισμού +μιας κορβέττας 400 τόννων, ήτις έμελλε να φέρη το όνομα _Καρτερία_ +και να υπαχθή εις τας διαταγάς του Hastings. Των προτάσεων αυτού +γενομένων δεκτών, άμα τη εκδόσει του δανείου(65), ο κ. Ellice +ανέθηκε την κατασκευήν της _Καρτερίας_ εις τον ναυπηγόν Galloway, +όστις ανέλαβε την υποχρέωσιν να παρασκευάση το πλοίον μεθ' όλων των +αναγκαίων διά πλουν εντός του Αυγούστου 1825. Αλλ' ο κ. Ellice δεν +είχε φροντίση να ορίση εν τω συμβολαίω ποινικήν ρήτραν, ο ναυπηγός +έφερε μυρίας αναβολάς (66) και η _Καρτερία_ μετά πολλάς +περιπετείας (67) έφθασεν εν Ελλάδι μόνον κατά Σεπτέμβριον του +1826. Αλλά και τότε, ως εκ της αθλίας αυτής καταστάσεως, δεν +προσήνεγκε, καίτοι ο ηρωισμός του κυβερνήτου υπήρξε μέγας, ειμή +ελαχίστας υπηρεσίας. + +Αλλά τα της _Καρτερίας_ είναι μικρά παραβαλλόμενα προς τα κατόπιν +συμβάντα. + +Ολίγον μετά την έκδοσιν του δανείου η τετραρχία, χωρίς καν να +συμβουλευθή τους Έλληνας επιτρόπους(68), παρήγγειλεν εις τον +αυτόν κ. Galloway πέντε ατμοκίνητα, παραδοτέα εντός τεσσάρων ή +πέντε μηνών, αντί 110,000 Λ. + +Ήτο βεβαίως πολύ φρονιμώτερον ν' αγορασθώσι πλοία έτοιμα και +ευθηνότερον(69), τοσούτω μάλλον καθ' όσον η αποστολή του +στολίσκου ήτο τα μάλιστα κατεπείγουσα(70) και ουδεμία βεβαιότης +υπήρχεν ότι τα πλοία θα ώσι κατεσκευασμένα εντός του ωρισμένου +χρόνου. Πράγματι, πλην του ότι και πάλιν παρημελήθη η καταχώρισις +εν τω συμβολαίω ποινικής ρήτρας, ο Galloway ήτο άξιος πολύ μικράς +εμπιστοσύνης, καθ' ό έχων υιόν εν τη υπηρεσία του Μεχμέτ - Αλή, εν +τη υπηρεσία δηλαδή εκείνου, εναντίον του οποίου ακριβώς εγίνοντο αι +προπαρασκευαί(71). + +Οπωσδήποτε η κατασκευή πέντε ατμοπλοίων απεφασίσθη. Ολίγω +βραδύτερον αφίκετο εν Αγγλία ο Κόχραν, άρτι θαυματουργήσας εν Νοτίω +Αμερική και εγκαταλείψας κατόπιν διαφωνίας την υπηρεσίαν της +Βρασιλιανής κυβερνήσεως. Η τετραρχία εσκέφθη να προσλάβη αυτόν ως +διοικητήν του ατμοκινήτου στόλου, και κατόπιν πολλών υποσχέσεων +(72) έπεισε την ελληνικήν επιτροπήν, ην την φοράν ταύτην +συνεβουλεύθη, να υπογράψη μετά του Κόχραν συμβόλαιον, δι' ου ούτος +εχειροτονείτο _Ναύαρχος όλου του Επικουρικού στόλου_ μετ' ευρείας +δικαιοδοσίας (73) και αμοιβής χρηματικής Λ. 37,000 (74). + +Ατυχώς η εκλογή του Κόχραν, ήτις εχαιρετίσθη απανταχού ως απαρχή +βεβαίου θριάμβου, συνέτεινεν εις το να καταστώσιν άχρηστοι και αι +εις τα πέντε ατμοκίνητα αφιερωθείσαι 113,000 Λ., αίτινες +προστιθέμεναι εις τας 37,000, ας έλαβεν ο Κόχραν, ανήγαγον τα διά +ναυτικάς προπαρασκευας εν Αγγλία ματαίως δαπανηθέντα χρήματα εις +σύνολον 150,000 Λ. (75) + +Ιδού δε πώς: Ο Κόχραν άριστος ναυτικός είχε το αμάρτημα να θεωρή +εαυτόν μέγαν εφευρέτην. Κατώρθωσε δε να πείση τους κ. κ. Hobhouse, +Ricardo, Burdett και Ellice να εφαρμοσθή εις τα νέα πλοία νέον τι +σύστημα μηχανών υπ' αυτού εφευρεθέν. Τοιαύτη πρότασις ήτο τοσούτω +μάλλον απαράδεκτος, καθ' όσον η εφαρμογή των νέων μηχανών +προϋπέθετε και μεγάλας τροποποιήσεις εις τα ήδη ημιτελή σκάφη. Εν +τούτοις ο ατμήρης στολίσκος, η τελευταία ελπίς της Ελλάδος, εφάνη +εις τους εν Λονδίνω τραπεζίτας ουχί απρόσφορον έδαφος διά πρωτοφανή +πειράματα, και οι ναυπηγοί έλαβον διαταγάς να εκτελέσωσι πλοία και +μηχανάς κατά τα σχέδια του Κόχραν. + +Ποίον υπήρξε το αποτέλεσμα των πειραμάτων τούτων είναι γνωστόν εις +τους οπωσδήποτε μελετήσαντας την ελληνικήν επανάστασιν (76). + +Είχε παραγγελθή η κατασκευή πέντε ατμοκίνητων, δύο μεγάλων και +τριών μικρών (77). Εκ των πρώτων το έν, η _Επιχείρησις_, +κατώρθωσε ν' αποπλεύση εκ Λονδίνου, αλλά μόλις εξήλθε του Ταμέσεως +δεν ηδυνήθη ως εκ της εσφαλμένης κατασκευής να θαλασσοπορήση και +ολίγου δειν εβυθίζετο. Διασωθέν ως εκ θαύματος, υπό του +παρατυχόντος Αγγλικού πολεμικού Colombine, ερρυμουλκήθη εις +Plymouth, όπου έμεινε σχεδόν δύο μήνας εις χείρας των ναυπηγών. Αφ' +ου προσετέθησαν εις τα πλάγια μέρη του πλοίου παχύταται παγίδες και +ηλλάγη το πηδάλιον, ηδυνήθη τέλος να πλεύση. Αφικόμενον δε εις +Ελλάδα κατά Σεπτέμβριον του 1828 έμεινεν άχρηστον. Το δεύτερον των +μεγάλων πλοίων, ο _Ακαταμάχητος_, εκάη επί του Ταμέσεως κατά τας +δοκιμάς. + +Εκ δε των τριών μικρών έν μόνον, αλλαγείσης της μηχανής, έφθασε +τέλος εις Ελλάδα κατόπιν εορτής(78). Τα δύο άλλα μη δυνάμενα να +πλεύσωσιν εσάπησαν εις τα πρόθυρα του Λονδίνου. + +Ταύτα εν ολίγοις τα κατά τα εν Αγγλία ναυπηγηθέντα πλοία. Δεν είνε +υπερβολή να είπη τις ότι, εάν αι εις κατασκευήν ατμοκινήτων +αφιερωθείσαι 160,000 Λ. (4,000,000 φρ.) εχρησιμοποιούντο λυσιτελώς, +άλλη ίσως θα ήτο η τύχη του αγώνος κατά το 1826. Έτι δ' ευμενεστέρα +θα ήτο η τύχη των όπλων, εάν εις τα εν Αγγλία σκάνδαλα δεν +προσετίθεντο και τα εν Αμερική συμβάντα, περί ων είναι νυν καιρός +να ομιλήσωμεν. + +III. Ναυπήγησις Φρεγατών εν Αμερική. — Αποστολή Κοντοσταύλου(79). + +Η Ελληνική κυβέρνησις διά διατάγματος της 12/24 Αυγούστου 1824 +είχεν επιφορτίση τους εν Λονδίνω αντιπροσώπους αυτής να +προμηθευθώσιν ως τάχιστα 8 φρεγάτας 18 καννονίων εκάστην. Οι +αντιπρόσωποι έκριναν δικαίως ότι αι φρεγάται αύται ηδύναντο +εξαιρέτως να ευρεθώσιν εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, και απετάθησαν +διά πληροφορίας προς τον κ. Βαγιάρδ, πρόεδρον του φιλελληνικού +κομιτάτου και διευθυντήν του γνωστοτάτου ναυπηγικού καταστήματος +Leroy, Bayard και Σα. Ο κ. Βαγιάρδ απήντησεν ότι φρεγάτα 50 +καννονίων και 1500 τόννων, οίαι ήσαν αι των Ηνωμένων Πολιτειών, θα +εστοίχιζεν ακριβώς 247,500 δολλ. (1,237,500 φρ.) (80) και ότι ήτο +έτοιμος να εκτελέση τάχιστα τοιαύτην παραγγελίαν. + +Συνεπεία της προσφοράς ταύτης οι αντιπρόσωποι της Ελλάδος και η εν +Λονδίνω τετραρχία έπεμψαν κατά Μάρτιον 1825 εις Νέαν Υόρκην τον +Γάλλον στρατηγόν Lallemand (81), όπως συνεννοηθή μετά των κ. κ. +Leroy Bavard και Σας. Ούτοι (82) ανέλαβον να κατασκευάσωσιν αντί +του προρρηθέντος ποσού εις διάστημα έξ μηνών δύο φρεγάτας 50 +καννονίων, προσθέτοντες ότι εντός του αυτού χρόνου θα +κατεσκευάζοντο και έξ μικρότεραι φρεγάται, ούτως ώστε η παραγγελία +των 8 φρεγατών η δοθείσα υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως να εκτελεσθή +κατά γράμμα. + +Αλλ' αντί να εκτελέσωσι τας υποσχέσεις ταύτας οι Αμερικανοί +ναυπηγοί περιωρίσθησαν μόνον εις την παραγγελίαν δύο φρεγατών και +εις την αποστολήν συναλλαγματικών εις Λονδίνον. + +Εν τούτοις, οι εν Αγγλία αντιπρόσωποι της Ελλάδος βλέποντες τον +καιρόν παρερχόμενον, την αναχώρησιν των φρεγατών μη αναγγελλομένην +και τους κ. κ. Leroy, Bayard και Σαν μη δίδοντας σημεία ζωής, +έγραψαν προς τούτους διαπυνθανόμενοι, αλλά μόνην απάντησιν έλαβον +νέαν αίτησιν χρημάτων. _Είχον ήδη σταλή 155,000 λιρών_. Οι +αντιπρόσωποι τότε απελπίσαντες, έπεισαν τον εν Λονδίνω Χίον έμπορον +Α. Κοντόσταυλον, άνδρα γνωστόν διά τον πατριωτισμόν και την +τιμιότητα του, να μεταβή άκων εις Αμερικήν, όπως προσπαθήση να +επιτύχη δάνειον προς αποπεράτωσιν των δύο φρεγατών ή τουλάχιστον +όπως σώση την μίαν εξ αυτών θυσιάζων την άλλην (83). + +Ο Κοντόσταυλος, αφικόμενος εις Νέαν Υόρκην κατ' Απρίλιον του 1826, +ευρέθη προ καταστάσεως έτι χείρονος της προσδοκωμένης. Αι μεν +φρεγάται πολύ απείχον του να ώσιν αποπερατωμέναι, οι δε +κατασκευασταί εζήτουν διά την αποπεράτωσιν της μιας μόνον εξ αυτών +και διά διαφόρους άλλας απαιτήσεις 396,090 δολλ. (84) Εν +περιπτώσει δε μη πληρωμής ηπείλουν ότι θα επώλουν τας ημιτελείς +φρεγάτας εις δημοπρασίαν (85). Δοθέντος δε ότι κατά την εποχήν +εκείνην μία φρεγάτα και εν δίκροτον, παραγγελθέντα υπό της +Κολομβίας και της Σουηδίας και πωληθέντα εις δημοπρασίαν, είχον +εκποιηθή εις ευτελεστάτας τιμάς (προς 70,000 και 32,200 δολλ.), +υπήρχε πάσα πιθανότης ότι η πώλησις των Ελληνικών πλοίων θα +κατέληγεν εις παρομοίαν συμφοράν. + +Τότε ο Κοντόσταυλος άπελπις, ατελώς γνωρίζων την γλώσσαν της χώρας +εν η ευρίσκετο, άγνωστος εν μέσω εμπορικού κόσμου εχθρικώς +διακειμένου προς αυτόν, εκτεθειμένος εις μυρίας διαβολάς(86), +έλαβε την ευτυχή ιδέαν να μεταβή εις Ουασιγκτώνα και απευθυνθή εις +την Αμερικανικήν κυβέρνησιν. Διά δε του καλού καγαθού κ. Edward +Everett(87), μέλους του Κογκρέσσου, κατώρθωσε να παρουσιασθή εις +τον πρόεδρον των Ηνωμένων Πολιτειών Adams και ν' αποκαλύψη εις +αυτόν και εις τους υπουργούς του τα συμβάντα. Εν μέσω του +ανεπτυγμένου και φιλελληνικού κύκλου της Ουασιγκτώνος, ο Χίος +έμπορος εύρε τέλος συμπαθές ακροατήριον (88). Το τε εκτελεστικόν +και το νομοθετικόν σώμα τοσούτον εσκανδαλίσθησαν μανθάνοντα τα εν +Νέα Υόρκη διαπραττόμενα, ώστε δεν εδίστασαν να παραβώσι τας αρχάς +της ουδετερότητος ερχόμενα επίκουρα τη Ελλάδι. Δώδεκα ημέρας μετά +την άφιξιν του Κοντοσταύλου εις την πρωτεύουσαν, αι δύο Βουλαί +εψήφιζον την αγοράν του ετέρου των ελληνικών πλοίων, επιτρέπουσαι +ούτως εις το άλλο να περατωθή και να εκπλεύση (89). + +Αλλ' η υπόθεσις δεν έληξεν ενταύθα. Η Αμερικανική κυβέρνησις, άλλως +τε πολύ δικαίως, έδιδε διά την μίαν των φρεγατών μόνον 250,000 +δολλ., αι δε απαιτήσεις των κατασκευαστών ανήρχοντο, ως είδομεν, +εις 396,000 δολλ.(90). Συνεπώς και αυτής της μιας φρεγάτας ο +απόπλους καθίστατο αδύνατος. Προ τοιαύτης καταστάσεως ο +Κοντόσταυλος, πολύ φρονίμως και επιτηδείως πολιτευόμενος, έπεισε +πρώτον την κυβέρνησιν να μη προβή εις την αγοράν της μιας φρεγάτας, +εάν το αντίτιμον αυτής δεν ήρκει όπως περατωθή, και αποπλεύση η +άλλη, προς λύσιν δε των μετά των κατασκευαστών διαφορών προσέδραμεν +εις αιρετοκρισίαν. + +Αλλ' οι αιρετοκρίται, αντί να καταδικάσωσι τους κατασκευαστάς διά +την ασύγγνωστον αυτών διαγωγήν(91), την πρόδηλον απάτην ην +μετεχειρίσθησαν, όπως πείσωσι τους Έλληνας αντιπροσώπους ν' +αναθέσωσιν αυτοίς την κατασκευήν των πλοίων, και τον τρόπον δι' ου +παρεβίασαν την μίαν μετά την άλλην όλας αυτών τας υποχρεώσεις, +περιωρίσθησαν να υποβιβάσωσι τας απαιτήσεις των κατασκευαστών από +396,090 εις 156,856 δολλ. Δικαίως άρα ο δικηγόρος της Ελλάδος +Henry. D. Sedgwick είπεν εις τον πρόεδρον των αιρετοκριτών Jonas +Pratt• «Κύριε, επράξατε παν ό,τι ηδύνασθε ίνα καταστρέψητε έν έθνος +(την Ελλάδα) και ατιμάσητε έν άλλο (την Αμερικήν)»(92). + +Οπωσδήποτε δ' όμως η απόφασις αύτη, κατά τα άλλα άδικος και +επιζήμιος, έλυσε τουλάχιστον άκρως πολύπλοκον ζήτημα και επέτρεψεν +εις το έθνος ν' απoκτήση έν τουλάχιστον νέον πλοίον. Πράγματι η +φρεγάτα, _Ελλάς_ επονομασθείσα, ηδυνήθη ν' αποπλεύση εξ Αμερικής +και μετά πεντηκονθήμερον πλουν αφίκετο κατά Νοέμβριον του 1826 εις +Ναύπλιον. + +Το ευτυχές τούτο γεγονός, οφειλόμενον αποκλειστικώς εις τον ζήλον +και την ευθυκρισίαν του Κοντοσταύλου, όστις και την ζωήν του αυτήν +ερριψοκινδύνευσε κατά την επιστροφήν (93), εχαιρέτισε καταλλήλως +η εν Αιγίνη Διοικητική Επιτροπή, επισήμως εκφράσασα εις τον +Αλέξανδρον Κοντόσταυλον την ζωηράν ευγνωμοσύνην και τας εγκαρδίους +ευχαριστίας του Ελληνικού έθνους (94). Είναι δ' όμως λυπηρόν να +προσθέση τις, ότι πριν παρέλθωσιν ολίγα έτη, όχι μόνον πάσαι αι +προς την πατρίδα υπηρεσίαι του ευγενούς Χίου (95) είχον +λησμονηθή, αλλά και ούτος είδε δηλητηριαζόμενον τον υπόλοιπον βίον +του διά κακοβούλων νύξεων και παντοίων διαβολών (96). + + _Παρ. Γ'. Χρήματα περιελθόντα εις χείρας Ελληνικάς._ + +Εις το κεφάλαιον τούτο ανάγονται: + +182,400 Λ. σταλείσαι απ' ευθείας εις την Ελληνικήν κυβέρνησιν. + 13,108 Λ. » εις Ελλάδα διά του Γόρδωνος, + 3,350 Λ. σταλείσαι διά του Γεροστάθη προς βοήθειαν του + Μεσολογγίου, + 33,700 Λ. χρησιμεύσασαι εις πληρωμήν συναλλαγματικών της Ελληνικής + κυβερνήσεως(97). + +Διέφυγε λοιπόν τους όνυχας των Άγγλων και Αμερικανών κερδοσκόπων εκ +συνόλου 1,150,800 Λ., ποσόν 232,558, δηλαδή ποσόν μικρότερον των +308,000 Λ. του πρώτου δανείου (98). Ένθα αποδεικνύεται και πάλιν +η μεταξύ του φιλελληνικού κομιτάτου του αναλαβόντος την διαχείρισιν +του πρώτου δανείου και της μετέπειτα τετραρχίας διαφορά. Δυστυχώς +όμως η εν Ελλάδι γενομένη χρήσις και των χρημάτων του δανείου του +1824 και των απομειναρίων του δανείου του 1825 υπήρξεν η αυτή. +Περιεγράψαμεν ήδη μετά της προς αμαρτήσαντας ήρωας οφειλομένης +ευλαβείας την χρήσιν των πρώτων 308,000 Λ.(99)• είναι περιττόν δε +να επαναλάβωμεν την αυτήν περιγραφήν διά τας άλλας 230,000. Διά να +εννοήση τις όμως οποία υπήρξεν η ευθύνη των ανδρών ους αινιττόμεθα, +αρκεί να είπωμεν ότι εκ των περισωθέντων πέντε εκατομμυρίων φράγκων +η ιδιοτέλεια και τα εμφύλια πάθη δεν αφήκαν ούτε λεπτόν διά το +Μεσολόγγιον, και ότι, ότε επήλθε τέλος η ανυπέρβλητος ανάγκη να +δοθή ποιά τις βοήθεια εις την ηρωικήν εκείνην πόλιν, εδέησεν, +ουδενός των λογάδων εμπνέοντος εμπιστοσύνην, να διαβιβασθώσι τα εν +Λονδίνω υπολειπόμενα ψιχία του πλουσίου δείπνου (3,350 Λ.) δι' +απλού αστού, του εν Κερκύρα ιδιωτεύοντος Γεροστάθη. + +Συνοψίζοντες νυν τας τρεις παραγράφους, εις ας διηρέσαμεν την +χρήσιν του β' δανείου, ευρίσκομεν ότι αύται αποτελούσι σύνολον +1,121,778 Λ.(00 1) Είδομεν αφ' ετέρου ότι οι επίτροποι έσχον εις +την διάθεσιν αυτών ολικόν ποσόν 1,150,800 Λ.• μένει λοιπόν +υπόλοιπον 29,022 Λ. Ποία χρήσις εγένετο του ποσού τούτου; + +Πρώτον δι' αυτού εκαλύφθησαν τα έξοδα ταξειδίου και τριετούς εν +Ευρώπη διαμονής των διαφόρου επιτρόπων, ήτοι 11,600 Λ. + +Δεύτερον επληρώθησαν διάφορα μεγάλα (101) και μικρά έξοδα (102) +και εκαλύφθησαν μερικαί ζημίαι (103). + +Τρίτον έμεινεν υπόλοιπον εις χείρας των πληρεξουσίων Ορλάνδου και +Λουριώτη. Η εξακρίβωσις του υπολοίπου τούτου έδωκε μεν κατ' αρχάς +αφορμήν εις πλείστας λογομαχίας μεταξύ των δύο πληρεξουσίων και του +μετέπειτα διορισθέντος τοιούτου Σπανιολάκη, κατέληξε δε βραδύτερον +εις μακροτάτην δίκην, ήτις περιέπλεξεν εις βαθμόν απίστευτον την +υπόθεσιν, και ης η εξέτασις διαφεύγει εντελώς τον κύκλον της +παρούσης μελέτης (104). + +Ανασκοπούντες νυν τα κατά το δεύτερον δάνειον δυνάμεθα να είπωμεν: + +α'. Ότι ένεκα της κακής πίστεως των εν Λονδίνω τραπεζιτών και της +απειρίας ή της ακηδίας των Ελλήνων πληρεξουσίων μεγάλα ποσά, άτινα +έπρεπε να σταλώσι κατεπειγόντως εις Ελλάδα, έμειναν εν Αγγλία, +χρησιμεύσαντα μόνον εις το να προμηθεύσωσιν εις τους κ. κ. +Ρικάρδους και συντροφίαν μεσιτικά και μέσον απαλλαγής εις καλήν +τιμήν των ελληνικών ομολογιών, ας ούτοι είχον. + +β'. Ότι τα σπουδαία ποσά, τα αφιερωθέντα εις συγκρότησιν αξιομάχου +στόλου, εδαπανήθησαν ματαίως, καθ' ότι και αυτά τα περατωθέντα +πλοία αφίκοντο ότε ήτο πλέον αργά. + +γ'. Ότι ένεκα των τυφλών παθών των εν Ελλάδι τα πρώτα φερόντων, και +αυτά τα λείψανα των δανείων καταναλώθηκαν εις εμφυλίους και όχι εις +εθνικούς αγώνας (105). + +Καταλήγων δε τις εις τοιαύτα συμπεράσματα αγανακτεί έτι μάλλον +αναλογιζόμενος οποίοι ήσαν τότε οι κίνδυνοι, ους διέτρεχε το έθνος, +και οποία υπήρξεν η χρήσις τοσούτων εκατομμυρίων. + +Πρόχειρον δ' επιβεβαίωσιν τούτου παρουσιάζουσι και τα μέσα, εις ά +ηναγκάσθη ταχέως να προσδράμη η προσωρινή κυβέρνησις προς διάσωσιν +του Μεσολογγίου: + +Τη 24η Δεκεμβρίου 1825, απεφάσιζε την έκδοσιν νέου δανείου ενός +εκατομμυρίου διστήλων Ισπανικών. «Το δάνειον τούτο, έλεγεν η +προκήρυξις(106), ν' ασφαλισθή με την εγγύησιν του έθνους, δηλαδή +με την υποθήκην παντός είδους εθνικών κτημάτων εις οποιονδήποτε +μέρος της ελληνικής επικρατείας. — Το δάνειον να γίνηται κατ' +αναλογίαν των εν ταις επαρχίαις εθνικών κτημάτων και εκάστη +συνδρομή (Souscription) να μη υπερβαίνη τα 100,000 τάλληρα. — Η +υποθήκη να γίνηται, εις έκαστον ωρισμένον μέρος, διά δημοσίου +κηρύγματος εις τον προσφέροντα τα περισσότερα. — Η διάρκεια του +δανείου ορίζεται εις έξ έτη, μετά τα οποία η διοίκησις χρεωστεί να +πληρώση το κεφάλαιον και τόκον 8%, ειδέ μη να δίδη εις τον +δανειστήν την εντελή κυριότητα. — Η καταβολή του δανείου να γίνηται +το ήμισυ εις μετρητά, το δε άλλο ήμισυ εις εθνικάς ομολογίας ή εις +οποιασδήποτε διαταγάς πληρωτέας από το ταμείον. — Ο δανειστής να +καρπούται το υποθηκευμένον κτήμα, οφείλων μόνον ως πας ιδιοκτήτης +να πληρώνη εις το δημόσιον την δεκάτην». + +Του ιδιορρύθμου τούτου δανείου, αξίου δημοσιονομικού μουσείου, +αποτυχόντος, ως ην επόμενον (107), η εν Επιδαύρω Εθνική +Συνέλευσις έστρεψε τα βλέμματα αυτής προς τας Ιονίους νήσους, και +τη 7η Απριλίου 1826 ανέθηκεν(108) εις τους κ. κ. Δ. Ρώμαν, Π. Δ. +Στεφάνου και Κ. Δραγώναν την εξεύρεσιν εν Επτανήσω δανείου 100,000 +ταλλήρων ισπανικών, προς βοήθειαν του Μεσολογγίου και κινητοποίησιν +του στόλου (109). Δυστυχώς η κατάστασις ήτο τοιαύτη, ώστε παρ' +όλην την ελευθερίαν, ήτις εδίδετο εις τους πληρεξουσίους (110), +οι πράγματι φιλοπάτριδες εκείνοι άνδρες(111) ουδέν ηδυνήθησαν να +πράξωσι και πεσόντος του Μεσολογγίου ανεφάνησαν έτι φαεινότερον τα +οικτρά αποτελέσματα της διαχειρίσεως των Αγγλικών δανείων. + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' +Διαρρύθμισις των Δανείων της Ανεξαρτησίας. + + + +Η διασπάθησις των δανείων της ανεξαρτησίας επόμενον ήτο να φέρη συν +τοις άλλοις και την αναστολήν της υπηρεσίας αυτών. Η αναστολή αύτη +παρετάθη επί εξήκοντα και πλέον έτη, καθ' όλον όμως το μακρόν τούτο +διάστημα ουδέποτε η Ελλάς ηρνήθη, ως συχνάκις ελέχθη, τας +υποχρεώσεις αυτής. Η Ελλάς απ' εναντίας επεζήτησεν επανειλημμένως +να κανονίση τα του χρέους τούτου, ερχομένη εις συμβιβασμόν. Ως προς +δε την απότισιν του ονοματικού κεφαλαίου, ουδ' αυτοί οι +απαιτητικώτεροι των δανειστών ηξίουν αυτήν, αναλογιζόμενοι και τους +ασθενείς πόρους του κράτους και την ελαχίστην ωφέλειαν, ην ηρύσθη +τούτο εκ των δανείων, και κυρίως ότι η ελευθερωθείσα Ελλάς, καθ' ό +άλλη ή η συνάψασα τα δάνεια, είχεν ίσως το δικαίωμα ν' απαρνηθή +μέρος των υποχρεώσεων των κυβερνήσεων της επαναστάσεως, ή και +απάσας. + +Το τελευταίον τούτο απαιτεί τινας εξηγήσεις: + +Τα δάνεια συνήφθησαν αρχικώς υπό συνελεύσεων, εν αις +αντεπροσωπεύοντο πολλαί επαρχίαι, συμμετασχούσαι της επαναστάσεως, +αλλά μη ευτυχήσασαι ν' αποτινάξωσι τον ξένον ζυγόν(112). Ηρωτάτο +άρα αν ήτο δίκαιον ν' αποτίση το Ελληνικόν Βασίλειον τα χρέη +επαρχιών εισέτι Τουρκικών, και αν οι δανεισταί του 1824 και 1825 +δεν έπρεπε να θεωρηθώσιν ως κερδοσκόποι εν μέρει μόνον επιτυχόντες. +Πολλοί των ημετέρων προέβαλον το επιχείρημα τούτο (113) και εάν +μεν νομικώς είχον άδικον(114), πρακτικώς όμως αι αξιώσεις αυτών +ήτο δύσκολον να παραγνωρισθώσιν(115). + +Αλλά το ζήτημα παρουσιάζετο και άλλως. Ηδύνατό τις να ερωτήση ουχί +αν υπήρχε μονομερής, αλλ' αν υπήρχεν οιαδήποτε υποχρέωσις εκ μέρους +του Ελληνικού κράτους προς τους δανειστάς του 1824 και 1825. +Πράγματι προκύπτει το ερώτημα: αν δάνεια, συναφθέντα υπό +επαναστατικής κυβερνήσεως μη ανεγνωρισμένης υπό ξένων κρατών, +δύνανται να υποχρεώσωσι κράτος, όπερ συνεστάθη έτη τινά βραδύτερον. + +Το ζήτημα γίνεται αμέσως γενικώτερον, η δε λύσις αυτού, καθ' ημάς +τουλάχιστον, εύρηται εν τω εξής τύπω (formule), ον δίδει ο κ. +Πολίτης, εν τω περισπουδάστω αυτού έργω, _Τα δάνεια των κρατών κατά +το διεθνές δίκαιον_ (116): «Ότε μία κυβέρνησις, νόμω ή βία, +εγκαθίσταται εν τη αρχή, και γίνεται δεκτή ή τουλάχιστον ανεκτή υπό +του έθνους, αντιπροσωπεύει την χώραν και υποχρεοί αυτήν διά των +πράξεων, ας συνάπτει εν ονόματί της, αδιάφορον αν η κυβέρνησις αύτη +είναι ή ου ανεγνωρισμένη διπλωματικώς υπό των άλλων Δυνάμεων». + +Κατά την λύσιν ταύτην, ην θεωρούμεν oρθήν, αι πράξεις των +κυβερνήσεων της επαναστάσεως εδέσμευον τω ελευθερωθέν ελληνικόν +κράτος. Η δε λύσις αύτη επιβάλλεται τοσούτω μάλλον ενταύθα, καθ' +όσον υπάρχει και λόγος ηθικός προφανής (117) επιρρωννύων τους +νομικούς συλλογισμούς του κ. Πολίτου. Ουχ ήττον όμως το πράγμα +μένει αμφισβητήσιμον (118), είναι δε μεγάλη τιμή διά την Ελλάδα, +ότι ουδέποτε εξεμεταλλεύθη τας επί του ζητήματος τούτου αμφιβολίας, +διά ν' αποκλείση τους δανειστάς αυτής. + +Τουναντίον μάλιστα αρχήθεν αι Ελληνικαί κυβερνήσεις, αναγνωρίζουσαι +επισήμως τας υποχρεώσεις των, επεζήτησαν παντί σθένει +ικανοποιητικόν δι' αμφότερα τα μέρη συμβιβασμόν. + +Ούτως από της 8 Απριλίου 1827, η εν Τροιζήνι Εθνική Συνέλευσις +εψήφισε την σύναψιν δανείου πέντε εκατομμυρίων διστήλων +_πραγματικών_, ου η διαπραγμάτευσις ανετίθετο εις τον Κυβερνήτην. +Το δε ψήφισμα δηλοί ρητώς, ότι το δάνειον τούτο θέλει συναφθή άνευ +ζημίας των δύο προηγουμένων δανείων και θέλει μάλιστα συντελέση εις +πληρωμήν των τόκων αυτών. Ολίγω βραδύτερον η εν Άργει Δ' Εθνική +Συνέλευσις εθέσπιζε τη 26 Ιουλίου 1829, «Ότι η Κυβέρνησις θέλει +ασχοληθή όσον το συντομώτερον εις το εξωτερικόν χρέος, έχουσα υπ' +όψιν το παρουσιασθέν σχέδιον περί αυτού του αντικειμένου. Βαίνουσα +εις την δικαιοσύνην και την επιείκειαν θέλει προχωρήση εις +συμβάσεις μεθ' όσων έχουσιν αποδεικτικά των δανείων του 1824 και +1825, προσπαθούσα να τελειώση αυτήν την διαπραγμάτευσιν διά να +λυτρωθώσιν εντίμως και το έθνος από το γενικόν χρέος του, και τα +εθνικά κτήματα από του να είναι εις υποθήκην αυτού του +χρέους(119)». + +Το δε σχέδιον, ό αινίσσεται το ψήφισμα, έχει ως εξής: + +Το Πανελλήνιον είχεν αναθέση εις επιτροπήν, συγκειμένην από τον +Ζωγράφον, τον Παπαδόπουλον και τον Κοντουμάν, την εξέτασιν της +καταστάσεως των δανείων και την εξεύρεσιν σχεδίου προς απόσβεσιν +αυτών. + +Η επιτροπή εκείνη υπέβαλε την σχετικήν έκθεσιν τη 2 Απριλίου 1829. +Εν τη εκθέσει ταύτη, μετά πλήρη ανάλυσιν της τότε καταστάσεως των +χρεών, η επιτροπή εξετάζουσα το _μέγα πρόβλημα της αποσβέσεως_ +παρατηρεί ότι, ενώ αφ' ενός η προ 6 - 7 ετών επανάληψις της +υπηρεσίας των δανείων είναι αδύνατος, αφ' ετέρου, εφ' όσον δεν +εκτελείται η πληρωμή των τόκων, και η πίστις της Ελλάδος θέλει +ελαττωθή και το χρέος αυτής γίνεται βαρύτερον. + +Όθεν η εξεύρεσις συνδυασμού τινος επεβάλλετο. Πολλά δε σχέδια είχον +προταθή. Εκ τούτων το σπουδαιότερον συνίστατο α') εις το να +εξαγορασθή ικανή ποσότης του χρέους προς 20% περίπου• β') εις το να +κηρυχθή το έν τρίτον του υπολοίπου χρέους _μόνιμον_(120) με τόκον +5%, τα δε άλλα δύο τρίτα να εξοφληθώσι χωρίς τόκον και διά +κληρώσεως, εις διάστημα 50 - 100 ετών, κατά το περί αναβαλλομένων +χρεών σύστημα της Ολλανδίας. + +Επί τούτοις η επιτροπή παρατηρεί ορθώς, ότι άνευ νέου δανείου δεν +θα είναι δυνατή η εξαγορά ικανής ποσότητος μετοχών, εάν δε το νέον +δάνειον συναφθή, αι ομολογίαι των προηγουμένων δανείων θα τιμώνται +περισσότερον των 20% της αρχικής αξίας. + +Ως προς το β' μέρος του σχεδίου, η επιτροπή νομίζει ότι τούτο δεν +πρέπει να ληφθή υπ' όψιν, διότι, πλην του ότι δι' αυτού αθετούνται +αι υποσχέσεις της Ελλάδος, το σχέδιον τούτο δεν θα γίνη δεκτόν υπό +των δανειστών. Εις αντικατάστασιν του απορριπτομένου η επιτροπή +προτείνει νέον σύστημα αρκετά περίεργον: ήτοι αφ' ενός μεν να γίνη +μετά των δανειστών συμβιβασμός, δι' ου η κυβέρνησις θα τοις πληρώνη +2% του _πραγματικού κεφαλαίου_, αφ' ετέρου δε να δανεισθή η +Ελληνική κυβέρνησις προς 5% 444,960 Λ., ας να δανείση εις διαφόρους +κοινότητας, επαρχίας και ευυπολήπτους κτηματικούς προς 8%. +Δανείζουσα δε εις τόκον ανώτερον εκείνου, εφ' ώ εδανείσθη, η +κυβέρνησις θα έχη καθαρόν ετήσιον εισόδημα 35,596 Λ., δι' ων θα +δύναται να πληρώνη τον συμβατικόν τόκον των 2% (ήτοι 25,052) και να +εξαγοράζη εν τη αγορά ποσόν ομολογιών, όπερ θα βαίνη αυξανόμενον +εφ' όσον διά του χρεωλυσίου το διά τους τόκους απαιτούμενον ποσόν +θα βαίνη ελαττούμενον. Κατά μακροσκελείς και λεπτομερείς +υπολογισμούς, τα δάνεια της επαναστάσεως θ' απεσβέννυντο +τοιουτοτρόπως εντός 42 ετών. + +Καθ' όσον αφορά δε εις την απόσβεσιν του νέου δανείου, η επιτροπή +ολίγον εμερίμνα, ούσα πεπεισμένη ό,τι ως εκ των αδιακόπως +αυξανομένων προσόδων του δημοσίου ταμείου, αύτη θα ήτο λίαν +εύκολος. + +Τοιούτον σχέδιον δεν χρήζει καν ανασκευής, παρατίθεται δ' ενταύθα +απλώς χάριν αρχαιολογικής περιεργίας (121). Μετ' ολίγον χρόνον +όμως προετείνετο σχέδιον πολύ σοβαρώτερον, το της αποσβέσεως των +δανείων της ανεξαρτησίας διά παραχωρήσεως εις τους δανειστάς μέρους +των εθνικών κτημάτων της Γαστούνης (122). Τοιαύτη δε λύσις, ην +παρεδέχθη κατ' αρχήν και η εν Προνοία _κατ' επανάληψιν_ δ' εθνική +συνέλευσις (123), ήθελεν είναι η ευτυχεστέρα πασών, καθ' όσον αι +μεν εθνικαί γαίαι ήσαν τότε τόσον άφθονοι, ώστε ο συμβιβασμός δεν +θα εστοίχιζε σχεδόν τίποτε εις την Ελλάδα, η δε ενδεχομένη άφιξις +ολίγων ξένων γεωργών θα ήτο υπό πάσαν έποψιν ευεργετική διά την +χώραν. Δυστυχώς αι τρεις προστάτιδες Δυνάμεις, αίτινες είχον +αποφασίση, ουχί άνευ δισταγμών, να εγγυηθώσι το δάνειον των 60 +εκατ., του οποίου η υπηρεσία έπρεπε να γίνηται διά των πρώτων +εισοδημάτων του Ελληνικού κράτους, και αίτινες δεν ήθελον να +ελαττωθώσι ποσώς τα εισοδήματα ταύτα, εδήλωσαν επισήμως τη +εθνοσυνελεύσει, ότι προ της αφίξεως των αντιβασιλέων _ουδεμία +πώλησις των εθνικών γαιών έπρεπε να γίνη, ουδ' ώφειλε να γίνη +δεκτόν ουδέν μέτρον δυνάμενον να γεννήση οικονομικάς δυσχερείας εις +το νέον κράτος_ (124). + +Υπ' αναλόγων σκέψεων φερομένη η αντιβασιλεία δεν έσπευσε να έλθη +εις τον μόνον δυνατόν συμβιβασμόν τον διά παραχωρήσεως εθνικών +γαιών, ολίγα δε έτη αργότερον πας συμβιβασμός κατέστη αδύνατος. +Διότι αφ' ενός μεν οι προϋπολογισμοί ήσαν τόσον ισχνοί, ώστε +αύξησις έστω και ενός εκατομμυρίου κατ' έτος αντεστοίχει προς +αύξησιν περίπου 8%. Επί πλέον δε και κυρίως η αναγνώρισις των χρεών +της επαναστάσεως θα συνεπέφερεν άλλα βάρη, προϋποθέτουσα την +επανάληψιν της εν τω μεταξύ διακοπείσης υπηρεσίας του δανείου των +60 εκατομμυρίων, περί ου εκτενής μετέπειτα θα γίνη λόγος. + +Η κατάστασις αύτη παρετάθη κατ' ανάγκην καθ' όλην την βασιλείαν του +Όθωνος• εν τούτοις όμως ο κανονισμός των χρεών της επαναστάσεως +καθίστατο οσημέραι μάλλον απαραίτητος, και τούτο διά πολλούς +λόγους, (125) ων οι κυριώτεροι είναι οι εξής: + +α') Τα δάνεια της επαναστάσεως συναφθέντα υπό κυβερνήσεων, των +οποίων αι πράξεις υπό νομικήν έποψιν εδέσμευον ημάς, είχον +οπωσδήποτε χρησιμεύση εις την αποκατάστασιν της εθνικής ημών +ανεξαρτησίας και η συνομολόγησις αυτών ωφείλετο εν πολλοίς εις το +τότε εν Ευρώπη κρατούν φιλελληνικόν πνεύμα. Η μη αναγνώρισις των +δανείων τούτων ήτο συνεπώς κηλίς (126), την οποίαν ωφείλομεν +τοσούτω μάλλον ν' αποσβέσωμεν, καθόσον η παράτασις της καταστάσεως +προεκάλει, ή εδικαιολόγει, μυρίας κατά του ημετέρου έθνους +μεμψιμοιρίας και συκοφαντίας (127). + +Εκτός των _ηθικών_ τούτων λόγων υπήρχον υπέρ του συμβιβασμού και +λόγοι _υλικοί_. + +Η πρώτη ημών χρεοκοπία, αποκλείουσα την Ελλάδα από των +χρηματιστηρίων της Δύσεως, εστέρει το αρτιπαγές κράτος της +χρησιμωτέρας των αρωγών, της πίστεως (128). Και τω όντι, άνευ +ξένων χρημάτων, ούτε δημόσια έργα δύνανται να γίνωσιν, ούτε αι +συγκοινωνίαι να βελτιωθώσιν, ούτε τράπεζαι να δημιουργηθώσιν, ούτε +αυταί αι ιδιωτικαί επιχειρήσεις να προοδεύσωσιν. Προς τούτοις άνευ +δανείου είναι αδύνατον χώρα τις να παρασκευαστή ναυτικώς και +στρατιωτικώς. + +Την σήμερον, πολλοί, βλέποντες πού κατέληξεν η χρήσις ή μάλλον η +κατάχρησις των δημοσίων δανείων, μακαρίζουσι την εποχήν, καθ' ην +τοιαύτα δάνεια δεν ηδύναντο να συναφθώσιν. Άλλη δ' όμως, και πολύ +δικαίως, ήτο η αντίληψις των ανδρών της εποχής εκείνης, μη +δυναμένων μήτε κοινωφελή έργα να επιχειρήσωσιν, μήτε αιφνιδίους +ανάγκας ν' αντιμετωπίσωσιν. Τούτ' ακριβώς εγένετο καταφανές κατά +την μεγάλην επανάστασιν της Κρήτης, ότε το κράτος επιέζετο δεινώς +και υπό της ανάγκης του συντηρείν τους εδώ καταφυγόντας Κρήτας και +υπό του φόβου τουρκικής επιθέσεως. + +Προς τούτοις οι καθ' έξιν μακαρίζοντες τα παρελθόντα, αληθείς +laudatores temporis acti, σφάλλονται νομίζοντες ότι τότε το +Ελληνικόν κράτος δεν ηδύνατο να συνάψη δάνεια. Η αλήθεια είναι ότι +δεν ηδύνατο μόνον να συνάψη δάνεια εν Ευρώπη. Ο περιορισμός δ' +ούτος του κύκλου της πιστωτικής αγοράς, αντί να εμποδίση την +σύναψιν δανείων, καθίστα απλώς ταύτα επαχθέστερα. Τούτο μαρτυρεί +και η μακρά σειρά των εσωτερικών και βαρέων δανείων, των +συναφθέντων από του 1863 μέχρι του 1878. Πολλοί δε των ημετέρων +αναγνωστών θα ενθυμώνται ότι μεταξύ των επιχειρημάτων των φερομένων +τότε υπέρ εξωτερικού δανείου ήτο, ότι τοιούτον δάνειον, +συναπτόμενον εν ευρυτέρα αγορά, θα επέτρεπε την μετατροπήν των +επαχθών εσωτερικών χρεών. + +Ούτως εχόντων των πραγμάτων, απορεί τις βλέπων, ότι ο συμβιβασμός +ανεβλήθη επί μακρόν. Αλλά και η αναβολή αύτη εξηγείται πολλαπλώς. +Πρώτον διότι μέχρι της μεταπολιτεύσεως τοιούτος συμβιβασμός ήτο, ως +είδομεν, πράγμα αδύνατον• από του 1863 η εύρεσις λύσεώς τινος +εφαίνετο τη αληθεία ευχερεστέρα, και διότι επήλθεν οριστικός +συμβιβασμός διά το δάνειον των τριών προστατίδων Δυνάμεων, και +διότι ο εθνικός πλούτος είχεν αναπτυχθή, και διότι τέλος η ανάγκη +της ανοίξεως των πυλών των ξένων χρηματιστηρίων εγένετο εις άκρον +αισθητή. Αλλά τότε το ζήτημα περιεπλάκη και πάλιν, αναφανεισών δύο +νέων δυσκολιών: α') της Ελληνικής απαιτήσεως να συνδεθή η +αναγνώρισις των παλαιών δανείων μετά της συνάψεως νέου τοιούτου, +και β') των παραλόγων αξιώσεων ξένων τινών ομολογιούχων. Οι ξένοι +ούτοι ομολογιούχοι ήσαν Ολλανδοί τινες, οίτινες αγοράσαντες προς +κερδοσκοπίαν μέγα μέρος των ομολογιών των δανείων της επαναστάσεως +(129) προσεπάθουν μετά προφανούς κακής πίστεως να εκμεταλλευθώσι +την ανάγκην, ην η Ελλάς είχε των Ευρωπαϊκών Χρηματιστηρίων (130). + +Εν τούτοις τα έτη παρήρχοντο, κατ' ανάλογον δε όρον η θέσις της +Ελλάδος επεδεινούτο, καθ' ότι αφ' ενός μεν τα οφειλόμενα ποσά διά +του ανατοκισμού επολλαπλασιάζοντο, αναπτυσσομένων δ' αφ' ετέρου +ταχέως των πόρων του κράτους, οι δανεισταί, φυσικώ τω λόγω, +εγίνοντο απαύστως απαιτητικώτεροι. + +Ήτο απαραίτητος λοιπόν ανάγκη να μη εξακολουθή παρατεινομένη +τοιαύτη κατάστασις. Τούτο άριστα κατενόησεν ο τότε νεώτατος εν +Λονδίνω επιτετραμμένος κ. Γεννάδιος, όστις, διπλωμάτης δεξιός, +κάτοχος της αγγλικής άριστος, δεινός του καλάμου χειριστής, +κατέπεισε δι' εκθέσεων και δι' άρθρων την τε ελληνικήν κυβέρνησιν +(131) και τον αγγλικόν κόσμον, ότι κοινόν είχον συμφέρον να +έλθωσιν εις συμβιβασμόν. Άπαξ δ' επιτυχών τούτο, κατώρθωσε το έτι +δυσχερέστερον, να επιτύχη συμβιβασμόν ικανοποιητικόν διά τους +δανειστάς και μη παραβλάπτοντα τα συμφέροντα του κράτους. + +Τα μέχρι τούδε λεχθέντα και η μεγάλη υπηρεσία, ην ο κ. Γεννάδιος +προσήνεγκε τότε εις την Ελλάδα, θα κατανοηθώσι κάλλιον, +εξεταζομένων λεπτομερέστερον των περί συμβιβασμού διαπραγματεύσεων. + +Αι διαπραγματεύσεις αύται, αίτινες καθ' όλην την βασιλείαν του +Όθωνος είχον θεωρητικόν χαρακτήρα, ήρξαντο, άμα τη μεταπολιτεύσει +και δι' ους λόγους εξεθέσαμεν, να λαμβάνωσι σάρκα και οστά. Δεν +είχεν ακόμη κατέλθη ο βασιλεύς Γεώργιος, και οι εν Λονδίνω +δανεισταί συνήρχοντο, εν δε ταις Αθήναις διεξήγετο περί του +ζητήματος ζωηρός δημοσιογραφικός αγών (132). Εχρειάσθησαν όμως +εισέτι τρία έτι πριν η Ελλάς προβή εις επίσημα προς τους δανειστάς +διαβήματα. + +Πράγματι τω 1866, διά πρώτην φοράν, ο υπουργός των οικονομικών κ. +Χρηστίδης διεβίβασε, διά του γενικού προξένου της Ελλάδος κ. +Σπάρταλη, εις τον εν Λονδίνω αντιπρόσωπον των ομολογιούχων Κ. +Μέρλιν τας εξής προτάσεις: α') ελάττωσιν του οφειλομένου κεφαλαίου +εις δεκαέξ εκατ. δραχμών, και εξόφλησιν του ποσού τούτου εις 36 +έτη, δι' ενιαυσίας δόσεως 960,000 δρ., ων αι 800,000 +αντιπροσωπεύουσιν τόκον 5%, και αι 160,000 χρεωλύσιον 1%• β') +σύναψιν δανείου 25 εκατ. δρ. + +Εις απάντησιν οι ομολογιούχοι προέτειναν εις τον κ. Κεχαγιάν, όστις +εν τω μεταξύ είχε διαδεχθή τον κ. Χρηστίδην: α') να μετατραπή το +παλαιόν χρέος εις νέον χρέος 800,000 Λ. προς 8%• β') να συναφθή +νέον δάνειον ονοματικής αξίας 1,100,000 εκδιδόμενον προς 80% (ήτοι +πραγματικής αξίας 880,000 Λ.), και φέρον 8% επί του ονοματικού +κεφαλαίου• γ') να ορισθή κατάλληλον χρεωλύσιον, όπως τα δύο δάνεια +ταύτα αποσβεσθώσιν εντός ωρισμένης προθεσμίας. + +Τας προτάσεις ταύτας η Ελληνική κυβέρνησις δεν εθεώρησεν αποδεκτάς, +επειδή δ' όμως ως εκ της Κρητικής επαναστάσεως είχομεν μεγάλην +ανάγκην δανείου, αι προτάσεις δεν απερρίφθησαν επισήμως (133) και +ο τότε διορισθείς εν Λονδίνω Έλλην πρεσβευτής αείμνηστος Π. Βράιλας +Αρμένης έλαβεν εντολήν να επιδιώξη ερρωμένως τον συμβιβασμόν +(134). Ο Βράιλας αφικόμενος εν Λονδίνω ευρέθη προ της εξής +καταστάσεως (135): Το χρεωστούμενον ποσόν ανήρχετο εις 7,446,150 +Λ. Σ., συνιστάμενον εκ + +α') 550,000 Λ. ομολογιών του δανείου του 1824. +β') 646,250 Λ. τόκων των ομολογιών τούτων από του 1845 και + εντεύθεν. +γ') 1,707,000 Λ. ομολογιών του 1825. +δ') 2,050,000 Λ. τόκων τούτων από του 1846 και εντεύθεν. +ε') 2,492,900 Λ. τοκομεριδίων 1826 - 1845 επισυνημμένων εις τας + ομολογίας. + __________ + 7,446,150 Λ. + +Αντί τούτων οι Άγγλοι ηρκούντο εις 900,000 Λ. προς 8%. Επειδή δ' +όμως έβλεπον ότι η Ελληνική κυβέρνησις ηδυνάτει να πληρώση αμέσως +υψηλούς τόκους, προέτειναν την εφαρμογήν του συστήματος του +προοδευτικού τόκου (136). + +Εις απάντησιν η Ελληνική κυβέρνησις αντιπροέτεινε την σύστασιν +παγίου κεφαλαίου 700,000 προς 8%• εν η δε περιπτώσει οι +ομολογιούχοι προετίμων χρεωλυτικόν δάνειον, η Ελλάς εδήλου ότι ήτο +ετοίμη να επιτρέψη την αύξησιν της σχετικής αξίας του κεφαλαίου και +την ελάττωσιν του τόκου, χωρίς όμως να διαταραχθή το εκ Λ. 56,000 +ετησίως πληρωθησόμενον ποσόν (137). + +Τας προτάσεις ταύτας παρεδέχθησαν με μικράς παραλλαγάς (138) οι +Άγγλοι, οίτινες κατά κανόνα επιδιώκουσι προ πάντων την μη +διαιώνισιν των υποθέσεων• η σύμβασις υπεγράφη και εψηφίσθη μάλιστα +εις πρώτην ανάγνωσιν, ότε αλλεπάλληλοι πτώσεις κυβερνήσεων εν +Αθήναις εματαίωσαν τα πάντα (139). + +Ο νέος υπουργός των οικονομικών Βαλασσόπουλος, ανήρ περιωρισμένων +βλέψεων, δεν διέβλεπε το επάναγκες του συμβιβασμού, αλλ' +αντιληφθείς της ζωηράς επιθυμίας των Άγγλων να λυθή το ζήτημα άπαξ +διά παντός, ενόμισεν επιτήδειον να εξαρτήση την κύρωσιν της +συμβάσεως εκ της συνάψεως νέου δανείου. Η νέα αύτη εφαρμογή της +τόσον βλαψάσης την Ελλάδα στρεψοδίκου μεθόδου (140) εις τας μετά +των δανειστών σχέσεις, εξηρέθισε τους Άγγλους εις τον ύπατον +βαθμόν, εστέρησε δε ημάς ανελπίστου τύχης προς εμπέδωσιν των +ημετέρων οικονομικών και εδικαιολόγησε τους Ολλανδούς, οίτινες καθ' +όλας τας διαπραγματεύσεις δεν έπαυσαν εμπαίζοντες ή υβρίζοντες τους +Άγγλους διά την μακροθυμίαν αυτών (141). + +Η απογοήτευσις του αγγλικού κοινού υπήρξε μεγίστη και επί τρία έτη +το ζήτημα εφάνη λησμονηθέν, ότε, κατ' Αύγουστον 1871, ο κ. +Σωτηρόπουλος έγραψεν εις τον Βράιλαν εμπιστευτικήν επιστολήν, εν η +ανεγνώριζε την ανάγκην του συμβιβασμού, εδείκνυεν όμως πόσον +δύσκολον θα ήτο εις τον Ελληνικόν προϋπολογισμόν βεβαρημένον ήδη με +ενιαυσίαν υπηρεσίαν 5,700,000 δρ. (αντιπροσωπευουσών κεφάλαιον 44 +εκατ.), να υποστή νέαν αφαίμαξιν 60,000. Λ.. Προέτεινε λοιπόν ο κ. +Σωτηρόπουλος να συμβιβασθώσι τα αντίθετα ταύτα συμφέροντα διά της +συνομολογήσεως δανείου 100 εκατ., εξ ων τα τριάκοντα θ' αφιερούντο +εις απότισιν των χρεών της επαναστάσεως, τα δε 70 άλλα εις +απόσβεσιν των εσωτερικών χρεών, του κυμαινομένου χρέους και άλλων +υποχρεώσεων της κυβερνήσεως. + +Κατόπιν των προ τριετίας συμβάντων τοιούτος συμβιβασμός ήτο +αδύνατος. Ουχ ήττον όμως δύο μήνας βραδύτερον η κυβέρνησις έπεμπεν +εις Λονδίνον τον κ. Οικονομίδην, όπως επιδιώξη συμβιβασμόν επί τη +βάσει των διαπραγματεύσεων του 1867. + +Η αποστολή του κ. Οικονομίδου (142), συνδεδυασμένη μετά σχεδίου +ιδρύσεως κτηματικής Τραπέζης (143), παρετάθη ανεπιτυχώς επί τρία +διαδοχικά υπουργεία, η δε υπόθεσις δεν είχε κάμη ουδ' έν βήμα προς +τα εμπρός, ότε ανεφάνη ο κ. I. Γεννάδιος. + +Ούτος ευρίσκετο ομολογουμένως εις δυσκολωτέραν θέσιν ή οι +προκάτοχοι αυτού. Η ημετέρα διαγωγή κατά το 1868 είχε ψυχράνη πάσαν +καλήν διάθεσιν. Το χρεωστούμενον ποσόν ηυξάνετο ταχύτατα• είχεν ήδη +φθάση εις 8,428,975 Λ., ότε, κατά το 1875, ο κ. Γεννάδιος έγραφε +την μακράν αυτού έκθεσιν. Αι πρόοδοι του Ελληνικού κράτους ήσαν +καταφανείς και η εξόγκωσις των ελληνικών προϋπολογισμών έτι +καταφανεστέρα. Τέλος η ανάγκη της εισροής εν Ελλάδι ξένων κεφαλαίων +κατεδεικνύετο οσημέραι επιτακτικωτέρα, τοσούτω μάλλον καθ' όσον η +παρασκευή οπωσούν αξιομάχου στρατού και στόλου ήτο, εν πλήρει +ανατολική κρίσει, ζήτημα ζωής και θανάτου (144). + +Οι ταύτα βλέποντες Άγγλοι εζήτουν την αναγνώρισιν παγίου κεφαλαίου +1,500,000 Λ. προς 5%, ήτοι την ετησίαν παραχώρησιν 75,000 Λ. + +Ο κ. Γεννάδιος(145) αντιπροέτεινε την αναγνώρισιν κεφαλαίου +1,200,000 προς 5%, και μετά χρεολυσίου (146). Κατώρθωσε δε να +γίνωσιν αι προτάσεις του ασπασταί υπό τε της Ελληνικής κυβερνήσεως +και των Άγγλων ομολογιούχων παρά τας διαμαρτυρίας του Drucker. Αι +δε διαπραγματεύσεις, καθ' ας η Ελληνική κυβέρνησις αντεπροσωπεύθη +και υπό δευτέρου αντιπροσώπου, του κ. Μαλικοπούλου (147), +κατέληξαν εις την εξής σύμβασιν (148): + +α') Όπως αποσβεσθώσι τα χρέη της επαναστάσεως, εξεδίδοντο νέαι +ομολογίαι, συμποσούμενοι εις το ποσόν Λιρών 1,200,000 και φέρουσαι +τόκον 5%• + +β') Αι ρηθείσαι ομολογίαι διανέμοντο και διηρούντο μεταξύ των +παλαιών ομολογιών και τοκομεριδίων κατά την εξής αναλογίαν: + +Αντί 100 Λ. παλαιών ερυθρών ομολ. Λ. 31,12 — νέαι ομολογ. + » 100 » » κυανών » Λ. 30,10 — (149) » » + » 100 » παλαιών τοκομεριδίων Λ. 11,12 — » » + +γ') Ποσόν ετήσιον 15,000 Λ. αφιερούτο προς χρεωλυσίαν. Το ποσόν +τούτο ηυξάνετο διά των επισεσωρευμένων τόκων των αποσβεννυμένων +ομολογιών. + +Υπελογίζετο εν τη συμβάσει ότι το νέον δάνειον θ' απεσβέννυτο ούτω +πως εντός τριακοντατριών ετών (150). Ήτο δ' όμως έκτοτε προφανές +ότι η απόσβεσις θα ήτο ταχυτέρα, καθ' ότι ήτο βέβαιον ότι μόνον +μέρος των παλαιών ομολογιών και τοκομεριδίων θα προσεφέρετο εις +ανταλλαγήν. + +δ') Όπως λείψωσιν αι κερδοσκοπίαι και αι αναβολαί, ωρίζετο +προθεσμία ενός έτους, παρελθούσης της οποίας οι παλαιοί τίτλοι δεν +ήσαν πλέον δεκτοί εις ανταλλαγήν (151). + +ε') Η Ελληνική κυβέρνησις υπέσχετο να πληρώνη τακτικώς τα προς +υπηρεσίαν του δανείου αναγκαία ποσά. Αλλ' ως περαιτέρω και ειδικήν +ασφάλειαν και εγγύησιν, λέγει το άρθρον 16, η Ελληνική κυβέρνησις +υποθηκεύει τας εισπράξεις του χαρτοσήμου, αίτινες απέδιδον περί τα +6,000,000 δρ. και τας εισπράξεις του τελωνείου Κεφαλληνίας τας +αποδιδούσας 1,200,000 δραχμών(152). + +Η ούτω πως δε συνοψισθείσα σύμβασις, εξασφαλίζουσα των δανειστών τα +δίκαια, αποπλύνουσα εθνικόν ρύπον και ανοίγουσα εις τα ελληνικά +χρεώγραφα το Λονδίνιον χρηματιστήριον(153), εγένετο και εν Αγγλία +(154) και εν Ελλάδι δεκτή μετά πλείστης ευμενείας και μεγάλου +ενθουσιασμού. Επεκυρώθη δε τη 10 Οκτωβρίου υπό της συνελεύσεως των +κατόχων ελληνικών χρεωγράφων (greek bondholders) (155), και +ολίγον αργότερον εψηφίζετο σχεδόν άνευ αντιρρήσεως υπό της +Ελληνικής Βουλής(156). Παρατηρητέον ότι και αυτοί οι +καταψηφίσαντες την σύμβασιν δεν ηρνούντο τα μεγάλα αυτής +πλεονεκτήματα, άτινα λίαν επιτηδείως είχεν αναπτύξη ο αείμνηστος +Κουμουνδούρος, αλλ' επρέσβευον ότι η Ελλάς, ης οι προϋπολογισμοί +έκλειον μετ' ελλειμμάτων (157), δεν ήτο, κατά τον χαρακτηρισμόν +της _Ημέρας_(158), εις θέσιν να υποστή την νέαν ταύτην +_φλεβοτομίαν_. + +Φυσικώ τω λόγω η υπογραφή και η κύρωσις της συμβάσεως δεν έθηκεν +εντελώς πέρας εις το ζήτημα. Έμενον έτι πολλά και λεπτά ζητήματα, +ων πρόχειρος μαρτυρία είνε και η εν τη _Λευκή Βίβλω_ καταχωρισθείσα +μακρά αλληλογραφία (159), δεν υπελείποντο δ' όμως πλέον +δυσκολίαι ανυπέρβλητοι, η μετατροπή προέβη λίαν τακτικώς και τη 15 +Ιουνίου 1880 τα Ελληνικά χρεώγραφα εγένοντο δεκτά εις το +χρηματιστήριον του Λονδίνου. + +Κατ' επίσημον δημοσίευμα (160), η κατάστασις των δανείων της +Ανεξαρτησίας, τη 31η Δεκεμβρίου 1878, ήτο η εξής: + + + +Δάνειον 1824 . . . 800,000 Λ. +Δάνειον 1825 . . . 2,000,000 Λ. + __________ + 2,800,000(161), +εις ά προστίθενται + +α') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1824_ +από 1 Ιουλίου 1826 - 1 Ιανουαρίου 1844 .. 700,000 Λ. +β') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1824_ +από 1 Ιουλίου 1844 - 31 Δεκεμβρίου 1878.1,380,000 Λ. +γ') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1825_ +από 1 Ιανουαρ. 1827 - 1 Ιουλίου 1846 ...1,900,000 Λ. +δ') Καθυστερούμενα τοκομερίδια +_δανείου 1825_ +από 1 Ιουλίου 1846-31 Δεκεμβρίου 1878 3,250,000 Λ. + __________ + 7,230,000 Λ. + __________ + 10,030,000 Λ. + Σύνολον + +Αι 10,030,000 Λ. αύται προέκοιτο, λέγει η έκθεσις του κ. Φλώρου, να +πληρωθώσι διά των 1,200,000 Λ. νέων χρεωγράφων. Αλλά +παρουσιασθέντων προς ανταλλαγήν αρχικών τίτλων αξίας μόνον +8,353,000 Λ., εξεδόθησαν ομολογίαι νέαι αξίας μόνον 970,000 Λ. Σ. +(162). + +Ενταύθα περατούται η ιστορία _των δανείων της ανεξαρτησίας_, τα δε +κατά τας νέας ομολογίας ανήκουσιν εις το επόμενον τεύχος, ήτοι εις +την ιστορίαν των ελληνικών δανείων από 1863 - 1893. + + + +ΤΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ +ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + + + +Ο Όθων από της ενηλικιώσεως αυτού ουδέν σχεδόν συνομολόγησε δάνειον +ουδέ ανεγνώρισε τα δάνεια της ανεξαρτησίας, εν τούτοις όμως το +δημόσιον χρέος επί της βασιλείας του απετέλει σπουδαίον μέρος του +προϋπολογισμού, συνιστάμενον το μεν εκ του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων και των Βαυαρικών δανείων (163), το δε εκ του +εσωτερικού χρέους και των συντάξεων, ήτοι ουσιαστικώς(164) εξ +αποζημιώσεων και ανταμοιβών, λόγω υπηρεσιών από του Αγώνος +χρονολογουμένων. + +Η απλή δ' όμως αύτη διαίρεσις, εις χρέος εξωτερικόν και εις χρέος +εσωτερικόν, θα περιέπλεκεν αντί να διευκολύνη την παρούσαν μελέτην +επειδή δε ούτε η τύχη των δύο ανίσων τμημάτων του εξωτερικού χρέους +υπήρξεν η αυτή, ούτε το εσωτερικόν και αι συντάξεις απηρτίζοντο +πάντοτε εκ των αυτών στοιχείων, εθεωρήσαμεν αναγκαίον ν' +ακολουθήσωμεν σχέδιον αναλυτικώτερον, διαιρέσαντες το θέμα εις +τέσσαρα κεφάλαια, ήτοι: κεφ. α') _Δάνειον των εξήκοντα +εκατομμυρίων•_ κεφ. β') _Βαυαρικά δάνεια._ — Εις το κεφάλαιον τούτο +προσηρμόσθη φυσικώτατα και το προς τους κληρονόμους του Όθωνος +χρέος• κεφ. γ') _Εσωτερικόν χρέος και συντάξεις•_ κεφ. δ') _Χρέος +προς τας τρεις ναυτικάς νήσους._ — Το χρέος τούτο συμπεριελήφθη εις +το εσωτερικόν χρέος μόνον τω 1853, εκανονίσθη δε μόνον προ ολίγων +μηνών (νόμος ΓΚΕ' της 16 Ιουνίου 1904), έδει άρα να μελετηθή +ιδιαιτέρως. + +Παρατηρητέον προς τούτοις ότι το σχέδιον τούτο όχι μόνον +διευκολύνει την εξέτασιν του προκειμένου θέματος, αλλ' άγει ημάς +και εις την μελέτην παρεμφερών θεμάτων, οία ακριβώς είναι τα προς +τους κληρονόμους του Έθνους και τας ναυτικάς νήσους χρέη και άτινα, +ακριβώς κρινομένων των πραγμάτων, δεν συμπεριλαμβάνονται ίσως εν τω +δημοσίω χρέει της Βαυαρικής δυναστείας, αλλ' εξετάζονται αφ' ετέρου +ενταύθα προσφορώτερον ή εν άλλω τινί τμήματι του παρόντος έργου. + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' +Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. (165) + + + +Η ανάγκη μεγάλου εξωτερικού δανείου ήτο εκ των μάλλον επειγουσών +διά το αρτισύστατον Ελληνικόν βασίλειον. Και πράγματι, εν ώ αι +παραγωγικαί, δυνάμεις του τόπου, εξαντληθείσαι υπό πολυετούς +αγώνος, δεν επήρκουν καν εις τα τακτικά έξοδα, το νέον κράτος +ώφειλε ν' αντιμετωπίση πλείστας εξ αυτού του αγώνος προελθούσας +εκτάκτους δαπάνας, διότι δεν ηδύνατο να εγκαταλείψη χιλιάδας ψυχών, +αίτινες είχον τα πάντα θυσιάση υπέρ του έθνους και αίτινες +εστερούντο και αυτού του επιουσίου άρτου (166). + +Αλλ', εάν η ανάγκη δανείου ήτο καταφανής, η εξεύρεσις αυτού δεν ήτο +εύκολος καθ' ότι εις μεν το εσωτερικόν δεν υπήρχον οι δυνάμενοι, +εις δε το εξωτερικόν ένεκα των δανείων του 1824 και 1825 δεν +υπήρχον οι διατεθειμένοι να δανείσωσιν εις την Ελληνικήν +κυβέρνησιν. Τότε μόνον ηδύνατο να εξευρεθή δάνειον, εάν αι τρεις +Δυνάμεις, αι τα μέγιστα συντελέσασαι εις την ίδρυσιν ανεξαρτήτου +Ελλάδος, έστεργον να εγγυηθώσι το δάνειον τούτο. Ευτυχώς δε αι +προστάτιδες Δυνάμεις πολλούς λόγους είχον να μη αρνηθώσιν εις την +Ελλάδα τοιαύτην υπηρεσίαν (167): + +α) _Λόγους αισθηματικούς_. — Αφ' ου συνετέλεσαν εις την γέννησιν +νέου κράτους, εθεώρουν άτοπον να μη παράσχωσιν αυτώ τα μέσα να +ζήση. Ο εν Ευρώπη ζωηρότατος έτι φιλελληνισμός δεν θα επέτρεπεν +άλλως τε εις τας Δυνάμεις να τηρήσωσι τοιαύτην στάσιν και τα +ανακτοβούλια προσεχώρουν τοσούτου μάλλον εις την κοινήν γνώμην, +καθ' όσον υπήρχε γενική ιδέα, ότι οι πόροι του νέου τούτου κράτους +ταχέως θ' ανεπτύσσοντο και ταχέως θα τω επέτρεπον ν' αναλάβη την +υπηρεσίαν του νέου δανείου (168). + +β') _Λόγους πολιτικούς._ — Εκάστη των Δυνάμεων εφρόνει πράγματι +ότι, και εάν η Ελλάς δεν ήθελε δυνηθή να εκπληρώση τας υποχρεώσεις +αυτής, υπήρχον άλλοι λόγοι όπως δοθή η εγγύησις (169), και τούτο +διότι, εν ώ αφ' ενός η ενδεχομένη ζημία δεν ηδύνατο να είναι μεγάλη +(170) η άρνησις εγγυήσεως εκ μέρους αυτής θα επέτρεπεν εις άλλην +Δύναμιν να εγγυηθή μόνη το δάνειον και ν' αποκτήση αποκλειστικήν +επιρροήν εν Ελλάδι. Ο δε κίνδυνος ούτος εφαίνετο μέγας εις εποχήν, +καθ' ην αι αντιζηλίαι περί ιδρύσεως κόμματος και αναπτύξεως +επιρροής εν τω νέω βασιλείω ήσαν τοσούτον ζωηραί, ώστε εκάστη των +τριών Δυνάμεων ουδενός εφείδετο μέσου, όπως υποσκελίση τας άλλας +(171). + +Τοιούτοι είναι εν ολίγαις λέξεσιν οι λόγοι, διά τους οποίους το +ελληνικόν βασίλειον ηναγκάσθη, άμα συσταθέν, να προσδράμη εις +δάνειον, και δι' ους αι τρεις Δυνάμεις έσπευσαν να εγγυηθώσι το +δάνειον τούτο. Πρέπει να εξετάσωμεν νυν: + +α') Πώς συνωμολογήθη το νέον δάνειον; +β') Πώς διετέθη; +γ') Ποία είναι η σημερινή κατάστασις αυτού; + + + +_Παρ. Α'. Συνομολόγησις και έκδοσις του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων._ + + + +Κατά Φεβρουάριον 1830 ο πρίγκιψ Λεοπόλδος είχε ζητήση όπως «αι +Μεγάλαι Δυνάμεις κατανεύσωσι να εξασφαλίσωσιν εις το νέον Ελληνικόν +κράτος, μέχρις ου τούτο αναλάβη νέας δυνάμεις, χρηματικήν +επικουρίαν ανάλογον προς τας ανάγκας αυτού, όντος άλλως τε +πασιγνώστου ότι η προσωρινή κυβέρνησις ηδυνήθη να ζήση μόνον διά +της γενναιοδωρίας των Μεγ. Δυνάμεων(172)». + +Η αίτησις αύτη εγένετο δεκτή υπό του Συνεδρίου του Λονδίνου και, +διά του υπ' αριθμόν 17 της 8/20 Φεβρουαρίου 1830 πρωτοκόλλου, οι +πληρεξούσιοι εδήλωσαν ότι «αι τρεις Δυνάμεις απεφάσισαν να +εξασφαλίσωσιν εις το νέον κράτος χρηματικάς επικουρίας διά της +εγγυήσεως δανείου συνομολογηθησομένου υπό της Ελληνικής +Κυβερνήσεως, και ούτινος σκοπός έσται να καλύψη τα έξοδα της +συντηρήσεως του στρατού, τον οποίον ο _Κυρίαρχος Ηγεμών_ θα έχη εις +την υπηρεσίαν αυτού». + +Αλλ' ο Λεοπόλδος ήγειρεν αντιρρήσεις εις τους όρους του πρωτοκόλλου +και απήτησεν όπως το ποσόν αφιερωθή ουχί εις τας στρατιωτικάς +μόνον, αλλ' εις τας γενικάς ανάγκας του Ελληνικού κράτους. + +Τούτο παρεδέχθησαν οι πληρεξούσιοι διά του πρωτοκόλλου της 7 Μαΐου, +δι' ου συνάμα ωρίζετο «ότι το μέλλον δάνειον θα ανήρχετο εις 60 +εκατομμύρια, εξ ων εκάστη των Δυνάμεων θα ηγγυάτο το τρίτον, και +ότι η Ελληνική κυβέρνησις θα ήτο ως προς την χρήσιν του δανείου +εντελώς ανεξάρτητος». + +Δυστυχώς ο Λεοπόλδος παρητήθη του Ελληνικού θρόνου τη 21 Μαΐου +1830, μέχρι δε της εκλογής του Όθωνος κατά την 13 Φεβρουαρίου 1832 +δεν ανεκινήθη το ζήτημα του δανείου. + +Ευθύς δ' όμως ως εκανονίσθη η τύχη του Ελληνικού θρόνου, οι +πληρεξούσιοι των τριών Δυνάμεων δι' εμπιστευτικής ανακοινώσεως +ανέπτυξαν εις τον αντιπρόσωπον της Βαυαρίας τους όρους, υφ' ους το +στέμμα της Ελλάδος προσεφέρετο εις τον Όθωνα, μεταξύ δε των άλλων η +ανακοίνωσις αύτη περιείχε και τα εξής σχετικά προς το δάνειον: Το +συνέδριον προέτεινε να εγγυηθή υπέρ του Όθωνος δάνειον ίσον προς +εκείνο, το οποίον είχεν υποσχεθή εις τον Λεοπόλδον• το δάνειον +τούτο έμελλε να εκδοθή κατά τμήματα και εφ' όσον επέβαλον τούτο αι +ανάγκαι της Ελλάδος• η δ' Ελλάς ώφειλεν εκ των ιδίων αυτής εσόδων +να πληρώνη τους τόκους και το χρεωλύσιον του δανείου. + +Το άρθρον 12 της μεταξύ της Βαυαρίας και των τριών Δυνάμεων +συνθήκης της 7 Μαΐου 1832, επικυρούν τους προμνησθέντας όρους, +προσέθετεν (βλ. αρθρ. 12 παρ. 6), ότι ο Ηγεμών της Ελλάδος και το +Ελληνικόν κράτος υποχρεούνται να αφιερώσι προ παντός άλλου εξόδου +εις την πληρωμήν των τόκων και του χρεωλυσίου του δανείου τας +πρώτας εισπράξεις του δημοσίου ταμείου, και τέλος ώριζεν ότι «_οι +διπλωματικοί αντιπρόσωποι των τριών Αυλών θέλουσιν ειδικώς +επιφορτισθή να επαγρυπνώσιν εις την εκτέλεσιν του τελευταίου τούτου +όρου_». + +Η έκτη αύτη παράγραφος του άρθρου 12 της συνθήκης του 1832 είνε +αξία πάσης προσοχής, καθ' ότι περιέχει εν σπέρματι τον θεσμόν του +διεθνούς ελέγχου. Και είνε μεν αληθές ότι το κείμενον τούτο δεν +εφηρμόσθη ποτέ, αλλ' αφ' ετέρου, ότι από του 1832 προεβλέπετο διά +συνθήκης, συναφθείσης _μετά τρίτου_ (173) η επιβολή διεθνούς +έλεγχου εις ελεύθερον κράτος, είναι πράγμα ικανώς καινοφανές, άκρως +δε χαρακτηριστικόν της μελλούσης ημών δημοσιονομικής ιστορίας. + +Το ούτως υπό των τριών Δυνάμεων εγγυηθέν δάνειον συνήφθη μετά των +κ.κ. Ρόσχιλδ εν Παρισίοις. Ο τόκος ωρίσθη εις πέντε τοις εκατόν, το +δε χρεωλύσιον εις 1%. Εφαρμοζομένου του συστήματος της συνθέτου +χρεολυσίας, το δάνειον απεσβέννυτο εντός 36 ετών. Οι αναλαβόντες το +δάνειον τραπεζίται ηγόρασαν αυτό προς 94%, επεφυλάσσοντο δε προς +τούτοις δικαίωμα μεσιτείας 2% και άλλα τινά ωφελήματα (174). + +Είχεν αφ' ετέρου αποφασισθή ότι το δάνειον θα εξεδίδετο εις τρεις +σειράς εξ είκοσιν εκατομμυρίων• αι δύο πρώται σειραί εξεδόθησαν +πολύ ταχέως, η έκδοσις όμως της τρίτης προσέκοψε, εις πολλάς +δυσκολίας εκ μέρους της Ρωσίας, ήτις αντεπολιτεύετο τον Άρμανσπεργ +αγγλίζοντα. Ούτω προετάθη κατ' αρχάς μεν να εκδοθή μέρος μόνον της +τρίτης σειράς(175), έπειτα δε να εκδοθώσι και τα τελευταία +είκοσιν εκατομμύρια, αλλά το εκ της εκδόσεως προκύπτον ποσόν ν' +αφιερωθή αποκλειστικώς εις την πληρωμήν των τόκων και χρεωλυσίων +των ήδη εκδοθέντων τεσσαράκοντα εκατομμυρίων (176). Μετά μακράς +διαπραγματεύσεις επετεύχθη τέλος χάρις εις τον Palmerston να εκδοθή +και η τρίτη σειρά όπως και αι δύο πρώται, υπό τον όρον όμως να +γίνωσιν οικονομίαι εις διάφορα κεφάλαια του ελληνικού +προϋπολογισμού(177). + + _Παρ. Β'. Χρήσις του Δανείου._ + +Και ταύτα μεν ως προς την συνομολόγησιν και την έκδοσιν του +δανείου• έλθωμεν δε νυν εις την χρήσιν αυτού. Είδομεν ότι κατ' +απαίτησιν του Λεοπόλδου είχεν ορισθή ότι το ποσόν των 60 +εκατομμυρίων θ' αφιερούτο ουχί μόνον εις τας στρατιωτικάς αλλά και +εις τας εν γένει ανάγκας του ελληνικού κράτους. Γενικώς δ' ηλπίζετο +ότι διά του δανείου μεγάλη θα παρείχετο εμψύχωσις εις την +πλουτοπαραγωγήν της χώρας, ότι το δάνειον τούτο θα επέτρεπε να +κατασκευασθώσιν οδοί, ν' αναπτυχθή η γεωργία, να ιδρυθώσι Τράπεζαι, +ν' αποκατασταθή επί εδραιοτέρων βάσεων η δημοσία ασφάλεια, να +διοργανωθή μικρός πλην αξιόμαχος στρατός κτλ., δυστυχώς όμως τα +πράγματα διέψευσαν τας χρυσάς ταύτας ελπίδας. + +Τω όντι εκ των υφ' εκάστης των Δυνάμεων εγγυηθέντων 20 εκατομμυρίων +εξεδόθησαν: + +Υπό της Αγγλίας 19,838,805 φράγκα = 22,155,968 παλ. δραχμ. +» » Ρωσίας 19,999,573 » = 22,335,533 » » +» » Γαλλίας 17,400,661 »(178)= 19,433,058 » » + __________ __________ + 57,229,040 63,924,559 + +Ήτοι μετοχαί αξίας ονοματικής 57 εκατομμυρίων φράγκων και 63 +εκατομμυρίων των τότε Ελληνικών δραχμών. Αλλ', ως γνωρίζομεν, το +δάνειον ανέλαβον να εκδώσωσιν οι Ρόσχιλδ προς 94 τοις εκατόν, +υπήρχον δ' αφ' ετέρου και άλλα έξοδα μεσιτείας και εκδόσεως, ήτοι +εν συνόλω: + +α') Ζημία 6% επί του ονοματικού κεφαλαίου +των ομολογιών εκδοθεισών προς 94% . . 3,835,473. δρ. +β') Είχεν ορισθή ότι προεξόφλησις 3,37% του κεφαλαίου θα εγίνετο +εις τους δανειστάς τους πληρώνοντας τοις μετρητοίς• εκ τούτου +προήλθε νέα ζημία + .......... 1,186,288. » +γ') Μεσιτεία 2% και άλλα έξοδα...... 1,964,252. » + _____________ + 6,986,013. δρ. + +Ιδού λοιπόν αμέσως 6,986,013 δρ., άς πρέπει ν' αφαιρέσωμεν εκ του +ονοματικού κεφαλαίου των 63,924,559 δρ. (179). + +Εκ δε του απομένοντος καθαρού κεφαλαίου 56,948,546 δρ. μόνοι οι +τόκοι και τα χρεολύσια απερρόφησαν μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1843 +το μέγα ποσόν 33,080,795 δρ. Υπελείφθησαν λοιπόν μόνον 23,867,751 +δραχμ., αίτινες εξήλθον πράγματι των χειρών των δανειστών, αλλ' +ουδ' αύται φευ! αφιερώθηκαν εις τας ανάγκας του τόπου. Διότι αφ' +ενός μεν εδέησε να πληρωθώσιν: + +α') Εις την Τουρκίαν δι' εξαγοράν της +Φθιώτιδος............... 12,531,174 δρ.(180) +β') Εις διαφόρους πιστωτάς προγενεστέ - +ρους της συστάσεως του βασιλείου . . 2,238,559 » (181) + _____________ + 14,769,733 + +Αφ' ετέρου δε τα λείψανα του δανείου, ήτοι 9,098,017 δρ. και 45 +λεπτά διετέθησαν, όπως καλυφθώσι δαπάναι, αίτινες δυσκόλως δύνανται +να θεωρηθώσιν ως ωφελήσασαι τον τόπον• τοιαύται δε είναι αι της +Αντιβασιλείας και του στρατού. + +Και αι μεν δαπάναι της Αντιβασιλείας (Μισθοί και έξοδα οδοιπορίας, +αποκαταστάσεως, επίπλων κ.τ.λ.), συμπεριλαμβανομένων και των εξόδων +της καθόδου των Αντιβασιλέων, ανήλθον εις 1,397,654 δρ. και δεν +χρήζουσι πολλών σχολίων(182), αλλ' αι περιτταί στρατιωτικαί +δαπάναι απαιτούσι πλείονας εξηγήσεις. + +Στρατούς από του 1832 μέχρι του 1843 η Ελλάς έσχε δύο ειδών, τον +καθαρώς βαυαρικόν στρατόν, τον οποίον ανέλαβεν ο Λουδοβίκος να +στείλη εις Ελλάδα (183), και τον μετέπειτα οργανωθέντα και +κληθέντα Ελληνικόν. Ο πρώτος εκ 3,500 ανδρών συγκείμενος ήκιστα +χρήσιμος εδείχθη (184), και εκτός των δαπανών της συντηρήσεως +εστοίχισε και ουκ ολίγα διά κάθοδον εις Ελλάδα και επιστροφήν εις +Βαυαρίαν, απορροφήσας εν συνόλω 4,748,000 δρ.(185). Μετά δε την +αναχώρησίν του υπήρξε προς στιγμήν ελπίς σημαντικής βελτιώσεως της +καταστάσεως, αποφασισθείσης της συγκροτήσεως στρατού εξ Ελλήνων +απαρτιζομένου, ου την διοργάνωσιν έμελλον ν' αναλάβωσι Βαυαροί. + +Δυστυχώς οι Βαυαροί, αντί να προσληφθώσι διά την διοργάνωσιν του +στρατού, εκλήθησαν διά τον καταρτισμόν αυτού, και εν χώρα όπου δεν +έλειπον βεβαίως οι στρατεύσιμοι άνδρες, επί στρατού 8,205 ανδρών, +οίος ήτο ο ελληνικός κατά το θέρος του 1835, άπαντες σχεδόν οι +5,142 τακτικοί ήσαν Βαυαροί(186). + +Όπως λέγει ο κ. Κυριακίδης(187), οι διδάσκαλοι υπήρχον, οι +μαθηταί είχον εκδιωχθή. + +Αλλά δεν αρκεί τούτο, ο κατ' ουσίαν και πάλιν βαυαρικός στρατός +υπέρ το δέον πολυάριθμος ήτο και υπέρ το δέον δαπανηρός. Οι Βαυαροί +εθελονταί ελάμβανον 25 λεπτά την ημέραν (188), και οι Βαυαροί +αξιωματικοί, οίτινες, κατά τον Finlay τουλάχιστον (189), ούτε +πείραν ούτε ικανότητα είχον, προεβιβάζοντο αιφνιδίως εις τα ανώτατα +αξιώματα. + +Την κατά την περίοδον ταύτην γενομένην σπατάλην εν τω υπουργείω των +στρατιωτικών ο Leconte αποδεικνύει διά του εξής απλουστάτου +υπολογισμού: + +Κατά τους προϋπολογισμούς του 1845 και 1846, 4,400,000 δρ. ήρκουν +διά την συντήρησιν του αναγκαίου στρατού. Ουδείς δε λόγος υπήρχεν +όπως ο μέσος όρος των στρατιωτικών εξόδων κατά τα δύο ταύτα έτη ή +κατώτερος του της ενδεκαετούς περιόδου 1833 - 1843. Εν τούτοις +βλέπομεν ότι τα στρατιωτικά έξοδα από του 1833 - 1843 ανήλθον εις +67,344,044 δρ. ήτοι εις 6,122,185 δρ. ετησίως• ήρκει λοιπόν να +είχον απ' αρχής περιορισθή εις 4,400,000 κατ' έτος, όπως το όλον +άθροισμα περιορισθή εις 48,400,000 δρ. και κατ' ακολουθίαν η Ελλάς +οικονομήση 19,000,000 δρ.(190). + +Επιβάλλεται άρα το συμπέρασμα ότι το αρτισύστατον ελληνικόν κράτος, +καταβαλόν 6,986,013 δρ. εις μεσιτείας και παραπλήσια, 14,769,733 +δρ. εις αποζημιώσεις, 33,080,795 εις τόκους και χρεωλύσια, +1,397,654 δρ. εις έξοδα αντιβασιλείας, και 19 εκατ. περίπου εις +περιττάς στρατιωτικάς δαπάνας, ουχί μόνον δεν επορίσθη ουδεμίαν +πραγματικήν ωφέλειαν εκ δανείου προωρισμένου να τω επιτρέψη ν' +αναλάβη οικονομικώς(191), αλλ' εκπληρώσαν τας υποχρεώσεις του +μέχρι του 1843 υπεβλήθη εις θυσίας ουχί μικράς(192). + +Εις τας θυσίας ταύτας προσετέθησαν, και οφείλομεν να ομολογήσωμεν +τούτο, αρωγαί της Βαυαρίας (193) και των τριών προστατίδων +Δυνάμεων (194). Πλην όμως ούτε αι προρρηθείσαι θυσίαι ούτε αι +σχετικώς μικραί αύται αρωγαί ηδύναντο να μεταβάλωσι την αληθή θέσιν +των πραγμάτων. Όπως ορθότατα γράφει ο About(195), «κατά τα έτη +1841, 1842 και 1843 η Ελλάς, με μικρά βοηθήματα εξωτερικά, ηδυνήθη +να επαρκέση εις την υπηρεσίαν του δανείου, _πληρώσασα εξ ιδίων +6,300,000 δρ. Μετά την προσπάθειαν ταύτην, ην είναι δίκαιον να λάβη +τις υπ' όψιν, ευρέθη πτωχοτέρα πως ή κατά την ημέραν, καθ' ην +ηναγκάσθη να καταφύγη εις δάνειον, εχρεώστει δε προς τούτοις και +66,842,126 δρ. 46 λεπτά_». + +Καίτοι κατεβλήθησαν πράγματι πολλαί προσπάθειαι, προκαλέσασαι και +σπασμωδικάς μεταβολάς εν τη οικονομική διοικήσει (196), το έτος +1842 έκλεισε με έλλειμμα τριών εκατομμυρίων, και η αναστολή των +πληρωμών επήρχετο μοιραία. Όπως προλάβωσι ταύτην αι τρεις +προστάτιδες Δυνάμεις έπεμψαν αντιπροσώπους εις συνέδριον, συνελθόν +εν Λονδίνω τη 1η Μαΐου 1843. Το συνέδριον τούτο, εξετάσαν τα +οικονομικά της Ελλάδος, απεφήνατο διά πρωτοκόλλου (197), ότι ήσαν +δυναταί εν τω προϋπολογισμώ ενιαύσιαι οικονομίαι 3,742,000 δρ., και +ότι προς εγγύησιν της υπηρεσίας του δανείου έπρεπε να παραχωρηθώσιν +εις τας προστάτιδας Δυνάμεις αι εισπράξεις του τελωνείου Σύρου. Ο +Όθων αναγκάσθη να παραδεχθή το πρωτόκολλον τούτο, η επισυμβάσα δ' +όμως μεταπολίτευσις ημπόδισε την εφαρμογήν αυτού και συνεπήγαγε +προς τούτοις την αναστολήν της πληρωμής παντός τόκου και παντός +χρεωλυσίου. + +Η ιστορία του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων δεν λήγει δ' όμως +ενταύθα. + +Είναι λοιπόν ανάγκη, αφ' ου εξητάσαμεν πώς συνωμολογήθη και πώς +εξωδεύθη το δάνειον, να ίδωμεν ποία εξ αυτού προέκυψαν μετά ταύτα, +γεγονότα. + + _Παρ. Γ'. Διασπραγματεύσεις προς κανονισμόν του Δανείου._ + +Αι διαπραγματεύσεις αύται διαιρούνται εις δύο περιόδους, εις την +από της γ' Σεπτεμβρίου μέχρι της Κατοχής και εις την μετά τον +Κριμαϊκόν πόλεμον. Κατά την πρώτην, αι Δυνάμεις συναισθανόμεναι την +μεγάλην ευθύνην ην έφερον, προκειμένου περί δανείου όπερ, καθώς +παρατηρεί ο Finlay(198), «_συνωμολογήθη άνευ της συγκαταθέσεως +του Ελληνικού λαού και εξωδεύθη κατά τον αυτόν τρόπον_, +περιωρίσθησαν εις διπλωματικάς διάμαρτυρίας. Η δε Ελληνική +κυβέρνησις, επωφελουμένη εκ των μεταξύ των Δυνάμεων κρατουσών +διχονοιών, αντί να προσπαθήση παντί σθένει να επιδιώξη λογικόν +συμβιβασμόν, περιωρίζετο εις το να δίδη υποσχέσεις και ν' αναγράφη +εν τω προϋπολογισμώ ποσά, ποικίλλοντα κατά τας περιστάσεις, αλλά +ουδέποτε πληρωνόμενα, ή μάλλον πληρωθέντα άπαξ μόνον, και τούτο, ως +θέλομεν ίδη αμέσως, κατόπιν ενεργητικής αλλά μονομερούς επεμβάσεως +της Αγγλίας. Η περίοδος αύτη ενθυμίζει πως άλλην περίοδον, την από +του 1893 μέχρι του 1897. + +Μετά τον Κριμαϊκόν πόλεμον όμως αι Δυνάμεις, κρατούσαι την Ελλάδα +εις την διάκρισίν των, επωφελήθησαν εκ τούτου, όπως τη επιβάλωσιν, +ους όρους εθεώρουν αύται δικαίους. Η δε τοιαύτη διαγωγή υπενθυμίζει +και αυτή πρόσφατά τινα γεγονότα. + +_Περίοδος 1843 - 1856_. — Κατά την περίοδον ταύτην αι τρεις +προστάτιδες Δυνάμεις περιωρίσθησαν, ως είδομεν, εις απλάς +διαμαρτυρίας. Η μόνη δε ενεργητική πως επέμβασις εγένετο κατά την +πρωθυπουργίαν του Κωλέττη, οπότε η Αγγλική κυβέρνησις παρείχεν +αδιακόπως πράγματα εις το γαλλικόν κόμμα. Πάντων δε των Άγγλων +δριμύτατος ήτο ο Πάλμερστων. Ούτος από του 1845 (199), ως αρχηγός +της αντιπολιτεύσεως, εδήλου ότι είχε καθήκον η Αγγλική κυβέρνησις, +έστω και μόνη, ν' απαιτήση την εκτέλεσιν της συνθήκης του 1832 και +να κάμη χρήσιν του δικαιώματος της επεμβάσεως, όπερ, κατ' αυτόν, +παρείχεν εις την Αγγλίαν το άρθρον 12 § 6. Ο τότε πρωθυπουργός +Ροβέρτος Πηλ αντέκρουσε μεν εν τη βουλή τον Πάλμερστων(200), αλλά +διά του υπουργού επί των εξωτερικών Aberdeen επίεζε μεγάλως τον +Κωλέττην(201), όπως επαναλάβη η Ελλάς την υπηρεσίαν του δανείου. +Η δε πίεσις αύτη, επαναληφθείσα κατά το 1847, ηνάγκασε την +Ελληνικήν Κυβέρνησιν να καταφύγη εις τον φιλέλληνα τραπεζίτην +Εϋνάρδον, όστις έστερξε να προκαταβάλη 500,000 φράγκων, προς +προσωρινήν κατεύνασιν των Αγγλικών απαιτήσεων(202). Προς τούτοις +τη 18/30 Αυγούστου 1847 ο Κωλέττης δι' ανακοινώσεώς του προσεπάθησε +να πείση τας Δυνάμεις, ότι η μη πληρωμή των τόκων του δανείου +ωφείλετο εις τους βουλευτάς και γερουσιαστάς, οίτινες εν σώματι μεν +προσεπάθουν να ελαττώσωσι τους φόρους, ατομικώς δε ηγωνίζοντο όπως +αυξηθώσιν αι δαπάναι εν ταις ιδίαις αυτών επαρχίαις. Ο Κωλέττης +εδήλου ότι προετίθετο να συλλέξη χρήματα διά της πωλήσεως των +εθνικών γαιών. Υπισχνείτο δε προς τούτοις ότι κατά το 1848 θα +πληρώση το τρίτον του τόκου του δανείου, και ότι το προς τον σκοπόν +τούτον ενιαυσίως αφιερούμενον ποσόν θ' αυξήση προοδευτικώς μέχρι +του 1860, οπότε, έλεγεν, η Ελλάς θα ήτο εις θέσιν να πληρώση +ολόκληρον τον οφειλόμενον τόκον. Συνωδά προς την ανακοίνωσιν του +Κωλέττη (203), ανεγράφη εις τον προϋπολογισμόν του 1848 ποσόν +1,278,491 δρ., ίσον προς το τρίτον του διά την υπηρεσίαν του +δανείου υπό των Δυνάμεων προκαταβαλλομένου. Και εδόθησαν μάλιστα +εκτενείς σχετικαί πληροφορίαι υπό του τότε υπουργού των Οικονομικών +Κορφιωτάκη (204). Παρ' όλα ταύτα δ' όμως ουδέ λεπτόν επληρώθη +κατά το 1848. Τα δε ακόλουθα έτη έπαυσε μάλιστα να γίνηται μνεία εν +τω προϋπολογισμώ και του χρεωστουμένου κεφαλαίου, το οποίον επί +τινα έτη ανεγράφετο ως απόδειξις ότι η Ελλάς δεν ενόει ν' απαρνηθή +τας υποχρεώσεις αυτής(205). + +_Περίοδος 1856 - 1864._ — Μετά τον πόλεμον της Κριμαίας και την +ειρήνην των Παρισίων, αι Δυνάμεις, απαυδήσασαι εκ των αενάων +διαπραγματεύσεων, απεφάσισαν να λύσωσι το ζήτημα άπαξ διά παντός. +Τριμελής επιτροπή εδρεύουσα εν Αθήναις επεφορτίσθη να μελετήση την +οικονομικήν κατάστασιν της Ελλάδος και να ορίση το ποσόν, όπερ το +Ελληνικόν κράτος ηδύνατο να πληρώση (206). Η επιτροπή αύτη, εκ +των κ. κ. Th. Wyse, Α. Ozeroff και Ch. de Monthérot συγκειμένη, +υπέβαλε τη 12/24 Μαΐου 1859 έκθεσιν προς τας Δυνάμεις(207), εν η +αφ' ου εδεικνύετο αυστηροτάτη προς το εν γένει εν Ελλάδι κρατούν +δημοσιονομικόν σύστημα (208), εξεφράζετο περί του δανείου του +1832 ως εξής: + +«Επειδή τα έσοδα του ελληνικού δημοσίου αυξάνονται χωρίς να +εκτελεσθώσιν αι εκ συνθηκών πηγάζουσαι υποχρεώσεις. + +«Επειδή, εφ' όσον αυξάνονται τα έσοδα, αναπτύσσονται και τα έξοδα, +χωρίς όμως να δύναται τις να εύρη εις την γενικήν κατάστασιν της +χώρας, είτε εις θαρρύνσεις διδομένας εις την βιομηχανίαν, είτε εις +οιανδήποτε άλλην εκ του κράτους προερχομένην πρωτοβουλίαν, +αντιστάθμισμα των ενιαυσίων θυσιών των προστατίδων Δυνάμεων. + +«Η Επιτροπή, λαμβάνουσα υπ' όψιν και το άρθρον XII § 6 της συνθήκης +της 7ης Μαΐου 1832, εσχημάτισε την πεποίθησιν ότι η Ελλάς οφείλει +να συνεισφέρη εις τας υπέρ αυτής κατ' έτος γιγνομένας θυσίας. + +«_Όσον αφορά εις το ποσόν όπερ δύναται να αιτηθή παρ' αυτής_, η +Επιτροπή νομίζει ότι η Ελλάς καλώς διοικουμένη θα ήτο εις θέσιν να +τηρήση όλας τας υποχρεώσεις αυτής, και κατ' ακολουθίαν ότι αι τρεις +Δυνάμεις θα ηδύναντο, χωρίς να παραβιάσωσιν ουδεμίαν αρχήν +δικαιοσύνης, να την υποχρεώσωσι να πληρώση όλους τους υπ' αυτής +οφειλομένους τόκους και χρεωλύσια. + +«Εν τούτοις θέλουσα να μη παράσχη δυσκολίας εις την χώραν και να μη +παραβλάψη τας δημοσίας αυτής υπηρεσίας και την κανονικήν αυτής +ανάπτυξιν, η Επιτροπή προτείνει να ορισθή ο ελάχιστος όρος της +συνεισφοράς της Ελλάδος εις 900,000 φρ. (209). + +«Προβλέπουσα δε την αύξησιν των εσόδων του Ελληνικού δημοσίου, η +επιτροπή έχει την γνώμην ότι το ποσόν τούτο πρέπει ν' αυξήση +προοδευτικώς κατά περιόδους, αίτινες θα ορισθώσιν, όταν ο τρόπος +της πληρωμής και ο προορισμός των υπό της Ελλάδος πληρωνομένων +ποσοστών θέλωσι κανονισθή». + +Εν άλλαις λέξεσιν, η επιτροπή καθιέρου την υποχρέωσιν της Ελλάδος +διά την υπηρεσίαν του δανείου, έχουσα δ' όμως συναίσθησιν αφ' ενός +της ευθύνης των Δυνάμεων διά την συνομολόγησιν και την σπατάλην του +δανείου, βλέπουσα δ' αφ' ετέρου, ως εμμέσως η ιδία ομολογεί, το +δυσανάλογον των πόρων της Ελλάδος και των νομικών αυτής υποχρεώσεων +(210), δεν ετόλμησε να επιρρίψη επί του κράτους ολόκληρον το +βάρος της υπηρεσίας του δανείου (211), περιωρίσθη δε να επιβάλη +εις την Ελλάδα ετησίαν συνεισφοράν προσωρινήν μεν 900,000 φράγκων, +αλλ' επιδεχομένην αύξησιν, εφ' όσον προήγετο ο τόπος. + +Τα συμπεράσματα της διεθνούς επιτροπής παραδεχθείσαι άνευ +συζητήσεως αι Δυνάμεις, ήρχισαν αμέσως πιέζουσαι την Ελλάδα, ίνα +τας παραδεχθή και αυτή (212). Μετά τινας διαπραγματεύσεις, η +Κυβέρνησις του Όθωνος υπέκυψεν, και τη 9/21 Ιουνίου ο επί των +εξωτερικών υπουργός Κουντουριώτης εδήλου (213) ότι, αν και αι +προτάσεις των Δυνάμεων ήσαν πολύ διάφοροι των υπό της Ελλάδος +υποβληθεισών (214), η Ελληνική κυβέρνησις είχεν υιοθετήση αυτάς +και επέτυχε την ψήφισιν αυτών υπό των Βουλών. + +Οι γνωρίζοντες ότι και σήμερον ακόμη πληρώνομεν 900,000 φράγκων +κατ' έτος διά το δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων, θα υπολάβωσιν +ότι η ανακοίνωσις του Κουντουριώτη έκλεισεν, καθ' όσον αφορά εις +τούτο, την βίβλον των διεθνών διαπραγματεύσεων. Και όμως το πράγμα +δεν έχει ούτω. Το ποσόν των 900,000 φράγκων δεν επληρώθη επί της +Βαυαρικής μοναρχίας ειμή άπαξ, και η επελθούσα μεταπολίτευσις εύρε +το ζήτημα εκκρεμές. Ολίγω δε βραδύτερον, διά της υφ' ημερομηνίαν +12/24 Ιανουαρίου 1864 διακοινώσεώς της, η Ελληνική κυβέρνησις +εζήτησε παρά των τριών προστατίδων Δυνάμεων τρία τινά(215): + +1) Την αναβολήν της πληρωμής των τόκων του 1861, 1862, 1863, ούπω +πληρωθέντων. + +2) Την παράτασιν επί πέντε έτη της συμβάσεως του 1859, δι' ης η +Ελληνική κυβέρνησις υπεχρεούτο να πληρώση μόνον 900,000 φρ. κατ' +έτος. + +3) Το δικαίωμα διά την Ελληνικήν κυβέρνησιν ν' αφιερώση μέρος των +εισοδημάτων της εις την πληρωμήν άλλου χρέους, _του της +επαναστάσεως_(216), πριν ή καλύψη εξ ολοκλήρου τα έξοδα της +υπηρεσίας του δανείου του 1832. + +Αι τρεις Δυνάμεις (217) παρεδέχθησαν μόνον τα δύο πρώτα εκ των +τριών αιτημάτων, απαιτήσασαι σύναμα ως ανταμοιβήν την καθιέρωσιν +κλάδου των εσόδων της Ελλάδος _εις την αποκλειστικήν υπηρεσίαν της +συμφωνηθείσης ενιαυσίας δόσεως_. Ηρνήθησαν όμως ρητώς να θυσιάσωσι +τα συμφέροντά των χάριν των δανειστών του 1824 και 1825. Η Ελλάς +απαντώσα εξέφρασε την ευγνωμοσύνην της προς τας Δυνάμεις, και +εδήλωσεν ότι ήτο πρόθυμος ν' αφιερώση εις την υπηρεσίαν του δανείου +το τρίτον των εισπράξεων του τελωνείου Σύρου (218). Τούτο εγένετο +δεκτόν και επήλθε τέλος το πέρας διαπραγματεύσεων διαρκεσασών +σχεδόν 22 έτη. + +Σημειωτέον ότι εν τω μεταξύ είχε συνομολογηθή η συνθήκη της ενώσεως +των Ιονίων νήσων μετά της Ελλάδος (Λονδίνον, 17 Μαρτίου 1864), εν η +είχε καταχωρισθή όρος, διά του οποίου εκάστη των προστατίδων +Δυνάμεων υπεχρεούτο να παραχωρήση εις την Α. Μ. Γεώργιον τον Α' +τεσσάρας χιλιάδας λιρών στερλινών ετησίως εκ των ποσών, άτινα το +Ελληνικόν ταμείον υπεχρεώθη ν' αποτίνη εκάστη αυτών. Το ποσόν τούτο +των δώδεκα χιλιάδων λιρών στερλινών ετησίως προσδιορίζεται, λέγει η +συνθήκη, εις προσωπικήν προίκισιν της Α. Μ., προς τη ανακτορική +χορηγία τη υπό του νόμου του Κράτους οριζομένη. + +Εν συνάψει τω 1865, όπως και σήμερον, η νομική θέσις του ζητήματος +είναι η εξής: + +1) Απέναντι του χρέους των 60 εκατ., χάριν του οποίου αι Δυνάμεις +από της συνομολογήσεως μέχρι της αποσβέσεως αυτού κατέβαλον +100,392,833 φράγκα (219), η Ελλάς υποχρεούται να καταβάλλη +ενιαυσίως 900,000 φράγκων, ποσόν, εξ ου το τρίτον παραχωρείται υπό +των Δυνάμεων εις τον Βασιλέα ως πρόσθετος επιχορήγησις. + +2) Το ποσόν τούτο των 900,000 φράγκων είναι ο ελάχιστος όρος (έν +minimum), των Δυνάμεων επιφυλαχθεισών το δικαίωμα ν' απαιτήσωσιν +αύξησιν του ποσού τούτου, ευθύς ως τα οικονομικά της Ελλάδος +βελτιωθώσιν (220). + +Υπό πρακτικήν όμως έποψιν, το ποσόν από _προσωρινού_ κατέστη +_πάγιον_(221), παρά δε τας, κατά το 1865, δηλώσεις των Δυνάμεων, +ηδυνήθη η Ελλάς να ικανοποιήση τους δανειστάς του 1824 και 1825, +πριν ή αι εγγυηθείσαι το δάνειον του 1832 Δυνάμεις αποζημιωθώσιν +εντελώς. + +Αναπολών δέ τις την όλην ιστορίαν του δανείου δύναται να είπη εν +συμπεράσματι ότι το ενιαυσίως υπό της Ελλάδος καταβαλλόμενον ποσόν +είναι μικρόν εν σχέσει προς τα ποσά τα καταβληθέντα υπό των +Δυνάμεων, δεν είναι δ' όμως δυσανανάλογον παραβαλλόμενον προς τας +ωφελείας (222), ας η πατρίς ημών επορίσθη εκ του δανείου των +εξήκοντα εκατομμυρίων. + +Ζήτημα δ' όμως λεπτεπίλεπτον εγείρεται, προκειμένου περί της φύσεως +της ενιαυσίας αποζημιώσεως των 900,000 φρ. Ερωτάται: το ποσόν τούτο +αντιπροσωπεύει μόνον τόκους, ή τόκους και χρεωλύσιον, ή τέλος μόνον +χρεωλύσιον: Η σπουδαιότης του ερωτήματος είναι καταφανής• εάν αι +900,000 φρ. αντιπροσωπεύωσι μόνον τόκους, τούτο σημαίνει ότι, του +προς τας Δυνάμεις χρέους θεωρηθέντος ως παγίου, πληρώνεται, αντί +5%, τόκος 0,90%, και προς τούτοις ότι άνευ νέας συμφωνίας δεν +υπάρχει ελπίς ν' απαλλαγώμεν του χρεωστουμένου κεφαλαίου. + +Η απορία αύτη προήλθε κυρίως εκ του ότι ουδέποτε έγινεν επίσημος +σύμβασις περί του ζητήματος• διότι τω 1859 αι μεν Δυνάμεις +_απήτησαν_ απλώς την ενιαυσίαν πληρωμήν ποσού φρ. 900,000, όπερ +εθεώρουν αρκούν προς το παρόν, η δε κυβέρνησις αφ' ετέρου +περιωρίσθη εις το ν' αναγράψη το ποσόν τούτο εις τον προϋπολογισμόν +του επομένου έτους (223). + +Η ασάφεια της μεταξύ των Δυνάμεων και της Ελλάδος συμφωνίας είχεν +έκτοτε εκπλήξη το κοινόν• η δε επιτροπή της γερουσίας, μεταξύ άλλων +πληροφοριών ας εζήτησε παρά του υπουργού των οικονομικών, εξέφρασε +και την επιθυμίαν να μάθη «αν η ζητουμένη πίστωσις των 1,005,120 +(900,000 φρ.) θέλει επιφέρη ελάττωσίν τινα και ποίαν επί του +προκειμένου χρέους.» Αλλ' ο επί των οικονομικών υπουργός Λ. +Κουμουνδούρος απήντησεν «ότι η περί τούτου απάντησις ήτο δυσχερής, +διότι το ζήτημα δεν υπάρχει λελυμένον» (224). Της δε επιτροπής +επιμενούσης να λάβη τουλάχιστον ανακοίνωσιν των σχετικών +διπλωματικών εγγράφων, ο υπουργός απήντησεν ότι το συμφέρον του +κράτους δεν επιτρέπει επί του παρόντος την κοινοποίησιν των +εγγράφων εκείνων, _αφ' ου η υπόθεσις δεν επερατώθη εισέτι +οριστικώς_ (225). + +Από των δηλώσεων του αειμνήστου Κουμουνδούρου ουδέν συνέβη το +δυνάμενον να διασαφήση τα κατά το σπουδαίον τούτο ζήτημα (226), +εκ τούτου δε προέκυψαν πλείσται αντιφάσεις. Οι ημέτεροι Kοι +Λιακόπουλος και Δυοβουνιώτης (227) φαίνονται νομίζοντες ότι το +ποσόν των 900,000 φρ. δεν είναι ειμή χρεωλύσιον, την αυτήν δε +γνώμην φαίνεται έχων και ο κ. Stourm (228). + +Αλλ' οι κ. κ. Λιακόπουλος και Δυοβουνιώτης δεν υποδεικνύουσιν επί +ποίων πληροφοριών βασίζουσι τα πορίσματα αυτών, ο δε κ. Stourm +καταλήγει εις προφανώς εσφαλμένους υπολογισμούς (229). + +Ευρεθέντες δ' ούτω προ αδιεξόδου και μάτην ζητήσαντες πληροφορίας +εις το τμήμα του δημοσίου χρέους (υπουργείον των Οικονομικών) και +εις το επί των Εξωτερικών υπουργείον, κατεφύγομεν εις τα γραφεία +του Διεθνούς Ελέγχου. Εκεί δ' επληροφορήθημεν ότι το ζήτημα της +φύσεως της εξ 900,000 φρ. αποζημιώσεως εκανονίσθη τω 1859 υφ' ενός +μυστικού υπομνήματος (mémoire secret) και ότι, καίπερ τα +περιεχόμενα εν τω υπομνήματι τούτος δεν είναι γνωστά, υπάρχουσι +λόγοι να πιστεύηται ότι τα ενιαυσίως πληρωνόμενα 900,000 φράγκα +περιλαμβάνουσι και ποσόν αφιερωνόμενον εις χρεωλυσίαν. + +Τας πληροφορίας ταύτας των γραφείων του Ελέγχου επιβεβαιούσι και τα +μετά τον συμβιβασμόν του 1898 δημοσιευθέντα έγγραφα. Πράγματι ο εν +αυτοίς καταχωρισθείς πίναξ του δημοσίου χρέους, ο περιέχων και τα +κεφάλαια των δανείων και τα εισέτι υπολειπόμενα εξ εκάστου ποσά, +προκειμένου περί του δανείου των τριών Δυνάμεων αναγράφει μεν εν τη +πρώτη στήλη, το κεφάλαιον των 100,392,833 φρ., εν τη στήλη δ' όμως +των _Μηκέτι αποσβεσθέντων ποσών_ (Sommes non amorties) αντί +ωρισμένου ποσού σημειοί απλώς την λέξιν _mémoire_ (230). + +Οφείλομεν λοιπόν να καταλήξωμεν εις το συμπέρασμα, ότι η ενιαυσία +δόσις μετέχει τόκου και χρεωλυσίου, χωρίς όμως να δυνάμεθα να +ορίσωμεν το ποσόν εκατέρου τούτων. Εις ανάλογον άλλως τε συμπέρασμα +κατέληγε προ ενδεκαετίας ο κ. Ε. F. G. Law, όστις δεν +συμπεριελάμβανεν εις τον πίνακα του δημοσίου χρέους της Ελλάδος το +δάνειον των τριών Δυνάμεων, «καθ' ότι, το ακριβές ποσόν τον χρέους +τούτου δεν φαίνεται ακριβώς καθωρισμένον_» (231). + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' +Βαυαρικά δάνεια και χρέος προς τους κληρονόμους +του Όθωνος. + + + + _Παρ. Α'. — Τα Βαυαρικά Δάνεια (232)._ + +Πηγή των λεγομένων Βαυαρικών Δανείων υπήρξαν, ως υπεδείξαμεν και +ανωτέρω, αι εις την έκδοσιν της τρίτης σειράς του δανείου των +εξήκοντα εκατομμυρίων επελθούσαι αναβολαί. Η Ελληνική Κυβέρνησις, +ήτις πάντας τους υπολογισμούς αυτής εβάσιζεν επί της εκδόσεως +ταύτης, ευρέθη, αρχομένου του 1835, εις λίαν στενόχωρον θέσιν, και +ο Λουδοβίκος θέλων, ως λέγει ο ίδιος, να δείξη _το προς το +Ελληνικόν έθνος και την Ελληνικήν μοναρχίαν διηνεκές αυτού +ενδιαφέρον_ (233), έστερξε να προκαταβάλη έν εκατομμύριον φράγκων +προς 4%, αποδοτέον όμως άμα τη εκδόσει των εκ του μεγάλου δανείου +υπολειπομένων 20 εκατομμυρίων. + +Το επόμενον έτος, της θέσεως των πραγμάτων μη μεταβληθείσης, ο +Λουδοβίκος προυθυμήθη και πάλιν να έλθη αρωγός, χορηγών όχι πλέον +έν αλλά δύο δάνεια το μεν ενός εκατομ. φράγκων (10 Μαρτίου 1836), +το δε ενός εκατομ. φιορινίων (25 Δεκεμβρίου 1836), πάντοτε προς +τέσσαρα τοις εκατόν. + +Ολίγω βραδύτερον εξεδόθη και η τρίτη σειρά των εξήκοντα +εκατομμυρίων, αλλά το εκ της εκδόσεως προκύψαν ποσόν, απερροφημένον +ήδη υπό τόκων και επιτοκίων και προεξωφλημένον υπό παντοίων +ελλειμμάτων του Ελληνικού προϋπολογισμού, δεν επήρκει προς +απόσβεσιν των βαυαρικών δανείων, ανερχομένων εις το σχετικώς +σπουδαίον ποσόν των 4,640,000 δραχμών. + +Αντί λοιπόν αμέσου αποτίσεως συνήφθη η σύμβασις της 15 Μαρτίας +1838, δι' ης η Ελληνική κυβέρνησις ανελάμβανε να πληρώση εντός του +έτους το δάνειον του 1835 (1 εκατ. φρ.), διά δε την εξόφλησιν των +άλλων δύο δανείων να πληρώση 500,000 φρ. εντός του 1839 και, μέχρις +αποσβέσεως, ανά έν εκατομμύριον κατά τα ακόλουθα έτη. + +Μόλις όμως συνεφωνήθησαν οι όροι ούτοι, εφάνησάν πως βαρείς, και +διά νέας συμβάσεως αι υποχρεώσεις της Ελληνικής κυβερνήσεως +ανεβλήθησαν και ανετράπησαν, απεφασίσθη δηλ. ότι αι πληρωμαί θα +ήρχιζον μόνον τω 1840 και ότι θα επληρώνετο πρώτη η δόσις των +500,000 φρ. Η σύμβασις αύτη εξετελέσθη εν μέρει, της Ελληνικής +κυβερνήσεως καταβαλούσης τας υποσχεθείσας 500,000 φρ. του 1840, και +τας τρεις πρώτας τριμήνους δόσεις (750,000) του 1841, ήτοι εν +συνόλω 1,250,000 φρ. Πλην τότε, υποχρεωθείσα να πληρώση εξ ιδίων +και τους τόκους του ηγγυημένου μεγάλου δανείου και αποζημίωσιν προς +την Τουρκίαν διά τα βακούφια, η Ελλάς ηναγκάσθη να ζητήση νέαν +μετατροπήν των μετά της Βαυαρίας συμφωνιών. Αύτη επετεύχθη διά της +συμβάσεως της 13 Φεβρουαρίου 1842, δι' ης το κεφάλαιον του δανείου +ωρίσθη εις 2,917,711 φρ. αποδοτέα ως εξής: (234) + + 250,000 φρ. τη 18 Νοεμβρίου 1842 + 250,000 » » » » 1843 + 500,000 » εις τρεις ίσας δόσεις κατά το 1844 + 500,000 » » » » » » 1845 + 500,000 » » » » » » 1846 +και 417,711 » » » » » » 1847 + +Εξ όλων των δόσεων τούτων η πρώτη μόνον επληρώθη ελαττώσασα το όλον +χρέος εις 2,667,771, πριν δε επέλθη η λήξις της δευτέρας, εξερράγη +η αναίμακτος στάσις της γ' Σεπτεμβρίου, ήτις, προκληθείσα μάλλον εκ +του κατά της βαυαροκρατίας μίσους(235) ή εξ ειλικρινούς πόθου +συνταγματικών θεσμών, δεν ηδύνατο ειμή να έχη τον αντίκτυπον αυτής +επί του ζητήματος της πληρωμής των Βαυαρικών δανείων. + +Πράγματι, ενώ η αναστολή της υπηρεσίας του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων παρουσιάσθη πάντοτε ως γεγονός προσωρινόν υπ' ανωτέρας +ανάγκης επιβληθέν, των βαυαρικών δανείων συνεζητήθη αυτή η +νομιμότης. Κατόπιν δε εμπαθών συζητήσεων, οφειλομένων κυρίως εις +την γραφίδα του διευθυντού της _Ελπίδος_ Λεβίδου, η κοινή γνώμη +επίεσε την Εθνοσυνέλευσιν να εκδώση ψήφισμα, ου αι δύο κυριώτεραι +διατάξεις ήσαν αι εξής: + +Α') Η Κυβέρνησις οφείλει, τη ευθύνη του Υπουργικού Συμβουλίου, να +λάβη υπ' όψιν όλα τα διαμειφθέντα έγγραφα μεταξύ της Αυλής της +Βαυαρίας και του εν Λονδίνω συμβουλίου των τριών Μεγάλων Δυνάμεων, +αφορώντα εις την εγκατάστασιν της βασιλείας εις την Ελλάδα, και να +καθυποβάλη λεπτομερή έκθεσιν εντός της πρώτης βουλευτικής περιόδου +περί της εκκαθαρίσεως παντός λογαριασμού εξ αυτών των εγγράφων +πηγάζοντος. + +Β') Επιβάλλεται το χρέος εις την βουλήν να εξετάση τον λογαριασμόν +τούτον και να επιμεληθή, διά της διπλωματικής οδού και τη +μεσολαβήσει των τριών προστατίδων Δυνάμεων, περί της απαιτήσεως του +εξ αυτού πηγάζοντος χρέους της Βαυαρίας προς την Ελλάδα. + +Το ψήφισμα τούτο αινίσσεται τας υποχρεώσεις, ας είχεν αναλάβη η +Βαυαρία, και αίτινες κατεχωρίσθησαν εις τα από 26 Απριλίου 1832 +πρωτόκολλα της διασκέψεως του Λονδίνου, όσον αφορά εις τον κλήρον +(apanage), συμβούλιον της αντιβασιλείας, την ακολουθίαν του +πρίγκιπος και το στρατιωτικόν σώμα(236). + +Αλλά προς κατάρριψιν του επιχειρήματος τούτου ήρκει να παρατηρηθή, +ότι η Βαυαρία είχε μεν αναλάβη να πέμψη εν Ελλάδι Βαυαρούς +ανωτέρους πολιτικούς και στρατιωτικούς υπαλλήλους ως διοργανωτάς, +εξακολουθούσα σύναμα να πληρώνη εις αυτούς τους μισθούς ους +ελάμβανον εν τη πατρίδι αυτών, δεν είχεν όμως απαλλάξη την Ελλάδα +της πληρωμής τακτικής αμοιβής, τοσούτω μάλλον δεδικαιολογημένης, +καθ' όσον οι εν λόγω υπάλληλοι ανελάμβανον εν ξένη χώρα υπηρεσίας +εξαιρετικώς βαρείας και επικινδύνους. + +Επίσης, το λεχθέν τω 1843 και επαναληφθέν κατά τον συμβιβασμόν του +1880 (237), ότι η διαχείρισις των αντιβασιλέων επεβάρυνε τον +εκλέξαντα αυτούς Λουδοβίκον, είναι υπό νομικήν έποψιν ήκιστα +σοβαρόν επιχείρημα• καθ' ότι η αντιβασιλεία δεν ήτο επίτροπος του +Λουδοβίκου, αλλ' αντιβασιλεία της Ελλάδος, κράτους ανεξαρτήτου, και +κατ' ακολουθίαν δεδεσμευμένου υπό των πράξεων αυτής. + +Και είναι μεν αληθές ότι η αποδοχή, ης ετύγχανον τοιαύτα +επιχειρήματα, εξηγείτο εκ του ότι το κοινόν συνέχεε την ανύπαρκτον +νομικήν προς την πραγματικήν ηθικήν ευθύνην, ην φέρουσιν ο μεν +Λουδοβίκος διά τας ατυχείς του εκλογάς, οι δε αντιβασιλείς διά την +ασύνετον αυτών πολιτείαν. Αλλ' είναι επίσης αναμφισβήτητον ότι, εάν +τοιαύται συγχύσεις επιτρέπονται εις τους πολλούς, δεν συγχωρούνται +δ' όμως εις πολιτικούς άνδρας και κοινοβουλευτικάς συνελεύσεις. + +Το συμπέρασμα του ψηφίσματος απετέλει άλλως τε καθ' εαυτό είδος +νομικού τέρατος, διότι, όπως παρετήρησεν ορθότατα ο Καλλιγάς +(238), δι' αυτού προετείνετο εις _συμψηφισμόν δανείου απαιτητού +ανεκκαθάριστος απαίτησις_. + +Εν τούτοις η Βαυαρία δεν διεμαρτυρήθη αμέσως. Ότε δε δύο έτη +βραδύτερον ο πρεσβευτής αυτής Gesser εξέφρασε παράπονα διά τε την +καθυστέρησιν των πληρωμών και διά την μη αναγραφήν εν τω +προϋπολογισμώ του αναλογούντος τω δανείω ποσού, ο Κωλέττης απήντησε +διαβιβάζων την γνωστήν έκθεσιν του Μεταξά περί του γενικού +λογαριασμού των εσόδων και των εξόδων από του 1833 - 1843 (239). +Η απάντησις ήτο εύστοχος, αν και υπό νομικήν έποψιν τρωτή, έκτοτε +δε παρήλθον δεκατέσσαρα έτη, χωρίς να γίνη σχεδόν λόγος περί των +Βαυαρικών δανείων(240), ότε αίφνης τη 11 Σεπτεμβρίου 1859 η +Βαυαρική κυβέρνησις ανήγγειλε τη Ελληνική, ότι από του 1849 είχε +παραχωρήση τα δικαιώματα αυτής εις τον πρώην βασιλέα +Λουδοβίκον(241) και εζήτει την πληρωμήν των οφειλομένων κεφαλαίων +και τόκων, ήτοι 1,933,333 φλορίνια και 20 κρέυτζερ. + +Πλην παρ' όλην την επιμονήν του Όθωνος, όπως το ζήτημα κανονισθή +δι' αναγραφής επί τούτω ενός εκατομμυρίου εν τω προϋπολογισμώ +(442), η τότε Ελληνική κυβέρνησις ηρνήθη να προβή εις οριστικά +προς τούτο διαβήματα, περιορισθείσα να απαντήση τη Βαυαρία, ότι το +δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων προηγείτο υπό πάσαν έποψιν του +βαυαρικού, και ότι, άμα τω προσεχεί κανονισμώ του πρώτου, θα +ελαμβάνετο φροντίς και περί του δευτέρου (243). + +Αι βαυαρικαί απαιτήσεις εφαίνοντο τεθαμμέναι διά παντός, ότε τω +1880 ο Βίσμαρκ, νέος θεός από μηχανής, βλέπων ότι η Ελλάς είχεν +αναγνωρίση τα παλαιά της χρέη και θέλων κατά το σύστημά του να +παράσχη προσωπικήν υπηρεσίαν προς οικογένειαν αποτελούσαν μέρος της +γερμανικής αυτοκρατορίας, ενετείλατο τω γερμανώ πρεσβευτή Ράδοβιτζ +ν' απαιτήση παρά της Ελληνικής κυβερνήσεως τον κανονισμόν του προς +τους κληρονόμους του Λουδοβίκου χρέους. Ο δε σιδηρούς καγκελλάριος, +όπως υποβάλη τας απαιτήσεις του, είχεν εκλέξη στιγμήν, καθ' ην η +Ελλάς, ζητούσα την εκπλήρωσιν της Βερολινίου συνθήκης, δεν ηδύνατο +ν' αναδράμη εις τας συνήθεις αντιρρήσεις• τούτο εννοήσαντες αμέσως +οι ημέτεροι, παρεδέχθησαν μεν κατ' αρχήν την αίτησιν, έπεμψαν δ' +εις Γερμανίαν τον κ. Στέφ. Στρέιτ, όστις μετά περισσής δεξιότητος +χειρισθείς το ζήτημα κατώρθωσεν όπως η Ελλάς επιτύχη πλήρη +εξόφλησιν του Βαυαρικού χρέους, υπολογισθέντος εις 5,600,000 φρ., +πληρώνουσα εις τον πρίγκιπα Φερδινάνδον της Βαυαρίας εφάπαξ το +ποσόν των 2,600,000 φρ. + +Τούτου δε γενομένου, επινευούσης και της Ελληνικής βουλής (244), +τα βαυαρικά δάνεια ανήκουσι του λοιπού μόνον εις την δημοσιονομικήν +ιστορίαν. + + _Παρ. Β'. Χρέος προς τους Κληρονόμους του Όθωνος(245)._ + +Το χρέος τούτο συχνάκις συγχέεται μετά του προηγουμένου, την δε +σύγχυσιν προκαλεί το γεγονός ότι εις αμφοτέρας τας περιπτώσεις αι +κατά του Ελληνικού έθνους απαιτήσεις περιήλθον εις χείρας της +οικογενείας των Βιττελσβάχων. Πράγματι δ' όμως τα δύο δάνεια +έχουσιν εντελώς διάφορον φύσιν• το μεν οφείλεται εις προκαταβολάς +του Λουδοβίκου τη Ελληνική κυβερνήσει, το δε εις διάφορα έξοδα, +άτινα έκαμεν εξ ιδίων ο Όθων προς ανέγερσιν των ανακτόρων, προς +αποκατάστασιν των ανακτορικών κήπων, προς οικοδομήν του βασιλικού +φαρμακείου (246) και του βασιλικού ιπποστασίου, καθώς και εις +άλλας τινάς απαιτήσεις(247), άς ο μακαρίτης βασιλεύς είχε κατά +του Ελληνικού δημοσίου. + +Το σύνολον των απαιτήσεων του βασιλέως κατά την ημέραν της εξώσεώς +του υπελογίζετο ποικιλοτρόπως: υπό τινων μεν εις 4, υπ' άλλων δε +εις 7 1/2 εκατομμύρια (248). Η δε νομιμότης των συνεζητήθη εις +την εθνοσυνέλευσιν, χωρίς όμως να καταλήξη το σώμα εκείνο εις ουδέν +θετικόν συμπέρασμα (249). + +Εν τούτοις οι αντιπρόσωποι των τριών Δυνάμεων συνελθόντες εις +Λονδίνον εζήτουν όπως το προς τον Όθωνα χρέος αναγνωρισθή εν τη +συνθήκη, δι' ης παρεχωρείτο τη Ελλάδι η Επτάνησος. Και τούτο μεν +αληθώς δεν εγένετο, αλλ' η Ελληνική κυβέρνησις, καίπερ δηλώσασα διά +του Χ. Τρικούπη ότι δεν υπήρχεν ιδέα ν' αδικηθή ο έκπτωτος +βασιλεύς, δεν ηδυνήθη να εμποδίση τας Δυνάμεις να προσκαλέσωσιν +αυτήν επισήμως να προβή εν τάχει εις την αποζημίωσιν ταύτην +(250). + +Η ακαριαίως σχεδόν υπέρ του Όθωνος αναπτυχθείσα αντίδρασις +συνέτεινεν αφ' ετέρου ουκ ολίγον όπως το ζήτημα μη διαιωνισθή. +Ολίγον δε μετά τον θάνατον του αγαθού εκείνου ανδρός υπεγράφετο υπό +της Ελληνικής κυβερνήσεως και των κληρονόμων αυτού (251) +σύμβασις, δι' ης το προς τον Όθωνα χρέος υπολογιζόμενον εις +4,500,000 (252) ανεγνωρίζετο επισήμως. + +Το κεφάλαιον τούτο, συναποφέρον τόκον 4%, υπεχρεούτο η Ελληνική +κυβέρνησις να πληρώση __όσον ένεστι θάττον και ει δυνατόν εντός 8 +ετών_. Οι περί χρεωλυσίας όμως τεθέντες όροι δεν ετηρήθησαν κατά +γράμμα και το χρέος τούτο αναγράφεται εισέτι εν τω πίνακι του +Δημοσίου χρέους. Πλην η επιτευχθείσα ελάττωσις είναι τόσον σπουδαία +(253), ώστε δεν θα βαρύνη τον προϋπολογισμόν ειμή επ' ολίγα ακόμη +έτη (254). + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' +Εσωτερικόν χρέος και συντάξεις. + + + + +Α'. Εσωτερικόν χρέος. + +Επί του θέματος τούτου ολίγον θα ενδιατρίψωμεν, διότι, εξαιρέσει +της προς τας τρεις ναυτικάς νήσους αποζημιώσεως, περί ης +πραγματευόμεθα εν τω επομένω κεφαλαίω, και μικρών προκαταβολών της +Εθνικής Τραπέζης (255), το εσωτερικόν χρέος συνίστατο εξ +υποχρεώσεων των παρελθουσών κυβερνήσεων, εξαργυρώσεων +χαρτονομίσματος, τόκων εγγυοδοσιών και αποδόσεων κεφαλαίων της +πρώτης Εθνικής Τραπέζης. Ένεκα δε της αποσβέσεως των παλαιών χρεών +και της προϊούσης εξαργυρώσεως του χαρτονομίσματος, το χρέος τούτο +προέβη τάχιστα ελαττούμενον. Από 158,148 δρ. τω 1833 περιωρίσθη εις +103,750 τω 1836, 32,198 δρ. τω 1839, και 1,460 τω 1842 (256). Από +του 1843 και εντεύθεν παρατηρείται αληθώς μικρά τις αύξησις, αλλά +και αύτη περιορίζεται εις ομολογίας απέναντι παλαιών απαιτήσεων και +τόκους εγγυοδοσίας υπολόγων, ως εμφαίνει ο εκ του προϋπολογισμού +του 1862 ερανισθείς πίναξ, αναλύων το εσωτερικόν χρέος εις: + +1) Ομολογίας απέναντι παλαιών απαιτήσεων = 20,370 +2) Τόκους εγγυοδοσίας υπολόγων = 6,500 + _________ + Σύνολον 26,870 δρ. (257) + + + +Β'. Συντάξεις. + + + +Συντάξεις επί μακρόν δεν ήτο δυνατόν να υπάρχωσι, και πράγματι δεν +καθιερώθησαν ειμή μετά το 1852. Εν τούτοις ανεγράφοντο εις τον +προϋπολογισμόν και ήσαν μετά το 1843 το σπουδαιότερον τμήμα του +δημοσίου χρέους. Τούτο δε, διότι υπό τον τίτλον τούτον εσημειούντο +ανταμοιβαί ή αποζημιώσεις, άς το έθνος εθεώρει καθήκον να αποτίνη +μετά τον Αγώνα. + +Αι _Συντάξεις_ διηρούντο εις τάξεις πέντε: + +1) Εις την των _Απομάχων_, εις ους απενέμοντο συντάξεις δι' +ονομαστικών διαταγμάτων. + +Κατά τον προϋπολογισμόν του 1845 (258), υπήρχον 396 απόμαχοι +λαμβάνοντες σύνταξιν μηνιαίαν δρ. 7,305. + +2) Εις την των _Χηρών και ορφανών_ ανδρών προσενεγκόντων εκτάκτους +προς την πατρίδα υπηρεσίας. + +Τω 1845 η τάξις αύτη περιελάμβανε 1788 άτομα (259) και +προϋπέθετεν έξοδα μηνιαία δρ. 19,064. + +3) Εις την των _Πρεσβυτών της Φάλαγγος_. Η τάξις αύτη περιελάμβανεν +ελαχίστους φαλαγγίτας(260) προβεβηκότας και αναγνωρισθέντας διά +βασιλικού διατάγματος αξίους ιδιαιτέρας βοηθείας. + +4) Εις _Χορηγήματα απέναντι παλαιών απαιτήσεων_. Τα χορηγήματα +ταύτα εδίδοντο εις παλαιούς πιστωτάς του κράτους, ως επί το πολύ +θυσιάσαντας τα πάντα υπέρ του έθνους (261). + +Τω 1845 η τάξις αύτη περιελάμβανεν: + +27 άτομα λαμβάνοντα από 555 - 80 δρ. κατά μήνα +6 » » » 70 - 55 » » » +12 » » » 50 - 34 » » » +16 » » » 30 - 20 » » » +50 » » » 15 - 6 » » » + +Ήτοι σύνολον 111 ατόμων. — Η μηνιαία επιχορήγησις ήτο δρ. 9,304. + +ε') Εις _Προικίσεις ορφανών ανδρών διακριθέντων κατά τον Αγώνα_. +Τοιαύται προικίσεις είχον εγκριθή: + +Δι' ειδικών καταλόγων τω 1833 δρ. 3,800 +» » » » 1834 » 35,140 +» » » » 1835 » 51,150 +» » » » 1836 » 27,140 +Διά Β. Διαταγμάτων μέχρι του 1844 » 33,720 + _______ + 150,950 + +Εκ του συνόλου τούτου των 150,950 δρ., 73,595 επληρώθησαν και +10,020 ηκυρώθησαν, έμενον λοιπόν τω 1845 δρ. 67,335 πληρωτέαι εις +522 άτομα (262). Αλλ' επειδή αφ' ετέρου είχεν ορισθή ότι αι +ανώτεραι των 200 δρ. προικίσεις θα επληρώνοντο εις γαίας, ο +προϋπολογισμός ανέγραφε διά την ε' τάξιν απλούν κονδύλιον 3000 δρ. + +Το σύνολον των _συντάξεων_ συμποσούμενον τω 1833 εις 172,515 δρ., +ανήλθε ταχέως εις 239,329 (1834), 357,976 (1839), και 426,031 δρ. +(1842) Έκτοτε περιωρίσθη πως (263), δύναται δέ τις να λάβη ως +μέσον όρον δια τα μετέπειτα έτη το ποσόν των 400,000 δρ. Ανάγκη δε +να ομολογήσωμεν, ως πράττει και αυτός ο About, ότι τοιούτον ποσόν +δεν ήτο υπερβολικόν, λαμβανομένων υπ' όψιν και των εκτάκτων προς το +έθνος υπηρεσιών και της άκρας πενίας, εις ην υπέπεσον μετά την +επανάστασιν και οι προ αυτής πλουσιώτεροι (264). + +Δυστυχώς όμως το κεφάλαιον των συντάξεων δεν περιελάμβανε πάσας τας +πληρωνομένας αποζημιώσεις και όλα τα χορηγήματα, έτεραι δε εύρηνται +εν τοις προϋπολογισμοίς των διαφόρων υπουργείων. Ούτως (265) +αναγράφονται: + +Εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των Στρατιωτικών. +Διά μεν την φάλαγγα . 481,763, δρ. 30) +Διά συντάξεις στρατιωτικάς )δρ. 579,095.01 +μη αναγραφομένας αναλυτικώτερον . 97,331, » 76) +Εν τω προϋπολογισμώ του υπουργείου των Ναυτικών, διά +τεσσαράκοντα συντάξεις................ » 9,784.80 +Εν τω προυπολογισμώ του υπουργείου της Παιδείας, +διά συντάξεις εκκλησιαστικάς................... » 71,103(266) +Εν τω προϋπολογ. του υπουργ. της Δικαιοσύνης .. » 2,040 +» » » » » των Εσωτερικών, διά +πολιτικάς συντάξεις, μη συμπεριλαμβανομένων 75,000 +δρ. διά βοηθήματα,........ » 23,994 + +_Εν όλω δρ. 686,016_, εις ας προσθέτοντες τας 400,000 δρ. των +συντάξεων έχομεν άθροισμα 1,086,016, ήτοι ποσόν υπέρογκον εν +παραβολή προς τα άλλα έξοδα του κράτους(267). Αλλά το πράγμα δεν +περιορίζεται εν τούτω. Είδομεν προ στιγμής ότι ο προϋπολογισμός του +υπουργείου των Εσωτερικών ανέγραφεν 75,000 δρ. διά χορηγήματα, προς +τούτοις τμήμα του προϋπολογισμού των ναυτικών ουδέν άλλο ήτο +ουσιαστικώς ή απλούν χορήγημα. Ιδού τι γράφει ο Κωνσταντίνος +Κανάρης, υπουργός των ναυτικών ων, περί δύο σπουδαιοτάτων κονδυλίων +του υπουργείου, ό διηύθυνεν (268): + +« Αξιωματικούς εχομεν 400, εξ ων 306 μένουσι διαθέσιμοι. Διά δε +τους διαθεσίμους τούτους δαπανώμεν κατ' έτος δραχμ. 264,492. Το +κεφάλαιον τούτο είναι μεν μέγα, _διότι εξισούται με την του εν +υπηρεσία στόλου ολικήν μισθοδοσίαν_, και κατ' έτος βαίνει αυξάνον, +αλλ' όλοι σχεδόν οι διαθέσιμοι αξιωματικοί είναι άνθρωποι, προς ους +το Έθνος οφείλει κατά μέγα μέρος την ελευθερίαν και ανεξαρτησίαν +του. + +«Ο λόχος των αποστράτων, αποτελούμενος εκ των μη εντελώς ανικάνων +ναυμάχων, συνεστήθη τω 1833, απαρτίζεται εξ ανδρών 46, και απαιτεί +ενιαυσίαν δαπάνην 24,142 δρ.». + +Η _Φάλαγξ_ υπήρξε πηγή άλλων καταχρήσεων. Ο θεσμός ούτος είχε +διπλούν σκοπόν, ον είχε κάλλιστα καθορίση το ιδρύον την Φάλαγγα +βασιλικόν διάταγμα της 18/30 Σεπτεμβρίου 1834. «Η Φάλαγξ ιδρύεται, +λέγει το διάταγμα, διά να δοθή δείγμα της Βασιλικής ευνοίας και της +ευγνωμοσύνης της πατρίδος εις τους γενναίους άνδρας, οίτινες +εχρησίμευσαν ως οδηγοί των συστρατιωτών των εις τον υπέρ της +Ελληνικής ανεξαρτησίας αγώνα, και διά να τοις δοθή ευκαιρία να +διαπρέψωσιν εις την φωνήν του Βασιλέως των διά νέων εκδουλεύσεων». +Ούτως εννοουμένη η Φάλαγξ, ουχί μόνον εδικαιολογείτο τελείως, αλλά +και σπουδαιοτάτας ηδύνατο να προσενέγκη προς το έθνος υπηρεσίας. +Δυστυχώς ούτε υπηρεσίας αξίας λόγου προσήνεγκεν ούτε διωργανώθη +συνετώς. + +Ούτω περιελήφθησαν εν αυτή 900 αξιωματικοί, ων πολλοί ουδέ κατά +φαντασίαν υπήρξαν _οδηγοί των συστρατιωτών των_. Εκ δε της +εξογκώσεως ταύτης των στελεχών προέκυψεν η υπερβολική ενιαυσία +δαπάνη ενός εκατομμυρίου. Εδέησε λοιπόν ταχέως να μετριασθή το +κακόν, και εξεδόθη προς τούτο τω 1838 νόμος θεσπίζων ότι, όσοι εκ +των φαλαγγιτών δεν ήθελον να μείνωσιν εις τετραρχίας ενεργητικάς, +ηδύναντο να λάβωσι προικοδοτήσεις εις γαίας αναλόγους προς το +σύνολον των μισθοδοσιών των. Τα αποτελέσματα του νόμου τούτου +υπήρξαν κατ' αρχάς λίαν ευεργετικά• ο αριθμός των φαλαγγιτών +περιωρίσθη από 900 εις 350 (269) και η εν τω προϋπολογισμώ +αναγραφομένη δαπάνη από ενός εκατομμυρίου εις 400,000 δρ. Δυστυχώς +πολλοί φαλαγγίται δεν εφρόντισαν ν' ανταλλάξωσι τα εις αυτούς +δοθέντα γραμμάτια αντί γαιών, αλλά πωλήσαντες αυτά αντί 25 και 30% +της αξίας, και σπαταλήσαντες τα συλλεχθέντα, ταχέως περιέπεσον εις +την εσχάτην ένδειαν (270). Τότε δε αντί να υποστώσι τα αντίποινα +της ατασθαλίας των, ήγειραν νέας κατά του δημοσίου απαιτήσεις και +έχοντες ισχυρούς πολιτικούς προστάτας, επέτυχον, πράγμα απίστευτον, +νέαν αυτών κατάταξιν εις την Φάλαγγα, ης ο προϋπολογισμός ανήλθε +και πάλιν από 400,000 εις σχεδόν 500,000 δραχμών (271). + +Έτη δέ τινα μετά ταύτα, ότε πλέον ο αριθμός των φαλαγγιτών είχε +περιορισθή εις 240, εψηφίσθη ο νόμος «Περί συντάξεως και +προικοδοτήσεως της εν ενεργεία Φάλαγγος» της 12 Οκτ. 1856, όστις, +ισοδυναμών εν τοις πράγμασι προς διάλυσιν της Φάλαγγος, μετέτρεψε +τον εις τους φαλαγγίτας πληρωνόμενον μισθόν εις σύνταξιν και +συμπεριέλαβεν αυτόν εις τας υπό του υπουργείου των Στρατιωτικών +πληρωνομένας συντάξεις. + +Και ταύτα μεν καθ' όσον αφορά εις τας _συντάξεις_ μέχρι του 1852. +Αλλ' από της εποχής εκείνης ομολογουμένως τα πράγματα μετεβλήθησαν. +Πρώτον παρερχομένων των ετών επέστη η ανάγκη εγκαθιδρύσεως αληθούς +συστήματος συντάξεων στρατιωτικών, ναυτικών και πολιτικών, και επί +τούτω εψηφίσθη σειρά νόμων. Δεύτερον αι συντάξεις δεν διηρούντο +πλέον εις πέντε τάξεις, αλλ' ανεγράφοντο κατά είδος. Ο δε +προϋπολογισμός του 1862, ο τελευταίος της Βαυαρικής Δυναστείας, +υπολογίζων την υπηρεσίαν του δημοσίου χρέους εις 2,848,889, +περιλαμβάνει τον εξής _Αναλυτικόν Πίνακα_: + +ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ + 1) Στρατιωτικαί Άτομα Συντάξεις +α') Παλαιαί από του 1834.........) 1,780 559,998 +β') Νέαι από του 1852 ...........) +γ') Αποστρατ. μισθ. φάλαγγος .... 323 313,782 + _____ + 2,103 +δ') Ενδεχ. αυξήσεις.............. 25,000 +ε’) Αύξησις 20% επί μισθών φάλαγγος 62,756 + ________ + *961,500* + + +2) Ναυτικαί +α') Παλαιαί από τoυ 1834.....................) +β') Νέαι από του 1853 .......................)592 146,658 +γ') Αποστρατευτικοί μισθοί ναυτικών Επιτάκτων 202 221,990 ) + ___ _______ + 794 462,448 +Ενδεχ. αυξήσεις.............................. 25,000 +Αύξησις 20% επί μισθών Επιτάκτων............. 44,394 + 438,046 +3) Εκκλησιαστικαί +Παλαιαί από του 1834...... 28 14,049 + +4) Πολιτικαί +α') Παλαιαί από του 1834 ..........) 31 52,928 +β') Νέαι από του 1855 .............) +5) Προίκισις ταμείου Πολιτ. Συντάξεων (272) 100,000 + _________ + 1,566,523 + +Οπωσδήποτε, όμως, παρ' όλας τας εξωτερικάς αλλαγάς, σπουδαίον μέρος +των νέων συντάξεων εξηκολούθει να μη είναι άλλο ή ανταμοιβή +παρελθουσών και κατά το μάλλον ή ήττον πραγματικών πατριωτικών +υπηρεσιών (273). + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. +Xρέος προς τας ναυτικάς νήσους. + + + +Γνωστόταται είναι αι προς το Έθνος υπηρεσίαι των τριών νήσων Ύδρας, +Σπετσών και Ψαρών, αίτινες, υποστάσαι σχεδόν όλον το βάρος του κατά +θάλασσαν αγώνος, εκλήθησαν και _ναυτικαί_. Γνωστόταται δ' είναι +επίσης αι μεγάλαι χρηματικαί θυσίαι, δι' ων αι νήσοι αύται +ηδυνήθησαν να καλύψωσι τα έξοδα του αρίστου στόλου, ον είχον +καταρτίση. + +Το δε μέγεθος των θυσιών εκείνων δύναταί τις ν' αντιληφθή κάλλιον, +αναλογιζόμενος αφ' ενός μεν ότι αι θυσίαι αύται ανήρχοντο εις 18 +εκατ. δρ. νέων (274), ήτοι εις ποσόν ακόμη σήμερον υπέρογκον διά +τρεις μικράς νήσους, αφ' ετέρου δε ότι τα εξ άλλων πηγών καθ' όλην +την Επανάστασιν εις το δημόσιον εισαχθέντα συμποσούνται περίπου εις +37,800,000 δρ. Επειδή δε πάλιν εκ των 37,800,000 δρ. τούτων, μόνον +22,500,000 δρ. κατεβλήθησαν υπό Ελλήνων (αι 15,300,000 άλλαι +προήλθον εκ των εξωτερικών δανείων), άγεταί τις, μετά του +Παπαρρηγοπούλου(275), εις το συμπέρασμα, ότι το σύνολον των +χρηματικών εισφορών της όλης Ελλάδος ολίγον υπερβαίνει τας των +τριών νήσων. + +Παρατηρητέον προς τούτοις ότι αι θυσίαι αύται εγένοντο εν ταις +ναυτικαίς νήσοις, ουχί, όπως εν τη λοιπή Ελλάδι, υφ' όλων των +τάξεων, αλλά μόνον υπό των προκρίτων (276), ιδίως δε υπό των +Κουντουριωτών (277)• + +Το όλως έκτακτον των προς την πατρίδα υπηρεσιών των τριών νήσων +συνησθάνθησαν ανέκαθεν αι Ελληνικά κυβερνήσεις, αποζημιώσασαι μεν +αυτάς κατά την επανάστασιν (278), βραδύτερον δε αναγνωρίσασαι τας +απαιτήσεις αυτών, εν ώ οι λογαριασμοί των θυσιών της Πελοποννήσου +και της Στερεάς μένουσιν εισέτι ανεκκαθάριστοι (279). + +Αναγνώρισις τον Χρέους — Ο Νόμος του 1853 + +Η ιστορία της αναγνωρίσεως των προς τας τρεις νήσους υποχρεώσεων +είναι μακρά. Από της 14 Απριλίου 1823 αι νήσοι ζητούσι παρά της εν +Άστρει συνελεύσεως, όπως η Πελοποννησιακή γερουσία αναλάβη την +αποζημίωσιν αυτών (280). Μετά μακράν συζήτησιν, καθ' ην ανεγνώσθη +και έγγραφον διαφόρων πελοποννησίων στρατηγών προς τας τρεις νήσους +(281), η πρότασις αυτών εγένετο δεκτή. Ολίγω δε βραδύτερον η εν +Επιδαύρω εθνική συνέλευσις απεφάσισε ν' αναγνωρισθώσιν ως δημόσια +χρέη και τα από του 1823 μέχρι του 1826 γενόμενα και αποδεδειγμένα +έξοδα (282). + +Ο Κυβερνήτης βαίνων έτι πρόσω συνέστησεν εις την Δ' εθνικήν +συνέλευσιν να λάβη υπ' όψιν τας αναφοράς των τριών νήσων (283), +έδωκε δε εις αυτάς και προσωρινάς μικράς αποζημιώσεις (284). + +Ο Καποδίστριας όμως εδολοφονήθη πριν ή κανονισθή το ζήτημα και επί +μακρόν ενομίσθη ότι αι απαιτήσεις των τριών νήσων θα ελάμβανον την +τύχην των αξιώσεων της λοιπής Ελλάδος. Τούτο εγέννησε μάλιστα και +ταραχάς εν Ύδρα (285). Πλην, ως είπομεν, το έθνος είχε την +συναίσθησιν ότι αι υποχρεώσεις αυτού προς τας τρεις ναυτικάς νήσους +είχον τι το εξαιρετικόν. Προς τούτοις οι έχοντες απαιτήσεις +νησιώται, εκτός του ότι ήσαν ολίγοι και κάτοχοι αναμφισβητήτων +τίτλων, ήρχισαν να λαμβάνωσι, λόγω των υπηρεσιών αυτών, παντοίας +χορηγήσεις και συντάξεις (286). Εθεωρήθη λοιπόν εν ταυτώ +επάναγκες και δίκαιον ν' αποκατασταθή ποια τις ισότης μεταξύ των +δικαιούχων, δι' ειδικού νόμου, όστις εψηφίσθη τη 22α Ιανουαρίου +1853 (287). Τρία έτη βραδύτερον, τη 12η Ιουλίου 1856, Βασιλικόν +Διάταγμα ώρισε τας απαιτήσεις των νήσων εις δρ. παλαιάς 20,000,000 +(288) (18,000,000 δρ. νέας), απέναντι των οποίων εδίδετο το υπό +του νόμου ορισθέν ενιαύσιον χορήγημα δρ. παλ. 200,000, ήτοι τόκος +1%. + +Η προσωρινή αύτη κατάστασις, ήτις παρετάθη μέχρι του παρόντος +έτους, υπ' ουδεμίαν έποψιν ήτο ικανοποιητική. Διότι αφ' ενός μεν +ούτε αι προς τας τρεις νήσους πολλάκις επισήμως αναγνωρισθείσαι +υποχρεώσεις εξετελούντο, και πράγματι τόκος 1% δυσκόλως δύναται να +υποληφθή ως αρκούσα αποζημίωσις, ούτε το κεφάλαιον του χρέους του +δημοσίου ωρίζετο μετά τινος ακριβείας. Αφ' ετέρου δε παρατεινομένης +της καταστάσεως και αυτός ο νόμος του 1853 εστερείτο καθ' ημέραν +του πατριωτικού εκείνου χαρακτήρος, όστις εδικαιολόγει το +εξαιρετικόν αυτού• καθ' ότι παρερχομένων των ετών οι αρχικοί +δικαιούχοι απεξενούντο των δικαιωμάτων και υπήρχε κίνδυνος μήπως +θάττον ή βραδύτερον πάντα τα χορηγήματα και μετ' αυτών αι +απαιτήσεις εξοφλήσεως εις το άρτιον περιέλθωσιν εις οικογενείας, +προς ας ουδεμίαν το έθνος ώφειλεν ευγνωμοσύνην. + +Ούτως εχόντων των πραγμάτων, εδέησεν η Κυβέρνησις να επέμβη. +Υπεβλήθη δε υπ' αυτής νομοσχέδιον, διά του οποίου ανεγνωρίζοντο αι +προς τας ναυτικάς νήσους υποχρεώσεις και ελαμβάνετο φροντίς προς +απόσβεσιν αυτών, χωρίς όμως να επιβαρυνθή σπουδαίως ο +προϋπολογισμός. + +Αι κυριώτεραι διατάξεις του νομοσχεδίου τούτου, νυν νόμου ΓΚΕ' της +16ης Ιουνίου 1904, είναι αι εξής: + +Αι απαιτήσεις των τριών νήσων αναγνωρίζονται χρέος δημόσιον, ου το +κεφάλαιον ορίζεται άπαξ διά παντός εις 18 εκατ. δρ. Απέναντι του +κεφαλαίου τούτου και _επί τη βάσει των μέχρι τούδε χρηματικών +ενταλμάτων_, εκδίδονται τοις δικαιούχοις ονομαστικαί ή και ανώνυμοι +ομολογίαι αποφέρουσαι τόκον 1%. + +Κανονισθέντος δε ούτω του κεφαλαίου του χρέους, ο νέος νόμος +μεριμνά περί της αποσβέσεως αυτού, προς τούτο δε ορίζει ότι: + +α') Διά την υπηρεσίαν του νέου δημοσίου χρέους, εις τας μέχρι τούδε +αναγραφομένας εν τω προϋπολογισμώ 180,000 δρ. προστίθεται ενιαυσίως +ποσόν 20,000 δρ. αντιπροσωπευουσών το χρεωλύσιον, όπερ θέλει +αυξάνεσθαι κατ' έτος διά των τόκων των διά κληρώσεως αποσβεννυμένων +ομολογιών. Επειδή δε προφανώς η μέθοδος αύτη της χρεωλυσίας είναι +βραδυτάτη, ο νόμος προσθέτει + +β') Αι νέαι ομολογίαι γίνονται δεκταί έτι τω αρτίω εις προεξόφλησιν +ανανεουμένου προς το δημόσιον χρέους, και εις πληρωμήν δόσεων +Εθνικών και Εκκλησιαστικών κτημάτων, δηλαδή εν άλλαις λέξεσιν _εις +απότισην δυσχερώς εισπραττομένων χρεών_. + +Διά του διπλού τούτου μέσου υπολογίζεται υπό της βραχυτάτης +εισηγητικής του νομοσχεδίου εκθέσεως (289), ότι εντός ουχί μακρού +χρόνου και άνευ θυσίας διά το δημόσιον θέλουσιν αποσβεσθή αι +εκδοθησόμεναι ομολογίαι. Η δε απόσβεσις αύτη επιταχύνεται και διά +του άρθρου 8, ορίζοντος ότι, εάν εντός πέντε ετών από της +δημοσιεύσεως δεν ήθελε ζητηθή η έκδοσις ομολογιών, παν δικαίωμα επί +των διά του νόμου τούτου χορηγουμένου πλεονεκτήματος διαγράφεται. + +Ο ούτω συνοψισθείς νόμος της 16 Ιουνίου δεν έτυχε πολύ ευμενούς +υποδοχής. Παρετηρήθη πράγματι έν τισιν οργάνοις του τύπου, ότι +ήθελεν είναι ίσως χρήσιμος και δίκαιος ψηφιζόμενος προ +πεντηκονταετίας, ότε οι τίτλοι ευρίσκοντο έτι εις χείρας των +αρχικών δικαιούχων, αλλ' ότι έκτοτε οι τίτλοι ούτοι είχον ως επί το +πολύ πωληθή εις ευτελή τιμήν, και συνεπώς ότι ο νέος νόμος, ο +σκοπών την αμοιβήν μεγάλων προς την πατρίδα υπηρεσιών, θα ανταμείψη +μόνον την οξυδέρκειαν ευφυών κερδοσκόπων. + +Υπάρχει βεβαίως ποιά τις αλήθεια εν ταις σκέψεσι ταύταις, αλλά δεν +νομίζω αυτήν αρκούσαν, όπως απορριφθή η αρχή του νόμου της 16ης +Ιουνίου. Διότι αφ' ενός μεν πλείστοι των αρχικών δικαιούχων, ως +επείσθην εκ προχείρου ανακρίσεως, δεν απεξενώθησαν των δικαιωμάτων +των, αφ' ετέρου δε πάσα αναβολή εις τον διακανονισμόν του χρέους θα +είχεν ακριβώς το αποτέλεσμα να ελαττώνη βαθμηδόν τον αριθμόν των +οικογενειών, ων ο νομοθέτης του 1853 ηθέλησε ν' ανταμείψη τας +υπηρεσίας. Επειδή δε μοιραίως ώφειλε κανονισμός τις να επέλθη, ήτο +σύμφωνον προς το πνεύμα του νόμου να γίνη ο κανονισμός ούτος όσον +ένεστι θάττον. + +Όσον αφορά νυν εις τας λεπτομερείας του νόμου, πολλά δύναται τις +βεβαίως ν' αντείπη. Συνέτεινεν αναμφιβόλως εις την ατέλειαν αυτού η +έλλειψις προκαταρκτικής μελέτης (290), και η σπουδή μεθ' ης ο +νόμος εψηφίσθη. + +Εκ της αμελείας και της σπουδής ταύτης προέκυψαν δυσκολίαι εις την +εφαρμογήν του νόμου, το δε προς εκτέλεσιν του νόμου εκδοθέν +βασιλικόν διάταγμα περιέπλεξεν, έτι πλέον τα πράγματα (291). Ουχ +ήττον όμως ο νέος νόμος, μετά τινων τροποποιήσεων ή άνευ τοιούτων, +δεν θα βραδύνη να εφαρμοσθή, εφαρμοζόμενος δε θα έχη, ως είπομεν, +το πλεονέκτημα ν' αποσβέση από του προϋπολογισμού βάρος μη ακριβώς +καθωρισμένον και όπερ ένα σχεδόν αιώνα μετά την επανάστασιν δεν +ανταποκρίνεται πλέον εις τον αρχικόν αυτού σκοπόν. + + + +ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ +ΕΠΙ ΤΟΥ Β' ΒΙΒΛΙΟΥ + + + +Ανασκοπούντες νυν τα κατά το Δημόσιον χρέος επί της Βαυαρικής +Δυναστείας, παρατηρούμεν ότι η αντιπάθεια του Όθωνος προς τα +δάνεια, η αναστολή της υπηρεσίας των δανείων των τριών Δυνάμεων και +των Βαυαρικών, καθώς και η μη αναγνώρισις των δανείων της +ανεξαρτησίας, κατέληξαν αφ' ενός μεν εις το να βαρυνθή ελάχιστα ο +προϋπολογισμός, αφ' ετέρου δ' όμως να φθάση το ονοματικόν χρέος της +Ελλάδος εις ύψη δυσθεώρητα. + +Και εν ώ η αποστροφή του Βασιλέως προς τα δάνεια, εξηγουμένη και εκ +του ότι μόνον υπό επαχθεστάτους όρους ηδύνατο τότε να δανεισθή η +Ελλάς, είναι αξία παντός επαίνου, η μη επιδίωξις συμβιβασμού ως +προς τα μεγάλα ημών εξωτερικά δάνεια είναι τοσούτω μάλλον +κατακριτέα, καθ' όσον ηναγκάσθημεν βραδύτερον να υποβληθώμεν ένεκεν +αυτών εις βαρείας θυσίας. + +Ανεξαρτήτως νυν πάσης κρίσεως περί της δημοσιονομικής ταύτης +πολιτείας, παρατηρούμεν ότι το δημόσιον χρέος της Βαυαρικής +Δυναστείας εις τας παραμονάς της πτώσεως αυτής συνοψίζεται ως εξής: + +α') Δάνειον του 1824 και 1825. + +Εκ των δανείων έμενον εν κυκλοφορία ομολογίαι αξίας 2,250,615 +(292). +_Εις ταύτας προσθετέοι οι καθυστερούμενοι τόκοι από του 1826_. + +β') Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. +_Εις το χρεωστούμενον κεφάλαιον προσθετέοι και οι τόκοι από τον +1843_. + +γ') Τα Βαυαρικά Δάνεια. + +_Εκ τούτων υπελείπετο κεφάλαιον 2,700,000 δρ., εις ό προσθετέοι, ως +και άνω_, οι τόκοι από του 1843. + +δ') Το εσωτερικόν χρέος, απαρτιζόμενον καθ' ολοκληρίαν σχεδόν εκ +του χρέους προς τας ναυτικάς νήσους, _χρέους υπολογισθέντος εις 20 +εκατ. παλαιών δραχμών_ (293). + +ε') _Αι Συντάξεις_, περιλαμβάνουσαι, και μετά το 1852, αποζημιώσεις +ή ανταμοιβάς σχετιζομένας προς τον Αγώνα. + +Απέναντι του ονοματικού τούτου χρέους, ου το βάρος είναι δύσκολον +να υπολογισθή μετά τινος ακριβείας (294), ο τελευταίος +προϋπολογισμός της Βαυαρικής Δυναστείας αναγράφει τον εξής πίνακα: + +ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ + +Χρέος εξωτερικόν +1) Απόδοσις εις λογαριασμόν των προκαταβολών +των Δυνάμεων ........... 1,005,120 +2) Προμήθεια κτλ. δανείου Ρόσχιλδ . . 50,376 + _________ + 1,055,496 (295) +Χρέος εσωτερικόν + +1) Χορήγημα Ναυτικών νήσων ....... 200,000 +2) Ομολογ. απέναντι παλαιών απαιτήσεων20,370 +3) Τόκοι εγγυοδοσίας υπολόγων ........ 6,500 + _______ + 226,870 + +Συντάξεις +1. Στρατιωτικαί ................... 961,600 +2. Ναυτικαί........................ 438,046 +3. Εκκλησιαστικαί ................. 14,049 +4. Πολιτικαί........................ 52,928 +5. Προίκισις ταμείου Εθν. συντάξεων 100,000 + ________ + 1,566,523 + Σύνολον 2,848,899 (296) + + + +ΤΕΛΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ + + + +ΠΙΝΑΞ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ + + + +ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ + +(σελ. ε' - ιε') + + +ΒΙΒΛION A' +ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ (1824 - 1825) + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α' Έκδοσις και χρήσις α' Δανείου. + +Εισαγωγικαί παρατηρήσεις σελ. 1 - 3. — Τα οικονομικά της Ελλάδος +κατά την επανάστασιν (Δημόσιαι πρόσοδοι, λαφυραγωγία, εκούσιαι και +καταναγκαστικαί εισφοραί)• σελ. 4 - 8 — Ανάγκη δημοσίου δανείου. +Πρώται διαπραγματεύσεις (Κεφαλάς Ολύμπιος, Μεταξάς, ο Jourdain και +οι ιππόται της Ρόδου, Ρώμας)• κάθοδος εις Ελλάδα των Ρούπενθαλ, +Πήκοκ και Βουίτς• σελ. 8 - 13. + +Νέαι διαπραγματεύσεις, ο Λουριώτης και ο Blaquière, ανάμιξις του +Greek Committee• αποστολή εις Αγγλίαν I. Ορλάνδου, Α. Λουριώτου και +I. Ζαΐμη• σελ. 13 - 15. — Κατάστασις του Λονδινίου Χρηματιστηρίου• +κερδοσκοπική μανία, δάνεια Κύπρου και Ηπείρου• σελ. 15 - 17. — +Επιτυχία Ελληνικού δανείου 800,000 Λ., οι όροι της εκδόσεως - σελ. +17 - 18. — Αποστολή των χρημάτων, τα κατά την αποστολήν επεισόδια• +σελ. 18 - 19. — Άφιξις των χρημάτων εις Ελλάδα• ελεεινή χρήσις +αυτών• κρίσεις Φίνλεϋ και Γερβίνου• σελ. 19 - 21. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' Έκδοσις και χρήσις β' Δανείου. + +Διαπραγματεύσεις περί νέου δανείου εν Παρισίοις και Λονδίνω• σελ. +22 - 23 — Επιτυχής έκδοσις δανείου δύο εκατομμυρίων στερλινών• +αθλία διαχείρισις του δανείου• ο Ορλάνδος, ο Λουριώτης και η +_τετραρχία_• κρίσεις περί των Ελλήνων επιτρόπων• σελ. 23 - 27. + +Ανάλυσις της χρήσεως του β' δανείου• σελ. 28 - 29. — Παρ. Α'. _Ποσά +διατεθέντα εν τω χρηματιστηρίου του Λονδίνου αθρόαι και +σκανδαλώδεις εξαγοραί ομολογιών• σελ. 29 - 33. + +Παρ. Β'. Χρήματα διατεθέντα εις στρατιωτικάς και ναυτικάς +παρασκευάς. + +I. _Προμήθεια όπλων, καννονίων και πολεμεφοδίων•_ σελ. 34 - 35. + +II. _Κατασκευή ατμοπλοίων εν Αγγλία. — Εμφάνισις Κόχραν_ (Ανάγκη +ατμήρους στόλου• σχέδιον του Hastings• επέμβασις της τετραρχίας• +ανάμιξις του Κόχραν, επιβλαβείς αυτής συνέπειαι• διασπάθησις +160,000 Λ. - ο παραγγελθείς στολίσκος αποβαίνει πάντη άχρηστος τη +Ελλάδι) σελ. 35 - 40. + +III. _Ναυπήγησις Φρεγατών εν Αμερική. — Αποστολή Κοντοσταύλου_ +παραγγελία φρεγατών εν Νέα Υόρκη• νέα σκάνδαλα, ο στρατηγός +Λαλλεμάν και οι κ. κ. Λερουά, Βαγιάρ και Σα• αποστολή Κοντοσταύλου +εις Ουασιγκτώνα• ο εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις κρατών +φιλελληνισμός, επέμβασις της Αμερικανικής κυβερνήσεως• νέαι +δυσκολίαι, η αιρετοκρισία και ο αιρετοκρίτης Πραττ• κάθοδος της +_Ελλάδος_ εις Ναύπλιον υπηρεσίαι του Κοντοσταύλου, προς το Έθνος) +σελ. 40 - 46. + +Παρ. Γ'. Χρήματα περιελθόντα εις χείρας Ελληνικάς (Σπατάλη των +περισωθέντων 308,000 Λ. Αι ευθύναι Ορλάνδου και Λουριώτου) σελ. 46 +- 49. + +Συμπέρασμα περί του β' δανείου• σελ. 49 - 50 — Δάνεια προς διάσωσιν +του Μεσολογγίου• αποτυχία αυτών σελ. 50 - 51. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' Διαρρύθμισις των δανείων της Ανεξαρτησίας. + +Νομική άποψις του ζητήματος• αι υποχρεώσεις της Ελλάδος• σελ. 52 - +54. + +Πρώται διαπραγματεύσεις 1827 - 1832. (Ψηφίσματα Εθνικών Συνελεύσεων +Άργους και Τροιζήνος• έκθεσις και σχέδιον της επί των δανείων +επιτροπής• σχέδιον αποσβέσεως των δανείων διά παραχωρήσεως εθνικών +γαιών) 54 - 57. — Λόγοι δι' ους αι διαπραγματεύσεις δεν κατέληξαν• +σελ. 57 - 58. — Παράτασις της καταστάσεως καθ' όλην την βασιλείαν +του Όθωνος• σελ. 58. + +Ανάγκη διακανονισμού των δανείων (λόγοι ηθικοί και λόγοι υλικοί) +σελ. 58 - 60. — Αναβολή του συμβιβασμού και αιτίαι αυτής σελ. 60 - +63. + +Νέαι διαπραγματεύσεις 1866 - 1872. (Προτάσεις Μέρλιν, ο κ. +Σπάρταλης, ο Π. Βράιλας Αρμένης. Υπογραφή συμβάσεως και ψήφισις +αυτής εις α' ανάγνωσιν υπό της Βουλής• ατυχής πολιτεία +Βαλασσοπούλου• αποστολή Οικονομίδου)• σελ. 63 - 66. + +Επανάληψις των διαπραγματεύσεων. — Ο κ. I. Γεννάδιος (Δράσις του κ. +Γενναδίου, αι προς επίτευξιν συμβιβασμού μεγάλαι δυσχέρειαι, +σύμβασις μετά των Άγγλων κατόχων ομολογιών, κύρωσις αυτής υπό της +Βουλής)• σελ. 66 - 70. + +Διαρρύθμισις οριστική των δανείων. (Τα κατά την μετατροπήν, η +_Λευκή Βίβλος_ του 1879• _Έκθεσις Λογιστική_ περί του γενικού +λογαριασμού των μετατραπέντων δανείων) σελ. 70 - 72. + +ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ Α' ΒΙΒΛΙΟΥ + +Β I Β Λ I Ο Ν Β' + +ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝ ΧΡΕΟΣ EΠΙ ΤΗΣ ΒΑΥΑΡΙΚΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ + +_Εισαγωγικαί παρατηρήσεις_ (σελ. 73 - 74). + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων. + +Επιτακτική ανάγκη εξωτερικού δανείου• σελ. 75 - 77. Η εγγύησις των +Δυνάμεων (λόγοι δι' ους εδόθη)• σελ. 78 - 80. + +Παρ. Α '. Συνομολόγησις και έκδοσις δανείου (Διαβήματα Καποδιστρίου +και Λεοπόλδου• αι Δυνάμεις προτείνουσιν εις την Βαυαρίαν να +εγγυηθώσι δάνειον εξήκοντα εκατομμυρίων• όροι της εγγυήσεως, το +άρθρον 12 § 6 της Συνθήκης της 7 Μαΐου 1832. — Έκδοσις του +δανείου εις τρία τμήματα, τα κατά την έκδοσιν της γ' σειράς) σελ. +81 - 84. + +Παρ. Β'. Χρήσις του δανείου (Μεσιτικά και έξοδα εκδόσεως• τόκοι και +χρεωλύσια από 1833 - 1843• αποζημιώσεις — Ανωφελείς δαπάναι: έξοδα +αντιβασιλείας και έξοδα στρατού, οι από του 1833 - 1843 δύο +στρατοί. — Θυσίαι και προσπάθειαι της Ελλάδος, αναστολή των +πληρωμών• σελ. 85 - 92. + +Παρ. Γ'. Διαπραγματεύσεις προς κανονισμόν τον δανείου. (Περίοδος +του 1848 - 1856, η Αγγλία και ο Κωλέττης, εσφαλμένη πολιτεία των +Ελληνικών κυβερνήσεων. — Περίοδος 1856 — 1864, επέμβασις των +Δυνάμεων, η Διεθνής Επιτροπή και η έκθεσις αυτής, σύμβασις Ιουνίου +1860. — Μη εκτέλεσις της συμβάσεως, νέαι διαπραγματεύσεις (1864 - +1865). — Διαρρύθμισις του δανείου, φύσις της εξ 900,000 φρ. +ενιαυσίας εισφοράς, σελ. 92 - 104. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β' Βαυαρικά δάνεια και Χρέος προς τους κληρονόμους του +Όθωνος. + +Παρ. Α'. Τα Βαυαρικά Δάνεια. (Πηγή των Βαυαρικών δανείων αι από +1838 - 1842 συμβάσεις• αναστολή της υπηρεσίας των δανείων, νομική +άποψις του ζητήματος• επέμβασις του Βίσμαρκ, ο συμβιβασμός του +1880) σελ. 105 - 111. + +Παρ. Β'. Το προς τους Κληρονόμους του Όθωνος Χρέος. Αι απαιτήσεις +του Όθωνος, υπολογισμός αυτών επέμβασις των Δυνάμεων, η υπέρ του +Όθωνος αντίδρασις, συμβιβασμός του 1868• προσεχής απόσβεσις του +χρέους τούτου) σελ. 111 - 113. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ' Εσωτερικόν Χρέος και Συντάξεις. + +Α'. Το Εσωτερικόν Χρέος• σελ. 114. — Β'. Αι Συντάξεις (_Αι παλαιαί +συντάξεις_, φύσις αυτών: είναι ανταμοιβαί ή αποζημιώσεις πηγάζουσαι +από του Αγώνος• διαίρεσις των συντάξεων εις πέντε τάξεις. _Άλλα +Χορηγήματα_, η Φάλαγξ, παντοίαι καταχρήσεις. — _Αι νέαι συντάξεις_ +(από του 1852). — Αναλυτικός πίναξ των συντάξεων κατά τον +προϋπολογισμόν του 1862) 115 - 122. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ' Χρέος προς τας τρεις Ναυτικάς νήσους. + +Έκτακτοι υπηρεσίαι των Ναυτικών νήσων παραβολή προς τας χρηματικάς +θυσίας της λοιπής Ελλάδος• σελ. 123 - 125. — Αναγνώρισις του +χρέους, αι εθνικαί συνελεύσεις, ο Κυβερνήτης, ο νόμος της 22ας +Ιανουαρίου 1853 και το Β. Διάταγμα της 12ης Ιουλίου 1856• σελ. 126 +- 127. — Ανάγκη νομοθετικής μεταρρυθμίσεως. — Ο Νόμος ΓΚΕ' της 16ης +Ιουνίου 1904, ο διπλούς αυτού σκοπός: καθορισμός του χρέους, ταχεία +και ολιγοδάπανος απόσβεσις αυτού• κρίσεις περί του νόμου ΓΚΕ' σελ. +128 - 130. + +_Συμπέρασμα επί του Β' Βιβλίου_(Ονοματικόν και Πραγματικόν χρέος +της Ελλάδος• πίναξ αναλυτικός του Δημοσίου Χρέους κατά τον +προϋπολογισμόν του 1862) σελ. 131 - 133. + +_Πίναξ των Περιεχομένων_ σελ. 134 - 138. + + + +TΙMATAΙ ΔΡΑΧ. 5 + + + +Εν Αθήναις, Tυπογραφείον «Εστία»• Κ. Μάισνερ και Ν. Καργαδούρη - +4398. + + + + +***** + + 1) Η μελέτη αύτη αποτελεί μέρος (σελ. 174 - 187) της Étude +Économique de la Grèce, ήτοι του αρτιωτέρου οικονομικού έργου, +όπερ εγράφη μέχρι τούδε περί της χώρας ημών. Προσθετέον ότι ο +Casimir Leconte ομιλεί κυρίως περί του Δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων, ελάχιστα δε λέγει περί των Δανείων της Ανεξαρτησίας, +άτε μη ανεγνωρισμένων τότε και μη αναφερομένων εν τω προϋπολογισμώ. +Η Étude Économique de la Grèce εδημοσιεύθη εν Παρισίοις τω 1847, +μετά διετή διαμονήν του συγγραφέως εν Ελλάδι. + + 2) Το απόφθεγμα τούτο του Guizot ανέγραψεν ο Παπαρρηγόπουλος ως +ρητόν εν αρχή της _Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους_. + + 3) Παράβ. τον ημέτερον _Εισιτήριον λόγον εις το μάθημα της +δημοσιολογίας_, σελ. 30. + + 4) Τα Εθνικά Δάνεια απετέλεσαν το θέμα των ημετέρων παραδόσεων +κατά το β' εξάμηνον του παρελθόντος σχολικού έτους. Κατά το α' +εξάμηνον εδιδάχθη η Γενική θεωρία του δανείου, κατά δε το +ακαδημαϊκόν έτος 1902 - 1903 είχον μελετηθή αι Γενικαί αρχαί της +δημοσιονομικής, αι Δημόσιαι Πρόσοδοι και το παρ' ημίν κρατούν +φορολογικόν σύστημα. Μικρόν μέρος των παραδόσεων τούτων συνοψισθέν +εξεδόθη γαλλιστί υπό τον τίτλον: L'impôt direct en Grèce et son +évolution. + + 5) Βλ. κατωτ. έτερον έργον αγγλικόν του Κοντοσταύλου, [A narrative of the +material facts in relation with the building of the two frigates] + + 6) Η έκθεσις αύτη τυπωθείσα τω 1849 είχεν υποβληθή εις την Βουλήν +από του 1845. + + 7) Υπό Βιάρου Καποδιστρίου. + + 8) Τα δάνεια της ανεξαρτησίας διαιρούνται εις δύο περιόδους, εις +την της συνομολογήσεως και χρήσεως, ήτις περιορίζεται εις τρία έτη +αφ' ενός, και εις την της διαρρυθμίσεως, ήτις επεκτείνεται επί έξ +δεκαετηρίδας, αφ' ετέρου. + +Και δια μεν την μελέτην της πρώτης περιόδου πολλαί δυσκολίαι +απαντώσιν: + +α') Δεν υπάρχουσιν επί του θέματος ειδικαί πραγματείαι, διότι +τοιαύτη βεβαίως δεν δύναται να θεωρηθή το δεκατρισέλιδον _Υπόμνημα +περί Αγγλοελληνικών Δανείων_ του Ν. Θ. Κορεσίου (Αλεξάνδρεια, +1868), όπερ άλλως τε δεν είναι ή ανατύπωσις άρθρων τινών εν τη +Μερίμνη καταχωρισθέντων. + +β') Επίσημα έγγραφα ελάχιστα εδημοσιεύθησαν υπό της Ελληνικής +κυβερνήσεως, και αυτά δε τα δημοσιευθέντα είναι μικράς σημασίας. +Επειδή δε ουδέποτε αι Δυνάμεις επενέβησαν εις τα δάνεια της +ανεξαρτησίας, στερούμεθα των ξένων, ιδίως Αγγλικών, εκείνων +δημοσιευμάτων, άτινα είναι σπουδαιότατον βοήθημα δια την μελέτην +των μεταγενεστέρων ελληνικών δανείων. + +Αι γενικαί ιστορίαι και αυταί μικρόν βοήθημα προσφέρουσι τω +φιλίστορι, καθ' ότι, δια λόγους ους εκθέτομεν εν τω κειμένω, οι +γράψαντες περί της επαναστάσεως παρημέλησαν την οικονομικήν αυτής +άποψιν. Εν τούτοις εύρηνται σποραδικώς πληροφορίαι παρά τω Φίνλεϋ, +τω Τρικούπη, τω Βλακιέρ, τω Μένδελσων - Βαρθόλδη και τω Γερβίνω, +αφθονώτεραι μεν παρά τω πρώτω, ασφαλέστεραι δε παρά τω τελευταίω. +Επίσης ενδιαφέρουσαι πληροφορίαι περί δύο μη πραγματοποιηθέντων +δανείων, του μετά των ιπποτών της Ρόδου και του προς διάσωσιν του +Μεσολογγίου, δίδονται υπό του Jourdain (Mémoires historiques et +militaires sur les événements de Grèce) και υπό του Fabre +(Histoire du siège de Missolonghi). Τέλος το υπό του κ. Δ. Γρ. +Καμπούρογλου δημοσιευθέν _Αρχείον Ρώμα_, εκτός ότι περιέχει +ποικίλας πληροφορίας περί των δανείων εν γένει, αποκαλύπτει άχρι +τούδε αγνώστους διαπραγματεύσεις προς εξεύρεσιν δανείου εν Ιταλία. + +Πλην πάντα ταύτα θα ήρκουν μόλις προς συγγραφήν ολιγοσελίδου +διατριβής, οία είναι η του Κορεσίου. Εξ άλλου δ' όμως η αθλία +χρήσις των δανείων εγένετο πρόξενος μομφών και κατηγοριών, αίτινες +καταλήξασαι εν μεν τη Ελλάδι εις μακράς δίκας, εν δε τη Αγγλία εις +μεγάλην δημοσιογραφικήν ανάκρισιν, έρριψαν, ευτυχώς δια τον +γράφοντα, άπλετον φως επί του προκειμένου θέματος. + +Και αι μεν εν Ελλάδι δίκαι είναι αι του Ορλάνδου και Λουριώτου. Οι +δύο ούτοι άνδρες, περί της ικανότητος των οποίων υπάρχουσιν +αμφιβολίαι, αλλά των οποίων η τιμιότης πρέπει, νομίζω, να θεωρήται +ανεπίληπτος, είχον πεμφθή εις Αγγλίαν ως αντιπρόσωποι της Ελληνικής +κυβερνήσεως δια την υπόθεσιν των δανείων. Η ατυχεστάτη χρήσις του +β' δανείου επέσυρε κατ' αυτών την γενικήν αγανάκτησιν, ήτις +εξεδηλώθη και δι' αποφάσεως, μηδέποτε άλλως εκτελεσθείσης, του +Ελεγκτικού συνεδρίου (14 Ιαν. 1835), κηρυττούσης αυτούς αλληλεγγύως +χρεώστας 809,008 δρ. + +Προς ανασκευήν της αποφάσεως ταύτης ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης +εδημοσίευσαν τω 1839 - 1840 μέγα δίτομον έργον, 529 σελίδων εις +τέταρτον, όπερ καλείται μεν _Απολογία_, είναι δ' όμως πράγματι +αποθήκη όλων των εγγράφων επισήμων και μη, όσα ευρίσκοντο εις τας +χείρας των συγγραφέων. Ούτως, εκτός της κυρίως απολογίας, το έργον +περιλαμβάνει πάσαν την μεταξύ της κυβερνήσεως και των επιτρόπων +διαμειφθείσαν αλληλογραφίαν, άσχετον εν πολλοίς προς τα δάνεια, +μέγα μέρος των περί των δανείων εν Αγγλία γραφέντων, τέλος δε +παντοίαν ύλην οπωσδήποτε σχετιζομένην προς την επίσημον αποστολήν +των δύο συνεργατών. Δυστυχώς όμως το πολυτιμότατον τούτο έργον +είναι εις άκρον δύσχρηστον, διότι, εκτός ότι στερείται πινάκων των +περιεχομένων, φαίνεται στερούμενον και αρχικού σχεδίου. Καθ' ημάς +τουλάχιστον, καίτοι διεξήλθομεν επισταμένως πλέον ή δεκάκις την +_Απολογίαν_, καίτοι κατεστρώσαμεν πρόχειρον ευρετήριον αυτής, δεν +κατωρθώσαμεν εισέτι ν' ανακαλύψωμεν ποίον σχέδιον ηκολούθουν οι +συγγραφείς, διατί κατεχώρισαν τούτο ή εκείνο το έγγραφον και διατί +κατεχώρισαν αυτό εις ταύτην την θέσιν και ουχί εις εκείνην. + +Πολύ μεθοδικωτέρα είναι η προς αντίκρουσιν του Ορλάνδου και +Λουριώτη δημοσιευθείσα υπό του Σπανιολάκη μελέτη (_Παρατηρήσεις επί +της Απολογίας I. Ορλάνδου και Α. Λουριώτη, Αθήναι 1840_), ήτις, +καίπερ βραχεία (84 σελ.), περιλαμβάνει, ιδίως εν τοις παραρτήμασι, +πολυτίμους πληροφορίας μη παρεχομένας υπό της _Απολογίας_. + +Και ταύτα μεν καθ' όσον αφορά εις τα ελληνικά δημοσιεύματα. Αλλ' η +αισχρά διασπάθησις των χρημάτων του β' δανείου εγέννησεν αφ' ετέρου +και την αγανάκτησιν των εν Αγγλία φιλελλήνων, οίτινες επιληφθέντες +ανακρίσεων ανεκάλυψαν ότι η σπατάλη των ιερών εκείνων χρημάτων +ωφείλετο ιδίως εις τους αναλαβόντας την διαχείρισιν του δανείου +συμπατριώτας αυτών. Η αγανάκτησις τότε του κοινού εκορυφώθη καί +τινες αγγλικαί εφημερίδες, ιδίως ο _Χρόνος_, ήρξαντο +λεπτομερεστέρας ανακρίσεως, ήτις απεκάλυψε νέα σκάνδαλα και έφερεν +εις φως πράγματα, άτινα άνευ αυτής θα ηγνοούντο δια παντός. Πολλά +των εκ της αφορμής εκείνης εν Λονδίνω γραφέντων είχον μεταφρασθή +Ελληνιστί και καταχωρισθή εν τη _Απολογία_, προϊόντος όμως του +χρόνου τα σκάνδαλα του 1825 και 1826 ελησμονήθησαν, επεκράτησε δ' +εν Ευρώπη πεποίθησις περί της κακής πίστεως της Ελληνικής +κυβερνήσεως, ήτις κατασπαταλήσασα δήθεν τα δάνεια δεν ανεγνώριζε +καν αυτά. Προς διαφώτισιν του κοινού και συνεπώς προς επίτευξιν +δικαιοτέρου συμβιβασμού, ο κ. Γεννάδιος εδημοσίευσε τα κυριώτερα +των άρθρων εκείνων υπό τον τίτλον: The Greek Loans of 1824 - 1825 — +How they were handled and what the world thought of (London. P. S. +King. 1878). Ο δε αναγνώστης θέλει εύρη εν τω παρόντι έργω όσον +ένεστιν αρτιώτερον κατάλογον των κατά την εποχήν εκείνην +δημοσιευθέντων εν τω Αγγλικώ τύπω άρθρων, ως και πολλάς περικοπάς +αυτών. + +Προσθετέον τέλος ότι μέρος των χρημάτων του β' δανείου εδαπανήθη +εις κατασκευήν φρεγατών εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις. Η παραγγελία +δ' αύτη των φρεγατών προεκάλεσε πρώτον μεν την εις Αμερικήν +αποστολήν του Κοντοσταύλου, συνοδευθείσαν υπό παντοίων δικών και +διαβολών, ως συνέπειαν δε της αποστολής ταύτης παντοία εν Αμερική +και Ελλάδι δημοσιεύματα. Των δημοσιευμάτων τούτων, δια των οποίων +μανθάνουσι και οι μεταγενέστεροι τα εν Αμερική τότε συμβάντα, +δίδεται εν τω οικείω κεφαλαίω εκτενής κατάλoγoc (βλ. Κεφ. Β' παρ. +β', ΙΙΙ). + +Η δευτέρα περίοδος η της διαρρυθμίσεως των δανείων επεξετάθη επί +εξήκοντα έτη. Δι' ους λόγους όμως θα εκθέσωμεν βραδύτερον, καθ' +όλην την βασιλείαν του Όθωνος δεν διεξήχθησαν σοβαραί +διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ελλάδος και των δανειστών αυτής. +Προσπάθειαι ειλικρινείς προς συμβιβασμόν εγένοντο αφ' ετέρου από +του 1827 - 1832 και από της ελεύσεως του Γεωργίου μέχρι του +οριστικού συμβιβασμού. Και δια μεν το πρώτον χρονικόν διάστημα +ικαναί πληροφορίαι ευρίσκονται παρά τω Μάμουκα (_Τα κατά την +Αναγέννησιν της Ελλάδος_, τόμ. Θ' και Ι') και παρά τω Parish +(_Diplomatic and financial history of Greece_. Περί του έργου +τούτου θα ομιλήσωμεν εκτενέστερον εν τω κεφαλαίω τω αφορώντι εις το +δάνειον των εξήκοντα εκατομμυρίων). Τας δε από της ελεύσεως του +Γεωργίου διαπραγματεύσεις αφηγείται εκτενώς εν θαυμασία εκθέσει ο +βραδύτερον τοσούτον συντελέσας εις την διαρρύθμισιν των δανείων κ. +I. Γεννάδιος (Έκθεσις 17/22 Δεκεμβρίου 1875• η έκθεσις αύτη +εξετυπώθη και διενεμήθη εις τους βουλευτάς τρία έτη βραδύτερον). + +Τέλος η _Περί μετατροπής των Δανείων τον 1824 και 1825_ Λευκή +Βίβλος (Αθήναι 1879) διαλαμβάνει εν λεπτομερεία περί των κατά την +επιχείρησιν ταύτην. + +Τοιαύται εν συντόμω αι προς μελέτη των δανείων της ανεξαρτησίας +κυριώτεραι πηγαί. Εν τη αναπτύξει του θέματος θα υποδείξωμεν και +πολλά άλλα έργα, άτινα οπωσδήποτε εχρησίμευσαν ημίν. + + 9) Σπανίως ιστορικόν γεγονός προεκάλεσεν τηλικαύτην συγκίνησιν και +τοσαύτας συγγραφάς όσον η Ελληνική επανάστασις, ήτις εκρίθη +πολλάκις και δη επ' εσχάτων εν κυρίω άρθρω του «Figaro» υπό του +βαρώνου Κουβερτέν ως το σπουδαιότερον, υπό πολλάς επόψεις, γεγονός +του 19ου αιώνος. + + 10) Όπως λάβη ο αναγνώστης ποιάν τινα ιδέαν της λογιστικής, ήτις +ετηρείτο επί της επαναστάσεως, παραθέτομεν ενταύθα αποσπάσματά τινα +της εκθέσεως, ην καθυπέβαλεν εις την γ' εθνικήν συνέλευσιν η _επί +των εθνικών λογαριασμών επιτροπή_ τη 11 Απρ. l827. Τα αποσπάσματα +ταύτα ερανιζόμεθα παρά του Παπαρρηγοπούλου _Ιστορία Ελλην. Έθνους_ +τόμ. ε'. σελ. 744 — 748, καθ' ότι το πρωτότυπον της εκθέσεως παρ' +επιμόνους προσπαθείας ουδαμού ηδυνήθημεν να εάλωμεν. Κατά φίλον +εντριβέστατον περί τα κατά την επανάστασιν, η εν λόγω έκθεσις +εδημοσιεύθη πιθανώς εν παραρτήματι της _Γενικής Εφημερίδος_• +δυστυχώς του φύλλου τούτου παραρτήματα δεν ετηρήθησαν εν ταις +βιβλιοθήκαις. Προσθετέον ότι ο Παπαρρηγόπουλος ουδαμού παραπέμπει). + +Εκ της εκθέσεως της επιτροπής συγκειμένης εκ των κ.κ. Πολυάδου, Κ. +Τασσίκα, Μ. Κ. Παγκάλου. Χ. Οικονομίδου και Α. Σκανδαλίδου, +προκύπτουσι συν τοις άλλοις και τα εξής: + +Τα εθνικά κατάστιχα _ήσαν νοθευμένα και πλήρη από καταχρήσεις, +πλαστοπαρτίδας, ελλείψεις, λάθη και ανωμαλίας_. Προς τούτοις αι +θυσίαι, εις ας ασμένως υπεβάλλετο το έθνος καταβάλλον φόρους +ικανούς και αναλαμβάνον βαρυτάτας υποχρεώσεις, εις παν άλλο +εχρησίμευον ή εις τας ανάγκας του πολέμου. Ούτω κατά τον α' νόμον +της διοικήσεως της α' περιόδου ετυπώθησαν εθνικαί ομολογίαι 17,250 +εκπροσωπούσαι αξίας γροσίων 5,000,000. Εκ των ομολογιών τούτων +εξεδόθησαν μεν 3,688, γροσίων 1,471,000, ευρέθησαν δε ανέκδοτοι +μόνον 408, γροσίων 42,100• ώστε έλειπον 13,154 αξίας 3,486,900 γρ. +Ούτως ακόμη εν τω καθημερινώ της Β' περιόδου ανεφέρετο ότι +επληρώθησαν εις διαφόρους γρόσια 339,098 δι' όσα είχον δώση ούτοι +πρότερον εις την διοίκησιν, δεν αναφέρεται δ' όμως ούτε πότε τα +χρήματα ταύτα εδόθησαν ούτε πώς κατόπιν εδαπανήθησαν. Ουδαμού +σημειούται «εις ποία μέρη εδόθησαν ή εστάλησαν προς κοινήν χρήσιν +τα μεγάλης ποσότητος γεννήματα, πολεμεφόδια και άλλα τοιαύτα, όσα +ηγοράσθησαν δια δημοσίων χρημάτων παρά του υπουργείου της +Οικονομίας, και ούτε βιβλία των υποθηκών ευρίσκονται». _Εις τα +κατάστιχα ευρίσκονται και παράνομοι πωλήσεις εθνικών κτημάτων και +ανύπαρκτοι πληρωμαί αυτών_». + +Αλλ' έλθωμεν εις έτι σπουδαιότερα. Ουδαμού υπήρχαν σεσημειωμένα τα +πολεμεφόδια, άτινα εστάλησαν προς την Κυβέρνησιν υπό της εν Λονδίνω +επιτροπής των εθνικών δανείων και όμως η αξία των πολεμεφοδίων +τούτων συνεποσούτο εις εκατομμύρια. Ουδαμού υπήρχον σεσημειωμέναι +αι λείαι ουδέ τα εκ των λειών εισπραχθέντα εθνικά δικαιώματα. «Εκ +δε των συνεισφορών, αι οποίαι εδόθησαν εις το έθνος από τους +φιλέλληνας και Έλληνας εντός και εκτός της επικρατείας, απ' αρχής +του αγώνος μέχρι του τέλους της γ' περιόδου, και αι οποίαι +ειμπορούν να αναβαίνουν εις μιλλιόνια γροσίων, δεν ευρίσκονται +περασμέναι εις τα κατάστιχα ειμή μόνον μερικαί εκατοντάδες χιλιάδων +γροσίων• το ίδιον δε τρέχει και εις τους κατά καιρούς δοθέντας +εράνους». + + 11) Ο συγγραφεύς ο δυνάμενος να περιγράψη τα ήθη των κλεφτών, τα +άθλα του Κανάρη, την πτώσιν του Μεσολογγίου, τους στρατούς του +Δράμαλη και του Ιμπραήμ είχε πράγματι προ αυτού θέματα τοσούτον +επαγωγά και δι' αυτόν και δια τον αναγνώστην, ώστε δυσκόλως +επελαμβάνετο οικονομικής μελέτης, ην προς τοις άλλοις ήτο σχεδόν +αδύνατον να φέρη εις πέρας. + + 12) Βλ. σελ. 227 και εφεξής και σελ. 337 — 342. + + 13) Ο μεγαλείτερος και θετικώτερος των ημετέρων ιστορικών, ο +Παπαρρηγόπουλος, συνοπτικότατα επραγματεύθη τα της Επαναστάσεως. +Είναι πιθανόν ότι, εάν είχε συγγράψη εκτενέστερον, δεν θα ημέλει το +οικονομικόν ζήτημα. Παρ' όλην δ' αυτού την βραχυλογίαν διέσωσεν +ημίν την προμνησθείσαν έκθεσιν της επί των εθνικών λογαριασμών +επιτροπής και δίδει ικανάς πληροφορίας περί των χρηματικών θυσιών +των τριών νήσων. + + 14) Ίσως μάλιστα η σύναψις των δανείων έλαβε μεγαλειτέραν +επίδρασιν ή η αναγνώρισις ημών ως εμπολέμων. Ιδού δε πώς εκφράζεται +περί τούτου ο Γερβίνος: «Η σύναψις των εν Αγγλία δανείων ήτο +επιτυχία σπουδαιοτέρα πάσης στρατιωτικής νίκης. Όλοι εγνώριζον ότι, +κατόπιν τοιούτων συμμαχιών χρηματικών, λαοί τινες επέτυχον την +προστασίαν της Αγγλίας, και μάλιστα εις πολλούς κύκλους η απαρχή +αύτη οικονομικών σχέσεων εθεωρήθη ως αντιστοιχούσα, εν τοις +πράγμασι, προς αναγνώρισιν του Ελληνικού κράτους» (τόμ. β' σελ. 15, +γαλλικής μεταφράσεως). + + 15) Των προσόδων τούτων δύναται να δώση ιδέαν τινά ο εις την εν +Άστρει β' εθνοσυνέλευσιν υποβληθείς _υποθετικός προϋπολογισμός_ +(βλ. Μάμουκαν, αυτόθι τόμ. γ' σελ. 24 - 59). + +Κατά το έγγραφον εκείνο, τα έσοδα προϋπελογίζοντο εις 12,846,220 +γρ. και τα έξοδα εις 38,616,000 γρ. Σημειωτέον προς τούτοις, ότι η +επιτροπή εδήλωσεν ότι μόνον διά τα έξοδα επλησίασεν εις την +αλήθειαν, δια δε τα έσοδα, επειδή δεν είχεν ουδεμίαν θετικήν +πληροφορίαν, εβασίσθη μόνον εις τους υπολογισμούς των πληρεξουσίων +των διαφόρων επαρχιών. + +Οπωσδήποτε τα προϋπολογισθέντα κεφάλαια εσόδων ήσαν τα εξής: + +Έσοδα Κρήτης........ 7,383,620 γρ. + » Νήσων......... 1,419,100 » + » Ανατ. Ελλάδος....708,200 » + » Δυτ. Ελλάδος.....729,500 » + » Πελοποννήσου.. 2,605,800 » + ____________ + 12,846,220 » + +Το φορολογικόν σύστημα ήτο το Τουρκικόν, εκτός μερικών +καταδυναστικών φόρων, και ουκ ην δυνατόν άλλως. Αι εθνικαί γαίαι +και τα νομήματα διβάρια ή ιχθυοτροφεία κτλ. απέφερον ουκ ολίγα• +μόναι αι πρόσοδοι των εθνικών ελαιών Κρήτης ανήρχοντο εις 5,000,000 +γρ. Η σταφίς φαίνεται σχεδόν μη υπάρχουσα, αναφέρεται δε μόνον εν +τω προϋπολογισμώ της επαρχίας Βοστίτζης διά 30,000 γρ. περίπου ή +73,000 λ. και παρέργως εν τω προϋπολογισμώ Μεσολογγίου. + +Ιδού χάριν περιεργίας ο προϋπολογισμός της επαρχίας Αττικής ή +Αθηνών όπως εκαλείτο τότε). + +Από δέκατα σταροκριθαρίου και εθνικών γαιών = 72,000 γρ. +» Εθνικούς μύλους, εργοστάσια και περιβόλια = 40,000 » +» Δουγάνες (Τελωνεία.)......... = 15,000 » +» δέκατα ελαίων και εθνικά έλαια .... = 175,000 » + __________ + 302,000 » + +Ως προς τα έξοδα ο γενικός προϋπολογισμός δεν ποιείται μνείαν ειμή +περί των εξόδων του εξαμήνου Μαΐου - Νοεμβρίου. Διαιρεί δε τας +δαπάνας εις: + +α) _Έξοδα ναυτικά_. — Τα έξοδα ενός πλοίου προϋπολογίζονται εις +10,800 γρ. κατά μήνα, μετά δε των εξόδων συντηρήσεως και επισκευής +ανέρχονται εις 13,130. Τα εξήκοντα λοιπόν _καράβια_ του εθν. στόλου +απαιτούσι 780,000 γρ. κατά μήνα, εις α προσθετέον και 400,000 γρ. +δια πολεμεφόδια. — _Σύνολον ναυτικού προϋπολογισμού 1,180,100 γρ. +μηνιαίως_. + +β') _Έξοδα στρατιωτικά_. — Η Ελλάς συνετήρει τριών ειδών +στρατεύματα: + +1ον) Στρατεύματα δια πολιορκίαν διαφόρων φρουρίων (Κορώνης, +Μεθώνης, Πατρών, Κορίνθου) και δια κατοχήν Κρήτης + = 18,300 άνδρες + +2ον) Στρατεύματα δια το εσωτερικόν...... = 6,050 » + +3ον) Στρατεύματα δι' εκστρατείας....... = 26,650 » + _________ + = 51,000 » + +Διά τας 51,000 ταύτας ανδρών εδαπανώντο κατά μήνα 2,044,000 γρ., ο +δε οπλισμός των απήτει άλλας 400,000 γρ. Ώστε ναυτικός και +στρατιωτικός προϋπολογισμός ανήρχοντο κατά μήνα εις 3,624,000 γρ. Η +άλλη διοίκησις υπέθετεν έξοδα μόνον 500,000 γρ. Το σύνολον των +εξόδων ήτο λοιπόν 4,124,000 γρ. κατά μήνα ή 24,724,000 από Μαΐου +μέχρι Νοεμβρίου. Διά τους χειμερινούς μήνας τα έξοδα υπελογίζοντο +μόνον εις το ήμισυ. Έχομεν συνεπώς σύνολον εξόδων 38,616,000 +γροσίων απέναντι εσόδων 12,846,220 γρ. + +Βεβαίως δεν δυνάμεθα να δώσωμεν απόλυτον πίστιν εις τους άνω +αριθμούς. Ουχ ήττον ο προϋπολογισμός ο υποβληθείς εις την β' +εθνοσυνέλευσιν τη l5η Απριλίου 1823, όσον _υποθετικός_ και αν +είναι, διαφωτίζει μεγάλως την δημοσιονομικήν ιστορίαν της +επαναστάσεως. Δι' αυτού γνωρίζομεν ότι, και καθ' ην εποχήν τα +πράγματα ήσαν ευνοϊκά, τα έσοδα δεν ανήρχοντο, κατά τους +αισιοδοξοτέρους υπολογισμούς, ούτε καν εις το τρίτον των εξόδων. +Μανθάνομεν επίσης ότι πλέον του ημίσεος των εσόδων προήρχετο εκ +Κρήτης. Άρα προ της καταλήψεως της μεγαλονήσου ταύτης αι όλαι +πρόσοδοι, ας διέθετεν η Ελληνική κυβέρνησις μόλις υπερέβαινον τα +πέντε εκατομμύρια γροσίων. + +Ολίγω βραδύτερον απολεσθείσης της Κρήτης, ο Gordon (History of the +Greek Revolution τ. β' σελ. 273) υπολογίζει και αυτός τα έσοδα της +Ελληνικής κυβερνήσεως κατά το 1825 εις 5,587,000 γρ. ή 93,000 λ. +στ., και επιβεβαιώνει ούτω τους υπολογισμούς της εν Άστρει +συνελεύσεως. + + 16) Αι συνεισφοραί αύται ήσαν ως επί το πολύ εκούσιαι, υπήρξαν +όμως και καταναγκαστικαί τοιαύται. Τύπος αναγκαστικής εισφοράς +υπήρξεν η υπό της Πελοποννησιακής γερουσίας θεσπισθείσα τη 22 +Ιουλίου 1822. Το πρωτότυπον του θεσπίσματος εδημοσίευσεν ο κ. +Φωτήλας εν τη _Εστία_ της 2 Απρ. 1904. Ιδού αντίγραφον του +πολυτίμου τούτου εγγράφου: + +«Η κινδυνεύουσα πατρίς προσκαλεί τους ευκαταστάτους να την +βοηθήσουν εις τον ιερόν αγώνα τον υπέρ της φυσικής, ηθικής και +πολιτικής υπάρξεώς της. Ώστε η Κεντρική Διοίκησις της Πελοποννήσου +και ο γενναιότατος στρατηγός κύριος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης διά την +κοινήν σωτηρίαν της Ελλάδος εψηφίσαντο χρηματολογίαν παρά των +κάτωθι και αποστέλλουν καθ' όλην την Πελοπόννησον τους κυρίους +συγγερουσιαστάς Ανδρέαν Καλαμογδάρτην, Ηλίαν Καράπαυλον και +Χριστόδουλον Άχολον με τον φιλογενή κύριον Παναγιώτην +Σοφιανόπουλον, συνοδευομένους με την εκτελεστικήν δύναμιν προς τους +οποίους δίδουν όλην την πληρεξουσιότητα να βιάσουν τόσον τους +καταγεγραμμένους εις τον παρόντα κατάλογον, διά να λάβουν τας +προσδιωρισμένας ποσότητας, όσον και όσους άλλους γνωρίσουν +ευκαταστάτους εκτός του καταλόγου εις πάσαν επαρχίαν διά να λάβουν +όσα χρήματα κρίνουν εύλογον αναλόγως των καταστάσεων δίδοντες +απόδειξιν ισχύουσαν αντί της ακολούθως δοθησομένης τακτικής +ομολογίας παρά της διοικήσεως προς τους δανειστάς, προς τους +οποίους η Γερουσία και ο στρατηγός υπόσχονται εκ μέρους του έθνους +μετά την αποκατάστασίν του να πληρώσουν τα ληφθησόμενα δάνεια.» + +Ο κατάλογος περιείχε συν τοις άλλοις και τα εξής ονόματα +ακολουθούμενα υπό των εξής ποσών: + +Από την _Βοστίτζαν_ ο Δ. Μελετόπουλος 10,000, από την _Πράστα_ ο +Παν. και Αναγ. Τροχάνης 75,000, από τα _Καλάβρυτα_ ο Ασημάκης +Φωτήλας 18,000, ο Σ. Χαραλάμπης 30,000, ο I. Παπαδόπουλος 60,000 +και οι Ζαϊμαίοι 20,000. Από το _Άργος_ ο Χ. Περούκας 25,000. Από +τας _Πάτρας_ ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος 15,000, ο Αθανάσιος +Κανακάρης 20,000, ο Ν. Λόντος 50,000, ο Π. Μπουκαούρης 10,000. Από +την _Καρύταιναν_ οι αδελφοί Δεληγιανναίοι 120,000, οι αδελφοί +Ταμπακόπουλοι 20,000. Από τον _Μιστρά_ ο Α. Κοπανίτζας 50,000, ο +Παν. Κρεββατάς 30,000, ο Άγιος Λακεδαιμονίων 15,000, οι Αδελφοί +Σαλταφέρα 10,000, ο Αναγν. Γραμματικάκης 15,000. Από την _Αρκαδίαν_ +ο Πρωτοσύγγελος Αμβρόσιος 25,000, ο Γρ. Πασχάλης 20,000, ο Θ. +Σκορδάκης 15,000. Από την _Γαστούνην_ ο Γ. Σισίνης 40,000, ο I. +Σισίνης 20,000. Από τον _Άγιον Πέτρον_ ο Π. Σαρίγιαννης 25,000. Από +την _Καλαμάτα_ο Αθ. Κυριάκος 10,000. Από το _Νησίον_ οι Αδελφοί +Μιχαλόπουλοι 25,000...» + +Το έγγραφον εγένετο εν Άργει τη 29 Ιουλίου 1822, φέρει δε εκτός των +υπογραφών και τας σφραγίδας της Πελοποννησιακής Γερουσίας και του +Θεοδώρου Κολοκοτρώνη. + +Καίτοι δε, παρατηρεί η _Εστία_, κατά την εποχήν εκείνην η +Πελοπόννησος είχε σχεδόν ερημωθή, το πλείστον δε των ακινήτων +κτήσεων είχε καταστραφή, εν τούτοις οι πλούσιοι της Πελοποννήσου +εις τας αποφάσεις της Γερουσίας υπείκοντες προσέφερον τα ορισθέντα +ποσά και συνελέγη ούτω το ποσόν του 1,066,000 γροσίων, το οποίον +αντιστοιχεί σήμερον εις 1,066,000 δραχμάς και πλέον. + + 17) Συστηματική λαφυραγωγία συνεπάγουσα την πώλησιν μέρους ή όλων +των λαφύρων προς όφελος του δημοσίου ήθελεν είναι ιδίως κατά τα +πρώτα έτη της Επαναστάσεως σπουδαιοτάτη πρόσοδος. + +Είς δε των χρηστοτέρων ανδρών του αγώνος, ο Δ. Υψηλάντης, +προσεπάθησε να θέση ως κανόνα ότι μέρος των λαφύρων θα διετίθετο +υπέρ του κοινού ταμείου. Πλην ουδέν άλλο απέλαβεν, ή γέλωτα και +χλεύην. Μετά την άλωσιν της Τριπολιτζάς, εις ην δεν τω επετράπη να +παραστή, ο Κεφάλας προσήνεγκεν αυτώ δέκα χαλκά κοχλιάρια, ως μόνα +πρωτόλεια εις τον βωμόν της πατρίδος (Βλ. Μένδελσων - Βαρθόλδη, +μετάφρ. Άγγ. Βλάχου, τόμ. α' σελ. 322). Επίσης εκ των εν τω +Ακροκορίνθω διαφυλαττομένων θησαυρών μικρόν μέρος μόνον διετέθη +υπέρ των κοινών (αυτόθι, σελ. 325). + + 18) Περί του στόλου, βλ. άνω σημείωσι 15, τους προϋπολογισμούς +της επισήμου Ελλάδος. Κατά τον Πάλμα (Letters on Greece σελ. 17) +έκαστον πλοίον του στόλου, συνισταμένου τω 1825 εξ 90 — 100 πλοίων, +απήτει μηνιαίαν δαπάνην 10,000 γροσίων κατά μέσον όρον. Τα υλικά +έξοδα ανήρχοντο λοιπόν δι' έκαστον οκτάμηνον εις 8 εκατ. γροσίων, +ήτοι περίπου 4 εκατ. φράγκων. — Αμφότεροι οι προϋπολογισμοί ούτοι +έχουσιν υποθετικόν χαρακτήρα. + + 19) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. α' σελ. 91 — 92. Αι σελίδες 93 — 94 του +αυτού τόμου περιέχουσι δύο αποδείξεις του Κεφαλά, ότι επί των +150,000 φλ. συνήψεν εν Ζυρίχη και Μασσαλία, τη 16 Σεπτ. και 16 +Νοεμβρίου 1823, δύο δάνεια 40,000 και 62,000 φλωρινίων. + + 20) Είναι δίκαιον εξ άλλου ν' αναγραφή ότι οι ιππόται εποιήσαντο +σοβαράς προσπαθείας προς εξεύρεσιν δανείου: Πρώτον εν τη αγορά του +Λονδίνου δια των τραπεζιτών Hullet επεζητείτο δάνειον 640,000 Λ. +και δεύτερον εν Παρισίοις (βλ. Mémoire remis à un banquier de +Paris pour le déterminer à ouvrir un emprunt de 10 millions en +faveur de l'ordre de Malte. Ανετυπώθη εν τω έργω του Jourdain σελ. +269 - 283). + +Ανεξαρτήτως των μετά των ιπποτών της Ρόδου διαπραγματεύσεων, +συνήφθησαν σχεδόν ταυτοχρόνως και άλλαι εν Ιταλία. Χάριν των +διαπραγματεύσεων τούτων έμειναν εν Αγκώνη, και μετά την αναχώρησιν +του Μεταξά, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και ο Γ. Μαυρομιχάλης. +Προέκειτο περί δανείου ενός εκατομμυρίου ταλλήρων, ο δε Δ. Ρώμας +κατέβαλε πολλάς προσπαθείας προς συνομολόγησιν αυτού, ως δεικνύει +και η μετά του Γερμανού ωραία αυτού αλληλογραφία. Δυστυχώς τα +_σχίσματα των Γραικών εμβάσασι εις υποψίας τους συντρόφους του +Τραπεζίτου_, όστις επρόκειτο ν' αναλάβη το δάνειον, και αι +διαπραγματεύσεις εις ουδέν αποτέλεσμα κατέληξαν (βλ. ιδίως +επιστολήν 16/28 Φεβρ. 1824, _Αρχείον Ρώμα_, σελ. 221). + + 21) Βλ. τας προς τους μετέπειτα πληρεξουσίους οδηγίας του +Μαυροκορδάτου, _Απολογία_, σελ. 12 - 16. + + 22) Ο Κοργιαλένιος, ον ο Μαυροκορδάτος, ονομάζει «γνωστόν έμπορον +εν Κεφαλληνία», ανεμίχθη μεγάλως εις τα του Αγώνος, χρηματίσας και +τραπεζίτης του Βύρωνος. + + 23) Ούτως αι προτάσεις του Πέπε απερρίφθησαν υπό της Διοικήσεως +ως απαράδεκτοι. Η δε _Απολογία_ (σελ. 21) χαρακτηρίζει τους de +Wuitz και Roupenthal ως απλούς τυχοδιώκτας. Είναι βέβαιον ότι ο +πρώτος αναμιχθείς εις την υπόθεσιν του δανείου της Κύπρου (βλ. περί +του δανείου τούτου, κατωτέρω «...της Κύπρου, της Ηπείρου κτλ. . .») +κατεδικάσθη υπό των Αγγλικών δικαστηρίων δι' _απάτην και δόλον_. +Ο Roupenthal ανεμίχθη και αυτός εις την υπόθεσιν του δανείου +Μεσολογγίου (βλ. _Απολογίαν_ σελ. 194 - 195). + + 24) Βλ. άνω σημ. 15, προς το τέλος. + + 25) Βλ. το διάταγμα του εκτελεστικού και την επιστολήν του +Μαυροκορδάτου εν τη _Απολογία_, σελ. 11 - 16. + + 26) Αι κρίσεις αύται προέρχονται συνήθως εκ της καταπτώσεως του +τρέχοντος τόκου, ην συνεπιφέρει η αφθονία του χρήματος. Τα κεφάλαια +τότε δεν ευρίσκουσι πλέον τοποθετήσεις ικανοποιητικάς άμα και +ασφαλείς, και άρχονται επιδιώκοντα τα υψηλότερα κέρδη, έστω και επί +ελάσσονι ασφαλεία, ολίγον δε κατ' ολίγον ο κόσμος καταλαμβάνεται +υπό αληθούς μανίας κερδοσκοπίας, αγούσης μοιραίως εις μεγάλας +καταστροφάς. Το φαινόμενον, ό περιγράφομεν, είναι τόσον γνωστόν, +ώστε κατέστη παροιμιώδες, λέγεται δε κοινώς εις τον αγγλικόν +εμπορικόν κόσμον ότι « ο John Bull αντέχει εις πάντα εκτός τόκου 2% +». + + 27) Βλ. την ημετέραν _Ιστορίαν της Τραπέζης της Αγγλίας_ τομ. δ' +σελ. 5 — 16. + + 28) Ιδού τα κατά την εποχήν ταύτην εκδοθέντα εν Λονδίνω δάνεια +μετά της τιμής της εκδόσεως αυτών (βλ. αυτόθι σελ. 8, σημείωσις. + + Δανεισθέντα κεφάλαια Τιμή εκδόσεως +Έτος 1822 Χιλή .......1,000,000 Λ. Σ. 70 % + Κολομβία ...2,000,000 84 » + Δανία ......2,000,000 77 1/2 » + Περουβία.... 450,000 88 » + Ρωσία.......3,500,000 81 » +Έτος 1823 Αυστρία.....1,500,000 82 » + Πορτογαλλία.1,500,000 87 » +Έτος 1824 Βρασιλία....1,686,000 75 » + Αργεντινή...1,000,000 85 » + Κολομβία....4,750,000 88 1/2 » + Ελλάς ...... 800,000 59 » + Μεξικόν.....3,200,000 58 » + Νεάπολις....2,500,000 91 1/2 » + Περουβία.... 750,000 82 » +Έτος 1825 Βρασιλία....4,000,000 85 » + Δανία.......3,500,000 75 » + Ελλάς ......2,000,000 56 1/2 » + Γουατεμάλα.. 167,000 73 » + Μεξικόν.....3,200,000 89 1/4 » + Περουβία.... 616,000 78 » + + 29) Οι πληρεξούσιοι έφθασαν εις Λονδίνον τη 21 Ιανουαρίου, ήτοι, +ως παρατηρεί ο Κορέσιος, εννέα ημέρας μετά τον θάνατον του +Μαίτλανδ. + + 30) Βλ. άρθρον ε' οδηγιών. + + 31) Η προμήθεια ωρίσθη εις τρία επί τοις εκατόν, τα δε +ασφάλιστρα, καίτοι η Ελλάς περιεκυκλούτο πανταχόθεν υπό πολεμίων, +εις 1 1/2. (Τα ασφάλιστρα της αποστολής του δανείου του 1825 +ωρίσθησαν εις 1 5/9). Πόσον επιεικείς ήσαν οι τελευταίοι όροι +ούτοι, δύναταί τις ν' αντιληφθή, παρατηρών ότι ολίγον διέφερον των +ειδικών αναλόγων όρων του δανείου των 60 εκατ., περί ου μετά ταύτα, +δανείου συναφθέντος εν καιρώ ειρήνης και ηγγυημένου υπό τριών +μεγάλων Δυνάμεων. + + 32) Δεν θέλετε δεχθή, έλεγεν ο Μαυροκορδάτος, τιμήν ουσιωδώς +κατωτέραν των 60%. + + 33) Παράβ. την εν φυλλαδίω εκδοθείσαν εγκύκλιον του Committee of +Greek Bonholders, υφ' ημερομηνίαν της 7ης Νοεμβρίου 1862. + + 34) Εν σχέσει προς την αποστολήν των χρημάτων εν Ελλάδι, ο εκ +Τεργέστης Α. Μ. Αντωνόπουλος διεβίβαζε τω Δ. Ρώμα την εξής +επιστολήν, ην είχε λάβη εκ Λονδίνου (βλ. _Αρχείον Ρώμα_ σελ. 227 - +228). + + «Λόνδρα τη 17η Φεβρουαρίου 1824. + +»Το δάνειον των γραικών ετελείωσε προς 59 τα % από έν ρισπετάμπιλε +οσπίτιον . . . Ας γνωρίσουν οι γραικοί την χάριν εις το Κομιτάτον +και κατ' εξοχήν εις τον ακούραστον Bowring. Είνε δε σύμφωνον το +Κομιτάτον με τους Δεπουτάτους να σταλώσι τα χρήματα εις τον Λορδ +Byron και τον Colonel Stanhope διά να βαστάξουν αυτοί εις την +θέλησιν της Βουλής προς ωφέλειαν του Γένους, _χωρίς να τα +οικειοποιηθούν οι κλέπται_». + + 35) Βλ. Μένδ. Βαρθόλδη, αυτόθι, σελ. 457. — Πολύ εκτενέστεραι +πληροφορίαι εύρηνται παρά τω Blaquière, Narrative of a Second +visit to Greece, ιδίως σελ. 5 και 14. Ο Blaquière είναι τοσούτω +μάλλον αξιόπιστος, καθ' όσον ούτος ήτο ο κομίσας τα χρήματα εις +Ζάκυνθον, το δε προμνησθέν έργον του περιέχει και περικοπάς +αλληλογραφίας διαμειφθείσης μεταξύ Blaquière και Μαυροκορδάτου διά +την παράδοσιν των κομισθέντων χρημάτων εις την Ελλάδα. Τέλος +προσθετέον ότι το αυτό έργον περιέχει την γνωστήν περιγραφήν των +τελευταίων ημερών του Βύρωνος. + + 36) Η εξουσία εφάνη τω όντι έτι μάλλον επίφθονος, ότε +συνεκέντρωσεν εις εαυτήν και την διάθεσιν σπουδαιοτάτων κεφαλαίων. +Όπως δε παρατηρεί και ο Palma (Letters on Greece σελ. 17), πρόφασις +του β' εμφυλίου σπαραγμού υπήρξεν, ότι η κυβέρνησις δεν ελογοδότει +περί των διά του δανείου πορισθέντων χρημάτων. + + 37) Βλ. Μένδελσων - Βαρθόλδη, αυτόθι σελ. 457 - 458. — Bulver - +(Η. L.). An autumn in Greece σελ. 14 - 17. Ο μετέπειτα πρεσβευτής +εν Κ/πόλει προσθέτει εν σημειώσει (σελ. 20): «The benefit of the +loan has been confined to the navy and the neighbourhood of Napoli +of Romania. Those who have not touched the dollars are disgusted at +the manner of their expenditure » — Renseignements sur la Grèce et +l'administration du Comte Capodistrias (Par un témoin occulaire +des faits qu'il rapporte) σελ. 118 - 123. Ο συγγραφεύς του +τελευταίου τούτου έργου (ο Βιάρος Καποδίστριας), μένεα πνέων κατά +του Κουντουριώτου, θεωρεί τούτον ως τον κύριον ένοχον της σπατάλης +των χρημάτων. + +Οι ημέτεροι και οι προς ημάς φιλικώτατα διακείμενοι ιστορικοί +αποφεύγουσι να πραγματευθώσι το παρόν θέμα. Είς και μόνος +αναλαμβάνει την υπεράσπισιν της Ελληνικής κυβερνήσεως. Είναι δ' +ούτος ο φιλέλλην και ιπποτικός κόμης Palma. Ο ευγενής Ισπανός, +ακάματος υπέρμαχος της Ελληνικής υποθέσεως εν Αγγλία, υποστηρίζει +ότι τα χρήματα εξωδεύθησαν διά τον στόλον, και ότι ουδεμία σπατάλη +εγένετο. (Ότι το πλείστον των χρημάτων εδαπανήθη διά τον στόλον, +μαρτυρεί εκτός του Bulver και ο Finlay λέγων: «the waste of money +on the navy was even greater than on the army »). + + 38) Τινές των σελίδων τούτων, μεσταί πικρών αληθειών, είναι εκ +των ευφυεστέρων ας έγραψεν ο εν Αθήναις ανταποκριτής εκείνος του +Times. Ευφυεστάτη δε είναι εκείνη, εν η περιγράφει την καταλαβούσαν +τους πάντας μανίαν προς λαμπράς στολάς, αίτινες αδρά δαπάνη +εκομίζοντο εκ Θεσσαλονίκης και Ιωαννίνων. Η μανία αύτη είχε, +φαίνεται, μεταδοθή και εις τους προς άλλοτε εν ρεδιγκότη +αφικομένους εν Ναυπλίω επιστήμονας και Φαναριώτας, ων ο Finlay +δίδει την εξής, πλήρη ζωής, εικόνα: « Το βραχύ ανάστημα, αι λάλοι +γλώσσαι, αι στρεβλαί κνήμαι, και αι εβραϊκαί φυσιογνωμίαι των +Βυζαντινών τούτων μεταναστών, περιφερομένων εν βαρυτίμοις +αλβανικαίς περιβολαίς, απαστραπτόντων εκ λαμπρών αλλ' αχρήστων +όπλων, και ακολουθουμένων υπό βραχυσώμων τσιμπουκοφόρων και υψηλών +σωματοφυλάκων, εκίνουν την ζηλοτυπίαν και την περιφρόνησιν των +εντοπίων ». + + + 39) Βλ. Γερβίνον, μετάφρασις γαλλική Minssen και Σγούτα τόμ. β' +σελ. 129 - l33. — Ίσως τις των αναγνωστών κατακρίνη ημάς ως +περιοριζομένους, επί τόσον σπουδαίου θέματος, εις την παράθεσιν +ξένων γνωμών. Αλλ' ενταύθα η παράθεσις των συγκρουομένων περικοπών +του Finlay και του Γερβίνου δεν είναι άλλο ή έκθεσις των επί του +θέματος ιδεών ημών. Στηλιτεύομεν πράγματι μετά του πρώτου την +φαυλότητα ή την αφροσύνην των τότε πολιτικών και στρατιωτικών +αρχηγών, νομίζομεν όμως ότι οι άνδρες εκείνοι δεν είναι δυνατόν να +κριθώσιν απολύτως, αλλ' ότι πρέπει να ληφθώσιν υπ' όψει οι όροι, +υφ' ους έζων και κατά την επανάστασιν και προ αυτής. Εν πάση δε +περιπτώσει τα εγκλήματα αυτών δεν πρέπει να κρίνωνται αυστηρότερον +ή τα των εν Λονδίνω και Νέα Υόρκη τραπεζιτών. + + 40) Βλ. εν τη _Απολογία_, τόμ. α' σελ. 22, την επιστολήν της 17ης +Μαΐου. + + 41) Βλ. τα σχετικά έγγραφα εν τη _Απολογία_, τόμ. α' σελ. 23 - +24. + + 42) Ο Ιωάννης Ζαΐμης, ου την χρηστότητα και την φιλοπατρίαν και +αυτός ο Finlay αναγνωρίζει, έμεινεν επί βραχύ μόνον μέλος της +επιτροπής, ανακληθείς την 12ην Φεβρουαρίου. Τέσσαρας μήνας δε +βραδύτερον διωρίσθη ως αναπληρωτής αυτού ο Γ. Σπανιολάκης. + +«Ο διορισμός ούτος, έγραφε το Εκτελεστικόν (βλ. _Απολογίαν_ τόμ. +β', σελ. 35, έγγραφον 21ης Ιουνίου) _έγινε διά την επιφάνειαν_, ο +δε κύριος σκοπός ήτο να σας πληροφορήση περί πάντων των καθ' ημάς, +και να φέρη την προς τον Κύριον Κάννιγγ επιστολήν». Ο Σπανιολάκης +όμως ανήρ πεπροικισμένος διά πολλών δώρων, μετέπειτα δε και +υπουργός των Οικονομικών γενόμενος, δεν έστερξε να περιορισθή εις +την επιφάνειαν, θελήσας δε ν' αναμιχθή εις την διαχείρισιν του +δανείου και δυστρόπου χαρακτήρος ων, ήλθεν εις σύγκρουσιν προς τους +δύο άλλους πληρεξουσίους. Εκ της συγκρούσεως ταύτης προέκυψε +βραδύτερον η προ του Ελεγκτικού συμβουλίου κατηγορία κατά των +Ορλάνδου και Λουριώτη, και αι προμνηθείσαι _Παρατηρήσεις επί της +Απολογίας_. + + 43) Ιδού μερικαί λεπτομέρειαι περί των προτάσεων των Γάλλων +τραπεζιτών: + +Το δάνειον έμελλε να συναφθή μετά των τραπεζιτικών οίκων André et +Cottier και Gabriel Odier et Ce. Τιμή της εκδόσεως ωρίζετο εις 59%, +ο τόκος εις 5% και το χρεωλύσιον εις 1% επί του ονοματικού +κεφαλαίου. Προς τούτοις οι εκδίδοντες το δάνειον οίκοι +επεφυλάσσοντο το δικαίωμα να παρακρατήσουν α') έν εκατομμύριον διά +τους τόκους των δύο πρώτων ετών, β') 500,000 φρ. ως μεσιτείαν, γ') +550,000 φρ. διά χρεωλύσιον και διάφορα άλλα έξοδα. + +Εν συνόψει, οι Γάλλοι τραπεζίται προσέφερον, επί δανείου ονοματικού +10,000,000, μόνον 3,850,000 φρ. Διότι το δάνειον, προς 59% θα +εξεκαθαρίζετο εις 5,900,000, εκ των οποίων παρεκρατούντο 2,050,000. +(Βλ. το κείμενον του συμβολαίου, του συνταχθέντος εν Παρισίοις, τη +5ην Φεβρουαρίου 1825, _Απολογία_, τόμ. β', σελ. 127 - 129). + + 44) Παράβ. και το άρθρον 7 του συμβολαίου. + + 45) Κατά την συνομολόγησιν του δευτέρου δανείου αι ομολογίαι του +πρώτου προσεφέροντο εις την αγοράν προς 60% της ονοματικής αυτών +αξίας ήτοι προς 4 1/2% άνω της τιμής της νέας εκδόσεως. Δεν είπετο +δ' όμως εκ τούτου, καθώς ενόμισάν τινες, εν οις και ο Σπανιολάκης, +ότι νέον δάνειον πολύ μεγαλείτερον του πρώτου ηδύνατο να εκδοθή εις +την αγοραίαν τιμήν εκείνου. + + 46) «Η συρροή των προσφερθέντων ήτο τόσον μεγάλη, λέγει ο +Σπανιολάκης (βλ. _Παρατηρήσεις επί της Απολογίας_, σελ. 40), ώστε, +γενομένου μετά δύο ημέρας του αθροίσματος, ευρέθησαν υπογραφαί διά +4 1/2 εκατομμύρια, αντί των προκηρυχθέντων 2 εκατομμυρίων. Οι δε +κ.κ. Ρικάρδοι, επιθυμούντες να μη δυσαρεστήσουν κανένα, παρεχώρησαν +την δι' αναλογίας εξαγομένην ως ανήκουσαν εις έκαστον μερίδα». + + 47) Χαρακτηρίζων τους δύο αντιπροσώπους, ο Γερβίνος λέγει πολύ +ορθώς, ότι ο μεν Λουριώτης ήτο άνθρωπος καλών προθέσεων αλλ' όχι +μεγάλης αξίας, ο δε Ορλάνδος ανήρ τιμιώτατος αλλ' εις άκρον +πείσμων. + + 48) Τον χαρακτηρισμόν τούτον εφεύρε πρώτος ο κόμης Πάλμα. + + 49) Ο Times εδημοσίευσε κατά το φθινόπωρον του 1826 μακροτάτην +σειράν άρθρων περί των Ελληνικών δανείων. Τινά των άρθρων τούτων +εξεδόθησαν και εν τω προμνησθέντι φυλλαδίω The Greek Loans etc. Το +φυλλάδιον τούτο εξηντλήθη. Δύναται ο αναγνώστης να συμβουλευθή +ιδίως τα φύλλα της 5, 12, 20, 27 Σεπτεμβρίου, 23, 24, 26, 27, 28, +31 Οκτωβρίου και 1, 3, 4, 13 Νοεμβρίου 1826. + + + 50) Βλ. το φύλλον της 26ης Οκτωβρίου. + + 51) Η σπατάλη εν Αγγλία τοσούτων χρημάτων επέσυρε, βραδέως πως, +την προσοχήν των απανταχού φιλελλήνων. Ο Εϋνάρδος έγραφεν εις τον +Stanhope, ότι πρώτιστον καθήκον του Φιλελληνικού κομιτάτου του +Λονδίνου είναι να επιτύχη λογοδοσίαν της χρήσεως του ελληνικού +δανείου. Η κακή διαχείρισις του δανείου τούτου εν Αγγλία είχε φέρη +την Ελλάδα εις τα πρόθυρα της καταστροφής, εν τούτοις όμως η Ελλάς +κατηγορείτο ως σπαταλήσασα το δάνειον (βλ. την επιστολήν του +Εϋνάρδου εν τω Times της 27ης Σεπτεμβρίου). + +Ο Stanhope είχεν ήδη προκαλέση εν τω μεταξύ συλλαλητήριον +φιλελλήνων και ομολογιούχων. Το meeting συνεκροτήθη εις το City of +London Tavern, τη 5η Σεπτεμβρίου 1826, εξέλεξε δε επιτροπήν προς +διαλεύκανσιν του ζητήματος. + +Η έκθεσις της επιτροπής ταύτης, υποβληθείσα τη 23η Οκτωβρίου, λέγει +συν τοις άλλοις και τα εξής: «Εν ώ οι κ.κ. Loughman και O'brien ως +και οι Έλληνες αντιπρόσωποι έδοσαν εις την επιτροπήν πάσας τας +ζητηθείσας πληροφορίας, οι κ. κ. Ρικάρδοι όχι μόνον ηρνήθησαν ν' +αναγνωρίσωσι την επιτροπήν, αλλά και προσεπάθησαν να παρεμβάλωσι +παν πρόσκομμα εις την ανεύρεσιν της αληθείας» (βλ. την όλην έκθεσιν +εν τω Times της 24ης Οκτωβρίου). Βλ. επί του αυτού ζητήματος την +επιστολήν του Ρικάρδου εν τω Times της 20ης Σεπτεμβρίου, και τους +Times των 25 - 30 Οκτωβρίου. Το τελευταίον τούτο φύλλον περιέχει +και έν άρθρον του Λουριώτου υπό τον τίτλον «_A voice from +Marathon_». + + 52) Ήτοι τας σελ. 15 - 18 και 127 - 133 τομ. β'. + + 53) Παραβ. και άνω σελ. 19. [Ο συγγραφεύς αναφέρεται στην σελίδα +που αρχίζει με τις λέξεις «άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ». Πιο κάτω αναφέρεται +υπόλοιπο δανείου 28,100 Λ. Προφανώς ένας από τους 2 αριθμούς +18,100 / 28,100 έχει τυπογραφικό λάθος.] + + 54) Η εν Καλκούτη παροικία, εισέτι ανθηρά, είνε πολύ προγενεστέρα +της επαναστάσεως. + + 55) Η εξαγορά των ομολογιών τούτων εγένετο διττώς• + +_Πρώτον_, διά των ποσών των κατά τας συμβάσεις τεθέντων κατά μέρος +προς χρεωλυσίαν, εξηγοράσθησαν: + +α') Διά των 16,000 Λ. του δανείου του 1824, ομολογίαι ονοματικής +αξίας 30,200 Λ. + +β') Διά των 20,000 Λ. του δανείου του 1825, oμολογίαι ονοματικής +αξίας 67,000 Λ. + +(Η μεγάλη διαφορά μεταξύ των εξαγορασθεισών αξιών οφείλεται εις το +ότι από των μέσων του 1825 αι Ελληνικαί ομολογίαι υπέστησαν μεγάλην +έκπτωσιν. Ο αναγνώστης ενθυμείται αφ' ετέρου, ότι κατά το α' +δάνειον εκρατήθη χρεωλύσιον δύο ετών, κατά δε το β' μόνον ενός). + +_Δεύτερον_, προς απόσβεσιν των δύο χρεών αφιερώθη, ως θα ίδωμεν +μετ' ολίγον, και σπουδαίον μέρος του προϊόντος του β' δανείου. +Ανεξαρτήτως του χρεωλυσίου εξηγοράσθησαν ούτω 250,000 Λ. ομολογίαι +του α' και 218,000 Λ. ομολογίαι του β' δανείου. + +Αι ουτωσί αποσυρθείσαι oμολογίαι απέφερον εν συνόλω τόκους 23,385 +Λ. (Βλ. τα καθ' έκαστα εν τη _Απολογία, τόμος β' σελ. 16 - 17). Εκ +δε των 23,385 τούτων λιρών 10,500 περιήλθον εις χείρας των Ελλήνων +πληρεξουσίων, το δε υπόλοιπον διά του κ. Loughman αφιερώθη εις +πληρωμήν του ε' τοκομεριδίου του δανείου του 1824. Ούτω δε +κατωρθώθη να πληρωθώσι πέντε εξάμηνα τοκομερίδια του α' δανείου, εν +ώ διά το δάνειον του 1825 μόνον οι ήδη κρατηθέντες τόκοι των δύο +πρώτων ετών επληρώθησαν. Σημειωτέον ότι το α' δάνειον, ελαττωθέν +διά της εξαγοράς ομολογιών αξίας 280,200 Λ. εις 519,800 Λ., δεν +απήτει πλέον ειμή τόκον ενιαύσιον ελάσσονα των 26,000 Λ. και +συνεπώς τόκον εξάμηνον ελάσσονα των 13,000 Λ. + + 56) Αι διαμαρτυρίαι αύται υπήρξαν σφοδρόταται. Ο Times της 5ης +Σεπτεμβρίου 1826, αναλύων την χρήσιν του β' δανείου, έλεγεν: «Οι κ. +κ. Ρικάρδοι have pocketed (ενεθυλάκωσαν) 64,000 Λ.». Δέκα ημέρας +βραδύτερον η αυτή εφημερίς, σχολιάζουσα την δράσιν του Φιλελληνικού +Κομιτάτου των Παρισίων, παρατηρεί ότι αι εισφοραί κατά το 1825 +ανήλθον εις 239,649 φρ., κατά δε το πρώτον εξάμηνον του 1826 εις +651,867 φρ., αναγραφομένων μεταξύ των δωρητών του Εϋνάρδου με +25,000 φρ., της οικογενείας του Δουκός δ' Ορλεάν (του κατόπιν +Λουδοβίκου - Φιλίππου) με 27,000, του Καζιμίρ Περριέ με 6,000 κτλ. +Τα συλλεγέντα από θύρας εις θύραν υπό των Κυριών των Παρισίων +ανήλθον εντός έξ μηνών εις 129,881 φρ. Αλλά τι είναι, ανακράζει η +αγγλική εφημερίς, τα ποσά ταύτα παραβαλλόμενα προς τα απορρεύσαντα +από του δανείου και διασπαθηθέντα αμελώς και κακοήθως εν Αγγλία; +Ερχόμενος δε εις τους Ρικάρδους ο Times προσθέτει: «The pretty item +reserved as commission by the contractors of the second loan +(amounting to 64,000 L.) nearly doubles the voluntary contributions +of all the Philhellenes in Europe, including those of committees +and corporations, of colleges and universities, of classical ladies +and benevolent princes — of priests, artists, philosophers and +statesmen — the produce of benefit concerts, and the collection of +charity sermons». Ήτοι• «Το κομψόν ποσόν, όπερ επεφύλαξαν δι' +εαυτούς οι εκδόται του δευτέρου δανείου (64,000 Λ.), είναι σχεδόν +διπλάσιον των συνεισφορών όλων των εν Ευρώπη φιλελλήνων, +συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των κομιτάτων και των συλλόγων, +των σχολείων και των πανεπιστημίων, των φιλαρχαίων κυριών και +ευεργετικών πριγκίπων — των ιερέων, καλλιτεχνών, φιλοσόφων και +πολιτευτών — του προϊόντος των συναυλιών και των εν εκκλησίαις +εράνων». + + 57) Βλ. τας τρεχούσας τιμάς των μηνών Δεκεμβρίου 1824, Ιανουαρίου +και Φεβρουαρίου 1825 παρά Σπανιολάκη, παράρτημα Ζ. Η έκπτωσις +επήλθε ραγδαία μετά την έκδοσιν, ευθύς ως εγνώσθησαν αι μεγάλαι +ημών εθνικαί συμφοραί. Τη 4η Οκτωβρίου 1825 τα ελληνικά χρεώγραφα +υφίσταντο έκπτωσιν 24 - 25% και τη 27η του αυτού μηνός, έκπτωσιν +30% (Βλ. τας ιταλιστί γεγραμμένας εκ Λονδίνου προς τους αδελφούς +Στεφάνου επιστολάς του Π. Γιάμαρη — __Αρχείον Ρώμα_, σελ. 707 και +727). + + 58) Εξηγοράσθησαν ούτως ομολογίαι του β' δανείου αξίας ονοματικής +218,000 Λ. + +Ήτοι: 158,000 λιρών ομολ. υπό των κ.κ. Ρικάρδων =67,895 + 8,000 και 5,000 λ. ομολ. υπό των αυτών + Ρικάρδων τη 15η Οκτωβρίου και 19 Νοεμβρίου + προς 55 1/2 και 56 1/2............. = 7,265 + 25,000 λ. ομολογίαι υπό του κ. Π. Ράλλη = 11,550 + 8,000 λ. ομολογίαι υπό του κ. Π. Ράλλη + τη 12η Οκτωβρίου, προς 55 = 4,400 + __________ + 91,110 + +Εις το ποσόν τούτο των 91,100 Λ. δέον να προστεθώσι και 7,910 Λ., +δι' ων ηγοράσθησαν άλλαι 14,000 λ. ομολογίαι διά λογαριασμόν της +Ελληνικής κυβερνήσεως. + +Η εξαγορά αύτη κατά μεν τους Ορλάνδον και Λουριώτην είχε προσωρινόν +χαρακτήρα, εσκοπείτο δε η πώλησις των ομολογιών άμα τη βελτιώσει +της αγοράς. Κατά τον Σπανιολάκην όμως (βλ. σελ. 43) η επιχείρησις, +γενομένη εκ συμφώνου μετά των κ.κ. Μανιάκη, Ψύχα και Λη, ήτο απλή +κερδοσκοπία. + +Είναι δύσκολον μετά οκτώ δεκαετίας να εξακριβώση τις την περί +τούτου αλήθειαν. Το βέβαιον είναι ότι η Ελλάς δεν εζημιώθη εκ της +επιχειρήσεως ταύτης, διότι, αναγορευθέντος του Λεοπόλδου βασιλέως, +αι ομολογίαι των δανείων της επαναστάσεως ανήλθον εις 60 και 61, +και τότε αι ονοματικαί 14,000 επωλήθησαν προς 10,060 Λ., εν ώ είχον +αγορασθή μόνον προς 7,910. Αφ' ετέρου δ' όμως είναι προφανές ότι +διά την Ελλάδα 7,910 Λ. ήσαν πολυτιμότεραι τω 1826 ή 10,060 Λ. +τέσσαρα έτη βραδύτερον. + + + 59) Τούτο έλεγον και έγραφον ρητώς οι Ρικάρδοι. Ιδού το κείμενον +επιστολής των προς τους Ορλάνδον και Λουριώτην (βλ. _Απολογίαν_, +τόμ. β' σελ. 28): + + Messieurs, + +Notre Bourse est aujourd'hui dans une condition affreuse: l'emprunt +grec est à 10 et a 11 d'escompte, et il y a une peur terrible. +Nous ne savons pas s'il y a de mauvaises nouvelles, mais tout le +monde veut vendre. Si vous avez toute cette confiance dans les +affaires de la Grèce, que ce que vous dites de la belle position +de la cause mérite, ne sera - t - il pas de l'interet de votre +Gouvernement et pour soutenir un peu son crédit, qu'une bonne +portion de l' emprunt serait achetée pour son _compte_, d'être +revendue dans un temps plus heureux? _Considerez bien cette +proposition. Nous et nos amis ont déjà une forte quantitité sur +le dos, sur laquelle il y a une grande pertes. Nous ne désirons +pas qu'aucune chose soit faite pour nous, mais c'est désespérant +de voir l'affaire dans un si mauvais état; Votre réponse par le +porteur nous obligera. + +Avec considération +28 Mai 1825. + Vos serviteurs dévoués + J. et S. Ricardo + +Το γαλλικόν ύφος της επιστολής ταύτης είναι πρωτότυπον, η σημασία +δ' όμως αυτής είναι λίαν ευκρινής. + + 60) Επειδή αναμφιβόλως θα υποληφθώμεν ως γράφοντες υπερβολάς, +περιοριζόμεθα προς απόδειξιν των γραφομένων να παραπέμψωμεν τον +αναγνώστην εις τους λογαριασμούς της επιτροπής των Ρικάρδων και του +Σπανιολάκη, εξ ων καταφαίνεται ομοφώνως ότι τη 15 και 19 Νοεμβρίου +1825 εξηγοράσθησαν διά των κ. κ. Ρικάρδων προς 55 1/2 και 56 1/2 +ομολογίαι αξίας ονοματικής 7,265, και ότι τη 12 Οκτωβρίου +εξηγοράσθησαν διά του κ. Π. Ράλλη άλλαι 8,000 Λ. ομολογίαι προς 55. +Η αγοραία τιμή των ομολογιών εκυμαίνετο τότε μεταξύ 15 και 20. + +Χαρακτηριστικά περί της διαγωγής των περί την τετραρχίαν φιλελλήνων +αναγράφει και ο Times της 28 Οκτωβρίου, εν κυρίω άρθρω. Μεταξύ των +άλλων αναφέρει ότι ο κ. Hume, όστις είχεν αγοράση 10,000 Λ. +ομολογίας, μετά την έκπτωσιν αυτών εζήτησε να τον αποζημιώση η +επιτροπή, όπερ και εγένετο, _ίνα μη απολεσθή ισχυρός φίλος της +Ελλάδος_. (Περί του Hume βλ. καθ' έκαστα εν τω _Χρόνω_ της 4 +Νοεμβρίου και εν τω άρθρω του Oriental Herald, Ιανουάριος 1826, +σελ. 76 - 80, «_The Greek Loan and Mr. Hume_»). + +Άλλος φιλέλλην διακεκριμένος υπήρξε, κατά τον Times, ο κ. Bowring. +Ούτος είχεν εγγραφή διά 25,000 Λ. ομολογίας. Μετά την έκπτωσιν +έκαμε σφοδράς παραστάσεις, επικαλούμενος συνάμα τας προς την +Ελληνικήν υπόθεσιν υπηρεσίας (he made vehement remonstrances +coupled with representations of his services to the Greek cause), +επέτυχε δε να εξαγορασθώσιν αι ομολογίαι αυτού με έκπτωσιν 10%. +Αίφνης αι ομολογίαι ανέρχονται εις την προτέραν αυτών αξίαν, ο δε +κ. Bowring, υπερακοντίζων τον κ. Hume, ζητεί να τω αποδοθώσιν αι +ομολογίαι. Μάτην τω απεδεικνύετο ότι αι αξίαι εκείναι, τη ρητή +αυτού αιτήσει, είχον εξαγορασθή υπό των Ελλήνων αντιπροσώπων• ο κ. +Bowring, λέγων ότι δεν ενθυμείται τι περί τούτου, επέμενε και οι +αντιπρόσωποι ηναγκάσθησαν να τω μετρήσωσι 2,500 λίρας, διά ν' +απαλλαγή πάσης ζημίας. Σημειωτέον, λέγει ο Times, ότι ο δεύτερος +ούτος φίλος της Ελλάδος είχε λάβη 11,000 Λ. μεσιτικά κατά την +έκδοσιν του α' δανείου. + + 61) Αι αγοραί εγένοντο κυρίως εκ των εξής εργοστασίων: (βλέπε +τους σχετικούς λογαριασμούς εν τη _Απολογία_ τόμ. α' σελ. 130 - +156). + +Εργοστάσιον Burton.........αγορά διά Λ. 12,206 + » Mackintosch......» » » 10,266 + » Graham ........ » » » 26,688 + ______ + 49,160 + +Οι Έλληνες επίτροποι κατηγορήθησαν ως μη επιτυχόντες την έκπτωσιν +των διδομένων εις τους αγοράζοντας τοις μετρητοίς. Η έκπτωσις αύτη +υπελογίζετο εις 10% (Βλ. Σπανιολάκην, _αυτόθι_ σελ. 14 - 17). + + 62) Βλ. τας περί τούτου λεπτομερείς οδηγίας της 14ης Αυγούστου +1824. _Απολογία_ σελ. 54. + + 63) Ούτως οι επίτροποι, μη δυνηθέντες να επιτύχωσι την υπό της +Κυβερνήσεως ποθουμένην ανταλλαγήν (βλ. τους λόγους της αποτυχίας εν +επιστολή της επιτροπής προς την Κυβέρνησιν υπό ημερομηνίαν +4/10/1825. _Απολογία_ σελ. 60), εσκέφθησαν ότι καλόν θα ήτο να +πωλήσωσι τα ορειχάλκινα καννόνια του Ναυπλίου εις τους κ. κ. +Κοντοσταύλους και Σα , να παραγγείλωσι δε τα σιδηρά εις τους κ. κ. +Graham. Δυστυχώς όμως ημέλησαν να ορίσωσιν ότι η παραλαβή των +ορειχαλκίνων δεν θα γίνη ειμή άμα τη αφίξει των σιδηρών. Ότε δε +έφθασεν απεσταλμένος των κ. κ. Κοντοσταύλων, όπως παραλάβη τα +πρώτα, απητούντο έτι οκτώ μήνες διά να φθάσωσι τα δεύτερα. Η +Κυβέρνησις, μη δυναμένη ν' αφοπλίση το Ναύπλιον, ηναγκάσθη τότε να +πληρώση αποζημίωσιν 600 Λ., όπως ακυρωθή το συμβόλαιον της +πωλήσεως. Το δε ελεγκτικόν συνέδριον κατεδίκασε κατόπιν την +επιτροπήν εις πρόστιμον 1000 λιρών. + + 64) Το υπόμνημα τούτο του ηρωικού κυβερνήτου της _Καρτερίας_ +εύρηται εν παραρτήματι του Ζ' τόμου της Ιστορίας του Finlay. + + 65) Ο _Χρόνος_, εν τω προμνημονευθέντι άρθρω της 28 Οκτωβρίου +1826, παρατηρεί, ότι αι 10,000 Λ. εμετρήθησαν εις τον κ. Ellice τη +25 Μαρτίου, το δε ατμοκίνητον _Καρτερία_ δεν επληρώθη ειμή ότε +απέπλευσε, δηλαδή μετά 15 μήνας, ούτως ώστε «ο φιλέλλην και +αφιλοκερδής κ. Ellice ωφελήθη 15 μηνών τόκους». + + 66) Παρ. την σχετικήν επιστολήν του Hastings (16 Ιαν. 1826). Εν +τη _Απολογία_ σελ. 292 - 293. + + 67) Το ατμόπλοιον υπέστη αβαρίας κατά τον πλουν. + + 68) «Άνευ της αδείας μας και άνευ οιασδήποτε προηγουμένης +κοινοποιήσεως εδώσατε διαταγάς περί κατασκευής πέντε ατμοπλοίων, +αντί ν' αγορασθώσι τα πλοία ταύτα έτοιμα». (Απόσπασμα επιστολής +Ορλάνδου και Λουριώτου προς Ρικάρδους). + + 69) Άριστον ατμόπλοιον το Valencia είχε, κατά τον Times (φύλλον +12 Σεπτεμβρίου) πωληθή ακριβώς την εποχήν εκείνην αντί 11,000 Λ. Οι +Άγγλοι δικτάτωρες έλεγον προς υπεράσπισίν των, ότι τα έτοιμα πλοία +δεν ηδύναντο να φέρωσι καννόνια 64 λιτρών. + + 70) Ηλπίζετο πράγματι ότι θα διεκόπτοντο αι μεταξύ Αιγύπτου και +Ιβραήμ - Πασσά συγκοινωνίαι, και ότι ούτω θ' ανεχαιτίζετο πάσα προς +τα πρόσω πορεία του στερουμένου πολεμεφοδίων Αιγυπτιακού στρατού. + + 71) Βλ. Times 12 Σεπτεμβρίου. — Γερβίνον, αυτόθι. + + 72) «Εντός ολίγων εβδομάδων, έλεγεν εις τους επιτρόπους ο Ellice, +ο Cochrane θα είναι εις την Κωνσταντινούπολιν και θα κατακαύση τον +Τουρκικόν στόλον εντός του Κερατίου κόλπου. Θέσατε εις την διάθεσιν +του Κόχραν το όλον ποσόν των 150,000 Λ., και εντός ολίγου θέλει +καθαρίση την Ελλάδα από των Τούρκων». + + 73) Ο Κόχραν επεφύλασσεν εαυτώ το δικαίωμα του διορίζειν τους +αξιωματικούς και τους ναύτας, εις ους η Ελληνική κυβέρνησις ώφειλε +να χορηγή πολεμεφόδια και μισθούς. + + 74) Το ποσόν τούτο εχαρακτηρίζετο ως αποζημίωσις απαιτήσεως +55,000 Λ., ην ο Κόχραν είχε κατά της Βρασιλίας, και ης, ένεκα των +νέων αυτού καθηκόντων, δεν θα ηδύνατο να επιδιώξη την πληρωμήν. Ο +Κόχραν είχεν αφ' ετέρου δικαίωμα εις μέρος των νομίμων λειών (Βλέπε +το κείμενον του συμβολαίου εν τη _Απολογία_ σελ. 288 - 289). + + 75) Εις το ποσόν τούτο δεν περιλαμβάνονται αι διά την _Καρτερίαν_ +απαιτηθείσαι 10,000 Λ. + + 76) Ο Σπανιολάκης ενεχείρισεν εις τον Καποδίστριαν, διερχόμενον +κατά το 1827 εκ Λονδίνου, έκθεσιν περί της υποθέσεως των +ατμοπλοίων. Μέρος της εκθέσεως ταύτης κατεχώρισε βραδύτερον, εν +είδει παραρτήματος, εις το βιβλίον του. (Βλέπε Παράρτημα Η). + + 77) Πάντα τα πλοία ταύτα έπρεπε να ώσιν έτοιμα _εντός πέντε +μηνών_. + + 78) Το πλοίον τούτο ο _Ερμής_ μετήνεγκεν εν Ελλάδι τον Κόχραν, +κατά την δευτέραν αυτού κάθοδον. Την πρώτην φοράν ο άγγλος ναύαρχος +είχεν επιβή του _Σωτήρος_, πλοίου αγορασθέντος εν Μασσαλία υπό του +Εϋνάρδου και του φιλελληνικού κομιτάτου των Παρισίων, + + 79) Η μελέτη του περιεργοτάτου τούτου θέματος διηυκολύνθη ως εκ +των δικών ας η κακή πίστις των κατασκευαστών προεκάλεσεν εν Αμερική +και των συκοφαντιών ων έπεσε θύμα ο αντιπροσωπεύσας εν ταις +Ηνωμέναις Πολιτείαις την Ελλάδα χρηστός, αλλ' ατυχής Αλέξανδρος +Κοντόσταυλος. Αι εν Αμερική δίκαι έδοσαν αφορμήν εις συνταξιν +ποικίλων συγγραμμάτων, άπερ κατώρθωσα ν' ανεύρω άπαντα κατά τύχην +και μόνον διότι εν τω Βρεττανικώ Μουσείω τα συγγράμματα τα αφορώντα +εις τας σχέσεις της Ελληνικής Επαναστάσεως μετά των Ηνωμένων +Πολιτειών είναι δεδεμένα ομού εις σειράν τόμων. Η ούτως αυτοσχεδίως +καταρτισθείσα συλλογή, περιέχουσα μελέτας, λόγους, λογοδοσίας +εράνων, εκθέσεις συλλαλητηρίων κτλ., είναι πολυτιμοτάτη εισφορά εις +την ιστορίαν του φιλελληνισμού εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, +ιστορίαν ήτις δεν εγράφη εισέτι, αν και τιμά επίσης τους τε +ευεργετήσαντας και τους ευεργετηθέντας. + +Τα εν Αμερική γραφέντα έργα είναι τα εξής: + +1) An Exposition of the conduct of the two houses of G. G. and S. +Howland, and Le Roy, Bayard and Co, in relation to the two frigates +_Liberator and Hope_. In answer to a Narrative on that subject by +Mr. Alexander Contostavlos. By William Bayard (New - York 1826 +σελίδες 47). — 2) An examination of the controversies between the +Greek Deputies and two mercantile houses of New - York. By John +Duer and Robert Sedgwick (New - York 1826 σελ. 179). — 3) Report of +the evidence and reasons of the award between J. Orlandos and A. +Louriottis, Greek Deputies, on one part, and Le Roy, Bayard and Co +and G. G. and S. Howland on the other part. By the Arbitrators (New +- York 1826 σελ. 72). — 4) A Vindication of the conduct and +character of Henry D. Sedgwick against certains charges made by the +hon. Jonas Platt together with some statements and inquiries +intendet to elicit the reasons of the award in the case of the +Greek Frigates (2α έκδ. New - York Σεπτέμβριος 1826. σελ. 96). — 5) +Refutation of the reasons assigned by the arbitrators for their +award in the case of the two Greek Frigates (New - York. Νοέμβριος +1826, σελ. 57). Τα δύο τελευταία ταύτα έργα εγράφησαν υπό του +δικηγόρου Sedgwick. + +Ο Αλέξανδρος Κοντόσταυλος εξέδωκεν επί του θέματος έργα δύο: + +1) A narrative of the material facts in relation to the building of +the two greek frigates. New - York, 1826, σελ. 88 (Β' έκδοσις With +a postscriptum by R. Sedgwick New - York, 1826. σελ. 96). — 2) _Τα +περί των εν Αμερική ναυπηγηθεισών Φρεγατών•_ Αθήναι 1855. + +Τέλος ο γνωστός ήδη ημίν φιλέλλην Πάλμα συνέγραψεν επί του +ζητήματος αξιόλογον εκθεσιν, καταχωρισθείσαν εν τω Times της 12 +Σεπτεμβρίου 1826. (Το φύλλον τούτο εδημοσίευσεν ολίγω βραδύτερον +περί της κατασκευής των πλοίων εν Αμερική ιδίαν μελέτην. Βλ. τον +Times της 9 Νοεμβρίου). + + 80) Βλ. τον υποβληθέντα υπό του Βαγιάρδ λεπτομερή προϋπολογισμόν, +παρά Κοντοσταύλω, Narrative σελ. 5. + + 81) Η εκλογή του Lallemand ήτο παράδοξος, καθότι ο Lallemand, +πρώην αξιωματικός του ιππικού, δεν είχεν ειδικότητα περί τα +ναυτικά, ο δε μισθός (120 Λ. κατά μήνα), όστις εδόθη εις αυτόν, ήτο +υπό πάσαν έποψιν υπερβολικός. — «Αναμφιβόλως, έλεγεν εν τη εκθέσει +του ο Palma, η εκλογή σώφρονος επιτρόπου, όστις ήθελεν αρκεσθή εις +μισθόν μηνιαίον μικρότερον των 120 λιρών, ήθελεν είναι επιτυχεστέρα +της εκλογής αξιωματικού του ιππικού, πρώην υπασπιστού του +Ναπολέοντος, ειθισμένου εις μεγάλας επιχειρήσεις και επιβαλλομένου +υπό ισχυράς ομάδος φιλελλήνων». Ολίγω βραδύτερον συνετελέσθη νέον +σκάνδαλον: οι κατασκευασταί αυτοπροαιρέτως ωνόμασαν επιθεωρητήν της +κατασκευής των πλοίων τον πρώην αξιωματικόν του αμερικανικού +ναυτικού Chauncey, προς 12,000 δολλαρίων (60,000 φρ.) κατ' έτος. Ο +μισθός ούτος έμελλε ν' αναγραφή εις τον λογαριασμόν της μηδόλως +πληροφορηθείσης περί τούτου Ελλάδος. + + 82) Δι' επιστολής των της 15 Απριλίου 1825, βλ. Narrative σελ. 7. + + 83) Βλ. το κείμενον των δοθεισών εις τον Κοντόσταυλον οδηγιών. +_Περί των εν Αμερική_ κτλ. σελ, 19 - 26. + + 84) Το ποσόν τούτο συνίστατο εκ 261,840 δολλαρ. απαιτουμένων προς +αποπεράτωσιν της μιας φρεγάτας, εξ 73,258 δολλαρ. αντιπροσωπευόντων +ζημίαν 20% επί των δυο μη πληρωθεισών συναλλαγματικών 55,000 Λ., ας +οι κατασκευασταί είχον εκδώση επί των Ρικάρδων και Σας, και τρίτον +εκ διαφόρων άλλων μικρομεσιτικών και δευτερευουσών απαιτήσεων. (Βλ. +διά τα καθ' έκαστα: Report of the evidence and reasons σελ. 8 - 9, +Examination of the controversies, σελ. 138 και 149, Narrative σελ. +40, 41 και 61). + + 85) Οι Αμερικανοί ηπείλουν επίσης τους ημετέρους διά του άρθρου 3 +του νόμου της 20 Απριλίου 1818, δυνάμει του οποίου, πας όστις ήθελε +παραγγείλη, εν ταις Ηνωμέναις Πολιτείαις, την κατασκευήν πλοίου, +μέλλοντος να χρησιμοποιηθή βραδύτερον υπό ηγεμόνος ή πολιτείας +εναντίον άλλου ηγεμόνος ή πολιτείας, μεθ' ου αι Ηνωμέναι Πολιτείαι +διετέλουν εν ειρήνη, κατεδικάζετο εις πρόστιμον όχι ανώτερον των +10,000 δολλαρίων και ειρκτήν μη υπερβαίνουσαν τα τρία έτη. Προς +τούτοις το πλοίον και όλα τα εξαρτήματα αυτού εγίνοντο ιδιοκτησία +της Αμερικανικής κυβερνήσεως. Αλλ' οι ούτως απειλούντες εκ +προθέσεως ελησμόνουν ότι δυνάμει του αυτού νόμου οι κατασκευασταί +υπέκειντο εις τας αυτάς ποινάς, εις ας και οι παραγγέλλοντες, και +συνεπώς, καθώς παρετήρησε βραδύτερον πολύ ορθώς ο φιλέλλην κ. +Webster, ότι αυτοί ούτοι έπρεπε κυρίως να φοβώνται την εφαρμογήν +του νόμου του 1818. + + 86) Βλ. Examination σελ. 157. + + 87) Τον Κοντόσταυλον είχε συστήση εις τον Everett ο Κοραής. + + 88) Μεταξύ των διακριθέντων διά την προθυμίαν των να +εξυπηρετήσωσι την ημετέραν πατρίδα καταλέγονται οι κυριώτεροι των +υπουργών, ο γνωστός φιλέλλην Webster και ο γερουσιαστής +συνταγματάρχης Benton. «Ότε εσπούδαζον τον Όμηρον, έλεγεν ο +τελευταίος ούτος εις τον Κοντόσταυλον, δεν υπέθετόν ποτε ότι θα +ηδυνάμην μίαν ημέραν να φανώ χρήσιμος εις τους απογόνους του». + +Εν γένει ο ενθουσιασμός των εν Ουασιγκτώνι διά τα ανδραγαθήματα των +ημετέρων προγόνων ήτο ανεκδιήγητος. Πάντες ηκροώντο μετά δακρύων +εις τους οφθαλμούς τας υπό του Κοντοσταύλου περιγραφάς του αγώνος. +Ο δε Webster, όστις ήτο άριστος νομικός και όστις καθωδήγησεν εν +πολλοίς τον Κοντόσταυλον, ηρνήθη την υπό τούτου προταθείσαν +αμοιβήν. (Βλ. Κοντόσταυλον. _Τα περί των δύo φρεγατών_, σελ. 36 - +37). + + 89) Εισηγητής του νομοσχεδίου εν τη γερουσία ήτο ο Benton. + + 90) Οι κατασκευασταί έσχον την απίστευτον αναίδειαν ν' απαιτήσωσι +προμήθειαν και διά την υπό της Αμερικανικής κυβερνήσεως γενομένην +αγοράν. + + 91) Όπως καταδείξη την ασύγγνωστον κακήν πίστιν των κατασκευαστών +ο Times, εν τη μελέτη αυτού της 9 Νοεμβρίου 1826, παρατηρεί ότι η +μεν φρεγάτα «Brandywine», κατεσκευασμένη εκ δρυός πρώτης ποιότητος +και τελείως εξωπλισμένη, εστοίχισεν εις την Αμερικανικήν κυβέρνησιν +μόνον 273,000 δολλ. (1,365,000 φρ.), το δε μόνον πλοίον, όπερ μετά +τοσούτους αγώνας κατώρθωσε ν' αποπλεύση εκ Νέας Υόρκης εις Ελλάδα, +κατήντησε να στοιχίση πλέον των 150,000 Λιρών Στερλινών +(3,750,000), ήτοι σχεδόν ποσόν τριπλάσιον της υπό πάσαν έποψιν +προτιμοτέρας αυτού φρεγάτας Brandywine. + + 92) «_Sir, you have done all that was in your power to ruin a +country and disgrace another_». Παράβ. και τα προμνησθέντα δύο +φυλλάδια του Sedgwick, A vindication και Refutation of the reasons +assigned by the arbitrators. Ο δικαστής Pratt, ον ο Λονδίνιος +_Χρόνος_ εσατύρισε καταλλήλως, επονομάσας αυτόν συν τοις άλλοις και +_Αμερικανόν Σολομώντα_ (βλ. τον Times της 9ης Νοεμβρίου), εφάνη +καθ' όλην αυτήν την υπόθεσιν μεριμνών ιδίως περί του βαλλαντίου +του. Εδήλωσε δ' εν τη αποφάσει ότι προ πάσης άλλης πληρωμής έπρεπε +να μετρηθή εις τους αιρετοκρίτας, ήτοι εις τον Pratt και τους δύο +παρέδρους, ποσόν όπερ αυτοί ούτοι ώριζον εις 4,500 δολλ. — Εν δε τω +έργω, όπερ εδημοσίευσαν προς υπεράσπισιν αυτών, οι αιρετοκρίται +αξιούσιν ότι η υπ' αυτών ορισθείσα αμοιβή είναι μετριωτάτη (βλ. +Report of the evidence and reasons, σελ. 67). + + 93) Κατά τον εις Ελλάδα πλουν οι μισθωθέντες ναύται εστασίασαν +(βλ. τα κατά την στάσιν παρά Κοντοσταύλω, σελ. 113). + + 94) Βλ. το επίσημον έγγραφον αυτόθι σελ. 128. + + 95) Αντί πάσης αμοιβής ο Κοντόσταυλος έλαβε 400 Λ. δι' έξοδα +ταξειδίου και διαμονής. + + 96) Πόσον αι κατά των υπηρετησάντων το έθνος διαβολαί έβλαψαν +ημάς, μαρτυρεί και το ότι επί καιρόν πολλοί των αρίστων δεν +ηθέλησαν ν' αναμιχθώσιν εις τα οικονομικά του Κράτους, φόβω των +συνήθων αιτιάσεων και συκοφαντιών. Ούτω, τω 1878, ανήρ +διακεκριμένος και φιλόπατρις, ο κ. Περόγλου, καίπερ διαμένων εν +Λονδίνω, ηρνήθη ν' αντιπροσωπεύση την Ελληνικήν κυβέρνησιν κατά την +μετατροπήν των δανείων της Επαναστάσεως, μη αισθανόμενος εαυτόν, ως +έλεγεν, ίσον προς τον άχαριν αγώνα της απαντήσεως και απολογίας +κατά κακοβούλων μομφών, ας προέβλεπεν ως βεβαίας. (Βλ. _Λευκήν +Βίβλον 1879_, σελ. 10 - 11). + + 97) Τας 33,700 Λ. ταύτας συμπεριλαμβάνω εις τα ποσά τα +περιελθόντα εις Ελληνικάς χείρας, διότι ουσιαστικώς, εάν όχι +τυπικώς, διά της πληρωμής των συναλλαγματικών, ας υπέγραψεν, +εκαρπώθη αυτάς η Ελληνική κυβέρνησις. + + 98) Ενθυμείται ο αναγνώστης ότι εκ του ονοματικού κεφαλαίου του +α' δανείου εξεκαθαρίσθησαν οριστικώς, μετά την παρακράτησιν τόκων, +χρεωλύτρων κτλ. 348,000 Λ. και ότι εκ τούτων 308,000 Λ. εις +μετρητά, τη φροντίδι του φιλελληνικού κομιτάτου, εστάλησαν εις την +Ελλάδα. (Βλ. αν. σελ. 18). [Ο συγγραφεύς αναφέρεται στην σελίδα που +αρχίζει με τις λέξεις . . . και ποσά ικανά όπως . . . . Εκεί πιο κάτω, +αναφέρεται ο +αριθμός 348,800] + + 99) Βλ. αν. σελ. 19 - 21. [Ήτοι τις σελίδες που αρχίζουν με τις +λέξεις . . . άγγλον έμπορον Σ. Βαρφ . . . και τελειώνουν με τις λέξεις . . . +μελετώντες τα κατά το δεύτερον δάνειον. . . . + + 100) Ήτοι παράγρ. α' 496.220• παράγρ. β' 393,000 και παράγρ. γ' +232,558 Λ. + + 101) Ως μέγα έξοδον δύναται να θεωρηθή προ παντός η πληρωμή είς +τινα Bonfils μεσιτείας 4,800 Λ. διά την διαπραγμάτευσιν του β' +δανείου. Το ελεγκτικόν συνέδριον και ο Σπανιολάκης εθεώρησαν ότι η +τοιαύτη πληρωμή υπήρξεν αδικαιολόγητος, αφ' ου είχε πληρωθή ήδη +μεσιτεία 64,000 Λ. εις τους Ρικάρδους. Οι επίτροποι απήντων ότι εις +μεν τους Ρικάρδους εδόθη μεσιτεία διά την έκδοσιν, η δε τον Bonfils +διά την διαπραγμάτευσιν του δανείου. + + 102) Τοιαύτα η _Απολογία_ αναφέρει πολλά: Λ.χ. Διά τον κ. Βικτόρ +αναλαβόντα να υπηρετήση εν Ελλάδι Λ. 80. — Δι' εκτύπωσιν της +επιστολής των Ελληνίδων προς τας φιλελληνίδας Λ. 8 — Εις τον κ. +Ρεβώ διά μετάβασιν εις Ελλάδα και μισθούς Λ. 170 — Εις τον Βλακιέρ +διά βοήθειαν 90 Λ. — Εις τον Ν. Κεφαλάν, _εις δάνειον, διά να παύση +να ενοχλή την επιτροπήν_, Λ. 30 κτλ. + + 103) Ιδίως η ζημία 2,700 Λ. η εκ της χρεωκοπίας του οίκου +Μαυρογορδάτου προκύψασα. — Επίσης απωλέσθησαν καθ' οδόν, από +Λονδίνου εις Φάλμουθ, 1,700 Λ. στελλόμεναι εις Ελλάδα. + + 104) Χάριν προσωπικής περιεργίας προσεπάθησα να εξιχνιάσω την +υπόθεσιν ταύτην. Μετά δεκαπενθήμερον μελέτην επείσθην όμως, ότι και +ένεκα του παρελθόντος χρόνου, και ένεκα της αγνοίας των πραγμάτων +και των ανθρώπων και ένεκα τέλος του λαβυρινθώδους της διτόμου +_Απολογίας_, η εκ της μελέτης δυναμένη να προκύψη ωφέλεια ήτο +δυσανάλογος προς τον κόπον ον ήθελεν απαιτήση. Εν συνόψει αι κατά +των κ. κ. Ορλάνδου και Λουριώτη κατηγορίαι συνίστανται α') εις το +ότι επλήρωσαν εις τον Bonfils μεσιτείαν 4,800 (βλ. σημ. 101)• β') +ότι δεν επέτυχον επί των αγορασθέντων πολεμεφοδίων την συνήθη +έκπτωσιν των 10%• γ') ότι προέβησαν εις τας, ήδη εκτενώς +αναπτυχθείσας, επιβλαβείς εξαγοράς πολλών χιλιάδων ομολογιών• δ') +ότι δεν έδειξαν την απαιτουμένην μέριμναν εις την γνωστήν υπόθεσιν +της αγοράς των σιδηρών καννονίων. + +Διά ταύτα πάντα ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης εκηρύχθησαν υπό του +Ελεγκτικού συνεδρίου, δι' αποφάσεως της 14 Ιανουαρίου 1835, +αλληλεγγύως χρεώσται λιρών στερλινών 28,769 — 17 — 0, ή δραχμών +809,008.18. + +Η απόφασις αύτη ουδέποτε εξετελέσθη, και η εντύπωσίς μου είναι ότι +η καταδίκη των επιτρόπων δεν ήτο δικαία. Παραλείπων την υπόθεσιν +Bonfils, δι' ην οι επίτροποι εδικαιολογήθησαν ικανώς, νομίζω +πράγματι ότι τα κατ' αυτών προσαπτόμενα μάλλον ως σφάλματα ή ως +εγκλήματα δύνανται να χαρακτηρισθώσιν. Και ότι μεν ο Ορλάνδος και ο +Λουριώτης διέπραξαν σφάλματα μέγιστα, δεν είναι αμφισβητήσιμον, +αλλ' ο κρίνων αυτούς πρέπει να ενθυμηθή μετά του Γερβίνου ποία ήτο +η εν Λονδίνω θέσις αυτών και να μη λησμονήση τας προς την πατρίδα +σημαντικάς αυτών υπηρεσίας. + +Εκείνο δε όπερ με προτρέπει να πιστεύσω ότι αι κατηγορίαι του +Σπανιολάκη ενεπνέοντο και υπό προσωπικού πάθους, είναι ότι αι +κατηγορίαι αύται εποίκιλλον κατά τας περιστάσεις και δεν ήσαν +άσχετοι προς προσωπικάς αντιζηλίας. + + 105) «Το εκτελεστικόν, λέγει ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σελ. 740), +καταναλώσαν πολλούς των εκ των δανείων πόρων δεν ηδυνήθη ν' ανθέξη +τω 1825 εις τον κατά πρώτον τότε ενσκήψαντα αιγυπτιακόν στρατόν». + + 106) Βλ. το κείμενον ελληνιστί και γαλλιστί παρά Fabre, Histoire +du siège de Missolonghi σελ. 346 - 351. + + 107) Βλ. Fabre, αυτόθι σελ. 229. + + 108) Βλ. το ψήφισμα της εθνικής συνελεύσεως και τας προς τους +πληρεξουσίους οδηγίας και επιστολήν παρά Μάμουκα, τόμ. δ' σελ. 87 - +90 και 124 - 125. + + 109) Έπρεπε να δοθώσι τουλάχιστον ενός μηνός μισθοί εις τας τρεις +ναυτικάς μοίρας. + + 110) Παρ. τας οδηγίας, αυτόθι. + + 111) Οι Δ. Ρώμας, Π. Στεφάνου και Κ. Δραγώνας απετέλουν +πατριωτικήν επιτροπήν τω 1824 συσταθείσαν και πολλαχώς +ευεργετήσασαν το έθνος. Κατά τον κ. Καμπούρογλουν (βλ. Εισαγωγήν +_Αρχείου Ρώμα_ σελ. ξα' και εφεξής), σκοπός της επιτροπής εκείνης +ήτο• α' το να στέλλη πολεμεφόδια και τρόφιμα εις τας πολιορκουμένας +πόλεις• β') το να φροντίζη περί προσωρινών δανείων και εξαργυρώσεως +συναλλαγματικών της Ελληνικής κυβερνήσεως εν Ζακύνθω. — Ούτω +διενήργησε και επραγματοποίησε δάνεια 20,000 και 10,000 ταλλήρων +(_Αρχείον_ αριθ. 189, 230 και 249), και εξηργύρωσε πλείστας +συναλλαγματικάς, εν αις και μίαν 1,500 λιρών (_Αρχείον_ αρ. 276) — +γ') το να προστατεύη λιμώττοντα γυναικόπαιδα και ν' απελευθερώνη +αιχμαλώτους. + +Αφ' ετέρου, όπερ και σπουδαιότατον, η εν Ζακύνθω επιτροπή κατώρθωσε +να διοργανώση ανταπόκρισιν μετά φιλελλήνων αξιωματικών εν τω +στρατοπέδω του Ιμβραήμ• συλλαβούσα δε πρώτη την ιδέαν της προς την +Αγγλίαν αιτήσεως προστασίας, συνέταξε το κείμενον της αποσταλείσης +σχετικής εκθέσεως. + +Αναμφιβόλως η επιτροπή και διά την σύναψιν του παρόντος δανείου +πολλάς θα κατέβαλε προσπαθείας. Δυστυχώς ο α' τόμος, ο μόνος +εκδοθείς, του _Αρχείου Ρώμα_, φθάνει μόνον μέχρι Δεκεμβρίου 1825 +και κατ' ακολουθίαν ουδεμίαν παρέχει περί του προκειμένου θέματος +πληροφορίαν. + + 112) Η Κρήτη, η Χίος, τα Ψαρά, η Σάμος, η Ήπειρος, η Θεσσαλία, η +Νότιος Μακεδονία κτλ. Βλ. άλλως τε τον χάρτην των εξεγερθεισών +ελληνικών χωρών παρά τω Blaquières: _The Greek Revolution; its +origin and progress_ (Λονδίνον 1824). + + 113)Ιδίως ο Λεβέντης: _Περί του Δημοσίου των Ελλήνων Χρέους του +1824 και 1825 και περί Νέου Δανείου_, σελ. 7 - 9. Η διατριβή του +Λεβέντη έργον μικράς αξίας και βρίθον ανακριβειών εδημοσιεύθη και +γαλλιστί υπό του συγγραφέως. + + 114)Λέγω, ότι υπό νομικήν έποψιν είχον άδικον, διότι τω 1824 και +1825 είχον δοθή ως εγγύησις εις τους δανειστάς όλα τα εθνικά +κτήματα, όλων των Ελλήνων όντων αλληλενδέτως υπευθύνων. Εφ' όσον +λοιπόν τα κτήματα των ελευθερωθεισών επαρχιών ήρκουν όπως +αντιμετωπισθώσιν αι δίκαιαι απαιτήσεις των δανειστών, δεν υπήρχε +λόγος να υποστώσιν αύται ελάττωσιν. + + 115) Διά τούτο ακριβώς ο κ. Γεννάδιος είχε προτείνη τω 1879, όπως +αι εις αντάλλαγμα των παλαιών δοθησόμεναι νέαι ομολογίαι φέρωσι +σχεδιογράφημα μετά της εξής επιγραφής: «ο πίναξ ούτος εμφαίνει τας +επαναστατημένας_Ελληνικάς χώρας, ων οι αντιπρόσωποι συνωμολόγησαν +τα δάνεια του 1824 και 1825. Το βαθύτερον χρώμα δεικνύει τα νυν +όρια του Βασιλείου της Ελλάδος, όπερ ανέλαβε, την διαρρύθμισιν και +πληρωμήν των δανείων εκείνων.» — Ο κ. Θ. Δηλιγιάννης όμως, πότε +υπουργός των την πρότασιν ταύτην, φοβούμενος μήπως τοιούτος +γεωγραφικός χάρτης οδήγηση εις υποθέσεις ασχέτους προς τα δάνεια. +(Βλ. _Λευκήν Βίβλον_ αρ. 13 και 16). + + 116) Les emprunts d'états en droit International,_ σελ. 135. + + 117) Πράγματι το νέον κράτος δεν ηδύνατο ν' απαρνηθή πράξεις +κυβερνήσεων, εις ας ώφειλε την ύπαρξίν του. + + 118) Η αμφιβολία έγκειται εν τούτω, ότι φαίνεται αδύνατον κράτος +μη ανεγνωρισμένον, επομένως θεωρητικώς μη υπάρχον, ν' αναλάβη +νομίμους υποχρεώσεις, αίτινες ήθελον βραδύτερον βαρύνη και τους +μεταγενεστέρους. Εις τους έχοντας τοιαύτην αντίληψιν της πολιτείας +ιδού πώς απήντα ο κ. Sarrut (βλ. την εισήγησιν αυτού περί της +υποθέσεως Balmaceda, και την σύμφωνον απόφασιν του γαλλικού +Ακυρωτικού παρά Clunet, 1891, σελ. 868 - 904): «Un gouvernement +n'est pas une abstraction théorique, une simple personnalité +juridique .... Un gouvernement est surtout un pouvoir, une force +agissante, mettant en mouvement tous les rouages de l'état, une +autorité qui commande et se fait obéir .... Peut importe dès +lors qu'elle soit reconnue ou non par les états étrangers .... En +pareille matière c'est surtout le fait qu'il faut consulter». + + 119) Βλ. την σελ. 61 των _Πρακτικών_. Το ψήφισμα τούτο ανετυπώθη +έν τινι δημοσίω εγγράφω, αλλ' ο αντιγράφων, θεωρήσας το λεκτικόν +της εθνοσυνελεύσεως ως στερούμενον καλλιεπείας, μετέφρασεν εν +πολλοίς το ψήφισμα εις την καθαρεύουσαν. + + 120) Δηλαδή πάγιον. + + 121) Βλ. διά πλείονας πληροφορίας τα κείμενα της εκθέσεως και του +σχεδίου της επιτροπής παρά Μάμουκα, τόμ. ια' σελ, 584 - 602. + + 122) Η πρωτοβουλία τοιούτου συμβιβασμού προήλθεν από των +δανειστών, οίτινες επεφόρτισαν τους Λοράνδον και Λουριώτην να +διαβιβάσωσιν ενταύθα σχετικάς προτάσεις. Είναι πιθανόν ότι οι εν +Λονδίνω έμποροι εφαντάζοντο τα εθνικά κτήματα ως έχοντα πολύ +μεγαλειτέραν αξίαν της πραγματικής. Περιέργως δε πως και τα +ανακτοβούλια συνεμερίζοντο την πλάνην ταύτην ο de Broglie, υπουργός +ων των εξωτερικών, υπελόγιζε τα κτήματα ταύτα προς 40 φράγκα το +στρέμμα κατά μέσον όρον. (Περί του λόγου του de Broglie βλ. κατ. +μέρ. β', κεφ. α'). + + 123) Βλ. το ψήφισμα 20ης Ιουλίου: «Έργον ουσιώδες των +πληρεξουσίων θέλει είναι να ενασχοληθώσι και περί του +καταλληλοτέρου τρόπου της διανομής της εθνικής γης, συμβιβαζομένου +με το εθνικόν συμφέρον και την εξασφάλισιν όλων των _εξωτερικών_ +και εσωτερικών χρεών». + + 124) Βλ. περί του ζητήματος του συμβιβασμού διά παραχωρήσεως +γαιών, πλην των εις άκρον συνοπτικών πρακτικών της εν Προνοία +εθνοσυνελεύσεως (σελ. 23), την _Diplomatic history of Greece_ του +Parish σελ. 203 και εφεξής, και τας σελ. 65 - 70 του παραρτήματος. +Περί του Parish και του έργου του βλ. κατωτέρω μέρ. β', κεφ. α', +σημ. 1ην. + + 125) Αι ωφέλειαι, ας συμβιβασμός θα συνεπήγετο διά την Ελλάδα, +κατεδείχθησαν επιτηδείως έν τινι τεύχει δημοσιευθέντι υπό του κ. +Edward Haslewood, προέδρου του συλλόγου των Ελλήνων ομολογιούχων• +βλ. A letter to his excellency A. Coumoundouros, minister of +finance in Greece, 27ης Αυγούστου 1858. + + 126) Ο κ. Γιαννόπουλος, υπουργός ων των οικονομικών, έλεγεν εις +το τέλος της προς τον βασιλέα περί της οικονομικής καταστάσεως της +χώρας εκθέσεώς του (6 Ιουνίου 1866), ότι «_καίτοι τα δάνεια της +ανεξαρτησίας συνήφθησαν υπό όρους βαρυτάτους, η αξιοπρέπεια της +Ελλάδος απαιτεί ν' αναγνωρισθώσι_», βλ. Rapport de M. Jannopoulos, +ministre des finances, à S. M. le roi George, traduit et commenté +par Ph — P. Goussios, σ. 28). + + 127) Αι συκοφαντίαι αύται εβασίζοντο επί της ιδέας ότι η +παράτασις και συνεπώς η ευτυχής έκβασις του αγώνος ωφείλετο κυρίως +εις την σύναψιν των δανείων του 1824 και 1825. Είδομεν ότι η θεωρία +αύτη είναι ήκιστα βάσιμος. Παρερχομένων όμως των ετών και +λησμονουμένων των σκανδάλων του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, η +θεωρία αύτη, συνεχώς επαναλαμβανομένη υπό των δανειστών της +Ελλάδος, κατήντησε σχεδόν πανθομολογουμένη αλήθεια. Βλ. τον About +σελ. 285) «Ces emprunts ont permis à la Grèce de conquérir son +indépendance». — Ο _Financier_ (18 Ιουνίου 1877) ομιλεί περί the +bad faith of Greece to the foreign créditors whose money founded +his national independence. — Ο Drucker (An appeal to the +governments and monarchs of Europe, σελ. 3) γράφει: These loans +have been of much greater benefit to the borrowing country than any +other loan contracted in this century, according to the most +authentick authors, the Greeks where sinking when the arrival of +large sums restored their spirit of resistance and hope for +success. — Απήχησις της θεωρίας ταύτης εύρηται και εν έργω σοβαρώ +και νεωτάτω: Turkey in Europe _by Odysseus_ (σ. 318 - 319). + +Το περιεργότερον είναι ότι αυτός ο Times, όστις εστηλίτευσε τόσον +δριμέως τα άθλα της εν Λονδίνω τετραρχίας και των αμερικανών +ναυπηγών, ήρξατο, μετά πάροδον ολίγων ετών, να ελέγχη δριμύτατα την +_κακοπιστίαν_ των Ελλήνων (βλ. τον Times της 3ης Δεκεμβρίου 1863). + +Τοσαύτη δε ήτο η ως εκ τούτου γενική καθ' ημών καταφορά, ώστε το +Punch της 13ης Δεκεμβρίου 1863 ανέγραφε το εξής δίστιχον• + + Spell in five letters « Bully, bilk and Sneak + Repudiator, trickster » read it.... Greek + + 128) Την ημέραν της εκ Λονδίνου αναχωρήσεως του νεωστί εκλεγέντος +βασιλέως Γεωργίου, ήτοι την 2/14 Οκτωβρίου 1863, συνήλθον εν τη +Αγγλική πρωτευούση οι δανεισταί της Ελλάδος. Εν τη συνεδριάσει +εκείνη, καθ' ην πολλαί ευχαί εξεφράσθησαν, ελέχθη υπό του +προεδρεύοντος Haleswood και η εξής βαρυσήμαντος φράσις: __Ελπίζομεν +ότι η Ελλάς θα εννοήση ότι η πίστις είναι η ζωή των εθνών_. Βλ. και +τον _Εθνοφύλακα_ της 25ης Οκτωβρίου 1863. + + 129) Πότε και πώς ακριβώς οι Ολλανδοί ούτοι εγένοντο κάτοχοι των +Ελληνικών ομολογιών, καίτοι επιμόνως ανεζητήσαμεν, δεν ηδυνήθημεν +να εξακριβώσωμεν. Ίσως τούτο συνέβη άμα τη εκδόσει των δανείων, +οπότε το χρήμα ήτο άφθονον και ο τόκος μικρότατος εν ταις Κάτω +Χώραις. Αι αγγλικαί δ' όμως εφημερίδες της εποχής και οι ημέτεροι +Λουριώτης, Ορλάνδος και Σπανιολάκης δεν ποιούνται μνείαν περί +Ολλανδών ομολογιούχων. + +Είναι βέβαιον εξ άλλου ότι η μετοχέτευσις των ομολογιών εις +Ολλανδίαν εγένετο προ του 1847, καθ' ότι, το έτος εκείνο, ο C. +Leconte (Étude Économique de_la Grèce_σελ. 185), γράφει: «La +presque totalité des obligations a passé entre les mains de +spéculateurs Hollandais. Elles se négocient de 5 1/4 à 6 3/4% du +capital nominal sur le marché d'Amsterdam». + +Κατά τους υπολογισμούς του κ. Γενναδίου (Βλ. _Λευκήν Βίβλον_, σελ. +69) οι Ολλανδοί κάτοχοι, τριάκοντα περίπου τον αριθμόν, ήσαν, εκτός +του Drucker του κατέχοντος υπέρ το ήμισυ των αρχαίων τίτλων, κύριοι +ελαχίστου ποσού. + + 130) Των Ολλανδών ομολογιούχων προεξήρχε κερδοσκόπος τις, ονόματι +Louis Drucker, όστις και την Ελλάδα επεσκέφθη και πολλά εις +διαφόρους γλώσσας περί του ζητήματος έγραψε. Βλ. κυρίως Quelques +documents relatifs aux emprunts helléniques contractés à +l'étranger, publiés par L. D. Ie série; La Haye 1874. — 2e +série; Leide 1877. + +Ο Drucker, όστις κατά το 1874 εδεικνύετο αρκετά ήπιος, από του 1875 +και εντεύθεν παρεξετράπη εντελώς. Την δε γλώσσαν, ην μετεχειρίσθη +είς τινα Αγγλιστί γεγραμμένα φυλλάδια, επιτυχώς εχαρακτήρισεν ως +εξής ο πρόεδρος του συνδέσμου των ξένων ομολογιούχων, εντιμότατος +Ε. Pleydell Bouverie: «Υπάρχει αξιότιμος Ολλανδός, ονόματι Drucker, +όστις από ετών ενδιαφέρεται τα μάλιστα εις το ζήτημα, και όστις +εδημοσίευσε πολλά φυλλάδια, άτινα καταδεικνύουσιν ότι είναι κάτοχος +της Αγγλικής, ή τουλάχιστον είδους τινός αγγλικής, διότι αναγνούς +τα φυλλάδια του ευρίσκω ότι εξήντλησε το λεξιλόγιον το εν χρήσει εν +τη εγγύς ιχθυαγορά (fish - market)» + + 131) Αρυόμεθα εκ μιας των εκθέσεων του κ. Γενναδίου τας πλείστας +των πληροφοριών, ας δίδομεν παρακατιόντες περί των διαπραγματεύσεων +του συμβιβασμού. Η έκθεσις αύτη, γραφείσα τη 17/29 Δεκεμβρίου 1875, +αποτελεί μίαν των μάλλον αξιοθαυμάστων οικονομικών εκθέσεων, ας +ανέγνωσά ποτε. Υπενθυμίζει εν πολλοίς και διά την γλαφυρότητα του +ύφους και διά την σαφήνειαν των ιδεών και διά την δύναμιν των +επιχειρημάτων, την έκθεσιν του Léon Say περί της πληρωμής της +αποζημιώσεως των πέντε δισεκατομμυρίων. Η δημοσιογραφική δράσις του +κ. Γενναδίου επί του ζητήματος είναι επίσης γνωστή• παρετάθη επί +τέσσαρα περίπου έτη διεξαγομένη διά των κυριωτέρων οργάνων του +αγγλικού τύπου εν είδει επιστολών. + + 132) Θέμα της συζητήσεως ήτο το κατά πόσον τα δάνεια ταύτα +εχρησίμευσαν εις την Ελλάδα. Η _Ελπίς_ ισχυρίζετο ότι τα δάνεια εις +ουδέν εχρησίμευσαν, ο δε κ. Μέρλιν αντέκρουεν αυτήν διά του +_Εθνοφύλακος_. Ολίγον αργότερον Έλλην εκ Λονδίνου, ο κ. Δ. Παππάς, +προέτεινε διά του τύπου την συνομολόγησιν δανείου δύο εκατομμυρ. +λιρών προς απόσβεσιν των χρεών της επαναστάσεως και εξεύρεσιν νέων +πόρων. Προς ανασκευήν δε του κ. Παππά έγραψεν ο κ. Λεβέντης το +προμνημονευθέν έργον του. + + 133) Ο αείμνηστος Τρικούπης, δι' ιδιωτικής επιστολής (21 Δεκ. +1866), προέτρεπε τον γενικόν πρόξενον της Ελλάδος να καταβάλη πάσαν +προσπάθειαν, όπως επιτύχη δάνειον 2 1/2 εκατ. Λ. προς 8% _και +εκδεδομένον εις το άρτιον_. Εκ του ποσού τούτου ο Τρικούπης ήτο +πρόθυμος να διαθέση ολόκληρον εκατομμύριον υπέρ των δανείων της +επαναστάσεως. + +Ο κ. Σπάρταλης απήντησεν αμέσως (τη 2/14 Ιανουαρίου 1867), ότι +σύναψις τοιούτου δανείου ήτο ακατόρθωτος, καθ' ότι εις την αγοράν +του Λονδίνου, όπου ευρίσκοντο αξίαι κρατών ως η Αίγυπτος, η Χιλή, η +Περουβία, η Βρασιλία, αποφέρουσαι πραγματικόν τόκον 10 και 12%, ήτο +αδύνατον να εκδοθώσιν ελληνικαί ομολογίαι προς πλέον των 80% επί +του ονοματικού κεφαλαίου. + + 134) Βλ. τας οδηγίας τας σταλείσας εις τον αείμνηστον Βράιλαν υφ' +ημερομηνίαν της 14/26 Αυγούστου 1867. + + 135) Βλ. την έκθεσιν του κ. Βράιλα της 27 Ιουλίου. + + 136) Προετείνετο να πληρώνηται: +κατά το 1868 τόκος 6% ήτοι 54,000 Λ. + » » 1869 » 6 1/2% » 58,500 » + » » 1870 » 7% » 63,000 » + » » 1871 » 7 1/2% » 67,500 » +από του 1872 » 8% » 72,000 » + + 137) Ως εγγυήσεις της πληρωμής προσεφέροντο τα τελωνεία, αι +αλυκαί κτλ. + + 138) Βλ. τας λεπτομερείας εν _Εκθέσει Γενναδίου_ σελ. 4. + + 139) Η κυβέρνησις Κουμουνδούρου η υπογράψασα την σύμβασιν, έπεσε +σχεδόν άμα τη υπογραφή αυτής. Η δε κυβέρνησις Μωραϊτίνη ησπάσθη μεν +την υπογραφείσαν σύμβασιν, ήτις και εψηφίσθη εις α' ανάγνωσιν προ +της λήξεως της συνόδου, και τούτο τοσούτω ευκολώτερον, καθ' όσον οι +Άγγλοι προέβησαν εις νέας παραχωρήσεις, αλλά δυστυχώς έπεσε και +αύτη πριν κυρωθή η σύμβασις, την αυτήν δε τύχην έλαβον και αι +διάδοχοι αυτής. + + 140) Μεταχειριζόμεθα μετά λύπης, προκειμένου περί έλληνος +πολιτευτού, ιδίως δ' ανδρός αποθανόντος, γλώσσαν ήτις δυνατόν να +φανή ίσως απρεπής. Προς πάσαν υπεράσπισιν παραπέμπομεν τον +αναγνώστην εις τας δύο εγκυκλίους του Κου Βαλασσοπούλου, υφ' +ημερομηνίαν της 3 και 24 Οκτωβρίου 1868, και εις τα σχόλια των κ.κ. +Γενναδίου και Σπάρταλη. Άλλως τε ουδείς δύναται, νομίζω, ν' αρνηθή +ότι η πολιτεία του κ. Βαλασσοπούλου υπήρξε καταστρεπτική, όπως +καταστρεπτική υπήρξεν η πολιτεία όλων εκείνων οίτινες, προ του 1867 +ή μετά τούτο, παρεξέκλιναν της οδού της ειλικρίνειας και της κατ' +επίφασιν μόνον επιζημίου ευθύτητος. + + 141) Οι Ολλανδοί διεμαρτυρήθησαν επισήμως κατά της συμβάσεως του +Λονδίνου. Έγραψαν δε εις τον βασιλέα Γεώργιον αιτούντες ακρόασιν +διά τους αντιπροσώπους, ους έμελλον να στείλωσιν εν Αθήναις. +Πράγματι, ολίγον αργότερον, ο Drucker επεσκέφθη την Ελληνικήν +πρωτεύουσαν. + + 142) Περί της αποστολής ταύτης βλ. μακρόν άρθρον εν τη _Ημέρα_ +της 14/26 Ιουνίου 1872, έτερον άρθρον εν τη _Κλειοί_ της 1/13 +Ιουλίου 1872, και τας σελ. 6 - 7 της _Εκθέσεως Γενναδίου_. + + 143) Το αρχικόν σχέδιον του κ. Οικονομίδου ήτο α') ν' ανταλλαγώσι +τα παλαιά χρεώγραφα διά νέων ομολογιών 1,000,000 Λ. επί τόκω 5% και +χρεωλυσίω 1/2%• β') να κατατίθηται το κατ' έτος ούτω πληρωτέον +ποσόν των 55,000 Λ. εις την ιδρυθησομένην Κτηματικήν Τράπεζαν, +ανταλλασσόμενον διά των μετοχών αυτής, και γ') να εγγυηθή η +Ελληνική κυβέρνησις τόκον 5% διά τας ούτω ληφθησομένας μετοχάς. + + 144) Υπήρχον και λόγοι διπλωματικοί συνηγορούντες υπέρ +συμβιβασμού, όστις αναμφιβόλως θα διέθετεν ευμενώς την εν Αγγλία +κοινήν γνώμην. + + 145) Ο κ. Haleswood και οι λοιποί Άγγλοι έκαμνον τον εξής +συλλογισμόν: Ζητούμεν, έλεγον, σήμερον ακριβώς ό,τι εζητούμεν τω +1867• τότε ηρκούμεθα εις έν εκατομμύριον, έκτοτε δε το χρέος, ως εκ +του ανατοκισμού ηυξήθη κατά 500,000 Λ., ζητούμεν όθεν 1,500,000 Λ. +Αλλ', ως απήντα ο κ. Γεννάδιος, ο συλλογισμός ούτος ήτο εσφαλμένος, +διότι, γινομένης δεκτής της απαρχής του αγγλικού συλλογισμού, +έπρεπε να υπολογίζωνται όχι οι τόκοι του αρχαίου κεφαλαίου των +7,446,175 Λ., αλλ' οι τόκοι του προτεινομένου κατά το 1867 νέου +κεφαλαίου ενός εκατομμυρίου. + + 146)Ο κ. Γεννάδιος προέτεινε κατ' αρχάς προοδευτικόν σύστημα +αποσβέσεως, του χρεωλυσίου οριζομένου το πρώτον εις 5,000 Λ. και +ολίγον κατ' ολίγον ανερχομένου εις 20,000. Θα επληρώνοντο ούτω κατ' +αρχάς μόνον 65,000 Λ., εν δε τω μεταξύ η Ελλάς, απολαύουσα και +πάλιν εξωτερικής πίστεως, θα ηδύνατο να μετατρέψη τα εσωτερικά +δάνεια και να εξοικονομήση άνευ κόπου 10 έως 15,000 Λ. κατ' έτος. + + 147) Η εκλογή ως αντιπροσώπου του κ. Μαλικοπούλου, ανδρός +αγνοούντος την αγγλικήν και ήκιστα ειθισμένου εις μεγάλας +χρηματιστικάς επιχειρήσεις, παραμένει ανεξήγητος. + + 148) Το κείμενον της συμβάσεως εξεδόθη αγγλιστί (βλ. An agreement +with the Hellenic Government for the conversion of the Greek loans +of 1824 and 1825. London 1878). Μετάφρασις ελληνική της συμβάσεως +εύρηται εν τη _Λευκή Βίβλω_ σελ. 4 - 7. + + 149) Η διαφορά μεταξύ των ερυθρών (1825) και κυανών (1824) +ομολογιών ωφείλετο εις το ότι εχρεωστούντο επί των πρώτων +περισσότεροι τόκοι ή επί των δευτέρων. Πράγματι διά τα δάνεια του +1824 είχον πληρωθή, ως ενθυμείται ο αναγνώστης (βλ. σημ. 55 προς το +τέλος) πέντε εξάμηνα τοκομερίδια. Η αναλογία είχεν ορισθή κατόπιν +μακρών υπολογισμών. + + 150) Υπό την επόψιν ταύτην η σύμβασις ήτο εκτάκτως επωφελής. Αι +οδηγίαι του Μαλικοπούλου απέβλεπον εις τεσσαρακονταετή απόσβεσιν, η +δε σύμβασις του 1867 εις πεντηκονταετή. + + 151) Η προθεσμία αύτη υπό των οδηγιών της Ελληνικής κυβερνήσεως +είχεν ορισθή διετής, και υπό της συμβάσεως του 1867 τρίμηνος. + + 152) Αι δύο αύται πρόσοδοι ήσαν ιδίως αποτεταγμέναι μέχρι ποσού +4,250,000 φρ. ετησίως εις την υπηρεσίαν ετέρου δανείου. Υπελείπετο +δ' όμως οπωσδήποτε περίσσευμα περίπου 90,000 λιρών. Η δε Ελληνική +κυβέρνησις υπεχρεούτο να μη φέρη τυχόν μεταβολάς σκοπούσας την +μείωσιν των προσόδων τούτων (βλ. άρθρ. 15 και 16). + + 153) Τω όντι ρητός όρος της συμβάσεως, το άρθρον 18, ώριζεν ότι: +εάν η Επιτροπή τον χρηματιστηρίου του Λονδίνου δεν επιτρέψη τυχόν, +ίνα τα χρεώγραφα της Ελληνικής κυβερνήσεως αναγράφονται επισήμως εν +τω χρηματιστηρίω, το συμβόλαιον τούτο θα είναι άκυρον_. + + 154) Βλ. όλον σχεδόν τον αγγλικόν τύπον, ιδίως δε το Daily News +της 11ης Οκτωβρίου, το Bullionist της 12ης, το Financier κτλ. To +Punch απέσυρεν επισήμως το κατά των Ελλήνων υβριστικόν δίστιχόν +του. + + 155) Κατά την συνέλευσιν ταύτην έλαβον τον λόγον ο πρόεδρος της +συνελεύσεως Pleydell - Bouverie, ο κ. Γεννάδιος και, εν ονόματι των +Ελλήνων εμπόρων του Άστεως, ο κ. Εμμ. Μαυρογορδάτος. + + 156) Η σύμβασις εψηφίσθη διά 82 ψήφων κατά 18, εκυρώθη δ' υπό του +βασιλέως τη 8η Δεκεμβρίου 1878. + + 157) Κατά τον Economist της 12ης Οκτωβρίου 1878, τα αποτελέσματα +των πέντε τελευταίων χρήσεων υπήρξαν τα εξής: + +Έτη Έσοδα Έξοδα Ελλείμματα +1873 1,277,000 Λ. 1,283,000 Λ. 6,000 Λ. +1874 1,336,000 » 1,490,000 » 154,000 » +1875 1,259,000 » 1,395,000 » 136,000 » +1876 1,387,000 » 1,395,000 » 8,000 » +1877 1,402,000 » 1,467,000 » 65,000 » + + 158) Βλ. την _Νέαν Ημέραν_ της 2/14 Δεκεμβρίου. + + 159) Η βίβλος εκείνη τυγχάνει επίσης πρόχειρος μαρτυρία του καθ' +όλην την περίοδον ταύτην υπό του κ. Γενναδίου επιδειχθέντος +ακαμάτου ζήλου και σπανίας ικανότητος• βλ. ιδίως τα υπ' αριθμ. 12 +και 13 έγγραφα. + + 160) _Έκθεσις λογιστική περί του γενικού λογαριασμού των +μετατραπέντων δανείων του 1824 και 1825_. + + 161) Παρατηρούμεν ότι οι υπό του επισήμου τούτου δημοσιεύματος +διδόμενοι αριθμοί είναι πάντη εσφαλμένοι. Ο συγγράψας την έκθεσιν +ελησμόνησε πράγματι ότι εκ των αρχικών κεφαλαίων των 2,800,000 Λ., +χρεώγραφα ονοματικής αξίας 565,385 Λ. (εξ ων 280,200 Λ. του α' +δανείου) είχον αποσβεσθή άμα σχεδόν τη εκδόσει (βλ. αν. σελ. 29 [η +οποία αρχίζει με τις λέξεις . . . Πολιτείαις προς στρατιωτικάς και ναυτικάς +. . +]και εφεξής). Έμειναν λοιπόν εν τη κυκλοφορία 2,234,615 και επί του +ποσού τούτου έπρεπε να γίνωσιν οι υπολογισμοί, λαμβανομένου δ' όμως +επίσης υπ' όψιν ότι μέρος μικρόν των εξαγορασθέντων χρεωγράφων και +πάλιν εν κυκλοφορία υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως (βλ. σελ. ετέθη +31 σημ. α'). + + 162) Σημειωτέον ότι εξεδόθησαν άλλαι 29,000 Λ. ομολογίαι προς +κάλυψιν των εξόδων μετατροπής και προμηθείας, + + 163) Των μόνων εξωτερικών δανείων, άτινα συνήψε ποτε ο Όθων. + + 164) Λέγω ουσιαστικώς, διότι α') ο Όθων συνήψε μικρόν δάνειον +μετά της Εθνικής Τραπέζης, και β') το εσωτερικόν χρέος +συμπεριελάμβανεν εκτός της προς τας ναυτικάς νήσους αποζημιώσεως +και μικρότερά τινα κονδύλια. + + 165) Προς την μελέτην του δανείου των εξήκοντα εκατομμυρίων +εχρησιμοποιήσαμεν: + +Διά μεν την _συνομολόγησιν_ και την έκδοσιν αυτού α') Διάφορα +αγγλικά διπλωματικά έγγραφα, ων οι τίτλοι αναφέρονται κατωτέρω• β') +Τον λίαν ενδιαφέροντα λόγον: Sur le projet de loi relatif à la +garantie de l'emprunt grec (8 Μαΐου 1833) του δουκός de Broglie, +τότε υπουργού των εξωτερικών της Γαλλίας (ο λόγος ούτος ανετυπώθη +εν τω β' τόμω των Écrits et Discours του δουκός) γ') Περίεργον +έργον του Η. Η. Parish: Α. Diplomatic history of the monarchy of +Greece (London 1838). Ο συγγραφεύς του έργου τούτου, χρηματίσας επί +τινα έτη γραμματεύς της ενταύθα αγγλικής πρεσβείας, εγνώριζεν +αρκούντως τα κατά την ημετέραν πατρίδα, είχε δε συλλέξη μετά πολλής +επιμελείας πλείστας πληροφορίας, αίτινες άνευ αυτού θα είχον +πιθανώς απολεσθή διά παντός, ή τουλάχιστον θα ήσαν εις άκρον +δυσεύρετοι. Δυστυχώς ο Parish, τυφλούμενος υπό σφοδροτάτου μίσους +εναντίον του Πάλμερστων, ον κατηγορεί ως θέλοντα να εγκαταλίπη την +Ελλάδα εις τους Ρώσους, εστερείτο προφανώς δύο απαραιτήτων τω +ιστορικώ δώρων, της οξυδερκείας και της ευθυκρισίας. + +Ως προς δε την _χρήσιν του δανείου_ ανεδράμομεν ιδίως α') εις τους +υπό του Μεταξά υποβληθέντας _Γενικούς λογαριασμούς της οικονομικής +διαχειρίσεως του κράτους από Ιανουαρίου 1833 μέχρι Δεκεμβρίου +1843_, έγγραφον, εις ό δίδει πρόσθετον κύρος το ότι επεθεωρήθη υπό +του κ. Lemaire, αντιπροσώπου της τότε Γαλλικής κυβερνήσεως παρά τη +ημετέρα Εθνική Τραπέζη• β') εις την Étude Économique de la +Grèce_ του Leconte, πόνημα εκδοθέν τω 1847 μετά διετή διαμονήν εν +Ελλάδι, όπερ είναι διά τε την πληθύν και την ακρίβειαν των +πληροφοριών ανεκτίμητον βοήθημα διά τον ερευνώντα τα κατά την +εποχήν εκείνην γ') εις τον Mendelssohn - Bartholdy, τον About και +τον Finlay. (Ομιλούντες περί της Βαυαρικής διοικήσεως και του +βαυαρικού στρατού σπανιώτατα εμνημονεύσαμεν τα υφ' Ελλήνων γραφέντα +ή λεχθέντα, καθ' ότι αναγνώσταί τινες ηδύναντο να θεωρήσωσι ταύτα +ως υπαγορευμένα υπό λησμονηθέντων νυν παθών). + +Τέλος όσον αφορά _εις τας μετά την γ’ Σεπτεμβρίου διαπραγματεύσεις +και τον μετέπειτα κανονισμόν_, πληροφορίαι εύρηνται κυρίως εις +διαφόρους αγγλικάς, και μίαν γαλλικήν, διπλωματικάς βίβλους. +Προσθετέον όμως ότι αι βίβλοι αύται, καθώς και αι ανωτέρω +αναφερόμεναι, ήκιστα έχουσι την αρτιότητα των νυν επί οικονομικών +ζητημάτων εκδιδομένων φέρουσι τω όντι χαρακτήρα τμηματικόν, ούσαι +ολιγοσέλιδοι και ουδέποτε αποπειρώμεναι καν να διαγράψωσι σύνοψιν +των διαπραγματεύσεων, εις ας αναφέρονται. Ως επί το πολύ αι +αγγλικαί βίβλοι εξεδίδοντο εις παραμονάς κοινοβουλευτικής +συζητήσεως, η δε _Κιτρίνη Βίβλος_ (Livre Jaune) του 1866, περί ης +μετέπειτα θα γίνη λόγος, δεν έχει τι το ενιαίον, αλλά περιέχει +έγγραφα διαμειφθέντα μεταξύ της Γαλλίας και πολλών άλλων +επικρατειών, εν αις και η Ελλάς. Τοσαύτη δ' όμως είναι η έλλειψις +των παρ' ημίν επισήμων δημοσιευμάτων, τοσαύτη ήτο η εμπάθεια και η +πενιχρότης των κατά καιρούς κοινοβουλευτικών συζητήσεων, ώστε αι +ισχναί εκείναι αγγλικαί βίβλοι αποτελούσι τον μόνον μίτον, όστις +προσφέρεται εις τον περιπλανώμενον ανά τας διεθνείς οικονομικάς +διαπραγματεύσεις της εποχής εκείνης. + +Ομιλήσαντες περί της εμπαθείας και της πενιχρότητος των παρ' ημίν +κοινοβουλευτικών συζητήσεων οφείλομεν να προσθέσωμεν, ότι τοιούτον +χαρακτήρα δεν φέρουσιν αι κατά τας αρχάς του 1860 εν τη Γερουσία +γενόμεναι (βλ. τα πρακτικά της 22ας και 23ης Μαρτίου). Τας +συζητήσεις ταύτας καθώς και την περί του δανείου των εξήκοντα +εκατομμυρίων έκθεσιν του γερουσιαστού Χατζίσκου (8 Μαρτίου 1860) +διακρίνει και γνώσις του θέματος και σχετική μετριοπάθεια. + + 166) Η κατάστασις αύτη παραταθείσα, δυνατόν ειπείν, καθ' όλην την +επανάστασιν, εγένετο ιδίως αισθητή άμα τη ελεύσει του Καποδιστρίου, +ούτινος η Κυβέρνησις δεν ηδυνήθη να ζήση ειμή διά των βοηθημάτων +και των προκαταβολών της Ρωσίας και της Γαλλίας. (Η Αγγλία, +λαμβάνουσα υπ' όψει τα υπ' Άγγλων πολιτών παραχωρηθέντα δάνεια, +ενόμισεν ότι δεν ώφειλε να προβή, χάριν της Ελλάδος, εις νέας +θυσίας). + +Η Γαλλία, κατά τον Broglie (αυτ. σελ. 417) προέβη, διαρκούσης της +Ελληνικής επαναστάσεως, εις έξοδα τριών ειδών• + +α') Εις έξοδα προς αποκλειστικήν ωφέλειαν της Ελλάδος, ήτοι: + +Τω 1828 βοηθήματα εις χρήμα 3,588,583 + » » εξαγορά αιχμαλώτων 243,569 + _____________ + φρ. 3,832,569.33 + +Τω 1829 βοηθήματα εις χρήμα 1,554,814.20 + » » εξαγορά αιχμαλώτων 69,942.66 + ______________ + φρ. 1,624,756.86 + +Τω 1830 προκαταβολή 500,000 φρ. απέναντι +του δανείου.......... 500,000. — + +Ήτοι εν συνόλω 5,957,700 φρ., εξ ων αι 500,000 αποδοτέαι. + +β') Εις έξοδα αποκλειστικώς χάριν της Γαλλίας, ήτοι: + +Την συντήρησιν μεγάλου στόλου εις τα Ελληνικά ύδατα, όπου +ευρίσκοντο ήδη μεγάλοι στόλοι Αγγλικοί και Ρωσικοί. Τα έξοδα της +συντηρήσεως του στόλου τούτου, αναγκαίου διά το Γαλλικόν γόητρον, +ανήλθον εις 17 εκατομμύρια. + +γ') Εις έξοδα χάριν και της Γαλλίας και της Ελλάδος: + +Τα έξοδα της εκστρατείας του Μαιζώνος, ή εκστρατείας του Μορέως, ως +λέγουσιν οι Γάλλοι, ήτοι εν συνόλω 13,335,448 φρ. Διά τούτων +ηλευθερώθη η Πελοπόννησος από των Αιγυπτίων, αλλ' υπηρετήθησαν +μεγάλως και τα πολιτικά συμφέροντα της Γαλλίας, ήτις επιμόνως είχε +ζητήση να επιτραπή αύτη, όπως αναλάβη μόνη την εκστρατείαν ταύτην. + + 167) Οι λόγοι διά τους οποίους επεβάλλετο εις μεν τους Έλληνας +συνομολόγησις δανείου, εις δε τας προστάτιδας Δυνάμεις η εγγύησις +αυτού, ανεπτύχθησαν θαυμασίως υπό του Πάλμερστων εν επιστολή προς +τον κόμητα Pozzo di Borgo (βλ. Papers Relating to the third +instalment of the Greek loan. Λονδίνον 1836. Σημείωμα υπ' αριθ. +18). «Από της αρχής της Ελληνικής επαναστάσεως, έγραφεν ο Άγγλος +πολιτευτής τη 14η Ιουνίου 1836, μία, των μεγαλειτέρων δυσχερειών, +εις ας προσέκοψε το Ελληνικόν Έθνος, ήτο η έλλειψις χρηματικών +πόρων. + +» Μικρά χώρα, εν επαναστάσει ευρισκομένη και καταστρεφομένη υπό +αγρίου πολέμου, δεν ήτο δυνατόν να έχη δημοσίας προσόδους, τοσούτω +μάλλον καθ' όσον τα προ του πολέμου υπό ιδιωτών αποταμιευθέντα +είχον ταχέως καταναλωθή. Τη αληθεία ο ενθουσιασμός και ο +πατριωτισμός επέτρεψαν εις τους Έλληνας να διεξαγάγωσιν αμυντικόν +πόλεμον έχοντας πόρους πολύ μικροτέρους ή οι αντίπαλοι αυτών. Ξένοι +δε ιδιώται, συμπαθώς διακείμενοι προς τους Έλληνας, εβοήθησαν +αυτούς διά χρημάτων. Ούτω δε κατωρθώθη να διαρκέση ο πόλεμος μέχρις +ου επενέβησαν αι τρεις Δυνάμεις. + +» Αλλά, περατωθείσης της επαναστάσεως, δεν εξέλιπον μετ' αυτής αι +οικονομικαί δυσχέρειαι της Ελλάδος. Αι δαπάναι των πολεμικών +επιχειρήσεων έπαυσαν, αλλ' ήρχισαν αι της ειρηνικής διοικήσεως, και +ενώ, αφ' ενός, τα αναγκαία έξοδα ηυξάνοντο ως εκ του αριθμού των +ιδιωτών, οίτινες καταστραφέντες υπό του πολέμου δεν ηδύναντο να +ζήσωσιν, προσωρινώς τουλάχιστον, άνευ της επικουρίας της +κυβερνήσεως, αφ' ετέρου αι θυσίαι αι γενόμεναι υπό των Ελλήνων κατά +τον αγώνα και αι καταστροφαί αι διαπραχθείσαι υπό των Τουρκικών και +Αιγυπτιακών στρατευμάτων είχον αποξηράνη τας πηγάς, εξ ων εις άλλα +κράτη αναβλύζουσιν αι δημόσιαι πρόσοδοι. Εξωτερική λοιπόν χρηματική +βοήθεια ήτο επίσης αναγκαία εις την Ελλάδα κατά τα πρώτα έτη της +ειρήνης, όσον υπήρξε και κατά την διάρκειαν του πολέμου. Και +πράγματι ήτο προφανές ότι άνευ αξιολόγων ενιαυσίων προσόδων ήτο +αδύνατον να οργανωθώσιν οι διάφοροι κλάδοι της εσωτερικής +διοικήσεως, ν' αποκατασταθή η ησυχία και η τάξις, να χορηγηθή +ασφάλεια εις τα άτομα και την ιδιοκτησίαν και να δοθή εις την +γεωργίαν και το εμπόριον ταχεία και πλήρης ανάπτυξις• αλλ' ήτο +επίσης προφανές ότι μέχρις ου οι διάφοροι κλάδοι της εσωτερικής +διοικήσεως διοργανωθώσιν, μέχρις ου αποκατασταθώσιν η ησυχία και η +τάξις, μέχρις ου εξασφαλισθώσιν η ιδιοκτησία και τα άτομα, και +μέχρις ου η γεωργία και το εμπόριον αναζήσωσιν, ουδέν σπουδαίον +δημόσιον έσοδον ήτο δυνατόν να υπάρξη». + + + 168) Πράγματι αι δυνάμεις υπελόγιζον τα έσοδα και τα έξοδα ως +εξής (βλ. Broglie σελ. 403): + +Έσοδα Φοίνικες + +Δεκάτη....................3,900,000 +Φόρος ενοικίων...............80,000 +Τελωνεία..................2,000,000 +Τέλη δικαστικά..............100,000 +Ναυτικά τέλη και διαβατήρια 59,000 +Λιμενικά τέλη................70,000 +Αλυκαί......................200,000 +Βοσκαί......................500,000 +Δεκάτη εθνικών γαιών........100,000 +Γαίαι κατειλημμέναι υπό Τούρκων + ...................1,050,000 + _________ +(Περίπου 7,500,000 φρ.) . 8,209,000 + +Έξοδα Φοίνικες +Συντήρησις στρατού 11,500 +ανδρών,εξ ων 3,290 αξιωμ. 5,360,000 +Ναυτικόν εκ 44 πλοίων μετά +πληρωμάτ. εκ 1,479 ανδρών 1,400,000 +Υπουργείον Εσωτερικών ....1,340,000 + » Δικαιοσύνης......225,000 + » Δημ. εκπαιδεύσ.. 430,000 + » Εξωτερικών και +εμπορικής ναυτιλίας..........27,000 +Οικονομική Διοίκησις, Ταμείον, +Τράπεζα.............. 88,000 +Έκτακτα έξοδα.............. 200,000 + _________ +(Περίπου 8,200,000 φρ.) . 9,070,000 + +Το ενιαύσιον λοιπόν έλλειμμα υπελογίζετο εις 861,000 φοίνικας, και +προστιθεμένης της υπηρεσίας του δανείου, ήτοι 3,900,000 φοιν., εν +συνόλω εις 4,300,000 φρ. Προς κάλυψιν ακριβώς του ελλείμματος +τούτου επί δεκαετίαν, έλεγεν ο Broglie, θα χρησιμεύσωσι τα 48 εκατ. +του δανείου. (Τα 12 άλλα θ' αφιερούντο εις την εξαγοράν των +βορειανατολικών επαρχιών). Κατά δε τα δέκα ταύτα έτη, προσέθετεν ο +γάλλος πολιτευτής, η τάξις θ' αποκατασταθή, η γεωργία και το +εμπόριον θ' αναπτυχθώσι και η Ελληνική κυβέρνησις θα είναι εις +θέσιν να επαρκή και εις τας ανάγκας του τόπου και εις την υπηρεσίαν +του δανείου. Τούτο δε τοσούτω μάλλον, καθ' όσον το Ελληνικόν +δημόσιον, κατέχον επί ολικής εκτάσεως 10,600,000 στρεμμάτων, 6 +εκατ. περίπου στρεμμάτων καλλιεργησίμων, ων έκαστον πρέπει να +υπολογισθή τουλάχιστον εις 40 φράγκα, κατείχε, κατά τον Broglie, +περιουσίαν 500 τουλάχιστον εκατομμυρίων. + + 169) Je dis en résumé, έλεγεν ο Broglie (αυτόθι σελ. 416), +qu'en supposant même que la France dut courir quelques risques, en +entrant dans la garantie de l'emprunt, il serait de son honneur, de +sa générosité, _de son intérêt bien entendu_, de courir ces +risques. + + 170) Η ενδεχομένη αύτη ζημία δεν ήτο δυνατόν να υπερβή το έν +εκατομμύριον κατ' έτος δι' έκαστον εγγυητήν. + + 171) Αι αντιζηλίαι αύται, λησμονηθείσαι πλέον, εξηγούνται άριστα +εάν τις αναλογισθή πόσον διάφορος φευ! της σημερινής ήτο τότε η +εξωτερική θέσις της ημετέρας πατρίδος. Κατά τα πρώτα έτη του +Ελληνικού Βασιλείου, ούτε υπήρχον εν τω Αίμω άλλα ανεξάρτητα κράτη +ούτε είχεν αναφανή κραταιά και ηνωμένη η Ιταλία. Η Ελλάς λοιπόν, +περιβεβλημένη διά της αίγλης του Αγώνος, όχι μόνον εφέρετο ως η +επίδοξος διάδοχος της Τουρκίας, αλλ' εθεωρείτο και ως η μόνη +ναυτική δύναμις εν τη ανατολική μεσογείω. (Η Ελλάς, έλεγεν ο +Broglie, πολύ ταχέως θα κρατή τας κλείδας του Ελλησπόντου). + +Ο θλιβόμενος επί τη των πραγμάτων μεταβολή πατριώτης θα εύρη ίσως +ποιάν τινα παρηγορίαν σκεπτόμενος: α') ότι η αποδιδομένη τη Ελλάδι +σημασία, ως το αντελήφθη τάχιστα ο Thouvenel (βλ. La Grèce du Roi +Othon, σελ. 8 - 9), δεν ανταπεκρίνετο εις τα πράγματα και έμελλε +μοιραίως να καταλήξη εις παντοίας απογοητεύσεις• β') ότι από του +1850 και εντεύθεν, δηλαδή αφ' ης ακριβώς εποχής ο Ελληνισμός +απώλεσε το γόητρόν του, αι πνευματικαί και υλικαί πρόοδοι αυτού +τόσον εν τη Ελευθέρα όσον και εν τη Αλυτρώτω ήρξαντο πράγματι +αναφαινόμεναι. — Την αλήθειαν της δευτέρας ταύτης παρατηρήσεως ο +αναγνώστης δύναται να ελέγξη, συμβουλευόμενος τα επίσημα έγγραφα +και τας εφημερίδας της εποχής εκείνης, ή, εάν δεν έχη καιρόν να +πράξη τούτο, αναγινώσκων τον _Θάνον Βλέκαν_ του αειμνήστου Καλλιγά. + + 172) Ήδη προ του Λεοπόλδου την ιδέαν εξωτερικού δανείου εξήκοντα +εκατομμυρίων, ηγγυημένου υπό των Δυνάμεων, συνέλαβεν ο +Καποδίστριας, υποδείξας αυτήν εις το _Πανελλήνιον_, ως εμφαίνεται +εκ διαφόρων εγγράφων, άτινα βραδύτερον υπεβλήθησαν εις την εν Άργει +Δ' Εθνικήν Συνέλευσιν. Η συνέλευσις διά του τρίτου ψηφίσματός της +ενέκρινε την ιδέαν του δανείου, όπερ προέκειτο κυρίως να χρησιμεύση +α') εις την σύστασιν Εθνικής Τραπέζης• β') εις τον διακανονισμόν +των _Δανείων της Ανεξαρτησίας_ και των εσωτερικών απαιτήσεων γ') +εις εμψύχωσιν της γεωργίας, εμπορίας, ναυτιλίας κτλ. (βλ. Μάμουκαν, +ια', 151 - 155 και έκθεσιν Χατζίσκου εις την Γερουσίαν τη 8η +Μαρτίου 1860, _Πρακτ. Γερουσίας_, σελ. 488). + + 173) Ως βλέπει ο αναγνώστης τα κατά την έκδοσιν του δανείου των +60 εξήκοντα εκατομμυρίων εκανονίσθησαν μεταξύ των Δυνάμεων και της +Βαυαρίας και ουχί των Δυνάμεων και της Ελλάδος. Θα ίδωμεν δε μετ' +ολίγον ότι το δάνειον διετέθη ως συνωμολογήθη, δηλαδή χωρίς καν να +ερωτηθή ο Ελληνικός λαός. + + 174) Το συμβόλαιον υπεγράφη τη 1η Μαΐου 1833 υπό του τότε +αντιπροσώπου της Ελλάδος εν Παρισίοις Σούτσου. Το κείμενον του +εγγράφου τούτου εύρηται παρά τω Parish σελ. 209 - 216. + + 175) Τα κατά την έκδοσιν της τρίτης ταύτης σειράς εύρηνται εν +δυσί δημοσιεύμασι της Αγγλικής κυβερνήσεως• α') Papers Relating to +the third instalment of the Greek Loan 1835 - 6. Presented to the +house of Commons. July 1836• β') Additional Papers relating to the +third instalment of the Greek loan 1835 - 6. Presented to both +houses of Parliament. August, 1836. + +Διαρκουσών των διαπραγματεύσεων η Ρωσσία συγκατετίθετο να +προκαταβάλη χάριν της Ελλάδος έν εκατομμύριον. Τούτο μαρτυρούσι +τουλάχιστον τρεις επιστολαί του Rudhart προς τον Έλληνα πρεσβευτήν +εν Πετρουπόλει Σούτσον. Αι τρεις επιστολαί αύται περισωθείσαι μετά +πολλών άλλων εγγράφων του πρώην ηγεμόνος της Μολδαυίας ευρίσκονται +εν τη Βιβλιοθήκη της Βουλής, υπέδειξε δε φιλοφρόνως αυτάς εις ημάς +ο κ. Π. Α. Αργυρόπουλος. Προσθετέον ότι η μη έγκαιρος έκδοσις της +γ' δόσεως προεκάλεσε τα _Βαυαρικά Δάνεια_, περί ων κατωτέρω. + + 176) Βλ. ιδίως την ανακοίνωσιν του κόμητος Pozzo di Borgo εις το +εν Λονδίνω συνέδριον, 3 Ιουνίου 1836 (βλ. Papers relating κτλ. +αριθμός 17). + + 177) Βλ. και κατωτέρω σημ. 190. + + 178) Η Γαλλία επλήρωσεν εξ ιδίων από του 1838 μέχρι του 1840 τους +αναλογούντας αυτή τόκους και διά τούτο έθηκεν εις κυκλοφορίαν ποσόν +ομολογιών κατά 2 1/2 εκατομμύρια και πλέον μικρότερον του +εκδοθέντος υπό των δύο άλλων Δυνάμεων. (Βλ. _Έκθεσιν της +Γερουσίας_, εν τοις πρακτικοίς σελ. 492, παράβ. αγόρευσιν +Χρηστίδου, αυτόθι, σελ. 540). + + 179) Εξεφράσθη πολλάκις μομφή εναντίον των Δυνάμεων, αίτινες, ως +ελέγετο εν ταις Ελληνικαίς βουλαίς, δεν εφρόντισαν να επιτύχωσι +κατά την έκδοσιν του δανείου όρους συμφέροντας διά την Ελλάδα. Αι +κατηγορίαι αύται δεν είναι κατ' αρχήν βάσιμοι. Η Ευρώπη ευρίσκετο +τότε εις χρόνους ανωμάλους και η τιμή του χρήματος ήτο βαρεία. Μη +λησμονώμεν δε ότι η Γαλλία κατά το 1831 είχεν εκδώση δάνειον 5% εις +πραγματικήν τιμήν 84 φράγκων, και το 1832 νέον δάνειον 5% προς +98.50 (βλ. Leroy - Beaulieu τόμ. β' σελ. 598 - 99). Επέτυχε λοιπόν +διά την Ελλάδα περίπου τους όρους, ους επετύγχανε δι' ίδιον +λογαριασμόν. Η οικονομική θέσις της Ρωσίας ήτο ασυγκρίτως χειροτέρα +ή η της Γαλλίας, η δε της Αγγλίας δεν ήτο κατά πολύ καλλιτέρα, ως +εκ της διαταράξεως ην προεκάλει η μεταρρύθμισις του 1832. Ουχ ήττον +θα ηδύναντο ίσως αι Δυνάμεις να επιτύχωσι καλλιτέρας συνθήκας ως +προς την μεσιτείαν και μερικούς δευτερεύοντας όρους. + + 180) Εκ του ποσού τούτου πλέον του ημίσεος, ακριβώς 5,984,235 +φράγκα, επληρώθη εις την Ρωσίαν, ήτις είχεν απαιτήσεις εναντίον της +Τουρκίας διά την πολεμικήν αποζημίωσιν του 1829. Βλ. Additional +Papers, Νo 1 enclosure 1, την έκθεσιν περί της χρήσεως των δύο +πρώτων δόσεων του δανείου. Η έκθεσις αύτη συνετάχθη υπό του +Θεοχάρους, τότε υπουργού των οικονομικών. + +Ο Leconte και μετ' αυτόν ο About (βλ. σελ. 277) αξιούσι μάλιστα, +αλλ' εσφαλμένως, ότι ολόκληρον το ποσόν των 12 εκατομ. δρ. έλαβεν η +Ρωσία. + + 181) Τα ούτω πληρωθέντα παλαιά χρέη χρονολογούμενα ως επί το πολύ +από του Κυβερνήτου, είναι τα εξής• + +Απόδοσις εις την Ρωσίαν........ 1,857,358,03 + » » » Γαλλίαν........ 372,666,66 + » » » Εϋνάρδον....... 276,771,91 +Χρεωλύσια παλαιού δανείου Λονδίνου 381,201,12 + ____________ + 2,238,559,15 + + 182) Η προς την σπατάλην τάσις της αντιβασιλείας εστηλιτεύθη το +πρώτον υφ' ενός των αντιβασιλέων, του Μάουρερ, είτα δε υπό του +μόνου ιστορικού, όστις επραγματεύθη εκτενώς πως τα κατά την +αντιβασιλείαν, δηλαδή υπό του Μένδελσων Βαρθόλθη (βλ. το βιβλίον γ' +του β' τόμου της Ιστορίας της Ελλάδος). + +Ο Μένδελσων μεμφόμενος την αντιβασιλείαν, ήτις ήθελε να εισαγάγη +διά της βίας θεσμούς μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών εν τω περιωρισμένω +κύκλω των Ελληνικών πραγμάτων, ανακράζει (βλ. σελ. 138): «Προς τι +πομπώδη υπουργεία αντί απλών υπουργικών γραμματέων; προς τι +ολόκληρον στράτευμα συμβούλων υπουργικών και συμβούλων της +επικρατείας μη δυναμένων εις εαυτούς να παράσχωσι συμβουλήν και +αξιούντων εν τούτοις να διοικήσωσιν εκ των γραφείων των τας +επαρχίας; προς τι πάσα η πομπεία δαπανηρών στολών και τίτλων; προς +τι η _μασκαράτα_ εκείνη, ως την απεκάλει ο λαός, θεωρών αυτήν ούτως +ειπείν την σάτυραν της ιδίας του πενίας;» + +Ερχόμενος δ' έπειτα εις την προσωπικήν δράσιν του Άρμανσπεργ ο +γερμανός ιστορικός προσθέτει (βλ. σελ. 661 - 662): « Δεν δύναταί +τις ν' αρνηθή ότι ο κόμης Άρμανσπεργ, ούτινος δύναται ίσως να +θεωρηθή ως δικαιολόγησις η περί τα οικονομικά μεγαλοπρεπής αυτού +αμάθεια, εκαρπούτο λίαν αφειδώς το δημόσιον ελληνικόν ταμείον υπέρ +των προσωπικών αυτού αναγκών και ορέξεων. Μόνα τα έξοδα παραστάσεως +της αντιβασιλείας είχον ορισθή εις 91,000 φρ. κατ' έτος... Κατά δε +την πολυτελή αληθώς διακόσμησιν του εν Ναυπλίω μεγάρου του +Άρμανσπεργ δεν είχε λησμονηθή ούτε το βιενναίον κλειδοκύμβαλον, +ούτε η βιενναία άμαξα, ούτε ο θαλαμοστόλος, όστις κατήλθεν εκ +Μονάχου διά Μασσαλίας εις Ελλάδα, και επανήλθεν εις Μόναχον, δαπάνη +του Ελληνικού κράτους, όπως ευπρεπίση τα δωμάτια του προέδρου της +αντιβασιλείας. Το άλευρον μόνον, όπερ εδαπανήθη εις κατασκευήν +κόλλας διά την τοιχόστρωσιν των δωματίων, υπελογίσθη εις χιλίας +δραχμάς. Ούτω δε, φαίνεται, εσκόπει ο πρόεδρος να παράσχη εις τους +Έλληνας έννοιάν τινα της ευρωπαϊκής λαμπρότητος κατ' αντίθεσιν προς +την ελληνικήν πτωχείαν». + +Ευφυέστατα επίσης σατυρίζει ο Μένδελσων πρόσωπά τινα της αυλής του +Άρμανσπεργ, ως λ.χ. τον αρχιγεωμέτρην Γέβχαρτ, όστις «εν άλλη χώρα +ήθελε σταλή εις φρενοκομείον, εν Βαυαρία ετέθη απλώς εις +διαθεσιμότητα, εν Ελλάδι δε ήτο ευνοούμενος του αρχιγραμματέως και +ελάμβανεν ετήσιον μισθον 4,320 δ.» (_αυτόθι_, σελ. 663). + + 183) Κατά τα πρωτόκολλα, ο Λουδοβίκος υπεχρεούτο μόνον να +επιτρέψη την στρατολόγησιν εν Βαυαρία 3,500 εθελοντών, επειδή όμως +ο σχηματισμός του εθελοντικού σώματος έβαινε βραδύτατα, οι +αντιβασιλείς συνήψαν τη 1η Νοεμβρίου 1832 μετά του Βασιλέως της +Βαυαρίας συνθήκην συμμαχίας, δυνάμει της οποίας ο Λουδοβίκος έθηκεν +εις την διάθεσιν του υιού του σώμα βαυαρικόν 3,500 ανδρών το σώμα +τούτο συνώδευσε τον Όθωνα εις Ελλάδα. + + 184) Ο ξένος επικουρικός στρατός, έγραφεν εις Βιέννην ο Πρόκες - +Όστεν, ην λίαν δαπανηρός και ουδεμίαν παρείχεν υπηρεσίαν (παρά +Μένδ. Βαρτόλδη, σελ. 638). + + 185) Κατά την έκθεσιν του Μεταξά, σελ. να', τα έξοδα του +Βαυαρικού σώματος από 1ης Οκτωβρίου 1832 - 30ης Σεπτεμβρίου 1833, +ανελύοντο ως εξής: + +1ον) Διά οπλισμόν, συντήρησιν, μισθούς +και έξοδα μεταφοράς κατά την έλευσιν................= 2,746,067 +2ον) Διά συντήρησιν κατά την ενιαυσίαν εν Ελλάδι +διαμονήν................. = 1,784,283 +3ον) Διά έξοδα μεταφοράς κατά την επιστροφήν . . . = 217,700 + _________ + 4,748,050 + +Ώστε τα έξοδα ελεύσεως και επανόδου υπερέβησαν τα κατά την ενταύθα +διαμονήν έξοδα. «Les Grecs, είπε Γάλλος τις, ont payé pour avoir +les Bavarois et ils ont payé ensuite pour s'en débarasser». + +Προσθετέον ότι κατά τον γερουσιαστήν Σπ. Μήλιον (συνεδρία της 23ης +Μαρτίου 1860) τα πολεμεφόδια και αι αποσκευαί (αξίας 910,607 φρ.) +συνέκειντο εξ όσων αχρήστων πραγμάτων περιείχον αι αποθήκαι και τα +οπλοστάσια του Μονάχου. + + 186) Περί δε του ποιού των Βαυαρών εκείνων δύναται να κρίνη ο +αναγνώστης εκ των επομένων αποσπασμάτων: «Il est de notoriété +publique, λέγει ο Leconte σελ. 185, que les troupes recrutées en +Bavière, se composaient de la lie de l'Allemagne et que leur +conduite a été souvent fort reprehensible en Grèce, où leur +présence n'a fait qu'irriter les populations, les aliéner au +gouvernement et créer de très graves embarras». — Η δε πρωσσική +πρεσβεία έγραφε τη 18η Οκτωβρίου 1835 εν εκθέσει, ην ανεύρεν εν +τοις αρχείοις του Βερολίνου ο Μένδελσων (σελ. 637) ότι: «Ces +troupes recrutées parmi les vagabons de toute l'Allemagne sont +fort mauvaises et coutent beaucoup». — Παράβ. και Γ. Αγγελόπουλον, +_Λόγοι Πανεπιστημιακοί_, σελ. 52. + + 187) Ιστορία του συγχρόνου Ελληνισμού, τόμ. α' σελ. 293. + + 188) Ο διάδοχος του Άρμανσπεργ Rudhart ανενέωσε τω 1837 τα +συμβόλαια των Βαυαρών. «N'y eut il contre lui que cette +malencontreuse idée, λέγει ο Leconte (σελ. 25), c'était suffiant +pour miner une influence mieux établie que la sienne». + + 189) Αυτόθι t. V II. σελ. 116 - 117. Κατά τον Finlay οι +αντιβασιλείς αισχυνόμενοι διά τον προς τους συμπατριώτας αυτών +φατριασμόν δεν ετόλμησαν καν στρατιωτικούς πίνακας (army - list) να +δημοσιεύσωσι. — Προσθετέον ότι εκ των 30 ανωτέρων αξιωματικών, οι +μεν 23 ήσαν Βαυαροί οι δε επτά Έλληνες και φιλέλληνες, εξ ων όμως +ουδείς στρατηγός• εκ των 258 κατωτέρων αξιωματικών 139 ήσαν +Βαυαροί. + + 190) Εάν παραβάλωμεν την διετή περίοδον 1845 - 1846 ουχί πλέον +προς την ενδεκαετή 1833 - 1843, αλλά προς την πενταετή 1833 - 1837, +η γενομένη εν τω στρατώ σπατάλη είναι έτι καταφανεστέρα. Κατά την +πενταετή ταύτην περίοδον ο μέσος όρος των στρατιωτικών δαπανών ήτο +7,300,000 δρ. κατ' έτος (Βλ. και Μεταξά αυτόθι). + +Από του 1838 και εντεύθεν αυστηραί περικοπαί είχον επιβληθή εις τον +στρατ. προϋπολογισμόν το μεν υπό των πραγμάτων αυτών, το δε υπό των +Δυνάμεων, αίτινες δεν επέτρεψαν την έκδοσιν της γ' σειράς του +δανείου ειμή υπό τον όρον ότι αυστηροτάτη φειδώ θα εβασίλευεν εν τω +προϋπολογισμώ (βλ. τας Εισηγήσεις του κ. Dubois, 21 Μαρτίου, και +του Δουκός de Broglie, 16 Απριλίου 1838, εις το γαλλικόν +κοινοβούλιον). Τα στρατιωτικά έξοδα περιωρίσθησαν κατ' ακολουθίαν +εις 5,505,241 δρ. τω 1838 και 4,319,923 τω 1843. + + 191) Το δάνειον εχρησίμευσε μόνον εφ' όσον επέτρεψεν ημίν να +εξαγοράσωμεν τας βορειοδυτικάς επαρχίας. Είδομεν όμως ότι μέρος της +πληρωθείσης αποζημιώσεως περιήλθεν εις το ταμείον μιας των +εγγυητριών Δυνάμεων. + + 192) Ούτως η Ελλάς έδωκεν εξ ιδίων διά την υπηρεσίαν του δανείου +6,300,000 δρ. Από δε του 1838, ήτοι αφ' ης εξέλιπον οι Βαυαροί, +κατεβλήθη πάσα προσπάθεια όπως επιτευχθώσι σπουδαίαι οικονομίαι, +ιδίως εις τον στρατόν κατά ταύτα δε ο μέσος όρος των εξόδων, όστις +κατά την πενταετή περίοδον 1833 - 1837 ανήρχετο εις 14,997,407 δρ., +κατήλθε κατά την επομένην πενταετίαν, παρ' όλην την αύξησιν του +πληθυσμού και συνεπώς των δημοσίων αναγκών, εις 13,572,548. Ο δε +προϋπολογισμός του 1843, κατόπιν γενναίων περικοπών εις όλα τα +κονδύλια, συνωψίζετο μόνον εις 10,777,550 δρ. (Βλ. Έκθεσιν Μεταξά +σ. ιβ'). + + 193) Αι τρεις προκαταβολαί της Βαυαρίας ανήρχοντο εν συνόλω εις +4,658,186 δρ. Εκ τούτων, μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1843, είχον +επιστραφή 2,809,077. Βλ. κατωτέρω τα περί _Βαυαρικών Δανείων_. + + 194) Aι τρεις προστάτιδες Δυνάμεις έδοσαν ομού και εκ συμφώνου +2,757,028 δρ. Η δε Γαλλία, ήτις εξαιρέτως ηυνόει τότε την Ελλάδα, +προκατέβαλεν ιδιαιτέρως άλλας 2,757,028 δρ. + + 195) Βλ. σελ. 278. + + 196) Αποθανόντος του Regny είχε μείνη μόνος επί της διευθύνσεως +των οικονομικών ο Τισαμενός. Ούτος, αφ' ου προσεπάθησε να +εξοικονομήση τα πράγματα διά της εκποιήσεως φθαρτών κτημάτων και +εθνικών σταφιδαμπέλων, ηναγκάσθη, παρά την αρωγήν της Γαλλίας, να +ομολογήση την ανεπάρκειάν του και ν' αποσυρθή. Τον δε Τισαμενόν, ον +ηρνήθη ν' αντικαταστήση ο Χρηστίδης, διεδέχθησαν πρώτον ο +Σηλίβεργος και είτα ο Ράλλης, οίτινες μετά τινας προσπαθείας όπως, +διά του Σίνα, συνάψωσι δάνειον εν Βιέννη, ανεγνώρισαν αμφότεροι ότι +η οικονομική κατάστασις είχε φθάση εις το απροχώρητον. + + 197) Βλ. το υπ' αριθ. 68 πρωτόκολλον. + + 198) Αυτόθι σελ. 238 — «On ne sait ce qu'il faut le plus admirer, +λέγει αφ' ετέρου ο About (σ. 275), de la hardiesse des régents, de +la bonhommie du peuple grec, ou de la témérité des puissances +confiant 60 millions à trois particuliers qui avaient le droit de +les gaspiller». Ο δε Leconte προσθέτει (σ. 189) «Attribuer au +gouvernement grec, et à plus forte raison à la nation, qui +jusqu'en 1843, est restée complètement étrangère à la +discussion de ses propres intérêts, la dilapidation des subsides +alloués par les puissances protectrices, serait d'une injustice si +criante que nous n'admettons pas qu'un pareil sentiment pût +trouver place dans aucun esprit éclairé» και κατωτέρω σελ. 340, +«La position de la Grèce est identiquement celle d'un mineur +forcé, à sa majorité, d'acquitter des obligations contractées +en son nom par un conseil de famille;_c'est donc à ce point de vue +qu'il faut considérer ces obligations et en demander +l'acquittement_». + + 199) Βλ. την περί Ελλάδος συζήτησιν εν τη Βουλή των Κοινοτήτων, +κατά την συνεδρίασιν της 1ης Αυγούστου. Parlementary Debates 1845, +τόμ. VI. — Η συζήτησις αύτη ενεποίησε βαθυτάτην εντύπωσιν εν +Ελλάδι, προεκάλεσε δε εν τη Ελληνική βουλή κατά Σεπτέμβριον του +1845 συνεδρίασιν, ης τα πρακτικά προς ανατροπήν των εν τη Αγγλική +βουλή λεχθέντων εξεδόθησαν αμέσως και γαλλιστί, υπό τον τίτλον Une +discussion à la Chambre Grecque. Το ύφος της γαλλικής μεταφράσεως, +καίτοι μέτριον καθ' εαυτό, είναι εν τούτοις ασυγκρίτως ανώτερον του +περιεχομένου. + + 200) Ο Πηλ (βλ. Parl. Deb. αυτόθι στήλη 1336) δεν ηρνείτο ότι η +Αγγλία είχε το δικαίωμα να επέμβη, εφοβείτο δ' όμως ότι: we could +not ressort to that extreme power which we possess under the +treaty, without bringing on a crisis fatal perhaps, to the +existence of that popular form of government in Greece, which we +have been instrumental in creating and which we are anxious it +should continue. + +Ο Πηλ έψεξε επίσης τον Πάλμερστων διά την βιαιότηταν μεθ' ης +εξεφράζετο περί ξένων πολιτευτών. Ο Πάλμερστων είχε ψάλλη τα εξ +αμάξης κατά του Κωλέττη, τραφέντος, ως έλεγεν, εις την αυλήν του +Αλή - Πασσά, και διαιωνίζοντος την πολιτικήν του τυράννου εκείνου. + + 201) Βλ. Correspondance respecting the failure of the Greek +Government to provide for the payment of the interest and sinking +fund of the Greek Loan. Λονδίνον 1846. (Το επίσημον τούτο +δημοσίευμα περιέχει ελάχιστα έγγραφα). + +Ο Aberdeen διά δριμείας ανακοινώσεως ηπείλησε την Ελληνικήν +κυβέρνησιν ότι θα εφαρμόση το άρθρον 12 παρ. 6 της συνθήκης του +1832, και κατηγόρει αυτήν ως έχουσαν υπέρογκον προϋπολογισμόν των +στρατιωτικών, ως μη περιστέλλουσαν την ληστείαν, και ως προκαλούσαν +επαναστάσεις εν Τουρκία. Ο Aberdeen ενέδιδεν εις έν μόνον σημείον: +συνήνει ν' ανασταλή η πληρωμή του χρεωλυσίου. + +Εις την ανακοίνωσιν ταύτην ο Κωλέττης απήντησε (τη 20η Οκτωβρίου +1845) διά μακροτάτης διακοινώσεως, ήτις είναι αριστούργημα +ανατολικής διπλωματίας, αλλ' ήτις, όπως όλα τα αριστουργήματα +ανατολικής πολιτικής, έβλαψε μάλλον ή ωφέλησε την Ελλάδα. Πράγματι +ο Aberdeen εξηγριώθη βλέπων ότι ο Κωλέττης ήθελε να εμπαίξη αυτόν +(βλ. την προς τον Sir Ed. Lyons επιστολήν του της 10ης Δεκεμβρίου) +και ο Κωλέττης, δι' εγγράφου της 16/28 Φεβρουαρίου 1846, ηναγκάσθη +να υποκύψη εις τας Αγγλικάς αξιώσεις. + + 202) Εις την Αγγλίαν επληρώθησαν τότε εν συνόλω φρ. 793,552,21. +Προς απότισιν δε της παρά του φιλέλληνος Ιππότου Κ. Εϋνάρδου - +»γενομένης προκαταβολής εψηφίσθη ο ΞΔ' νόμος της 9ης Δεκεμβρίου +1847, δι' ου ανεγνωρίσθη το χρέος τούτο ως χρέος δημόσιον και εδόθη +εις την Κυβέρνησιν η άδεια να διαπραγματευθή οριστικώς μετά του +Εϋνάρδου τα περί του χρόνου της εξοφλήσεως της μνησθείσης +ποσότητος. Το χρέος τούτο επληρώθη εις τρεις δόσεις (βλ. Ν. +Κορφιωτάκη, έκθεσιν επί του προϋπολογισμού του 1848). + +Δόσις α' Ιανουαρίου 1848 φρ. 170,000 + » β' » 1849 » 165,000 + » γ' » 1850 » 165,000 + _______ + 500,000 + + + 203) Κατά τον Finlay, αυτόθ. σελ. 205, ολίγη προσοχή εδόθη εις +την ανακοίνωσιν ταύτην, «διότι αι προστάτιδες Δυνάμεις δεν είχον +εμπιστοσύνην ούτε εις την ειλικρίνειαν ούτε εις την τιμιότητα των +δηλώσεων του Κωλέττη». + + 204) Βλ. την Έκθεσιν του Προϋπολογισμού του 1848 σελ. 8 - 9. + + 205) Τω 1852 η Ελλάς υπεσχέθη να πληρώση 400,000 φρ. κατ' έτος ως +εκδήλωσιν της προς τας Δυνάμεις καλής αυτής θελήσεως. Η εκδήλωσις +αύτη έμεινε πλατωνική, διότι το ποσόν ανεγράφη μεν εις τον +προϋπολογισμόν, αλλά δεν επληρώθη ποτέ (βλ. Χρηστίδου, αγόρευσιν +προ της γερουσίας, συνεδρ. 22 Μαρτίου 1860 και About σ. 277). + + 206) Η επέμβασις αύτη των Δυνάμεων εγέννησε δεδικαιολογημένην +δυσαρέσκειαν παρά τω κοινώ, εχαρακτηρίσθη δε ως ασυμβίβαστος προς +την αξιοπρέπειαν του κράτους υπό τινων πολιτευομένων, οίτινες προ +βραχέος υπουργοί όντες δεν εθεώρουν αναξιοπρεπές ν' αναγράφωσιν εν +τω προϋπολογισμώ προς υπηρεσίαν του δανείου ποσά, άτινα απόφασιν +είχον να μη πληρώσωσιν. + + 207) Η έκθεσις αύτη εδημοσιεύθη Γαλλιστί και Αγγλιστί υπό της +Αγγλικής Κυβερνήσεως υπό τον τίτλον: General report of the +Commission appointed at Athens to examine into the financial +position of Greece. Λονδίνον 1860. + + 208) Η επιτροπή εδείχθη επίσης αυστηροτάτη και διά τους κατά +καιρούς υπό της Ελληνικής κυβερνήσεως δημοσιευομένους λογαριασμούς, +οίτινες «n'offrent pas les garanties légales d'exactitude et +d'authenticité». + + 209) Ήδη από της 17ης Φεβρουαρίου 1850, ο Εϋνάρδος, γράφων προς +τον Γρηγόριον Σούτσον, εξέφραζε την γνώμην ότι το ποσόν των 900,000 +φρ. ήτο το _maximum_, όπερ αι Δυνάμεις ηδύναντο ν' απαιτήσωσιν από +της Ελλάδος. (Η επιστολή αύτη καθώς και άλλαι ενδιαφέρουσαι +επιστολαί του Εϋνάρδου ευρίσκονται εν τω αρχείω του κ. Δ. Ι. +Σούτσου). + + 210) Ο προϋπολογισμός των εξόδων του Βασιλείου, κατά τας +επισήμους πληροφορίας τας ανακοινωθείσας εις την Διεθνή Επιτροπήν, +ανήρχετο εις 15,735,000 φρ. + + 211) Αι νομικαί υποχρεώσεις της Ελλάδος είχον αυξηθή ως εκ της μη +πληρωμής των τόκων του δανείου επί δεκαέξ έτη. + + 212) Βλ. Papers relating to the Arrangement concluded in Athens +in June 1860 (Presented to the house of Commons, in pursuance of +their address dated April 29, 1864). Λονδίνον, 1864. — Τη 22α +Αυγούστου 1859, ο Λόρδος Ρώσσελ γράφει εις τον εν Αθήναις +πρεσβευτήν της Αγγλίας Sir Th. Wyse, ότι τα συμπεράσματα της +Διεθνούς Επιτροπής εγένοντο δεκτά υπό των Δυνάμεων, και ότι είναι +ανάγκη να γίνωσι δεκτά και υπό της Ελλάδος. Τη 21η Οκτωβρίου ο Sir. +Th Wyse εποιήσατο τω Κουντουριώτη ανακοίνωσιν υπό την αυτήν +έννοιαν. + + 213) Βλ. την ανακοίνωσιν του Κουντουριώτη εν τοις Papers relating +κλ. + + 214) Η Ελληνική κυβέρνησις είχε προτείνη να πληρώνη 300,000 φρ. +ενιαυσίως. + + 215) Βλ. ως προς τας διαπραγματεύσεις του 1864, εν τω Livre Jaune +του 1866, τας αφορώσας εις την Ελλάδα σελίδας 71 - 81. Παράβ. +επίσης G. de Monicault «Le Traité de Paris et ses suites (1856 - +1871)», σελ. 255 - 257. + + 216) Είχον τότε αρχίση αι διαπραγματεύσεις μετά του συνδικάτου +των ομολογιούχων, αντιπροσωπευομένου υπό του κ. Μέρλιν βλ. ανωτ. +σελ. 63. [η οποία αρχίζει με τις λέξεις . . . κάλλιον, εξεταζομένων +λεπτομερέστερον . . .] + + 217) Βλ. την ανακοίνωσιν των εν Αθήναις πρεσβευτών των τριών +Δυνάμεων Livre Jaune, σελ. 73. + + 218) Βλ. την ανακοίνωσιν του κ. Βουδούρη εις τον κόμητα de +Gobineau (15/27 Ιανουαρίου 1865), Livre Jaune σελ. 76. + + 219) Από του 1833 μέχρι του 1871, αι Δυνάμεις εξαργυρώνουσαι τας +δις του έτους κατά την σύμβασιν κληρουμένας ομολογίας του δανείου, +κατέβαλον μέχρι του 1871, οπότε εξηργυρώθησαν πάσαι αι ομολογίαι, +το ποσόν φρ. 57,239,040, ήτοι η Αγγλία φρ. 19,838,805.33, η Ρωσία +φρ. 19,999,573.33 και η Γαλλία φρ. 17,400,661.33. Πλην όμως του +κεφαλαίου εξηκολούθουν αι Δυνάμεις καταβάλλουσαι και τους τόκους, +δι' ων συν τω κεφαλαίω ανήλθε το υπό των Δυνάμεων καταβληθέν ποσόν, +μέχρι του έτους 1871, εν όλω εις φρ. 100,392,833• βλ. Λιακόπουλον +_Εθνικά Δάνεια_ σελ. 32. + + 220) Βλ. την, υπό το πνεύμα τούτο, ρητήν δήλωσιν του Γλάδστωνος +εις την Βουλήν των Κοινοτήτων εν τη συνεδριάσει της 22ας Μαρτίου +1869. Κατά τον Γλάδστωνα, η σύμβασις του 1860 ως εκ του καθαρώς +προσωρινού αυτής χαρακτήρος, των Δυνάμεων επιφυλασσομένων το +δικαίωμα ν' απαιτήσωσι μεγαλείτερα ποσά, δεν είναι καν δυνατόν να +χαρακτηρισθή ως συμβιβασμός. Βλ. τα πρακτικά του κοινοβουλίου εν τω +Times της 23ης Μαρτίου 1869, και την επιστολήν του Economicus εν τω +Times της 10ης Νοεμβρίου 1875. + + 221) Κατά το 1864 η Ελλάς απέδωκε φρ. 399,508,99. Κατά το 1865, +φρ. 801,432,75. Κατά το 1866, φρ. 1,552,328. Έκτοτε δε αποδίδει +ετησίως φρ.: 900,000, πλην του έτους 1873, ότε η απόδοσις ήτο +1,500,000 φρ. βλ. Λιακόπουλον, αυτόθι, σελ. 33. + +Η τελευταία περίστασις, καθ' ην αι Δυνάμεις έδειξαν διαθέσεις να +εξασκήσωσι τα δικαιώματα, άτινα επεφύλαξαν αυταίς, υπήρξεν ότε τω +1892 επίεσαν μεγάλως την Ελλάδα όπως αυξηθή η ενιαυσία δόσις των +900,000, εδέησε δε, φαίνεται, να καταβληθώσιν υπό του Χ. Τρικούπη +μεγάλαι προσπάθειαι, όπως αποσοβηθή το κακόν. Ταύτα κατά τας +πληροφορίας ας φιλοφρόνως παρέσχεν ημίν ο κ. Πλατύκας, όστις ήτο +κατά την εποχήν εκείνην τμηματάρχης του Δημοσίου Χρέους. + +Το ότι δ' όμως κατά το 1897 αι Δυνάμεις ουδένα εποιήσαντο λόγον +περί αυξήσεως της ενιαυσίας δόσεως, αποδεικνύει, νομίζω, ότι +παρητήθησαν οριστικώς παντός τοιούτου σχεδίου. + + 222) Αι πραγματικαί ωφέλειαι, ας η Ελλάς επορίσθη εκ του παρόντος +δανείου, υπήρξαν αι προκύψασαι εκ της εξαγοράς της Φθιώτιδος και +της πληρωμής των παλαιών οφειλών. Προς ταύτα αφιερώθησαν, ως +γνωρίζομεν, 14,769,733 παλ. δρ., εις ας προσθετέοι και οι από του +1843 - 1864 μη πληρωθέντες τόκοι. + + 223) Ιδού απόσπασμα του Βασιλικού Λόγου της 22ας Οκτωβρίου 1859 +(_Πρακτικά Βουλής_, σελ. 4 - 5): «Γνωστόν είναι ότι η Κυβέρνησίς +μου περί πολλού ποιουμένη την εκπλήρωσιν των προς τας εγγυητρίας +Δυνάμεις υποχρεώσεων του Έθνους, προέτεινεν εις αυτάς να +κανονισθώσι τα περί του δανείου _οριστικώς κατά το μέτρον των πόρων +του κράτους_• αύται δε _απήτησαν επί τον παρόντος_ 900,000 φρ. ως +ετησίαν πληρωμήν. Η Κυβέρνησίς Μου θέλει ζητήση παρ' υμών την προς +τούτο δέουσαν πίστωσιν, και _θέλει επαναλάβη την διαπραγμάτευσιν +περί οριστικής διευθετήσεως_ της υποθέσεως του δανείου, απαραιτήτως +αναγκαίας προς τακτοποίησιν των οικονομικών και στερέωσιν της +δημοσίας πίστεως». + + 224) Όρα έγγραφον Κουμουνδούρου 4ης Μαρτίου, Πρακτικά Γερουσίας +σελ. 501. + + 225) Βλ. το συμπέρασμα της _Εκθέσεως_ του γερουσιαστού Χατζίσκου, +σελ. 494 _Πρακτικών_. + + 226) Δύναταί τις ειπείν μάλιστα ότι το ζήτημα περιεπλάκη έτι +μάλλον. Πράγματι η σύμβασις του 1859 ανενεώθη, ως είδομεν, τω 1864 +διά πέντε έτη, ότε δ' όμως εξέπνευσεν η προθεσμία αύτη, δεν εγένετο +επίσημος ανανέωσις. Ώστε ευρισκόμεθα προ σιωπηράς και επ' άπειρον +ανανεώσεως συμβάσεως, ης το κείμενον δεν εγνώσθη ποτέ. + + 227) Ο κ. Λιακόπουλος (σελ. 33) έγραφεν ότι σήμερον (τω 1893) εκ +του ολικού ποσού των 100,392,833 φρ. υπολείπονται προς εξόφλησιν +73,202,720, ο δε κ. Δυοβουνιώτης υπελόγιζεν ότι τη 1η Ιανουαρίου +1900 υπελείποντο 66,002,720 φρ. (παρ. _Δημόσιον Χρέος_ σελ. 6 σημ. +α'.). + + 228) Βλ. _Le budget_ κεφ. XI. Services spéciaux du trésor, σημ. +σελ. 235 (έκδοσις 1891). + + 229) Ο κ. Stourm λέγει πράγματι ότι το προς την Γαλλίαν +χρεωστούμενον oλικόν ποσόν 31,793,277 θα είναι εντελώς απεσβεσμένον +τω έτει 2,022. Υπολογίζει άρα ότι τα εισερχόμενα εις το Γαλλικόν +ταμείον 200,000 φρ. κατ' έτος αφιερούνται εις χρεωλυσίαν. Αλλ' εις +το γαλλικόν ταμείον πληρώνονται υπό της Ελλάδος ενιαυσίως 300,000 +φρ., εάν δε η Γαλλική κυβέρνησις προαιρήται να παρέχη το τρίτον του +ποσού τούτου εις τον Βασιλέα της Ελλάδος, η δωρεά αύτη δεν είναι +δυνατόν να γίνηται εις βάρος του Ελληνικού Δημοσίου. Προσθετέον +άλλως τε ότι ο κ. Stourm πραγματεύεται το ζήτημα όλως παροδικώς και +μόνον διότι άλλοτε υπήρχεν εν τω Γαλλικώ προϋπολογισμώ έν service +spécial διά το προκείμενον χρέος, όπερ ο _οικονομικός νόμος_ της +26ης Φεβρουαρίου 1887 (αρθρ. 4) απέσβεσεν, χάριν λογιστικής +απλοποιήσεως. + + 230) Βλ. Livre Jaune 1898, (Arrangement financier avec la Grèce) +σ. 16. + + 231) Βλ. Report on the present economical and financial position +in Greece, σελ. 14 σημ. γ'. — Διά την παράλειψιν μάλιστα ταύτην +σφοδρώς αλλ' αδίκως, κατηνέχθη κατά του κ. Law ο κ. Δημ. +Γεωργιάδης, βλ. La Grèce Economique et Financière en 1893 +(Réponse à M. Law), σελ. 58. + + 232) Προς μελέτην του ζητήματος βλ. ιδίως α') Bayerish - +Griechische Anlehen του καθηγητού Sicherer, προ πάντων τα εν !! +παραρτήματι επισυνημμένα διπλωματικά έγγραφα• β') _Πρακτικά Βουλής_ +της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 1880• κατά την συνεδρίασιν της 11ης ο +Π. Καλλιγάς εξεφώνησε λαμπρόν λόγον, όστις ανετυπώθη εν _Μελέταις +και Λόγοις_ τόμ. β' σελ. 445 - 451• γ') Άρθρα τινά εφημερίδων, ως +τα του _Αιώνος_ της 1ης και 9ης Αυγούστου 1880 και του +_Εθνοφύλακος_ της 8ης Αυγούστου του αυτού έτους. + + 233) « S. M. désirant manifester l'intérêt constant qu'elle ne +cesse de prendre au bien être de la Nation et de la Monarchie +grecque», βλ. το προοίμιον της συμβάσεως της 30ης Ιουνίου 1835, εν +_Παραρτήματι_ του Sicherer σελ. 3. + +Η συμπάθεια αύτη προς την Ελλάδα έσχεν άλλως τε διά τον Λουδοβίκον +δυσάρεστα αποτελέσματα. Μη πληρωνομένου του δανείου, οι Βαυαροί +απέδοσαν την ευθύνην τούτου εις τον βασιλέα αυτών, και άμα τη +παραιτήσει του Λουδοβίκου επέρριψαν επ' αυτού πάσας τας χρηματικάς +συνεπείας της ατυχούς μετά της Ελλάδος συμβάσεως, παραχωρήσαντες, +μόνον τω παραιτηθέντι βασιλεί τας κατά της Ελλάδος απαιτήσεις. Εν +ταις υπό του αρχειοφύλακος Τροστ κατά το 1891 δημοσιευθείσαις +επιστολαίς του Λουδοβίκου προς τον Όθωνα πολύς γίγνεται λόγος περί +των Βαυαρικών δανείων και της μη αποτίσεως αυτών. + + 234) Ο τόκος έμενε πάντοτε ο αυτός 4%. + + 235) Δεν είναι ίσως άστοχον να υπομνήσωμεν εν τη μελέτη ταύτη, εν +ή ουδέποτε απεκρύβησαν τα εθνικά ημών παραπτώματα, ότι το κατά των +βαυαρών μίσος ήτο τα μάλιστα δεδικαιολογημένον. Εν προηγουμένω +κεφαλαίω υπεδείχθη ήδη πόσον αφρόνως σπάταλος υπήρξεν η διοίκησις +της αντιβασιλείας, και πόσα σκάνδαλα προυξένησεν η μετάκλησις +βαυαρών στρατιωτών, εν ώ το Ελληνικόν έθνος μόνον στρατιωτικών +οργανωτών είχεν ανάγκην. Ό,τι συνέβη εν τω στρατώ, συνέβη και εις +τους άλλους κλάδους. Γενικώς η βαυαρική καταγωγή μάλλον ή η +ικανότης ελαμβάνοντο υπ' όψιν. Η γερμανική εγκαθιδρύετο, ούτως +ειπείν, ως γλώσσα ημιεπίσημος. Εγένετο δ' εν γένει συστηματική +προσπάθεια εκβαυαρισμού. Τα ολέθρια αποτελέσματα της αδικαιολογήτου +και ολεθρίου ταύτης πολιτικής προέβλεπε και αυτός ο Λουδοβίκος +γράφων κατά Δεκέμβριον του 1833, ότι « οι Έλληνες πρέπει να γίνωσιν +Έλληνες και ουχί να εκγερμανισθώσι », και επαναλαμβάνων άμα τη +ενηλικιώσει του υιού του ότι «οι Έλληνες δεν πρέπει να +εκβαυαρισθώσιν, αλλά να κυβερνώνται εν εθνικώ πνεύματι». + + 236) Η υπολαμβανομένη έλλειψις της εκπληρώσεως των υποχρεώσεων +εκείνων δεν ήτο το μόνον επιχείρημα το διδόμενον υπέρ της διακοπής +της υπηρεσίας του δανείου. Προεβάλλετο επίσης ότι η περί συνάψεως +του δανείου τούτου σύμβασις δεν ήτο έγκυρος, καθ' ό μη +δημοσιευθείσα εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, και άλλοι πολλοί +ισχυρισμοί ανάξιοι ανασκευής. + + 237) Υπό του βουλευτού Δημητριάδου. + + 238) Εν _Μελέταις και Λόγοις_ σελ. 451. + + 239) Βλ. ανακοίνωσιν Κωλέττη 12ης Μαρτίου 1846, Sicherer, +Παράρτημα σελ. 38. + + 240) Λέγω _σχεδόν_, διότι, ότε τω 1852 εθρυλήθη ότι επετεύχθη +οριστικός διακανονισμός του δανείου των 60 εκατ., η Βαυαρία +υπενεθύμισε διά διακοινώσεως του Βαρώνου Perglas (8 Φεβρ. 1852) τα +δικαιώματά της. + + 241) Η παραχώρησις αύτη εγένετο όπως αποζημιωθή ο παραιτηθείς +βασιλεύς και διά τα ποσά όσα χάριν διαφόρων μνημείων κοσμούντων την +πόλιν του Μονάχου εδαπάνησεν. + + 242) Η προς τούτο επιθυμία του Όθωνος ήτο τόσον σφοδρά, ώστε, +λαβών την υπόσχεσίν τινων των υπουργών, απεφάσισε να προεδρεύση του +υπουργικού συμβουλίου, όπως καταπείση και τους άλλους. Οκτώ όλας +ώρας εν θερινή εποχή διήρκεσε το συμβούλιον τούτο, και παρ' ολίγον +εκ της ασιτίας να λιποθυμήσωσιν οι υπουργοί. Τέλος προ της +ερρωμένης αντιστάσεως των υπουργών Ζαΐμη και Ράλλη ηναγκάσθη να +υποχωρήση ο βασιλεύς (βλ. περί τούτου το άρθρον του _Εθνοφύλακος_ +της 8ης Αυγούστου 1880, άρθρον τοσούτω μάλλον αξιόπιστον, καθ' όσον +είναι έργον αυτού του Ζαΐμη). + + 243) Βλ. Sicherer Παράρτ. σελ. 52 και 54. + + 244) Εν τη συνεδριάσει της 14ης Δεκεμβρίου 1880. + + 245) Πλείστας πληροφορίας θέλει εύρη ο αναγνώστης εν τοις +πρακτικοίς της συνεδριάσεως της 28ης Οκτωβρίου 1868, καθ' ην +επεκυρώθη η μετά των κληρονόμων του Όθωνος σύμβασις• βλ. _Πρακτικά +Βουλής_. Τακτική Σύνοδος 1868, σ. 507 - 513. + + 246) Νυν υπουργείου των στρατιωτικών. + + 247) Λόγω στερήσεως κινητών και φθοράς ακινήτων, ως και +καθυστερήσεως μέρους της ετησίας βασιλικής χορηγίας. + + 248) Εις τα ποσά ταύτα έπρεπεν, εννοείται, να προστεθώσι και οι +καθυστερούμενοι τόκοι• βλ. λόγον Βαλασσοπούλου, αυτόθι σ. 511. + + 249) Εις την εθνοσυνέλευσιν προετάθησαν, όσον αφορά εις τα +δαπάναις του Όθωνος ανεγερθέντα κτίρια, 4 λύσεις: + +α') Η δήμευσις, ήτις και απερρίφθη. + +β') Η ιδέα ότι τα κτίρια εκείνα ήσαν εθνική περιουσία. + +γ') Η ιδέα ότι οι βασιλείς δεν είχον δικαίωμα ιδιωτικής περιουσίας. + +δ') Η ιδέα της αποζημιώσεως. + +Οι δικηγόροι των Αθηνών ερωτηθέντες εγνωμοδότησαν μεν' ότι ο Όθων +δεν είχε δικαίωμα κυριότητος, δεν είπον όμως και την εις αυτούς +ενίοτε αποδοθείσαν γνώμην, ότι δεν είχε δικαίωμα αποζημιώσεως. + + 250) Βλ. διεξοδικήν αφήγησιν των συμβάντων εν τη αγορεύσει του +υπουργού των εξωτερικών Π. Δηλιγιάννη, σελ. 510 - 511 _Πρακτικών_. + + 251) Εν οις ανεγράφετο και η Αμαλία. + + 252) Βλ. το κείμενον της εν Αθήναις, τη 8η Ιουλίου 1868, +γενομένης συμβάσεως, παρά Λιακοπούλω, αυτόθι, σελ. 102 - 104. Η +σύμβασις επεκυρώθη διά του νόμου της 11ης Νοεμβρίου 1868, όστις +εψηφίσθη δι' 92 ψήφων κατά 18. + + 253) Το χρέος ανήρχετο τω 1893 εις 2,536,476, τω 1898 εις +1,546,232, τω 1902 εις 952,977 και τω 1903 εις 789,405 φρ. + + 254) Κατά πληροφορίας, ας λίαν φιλοφρόνως μοι παρέσχεν ο +διευθύνων το τμήμα του Δημοσίου Χρέους κ. Μηλιώτης, το χρέος θα +είναι απεσβεσμένον εντελώς κατά το τέλος του 1908. + + 255) Βλ. σημ. 257. + + 256) Βλ. διά τα καθ' έκαστα τον _Συγκριτικόν πίνακα του +Εσωτερικού Χρέους από 1833 - 1844_ εν τη εκθέσει του Μεταξά σελ. +216. + + 257) Εις ταύτας προσετίθετο, εννοείται, από του 1853 η προς τας +ναυτικάς νήσους ενιαυσία αποζημίωσις ήτοι 200,000 δρ. Επίσης εις το +εσωτερικόν χρέος προσετίθετο και το προς την Εθνικήν Τράπεζαν, αλλά +τούτο ήτο πολύ μικρόν, παραβαλλόμενον δε προς εκείνο της επομένης +περιόδου φαίνεται ελάχιστον (βλ. I. Α. Βαλαωρίτου, _Ιστορία της +Εθν. Τραπέζης της Ελλάδος_ σελ. 32). + +Πράγματι, καίτοι είχεν επιτραπή εις την Κυβέρνησιν διά του νόμου +της 14ης 8βρίου 1853 η συνομολόγησις δανείου μέχρι 5,000,000 δρ. +επί τόκω το πολύ 6%, η Κυβέρνησις διά του Β. Δ. της 14ης Μαρτίου +1854 ώρισεν, ότι θα εδανείζετο επ' ανοικτώ λογαριασμώ παρά της Εθν. +Τραπέζης έν μόνον εκατομμύριον. Ο λογαριασμός ούτος έκλεισε τη 31η +Δεκεμβρίου 1858, αλλ' επανελήφθη έτερος όμοιος διά του Β. Δ. της +19ης Ιουλίου 1860, δι' ου εδανείσθη το δημόσιον 820,000 δρ. (Περί +του νόμου της 14ης Οκτωβρίου 1853, καταργηθέντος μόνον τω 1889, θα +ομιλήσωμεν και εν τω β' μέρει της παρούσης μελέτης). + +Εις ταύτα περιωρίσθησαν τα προς την βαυαρικήν δυναστείαν δάνεια της +Εθν. Τραπέζης. Προσθετέον ότι η Τράπεζα προκατέβαλε μετά τα +Παρκερικά 300,000 δρ. προς αποζημίωσιν του Πατσιφίκου και των +Ιόνων. + + 258) Παραπέμπομεν συνήθως εις τον προϋπολογισμόν του 1845, διότι +ούτος, ο πρώτος τακτικός προϋπολογισμός της συνταγματικής +μοναρχίας, ουχί μόνον περιέχει πολυτίμους εισηγητικάς έκθέσεις, +αλλά και υπεβλήθη εις τον έλεγχον των τριών προστατίδων Δυνάμεων. +Όθεν παρέχει εχέγγυα και πληροφορίας μη ανευρισκομένας εις πάντας +τους άλλους προϋπολογισμούς. + + 259) Εκ τούτων τα μάλλον ευνοούμενα ήσαν η Χρυσούλα Μπότζαρη (225 +δρ. μηνιαίως), τα ορφανά του Κολοκοτρώνη και του Καραϊσκάκη (120 +και 106 δρ.), η οικογένεια Δηλιγιάννη (90 δρ.). Αι άλλαι συντάξεις +ήσαν μηδαμιναί. + + 260) Περίπου 10. Τω 1845 ήσαν εννέα λαμβάνοντες 373 δρ. μηνιαίως. + 261) Μεταξύ αυτών ήρχοντο εις πρώτην γραμμήν η οικογένεια Ζαΐμη +λαμβάνουσα μηνιαίον χορήγημα 555 δρ. και διάφοροι νησιωτικαί +οικογένειαι: Οικονόμου (552 δρ.), Σαχτούρη (360), Αναργύρου (332), +Μπουδούρη (318), Μπόταση (318). Ο μέγας αριθμός των λαμβανόντων +χορηγήματα νησιωτών, προστιθέμενος εις το ότι άλλοι συμπατριώται +των, ως λ. χ. οι Κουντουριώται, ουδέν ελάμβανον, συνετέλεσεν ουκ +ολίγον εις την ψήφισιν του νόμου του 1853, του κανονίζοντος τας +απαιτήσεις των τριών ναυτικών νήσων, περί ου πραγματεύεται το +επόμενον κεφάλαιον. + + 262) Η μεγαλειτέρα εκ των προικίσεων εκείνων ήτο η της θυγατρός +του I. Γ. Κριεζή, 5005 δρ. Αι άλλαι ήσαν ασήμαντοι. Εκτός τούτων +όμως εψηφίσθησαν ιδιαιτέρως και αξιόλογοί τινες προικίσεις, ως λ. +χ. τούτο εγένετο δια την θυγατέρα του Καραϊσκάκη, ήτις ενυμφεύθη +τον Νοταράν, και την θυγατέρα του Κουντουριώτου, ήτις ενυμφεύθη τον +Κοντόσταυλον. + + 263) Εις 377,495 δρ. τω 1843. Βλ. καθ' έκαστα εν τω _Συγκριτικώ +πίνακι όλων των εξόδων από του 1883 μέχρι 1844_, παρ' _Εκθέσει +Μεταξά_ σελ. 209. + + 264) Προσθετέον και τούτο, ότι η οικονομική κατάστασις της χώρας +ήτο τοιαύτη, ώστε και οι βουλόμενοι ηδυνάτουν να εύρωσιν εργασίαν. + + 265) Βλ. και Leconte, σελ. 172. + + 266) Αι συντάξεις αύται εδίδοντο απέναντι των κτημάτων των +διαλυθεισών μονών, άτινα είχον περιέλθη εις το κράτος. + + 267) Το ποσόν ήτο επίσης υπέρογκον λογιζομένου, αφ' ετέρου, ότι +σεβαστόν μέρος του λοιπού προϋπολογισμού εχρησίμευεν εις +μισθοδοσίαν υπαλλήλων, οίτινες ως μόνον τίτλον είχον τας υπηρεσίας, +ενίοτε όλως υποθετικάς, ας οι πατέρες αυτών είχον προσενέγκη κατά +την Επανάστασιν. Περιέργως δε πως, εφ' όσον τα έτη παρέρχονται, +τόσον ο αριθμός των ατόμων των επαιρομένων επί τοις προγονικοίς +κατορθώμασι, και αιτούντων διά ταύτα ανταμοιβήν παρά της πολιτείας, +πληθύνεται. Ίσως δε σήμερον μόνοι δεν προβάλλουσι τοιαύτας +απαιτήσεις εκείνοι, ων οι πρόγονοι πράγματι εθυσίασαν την ζωήν και +την περιουσίαν αυτών υπέρ του Έθνους. + + 268) Βλ. Έκθεσιν Εισηγητικήν της 26 Απρ. 1846. Εν τω ψηφισθέντι +προϋπολογισμώ του 1845 σελ. 81 - 85. + + 269) Εξεδόθησαν φαλαγγιτικά γραμμάτια αποδοτέα δι' εθνικών γαιών +(βλ. _έκθεσιν_ Μεταξά σελ. να') + +τω 1838 = 3,719,902 δρ. + » 1839 = 697,520 » + » 1840 = 199,320 » + » 1841 = 150,960 » + » 1842 = 110,544 » + » 1843 = 615,393 » + _______ + Σύνολον 5,493,639 δρ. + + 270) Βλ. περί του ζητήματος των φαλαγγιτικών γραμματίων τον λόγον +του γερουσιαστου Ρήγα Παλαμήδη εν τη συνεδρία της 8 Οκτ. 1856. Ο +αείμνηστος ανήρ, ον δεν διέκρινεν υπερβολική φειδώ του δημοσίου +πλούτου, ανέπτυξε προ της γερουσίας τα αδικήματα, ων έπεσον θύματα +οι φαλαγγίται, χωρίς να αναφέρη τας καταχρήσεις, ας παρήγαγεν ο +θεσμός της φάλαγγος, καταχρήσεις ας, καίπερ εγγονός φαλαγγίτου, +θεωρώ καθήκον να μνημονεύσω. (Παραβ. και _Θάνον Βλέκαν_ σ. 137). + + 271) Βλ. το εξαίρετον υπόμνημα περί του Ελληνικού στρατού, του κ. +Guerin, προξένου της Γαλλίας εν Αθήναις και ακραιφνούς φιλέλληνος, +παρά Leconte σελ. 155 - 166. + +Προσθετέον ότι κατά καιρούς αφιερώθησαν ικανά ποσά προς συμψηφισμόν +των φαλαγγιτικών γραμματίων. + + 272) Ως γνωστόν, υπήρχεν επί μακρόν ιδιαίτερον ταμείον συντάξεων +τροφοδοτουμένων υπό των από των μισθών κρατουμένων ποσοστών. Εις το +ταμείον τούτο ήρχετο αρωγός η πολιτεία δι' ενιαυσίου επιδόματος. + + 273) Σημειωτέον ότι οι νόμοι του 1852 και 1853 περί ναυτικών και +στρατιωτικών συντάξεων ετροποποιήθησαν διά των νόμων 2 και 12 Φεβρ. +1859, διά των οποίων «ο χρόνος της υπηρεσίας, ο δικαίωμα συντάξεως +παρέχων, ελαττούται κατά 15 έτη ως προς τας χήρας και τα ορφανά των +αξιωματικών, των επί του αγώνος την πατρίδα υπηρετησάντων και +αποθανόντων προ της εγκαθιδρύσεως του συντάγματος». Η Εισηγητική +Επιτροπή της Βουλής έκρινε «το μέτρον τούτο επιεικές και δίκαιον, +άτε προνοούν περί των οικογενειών ανδρών, οίτινες μόνους τους +μόχθους του αγώνος υπέστησαν, ουδεμίαν δε άνεσιν των πολυειδών +καμάτων υπέρ της του Έθνους ελευθερίας έφθασαν να λάβωσιν » (βλ. +Συνεδρ. 16 Δεκ. 1858, σελ. 188, Πρακτικά συνόδου 1858 - 1859). + + 274) 20 εκατ. δρ. παλαιών. + + 275) Ο Παπαρρηγόπουλος, διά βραχέων ιστορών τα της Επαναστάσεως, +αφιεροί εξαιρέτους τινάς σελίδας εις τας τρεις νήσους και +περιγράφει εκτενώς τας χρηματικάς υπηρεσίας, ας προσήνεγκον. Αφ' +ετέρου δ' όμως ο Αν. Ορλάνδος, όστις έγραψε δίτομον έργον περί της +δράσεως των νήσων κατά την επανάστασιν, παραμελεί σχεδόν εντελώς +την οικονομικήν άποψιν του ζητήματος. + + 276) Κατά τους επισήμους υπολογισμούς (βλ. Εφημ. Κυβερ. 30 +Ιουλίου 1856), αι θυσίαι των Κουντουριωτών συνεποσούντο εις +2,141,806 δρ. παλ., ποσόν όπερ, λαμβανομένης υπ' όψιν της τότε +σπάνεως του νομίσματος, θα ισοδυναμεί σήμερον προς 10 εκατομ. και, +το έτι αξιοθαυμαστότερον, αντεπροσώπευεν όλην την περιουσίαν των +δωρητών. Μετά τους Κουντουριώτας διεκρίθησαν επί θυσίαις διά μεν +την Ύδραν οι Βουδούρηδες και οι Τομπάζηδες (764,114 και 559,170 +δρ.), διά δε τας Σπέτσας οι Ανάργυροι, Μπότασης και Μέξαι (609,606, +453,530 και 430,606 δρ.), διά δε τα Ψαρά οι Κοτζάδες και οι +Αποστόλαι (495,570 και 448,133). + + 277) Αι μεγάλαι θυσίαι των Κουντουριωτών εξωγκώθησαν ενίοτε, εις +βαθμόν ώστε ν' αποδοθή μόνον εις αυτάς η επιτυχία του αγώνος. Ιδού +λ. χ. τι γράφει ο Μένδελσων - Βαρθόλδης (σελ. 279 τόμου α' μετάφρ. +Αγγ. Βλάχου): + +«Τριάκοντα ήδη έτη, έλεγεν ο Λ. Κουντουριώτης, συνάζω μετά κόπου +θησαυρούς, και θα νομισθώ ευτυχής, δυνάμενος να προσφέρω αυτούς +σήμερον εις απελευθέρωσιν της πατρίδος. Είμαι πεπεισμένος ότι +πάντες οι Υδραίοι συμμερίζονται τα αισθήματά μου• αν όμως διστάζωσι +να θυσιάσωσι χρήματα, μη ανησυχείτε• και μόνος εγώ είμαι εις θέσιν +να επαρκέσω εις όλην την ναυτικήν επανάστασιν». — Η επανάστασις δε +αληθώς απήτησε την ακριβή της επαγγελίας εκείνης εκπλήρωσιν, και +διά της ευημερίας του οίκου του επλήρωσε και ο ανήρ την επιτυχίαν +του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνος». + + 278) Τω 1823 αι τρεις νήσοι έλαβον (βλ. την αναφοράν αυτών της +20ης Δεκ. 1823, παρά Αν. Ορλάνδω. _Ναυτικά_ όμ. α' σελ. 440): + + 26,000 γρ. από έρανον Πελοποννήσου + 36,000 » » δασμούς Κορίνθου, Καλαβρύτων, Ναυπλίου και + Βοστίτζης + 12,518 » » δάνεια ατομικά προς την επιτροπήν των δασμών + 46,338 » » πωλήσεις εθνικών κτημάτων +________ + 121,148 γρ. + +Εξ άλλου κατά το υπόμνημα του υποναυάρχου Νικοδήμου (παρά Παπαρρηγ. +σελ. 791) εκ των προσόδων αυτών των νήσων μέχρι του 1824 τα Ψαρά +είχον λάβη 120,000 γρ., αι Σπέτσαι 160,000 και η Ύδρα 240,000, ήτοι +εν συνόλω 520,000 γρ. + +Προς τούτοις εκ του δανείου του 1824 αι νήσοι έλαβον 94,000 +διστήλων (Ύδρα 47,000, Σπέτσαι 32,000, Ψαρά 15,000). + +Τέλος μετά την άλωσιν της Κορίνθου εδόθησαν εις τας νήσους, εκτός +35,000 γρ. εις μετρητά, και λάφυρα σκεύη, τιμαλφή κ.τ.λ. αξίας κατά +μεν τον Φιλήμονα 800,000 γρ.. κατά δε τον Ορλάνδον 213,000. + +Αθροίζοντες πάντα ταύτα και δεχόμενοι ως προς τα Κορινθιακά λάφυρα +τους υπολογισμούς του Φιλήμονος, φθάνομεν μόλις εις σύνολον +1,400,000 παλ. δραχμών. + +Το ποσόν τούτο είναι βεβαίως μικρόν, δεν πρέπει δ' όμως να +λησμονηθή ότι παρ' αυτώ υπήρχον και αι ναυτικαί λείαι, αίτινες +βεβαίως συνετέλεσαν, υπέρ παν άλλο, εις την συντήρησιν του στόλου. + + 279) Επανειλημμέναι προσπάθειαι έγιναν κατά καιρούς όπως οι +λογαριασμοί ούτοι εκκαθαρισθώσιν. Είχε μάλιστα συσταθή προς τούτο +και επιτροπή, ης προήδρευσεν επί μακρόν ο Ρήγας Παλαμήδης. Υπήρχεν +όμως παρά τω κοινώ δυσπιστία ως προς το βάσιμον των προβαλλομένων +απαιτήσεων και, ως παρατηρεί λεπτότατα ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σ. +781), «Η κοινή του Εθνους συνείδησις δεν επέβαλεν άχρι τούδε την +των λογαριασμών εκείνων εκκαθάρισιν, όπως υπέλαβεν ιερόν αυτής +καθήκον να πράξη εγκαίρως διά τας προς τας νήσους απαιτήσεις». + +Η δυσπιστία αύτη και η ιδέα ότι οι προύχοντες της λοιπής Ελλάδος +και ιδίως της Πελοποννήσου δεν παρέσχον την οφειλομένην χρηματικήν +συνδρομήν χρονολογείται από της εποχής της Επαναστάσεως. + +Ο Κολοκοτρώνης γράφων τη 19η Οκτωβρίου 1822 εκ Μύλων προς τον Μέξην +και τους προκρίτους των Σπετσών έλεγεν «Οι άρχοντές μας δεν +παραδειγματίζονται εις σας, να εξοδεύσουν από τα ιδικά των, αλλά +σφετερίζονται τα της πατρίδος και προς διαφέντευσίν των στασιάζουν +και προξενείται εκ τούτου εσχάτη δυστυχία και κινδυνεύομεν να +χαθώμεν». Επίσης εγράφετο εκ Λιβόρνου προς τον Ρώμαν (βλ. _Αρχείον +Ρώμα_ σελ. 65) «οι Μωραΐται παρουσιάζονται ότι ηφανίσθησαν και δεν +έχουν μετρητά και μικρόν μέρος (των ομολογιών) υπέγραψαν +θεληματικώς ». + +Ίσως υπάρχει ποια τις αλήθεια εν ταις κατηγορίαις ταύταις, πάντως +όμως η αλήθεια αύτη δεν είναι απόλυτος. Υπήρξαν πολλοί των +προυχόντων της Πελοποννήσου, οίτινες έπραξαν το καθήκον αυτών (βλ. +και άνω σημ. 16), άλλοι δε μάλιστα έπραξαν καί τι πλειότερον, +θυσιάσαντες ως οι νησιώται όλην αυτών την περιουσίαν. Μεταξύ τούτων +έρχονται εις πρώτην γραμμήν και οι Δηλιγιανναίοι, ων αι μήπω +εκκαθαρισθείσαι απαιτήσεις ανέρχονται κατ' ασφαλείς πληροφορίας εις +1,700,000 γρ. + +Η συζήτησις όμως περί της σχετικής αξίας των θυσιών ταύτης ή +εκείνης της επαρχίας του Κράτους λεπτεπίλεπτον άμα και ήκιστα +πρακτικόν ζήτημα είναι, αναξέων δε τις παλαιάς πληγάς μάλλον +επιβλαβής δύναται ν' αποβή. Διά τούτο ακριβώς, αναγκασθέντες να +θίξωμεν το ζήτημα επράξαμεν τούτο διά βραχέων και εν σημειώσει. + + 280) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. γ' σελ. 22 - 24. + + 281) Το έγγραφον τούτο ο Μάμουκας δεν κατώρθωσε ν' ανεύρη. + 282) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. δ' σελ. 119. + + 283) Βλ. το διάγγελμα του Κυβερνήτου και τας τρεις αναφοράς των +νήσων παρά Μάμουκα, τόμ. ια' σελ. 697 - 714. + + 284) Ήτοι εις την Ύδραν 147,000, εις τας Σπέτσας 90,000 και εις +τα Ψαρά 63,000 δρ. παλαιών. + + 285) Αι ταραχαί εξερράγησαν τω 1838, συνετέλεσε δε εις την +γένεσιν αυτών, εκτός του τότε επισυμβάντος μεγάλου σεισμού και του +στρατολογικού νόμου, και η Αγγλική πολιτική, ήτις αντεπολιτεύετο +την εν Αθήναις κυβέρνησιν. Μετά τον σεισμόν είχε μάλιστα μεταβή εις +Ύδραν, υπό την πρόφασιν της διανομής βοηθημάτων, και ο Άγγλος +πρεσβευτής Λάιονς, επιβαίνων της πρώην ναυαρχίδος του Κοδριγκτώνος, +Ασίας. (Βλ. Κυριακίδην, τόμ. α' σελ. 324 και 341). + + 286) Βλ. και άνω σημ. 261. + + 287) Περί του νόμου τούτου βλ. τα Πρακτικά της Βουλής (σελ. 169 - +180, συνεδρ. 15 Δεκ. 1852) και τα Πρακτικά της Γερουσίας (σελ. 156 +- 162, συνεδρ. 14 Ιανουαρ. 1853), ιδίως δε την ενδιαφέρουσαν +οπωσδήποτε αγόρευσιν του γερουσιαστού Μαγγίνα, όστις είχε χρηματίση +μέλος δύο προηγουμένων επιτροπών επί του ζητήματος. + + 288) Τω Διατάγματι εκείνω εν τη Εφημερίδι της Κυβερνήσεως της 30 +Ιουλίου επισυνάπτεται ο εξής + +ΠΙΝΑΞ ανακεφαλαιωτικός των απαιτήσεων των τριών ναυτικών νήσων και +του διδομένου απέναντι αυτών χορηγήματος κατά τον από 22 Ιανουαρίου +1853 Νόμον. + +Είδος α π α ι τ ή σ ε ω ν Ποσόν +Ετήσιον +(Κατά τους παρουσιασθέντας εις τον Κυβερνήτην λ/σμούς) απαιτήσεων +χορήγημα + +Απαιτήσεις Ύδρας +Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,967,948 29,679 δρ. 48 +Διά την κατά. τον αγώνα χρήσιν των πλοίων ... 2,773,968 27,739 » 68 +Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις 1,187,586 11,875 » 86 +Διά τας κατά τον αγώνα καταθέσεις των πλοίων 1,293,108 12,931 » 08 +Διά τους κατά τον αγώνα εράνους και καταβολάς 1,642,166 16,421 » 66 +Διά τας γενομένας από την κοινότητα + δαπάνας 282,224 +Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου + δοθέντα 147,000 ..135,224 1,325 » 24 + _________ _______ + 10,000,000 100,000 +Απαιτήσεις Σπετσών +Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,867,512 28,675 δρ. 12 +Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων .....2,138,202 21,382 » 02 +Διά τας εκδοθείσας παρά του ταμείου αποδείξεις .173,800 1,738 » +Διά τας γενομένας από την κοινότητα + δαπάνας 480,486 +Εκπίπτονται τα δοθέντα υπό του + Κυβερνήτου 90,000 390,486 3,904 » 86 + _________ ______ + 5,570,000 55,700 +Απαιτήσεις Ψαρών +Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,276,408 22,764 δρ. 08 +Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων .....1,341,522 13,415 » 22 +Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις ...578,638 5,786 » 38 Διά +τας γενομένας από την κοινότητα + δαπάνας 296,432 +Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου + δοθέντα 63,000 233,432 2,334 » 32 + _________ ______ + 4,430,000 44,300 + + 289) Την έκθεσιν ταύτην, ην ουδαμού ανευρίσκομεν, παρέσχεν ημίν +λίαν προθύμως ο διευθυντής του Εθνικού τυπογραφείου. + + 290) Την έλλειψιν προκαταρκτικής εργασίας μαρτυρεί και η +εισηγητική έκθεσις, πάντη αναξία της σπουδαιότητος του θέματος. + + 291) Ο νόμος λέγει πράγματι ρητώς, ότι αι νέαι ονομαστικαί ή +ανώνυμοι ομολογίαι εκδίδονται εις τους δικαιούχους επί τη βάσει των +μέχρι τούδε χρηματικών ενταλμάτων, το δε εκτελεστικόν διάταγμα, +προϊόν και τούτο σπουδής εάν όχι αμελείας, απαιτεί παρά των +δικαιούχων την προσαγωγήν όλων αυτών των τίτλων. + + 292) Το σύνολον των εκδοθεισών ομολογιών ανήρχετο εις 2,800,000 +Λ., εκ τούτων δε, ως είδομεν, εξηγοράσθησαν 565,385 Λ., εξ ων πάλιν +ετέθησαν εν κυκλοφορία αι 14,000. + + 293) Περί του προς την Εθνικήν Τράπεζαν χρέους, βλ. άν. σελ. 114 +σημ. γ'. + + 294) Πράγματι είναι δύσκολον να υπολογισθή ακριβώς το ποσόν, δι' +ου θα ηδύναντο τω 1863 να διαρρυθμισθώσι τα ακανόνιστα χρέη. + + 295) Το ποσόν τούτο δεν επληρώθη. + + 296) Ο Προϋπολογισμός του 1862 απηρτίζετο εκ των εξής κεφαλαίων: + + 1) Χρέος Δημοσίου 2,848,889 + 2) Βασιλ. χορηγία 1,000,000 + 3) Αποζ. Βουλών 960,000 + 4) Γενική υπηρεσία 16,846,572 + 5) Έξοδα διοικήσεως 2,442,076 + 6) Διάφοροι πληρωμαί 690,000 + __________ + + 24,787,537 + + + + + + + + +End of Project Gutenberg's History of the National Loans, by Andreas Andreadis + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF THE NATIONAL LOANS *** + +***** This file should be named 34095-0.txt or 34095-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/4/0/9/34095/ + +Produced by Sophia Canoni + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.net/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.net + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.net), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.net + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/20101018-34095-0.zip b/old/20101018-34095-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0d84a24 --- /dev/null +++ b/old/20101018-34095-0.zip |