diff options
Diffstat (limited to '34048-0.txt')
| -rw-r--r-- | 34048-0.txt | 17494 |
1 files changed, 17494 insertions, 0 deletions
diff --git a/34048-0.txt b/34048-0.txt new file mode 100644 index 0000000..108563c --- /dev/null +++ b/34048-0.txt @@ -0,0 +1,17494 @@ +The Project Gutenberg eBook of Op den Uitkijk, Jaargang 1909, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and +most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions +whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms +of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at +www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you +will have to check the laws of the country where you are located before +using this eBook. + +Title: Op den Uitkijk, Jaargang 1909 + Bijblad bij De Aarde en haar Volken + +Author: Various + +Editor: Various + +Release Date: October 8, 2010 [eBook #34048] +[Most recently updated: December 26, 2022] + +Language: Dutch + +Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading +Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg. + +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OP DEN UITKIJK, JAARGANG 1909 *** + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +VAN DEN OOSTERSCHEN SPOORWEG IN TURKIJË. + +Het beslag, dat de Bulgaren gelegd hebben op den spoorweg door +Oost-Roemelië, brengt allerlei belangen in gevaar; vooral duitsche +en oostenrijksche maatschappijen worden erdoor getroffen. Die +Oriënt-spoorweg is als een ruggegraat van alle verbindingen op het +Balkan-schiereiland en speelt dus in het europeesche verkeerswezen +een groote rol. + +Het personenvervoer op deze lijn is zóó geregeld, dat éénmaal per +dag de zoogenaamde Conventietrein rijdt en driemaal 's weeks de +veelgenoemde Oriënt-express. Het voornaamste verschil tusschen beide +treinen is, dat de Oriënt-express langzaam, maar de Conventietrein +nog langzamer gaat. + +Voor den 655 K.M. bedragenden afstand van Konstantinopel tot Sofia +heeft de Oriënt-express 17 uren noodig, zoodat de trein per uur +nog geen 40 K. M. doet. De Conventietrein heeft echter nog vijf +uren meer noodig. Het langzame tempo brengt dit voordeel mee, dat +de wagens bijzonder zacht rijden en zoo weinig schokken, als zelden +op spoorwegen het geval is. Ook moet erkend, dat de wagens op deze +oostersche lijnen goed en sierlijk zijn ingericht. Alleen in zulke +rijtuigen is het dan ook mogelijk, zulke groote afstanden als van +Konstantinopel naar Parijs in éénen door in drie-en-een-halven dag +af te leggen. + +In den regel is het gezelschap, dat men er ontmoet, deftig en verbazend +internationaal, en de treinen zijn veelal vol. Eigenaardig is het, +hoeveel Duitsch men hoort en ziet in den trein op den langen rit; +de opschriften in de rijtuigen zijn duitsch voor een groot deel, +en het spoorwegpersoneel, zoowel als de bulgaarsche en Servische +tolbeambten, spreken die taal. + +Het bestuur over den spoorweg, die Europa met Konstantinopel +verbindend, langs hun voornaamste steden Sofia en Philippopel gaat, +is een zaak van wezenlijk belang voor de Bulgaren. Toen vooral door de +werkzaamheid van den oostenrijkschen baron Hirsch de spoorlijn werd +aangelegd, waren de Bulgaren nog gebogen onder het turksche juk en +eerst nadien hebben ze zich door de welwillende gezindheid der groote +mogendheden en door het verstandige bestuur van den Battenberger en +vorst Ferdinand opgeheven tot een zelfstandigheid, die hen nu tot +het in beslag nemen van den spoorweg heeft geleid. + +Voor ons Europeanen is die spoorweg ook uit toeristisch oogpunt van +belang, want hij voert door een met landschappelijk schoon rijk +gezegend deel van het Balkanschiereiland. Bij Belgrado heeft de +reiziger reeds den drempel van het Oosten betreden, want hoe modern +Belgrado er ook uitziet, onder het oppervlakkige vernis is duidelijk +het Oosten verborgen, en boven de parken en nieuwerwetsche gebouwen +verrijst de oude vesting, zooals de halve maan op de moskeeën staat +naast het kruis op de nieuwere christelijke kerken. + +Doch de spoorweg werkt krachtig tot de beschaving van Servië mee, +en zoo is o. a. ook Nisch thans een stad geworden met breede straten, +waarin de turksche bevolking in de laatste tientallen van jaren zich +heeft teruggetrokken in een klein stadsgedeelte rondom de moskeeën, +en de konak van den pacha wordt nu door den servischen koning bij +zijn bezoeken aan Nisch als residentie gebruikt. + +Het bergland ten zuiden van Nisch is historisch gebied. Daar streden +in de veertiende eeuw de Turken en behaalden hun zegepralen, die +het schiereiland in hun handen deden overgaan; daar ziet men nu de +ruïnen van burchten en kasteelen, kloosters en kapellen. Pirot is het +Servische grensstation, een stadje, waar Serviërs en Bulgaren nog in +1885 vijandig tegenover elkander stonden, want hier overwon vorst +Alexander van Battenberg het servische leger, dat bij den aftocht +het slot in de lucht liet springen. + +Tsaribrod is het bulgaarsche grensstation, gelegen midden in +een wondermooie streek. Vanaf den hoogen Dragomanpas reeds op +bulgaarsch grondgebied, heeft men een verrukkelijk uitzicht op het +Balkanbergland, dat rondom de hoofdstad Sofia zich uitbreidt. De trein +vliegt haast al te vlug door naar Sofia op de door bergreuzen omgeven +hoogvlakte. Langs dezen zelfden weg trok eenmaal keizer Trajanus naar +Sofia, en keizer Constantijn de Groote had er zelfs een tijdlang +zijn residentie. Niemand, die tegenwoordig in Sofia komt en er al +het moderne opmerkt, zou gelooven, dat de geschiedenis van de stad +tot in de eerste jaren na Christus' geboorte opklimt. + +De stad lijkt meer op Omaha of Denver en die als uit den grond +gestampte steden in de Vereenigde Staten, zoo ruim en grootsch is de +aanleg, door den Battenberger ontworpen. Maar de bevolking is daarmee +niet in overeenstemming. In de mooie straten met electrisch licht, +waterleiding en nette trottoirs zou men deftige équipages verwachten, +maar er rijden zware boerenkarren met veevoeder of brandhout, getrokken +door ossen of zwarte buffels. Onder de boomen vóór de moderne café's +zitten geen elegante dames en heeren, maar op de stoelen aan de kleine +tafeltjes hebben stoere Walachen plaats genomen met de broekspijpen +in hooge laarzen en bonten mutsen op de ruwe baardige hoofden. In de +huizen van drie en vier verdiepingen zou men winkels met spiegelruiten +verwachten, waar men de dure waren uit West Europa zou kunnen koopen, +terwijl er daarentegen niet anders dan goedkoope kermisartikelen te +krijgen zijn. Zonder de menschen is Sofia een luxe stad; zonder zijn +huizen is het een slovakisch dorp. + +Men kan zich haast niet voorstellen, dat het tot voor weinig jaren de +hoofdstad was van een groote turksche provincie en dat het 500 jaar +lang zulk een plaats heeft ingenomen. Thans is er van het turksche +en de Turken niets overgebleven; van de 80.000 inwoners zijn niet +meer dan vijfhonderd Turken. + +En binnen hoe korten tijd is al dat turksche verdwenen! Toen generaal +Goerko den 4den Januari als de bevrijder van Bulgarije aan de spits +van de russische overwinnaars er binnen reed, was Sofia nog een +turksche stad. Dadelijk ging men aan het opruimen; duizend huizen +werden verwoest; de moskeeën gesloopt of voor practische doeleinden +ingericht; andere moskeeën, die al vóór den turkschen tijd kerken waren +van de Christenen, werden hergeven aan die leer. Bij vele honderden +verlieten de Turken de stad, en toen in het volgend jaar de nieuwe +vorst, Alexander van Battenberg, zijn intocht hield, was Sofia nog +niet veel beter dan een veld van puinhoopen. Met krachtige energie +heeft de nieuwe regeering de moderne stad in het leven geroepen, +maar het zal nog lang duren, eer de boeren van het groote land in de +voor hen gemaakte lijst passen. De spoorweg en de vrijheid hebben hen +nog weinig veranderd, en elken Vrijdagmorgen kan men zich overtuigen, +hoe weinig ze nog overeenkomen met hun mooie stad. Nog in Juni komen +ze in schaapsvachten gehuld de veemarkt bezoeken met hun producten uit +de rijke en vruchtbare streek. Op die markt kan men zich verbeelden +in een groote roomsche stad in den carnevalstijd te wezen, zoo bont +en verscheiden zijn de kleederdrachten. Er komen dan ook Albaneezen, +Armeniërs, Serviërs, Roemenen, Grieken, en Turken en in grooten +getale Joden en Zigeuners. De Joden, die een tiende deel der bevolking +van Sofia vormen, zijn afstammelingen van de uit Spanje verdrevenen +en spreken tegenwoordig nog een spaansch dialect naast hun joodsche +taal. De Bulgaren zijn traag en missen ondernemingsgeest, en zoo hebben +de Joden den handel aan zich getrokken en zijn er rijk bij geworden. + +De drie duizend Zigeuners zijn sjouwers, paardenkooplui, zadelmakers en +bezembinders, terwijl ze als metselaars wel de helft van de stad hebben +gebouwd en als wasschers wel de helft van alle wasschen bezorgen; maar +daarbij is het een verrassend feit, dat de vrouwen, niet de mannen, +de huizen bouwen, en dat de mannen, niet de vrouwen, de wasch bezorgen. + +De vorstelijke residentie is intusschen het vroegere paleis van +den turkschen wali. En in die buurt vindt men den schouwburg, het +postkantoor, het officierscasino, de gezantschappen en ministeries +en de vergaderzaal van het Sobranje, het Huis van afgevaardigden. + +Na Sofia volgt nog een heerlijk berglandschap, dat de trein doorsnijdt, +om daarna het dal der Maritza te volgen tot voorbij Adrianopel. Bij +Sarambey wisselde vroeger de bulgaarsche spoorwegdienst met den +turkschen, want daar komt de lijn in Oost-Roemelië. Na de hoofdstad +van die provincie, Philippopel, waar de Turken ook geheel door +de Bulgaren verdrongen zijn, wordt het landschap eentonig; langs +Mustapha Pacha en het oude Adrianopel wordt dan eindelijk Stamboel +bereikt door het vlakke land, waar de groote legers werden uitgerust, +die in de 15de en 16de eeuw een groot deel van het christelijke Europa +veroverden. Nog altijd is het Westen bezig, den toen wassenden stroom +van het Turkendom terug te dringen in zijn bedding, die in Azië ligt, +en de oostersche spoorweg is een wapen in dien strijd. + + + +DWARS DOOR HET EILAND BOUGAINVILLE. + +De gouverneur van Duitsch Nieuw-Guinea heeft in Juli 1908 als eerste +blanke te zamen met prof. Dr. Sapper het duitsche eiland Bougainville +van den Salomonsarchipel doorreisd. Het gezelschap trok over het 1500 +meter hooge Kroonprinsgebergte en legde den geheelen afstand van 51 +kilometer dwars over het eiland af in vijf dagen. De zoogdierfauna van +het doorreisde gebied is zeer arm, en ook de vogelwereld leverde minder +verscheidenheid dan op Kaiser Wilhelmsland en Neu-Pommern. De vlakte +aan de oostkust was rijk aan bruikbare houtsoorten. Op de oostkust +van het eiland Bougainville vond men ter hoogte van 600 meter geen +bewoners meer, terwijl op de westkust nog op 900 meter hoogte een +dorp werd aangetroffen. De westelijke helling van het gebergte was +slechts spaarzaam bevolkt, en de bewoners maakten een zwakken en +ziekelijken indruk bij hun zeer afgezonderde leefwijze. Wat de taal +betreft, vonden de onderzoekers, dat er tusschen de bewoners van de +westen die van de oost kust slechts verschil was in dialect. Zonder +vijandelijke ontmoetingen met de inboorlingen kon de expeditie haar +taak ten einde brengen. + + + +ZIN EN ONZIN. + +Wees niet bang, dat men u voor onbeschaafd zal houden, als ge het +onverstaanbare niet begrijpt. Niet iedere duister uitgedrukte onzin +is diepzinnigheid. + + + +GEBOUW VAN HET OFFICIERSCORPS IN BELGRADO. + +De hoofdstad van Servië, Belgrado, ligt tegenwoordig al heel +ongunstig en gevaarlijk in de onrustige tijden, die men op het +Balkanschiereiland doormaakt. De groote vijand, al van tientallen +jaren her, is Oostenrijk, en nu ligt Belgrado onmiddellijk aan +de grens van Oostenrijk-Hongarije, dus op de meest blootgestelde +plaats. Een eilandje in de Donau, dat bij het congres van Berlijn +noch aan Oostenrijk, noch aan Servië is toegewezen, is reeds door +oostenrijksche troepen bezet, en de spanning tusschen de naburen +neemt steeds toe. + +Servië kan het niet zetten, dat Bosnië en Herzegowina nu voor goed +oostenrijksch zouden worden en verlangt een strook lands op de +grenzen van Montenegro als schadeloosstelling, om zich een uitweg +naar zee open te houden door het bevriende Montenegro heen. Ze +blaken van krijgshaftigheid, die Serviërs, en in het gebouw van het +officierscorps, dat wij hier reproduceeren, vindt die geest redenaars +bereid, om hem onder woorden te brengen. De vrienden van kroonprins +George, spreken luide hun grieven uit tegen den nabuur, die ten eigen +bate zich met de zaken van het Balkanschiereiland bemoeit en hun +stamverwanten, de mohammedaansche Bosniërs, die voor een groot deel +Serviërs van oorsprong zijn, maar mir nichts, dir nichts annexeert. + +Het zoo welgeslaagde bezoek van prins George aan het petersburgsche +hof heeft natuurlijk als olie in het vuur gewerkt, en steeds luider +klinken de grieven van Servië. De bewoners der hoofdstad voelen zich +ver van veilig en er is ernstig sprake van, de regeeringsbureaux en +het andere, dat Belgrado tot hoofdstad maakt, te verplaatsen naar +een plek, meer binnenwaarts gelegen. + + + +TIJDING OMTRENT ANDREE? + +Het moet eigenlijk verrassend heeten, dat niet reeds veel eerder hier +of daar berichten zijn opgedoken, dat men op het spoor was gekomen +van het lijk van Andree, of van zijn metgezellen, Strindberg of +Fränkel. Het is immers al elf jaren geleden dat hij met zijn ballon +van Spitsbergen opsteeg poolwaarts en nooit is er iets omtrent hem +vernomen, buiten een enkel bericht over het begin van den tocht, +terwijl zulke verdwijningen gewoonlijk te eeniger tijd op de +verbeelding werken en fantastische verhalen in omloop komen. Thans +heeft Andree's verdwijning dan ook zulk een gevolg gehad. + +Een kapitein, gedeeltelijk van eskimo'schen bloede, heeft even de +wereld in opschudding gebracht met een mededeeling, die hij moet hebben +gedaan aan een deenschen scheepskapitein. Deze, kapitein Storm van +de schoener Juga, heeft door tusschenkomst van Reuter der wereld kond +gedaan, dat kapitein Chalker van het amerikaansche schip, de Pelops, +op een landtocht in het Noorden van Labrador bij kaap Mugford een +eenvoudig kruis heeft gevonden, waarop de naam »Andree« stond. In +den grond onder het kruis lag een lijk en er was een doos met papieren. + +Een ander telegraafbureau, dat eens nader informeerde bij kapitein +Storm, liggend met zijn schip te Valencia, kreeg een bevestiging van de +tijding en kon vaststellen, dat het gevondene op 58 graden N.B. en 62 +graden W.L. zou moeten zijn aangetroffen. Het klinkt al dadelijk hoogst +onwaarschijnlijk, dat de luchtballon een zoo langen weg zou hebben +afgelegd, als de afstand bedraagt tusschen Deneneiland bij Spitsbergen +en Labrador, niet minder liefst dan 22 breedte- en 72 lengtegraden. + +En dan zijn er wonderlijkheden, als bijvoorbeeld, dat de kapitein +vinder de papieren niet zou hebben ingekeken, en niet wou vertellen, +of hij ze had meegenomen; dat hij, naar kapitein Storm zegt, hem vroeg, +hoe de naam Andree werd gespeld en meer dergelijke vreemdheden. + +Het zal wel niet voorbarig wezen, met de zweedsche geleerden +prof. Nathorst, kapitein Nilsson en Dr. Ekholm, allen specialisten +in zake Noordpoolonderzoek, het bericht voor onwaar te houden. + + + +BRITSCH NIEUW GUINEA. + +The Territory of Papua, zoo wordt Britsch Nieuw Guinea, dat deel +van het groote eiland, dat dus niet als het geheele Westen aan ons +en niet als het Noordoosten aan Duitschland behoort, genoemd in de +engelsche ambtelijke bescheiden. Een kaart van het groote gebied is +verschenen in de Septemberaflevering van het Geographical Journal +en geeft een belangwekkend kijkje op den tegenwoordigen stand van +onze kennis van dat deel van het eiland. Voor ons Nederlanders is +dat bijzonder interessant, nu wij zoo ijverig aan het werk zijn, +om over ons deel van Nieuw Guinea het juiste en ware te weten te komen. + +In topografisch opzicht zijn de Engelschen ons, naar het schijnt, +vooruit, want zeer talrijk zijn de reizen geweest van de engelsche +regeeringsambtenaren, zoodat de verdeeling van het centrale gebergte +en die van het rivierennet bekend zijn in het britsche gebied. In de +jaarlijksche rapporten werd telkens over die reizen gehandeld. Van drie +der ambtenaren worden de tochten op de kaart aangegeven, namelijk van +de heeren kapitein F. R. Barton, C. A. W. Monckton en Dr. W. M. Strong. + +Belangrijk waren vooral Monckton's reis in het begin van 1906 van Joma +aan de Tamatakreek, een zijtak van de naar de noordkust vloeiende +Mambare, naar het Albert Edwardgebergte in de hoofdketen en door +het Tsjirimadal terug. De hoogste top van het gebergte is volgens +hem 4035 meter hoog. In 1907 ging Monckton dan dwars door het eiland +ten noorden van het Albert Edwardgebergte, stroomop langs de Waria +en langs de duitsch-engelsche grens, over het gebergte en stroomaf +langs de Lake-kamu. + +Strong heeft veel gereisd ten noordwesten van Port Moresby in het +kustgebied en landwaarts in tot den Mount Yule. De kust is vrij dicht +bevolkt; in de Puraridelta liggen veel groote dorpen met elk 2000 tot +3000 inwoners. Ook is vrij dicht bevolkt het dal der St.-Josephrivier +en het gebied om den Mount Yule; maar elders ligt gewoonlijk tusschen +de bevolking der kust en die van het gebergte een dun bevolkte of +onbewoonde streek. + +Een volksstam, die der Kovio aan den Mount-Yule zijn nog +menscheneters. Hun huizen bestaan ieder uit een lang en smal gebouw, +dat door dwarswanden in verschillende ruimten is verdeeld. Elk der +afdeelingen heeft een eigen ingang en herbergt een familie. + +Het moet voor onze Nieuw Guinea onderzoekers van den laatsten +tijd, Wichmann, Hellwig, Lorentz, Gooszen e. a. interessant wezen, +hun ervaringen en resultaten te vergelijken met die der engelsche +exploreerders. + + + +PLAGIAAT. + +Soms beschuldigen tooneelschrijvers elkaar wederkeerig van plagiaat, +zoodat men niet weet, wie van hen de origineele dief van de stof is. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +EEN UITSTAPJE NAAR DE DIAMANTVELDEN BIJ LÜDERITZBUCHT. + +Lüderitzbucht in Duitsch Zuidwest-Afrika lag nog in diepen slaap, +toen om zes uur in den morgen de duitsche dokter B. Meltzer zich in +de eerste grauwe morgenschemering naar buiten begaf. Hij had het plan +een bezoek te brengen aan de diamantvelden. Er was volkomen stilte +in de lucht, want de wind steekt nooit vóór even voor den middag op, +en alleen van de baai af klonk het eentonige ruischen der nimmermoede +branding. + +De huizen van één verdieping in het plaatsje steken vreemd af tegen +het blauw-groen van de lucht, waar een flauw licht in het Oosten de +plaats der opgaande zon verraadt. De schreden van den dokter knarsten +in het diepe zand, toen hij het station naderde, als men een loodsje +met bedekking van gegolfd plaatijzer zoo mag noemen. Daar heerschte +al veel levendigheid; men hoorde het fluiten en stoomen van een +rangeerende locomotief, het geluid der tegen elkaar stootende buffers +en het roepen der remmers. Op het perron zijn reeds de deelnemers +aan den tocht bijeen; er worden begroetingen gewisseld, lachend en +schertsend wenscht men elkander een goede vondst, waarna de trein +komt en men in de compartimenten klautert. + +Thans bemerkt men weer recht, in Afrika te zijn, want ofschoon de +trein, die de eenige is voor den geheelen dag, voor de reis naar +Keetmanshoop twee dagreizen noodig heeft, heeft men geen kussens +in de wagens, of rijtuigen, waarin men zich eens vertreden kan en +van restauratiewagens is natuurlijk in het geheel geen sprake. Twee +kleine goederenwagens moeten voor alles dienen. De helft van zoo'n +wagen heeft een rondloopende bank; de andere helft is voor de bagage +bestemd. Een balk dwars voor de opengeschoven deuren aan elken kant +moet beletten, dat de reizigers uit den wagen vallen, voilà tout. + +Menschen, die wat ervaring in zake reizen hebben, nemen een vouwstoel +mee of laten zich, als er plaats is, een bed opslaan in een der echte +goederenwagens, waardoor ze voor weinig geld een eigen salonwagen +hebben. Wat wil men meer! Veel vijven en zessen heeft men daarginds +niet, en van eenige voogdijschap, door het treinpersoneel over de +passagiers uitgeoefend, zooals in Europa, is daar geen sprake. Ieder +richt zich zoo gemakkelijk mogelijk in, en of hij 25 of 100 kilo +bagage heeft, dat doet er niets toe. + +Terwijl de trein in wijde bochten de aanzienlijke stijgingen overwint, +heeft de dokter tijd, om, met den kraag in de hoogte en stevig gehuld +in zijn mantel, want het is koud op de hoogte, zijn medereizigers +op te nemen. Het zijn meestal jonge, krachtig gebouwde menschen, +gekleed zooals het doelmatigst is bij het rijden over klippen en door +doornig struikgewas, een breed geranden, slappen hoed, een grijs of +bruin pak van een touwachtige stof, rijbroek en rijlaarzen, en in +de hand de onvermijdelijke zweep van nijlpaardeleer. Er was ook een +dame bij het gezelschap. Tegenover haar zat een jonge Boerenvrouw +met haar man, die naar hun farm teruggaan. Daar ze door een lid +van het zendinggenootschap aan den trein werden gebracht, is het +waarschijnlijk, dat ze den vorigen dag, een Zondag, hebben gebruikt, +om den eeredienst bij te wonen. + +Intusschen is de zon opgegaan en plotseling wordt het warm. De trein +is al aardig hoog geklommen en rijdt nu tusschen woeste klippen, +waartusschen door men met springstoffen voor den weg plaats heeft +moeten maken. Het zuidwestafrikaansche kustlandschap heeft het +eigenaardige, dat de heuvelketens achter elkaar liggen en dat het de +reizigers vermoeit, telkens weer nieuwe heuvels te zien verrijzen, +die alle op elkander gelijken. Zoo gaat het 150 kilometer ver, tot +op het hooge plateau, waar boomen en grassteppen zijn. + +Het reisgezelschap naar de diamantvelden moest te Kolmans Kop +uitstappen bij een loods van gegolfd plaatijzer. De grond is daar +reeds diamanthoudend. Een reusachtige vlakte strekte zich aan +weerskanten van den spoorweg uit, heel in de verte door klippen +afgesloten. Men liep over een vrij vasten bodem, want in den nacht was +er dauw gevallen, waardoor de bovenste laag van het grofkorrelige zand +vochtig was. Tusschen het zand flikkert het van miniem kleine stukjes +diamant, zoo klein, dat men ze niet kan aanvatten. De bovenste lagen +van dit zand bestaan voor het grootste gedeelte uit edele steentjes, +niet grooter dan een speldeknop, topazen, granaten en andere, die +in den loop der jaren door het erdoor gevoerde fijne stof tot hun +tegenwoordige kleinheid zijn afgeslepen. In deze vlakte vindt men +diamanten reeds een duim onder de oppervlakte; als men het zand door +de hand laat vloeien, herkent men terstond het glinsteren van het +kostbare gesteente. + +Hoe het er dieper in den grond uitziet, wie weet het! Een rationeele +boring wordt thans beproefd op enkele aan de spoorwegmaatschappij +behoorende gedeelten; maar men kan niets zekers vernemen over de +resultaten. + +Het gezelschap verspreidde zich, omdat ieder op een hem of haar goed +lijkende plaats ging zoeken, terwijl de dokter met twee metgezellen +verder ging, om een paal en bord in den grond te slaan, waar ze wilden +prospecteeren. Tegen betaling van 63 mark krijgt men namelijk van de +Kolonialgesellschaft het recht, zich een kring van twee kilometer +middellijn uit te zoeken, waar men dan, na opstelling van een +aanwijzing, de zoogenaamde Schürftafel, mag zoeken naar diamanten voor +den duur van een halfjaar. Blijken de gekozen plaatsen voordeelig, dan +moet men voor het exploiteeren van een veld van vijftig vierkante meter +216 mark betalen. Als zij wil, kan echter de maatschappij in plaats van +die som ook wel 2.25 procent eischen van de bruto opbrengst per jaar. + +De onderneming is niet zoo heel eenvoudig. Daar namelijk de plaats van +den paal minstens twee kilometer van dien van een buurman verwijderd +moet zijn, moet er geducht opgepast, om een reeds geschonken +claim niet over het hoofd te zien. De dokter met de twee gezellen +verspreidden zich met een afstand van ongeveer 1 tot 1½ kilometer +en gingen exploreeren. Van tijd tot tijd werd de omgeving eens met +den kijker afgezocht; reeds meende men een geschikte plaats te hebben +ontdekt, daar verkondigt een nauwelijks zichtbare witte vlek ter halver +hoogte op een klip, dat ze reeds over vreemden grond liepen. Dus maar +weer verder. + +Het werd warmer en warmer, en de mantels, de proviand-tasschen en de +paal met bord begonnen zwaar te drukken op de vermoeide leden. Maar +ze wilden niet rusten, eer ten minste de helft van hun taak was +afgeloopen. Daar is weer een veelbelovend dal met grof, blinkend +kiezel en blauwgrijze grond, maar ook al weer in de verte de paal en +het bord! Terwijl het drietal aan het beraadslagen was, of ze deze +of wel die richting zouden inslaan, bemerkten ze in een laagte achter +een paar rotsblokken een tent. Spoedig was men ter plaatse. Het waren +drie Amerikanen, geoefende prospectors, die al in de Kaapkolonie hun +knapheid hebben getoond, en die nu in opdracht van een grondbezitter +uit Lüderitzbucht diens grond onderzochten. + +De manier, waarop men daarbij te werk gaat, is hoogst eenvoudig; +met een houweel wordt de grond losgemaakt, in een groote zeef wordt +die van het fijne zand en stof bevrijd, dan doorgespoeld met water, +dat per muildier uit Lüderitzbucht moet worden aangevoerd, en het +grove kiezel wordt dan op een houten tafel doorzocht. De buit is nog +niet bijzonder groot, ongeveer acht tot twaalf kleine diamanten per +dag, dingetjes van de grootte eener erwt en van zeer verschillenden +vorm en kleur. Enkele zoo regelmatig, alsof ze reeds geslepen waren, +andere kantig en onregelmatig en nog weer andere schijnbaar van een +grooteren diamant afgesprongen. + +Op de vraag van den dokter kwam als antwoord, dat vóór hen alles al +bezet was, en dat alleen aan den overkant van de klippenreeks nog kans +bestond op niet bezette velden. Dus weer vooruit! Na drie kwartier +van moeilijk klimmen was men aan de overzij, en daar was na zorgvuldig +zoeken geen teeken van inbezitneming door anderen te zien. Vlug dus den +eersten paal in den grond geslagen. Die staat er gelukkig. Een blik +op het horloge, half elf, wat op het bord moet worden aangeteekend, +zegt hun echter dadelijk, dat er maar een kwartiertje overschiet voor +het ontbijt, als ze den trein nog willen halen. + +Waar ze stonden, gingen ze languit op den grond liggen, rustten uit +en versterkten zich met broodjes, een koude côtelet, hardgekookte +eieren en een flesch Harzer Sauerbrunnen. Daarna werd de plek met de +omgeving gephotografeerd, opdat geen ongeroepene den paal zou kunnen +verzetten, en verder gaat het met veel lichter bagage langs de reeks +klippen in een wijden boog weer naar het station. + +Op den terugweg werden nog vier andere palen opgesteld. Toen de dokter +bij den laatsten op mechanische wijze het zand tusschen de vingers +liet doorvloeien, terwijl de anderen aan het photografeeren waren, +blonk er plotseling hem iets in de oogen. Hij nam het blinkende +voorwerp voorzichtig eruit en, hoera! het was een diamant. Als een +flinke groote erwt, bijzonder regelmatig, deed de vondst zich voor +en riep bij de begeleiders van den dokter kreten van bewondering op +om de mooie heldere kleur. Dus hadden ze toch nog een vondst op dien +dag! En daarna ging het met versnelden pas terug, want als ze den trein +misten, moest er zeventien kilometer door het zand worden gebaggerd, +en wat dat wil zeggen, weet alleen hij, die in Zuidwest-Afrika of +aan het strand groote tochten te voet heeft gedaan. + +De zon brandde, en de voeten zonken diep in het losse zand, dat +kurkdroog was geworden. Eindelijk, eindelijk kwamen ze over een +kleinen kam en zagen aan het eind der vóór hen liggende vlakte het +kleine stationsgebouw, schijnbaar slechts tien minuten ver. Maar +de lucht is in Zuid-Afrika zoo zuiver, dat men voortdurend de +afstanden onderschat. Nog drie kwartier van moeilijk marcheeren +door het zand was er noodig, eer de heeren het vurig verlangde doel +bereikten. In de schaduw van het gebouwtje lagen reeds de anderen +van het reisgezelschap. Onder de tien menschen werd de conversatie in +niet minder dan drie verschillende talen gevoerd, Duitsch, Engelsch en +Kaap-hollandsch. Er was dien dag niet veel gevonden in tegenstelling +met den vorigen dag, toen bijna ieder deelnemer de een of andere +mooie vondst had gedaan, eenige robijnen en een topaas, zoo groot als +een hazelnoot. Den eenigen diamant had de dokter gevonden. Maar er +waren in de voorafgegane weken in het geheel ongeveer 1200 diamanten +buitgemaakt, en alles doet vermoeden, dat voor het Zuiden van de +kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika een nieuwe bron van inkomsten is +gevonden. Mocht de wensch van dokter Meltzer vervuld worden, dat men +met behulp der regeering tot een rationeele exploitatie overging! + + + +SCHILDERACHTIG HOEKJE IN MOSTAR. + +Mostar is de hoofdstad van Herzegowina en ligt aan de samenvloeiing +van de Hadobolje met de Narenta. Sedert 13 Juli 1878 na het congres van +Berlijn werd de Herzegowina aan Oostenrijk toegewezen onder beperkende +bepalingen, die de Donaumonarchie thans uit den weg heeft geschoven, +nu ze de annexatie heeft afgekondigd. + +Het landje is voor een groot deel woest en onherbergzaam als een +echt Karstlandschap, maar in het Zuiden en met name in de buurt +van Mostar is het vruchtbaar. Daar groeien tabak, wijn, olijven en +maïs. De Herzegowina, die onder turksche heerschappij stond, en het +zuidwestelijkste sandsjak was van het vilajet Bosnië, behoort tot +het stroomgebied van de Narenta of Neretva. De Turken veroverden het +land, waar Wojwoden als onafhankelijke vorsten regeerden, in 1465 en +al vrij spoedig werd Mostar zetel der Sandsjak-beys. + +Ze bouwden er in 1500 reeds de nu nog gebruikte hooge brug over de +Narenta, van waar men een prachtig gezicht op de stad heeft. De rivier +zelf is in haar bovenloop een woeste bergstroom, bruisend door diepe +kloven. Bij de stad gekomen, heeft ze na haar loop door de vlakte +al haar onstuimigheid verloren. Mostar is naar het Noorden verbonden +aan den spoorweg naar de hoofdstad van Bosnië, Serajewo, en naar het +Zuiden aan de lijn naar Metkovic, beide bosnisch-herzegowina'sche +staatssporen. + + + +HYDERABAD VERWOEST. + +Een van die reuzenrampen, als waarvan sommige Oostersche landen het +monopolie schijnen te bezitten, heeft in Britsch-Indië in 't laatst +van September een mooie, groote stad totaal verwoest. Hyderabad even +ten oosten van den Indus aan den spoorweg naar Karatsji gelegen en +hoofdstad van het rijk van den Nizam van Hyderabad, is zoo goed als +geheel van den aardbodem verdwenen door een overstrooming, gevolg +van hevige regens, waardoor een reusachtig waterréservoir zijn inhoud +over de stad uitgoot. + +Het had dertig uren aaneen geregend en het regende nog, toen op +Zondagmorgen, den 27sten September, een meer van zeven mijlen in +omtrek, de Hussein Sangor Tank, zich met donderend geweld stortte in +het dal van het riviertje, de Moesi, waaraan Hyderabad is gelegen. Het +waterbekken bevond zich op een hoogte van dertig voeten boven de stad, +en de enorme massa water breidde zich uit over een oppervlakte van +tien vierkante mijlen. + +Het hospitaal van Afzul Gunj, waar meer dan honderd patiënten +waren opgenomen, stortte in; het oude paleis en de tuinen van den +engelschen Resident leden groote schade. De resident was toevallig +afwezig. De regen hield nog voortdurend aan en bij de overstrooming +was de stad weldra geheel geïsoleerd. Met booten en olifanten werd +het reddingswerk ondernomen te midden der bruisende wateren, opdat +men onder en tusschen het puin der ingestorte wijken nog zooveel +mogelijk levenden zou kunnen te voorschijn brengen. Maar duizenden +en duizenden hebben er den dood gevonden. Vijftien duizend wordt als +cijfer van de slachtoffers genoemd. + +Europeanen en inlandsche ambtenaren ondersteunden de troepen en de +politie van den Nizam bij de reddingstaak. In de buurt van het Afzul +Gunj Hospitaal en den Begum-Bazar was alles als weggevaagd, huizen, +boomen en wegen; er was niets dan puin en water, met lijken en gewonden +ertusschen. Vier groote bruggen waren weggeslagen; de westelijke +voorsteden en de kleine dorpjes in de buurt waren alle verwoest. + +Bij hun bezoek in 1906 hadden de prins en de prinses van Wales den +eersten steen gelegd van het Victoria Zenana-hospitaal, waar bij de +ramp nu personeel en patiënten nauwelijks aan den dood ontkwamen, +door op het hoogste deel van het dak van het hevig beschadigde gebouw +een toevlucht te zoeken. Van daar werden ze met booten gered. + +De naaste toekomst ziet er voor de geteisterde streek donker uit, omdat +pest en hongersnood, twee niet onbekende gruwelen in Voor-Indië, haast +niet kunnen uitblijven na een ramp als deze. Met groote sommen zijn +de britsch-indische regeering en die van den Nizam de noodlijdenden +te hulp gekomen. + + + +DE "NEDERLANDSCHE TOERIST." + +Het tweede nommer, dat in dit jaar 1908 van het blad "De Nederlandsche +Toerist" het licht ziet, is laat komen opdagen, maar zijn uitblijven +heeft een voor het reisbureau niet onaangename reden gehad, namelijk +de groote drukte van reizenden, waardoor op den tijd van het personeel +steeds beslag was gelegd. + +Nu het reisboek dan eens weer ter tafel ligt, vinden we er het +programma in afgedrukt van de reis naar Java, welk plan vroeger ook +reeds afzonderlijk is verspreid. Het is trouwens ook nu geen mosterd +na den maaltijd, want nadat op 27 October een gezelschap dames en +heeren naar ons mooie eiland Java is vertrokken onder geleide van +de heeren Lissone, zijn de plannen al vastgesteld voor de tweede +Javareis, die op 13 April a.s. wordt ondernomen. Voor de som van 2000 +gulden is men uit en thuis; in het midden van den europeeschen zomer +van 1909 arriveert men met het stoomschip Koning Willem I, dat op 19 +Juni Singapore heeft verlaten. + +En hoeveel indrukken is men dan niet rijker geworden, als men met eigen +oogen Java's bergen heeft aanschouwd. De heer prof. J. F. Niermeyer +heeft in het blad van het Reisbureau een inleidend woord voor de +reis geschreven, een vluggen krabbel, om Java als in vogelvlucht te +schetsen, dat eiland, waarvan werkelijk de toeristen van Lissone het +interessantste en mooiste te zien zullen krijgen. + +Verder staat er een aanlokkelijk plan voor de Egyptereis in, die op +Dinsdag 18 Januari 1909 begint. Het is raadzaam, zich daar bijtijds +voor op te geven, want er moeten goede plaatsen op de booten worden +veroverd, en het is vol in treinen en booten in het drukst van het +winterseizoen, dat zoo enorm druk is in Egypte tegenwoordig. Ook daar +is het beste uitgezocht voor de snuggere Nederlanders, die de zon van +het Zuiden gaan zoeken in een tijd van nevel, sneeuw, regen, mist, +ijzel, vuile wegen, snerpende kou, kale bosschen, kleverige straten, +benauwde zalen, slecht trekkende haarden, lastige kachels, en wat +voor verdere liefelijkheden onze winters hebben aan te bieden. Stel +u dan voor zoo'n dag op den Nijl in de geriefelijke booten onder den +zonnigen hemel met de afwisseling van een tochtje per kameel in de +echte woestijn, het zien van de oude prachtwerken der egyptische kunst +en het logeeren in een uiterst comfortabel hotel met velen, die het +nieuwste op de gebieden van mode en sport ten toon spreiden. Deze +reis is er een van veertig dagen, maar een deel van Italië wordt +tevens bereisd. De reissom is 1175 gulden. + +In een aardig geschreven artikel wijst Lissone Jr. erop, hoe men juist +op reis moet gaan, om zijn vaderland in allerlei opzichten beter te +leeren waardeeren, en ten slotte vertelt een der begeleiders van het +gezelschap onder den pseudoniem Gil Blas van een reis naar Spanje op +een manier, die naar het vervolg doet verlangen. + + + +LEVENSFILOSOFIE. + +Er is een scherpzinnige levensfilosofie, die daarin bestaat, over +sommige dingen niet na te denken. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +DE SARASINS OP CEYLON. + +Voor diegenen, die belang stellen in onze Oost en meer bepaald in het +eiland Celebes, zijn de namen van de beide neven Paul en Fritz Sarasin +geen onbekenden. Die beide Zwitsers uit Bazel hebben zes groote +reizen door het eiland gedaan op eigen kosten, en aan hen hebben +de Nederlanders groote verplichtingen voor de kennis van Celebes, +zoowel uit aardrijkskundig als uit zoölogisch en botanisch oogpunt. + +Voordat ze de Celebes-tochten ondernamen, die in 1893 begonnen en +waarvan de laatste in 1902 plaats had, had hun weg hen reeds naar +Ceylon geleid, waar ze veel onderzoekingen deden o.a. over het oude +volk der Wedda's, waarvan nog enkele overblijfselen op het mooie +engelsche eiland voorkomen. Zooals ze over Ceylon een groot werk in +drie deelen in het licht gaven, zoo deden ze dat ook over Celebes; +maar weinig dachten ze, toen ze dat laatste voltooiden, dat het nog +zou worden gevolgd door een aanvullingsdeel, dat toegevoegd zou worden +aan hun Ceylon-arbeid. + +Het gevondene op Celebes staat in direct verband met de verschijning +dezer dagen van »Ergebnisse naturwissenschaftlicher Forschungen +auf Ceylon,« namelijk van een vierde deel, aan het werk toegevoegd +onder den titel »Die Steinzeit auf Ceylon,« Wiesbaden, Kreidel's +Verlag. Toen ze toch bij het volk der Toala's op Zuid-Celebes bewijzen +vonden voor het bestaan van een steentijdperk, dat dit volk moest +hebben doorgemaakt, trof het hen, hoezeer het voor de hand lag, dat +dan ook de Wedda's van Ceylon zulk een periode in hun ontwikkeling +moesten hebben gekend, daar de duidelijke sporen van hun onderlinge +verwantschap aanwezig waren. + +Nu hadden ze reeds in 1885 bij gelegenheid van hun vele tochten door +het laagland van Ceylon hun aandacht aan de daar aanwezige holen +geschonken, maar de sporen van een voorhistorische bevolking waren +niet als zoodanig door hen herkend. Dat was voor een deel, doordat +het onderzoek toen niet stelselmatig genoeg plaats had, en ook doordat +het hun aan ervaring ontbrak en ze, verwachtend de steenen bijlen en +messen te vinden, als hun uit Europa's steentijd bekend waren, niet +genoeg aandacht schonken aan de eigenaardige steenen instrumenten, +welke de Wedda's in hun oerperiode moeten hebben gebruikt. + +Een hernieuwd onderzoek, verleden jaar ingesteld, heeft hun de +bewijzen gegeven voor het bestaan van een steentijdperk der Wedda's, +voor hun autochthonie op Ceylon, zoodat nu wel niet weer de bewering +zal opduiken in de litteratuur, dat de Wedda's resten zouden zijn van +een indisch kultuurvolk, namelijk van de Singhaleezen, een bewering, +die de Sarasins ook reeds in hun vroeger verschenen werk over het +eiland hadden bestreden met kracht van velerlei argumenten. In +het Nilgalagebied in het oostelijke laagland van Ceylon hebben de +reizigers vondsten gedaan in holen, waardoor onmiskenbaar gebleken +is, dat de oude bewoners van die streek zich bedienden van steenen +gereedschap, messen, priemen en schrappers, zelfs kleine steenen +hamertjes, waarmee splinters van de groote steenen werden afgeslagen. + +Het tevoren gedane onderzoek van de grotten der Toala's in Lamontjong +op Celebes had hun oogen voor de beteekenis van die voorwerpen +geopend. Ze lagen onder de aarde, waarin de overblijfselen uit den +singhaleeschen tijd werden aangetroffen. Door de ontdekking van een +vóórsinghalesische steenperiode hebben zij dus uitgemaakt, dat de +Wedda's geen Singhaleezen waren, maar een autochthoon volk, want in +de holen van het Weddaland werden de bedoelde voorwerpen gevonden. + +Zij zijn op tien groote en prachtig uitgevoerde platen opgenomen in +het nu verschenen werk, dat het onderzoek en zijn uitkomsten in het +algemeen beschrijft, dan de kunstvoorwerpen van been, schelp en hout +en de overblijfselen van dieren planten en menschen. + +Als men leest, dat de voorwerpen in holen werden ontdekt, dan +moet men daarbij niet denken aan diep in de aarde verscholen +schuilplaatsen. Daar op Ceylon de kalksteenformatie ontbreekt, +vindt men er niet de stevige, in de diepte voerende holen, die eigen +zijn aan die steensoort. De juiste benaming voor die vindplaatsen +in het ceylonsche gneissgebied zou eigenlijk moeten zijn afdaken, +»abris sous roche.« Rotshuizen of galgé is de inlandsche naam, van +gala, dat is steen of rots, en gé, dat beteekent hut of huis. Die +rotshuizen ontstaan, doordat van de bergen neergekomen gneissplaten +en gneissblokken zoo op den grond liggen, dat een naar achteren met +een hoek toeloopend afdak ontstaat, of wel doordat twee zulke blokken +van boven naar elkander overbuigen, waardoor een tentachtige ruimte +in het leven wordt geroepen; door erosie en verweering van het gneiss +kunnen natuurlijk ook zulke bewoonbare ruimten zijn ontstaan. Zulke +schuilplaatsen zijn er op Ceylon in zeer groot aantal, sommige geworden +tot groote, veel meters hooge, breede en diepe koepels. Het lag voor +de hand, daar naar resten uit vroegere tijdperken te zoeken, daar ook +nog tegenwoordig de Wedda's dikwijls van die natuurlijke rotshuizen +gebruik maken. + + + +RIJKER DAN VELEN DACHTEN. + +Dat zijn wij in zake musea, waar ethnographica worden aangetroffen, +voorwerpen, die uit volkenkundig oogpunt belangrijk zijn en +uit verschillende einden der wereld zijn bijeengebracht. Immers +weinigen zullen hebben vermoed, dat er alleen in ons land wel een +veertiental verzamelingen zijn, waar ethnographisch materiaal van +onzen Oost-Indischen Archipel wordt bewaard. Toch is dat het geval, +en wij laten hier achtereenvolgens de namen der veertien grootere en +kleinere verzamelingen volgen. + +Het zijn vooreerst het leidsche Ethnographische Museum; het Museum voor +land- en volkenkunde in Rotterdam en de Ethnografische verzameling in +de Diergaarde aldaar; de collectie voorwerpen uit Oost-Indië in Artis +en de verzameling uit de laatste parijsche tentoonstelling, beide te +Amsterdam; de verzameling der voormalige Indische Instelling, te Delft; +het Koloniaal Museum, te Haarlem; de collectie van den heer Van der +Meulen, te Bergum; de verzameling in het Geschiedkundig Overijselsch +Museum; de collecties van den hoofdcursus, te Kampen en die van de +Theologische School, aldaar; het museum in het Missiehuis van het +H. Hart, te Tilburg; de wapencollectie op Bronbeek; de verzameling +van het R. K. Gymnasium en H. B. school te Nijmegen. Dat zijn er goed +geteld, veertien. + +Iemand, die uit Berlijn aan de N. R. C. schrijft, gaf dit lijstje +en maakt de opmerking, dat er op de kleintjes moet gelet, want +dat er bij dit alles meer belangrijks is, dan men vermoedt. Tal van +wetenschappelijke verrassingen, onbeschreven nieuws, merkwaardigheden +op textiel gebied, mooie proeven van sierkunst wachten hem, die +zich de moeite geeft, de kleinere verzamelingen in ons land te gaan +onderzoeken. En volgens dien schrijver is het goed, het oog gericht +te houden op die kleinere collecties, omdat de grootere alle aan +gebrek aan ruimte lijden en niet zelden hun schatten bij gebrek +aan gelegenheid, om ze te vertoonen, achterbaks houden in kisten en +ontoegankelijke laden of geheele zalen als pakkamers gesloten moeten +houden. Hij heeft deze ervaring dezer dagen opgedaan in het groote +Museum voor Land- en Volkenkunde te Berlijn, dat nu, na 22 jaar, veel +te klein is geworden, zooveel, dat het haast niet te gelooven is, +zoodat het dan ook door een nieuw gebouw zal worden vervangen. + +In de overvolle zalen kan men den weg bijna niet vinden; de geheele +derde verdieping is voor het publiek gesloten, en de tweede verdieping +staat veel te vol. Dat alles zal beter worden in de toekomst, die +aan het nieuwe gebouw zal behooren, maar voor hoe lang zal dat betere +gelden? De ruimte is, men zou zeggen, uit den aard der zaak altijd te +gering, want er komt steeds bij en er gaat zoo goed als niets af. Op +dit oogenblik reizen nog zes personen voor het Museum, om in Oost en +West uitsluitend voor die instelling te verzamelen. + +In kleinere musea zullen de voorwerpen beter tot hun recht kunnen +komen, en men zal het materiaal beter kunnen beheerschen, al blijven +er natuurlijk altijd onmiskenbare lichtzijden verbonden aan de groote +inrichtingen, waar niet al te veel aan ontbreekt. + + + +DE JONGSTE AFLEVERING TIJDSCHR. AARD. GEN. + +De laatste van de zes afleveringen van het Tijdschrift van het +Aardrijkskundig Genootschap is in het laatst van November weer als +lijvig boekdeel verschenen. Het bevat veel belangwekkends, veel +ook van zuiver wetenschappelijken aard, dat voor onze lezers te +speciaal is. Misschien stellen ze er belang in, te vernemen, dat het +secretariaat van de redactie, dat de heer Rouffaer, na het twee en een +half jaar te hebben bekleed, neerlegt, om zijn groote wetenschappelijke +reis door Indië te ondernemen, aanvaard is door den heer J. J. Staal, +te 's-Gravenhage, oud-kolonel der Genie O. I. L. + +In zijn afscheidswoord onthult de heer Rouffaer een feit, waarvan zeer +velen met belangstelling kennis zullen nemen, namelijk, dat onder de +medewerkers aan het Tijdschrift Dr. Easton, de hoofdredacteur van het +Nieuws van den Dag, zulk een voorname plaats bekleedt. De nu afgetreden +secretaris zegt, dat hij erkentelijk is aan het Huishoudelijk Bestuur +en het Bestuur in het algemeen, »wier vergaderingen bij te wonen mij +steeds een opwekking was en een prikkel«, en aan de verschillende +medewerkers van het Tijdschrift zeer bepaaldelijk aan die twee, die +voortdurend, zonder dat één aflevering voorbij kon gaan, medehielpen +aan zijn geregelde goede geboorte, den anoniemen hoofdbewerker van onze +rubriek Aardrijkskundig Nieuws, Dr. Easton en onzen voortreffelijken +kaartenmaker, den heer Craandijk.« Nu is dus opgehelderd, wie het +altijd interessante, actueele en prettig geschreven Aardrijkskundig +Nieuws redigeert, een raadsel minder voor ons in de wereld. Moge de +schrijver nog jaren lang aan deze taak blijven werken! + +Ook verklapt de aftredende secretaris bij het scheiden van de markt, +dat in 1913 het veertigjarig bestaan van het Genootschap feestelijk +zal worden herdacht. Twee der stichters, Dr. H. F. R. Hubrecht en +prof. Dr. C. M. Kan, zijn nog in leven en zonder twijfel zal aan hen +rechtmatige hulde worden gebracht. Met de leeraren A. van Otterloo en +N. W. Posthumus deden ze den oproep aan belangstellenden, die leidde +tot de oprichting van het »Aardrijkskundig Genootschap« in Juni 1873. + + + +VOLKSTYPEN UIT BOSNIË EN HERZEGOWINA. + +Aan den kant van den weg zit de oude vioolspeler, de guzlar. De bard +met het grijze haar is blind; hij ziet de hem omringende wereld niet, +maar des te klaarder schouwt zijn geest in het verleden, in den ouden +tijd, toen men anders en vuriger liefhad en toen men ook anders, vrijer +en romantischer leefde. Hij laat den strijkstok over de eenige snaar +van de viool, zijn guzla, gaan, het eenvoudige, met een dierenhuid +bespannen instrument ... en de tonen doen oud en jong toesnellen. + +Wat zingt de gebaarde zanger? Hij zingt over het oude Bosnië van +vóór de occupatie. Hoe was het toen? Het ging er eigenaardig woest +toe! Geen stoomros snoof door de dalen; er waren geen wegen, waar een +wagen over kon rijden; alleen rijpaden slingerden zich over de bergen +en door de dalen. Tot aan de tanden gewapend moesten de kooplieden +wezen, want in bosschen en kloven loerden de heiducken, de roovers, +die in de bosnische bergen even goed gedijden als de roofvogels in +hun ontoegankelijke nesten. Toen waren er avonturen te beleven; de +strijd riep helden op, en over hen zingt de guzlar. Hij laat er ook +andere melodieën doorheen klinken, liederen over liefde's lust en leed, +over bruidroof en ontvoering, als toenmaals zooveel voorkwamen. + +Kleurrijk schildert de bard het alles, de roodwangige meisjes in haar +bonte dracht, haar rokken en lijfjes vol kleurige, met goud doorweven +versierselen, de overmoedige fez op het hoofd, getooid met zilveren +munten en echte gouden dukaten. Hij schildert den trotschen beg, den +bosnischen feudalen grondbezitter, die aan honderd kmeten of boeren +zijn landerijen heeft verpacht en zorgeloos leeft van de tretina, +dat is het derde van den oogst. Op een rijk getuigd paard rijdt hij +zelfbewust door het land. + +De oude zwijgt, en de guzla klinkt klagend, zacht... en als de +herfstbladeren in den wind verstrooien zich de hoorders. Troost +u, gij blinde zanger! Er is nog wel wat van de oude heerlijkheid +in Bosnië over, nog veel, zoowel daar als in de Herzegowina. De +beschaving heeft er een luisterrijken intocht gehouden, dat is waar; +er rollen spoortreinen door het land; er zijn goede rijwegen bergop en +bergaf; in de steden, in Serajewo en Mostar, is wel veel veranderd, +en de christelijke vrouwen en meisjes dragen er westersche kleeren +en een wirwar van bosnische drachten en parijsche mode van gisteren; +maar op het land, daar kan men nog de oude figuren vinden. + +En in het geestesleven der menschen is veel ten goede veranderd. De +scholen hebben niet vruchteloos gewerkt. Al grooter wordt het aantal +flinke, ontwikkelde menschen, mannen en vrouwen, zelfs de Mohammedanen +weten de beschaving te waardeeren. De heiducken zijn uit de bosschen en +bergen verdwenen. Daar zorgen de serdars voor, de dappere gendarmen in +de schitterende nationale dracht. Ja, kooplieden, nijverheidsmenschen +en boeren roemen van harte den nieuwen tijd; maar de oude guzlar +leeft in gedachten in de romantische dagen van de roofridders. + + + +REIZEN MET DE HAMBURG-AMERIKALIJN. + +Het algemeen programma voor de reizen, in 1909 te ondernemen door het +Reisbureau van de Hamburg-Amerikalijn, waarin, naar men weet, Carl +Stangen's Reisbureau zich heeft opgelost, is weer verschenen. Behalve +de gewone reizen, die met geringe veranderingen elk jaar terugkeeren, +als die naar het Oosten, Italië, Bosnië en Dalmatië, Algiers en Tunis, +Spanje, Portugal en de Pyreneeën, naar Frankrijk, Engeland, Schotland, +IJsland, naar Scandinavië, Zwitserland, Tirol en het Salzkammergut, +naar Noord-Amerika, Oost-Afrika en rondom de wereld, bevat het ook +een paar nieuwigheden, namelijk een reis naar Voor-Indië en Ceylon van +Januari tot Maart en een winterreis naar Noorwegen voor een bezoek aan +de noorsche sportfeesten in Christiania en Lillehammer van 15 Februari +tot 11 Maart. Ook staan er vier gezelschapsreizen naar Rusland op, +waarvan de laatste in den winter plaats heeft. De bedoelde sportfeesten +trekken jaar op jaar meer vreemdelingen, en hoe dikwijls het reisbureau +ook voorgaat, hier volgt het een reeds bestaande strooming. In de +noorsche hoofdstad hebben de feesten plaats van 23 Februari tot 2 Maart +en in het veel noordelijker gelegen Lillehammer van 4 tot 8 Maart. Er +worden dan hardrijderijen op schaatsen gehouden, verder skirennen, +ook wedstrijden op ski, waarbij de loopers zich door paarden laten +trekken, en springen op ski over groote afstanden. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +UIT BOSNIË EN ZIJN HOOFDSTAD. + +Bij vroeger vergeleken, is Bosnië in de laatste tientallen jaren +verbazend vooruitgegaan. Gebrek aan wegen en aan spoorwegen sloten het +land als van de overige wereld af. Over de bergen leidden rijpaden, +waar ook de voetganger van gebruik kon maken, maar die voor de +opkomst van handel en verkeer niets beteekenden. Vandaar dat met den +wegenaanleg en later met de spoorwegen de vooruitgang treffend aan den +dag treedt, en dat de hoofdstad, Serajewo, haast onherkenbaar is voor +diengene, die haar bij voorbeeld in een kwarteeuw niet heeft bezocht. + +De turksche huizen, die de overgroote meerderheid vormden en +waartusschen de minarets der talrijke moskeeën hun hoofden opstaken, +zijn langzamerhand door europeesche huizen vervangen. Het in moorschen +stijl opgetrokken raadhuis is een nieuwe schepping evenals de mooie +servische kerk met den hoogen toren onder een koepelvormig dak en de +roomsch-katholieke dom met zijn twee spitse torens. + +Tusschen Mostar, Herzegowina's hoofdstad, en Serajewo vertrekt +dagelijks slechts één trein in beide richtingen, dus is het verkeer +niet groot. Maar de route is eenig mooi. Zoodra men de minarets en +torens van Mostar uit het oog heeft verloren, vernauwt zich het dal der +Narenta, en overal doen de watervallen en de heerlijke berggezichten +aan Zwitserland denken. De straatweg en de spoorweg gaan naast elkaar +voort, zoodat de treinreizigers hun oogen te gast kunnen laten gaan +bij het zien van de schilderachtige kleederdrachten van de bewoners +van dat land met zijn bonte bevolking. + +Noordelijker, naar Serajewo toe, wordt het land vruchtbaarder, +vertoont bouwlanden en groene weiden, en rondom de hoofdstad op haar +vlakte, geheel door prachtig begroeide bergen omgeven, is de natuur +heerlijk mooi. Daarbij is het klimaat door de betrekkelijk hooge +ligging aller aangenaamst. Vruchten en groenten zijn er overvloedig, +en in de turksche bazar trekken de fruitwinkels niet het minst +de aandacht, al verzuimt niemand een bewonderenden blik te slaan +op het fijne koper- en filigraanwerk en op de stoffen, met gouden +zilverdraad doorweven. Midden in den doolhof van straten en stegen, +door den bazar gevormd, verrijst de Husrev-Begmoskee, een kleurig +gebouw met een oude linde ervoor, waaronder een groote fontein voor +de ritueele wasschingen. + +Het kleine ondiepe riviertje, dat door Serajewo stroomt, de Miljacka, +heeft aan zijn oevers de echte ouderwetsche huizen, zoo eigenaardig +gebouwd met het ver vooruitspringende dak, dat uit lange, smalle, +houten dakpannen gemaakt schijnt. De eerste verdieping is aan de +straatzijde voorzien van veel meest getraliede vensters, die een eind +vooruitsteken. Kleurig zien die huizen eruit, soms geel of helderblauw +geverfd. Naast de gesluierde turksche vrouwen trekken ook de servische +de aandacht van den vreemdeling. Zoolang ze ongetrouwd zijn, dragen +ze wijde pofbroeken, die om de enkels sluiten. Het haar dragen ze in +twee vlechten op den rug en een kleine fez bedekt het achterhoofd. De +getrouwde vrouwen dragen ook de kleine fez, maar hebben de donkere +vlechten eromheen gelegd, terwijl ze de pofbroek hebben verwisseld +voor een gewonen rok. + +Langs diezelfde Miljacka met de ouderwetsche huizen loopt intusschen +aan den anderen oever op de naar den oostenrijkschen gouverneur +Appel genoemde Appelkade een electrische tram. Zoo treft in Bosnië +steeds die wonderlijke vermenging van het oude en het nieuwe, van +het oostersche en het westersche. + +Wat de vreemdelingen nooit vergeten, is het koopen van een +turksch hoofddeksel, een fez, in een of ander van de vele turksche +winkeltjes. Het fatsoeneeren gebeurt ter plaatse. Men ziet het persen +vóór zijn oogen gebeuren, want op een massieven ijzeren vorm, die +het model heeft van een fez, wordt het hoofddeksel geplaatst, en dan +wordt er een verwarmde ijzeren fez over heen geschoven. De turksche +winkelier drukt erop uit al zijn macht en de fez komt keurig gevormd +te voorschijn. Na die behandeling wordt er vliegensvlug een kwast +aan bevestigd, en het hoofddeksel is kant en klaar. + + + +VAN DE ROTTERDAMSCHE LLOYD EN HAAR NIEUWSTE STOOMSCHIP. + +De »Tabanan«, het nieuwste stoomschip van de Rotterdamsche Lloyd, +viert den 19den Maart 1909 haar eersten verjaardag, want op dien datum +van 1908 had Z. K. H. Hendrik, Prins der Nederlanden, het genoegen, +dat mailschip te water te laten op de werven van de Koninklijke +Maatschappij »De Schelde«. + +Op den 12den September aanvaardde het van Rotterdam uit zijn eerste +reis naar Batavia, ving op 12 November de terugreis in de haven van +Tandjong Priok aan en is nu gereed, om den 2den Januari 1909 opnieuw de +reis naar het Oosten te ondernemen. Van het schip in aanbouw, van den +aanblik vóór het te water laten, van dat beslissende oogenblik zelf en +van de doopplechtigheid kan men mooie foto's vinden in het werkje, dat +de Maatschappij heeft uitgegeven ter zake van haar 25-jarig bestaan, +dat ze in Juni van dit jaar mocht vieren. + +Het mailschip overtreft alweer zijn voorgangers in doelmatigheid en +geriefelijkheid en tevens in grootte. Het is lang 414 voet, breed 49 +voet en diep of hol, zooals de opgaaf luidt, 30 voet. De machines +kunnen 4300 P.K. ontwikkelen en geven het schip een snelheid van +14 mijlen in het uur. Er zijn vier ketels met 18 vuren. De eerste +klasse bevindt zich midscheeps en bestaat uit zeer ruime, één- en twee +persoonshutten met te zamen 80 bedden, terwijl op het promenadedek, +ter lengte van 60 meter, zich nog zes hutten bevinden. + +De eetsalon is op het brugdek, de rook- en muzieksalon zijn op het +promenadedek. De muzieksalon, in rotondevorm gebouwd met balustrade, +maakt het mogelijk, dat men van daar den geheelen eetsalon +overziet. Door dezelfde lantaarn ontvangen beide zalen licht en lucht. + +De tweede klasse in de campagne biedt ruimte voor 50 couchettes, +verdeeld over ruime één-, twee- en driepersoonshutten, en heeft +buitendien nog eenige tweepersoonshutten op het promenadedek, waar +zich ook de rooksalon bevindt. + +De vloot van de Rotterdamsche Lloyd bestaat thans uit negen +mailbooten en negen vrachtbooten, alle mailbooten werden gebouwd +door de maatschappij »De Schelde«, te Vlissingen, en de nieuwste +vrachtbooten door de firma Bonn en Mees, te Rotterdam, nadat eerst +de vrachtbooten in Engeland en Duitschland vervaardigd werden. De +grootste uitbreiding en vernieuwing der vloot dateert pas van 1900, +toen men met de »Sindoro« schepen begon te bouwen van veel grooter +afmetingen, waarin de geheele eerste klasse midscheeps werd geplaatst, +terwijl de tweede door verplaatsing van het voor- naar het achterschip +in geriefelijkheid erop vooruitging. Zes nieuwe mailbooten zijn er +sinds 1900 bij gekomen. + +Er is in de afgeloopen kwarteeuw al vrijwat veranderd en verbeterd +in ons verkeer met de koloniën. Vooral door de loyale samenwerking +van onze beide groote maatschappijen, de Rotterdamsche Lloyd en de +Maatschappij Nederland, gevestigd te Amsterdam, hebben we nu dat +practische en geschikte wekelijksche vertrek van een mailboot naar de +Oost. De overeenkomst tusschen de beide instellingen kwam tot stand +in 1885, en daarop volgde in 1892 het mailcontract met de regeering, +waardoor de wekelijksche dienst vastgelegd werd. + +Bij de oprichting der maatschappij, die pas haar zilveren feest +vierde, was ze al in het bezit van zeven schepen voor de Javavaart, +waaronder verscheiden engelsche booten. De firma Willem Ruys en Zonen, +aan wie de directie werd opgedragen, dirigeerde al van 1877 af de +Stoomvaartmaatschappij Rotterdam, die in de nieuwe vennootschap werd +omgezet, en te voren was de naam Ruys verbonden geweest met onze +vaart op Indië, ook reeds met de zeilvaart, want reeds in 1844 had +de heer Wm. Ruys I. D. Zn. zeventien schepen onder zijn beheer. Het +eerste stoomschip der firma, de Ariadne, deed haar eerste indische +reis in dienst der regeering, aan wie het verhuurd was, om deel te +nemen aan de Atjeh-expeditie in 1873. + +In die dagen was de Waterweg nog lang niet, wat hij nu is, maar hij +kan nog altijd worden verbeterd, en van elke verbetering profiteert de +maatschappij, die omdat ze het geregelde verkeer met ons Indië voor de +helft vertegenwoordigt, een levensbelang van Nederland dient, zoodat +het niet anders dan loffelijk kan heeten, haar den weg te effenen. + + + +DIAMANTEN BIJ LÜDERITZBUCHT. + +Over de stemming in de kolonie Duitsch Zuidwest-Afrika naar aanleiding +van de in de buurt van Lüderitzbucht gevonden diamanten schrijft een +kolonist, die er al lange jaren verblijf houdt, de heer F. Geszert +aan de duitsche Kolonialzeitung: »In Lüderitzbucht heerscht thans +een echte diamantkoorts, nu ook voor de ongeloovigsten het voorkomen +van deze edelgesteenten ten duidelijkste is bewezen. Er zijn al +zooveel verwachtingen, gebouwd op mijnen, die exploiteerbaar heetten, +teleurgesteld, en er is al zooveel bedrog gepleegd, waar onkundigen +zijn ingeloopen, dat het aanvankelijk scepticisme volkomen begrijpelijk +is, te meer daar de diamanten hier op andere wijze voorkomen dan +elders in Zuid-Afrika. + +Terwijl bij Kimberley en bij Pretoria de diamanten in den blauwen +grond, dus het vulkanische gesteente, worden aangetroffen, en terwijl +aan de Vaalrivier het alluvium diamanthoudend is, vindt men hier de +waardevolle steenen in het verweeringspuin, dat zich over groote +vlakten uitbreidt in de dalen tusschen de granietbergen, waar het +van afkomstig is. + +Wij leven hier in een bijzonder droog klimaat. Het regenwater doet hier +de bergen niet afslijten, naar dat doet de bijna steeds waaiende wind, +die, zand en kiezel loswoelend, in den loop van tallooze eeuwen uit +het rotsgesteente allerlei vormen heeft geblazen, daar het zachtere +en in lagen aanwezige gesteente werd weggevoerd. In de dalen hoopt +zich het verweeringspuin aan de lijzijde der bergen op, zoodat daar +de meeste diamanten worden gevonden. + +De prospectors hebben zich door de natuur laten leeren en blazen +allereerst door een soort van blaasbalg, niet ongelijk aan een machine, +om het graan te reinigen, het zand uit het kiezel. Dat laatste +komt dan in een handzeef en door een eigenaardig schudden komen de +diamanten onder op het midden van de zeef te liggen. Die wordt dan +omgestulpt, en de even zware granaten wijzen door hun donkere kleur +aan, waar men ook de diamanten heeft te zoeken. Ik heb vaak gezien, +dat bij elke vulling van de handzeef één of meer diamanten met het +pincet te voorschijn werden gebracht. Daar vele kilometers in het +rond de bodem edele steenen bevat, kan men zich een voorstelling van +den aanwezigen rijkdom maken. + +Een zeer gelukkige omstandigheid is, dat deze als waterloos bekende +woestijnstrook rijk is aan grondwater. In de dalen stoot men reeds op +een diepte van drie of vier meters op water, dat voor het wasschen van +het zand uitstekend geschikt is, al is het brak en ziltig. Maar het is +niet onmogelijk, dat men weldra zoet water boort, want hier te lande is +het regel, dat er brak water boven het zoete wordt aangetroffen. Door +watergebrek wordt de ontginning dus niet belemmerd. In Kimberley zelf +moet immers het water ook 15 engelsche mijlen ver en 500 voet hoog +worden opgepompt. + +Er stroomen reeds menschen uit aller heeren landen hier +naar Lüderitzbucht, en men is ijverig in de weer, om de beste +ontginningsmethode te zoeken, zoo mogelijk eene, die elders reeds +doeltreffend is gebleken. Om diefstal te voorkomen, zal waarschijnlijk +ieder koop van een diamant van een inboorling als heling worden +beschouwd. De acties van een paar reeds opgerichte syndicaten zijn +in de laatste dagen verbazend omhooggegaan." + + + +KAPERS OP DE KUST VAN LIBERIA. + +De onafhankelijke negerrepubliek Liberia schijnt meer en meer +iets begeerlijks te worden voor de europeesche kolonizeerende +mogendheden. In de Deutsche Kolonialzeitung van 7 November wordt +er met een zeker leedwezen de aandacht op gevestigd, dat Frankrijk +en Engeland zich wel wat veel met het landje beginnen te bemoeien, +terwijl toch Duitschland er feitelijk het meest moest te zeggen hebben, +omdat het nog het meeste belangen daarginds heeft. + +Dan wordt verteld, dat van de schepen, die de hoofdstad Monrovia +aandoen, in de laatste jaren de duitsche in aantal en tonneninhoud +twee derden vormen. In het jaar 1907 waren het 249 van de 385 tegen +111 engelsche, 13 fransche en 12 spaansche. Van de in het landje +bestaande 19 europeesche firma's zijn 16 duitsch, twee engelsch en +een hollandsch, en wat aan palmolie, copra, caoutchouc, koffie, hout +en ivoor wordt uitgevoerd, kan men meestal terugvinden in de boeken +van de hamburgsche firma's, die er haar kantoren hebben en waarvan +de oudste is de firma C. Woermann, die er sedert 1852 is gevestigd. + +Duitschland heeft niet als Engeland en Frankrijk getracht, +de negerrepubliek door zoogenaamde grensverbeteringen lastig te +vallen, zooals in 1885 en 1887 Engeland heeft gedaan en in 1892 en +1894 Frankrijk, terwijl dat laatste land er ook weer dit jaar een +grenscommissie, (waarin twee Nederlanders, de luitenants Moret en +l'Honoré Naber) aan het werk heeft. + +Thans vreest men in Duitschland, dat de beide westeuropeesche +mogendheden het voorzien hebben op Liberia's onafhankelijkheid. De +Engelschen toch hebben op grond van nieuwere en oudere financiëele +aanspraken de tolregeling in Liberia in handen genomen. Zij hebben +buitendien een engelschen politietroep ingericht, die wat aantal en +bewapening betreft, het zoogenaamde liberiaansche legertje verre +overtreft en waarvoor zelfs aan het strand van Monrovia barakken +worden opgeslagen op kosten der regeering van Liberia. Die politie +is voor het eerst opgetreden als een door de kolonie Sierra Leone en +Liberia in het leven geroepen en onderhouden grenspolitie; maar haar +bevoegdheid werd uitgebreid ook tot de hoofdstad Monrovia. + +Frankrijk heet het dan verder heeft heelemaal geen handel in Liberia; +een fransch bankfiliaal, dat ze er voor eenige jaren stichtten, +moest spoedig bij gebrek aan omzet sluiten. En toch weet Frankrijk +voordeelen te bedingen van de liberiaansche regeering en eischt +de aanstelling van fransche ambtenaren. Dat gaat niet aan, beweert +men van duitschen kant, en de consul, dien Duitschland sinds vijf +jaren in Monrovia heeft, mocht er het ministerie van buitenlandsche +zaken wel eens op wijzen, te meer daar Duitschland of liever de +duitsch-zuidamerikaansche kabelmaatschappij van de liberiaansche +regeering het recht heeft verkregen, met een kabel te landen in +de hoofdstad. Duitschland krijgt daardoor voor de eerste maal op +afrikaanschen grond een kabelaanlegplaats en moet in het belang van +een telegrafische gemeenschap met Togo, Kameroen en Zuidwest-Afrika de +zekerheid hebben, dat geen met dat land rivaliseerende mogendheid in +staat is die verbinding af te snijden of te verstoren op een plaats, +waar Duitschland in economisch opzicht den voorrang toekomt. Het +heeft in het laatste jaar van Liberia voor 1.6 millioen mark aan +goederen betrokken en voor bijna evenveel daarheen uitgevoerd. Dus +mag Duitschland niet toelaten, dat andere staten in zulk een vrij +land, dat onder geen andere heerschappij staat, optreden, als waren +ze heeren en meesters. + + + +EEN MOOIE REIS DOOR INDIË. + +Het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap heeft aan +den secretaris van de Redactie-commissie voor het Tijdschrift, den +heer G. P. Rouffaer, de vereerende opdracht gegeven, een tweejarige +reis te ondernemen, waarvan het totaal der reiskosten op 11000 gulden +wordt geschat, maar die dan ook twee jaren zal duren. Het Genootschap +is bereid, 5000 gulden van de reissom voor haar rekening te nemen, +als de regeering voor het overige zorgt. En aan dien wensch van het +Genootschap schijnt te zullen worden voldaan, want bij de derde nota +van wijzigingen op de begrooting van Nederl. Indië voor 1909 heeft +de minister van koloniën 3000 gulden uitgetrokken ten behoeve eener +ethnologische reis van den heer Rouffaer. De overige 3000 zullen op +de volgende begrooting verschijnen. + +Het zal dus een ethnologische reis zijn en zij zal vooral de +buitenbezittingen betreffen. Zij zal aanvangen met Sumatra, dat +verschillende keeren van de eene naar de andere kust doorkruist +zal worden; dan overgaan op Celebes, de Molukken, enkele punten +van Nieuw-Guinea, den Timorarchipel, de kleine Soenda-eilanden, om +met het bezoeken van enkele gedeelten op Borneo de reis door onze +Nederlandsche bezittingen te sluiten. Dan staan echter nog op het +programma Britsch-Borneo, de Philippijnen, en de Straits Settlements; +evenals te voren in den Timorarchipel Portugeesch Timor niet vergeten +zal worden. + +Het lijkt een grootsch plan, dat wel even de vrees wekt, of hier niet +het qui trop embrasse, mal étreint, zal blijken waar te zijn. Maar +de ontwerpers zullen dien kant der zaak ook wel hebben overwogen, +en men mag aannemen, dat ze na grondig overdenken heil zien in dit +grootsche plan. + +Behalve secretaris van de redactie van het Tijdschrift Aardr. Gen. is +de heer Rouffaer ook adjunct-secretaris van het Koninklijk Instituut +voor taal-, land- en volkenkunde van Ned. Indië en bibliothecaris +der Indische Bibliotheek. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +OOST AZIATISCHE KUNST. + +Dezer dagen werd uit Berlijn aan de Nieuwe Rotterdamsche Courant +geschreven over de beteekenis van de kleinere musea voor volkenkunde +en over de bezwaren, verbonden aan de groote verzamelingen, die uit +den aard der zaak zich steeds uitbreiden, en waar gebrek aan ruimte +bijna altijd storend en belemmerend werkt. Het geschiedde naar +aanleiding van het Berlijnsche Museum voor Volkenkunde, dat onder +den last van de uitgebreidheid zijner collecties sterk gebukt gaat, +en waarvoor op dit oogenblik nog zes wetenschappelijke reizigers in +verre landen bezig zijn aan het bijeenbrengen van wat tehuis behoort +in dat centrum van de wetenschap der ethnologie. + +Een van de reizigers voor het Museum, de heer Adolf Fischer, verhaalt +in de Gartenlaube over zijn vondsten in Oost-Azië, vondsten van antieke +kunst. Het grootste en innigste, dat de kunst in Oost-Azië heeft +voortgebracht, wortelt in den godsdienst, en dus waren het vooral +de kostbaarheden, die met den godsdienst verband hielden, waar hij +zijn aandacht aan had te wijden. Zijn expedities werkten in China, +Japan en Korea, waar de tochten soms onder allerlei gevaren moesten +worden volbracht, want in de drie jaren van de reizen (1905 tot 1908) +was de oorlogsfakkel nu en dan er ontstoken bij krijg of oproer. + +De kunstschatten moesten dikwijls op afgelegen paden worden opgezocht, +vooral in China, dat bij den verwoestenden Taipingopstand schatten van +de grootste waarde heeft zien verloren gaan. Veel provincies werden +verwoest, en de overblijfselen der oude cultuur vielen daarbij als +offers. Als Fischer door verlaten steden en kale landstreken trok, +moest hij denken aan den toestand van Duitschland, zooals ons die +na den dertigjarigen oorlog wordt geschilderd. Het kostbaarste, dat +in de toekomst aan kunstschatten uit China is te verwachten, ligt in +den grond verborgen, waar de stormen, die het land hebben geteisterd, +het niet konden bereiken. Maar voorloopig is daar moeilijk aankomen +aan, want wie het waagt, de rustplaatsen der dooden te verstoren, +haalt zich tegenwoordig nog een doodvonnis op den hals. + +In Korea is het haast net zoo gesteld; ijverzuchtig waken de Japanners, +de nieuwe heeren van het land, ertegen, dat kunstschatten uit de +vroegste perioden van Korea niet aan vreemdelingen in handen vallen, +maar naar Japan verhuizen. Trouwens er is niet veel meer, want in +vroeger eeuwen heeft het land veel geleden onder oorlogsgeweld en het +verarmde Korea deed reeds daarom alleen geen rijken oogst verwachten. + +In Japan staan de zaken anders; daar vindt men musea, keizerlijke +verzamelingen, oneindig rijke kloosters, een historischen adel, die de +schatten van voorvaderlijke tijden trouw behoedt, en een in de laatste +jaren tot macht en aanzien gekomen plutocratie, die door haar geld, +juist als in Europa, de kunst steunt en tot zich trekt. Ofschoon dus +Japan het land is, waar verreweg de meeste kunstwerken uit vroegere +tijden zijn opgestapeld, is het uiterst moeilijk, er iets werkelijk +goeds te krijgen. Het gevaar, bedrogen te worden, is voor wie niet +grondig ingewijd is en degelijke kennis van zaken heeft, buitengewoon +groot. Japan is het land van vervalschers. Op alle kunstterreinen +worden de geraffineerdste nabootsingen met verbazingwekkende handigheid +uitgevoerd, en de Europeaan, die zonder degelijke voorbereiding komt, +laat zich waardelooze dingen in de handen stoppen. + +Het wordt intusschen den vreemdeling in den laatsten tijd +gemakkelijker, ingelicht te worden, als hij de middelen daartoe +niet verwaarloost. Zooals alles in Japan in de laatste vijftien +jaren enorm is vooruitgegaan, zoo is het Museumwezen ook zeer veel +verbeterd. Men heeft nu niet meer alleen het Ujenomuseum in Tokio, +maar ook in Kioto en Nara zijn verzamelingen, waar de heerlijkste +stukken van oud japansche cultuur te zien zijn, en door een herhaald +bezoek aan die musea kan de Europeaan zeer veel leeren, vooral omdat +de kunstvoorwerpen steeds voorzien zijn van uitvoerige bijschriften +in het Engelsch. + +Bezoeken ook aan de klassieke schatten, in de kloosters bewaard, aan +tentoonstellingen van kunstvrienden, aanbevelingen aan bezitters van +belangrijke verzamelingen kunnen van nut zijn, en ten overvloede geven +geïllustreerde prachtwerken met engelschen tekst den belangstellende +al, wat hij noodig heeft te weten, om echt en onecht te onderscheiden. + +Uit de vroegste tijden van het Boeddhisme heeft de heer Fischer +voor zijn Museum een en ander kunnen veroveren van groote waarde, +beelden en schilderijen en fresco's. Zoo is er een beeld van Jizo, +den beschermer der bedrukten uit de dertiende eeuw na Chr., dat in +kleur en in het kenschetsend goudreliëf van den rand van het kleed +herinnert aan Italiaansche meesters uit denzelfden tijd. + +Uit de zevende eeuw na Chr. heeft de verzamelaar een beeld van +den god Enno Gyoya meegebracht, wien de vermoeide pelgrims hun +strooien sandalen offeren, en uit dienzelfden tijd is de demon Myodoki +afkomstig. Van groote historische waarde is de meer dan vier voet hooge +bronzen Kwannonfiguur, de door Borel zoo dichterlijk verheerlijkte +godin der barmhartigheid. + +Een meesterwerk van oud japansche beeldhouwkunst is de door den +beroemden beeldhouwer Joche gemaakte en uit den bloeitijd van 1017 tot +1036 afkomstige Jizo, den beschermer der bedrukten, wiens beeld men +op alle japansche kerkhoven en in de boeddhistische tempels vindt. De +val der plooien van het gewaad is klassiek mooi, en het voetstuk in +den vorm eener lotosbloem is zeer harmonieus van lijn. + +Merkwaardig is nog een reliëf, dat Fischer heeft meegebracht, een +reeks van figuren voorstellend in drie rijen boven elkander. Het +moet het eerste vóórboeddhistische reliëf wezen, dat ooit China +verliet. Er worden tooneelen op voorgesteld uit het leven van een +hoogwaardigheidsbekleeder. Verrassend is de overeenkomst van dit +steenen grafreliëf uit China met oudassyrische en oudbabylonische +dergelijke werken. De steen is geribd, en de voor stellingen liggen +twee centimeter diep. Bij de zeldzaamheid van oude kunstwerken in +China zijn die oude grafreliëfs, die op het eind van de achttiende +eeuw door een toeval (1786) zijn ontdekt en die als heilige relieken +worden bewaard door de Chineezen, van groote waarde. Zij wekken bij de +onderzoekers een reeks van vragen naar aanleiding van de verrassende +overeenkomst der voorstellingen met die op oudbabylonische reliëfs. + +Is het die cultuur geweest, die de oud-chineesche, vóórboeddhistische +beschaving rechtstreeks onder haren invloed kreeg, of ontbreken ons nog +de verbindende leden, die vermoedens tot zekerheid kunnen doen worden? + + + +EEN BOEK OVER KORWARS. + +In de Abhandlungen des königlich zoölogischen und anthropologischen +Museums zu Dresden is als twaalfde deel verschenen een verhandeling +van Dr. Oskar Nuoffer over de kleine houten beeldjes, die de Papoea's +van Nederlandsch Nieuw Guinea hoog waardeeren, omdat zij ze beschouwen +als de woonplaatsen van de zielen van bepaalde afgestorvenen. Onze +lezers hebben ze wel in afbeelding gezien en erover gehoord in den +tekst, waarmee de directeur van het Rotterdamsch Museum voor land- +en volkenkunde de afbeeldingen deed vergezeld gaan. + +De duitsche schrijver vertelt nu alles, wat er van die korwars +bekend is en belooft dat hij later zal behandelen de herkomst van +die beeldjes in verband met dergelijke figuren uit den indischen +Archipel. Aangaande een groep van die beeldjes, die schedelkorwars +worden genoemd, verschilt hij van meening met onzen ethnoloog +Wilken. Er zijn namelijk korwars, waarbij de echte schedel van den +voorvader in het hoofd van het houten beeld is geplaatst. Nuoffer +beschrijft eenige nieuwe schedelkorwars van die soort, die in het +museum te Dresden aanwezig zijn. Talrijk komen ze niet voor, en de +schrijver zegt, binnen welke grenzen men ze vinden kan. Hij is in +tegenstelling van Wilken van oordeel, dat het eenvoudige, alleen uit +hout bestaande beeldje het oorspronkelijke is, waarop eerst later +het gebruik is gevolgd, om den menschenschedel erin te bewaren. + + + +EERST PACIFICEEREN IN DE KAMARA. + +Misschien herinneren onze lezers zich wat wij meedeelden over het werk +der grenscommissie, die in Liberia werkt, om de afbakening tusschen +die republiek en de fransche bezittingen ten Noorden daarvan vast te +stellen. Luitenant Moret houdt de lezers van de Nieuwe Rotterdamsche +Courant van haar vorderingen op de hoogte. De laatste berichten zijn +niet erg rooskleurig. + +De heeren moeten werken in een gebied, dat allerlei bezwaren +meebrengt. Dat Kamaradistrict, waar de Macona doorheen stroomt, +wordt blijkbaar bewoond door die elementen der bevolking, die elders +zich niet wilden of konden schikken in het geregeld, soms europeesch +bestuur. Drie onafhankelijke hoofden, die samengaan in hun leus »het +zwarte werelddeel voor de zwarten«, besturen de landstreek, waar +hun gezag in hoofdzaak op roof en plundering berust. De tegenstand, +dien de met vreedzame bedoelingen komende missie ondervond, bleek +intusschen niet gering en bovendien goed georganiseerd. + +Er moest een kampement tot verdediging worden ingericht, en wat van +dat vrij hoog gelegen punt van de Kamara te zien was, wees op kloeke +plannen tot verzet bij de bevolking. Voor het bestormen van versterkte +dorpen was de expeditie niet ondernomen: men moest topografisch-werk +doen en daarvan was geen sprake bij het aanhoudend gevaar van te worden +overvallen en het krijgszuchtig geschreeuw, dat de inboorlingen bij +verschillende ontmoetingen aanhieven. + +Zij lieten het daar niet bij; alle drie groepen, waarin de missie zich +had gesplitst, hadden aanvallen te verduren en de 40 tirailleurs van +elke groep moesten van de wapens gebruik maken. Bij een dorp, dat men +moest passeeren, werden verscheiden versperringen genomen, en in een +gevecht, dat op 8 September werd geleverd en vier uren duurde, kreeg +een afdeeling der expeditie negen gewonden, gelukkig niet ernstig. Uit +alles bleek, dat men er niet met het werk kon voortgaan en nadat een +poging van de vereenigde groepen, om met de Kamaranen te onderhandelen +en hen tot vrijwillige onderwerping te bewegen, niets had uitgewerkt, +besloot men terug te trekken en elders de grensregelingswerkzaamheden +te vervolgen, terwijl in de Kamara gewacht moest worden op voorafgaande +pacificatie door fransche militairen. + + + +DE MENSCHEN VAN HET NIJLDAL. + +Het anthropologisch onderzoek, dat zoo ijverig in Egypte wordt +voortgezet, heeft een punt van bespreking uitgemaakt op de +jaarvergadering der British Association, waar professor Elliot Smith +mededeelde, dat de oudste vondsten van menschelijke overblijfselen +in het Nijldal, als men ze vergelijkt met later-vondsten en met +de lichamelijke gesteldheid van de tegenwoordige Egyptenaren, +uitwijzen, hoe Egypte en Nubië in de oudste tijden door een en +hetzelfde ras werden bewoond, en dat dit ras zich in Egypte met geen +of slechts zeer geringe veranderingen in de lichaamskenmerken door +de geheele tusschenliggende periode van zes duizend jaren tot op den +tegenwoordigen tijd heeft gehandhaafd. + +Het ras was, als nog tegenwoordig, klein van gestalte; in alle +tijden van zijn geschiedenis bedroeg de gemiddelde grootte der +mannen niet meer dan 1.60 meter; het haar was donkerbruin of zwart, +in den regel gegolfd, maar niet wollig of eenigszins op dat van negers +gelijkend. Het hoofd was lang en smal, met een groot achterhoofd. Over +het geheel vertoonden ze dezelfde kenmerken als de meerderheid der +aan de kusten der Middellandsche Zee wonende volken. + +Merkwaardig is het, hoe gering de vermenging met de negers steeds moet +zijn geweest, vooral als men bedenkt, dat het egyptische volk van de +oudste historische tijden af aan het gebied der negers heeft gegrensd. + + + +EEN VROEGERE CATASTROFE IN MESSINA. + +Op een der beruchte seismische lijnen, die in de buurt der zeeën langs +de kusten van sommige landen zijn te vinden, en waartoe o.a. de kusten +van Oost-Azië en de gordel van eilanden van Sumatra tot Timor behooren, +ligt ook dat Zuiden van Italië, dat op 28 December zoo gruwelijk is +geteisterd. Vesuvius, Stromboli en Etna liggen in die lijn; Messina +en Reggio en de omgeving van die plaatsen maken er met de straat van +Messina deel van uit. + +Waarom mijdt de menschheid dan die plekken niet? Waarom bouwt ze er +telkens weer haar woonsteden? Wie zal het zeggen? De voordeelen, +die ze bieden uit andere oogpunten, moeten zeker opwegen tegen +het altijd dreigende, maar slechts zelden tot uitbarsting komende +gevaar. Uitstekende havens en vruchtbare bodem zijn in het geval van +de plaatsen aan de straat van Messina de aantrekkelijkheden. Kon de +wetenschap de woelingen in den grond, de instortingen of uitbarstingen +voorspellen, dan zou er weinig tegen zijn te zeggen, maar thans lijkt +het wel roekeloos, steden te bouwen op plekken, die al zooveel hebben +doorstaan. + +De mooie stad Messina zal naar alle waarschijnlijkheid schooner dan +te voren uit haar asch verrijzen, zooals San Francisco nu bezig is +zich te herstellen, en latere geschiedschrijvers zullen van de ramp +van 1908 vertellen, die het lustoord teisterde, dat op puinhoopen is +verrezen, zooals wij de reizigers, die vóór de ramp Messina bezochten, +hooren verhalen van wat de stad in Februari 1783 had te doorstaan. + +Zoo schilderde onlangs Gaston Vuillier die gebeurtenis, die 340 +steden, dorpen en gehuchten op Sicilië en Calabrië vernielde en +onder de puinhoopen 50.000 menschen begroef. De cijfers van de in +deze dagen te Messina en de siciliaansche kustdorpen, te Reggio, te +Palmi en in de andere calabrische plaatsen omgekomenen zijn veel en +veel grooter. Dat is niet te verwonderen, want in één en een kwart +eeuw, die sedert verliepen, is de bevolking van Zuid-Italië ondanks +de landverhuizing naar Amerika en naar Zuid-Amerika toch aanmerkelijk +toegenomen en vooral heeft ze zich meer in middelpunten van bewoning +opgehoopt, zoodat in de steden en dorpen, nu daar de schudding het +hevigst was, tegelijk veel grooter aantallen slachtoffers vielen. + +»Na de ramp,« schrijft Gaston Vuillier, »kenmerkten rouw en eenzaamheid +en droeve verlatenheid de plek, waar Messina had gestaan, want in de +stad bleef niet één steen op den anderen. Den 5den Februari 1783 bij +een zwaar bewolkten hemel werd een onderaardsch gerommel merkbaar, en +plotseling tegen den middag schudde de grond met hevige schokken. De +verschrikte bevolking nam de vlucht, toen twee loodkleurige wolken +een waren zondvloed deden losbarsten. + +Altijddoor schudde en trilde de bodem; zwaveldampen stegen op, +plotseling ontstonden spleten in de aarde; meteoorsteenen vlogen +door de lucht, en de golven der zee rezen hoog en sloegen tegen de +bevende muren der stad. Tegen den avond werden de schokken minder +hevig, en de meeste menschen keerden naar de stad terug. Zij zochten +een schuilplaats in de voor een deel verwoeste woningen, toen tegen +middernacht nieuwe schokken alles omverwierpen, wat de eerste hadden +doen wankelen, en er ontstond een brand, die zeven dagen achtereen +aanhield. + +De lucht was bijna geheel zwart, en zware dampen dreven over de stad, +terwijl een aanhoudend gerommel in den grond zich deed hooren, en uit +groote, plotseling geopende spleten allerlei gassen opstegen. Messina +was niet meer dan een hoop ruïnen. Twee wijken slechts waren +blijven staan van de groote stad. Het paleis van den onderkoning, de +kathedraal, het aarts-bisschoppelijk paleis, de kerken en kloosters, +het douanekantoor en het ziekenhuis, alles was weggevaagd.« + +Hoeveel overeenkomst met wat er nu is gebeurd! Vijfmaal vijf-en-twintig +jaren na de aardbeving, die boven werd beschreven, heeft zich de +catastrofe in nog veel heviger mate herhaald. Men wil thans eerder +een einde aan de branden maken, door wat er nog van de stad is +overgebleven, plat te schieten en dus sneller table rase te maken +en vlugger paal en perk te stellen aan de gevaren, die uit het +duizendvoudige graf voor de omgeving voortvloeien. + + + +HULDE AAN AFRIKA-ONTDEKKERS. + +Op 14 December heeft te Londen een feestvergadering plaats gehad +van de Royal Geographical Society ter herdenking van Speke, die +vijftig jaren geleden voor het eerst aan het Victoria Nyanza kwam en +daardoor de ontdekker werd van dat meer en het groote afrikaansche +merengebied. Het was een interessante bijeenkomst, niet alleen door +de feestrede, die gehouden werd door Sir William Garstin, wiens +ingenieurswerk in Egypte en wiens pioniersarbeid daar hem terecht +beroemd hebben gemaakt, maar ook doordat men er had bijeengebracht +allerlei relieken, kaarten en portretten die op de helden van het +Afrika-onderzoek betrekking hadden, en zoo waren aan de orde al +die mannen van de exploratie van Midden-Afrika, Speke zelf, Burton, +James Grant, Samuel Baker, Stanley, Emin Pacha e.a. + +Het rijtje zal later nog met reizigers, die de toekomst brengen zal, +kunnen worden aangevuld, (trouwens naast de Engelschen hebben ook +andere naties wel meegedaan aan het bedoelde onderzoek) want men is +er nog lang niet gereed met opmeten en in kaart brengen en er zijn +ook nog volkomen onbekende streken. Daar liggen oostelijk van de +Bahr-el-Gazal tusschen de Sobat en de Latoeka-bergen nog onbekende +gebieden. Van twee belangrijke zijrivieren van den Blauwen Nijl, de +Didessa en de Jaboes, weet men nog weinig. En niemand heeft nog den +Blauwen Nijl tot het punt, waar hij het Tsana-meer verlaat, gevolgd. + +Dan ontbreekt nog steeds een nauwkeurige opmeting en inkaartbrenging +van de Albert Nyanza. + +Wat den Witten Nijl betreft; het meest urgente probleem, dat met die +rivier verband houdt is: een middel te vinden om het verlies van water +in de waterplant-versperringen, door welke zij stroomt te voorkomen. + +Het middel daartoe is nog geenszins gevonden en de opruiming van +dien dichten warwinkel van waterplanten, de studd, zal nog heel wat +hoofdbrekens kosten. + + + +EEN AMERIKAANSCH POMPEJI + +In den staat Arizona is men aan het doen van opgravingen, om er +groote ruïnen bloot te leggen. Te Casa Grande bij de stad Florence +moet in veel vroeger tijden een stad hebben gestaan met gebouwen +van aanzienlijke afmetingen. Er moeten grondslagen zijn ontdekt van +paleizen ter lengte van bij de 60 meter breed, die elf vertrekken +bevatten, om een binnenplein gelegen. In een der kamers staat een +zetel, dien de Indianen uit de streek den stoel van Montezuma noemen, +wat nog niet zoo heel veel wil zeggen, aangezien zulk een stoel peet +is geweest voor velerlei zetels. + +Het wetenschappelijk Genootschap, het Smithsonian Institute te +Washington, toont levendige belangstelling in de opgravingen, maakt +er melding van in zijn jaarrapport en heeft op zich genomen, een +deel der ruïnen over te laten brengen naar Washington, om daar te +laten reconstrueeren. + + + +SJI-TOCHT VAN EEN NEDERLANDER. + +Op den eersten Kerstdag heeft baron D. B. Th. van Heemstra uit +Deventer een mooien triomf behaald als beoefenaar der bergsport. Hij +heeft den Wildstrubel bij Kandersteg aan de Kander in 't Berner +Oberland op sneeuwschoenen bestegen onder geleide van drie gidsen +uit Kandersteg. Aan den voet van den Gemmi begon de tocht en in acht +uren werd van het hôtel Schwarzenbach af de top bereikt. De heer +H. Schellenbaum uit Londen nam ook aan de sji-expeditie deel. Het +was de eerste maal, dat de beklimming dezen winter plaats had. + +Eere den moedigen bergbeklimmer, die, uit het land der vlakten komend, +de bergen zoo ver moet zoeken! + + + +KUNST. + +Niemand is een groot schilder, omdat hij slecht teekent. + + + +EEN DROEVIG STERFGEVAL. + +Diep tragisch is de plotselinge dood van den te Utrecht door +gasverstikking om het leven gekomen jongen dokter, J. E. Tehupeiory. +Hij was nog maar 26 jaar, en hij heeft reeds zooveel gewerkt, +terwijl er nog zoo groote verwachtingen op zijn leven mochten +worden gebouwd! Want hij was een baanbreker, een wegbereider voor +groepen menschen, voor wie de goede voorbeelden nog weinige zijn en +die aanmoediging noodig hebben, om in de wereld de plaats te leeren +innemen, die hun toekomt door karaktereigenschappen en geestelijke +gaven. + +De inlanders in onze Oost leven op uit hun eeuwenlange verdooving +en het blijkt meer en meer, dat hun achterlijkheid niet inhaerent +is aan hun wezen, maar dat hen een schoone toekomst wacht, als ze +de ontwikkeling en het onderwijs krijgen, die al zoo lang aan de +blanke rassen zijn gegeven. Van het ontwaken der Javanen getuigt de +oprichting van den Bond van Javanen Boedi Oetomo, die wel verdient, dat +wij er hier in Nederland belang in gaan stellen en hem steunen, waar +het kan. Want langs dien weg van zelfwerkzaamheid voor de inlanders +ligt de way-out uit het vele verkeerde, dat al zoo lang reden tot +klagen heeft gegeven aan menschen, die ons Indië kennen en de wijze, +waarop ons regeeringsbeleid er werkt. + +Tehupeiory was geen lid van Boedi Oetomo, want daar kunnen enkel +Javanen aan deelnemen, terwijl hij een Ambonees is, zoon van het +kloeke volk, dat ons altijd zulke uitstekende, trouwe soldaten heeft +geleverd. Zijn zin voor studie kwam al vroeg aan den dag, en de zending +heeft al lang genoeg op Ambon gewerkt, om te maken, dat hij in zijn +kinderjaren leeren kon. Als jongeling werd hij naar Weltevreden +gezonden ter Dokter-djawaschool en was er geregeld Nr. 1 van zijn +studieklasse. In schrijven heeft hij altijd veel behagen geschept, en +toen hem achtereenvolgens de leiding van een paar maleische couranten +werd toevertrouwd, was dat juist een kolfje naar zijn hand. + +In 1902 verliet hij als Nr. 1 de inlandsche artsenschool, en zijn twee +jaren jongere broer was Nr. 2. Beiden deden in de week vóór Kerstmis +j.l. het artsexamen in Amsterdam. + +J. E. Tehupeiory had in Indië al gepraktizeerd, eer hij naar Europa +kwam, om een nederlandsch diploma te veroveren. In Meester Cornelis +had hij een flinke praktijk, ook bij europeesche families, maar +toch verliet hij die gaarne voor de vereerende regeeringsopdracht, +om in 1903 als medicus deel te nemen aan de expeditie onder +controleur Van Walcheren naar de Boven Mahakam op het voetspoor +van Dr. Nieuwenhuis. In zijn boek »Onder de Dajaks" vertelt hij van +den tocht. + +Daarna volgde de tijd van zijn studie in Amsterdam, waar hij met +zijn broer en zuster studeerde, de laatste zich voorbereidend voor +apothekeres. Bij de studenten waren de beide Amboneezen zeer gezien +en in verschillende besturen van vereenigingen onder het corps hadden +ze zitting. Het groote publiek hoorde nu en dan van de prestaties +van Tehupeiory, die nu gestorven is, o.a. toen hij te Leiden op het +laatste Taal- en Letterkundig Congres heeft gesproken over het hem +zoozeer ter harte gaande onderwerp, de toekomst der inlanders en de +verhouding der blanke westerlingen tot de bruine broeders. + +Dan vernamen we, dat hij ook voor het Koloniaal Museum optrad +te Haarlem, waar hij een boeiende beschrijving gaf van zijn +Borneo-reis. Zuid-Nederland begon ook belang in hem te stellen, en als +niet de dood hem nu zoo wreed had weggerukt, zou hij spreekbeurten +hebben vervuld in verschillende belgische steden, waar men hem had +uitgenoodigd. Met zijn pas behaald artsdiploma zou hij zeker zijn +wensch, om als officier van gezondheid in dienst te mogen treden, +hebben vervuld gezien. Helaas, dat de sluiting van een hoofdkraan +van het gas in een hôtel, waar men zich niet had overtuigd, dat ieder +bekend was met de gewoonte, om in den nacht die kraan te sluiten, hem, +die het licht blijkbaar had willen laten branden, een vroegtijdigen +dood moest brengen! + +Bij zijn begrafenis te Utrecht sprak Mr. C. Th. van Deventer een +woord van hulde en waardeering voor den gestorvene. Vrienden uit +het studentenleven eerden zijn nagedachtenis door een warm woord aan +zijn groeve te doen hooren en de heer Mr. Abendanon, oud directeur van +onderwijs in Indië, schetste zijn jong en werkzaam leven. Een bloemstuk +van het Amsterdamsch studentencorps werd op het graf gelegd. Treffend +was nog het woord, gesproken door een Batak, de heer Soeripada, +die te Leiden studeert en die erop wees, hoe de zonen van Insulinde, +die naar Nederland komen, in hem, in Tehupeiory, hun trots en glorie +stelden. De broer van den overledene dankte ook namens zijn moeder +voor de belangstelling, en het leed om het verlies werd ook nog +aan het graf vertolkt door een broeder van de jonge Hollandsche, +mej. Graanboom, die beloofd had, Tehupeiory's vrouw te worden. + + + +SMEROE-REIS VAN DEN HEER C. M. VISSERING. + +Een zeer belangwekkende reisbeschrijving mocht het tijdschrift »Onze +Eeuw« in zijn eerste aflevering voor 1909 zijn lezers voorzetten in +het werk van den heer C. M. Vissering, die op Java den zuidvoet van +den vulkaan, den Smeroe, van west naar oost is omgetrokken. Waar +stoomtram en karreweg en paardepad hem in den steek lieten, heeft +hij de bergwildernis doorreisd, alleen met het aangename hulpmiddel, +dat iederen dag versche rijpaarden te zijner beschikking stonden +en dat hij de zekerheid had, drie achtereenvolgende dagen te kunnen +logeeren op koffie-ondernemingen. + +De onmiddellijke nabijheid van den vuurspuwenden berg beheerscht +het verhaal, dien hoogsten van Java's vulkanen met zijn geheel +kalen top, dien 1500 meter hoogen grijzen puinhoop van asch en +gruis, met daarboven een rookpluim, die de lucht wordt ingestuwd als +ondoorzichtig, zwaar wattengewolkte, dat uit den kratermuil opstoomt, +langzaam zich uitzet, hooger en hooger stijgt, oneindig hoog in den +ether zich als een breede pluim verijlt en door den zuidoostpassaat +noordwestwaarts wordt gedreven. Op de koffie-ondernemingen klinkt +voortdurend het onderaardsch gerommel van den berg met de onverwachte +uitbarstingen, die op heftige donderslagen gelijken. + +'s Avonds staat bij een uitbarsting een hooge, gloeiende vuurkolom +tegen den klaren hemel, en toch leven de menschen er rustig in de +onmiddellijke nabijheid van die geweldige natuurkracht, die telkens +weer de noodlottigste verwoestingen aanricht. Mooi beschrijft de +auteur de gevolgen van zulk een ramp, zooals hij ons ook innig mee doet +voelen met den Europeaan, ongehuwd, daar op het verre koffieland, die +overweegt, wat hij zal doen, als een eruptie zijn plekje mocht treffen. + +Hoe prettig is de tocht beschreven met de betrouwbare inlandsche +paardjes, door bergrivieren midden in het woud, waar men sterk komt +onder de magische bekoring van de wondergrootsche natuur. En dan die +witte orchideeën op de doode takken en boomen van het nog zoo kort +geleden bij een uitbarsting verwoeste land! Dit is wel de soort van +reisbeschrijving, die den lezer mee doet genieten en hem onder de +bekoring brengt van het aan afwisseling zoo rijke Indië. + + + +REIZEN IN BRITSCH NIEUW-GUINEA. + +Over Monckton, dien wij noemden in ons berichtje over reizen in +Britsch Nieuw-Guinea in het nommer van 5 December, lezen we nog, +dat deze zendeling bij zijn reis door het engelsche gedeelte van het +groote eiland den Albert-Edwardberg in het Owen-Stanleygebergte heeft +beklommen en de hoogte ervan door middel van kookpuntsaflezingen heeft +bepaald op 4030 meter. Gouverneur Mc Gregor was tot het resultaat +gekomen, dat de hoogte 3825 meter bedroeg. + +Als Monckton's berekening juist blijkt, zal dus de Albert-Edwardtop +moeten worden beschouwd als de hoogste top in Britsch Nieuw-Guinea +en niet langer komt dan aan den Victoriaberg met zijn 4000 meter die +eer toe. + +Wanneer zullen de toppen van het Sneeuwgebergte in ons deel van +Nieuw-Guinea gemeten worden en in concurrentie kunnen treden met de +genoemde bergen? + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +IN DE ZWAVELMIJNEN VAN SICILIË. + +Al van oudsher vormt het winnen van zwavel op het enkel aan de randen +vruchtbare, maar in het bergachtige binnenland kale en steenachtige +Sicilië een hoofdbron van bestaan en is dikwijls het eenige, waardoor +de bewoners in hun levensonderhoud voorzien. Door de concurrentie van +de zwavel van elders was op het laatst der vorige eeuw de opbrengst +wel tot op de helft verminderd en in de laatste jaren is het er niet +beter op geworden, zoodat men wel mag zeggen, dat de zwavelwinning op +Sicilië in een toestand van crisis verkeert. In den voor het eiland +buitengewoon strengen winter van 1906 op 1907 hebben heftige regens +de mijnen ten deele onder water gezet, zoodat duizenden arbeiders +broodeloos werden en de toch al noodlijdende provincie er droevig +aan toe was. + +De zwavelgebieden liggen in het Oosten van Sicilië aan den Etna, +waar Catania de hoofdzetel is van den uitvoerhandel voor zwavel, en +dan in het Zuiden bij Girgenti. Daar deed in 1907 luitenant-generaal +Von Hoffmeister op zijn terugreis van Tripolis en Tunis een tocht, +om de ruïnesteden en de zwavelmijnen te bezoeken, terzijde dus van +den toeristenweg, die zich tot de kuststreken bepaalt. Van Porto +Empedocles, de tegenwoordige haven van Girgenti, reed hij onder het +geleide van een duitsch ingenieur, op een smalsporig spoorlijntje, +dat hier en daar door den regen onderwoeld en losgespoeld was, +naar de zwavelmijn Lucia. Ze gingen langs den berg, waar de ruïnen +van Akragas heerlijke bruingele tempelgebouwen vertoonden, die zich +scherp afteekenden tegen het donkerblauw van den italiaanschen hemel +naar de tweehonderd meter hoog gelegen mijn. + +De geur van bloeiende amandelboomen hing in de warme Maartsche lucht, +en de arbeiders, die in de kleine haven met bloote beenen zware +manden met zwavel in kleine booten droegen, waarmee het product +naar de verderaf liggende schepen werd overgebracht, zongen eentonig +zwaarmoedige liederen. + +Toen men de mijn naderde, deed zich een sterke zwavellucht bemerken, +en langs een zwavelmolen kwam men aan de Luciamijn in een kaal dal. Er +stegen aan de grijswitte berghellingen rookwolken omhoog uit de +smelthutten of zwavelhoopen, de calcarone, en in het lichte gesteente +zag men hier en daar donkere openingen, de ingangen tot de mijn. Om +die openingen bewogen zich eenige tot het middel naakte mannen, die +de zwavel uit het binnenste van den berg naar de bergplaatsen voerden, +in manden gedragen of langs kleine hulpspoortjes. Uit de bergplaatsen +wordt de zwavel in de calcarone of smelthutten, eigenlijk groote +trechters, gebracht, die gemetseld zijn en waar de stof in lagen +gebrand wordt. Langzaam gaat het verbrandingsproces, en de vloeibaar +geworden zwavelbrij wordt door een onder in den trechter aangebrachte +opening afgetapt in rechthoekige bakjes van verschillende grootte, +verdeeld in vakjes van den vorm van een baksteen, waarin de stof +stijf wordt. + +De bezoeker verwisselde zijn kleeding met een mijnwerkerspak +en daalde met zijn geleider in een kleine lift 150 meter naar +beneden. Vochtigwarme lucht maakte het ademen moeilijk. Beneden ging +het over een natten, glibberigen grond 1200 meter ver door een smalle +gang, waar men alleen gebukt doorheen kon en waar de gipswanden van +zwavelwater dropen. + +Aan het eind gingen ze langs steile, uitgetreden en gladde trappen +naar een lagere gang zestig meter in een holte, waaruit een heete +lucht hen tegensloeg, en waar arbeiders met ontbloot bovenlichaam +het zwavelgesteente onder dof klinkend gehamer lossloegen. Onder +het moeilijke dalen schoven zonder woorden steeds naakte knapen hun +voorbij met kleine mijnlantarens, welker door damp omhulde vlammetjes +op dwaallichten geleken en op en neer dansten. Op de gebogen ruggen +sleepten ze de ongeveer veertig pond wegende zwavelblokken met eronder +gekruiste armen. Het waren de carusi, de jongens van 13 tot 17 jaar, +die er zooveel gebruikt worden. Zij zwoegden met hun last tegen de +glibberige treden omhoog naar de lange gang, waar een spoortje door +liep. Daar werden de lasten door mannen in ontvangst genomen en door +de spoor verder vervoerd dan wel erlangs gedragen naar den uitgang. + +De arbeiders zagen er oud en vermoeid uit, en de knapen boden soms een +deerlijken aanblik aan, armoedig en slecht gevoed, als ze waren. Er +werkten ongeveer duizend mannen en tweehonderd jongens voor anderhalf, +twee tot drie francs dagloon bij een werkdag van acht uren, van 's +morgens zeven tot 's middags drie uur. Het meegebrachte eten gebruiken +ze in de mijnen. De verhouding van de arbeiders tot de bazen leek +goed, en de directeur vertelde, dat hij door de menschen streng, +maar met welwillendheid te behandelen, nooit moeite met hen had, +want dat ze als kinderen waren. Toen de bezoeker vroeg, of men de +jongens niet door machines kon vervangen, omdat er zooveel aan een +dergelijken kinderarbeid waren verbonden, werd er geantwoord, dat de +gezinnen de inkomsten niet konden missen, die de jongens inbrachten, +en dat het, hoewel zeker voordeeliger voor de exploitatie, te veel +misnoegen zou wekken, als men de carusi naar huis zond. + +Den volgenden dag toonde het bezoek aan de mijnen van Giovanella +bij Castel Termini al geen vroolijker toestanden. Van het station +Campofranco op de lijn Girgenti-Palermo heeft men een eind bergop te +wandelen naar de 400 meter hoog gelegen mijnen. Die behooren aan een +fransch-italiaansche maatschappij. Zij hadden toen juist veel geleden +door hevige regens, en het werk stond stil omdat alles onder water +stond, tot zelfs de pompen. Meer dan 1200 arbeiders waren zonder werk. + +Het zwavelhoudend gesteente ligt hier dieper onder den grond, wat de +exploitatie moeilijker maakt en de temperatuur, waarbij gewerkt moet +worden, veel hooger. In de buurt was het landschap volkomen kaal +en zonder schaduw. Daar er in dit mijndistrict geen drinkwater te +krijgen is, heeft men er geen woningen gebouwd, en de arbeiders moeten +dagelijks anderhalf tot twee uur langs bezwaarlijke bergpaden loopen, +om eer het dagwerk begint, reeds een deel van hun kracht te hebben +verbruikt tusschen de plaats van hun werk en de plaatsen Campofranco of +zelfs Sutera, dorpen, die verweg, ten oosten van den spoorweg, als over +elkander geworpen steenhoopen tegen de berghellingen kleven. Voorwaar, +een zwaar leven, dat van de arbeiders in de zwavelmijnen van Sicilië. + + + +DE HANDEL VAN ABESSYNIË. + +Over den handel in Addis Abeba, de hoofdstad van Abessynië, +heeft baron Friedrich Kulmer mededeelingen gedaan aan het +oostenrijksche Handelsmuseum, dat ze gepubliceerd heeft in het orgaan +»Oesterreichische Monatsschrift für den Orient« van Augustus 1908. + +Daar wordt o.a. gezegd, dat alle handelshuizen in Addis Abeba, zoowel +de groote als de kleine, doen zoowel aan invoer als aan uitvoer. De +meeste europeesch-abessynische huizen hebben in Addis Abeba een +vertegenwoordiger, wiens voornaamste werk bestaat in het sluiten van +overeenkomsten met den keizer. Aan den nieuweling kost het meestal +verbazend veel moeite, om daarbij te slagen, want slechts langzaam +leert hij al de moeilijkheden overwinnen, die in Abessynië aan het +zaken doen zijn verbonden. + +De zwaarste concurrentie wordt den Europeanen aangedaan door Indiërs, +Armeniërs en Grieken, die in hun wijze van denken zooveel dichter +bij de Abbessyniërs staan en die voor geen middel terugdeinzen, om +hun doel te bereiken. Om die reden hebben dan ook soliede huizen hun +betrekkingen met Abessynië afgebroken. + +De staatkundige toestand van het land doet mee den handel kwijnen. Al +zijn de behoeften inderdaad wel toegenomen, toch verkiest de kleine +man zijn opgespaard geld te bewaren, liever dan uitgaven te doen, +die de aandacht op zijn welvaart zouden vestigen, waardoor zijn +dorpshoofd hem de belastingschroeven maar sterker zou aanzetten. + +Er bestaan wel in het land belastingwetten, op volkomen regelmatige +wijze tot stand gekomen, maar ze bestaan enkel in theorie, en +in de praktijk heerscht oppermachtig het uitzuigerssysteem, dat +door willekeur geleid wordt en waartegen maar één middel helpt, de +bakschisch. Men moet rekening houden met een uitvoer- en invoerrecht +van tien percent; maar voor spiritualiën is het recht veel hooger. Ook +bij de douane geldt evenwel het oostersche gebruik van giften en +gaven, en als men bedenkt, dat een abessynische douanedirecteur +hoogstens twintig thaler 's maands salaris heeft met een stuk land, +dan behoeft het niet te verwonderen, dat een bakschisch zekerder tot +het doel leidt dan iets anders, als men wat heeft te reclameeren. + + + +NOODZAKELIJKHEID. + +Wat goed en noodzakelijk is voor het menschdom, dat komt vroeg of laat, +meestal laat. + + + +DE DONAU IN BENEDEN-OOSTENRIJK. + +De Donau kan uit het oogpunt van landschappelijk schoon volkomen goed +met den Rijn wedijveren. Als de rivier voorbij Passau is gestroomd +op de grens van Beieren, ontvangt ze de waterrijke Inn en betreedt +een liefelijk heuvelland. In velerlei kronkelingen dringt de rivier +tusschen zacht hellende hoogten door, en begeleidt een gezellig +landschap met veel dorpjes, kasteelen en burchten, beschrijft een +grooten boog in de vlakte van Linz, nadert dicht tot de uitloopers van +het boheemsche middelgebergte en keert zich dan naar de heuvelketen +aan den rechteroever, waar het keizerlijke slot Wallsee uit de hoogte +neerziet. + +De boheemsche granietbergen krijgen eerst bij Grein invloed op den +stroom, want daar veroorzaken ze een stroomversnelling, die vroeger +zeer lastig was voor de schippers, maar nu doordat men rotsen +heeft laten springen, niet meer gevaarlijk is, al blijft nog het +mooie gezicht van den versnelden stroom. Een van de vele burchten +en kloosters, die vóór Weenen aan de rivier levendigheid bijzetten, +naast dorpjes als Melk en Schönbichl en Aggstein, is Dürnstein. Weer +treden bergen dichterbij, en ten slotte ziet men achter den steilen +Leopoldsberg de millioenenstad Weenen voor den dag komen. + + + +SKI OF SJI? + +De Duitscher Dr. H. Hoek, die zich zeer verdienstelijk heeft +gemaakt voor de sport van het sneeuwschoenloopen, zendt aan de +Mededeelingen van de Duitsche en Oostenrijksche Alpenvereeniging +een schrijven, waarin hij erop wijst, dat het woord sneeuwschoen +voor verschillende opvatting vatbaar en dus ondoelmatig is. Sji is +aan te bevelen. Glijsneeuwschoen is te lang en leelijk; sneeuwlat, +dat in Zwitserland is aangeraden, komt ook niet in aanmerking, en we +moeten overgaan tot het noorsche woord ski. + +Dat woord is afkomstig van het oudgothische skaidan, en behoort tot de +groep van klanknabootsende woorden, die met glijden in verband staan en +waartoe ook schip, schiff, skiff, schieten, e. a. te rekenen zijn. Het +is dus geen waagstuk, het woord in de germaansche talen over te nemen, +daar een menigte verwante woorden burgerrecht hebben verkregen. Voert +men het woord echter inderdaad in, dan moet men naar den regel schi +(Holl. sji) schrijven en uitspreken. De uitspraak sji in plaats van +ski is het verkieselijkste, omdat in het vaderland van het woord, +Noorwegen die uitspraak de algemeene is, en omdat sk aan het begin van +een woord in de germaansche talen iets ongewoons is, terwijl ook bij de +uitspraak ski de aardige klanknabootsing van het woord verloren gaat. + +Voor ons, Hollanders, zou dus schi als in schip de juiste schrijfwijze +zijn; we houden dan ook de klanknabootsing, die we in schuiven en +andere werkwoorden en naamwoorden bezitten, maar waar het een voor +Nederland nieuw woord geldt, naam van een voorwerp, dat nog in lang +niet algemeen in gebruik zal zijn, en nooit in ons vlakke land en +bij de zeldzaamheid van een flink sneeuwkleed algemeen kan worden, +zal denkelijk de duitsche vorm sji de meeste kans hebben. Wij kunnen +dan het meervoud sji's vormen; de Duitschers hebben Skier. + +De redactie van de »Mittheilungen« zet in een noot onder +het artikeltje, dat ze zich voortaan in de geschriften van de +Alpenvereeniging uitsluitend van die vormen Schi en Schier voor enkel- +en meervoud zal bedienen. Sji en sji's is daarmee voor het Nederlandsch +in overeenstemming. + + + +GECONSERVEERDE ZOMERZON. + + "Ons eigen land". Tusschen Amsterdam en Arnhem, door Jan Feith. + Uitgegeven door den Algemeenen Nederlandschen Wielrijdersbond, + toeristenbond voor Nederland, ter gelegenheid van zijn + vijf-en-twintigjarig bestaan. + + +Hier hebt ge de zomerzon, in woord en beeld vastgelegd ter verheuging +van het heele nederlandsche volk! Wat een verrukkelijk boek van warmte +en licht, wat een schat voor hollandsche huiskamers! Natuurlijk heeft +de Sint er druk mee gewerkt, en overal waar hij het forsche stevige +boek onder kleinere cadeaux heeft neergelegd, zal het dadelijk alle +aandacht voor zich hebben opgeëischt, om die niet weer te verliezen, +want in dit prachtwerk bladeren is tevens er uren en uren aan +besteden. Men kan er eenvoudig niet afblijven, van die verrukkelijk +mooi uitgevoerde en met zooveel goeden en juisten smaak gekozen +beelden van den vaderlandschen grond. + +Eén roep over de voortreffelijkheid is er dan ook in ons land over +het werk opgegaan. Wij ontvingen het eerst laat ter bespreking, +en wagen slechts met schroom, ons toontje nog te doen klinken in +de algemeene jubelouverture. Maar nu kunnen wij dan ook tevens aan +onze lezers meedeelen, dat het groote succes zich ook afspiegelt in +den verkoop, wat lang niet altijd in ons eigen land samengaat, maar +wat nu met dit »Ons eigen Land« dan op treffende wijze het geval is, +zoodat de van het eerste deel gedrukte 2500 exemplaren reeds zoo goed +als uitverkocht zijn. + +In allerlei toonaarden is de lof gezongen van deze reeks, prachtig +uitgevoerde en prachtig gerangschikte foto's. Ze doen den fotografen, +wier namen in een lange lijst op een der eerste bladzijden prijken, +alle eer aan, en niet minder hun, die ze met zoo groote moeite +en zorg bijeengaarden, den heeren G. A. Pos en G. L. Hasseley +Kirchner. Wonderlijk mooi is het licht van een zomerdag hier +vastgelegd; men ziet, als het ware, de schaduwen bewegen in het grillig +spel van het gebladerte als op dat door de zon beschenen huis van +het dorp Zuilen tegenover blz. 10, op de Grebbehelling, te Wolfheze +en waar al niet meer! De plaatjes zijn zoo aantrekkelijk, dat het +haast moeite kost, te gelooven, wat Jan Feith op blz. 61 zegt, dat +de werkelijkheid »nog veel mooier is dan het meest glorieuse prentje.« + +Maar hoe gelukkig voor zijn lezers, dat hij dat zeggen kan, want dat +gevoel heeft hem in staat gesteld, met zooveel geestdrift, dit lang +niet gemakkelijk werk te voltooien. De afbeeldingen zijn zoozeer +nummero één; ze doen het oog zoo aangenaam aan door de smaakvolle +omlijsting der bladzijden met die telkens afgebroken dubbele lijnen +en losse hoekpunten; ze zijn in hun verschillende vormen en formaten +zoo allerkeurigst geschikt, dat men den tekst erbij zou vergeten. Daar +echter waakt Jan Feith wel ter dege tegen. + +Vooral nadat hij met zijn inleiding klaar is, die het eigenlijk al te +mooi wil maken met dat in het breede uitweiden over de woorden »ons« +en »eigen« en »land,« causeert hij zoo opgewekt en zoo belangwekkend om +de platen heen, al is hij soms wel eens ver af van ter plaatse zijnde +kiekjes dat hij u steeds weet te boeien. Bij zoo kolossaal veel tekst, +als hier moest worden gegeven, is het onmogelijk, dat die altijd en +overal even voortreffelijk kon zijn; maar er zijn werkelijk magnifieke +bladzijden in dit boek, voorbeelden van natuurbeschrijving, die zeker +moeilijk zouden kunnen worden overtroffen. En hoe aangenaam zijn de +historische herinneringen door den tekst gevlochten, hoe talentvol +is het tout dire vermeden, zoodat de klip van het vervelend worden +altijd is ontzeild! Hoe aardig is, waar Vianen ter sprake komt, +verteld van het slot der Brederodes, hoe mooi is de historie van de +oude Stichtdorpen weergegeven, en zoo op honderd plaatsen meer worden +ons de pilletjes geschiedenis in een zoet hapje toegediend. + +Een enkelen keer had mogelijk de schrijver voor een standaard werk +als dit een ietsje kieskeuriger kunnen zijn. Dan was misschien dat +verhaal van den jaardag in Slangevecht, en hoe die in het dorp werd +gevierd, weggebleven, alleen om der proporties wille. Maar dan staat +daartegenover weer die voortreffelijke keuze van beschrijving van den +schaardag op dien heerlijken Meimorgen, als het vee naar de Meent +wordt gebracht, en die van den processiedag in Laren, ook zoo knap +gekozen en zoo meesterlijk beschreven. + +En altijd ziet de schrijver even goed en helder, onverschillig, +of hij onderweg is per auto of per motorboot, te fiets of per pedes +apostolorum, met Barry, den Sint-Bernardshond tot gezelschap. En een +apostel is hij altijd van het schoone, het schoone in ons eigen land! + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +ALBANIË EN DE ALBANEEZEN. + +Onder de vele volksstammen, die Macedonië bewonen, en wier onderlinge +twisten zooveel hebben bijgedragen tot de vreedzame omwenteling van +dezen zomer in Turkije, nemen de Albaneezen de eerste plaats in. Wel is +waar, worden ze in aantal overtroffen door de Serviërs, in beschaving +door de Grieken, in gezag en invloed door de Turken; maar geen van deze +naties biedt Europa zooveel moeilijkheden te overwinnen aan, als het +wil trachten, hervormingen in te voeren en geen volk is moeilijker tot +onderwerping te brengen dan de Albaneezen. In de kabinetten moge men +al met vrij groote zekerheid het lot der anderen hebben beslist, het +staat den mogendheden nog bij lange na niet duidelijk voor den geest, +wat er van Albanië en zijn bewoner op den duur moet worden. Kort na +den staatsgreep van Oostenrijk-Hongarije in zake Bosnië en Herzegowina +heette het dat Albanië zich onafhankelijk ging verklaren. Maar het +voorbeeld van Bulgarije en Kreta tot afscheiding van Turkije is +niet door Albanië gevolgd. Integendeel. In een onlangs verschenen +proclamatie hebben de Albaneezen na een te Monastir gehouden congres +hun aanhankelijkheid aan Turkije betuigd. Ze hebben daarbij echter +bij voorbaat verzet aangeteekend tegen elke schadeloosstelling, die +aan Servië of Montenegro ten koste van Albaneesch grondgebied mocht +worden toegekend. + +Albanië is een groot land, bijna zoo groot als Beieren, dat ingesloten +ligt tusschen een wal van bergen van gemiddeld 2000 M. hoogte en, +als natuurlijke vesting beschouwd, veel ontoegankelijker is dan +Zwitserland en noch naar de zijde der Adriatische Zee, noch naar +den kant van Macedonië passen of toegangswegen heeft. Zoo min als +de Grieken Albanië konden veroveren, zoo min is dat aan de Romeinen +gelukt; de barbaarsche Serviërs en Bulgaren stieten vóór Albanië het +hoofd en tegen de Turken hielden de Albaneezen tot op heden stand. + +En zij hebben een zeker recht op hun bergachtig land, bewoond door +het oudste volk van Europa. Zij zijn de oudste stam der Ariërs, en +hun taal, die aan het Sanskriet verwant is, wijst hen duidelijk aan +als zoodanig. Men herkent in hen het type der oude Grieken, zooals +het voor ons in de marmeren beeldhouwwerken uit den bloeitijd bewaard +is gebleven. Of men hen ziet in Konstantinopel als arbeiders of als +kawassen van de consulaten, als soldaten van des sultans lijfwacht +of als garde van koning George in het koningspaleis te Athene, dan +wel in hun vaderlandsche bergen, overal treft hun hooge gestalte, +hun krachtige lichaamsbouw, hun mannelijk en ernstig optreden. + +Zij trekken veel naar den vreemde, omdat hun arm land hen niet allen +voeden kan, maar als ze een kapitaaltje hebben overgespaard, keeren +zij naar hun land terug. Vreemdelingen zien ze daar niet bijzonder +graag. Wel wonen in hun steden rondom het albaneesche hoofdgebergte, +in Janina, Ochrida, Uskub, Prizren, Ipek, Diacovar ook Grieken, +Serviërs en Bulgaren, maar ze zijn ver in de minderheid, hebben er +al van ouder tot ouder gewoond en spelen er een ondergeschikte rol. + +Het gemakkelijkst komt men nog Albanië binnen over Monastir, dat, +hoewel het buiten de albaneesche grenzen ligt, toch ook als militaire +hoofdstad van Albanië moet worden beschouwd. Trouwens ieder Albanees +is krijgsman van origine; allen zijn steeds gewapend en wel met een +duchtig arsenaal van velerlei oorlogstuig. Daden van heldenmoed zijn +schering en inslag van de geschiedenis der Albaneezen. Daar weten +turksche bataljons van mee te spreken, ook daarvan, dat de albaneesche +vrouwen dapper meevochten. Die krijgshaftige geest heerscht vooral in +Noord-Albanië; Epirus en de streek rondom de mooie meren van Castoria +en Prespa, waar de Zuid-Albaneezen of Tosken wonen, zijn vreedzamer van +aard. Die bewoners van het Zuiden hebben veel grieksche woorden in hun +taal opgenomen, en het komt vaak voor, dat de Albanees uit Epirus den +stamgenoot uit Prizren of Diacovar niet verstaat. De grens tusschen +de beide deelen van Albanië ligt in de buurt van Monastir en Ochrida. + +Daar ligt ook het mooie Ochridameer als een albaneesch Lago +Maggiore. Waren er in Albanië goede wegen en hôtels, was het niet +het eenige land in Europa, waar nooit de fluit van een locomotief +is gehoord, dan zou Ochrida het doel zijn van duizenden moderne +toeristen, Maar voorloopig leiden, van Sentare, Albanië's grootste +haven en handelsstad aan de Adriatische Zee, alleen zandige paden +voor rijdieren het binnenland in. + + + +AAN DE ANDERE ZIJ VAN DEN POOLCIRKEL. + +De treinen, waarmee men van Stockholm naar Lapland reist en die den +reiziger dan voor 36 uren een onderkomen verleenen, zijn het best te +vergelijken bij een uitstekend hotel op raderen, een hotel, waarin +het iemand aan niets behoeft te ontbreken. Rustig zittend in den +gemakkelijken fauteuil in het rooksalon, ziet men de afwisselende +natuurtooneelen voorbijglijden. Na anderhalf uur rijdens houdt de +trein in het oude Upsala stil en in dien rusttijd kan men zich in de +eetzaal van het station versterken voor den nachtrit. + +Den volgenden morgen is men al in het gebied van de Inndal- en +Angermanna-elf en heeft uit het coupévenster een verrukkelijk +uitzicht. Als breede zilveren strepen glijden de rivieren door +de liefelijke dalen, en vaak dreunt het snelstroomende water bij +versnellingen boven het gerommel van den trein uit. Zwedens rijkdom, +zijn bergen en trotsche wouden schitteren in den zonneschijn en gaat +men in den vollen zomer, bij voorbeeld half Juli, dan bloeit overal +de sering nog in volle pracht. Tegen elf uur 's avonds is men dan in +Boden en daarmee in het gebied der dagheldere nachten. De ongewone +lichtheid op een zeer laat uur houdt de reizigers uit den slaap en +doet hun alle vermoeidheid vergeten. + +Den volgenden morgen vroeg ziet men het doel der reis, Abisko aan de +Torneträsk. De natuur ziet er daar al anders uit; de dennen worden +kleiner en nietiger en verdwijnen ten slotte geheel. Alleen de berk +houdt stand, maar ook zijn groei draagt de sporen van den harden +strijd, dien hij heeft te voeren tegen het ongunstige klimaat. Midden +Juli kan het zeer warm wezen, maar drie weken te voren was alles nog +met sneeuw en ijs bedekt. De spoorweg loopt langs de Torneträsk, +het grootste meer in Lapland. Met zijn prachtige groene kleur, +zijn volkomen helderheid, behoort het tot de mooiste meren van +Zweden. Trotsche bergreuzen spiegelen zich erin. + +In Abisko aangekomen, vindt men in dien tijd dikwijls het door de +zweedsche Toeristenvereeniging opgerichte hotel overvol, hoewel er 106 +bedden zijn. Vroeger was er intusschen niets van een gelegenheid tot +logeeren, en de toeristen namen tenten, proviand en bedden mee. Het +Toeristenhuis heeft een wondermooie ligging. Rechts heeft men uitzicht +op het meer, dat door de Zweden hun Lago Maggiore wordt genoemd, en +links heeft men de keten der Abisko-Alpen. De schoonheid van deze +Alpen verschilt veel van die der andere, meer bekende Alpen. Hier +geen scherpe kammen en koppen; met zachte omtrekken rijzen de bergen +rondom de blauwe meren. + +Daar naar boven te klimmen, om de middernachtszon te bewonderen, is +een uitgezocht genot. Natuurlijk verzuimen de reizigers niet, een +bezoek te brengen aan het kamp van Lappen in de buurt van Abisko, +waar een tiental tenten of kators verstrooid liggen. Daartusschen +de magere koeien en geiten, die het schrale gras eten. De Lappen +in hun schilderachtige dracht houden zich soms, alsof ze er veel op +tegen hebben te worden gephotografeerd. Maar velen van hen noodigen +de bezoekers in hun tent en dan heet de vrouw de gasten met den +laplandschen groet »burus, burus« welkom, en schenkt een zeer goed +drinkbare koffie. Op den met berkenloof bedekten vloer gaat men +dan maar, zoo goed men kan, zitten. In het midden heeft de tent den +vuurhaard, die uit eenige steenen bestaat, een paar kussens voor den +nacht en rendiervellen, die ter bedekking dienen. + +De mannen leiden in den zomer een idyllisch bestaan; ze rooken, +slapen, eten en hangen in de bergen wat om, terwijl alle werk op de +vrouw aankomt. Ook de schilderachtige kleedingstukken worden door +haar gemaakt en de kunstige borduurwerken maken ze met naalden, +van rendierbeenderen vervaardigd, en met draden uit de gedroogde +darmen van die dieren. De rendieren zijn de rijkdom der Lappen; +wie iemand naar de grootte zijner kudde vraagt, is even onbeleefd, +als wie ten onzent iemand zou vragen naar de grootte van zijn vermogen. + +In den winter begint voor de Lappen de werkperiode. Dan gaan ze, +van lasso's en proviand voorzien, door hun trouwe, verstandige honden +vergezeld naar de bergen, om hun rendieren bijeen te drijven en dan +met de kudden het winterkamp te betrekken, dat meestal ver van het +zomerkamp verwijderd is. Door de aanraking met de toeristen zijn +de Lappen van Abisko al ver van primitief meer, en de handel in de +voorwerpen, die bij hun eigen typisch leven behooren, gaat hun zoo +knap af als den slimsten europeeschen koopman. + + + +DE SNELHEID DER TRANSATLANTISCHE BOOTEN. + +Sinds 1838, toen men nog veertien dagen noodig had om van uit Engeland +naar Amerika over te steken, is de snelheid der transatlantische +booten voortdurend toegenomen. + +Hieronder volgt een staatje van den duur van eenige overtochten in +de laatste 20 jaren. + + + 1879 Arizona, 7 dagen 8 uren. + 1882 Alaska, 6 dagen 22 uur. + 1896 Saint-Paul, 6 dagen. + 1903 Deutschland, 5 dagen 12 uur. + 1906 Kaiser Wilhelm, 5 dagen 8 uur. + 1906 Deutschland, 5 dagen 7 uur 38 min. + 1907 Lusitania, 4 dagen 25 uur. + 1908 Lusitania, 4 dagen 15 uur. + + + +DE NASAMONIANEN. + +Sir Clements Markham, de groote engelsche reiziger en ontdekker en +aardrijkskundige, wordt den 20sten Juli 1909 79 jaar. Hoe kras en flink +hij nog is, blijkt nu weer uit een artikel, dat hij schrijft in het +eerste nommer van den eersten jaargang van een nieuw maandblaadje, +dat aan "Travel and Exploration" zal gewijd zijn. Laat ons even in +herinnering brengen, dat de krasse Engelschman indertijd deelnam aan +een der expedities ter opsporing van Franklin, dat hij gereisd heeft in +Peru, in Indië en in Abessynië, dat hij een poos secretaris is geweest +in het ministerie van koloniën, president van de Hakluyt Society, die +even als onze Linschotenvereeniging oude reisbeschrijvingen uitgeeft, +secretaris en later president van de Royal Geographical Society, in +welke betrekking Leonard Darwin thans zijn opvolger is, en dat hij veel +over aardrijkskundige theorieën en over zijn reizen heeft geschreven. + +Hij schrijft dan in het genoemde artikel, dat den titel draagt van +»The Nasamonians": + +»Er is een vreugde, die zich niet in woorden laat uitdrukken en die +alleen gekend wordt door hen, die het eerst den voet hebben gezet op +grond, nooit tevoren door een beschaafd mensch betreden. Verhalen +van diegenen, die deze vreugd hebben gesmaakt, zullen nooit hun +aantrekkelijkheid verliezen. De heldenmoed van reizigers en zeevaarders +is een voortdurend vloeiende bron van belangstelling voor oud en jong, +en is dat door alle eeuwen geweest. Niet ieder wordt geboren met +die neiging tot ontdekken; niet ieder is geroepen tot die zending, +want het is een roeping, en nog minder groeien op, om te bemerken, +dat het hun mogelijk, is, aan de roepstem gehoor te geven. Maar een +groot aantal jonge lieden gevoelen er de neiging toe, die moet worden +aangemoedigd en, zoo eenigszins mogelijk, bevredigd. + +Het verlangen naar het glorieuse gevoel van den ontdekker heeft in +alle tijden bestaan. Wij kennen de historie van enkele zeer vroege +onderzoekingsreizigers. Er waren eens vijf jonge mannen van een +libyschen stam, de Nasamonianen genoemd, die aan de oevers van de +Groote Syrte aan de noordkust van Afrika woonden tusschen Carthago en +Cyrene. Ze voelden begeerte, meer van de wereld te leeren kennen en +moeten zoowel ondernemend als omzichtig geweest zijn, want anders +zouden ze niet geslaagd zijn. Ze besloten de woestijnen ten zuiden +van hun land te onderzoeken, een tocht, die verschrikkelijke en +voor een deel onbekende gevaren meebracht. Vele dagen reisden +ze en weken, en schijnen in het Haussaland en aan de oevers van +den Niger te zijn aangekomen. Ze keerden ongedeerd terug. Het was +een heldendaad. Handelaars uit hun streek verhaalden het feit aan +Etearchus, koning der oase Ammon, die de geschiedenis overbracht +aan eenige Grieken van Cyrene. De Grieken stelden er Herodotus mee +in kennis, die de ontdekkingsreis aan alle volken van alle tijden +deed kennen. + +De grootste vreugde van de Nasamonianen was de eerste aanblik van den +Niger. Laat ons daarom het edele leger der ontdekkers naar hen noemen!" + +Zoo schrijft Sir Clements Markham en daarmee is de naam van zijn +opschrift, dien wij hierboven plaatsen, verklaard. Hij gaat dan +voort, van latere meer bekende ontdekkers te vertellen, en zegt, als +Columbus ter sprake komt, dat hij zijn jonge landgenooten verzoekt, +niet te denken, dat er op het oogenblik geen Guanahani-strand meer is +te ontdekken of dat het werk der Nasamonianen gedaan zou wezen. Er is +nog overal ontdekkingswerk te doen. Er worden nog droomen van groote +daden in die richting gedroomd en ze kunnen verwezenlijkt worden ook. + +Napoleon sprak van den maarschalksstaf, dien ieder soldaat in zijn +ransel had. Markham merkt op, dat ieder adspirant-ontdekkingsreiziger, +ieder Nasamoniaan de medaille van de Royal Geographical Society in +zijn sextantdoos kan hebben. + +Een paar persoonlijke herinneringen geeft de schrijver, eenige +voorbeelden van grootsche heldendaden van ontdekkers, en Brönlund +wordt daarbij niet vergeten, de dappere Eskimo, die bij Mylius Erichsen +was en tot zijn laatste oogenblik den plicht voor oogen hield, om de +wereld te doen weten, wat er van de anderen was geworden. + + + +COPAL. + +De copalboomen lijken wel wat op oude esschen, zooals ze in Oost-Afrika +tot veertig meter hoog worden. De latijnsche naam is Trachylobium. Alle +deelen van den boom, van den wortel tot den top, bevatten copalhars, +een kleverige, dradentrekkende, in de lucht hard wordende vloeistof, +een stof, die in de lak- en vernisindustrie bijzondere beteekenis +heeft en in de schilderkunst wordt gebruikt. De aanvoer van copal op +de markt is niet altijd even groot, is ook niet geregeld en op den +duur gewaarborgd, zoodat de prijzen steeds hoog blijven. + +Men wint de copal op twee verschillende manieren, namelijk als nieuwe +en als fossiele copal. De eerste wordt ingezameld, doordat men den +boom wonden toebrengt en de uitvloeiende hars opvangt, hetgeen ten +slotte den dood van den boom ten gevolge heeft. Die versche copal is +niet zoo waardevol als die, welke een reeks van oxydatieprocessen +heeft ondergaan. Onder den grond heeft zich de hars, die aan de +wortels van den boom is ontvloeid, veranderd in wat men fossiele +copal noemt. De stof blijft er liggen, ook, als de boom in den loop +der tijden verdwenen is. Het barnsteen geeft een voorbeeld van een +dergelijk ontstaan. + +Men graaft de copal in dezen toestand op ter diepte van 0.30 tot +1 meter in zandigen grond, maar men kan er nooit op rekenen, zulke +hoeveelheden te vinden, dat de winning van copal voor den Europeaan +een winstgevende zaak wordt. Ook de negers doen niet veel moeite, om +copal te vinden en op te graven, zoodat de aanvoer zeer wisselvallig +blijft. In jaren van droogte en misgewas stijgt de opbrengst, en ze +is gering in de tijden van goede oogsten. + +Zoowel de fossiele als de nieuwe copal komt meest uit Duitsch +Oost-Afrika en draagt den naam Zanzibarcopal of Indische copal, +ofschoon die betiteling verkeerd is, daar in Zanzibar in het geheel +geen copal wordt gevonden, en Indië wel copal levert, maar mindere +soorten, die niet uit den echten copalboom, Trachylobium, maar uit +andere harsleverende planten worden gewonnen. De nu eenmaal den naam +Zanzibarcopal dragende soort wordt echter al zeldzamer en duurder, +want de roofbouw, die de inboorlingen op de boomen uitoefenen, doet +hun aantal sterk afnemen. + +De echte oostafrikaansche copal is de hardste van alle soorten en +gelijkt daarin wel wat op barnsteen. Evenals die stof wordt ze ook wel +gebruikt voor draai- en beeldhouwwerk. Copal is geheel reukeloos en +heeft ook geen smaak. In het jaar 1906 zijn uit Duitsch Oost-Afrika +voor een waarde van 118 duizend mark uitgevoerd, een gewicht van +rond honderd duizend kilogram. De voornaamste afnemer was Zanzibar, +en slechts geringe hoeveelheden gingen rechtstreeks naar Europa. + +Dat de massa naar Zanzibar ten uitvoer gaat naar de overige wereld, +verklaart voldoende den naam, die aan het product wordt gegeven. + + + +INTREE IN HET PRACTISCHE LEVEN. + +De schooltijd is achter den rug, nu aan het leeren! + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +HUDSON-FULTONVIERING EN ONZE HALVE MAAN. + +Het zijn mooie en interessante jubilea, die de Engelsch sprekende +naties dit jaar zullen vieren. Engeland heeft in 1909 zijn +Darwinjaar, waar de heele wereld belang in stelt en Amerika +viert het driehonderdste gedenkjaar en tegelijk het honderdste +van gebeurtenissen, die eveneens hebben geklonken door alle +beschaafde landen van de aarde. In het najaar van 1909 zal in +New-York het luisterrijke feest worden gevierd ter herdenking van +twee gebeurtenissen: het opvaren van de later naar hem genoemde +Hudson-rivier bij Manhattan-eiland, het tegenwoordige New-York, +met het schip de Halve Maan, door Henry Hudson op 9 September 1609, +en het opvaren van dezelfde rivier, tweehonderd jaren later, door +Robert Fulton, voor het eerst met een door stoom gedreven scheepje. + +Op den 8en Januari 1609 sloten »de Bewindhebberen van de Oost-Indische +Compagnie, van de Camer van Amsterdam« een nog aanwezig contract, met +last aan »Henry Hudson, Engelschman«, om, op een hem te verstrekken +»scheepken of jacht« een doortocht naar China op te sporen ten +Noordoosten, bij Nova-Zembla heen. Van dien last heeft Hudson zich, +naar te begrijpen was, niet kunnen kwijten. Op 4 April 1609 te +Amsterdam met »de Halve Maan« onder zeil gegaan en geen doortocht +vindende, wendde hij echter zijn koers naar het Westen, en voer op +9 September daaraanvolgende bij Manhattaneiland, het tegenwoordige +New-York, den stroom op, die naar hem de Hudson-rivier genoemd werd. + +Kennisneming van de plannen tot feestviering in de Vereenigde Staten +deed hier te lande het plan ontstaan om aan deze feesten deel te nemen, +en de commissie, die zich voor dit doel vormde, kwam tot het besluit, +die deelneming te doen bestaan in het doen binnenzeilen in September +1909 in New-York's haven van een nabootsing van de Halve Maan, het +schip, waarmede Hudson op 4 April 1609 uit Amsterdam onder zeil ging. + +Dat scheepje wordt thans te Amsterdam gebouwd. Het was half December +geheel onder een kap gebracht, waardoor het mogelijk is, den bouw +voort te zetten in den winter met zijn dreigende sneeuw en regen en te +zorgen, dat het model in Mei a.s. gereed komt. Maar weet men precies, +hoe die Halve Maan er uitzag? Neen, afbeeldingen zijn er niet van +bekend, maar toch mocht het met behulp van deskundige voorlichting, +historie-prenten en technische litteratuur, en vooral dank zij het +bekende (zeer nauwkeurige) reis-journaal van Robert Juet, Hudson's +loods, gelukken de waarheid zeer nabij te komen. Blijkens de door +Juet vermelde bijzonderheden betreffende de masten en de tuigage, +de tonnenmaat en de afmetingen van het schip was de »Halve Maan« +een driemaster van 40 last (80 ton). Aan den fokkemast voerde zij fok +en voormarszeil, aan den grooten mast groot zeil en groote marszeil, +en aan den bezaansmast een latijnsch zeil, bevestigd niet aan een ra, +maar aan de bezaansroe. Bovendien was de boegspriet voorzien van een +zoogenaamde blinde, een klein vierkant zeiltje. + +Omtrent den diepgang kon uit Juet's opgaven alleen worden vastgesteld +dat die minder was dan 8½ en meer dan 5 voet en de afmetingen moeten +hiermede in verhouding zijn geweest. Naar de meening van den heer +C. G. 't Hooft, directeur van het Museum Fodor hier ter stede (een +der weinigen die zich hier te lande toeleggen op de studie van den +oud-Hollandschen scheepsbouw, die herhaaldelijk over de reconstructie +der »Halve Maan« geraadpleegd is, en met de heeren C. W. Moes, +dr. A. Bredius, W. Martin en D. Hudig benoemd werd tot »Foreign +correspondent councillor« van het groote Amerikaansche comité), +waren de afmetingen 60×14×6 amsterdamsche voeten. + +De indeeling van het schip leverde geene bijzondere moeilijkheden op, +omdat er tal van bekende voorbeelden uit het begin der 17e eeuw zijn, +en men trouwens de détails van de samenstelling van oude schepen +uitvoerig vermeld vindt in het standaardwerk van Nicolaes Witsen +(Amsterdam, 1671) genaamd: »Aeloude en Hedendaagsche Scheeps-Bouw en +Bestier«. Opklimmend uit het ruim, waar o.m. het logies der manschap +gelegen is, komt men eerst op de zoogenaamde »overloop«, dat is +het benedendek, waar de kanonnen opgesteld waren en daarna op het +bovendek, het verdek. Aan het eind hiervan worden gebouwd de hut van +den schipper en de stuurlui, die boven de verschansing omhoog steekt +en de achterzijde van het vaartuig, een hooge spiegel, in dien tijd +smal naar boven toeloopend en eenvoudig versierd met allerlei wapens. + +De weelderige pracht der latere spiegels kwam eerst in de Ruyter's +tijd, toen de schepen trouwens ook kolossaler van afmeting werden. + +De boeg krijgt een spitsen vorm als die der galjoenen. + +Eindelijk bestond de bewapening waarschijnlijk uit zes kanonnen (Juet +maakt o.m. melding van een zoogenaamd »falconnet«, een klein kanon, +waarmede kogels van twee pond of minder konden afgeschoten worden), +en de bemanning mag veilig geschat worden op 18 tot 20 man. + +Op dezen notedop dobberden Hudson en de zijnen rond in de Noordelijke +IJszee en zag hij den tweeden September 1609 Sandyhook voor zich +oprijzen. Dien namiddag ankerde hij in de buitenhaven; den 12den voer +hij de rivier op; den 19den bereikte hij het meest Noordelijke punt, +den 23sten keerde hij terug naar de monding van den stroom, en den +4den October vertrok hij weder naar het vaderland. Zoo zal het--naar +bereids gemeld werd--ook bij de herdenking gaan, met dat verschil +dat de data, op raad van het Meteorologisch Instituut te New-York, +eenigszins gewijzigd zijn. (De feestweek zal duren van 25 September +tot 3 October). + +Gedelegeerden uit ons land zullen de belangstelling van Nederland in +de groote new-yorksche feestviering gaan betuigen en men hoopt, dat +nederlandsche schepen er luister aan zullen bijzetten. De commissie +bestaat uit de volgende heeren: + +Eerevoorzitter der commissie is de vice-admiraal A. G. Ellis, +adjudant i. b. d. van H. M. de Koningin; voorzitter mr. Æ. baron +Mackay, minister van staat, te 's-Gravenhage; 1e secretaris de +heer J. W. P. van Hoogstraten, adjudant van H. M. de Koningin, te +'s Gravenhage; penningmeester mr. R. van Rees, te Amsterdam. Prins +Hendrik is beschermheer. + +Prettig is het, op te merken, hoe ingenomen men zich in Amerika toont +met de wijze, waarop Nederland aan de feesten zal deelnemen. Er +is ook inderdaad geen mooier manier te bedenken. De amerikaansche +commissie heeft daarover dan ook niets dan lof. Zij schrijft o.a. in +een brief aan onzen minister van Buitenlandsche Zaken, dat het schip +de Amerikanen zal herinneren aan de bijzondere gebeurtenissen, +welke wij herdenken, maar tevens zal het ons herinneren aan het +bewonderenswaardige karakter van uw volk, dat de zee terugdreef, +toen gij land noodig hadt om op te wonen; de zee, die gij tot uw hulp +op vorderdet, toen gij de vijanden van uwe vrijheden wenschtet te +verdrijven; en die u voerde naar alle deelen der aarde (letterlijk +staat er: the four quarters of the earth) toen gij uw handel wildet +uitbreiden. + +»Wij stellen de herinnering aan het feit, dat de stad en de Staat +New-York gesticht werden door het Hollandsche volk zeer hoog, en wij +verheugen ons over ieder bewijs, dat gij even trotsch zijt op ons +als uwe nakomelingen als wij op u als onze voorouders.« + + + +WAAGGEBOUW TE ENKHUIZEN. + +Uit architectonisch oogpunt is het Waaggebouw te Enkhuizen zeer +belangwekkend, wat niet behoeft te verwonderen, als men weet, +dat het uit de zestiende eeuw en wel van 1559 dagteekent. De beide +gevels van het op een hoek staande gebouw zijn in oud-hollandschen +bouwtrant opgetrokken, en ook het inwendige heeft herinneringen aan +het verleden behouden. Een der vertrekken, die vroeger heeft gediend +als de gildekamer van de chirurgijns, heeft ramen met beschilderde +ruiten, waarop de nog gedeeltelijk in zeer goeden staat zijnde +glasschilderingen de wapens der gildemeesters voorstellen. In een +andere kamer is de antieke betimmering nog volkomen terug te vinden. + +De burgemeester, de heer Hoytema van Konijnenburg, heeft nu het +initiatief genomen tot de restauratie van het gebouw en er is een +commissie benoemd van deskundigen, om hem daarbij voor te lichten. Uit +particuliere bijdragen hoopt men de kosten te bestrijden, terwijl het +in den oorspronkelijken vorm vernieuwde gebouw als museum zal worden +in gebruik genomen. + +Het niet onbelangrijke "Enkhuizer Museum" zal er dan misschien +heen worden overgebracht en Noordholland benoorden het IJ zal een +aantrekkelijkheid te meer bezitten. + +Onze afbeelding is de reproductie van een penteekening, die de +voor korten tijd overleden schilder, de heer P. Egmond, er van +vervaardigde. In hun "Noord-Hollandsche Oudheden" vermelden Van Arkel +en Weissman het waaggebouw met groote ingenomenheid, spreken o.a. van +den sierlijk georneerden top van den noordelijken gevel, van het +fijne beeldhouwwerk der deksteenen, van de fries met de wapens van +Holland, van Filips II en van de stad Enkhuizen en van de beelden, +gerechtigheid, hoop en geloof op de kroonlijst. + +Tot voor korten tijd diende een deel van het oude Waaggebouw tot +bureau van politie. Waar toen eerbied voor recht en wet den menschen +werd ingeprent, zal men in 't vervolg trachten, eerbied voor onze +oude bouwkunst en geschiedenis te wekken. + + + +IN ACHTER-INDIË. + +De door Achter-Indië stroomende rivieren zijn daar, waar ze door +nauwe en diepe kloven de indochineesche gebergten doorstroomen, +wel hier en daar door ontdekkingsreizen gekruist; maar tusschen die +plaatsen in is haar loop nog vaak geheel onbekend. + +Zoo was de Saloeën in 1895 door prins Henri van Orleans aangedaan +op de breedte van 26 graden en hij was over de rivier getrokken op +28 graden Noorderbreedte. Niemand echter had het gedeelte tusschen +beide punten onderzocht. Die leemte aan te vullen, was het doel van +een onderneming van den Engelschman Litton, die na zijn tocht van +December 1905 overleden is. + +Zijn medereiziger George Forrest heeft thans over den tocht geschreven +in het Geographical Journal en aan den tekst een kaart toegevoegd. De +tocht, in Yunnan begonnen, ging eerst noordwaarts tot Pienma op 26 +graden N.B. Van daar trok men oostwaarts; de waterscheiding tusschen +Irawady en Saloeën ging men over door een pas van 3200 meter hoogte +en bij de chineesche stad Lutsjang werd de Saloeën bereikt. + +De reizigers gingen langs den westelijken oever naar het Noorden, +maar verlieten die richting om de moeilijkheid der proviandeering +en om de vele twisten tusschen de verschillende dorpen van den stam +der Lissu. Een brug, die niet anders was dan een touw, voerde over +de Saloeën op 27.05 graden N.B. Van den oostelijken oever trok men +over een hoogen pas naar de Mekong, die bij Jingpankai werd bereikt, +en van daar werd de terugtocht naar de Saloeën ondernomen ter breedte +van 26.45 graden N.B. + +Op het pas onderzochte gedeelte is de Saloeën 80 tot 120 meter breed, +zeer diep en overal afgebroken door stroomversnellingen. Het was +in de droge periode en dus was de waterstand laag; in den regentijd +is die veel hooger, en op een plek vond men de bewijzen, dat in de +vorige maand Augustus het water tot twintig meter hooger had gestaan. + +De Lissu, die op de genoemde breedten aan de Saloeën wonen, moeten +aan de Thibetanen verwant zijn. Ze zijn van de Chineezen totaal +onafhankelijk, maar zijn verzwakt door dorpstwisten. Elk dorp blijft +geïsoleerd en heeft een eigen dialect. Hoe noordelijker men in het +land der Lissu doordringt, des te wilder, barbaarscher en armer worden +de menschen. Opvallend waren hun groote bogen en pijlen, waarmee ze +op grooten afstand door dikke planken konden schieten en die vaak +vergiftigd werden, terwijl ze zeer knappe schutters bleken. Van +geregeld verkeer langs de Saloeën was geen sprake, slechts af en toe +komen eens chineesche kooplieden naar de Lissu. + + + +VAN OOSTENRIJKS WERK IN BOSNIË. + +Naar alle waarschijnlijkheid is Oostenrijk nu blijvend heerscher in +Bosnië en Herzegowina, dank zij het doortasten op den rechten tijd +van minister Aehrenthal, maar toch zal al het water van de zee niet +de schuld van Oostenrijk aan het willekeurig verscheuren van een naar +den eisch tot stand gekomen tractaat kunnen afwasschen. Feitelijk is +het niet met de goede trouw overeen te brengen, dat het groote rijk +blijvend de beide provincies bezet, terwijl het in April 1879 nog in +een plechtige overeenkomst beloofde, niet aan Turkije's souvereiniteit +te tornen. + +Met veel mooie woorden moet de zaak worden goedgepraat, en werkelijk +moet het Oostenrijk niet moeilijk vallen, aan te toonen, hoeveel +beter de bedoelde provincies het hebben gekregen bij het stijgen +van Oostenrijks macht en invloed. In de materiëele dingen, die +handel en welvaart betreffen, niet alleen, ook in de geestelijke, +de confessioneele, is er oneindig veel verbeterd, sedert de groote +buur er de hand aan de ploeg heeft geslagen. + +Oostenrijk verklaarde zich ten tijde van het Berlijnsche Congres in +1878 des te liever bereid, daar orde op de zaken te stellen, omdat +zijn invloedssfeer na 1866 in Italië, zoowel als in Duitschland sterk +had geleden. Frans Jozef stelde het zich ten plicht, zijn macht elders +uit te breiden, omdat het verlies van Venetië het bezit van Dalmatië +onzeker had gemaakt, als het verband van die provincie met het rijk +niet opnieuw door een achterland werd bevestigd. + +De bezetting ging niet van een leien dakje; er moest maanden lang +worden gevochten, eer rust en orde waren hersteld, en de talrijke +rooverbenden hun handwerk onmogelijk was gemaakt. Toen dat eenmaal +gebeurd was, heeft Oostenrijk op verbazend overleggende en handige +wijze in partijtwisten en confessioneele verschillen het rechte weten +tot stand te brengen. Het stelde dadelijk de volkomen gelijke rechten +der verschillende belijdenissen vast. De Mohammedanen, de ergste +vijanden der nieuwe regeering mochten hun godsdienstige gebruiken +onaangetast bewaren en bleven afhankelijk van den sjeich ul Islam +in Konstantinopel. Ze kregen een eigen geestelijk opperhoofd in den +reis al ulema te Serajewo en behielden de toelagen voor moskeeën, +scholen en hospitalen. + +De beide christelijke richtingen, de grieksch-orthodoxe en de +katholieke, erlangden nu eerst de rechten, die hun onder de turksche +heerschappij alleen op papier waren geschonken geweest. De eersten +staan onder metropolieten van Serajewo, Mostar en Dolnya Tuzla, +die aan den patriarch in Konstantinopel gehoorzamen. Zij vormen het +talrijkste deel der bevolking, 42 procent, terwijl de Mohammedanen +slechts een derde en de Katholieken maar 23 procent der bevolking +uitmaken. Deze hebben in Serajewo een aartsbisschop en bisschoppen +in Mostar en Banjaluka; zij zijn de oudste bewoners van het land en +werden in de laatstverloopen eeuwen het meest verdrukt. Thans zijn +het meest vrije boeren in een modernen staat. + +Het wezenlijke succes, dat het nieuwe bestuur bereikte, was, dat +het gelukte, de hartstochtelijke vijandschap tusschen Mohammedanen en +Christenen, die in het geheele Oosten zoo groot is, hier te verzachten, +zoo niet geheel weg te nemen, doordat er vertegenwoordigers van +beide gelooven in de plaatselijke en provinciale besturen werden +aangesteld. Wel was het den Mohammedanen in den aanvang moeilijk +hun politiek en sociaal overwicht zoozeer te zien verminderen, en +inderdaad zijn duizenden uit het land vertrokken; maar de tijd en +het betere inzicht hebben hen geleerd, zich te schikken en de nieuwe +administratie als ook voor hen heilzaam te leeren waardeeren. De +landverhuizing hield langzamerhand op, en de bevolking is in de +laatste dertig jaren van 1158000 tot 1700000 gestegen. + +Een tweede stap, dien de nieuwe regeering deed, om de inwoners +van het land aan den veranderden staat van zaken te gewennen, was +haar zorg voor de volksontwikkeling. Want onder de heerschappij der +Turken was er van een geordend schoolwezen haast geen sprake geweest, +ofschoon een uitgebreide schoolwet op papier stond. Er waren enkel +staatsscholen voor de Mohammedanen en het waren eigenlijk niet anders +dan godsdienstscholen, medressehs en mektaben. Ze bleven ook na +1878 bestaan, maar daarnaast werden ongeveer 250 volksscholen nieuw +opgericht. Jammer, dat ook niet dadelijk leerplicht werd ingevoerd, +want bij den indolenten aard van het landvolk wordt er nu niet genoeg +geprofiteerd, zoodat een groot percentage van het volk nog tot de +analphabeten behoort. + +Daar staat tegenover, dat in de steden de ambitie voor onderwijs +en ontwikkeling verbazend groot bleek en dat de regeering daarin +aanleiding vond tot de oprichting van velerlei inrichtingen van +onderwijs, gymnasia, burgerscholen, handelsscholen, technische +scholen, boschbouwscholen en bergbouwscholen en zelfs in Serajewo een +juristenschool, die jonge Mohammedanen voorbereidt voor hun loopbaan +als kadi of rechter. Verder werd er voor het militaire onderwijs +en voor dat van meisjes gezorgd, werden ambachtsscholen geopend en +stichtingen voor de opleiding van onderwijzers. Veeteelt, ooftcultuur +en wijnbouw kregen hun inrichtingen tot opleiding van deskundigen; het +kunsthandwerk, dat van oudsher in tapijten en wapens had uitgemunt in +het land, kreeg geldelijken steun van den staat en een bosnisch museum +werd geopend. Al die beschavingsmiddelen werden door de steedsche +bevolking op prijs gesteld en er werd ijverig gebruik van gemaakt; +zij hebben niet weinig bijgedragen tot de opleving van het land. + +De bonnes marques, die Oostenrijk daar op die wijs heeft verdiend, +zullen zeker op de aanstaande conferentie met gratie worden uitgereikt. + + + +VERKEERDE KOST. + +De kunst, schadelijke dingen smakelijk te bereiden, verstaan, helaas, +niet alleen koks, maar ook schrijvers en dichters. + + + +TECHNIEK. + +De kunstenaar smale toch niet op de techniek, al is ze ook nog zoo +moeilijk te leeren. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +VAN ANCONA NAAR REGGIO. + +Tot aan de Apulische vlakte gaat de spoorweg naar het Zuiden steeds +langs de zee. Men heeft aan de landzijde de steile rotskust, die +niet bijzonder hoog is, en alle kapen, waar de golven omheen spelen, +zijn bekroond met schilderachtige dorpen en stadjes. In de diep +ingesneden dalen liggen witte villa's tusschen donkere cypressen en +naast olijven- en citroenboomboschjes. Geuren van oranjebloesem komen +door de spoorwegraampjes binnen. Een uur ongeveer vóór Castellamare +komt dan de lijn in de vlakte. Men krijgt een vrij uitzicht naar het +Westen, en de sneeuwtoppen van de Abruzzen duiken op. + +Van Pescara af verandert weer het beeld van het landschap, en men +krijgt een licht golvend, zandig heuvelland. En dan de Apulische +vlakte, die herinnert aan beschrijvingen uit het Oosten. Het is een +eindelooze grasvlakte, waar lange heuvelreeksen doorheen loopen. In +het Oosten onderscheidt men in het teedere blauw der lucht het van +boven geheel vlakke tafelland van den Monte Gargano, de spoor van +de italiaansche laars. Van Foggia uit worden dikwijls uitstapjes +naar dat bergland ondernomen, naar dien vroeger wereldberoemden +bedevaartsberg. Een rit van twee uren door een moerassige vlakte met +verspreide gehuchten voert u erheen. Steil daalt het tafelland aan de +kanten naar beneden; het lijkt een stuk aarde, uit een ver verleden +overgebleven, terwijl het omringende land vlak is geworden. + +Een kunstwerk leidt ons naar het hooggelegen San Angelo; maar +men kan de plaats ook bereiken langs een steil voetpad met veel +kronkelingen. Men passeert dan veel interessante armoedige woningen, +die natuurlijke uithollingen zijn in het zachte gesteente. Van voren +ziet men de opening, die met een paar planken is dichtgemaakt, door +de hooge steenlaag erboven is een gat geboord voor schoorsteen, +en klaar is het huis. + +Door zijn hooge ligging is San Angelo in het voorjaar lang koud, en +in Maart dwarrelt er nog dikwijls sneeuw door de straten. Het is een +eigenaardige plaats, hangend tegen de helling van het kalkgebergte, +met een zwarten toren oprijzend boven de armelijke huisjes van één +verdieping aan de straten, bestaande uit den naakten kalkbodem. Vuil +is alles er, en alleen de belangstelling in het oude heiligdom van den +aartsengel doet er enkele bezoekers komen. Dat is nog dezelfde grot, +waarin reeds de ouden in opgeheven houding met de handen ten hemel hun +gebeden opzonden tot den zeeënbeheerschenden Poseidon. De drakendooder, +de aartsengel Michaël, wordt overal met voorliefde vereerd op plaatsen, +die al in oude tijden heilig waren. + +Langs een trap met vijftig treden daalt men in de ruime rotsholte, +bij welker ingang de kerk is gelegen. Het gebouw is half in de rots +uitgehouwen en heeft alleen het licht van den linkerkant. Rechts heeft +men den ingang van de wereldberoemde grot. Het beeld van den aartsengel +is een werk uit den tijd der late Renaissance, een marmeren figuur, +die iets minder dan levensgroot, den engel voorstelt in het pantser +met kroon, vleugels, schild en zwaard. + +Zonderling als de stad zagen er ook de bewoners uit. Ze leken opvallend +op bekende typen van Afrika's noordkust, en wie weet, of men hier +niet te doen heeft met nakomelingen van de Saracenen van Frederik II, +die zich in de wildernis hebben teruggetrokken, om veilig te wezen +voor den kerkelijken ban en voor het zwaard van Anjou. Naar Manfred, +den zoon van keizer Frederik II, heet de door hem op de plek van het +oud-romeinsche Sipontum gestichte stad Manfredonia, een onbeduidend +stadje nu, aan zee met een door Manfred begonnen en door Karel van +Anjou voltooid kasteel, een vierkant met stompe torens en andere +vestingwerken, als zooveel in Zuid-Italië alles in diep verval. + +Bari en Brindisi steken daarbij gunstig af en van Brindisi naar Reggio +wachten den reiziger naar Reggio dan nog 400 kilometer afstands, +waarvoor men 26 uren noodig heeft. Dat lijkt zonderling, maar het +raadsel wordt opgelost, als men weet, dat de spoorwegmaatschappij +tweemaal een oponthoud van vier uren heeft ingeschakeld, te Metapont, +waar de reiziger meestal de moeite doet, eenige resten van grieksche +zuilen, die aan den horizon verrijzen, te bereiken, en in Catanzaro, +een plaatsje, dat ongeveer acht kilometer van het station is +verwijderd. Het heeft bij de jongste aardbeving veel geleden, +maar wat is de schade, daar aangericht bij de verwoesting, waaraan +Reggio is onderworpen geworden. Als men van Cantanzaro naar Reggio +spoort, heeft men steeds de heerlijk mooie, diepblauwe zee aan zijn +linkerhand en rechts verrijzen de bergen. In tunnels vliegt men door +de met hun voet in het schuim der golven staande kapen, stoute bruggen +spannen zich over diepe, met rotspuin gevulde dalen. Die allen zijn +thans door de vloedgolf, die met de zeebeving gepaard ging gevuld, +en wie vroeger, verrukt over de mooie en belangwekkende dingen, die +hij had aanschouwd op zijn reis in Zuid-Italië, te Reggio aankwam, +vindt nu een stad van ruïnen; de aardige huizen en villa's op de +hellingen aan zee zijn weggevaagd, even totaal is er de verwoesting +als in het tegenover liggende, alleen door de straat van Messina +er van gescheiden Messina, waar dood en verderf als nooit te voren +hebben gewoed op dien onzaligen 28sten dag van December 1908. + + + +INTERESSANTE STUDIE OVER JONG-TURKIJE. + +Prof. D. Snouck Hurgronje heeft van 25 Juli tot 23 September 1908 +gewoond in Konstantinopel, en geeft over zijn verblijf aldaar en over +de nieuwe toestanden in het turksche rijk een beschouwing in de Gids +van Januari. Hij kwam juist een dag na de afkondiging van de nieuwe +grondwet aan in de belangwekkende stad, den juisten observatiepost +voor hem, die het leven en denken der huidige Mohammedanen tot voorwerp +zijner studie heeft gekozen. + +(Tusschen haakjes zij hier even gezegd, dat Dr. Kuyper's boek »Om +de oude Wereldzee« een veer van beteekenis moet laten, omdat hij +verscheiden onjuiste mededeelingen heeft opgenomen en zich aan +vergissingen schuldig maakt, die lang zijn weerlegd door de mannen +der wetenschap.) + +Onze geleerde kenner van oostersche toestanden kwam wel op een +uitgezocht oogenblik in de turksche hoofdstad aan, juist toen de +verbijsterende indruk, dien de afkondiging der grondwet maakte, +aanleiding werd tot een »kermis der vrijheid«, zoo volkomen in +tegenstelling met de oude toestanden. Ongeveer drie weken duurde de +opwinding met de vele en velerlei betoogingen. De ministers werden door +volksoploopen gedwongen om onder het oog van de leidende demagogen met +een plechtigen eed te beloven, liever hun laatsten druppel te zullen +plengen, dan ooit mede te werken tot wederafschaffing der grondwet. + +Leest men in het Gidsartikel, wat de intellectueele demagogen +zich durfden veroorloven, om bij voorbeeld te beletten, dat +de staatsdienaren van het oude regime zich met de gestolen +millioenen uit de voeten maakten, dan staat men verbaasd over +zooveel stoutmoedigheid. De zin voor orde moet intusschen bij de +bevolking boven allen lof zijn geweest, en dat terwijl de politie door +afwezigheid schitterde, daar men inzag, hoe zij, de uitvoerster der +vroegere impopulaire dwang- en geweldmaatregelen, zoozeer den haat +en de verachting zich op den hals had gehaald, dat het niet mogelijk +zou zijn geweest, de bevolking van uitspattingen te weerhouden, +indien ze haar woede op de politie had kunnen koelen. + +Vooral was die ordelijkheid verrassend, als men bedenkt, dat in die +stad van een millioen inwoners de deuren der gevangenissen waren +opengezet zoowel voor de gewone misdadigers als voor de politiek +verdachten; maar Jong-Turken, als de wijsgeer-geneeskundige Dr. Riza +Tewfik, deden dan ook al het mogelijke, om de zaak in de goede baan +te leiden. + +Dr. Snouck Hurgronje behandelt in het Gidsartikel den invloed +van de gewonnen vrijheid op militairen en schriftgeleerden, +dagbladschrijvers en staatsambtenaren. De bevoorrechting van Europeanen +in regeeringsbureau's en bij maatschappijen of groote instellingen +is, merkwaardig genoeg, door den coup d'état opgeheven, en zoo is +een eind gemaakt aan een grief der inheemsche bevolking. De oude +regeering was voor die financiëele bevoorrechting steeds te vinden, +om toch maar de vreemde mogendheden te vriend te houden. + +Het Comité van eenheid en vooruitgang had soms alleen moeilijkheden +met de uiteenloopende belangen van de verschillende nationaliteiten, +maar het ontzag diepgewortelde vooroordeelen met veel tact en beleid. + +Wat de lezers ook zeer zal treffen in het artikel is de opmerking +over de openheid van de Turken in hun gesprekken en het weinige +standsverschil, dat er gemaakt werd. Wat een kolossale verandering, dat +wij het denkbeeld van die gesloten en trotsche Turkennaturen van ons +moeten zetten! Hoe verderfelijk heeft daar de druk van boven gewerkt! + +De hoopvolle stemming van de jong-turksche leiders strekte zich ook +uit over de toekomst, die Armeniërs en Grieken, Arabieren en Koerden +en al die andere nationaliteiten aan het nieuwe zouden bereiden, en +de nederlandsche geleerde acht hun optimisme haast al te groot. Maar +»zonder optimisme komt niets groots tot stand«, en het zou gewaagd +zijn, zich aan profetieën te wagen. + +Eén vraag bespreekt de schrijver nader, namelijk deze, welke +gevolgen de revolutie zal hebben voor het Panislamisme. Dat ideaal is +inderdaad een der grootste moeilijkheden voor de europeesche staten, +die Mohammedanen onder hun onderdanen tellen. Mooi zijn de weinige +bladzijden, aan dat onderwerp gewijd, en duidelijk als het geheele +artikel, dat wij heel veel lezers toewenschen. + + + +REISBOEKEN. + +In den modernen tijd is het reizen iets heel anders geworden, dan het +was in den nog niet in het teeken der machinale voortbeweging staande +periode. Men zou verwachten, dat dit verbazende onderscheid tusschen +nu en vroeger de belangstelling voor de in vroeger eeuwen ondernomen +reizen wakker zou houden. Maar merkwaardig genoeg, heeft men echter +in de laatste eeuw voor de ontwikkelingsgeschiedenis van het reizen +en voor de buitengewoon waardevolle reisberichten uit vorige eeuwen +betrekkelijk weinig belangstelling getoond. + +Een duitsche uitgeversfirma, de Gutenberg-Verlag in Hamburg, heeft nu +een onderneming op het touw gezet, om tegen dat vergeten in te gaan +door de uitgave van een »Bibliotheek van merkwaardige Reizen«. Reizen +is op zich zelf niet alleen zeer nuttig en ontwikkelend, maar het +lezen erover is dat ook en de klassieke lectuur op dit gebied is het +in hooge mate. Vooral zullen de documenten, geschreven door de groote +ontdekkers, een voortreffelijke opwekking zijn voor moderne menschen, +om hun gedachten eens naar vreemde landen te laten gaan. De jeugd zal +er voorbeelden van moed en geestkracht ontmoeten, en wij allen maken +erbij kennis met belangwekkende mannen in omstandigheden, die reeds +op zichzelf spannend en interessant zijn. + +Het eerste deel van deze duitsche verzameling zal de +dagboekaanteekeningen en berichten van James Cook bevatten over zijn +drie reizen om de wereld. Die beknopte en zakelijke mededeelingen +over tochten in onbekende zeeën, uitgevoerd onder allerlei moeiten +en bezwaren, hebben eveneens waarde als documenten voor de toestanden +bij de scheepvaart in vroeger dagen. De manieren, waardoor Cook zich +wist te oriënteeren niet alleen, maar ook de wijze, waarop hij met de +menschen omging, met zijn bemanning en met de inboorlingen, dat alles +moet belangstelling wekken, en voor den geograaf en den ethnoloog is +het werk uit den aard der zaak gewenschte lectuur. + +Toevallig, dat deze uitgever thans op een denkbeeld ingaat, dat in onze +Linschotenvereeniging reeds in ons land een begin van uitvoering heeft +gekregen. Zooals onze lezers weten, zal de nederlandsche vereeniging +haar werk aanvangen met de reisboeken van Jan Huygen Van Linschoten, +den reiziger van de zeventiende eeuw, peetvader der vereeniging. Wij +maken dus een nationaler begin dan de duitsche uitgever, die met een +Engelschman aanvangt. + + + +BETERE VERBINDING TUSSCHEN RIJN EN DONAU IN BEIEREN. + +Er wordt in Beieren tegenwoordig sterk aangedrongen op een betere +verbinding tusschen Rijn en Donau, dan het Ludwigskanaal geeft. Zooals +bekend is, vereenigt dat kanaal de beide groote stroomen, doordat het +de Altmühl, die in de Donau valt, verbindt met de Regnitz, een zijtak +van de Main. Indertijd had men groote verwachtingen van dat kanaal; +maar die zijn teleurgesteld. + +Toen het werd aangelegd in de jaren van 1836 tot 1845, meende men +een goede verbinding tusschen Zwarte Zee en Noordzee in het leven +te roepen, maar de vele sluizen, die bovendien niet breed genoeg +zijn, bemoeilijken het verkeer op het kanaal, dat ook niet breed +en diep genoeg is voor de tegenwoordige scheepvaart, terwijl de +concurrentie met de spoorwegen er mede geen goed aan doet. Zoo is +men eigenlijk al van 1891 af doende, om verbeteringen aan te brengen, +met plannen althans, maar zullen die werkelijkheid worden, dan is er de +samenwerking van Beieren en Pruisen voor noodig. Want de bevaarbaarheid +van de Main, zoowel als van de Donau, laten te wenschen over in die +streken, waar het Ludwigskanaal met beide in verbinding treedt. + +Zeker is het, dat thans geen schepen met meer dan 120 tonnen inhoud +geregeld in gebruik kunnen zijn op het kanaal, zoodat de handel er +bijna alleen plaatselijk is en er van een rechtstreeksch verkeer +tusschen de beide groote rivieren geen sprake is, terwijl de kosten +voor het personeel zelfs niet door de inkomsten worden gedekt. Vijftien +jaar geleden is er te Neuremberg een vereeniging gesticht, die een +verbeterd kanaal in studie heeft genomen met gebruik van het tracé +van het Ludwigskanaal. Zij concentreert haar werkkracht vooral naar +den kant van den Rijn, die voor Beieren van meer beteekenis is dan +de Donau. + +De Main is reeds geregulariseerd tot Frankfort vanaf de monding +van den Rijn en de diepte laat schepen met een inhoud van 1500 ton +toe. Er blijven echter tusschen Offenbach en Aschaffenburg over een +lengte van 46 kilometer nog uitgebreide werken te verrichten, die +een overeenkomst vereischen van de aangrenzende landen, Pruisen en +Beieren, het groothertogdom Baden en het groothertogdom Hessen. De +onderhandelingen, door Beieren aangevangen, hebben in 1907 geleid +tot een ontwerp, dat nog niet tot uitvoering is gekomen. + +Pruisen neemt op zich de kanalisatie van de Main tusschen Offenbach +en Hanau; het overige deel, tusschen Hanau en Aschaffenburg, is aan +Beieren opgedragen. + +De kosten der werken worden geschat op 24 millioen mark met inbegrip +van de inrichting der haven van Aschaffenburg en de aansluiting aan +de spoorwegen, die er samenkomen. + +Maar de overeenkomst is tot nu toe een doode letter gebleven, daar +de pruisische regeering volgens een wet van 1905, de indiening ervan +bij den Landdag moet uitstellen tot de oplossing van de groote vraag +der riviertollen. Beieren verzet zich daartegen, zooals men weet, +omdat die tollen een groote belemmering zouden zijn voor zijn handel, +en zoo blijft ook het doortasten in zake een verbeterd Donau-Rijnkanaal +achterwege. + + + +EEN PRINS IN ONZE OOST. + +Als Prins Hendrik gevolg geeft aan de door de Indische Groep van het +Algemeen Nederlandsch Verbond te Batavia op touw te zetten petitie, +om een bezoek aan Indië te brengen, zal hij het tweede lid van ons +regeerend vorstenhuis zijn, dat ons Indië met eigen oogen gaat zien. + +In 1837 toch ging de toen zeventienjarige Prins Willem Frederik +Hendrik der Nederlanden, derde zoon van den lateren Koning Willem II, +als luitenant ter zee 2de klasse met het fregat Bellona in Oost-Indië +en vertoefde er van 9 Februari tot 29 September van dat jaar. + +Eene reis naar en door Oost-Indië met een zeilschip stelde aan +den beschikbaren tijd en aan het geduld van den reiziger toenmaals +hooge eischen en bracht door gemis aan comfort nadeelen mede, die, +vergeleken bij de wijze, waarop tegenwoordig gereisd kan worden, groot +waren. Den 17den October 1836 met de Bellona, commandant kapitein ter +zee Arriëns, uit Nieuwediep vertrokken, kwam Prins Hendrik den 9den +Februari 1837 ter reede van Batavia, na gedurende 14 dagen te Rio de +Janeiro te hebben vertoefd. De reis had dus 102 zeedagen geduurd. De +Bellona was vergezeld van Z. M. brik Snelheid, onder bevel van den +kapitein-luitenant ter zee Ferguson. Deze brik was op de reis van +Rio naar Java van de Bellona afgeraakt, doch kwam eenige dagen na +het fregat ter reede van Batavia. + +Den 23sten Februari d. a. v. verliet de Prins Batavia en ving eene +reis aan, waarbij achtereenvolgens Makassar, Menado (Kema), Ternate, +Amboina en Banda werden aangedaan en waarna de Bellona 7 Juni ter reede +van Soerabaja ankerde. Nu volgde, over Madoera en met oversteken van +Soemanap naar Bezoeki, eene landreis over Java, die met 's Prinsen +terugkeer te Batavia den 21sten Augustus eindigde. De reis door +Indië had dus 6 maanden geduurd. Den 29sten September vertrokken de +Bellona en Snelheid voor goed van Batavia. De Prins bezocht nog Riouw, +Singapore en Penang en vertrok van daar naar Calcutta. Na een bezoek +aan Britsch-Indië werd de thuisreis aanvaard en in Juli 1838 keerde +de prins in het vaderland terug. + + + +HET AFRIKA-VRAAGSTUK. + + Het Afrika-vraagstuk door Dr. C. M. Kan, oud-hoogleeraar + aan de universiteit te Amsterdam. Met een kaart. Haarlem, + H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1909. + + +Goede wijn behoeft geen krans, en zoo is dit degelijke, doorwrochte +werk op de allereenvoudigste wijze uitgegeven, zonder eenigerlei tooi +of versiering, zonder afbeeldingen van landschappen of volkstypen, +zonder iets, wat de aandacht van den oppervlakkigen lezer (of kijker) +boeit. De leerzame inhoud heeft oorspronkelijk de stof geleverd voor de +voordrachten, die de oud-hoogleeraar gehouden heeft in de vereeniging +»Voor voortgezet Handelsonderwijs«, en op verlangen zijner hoorders is +hij ertoe overgegaan, den inhoud der voordrachten in ruimeren kring +te verspreiden. De 165 bladzijden, over vijf hoofdstukken verdeeld, +vormen een belangwekkende samenvatting van wat er over de verschillende +deelen van het werelddeel en over hun exploitatie in de laatste halve +eeuw verschenen is in boeken, tijdschriften, brochures en bladen, +geordend, geschift en tot een aaneengeschakeld relaas verwerkt. + +Vooral van de wetenschappelijke onderzoekingen als voorbereiding +voor de practische in-gebruikneming verwacht de schrijver veel en +internationale samenwerking is daarbij noodig, zooals door bewijzen +en voorbeelden wordt gestaafd. Een zeer groot aantal noten aan den +voet der bladzijden verwijzen naar lectuur over de onderdeelen. Voor +hen, die de aardrijkskunde-acte voor middelbaar onderwijs nastreven, +is het een goudmijn en voor ieder, die zijn kennis omtrent het zwarte +werelddeel wenscht uit te breiden, een bruikbare wegwijzer. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +SVEN HEDIN TERUG UIT THIBET. + +Op den 16den Januari is Sven Hedin te Stockholm aangekomen van zijn +laatste Thibetreis, over welker succes wij aan onze lezers reeds het +een en ander meedeelden. + +De ontdekkingsreiziger kwam uit een Finsche haven met de stoomboot Bore +II. Het Zweedsche marine-vaartuig Vega was de Bore II tegemoet gegaan, +en Sven Hedin ging op haar over. Aan boord van de Vega bevonden zich +ter verwelkoming de voorzitter van het zweedsche aardrijkskundig en +anthropologisch genootschap, prof. Montelius, de verwanten van Sven +Hedin e.a. Zondagochtend vond de officieele feestelijke inkomst in +de haven van Stockholm plaats. + +De ontvangst van Sven Hedin in Stockholm is buitengewoon +hartelijk geweest. Zondagmiddag liep het regeeringsvaartuig, met +den ontdekkingsreiziger aan boord, de haven binnen. Sven Hedin werd +met evenveel eerbewijzen begroet, als plegen te worden gebracht bij +de ontvangst van een gekroond hoofd. De regeering, de stedelijke +autoriteiten, de besturen van wetenschappelijke genootschappen, leden +van het diplomatieke korps, studenten, besturen van sportvereenigingen +en tal van anderen waren bijeengekomen om den teruggekeerden reiziger +te verwelkomen. Nadat de eerste begroetingen hadden plaatsgevonden, +reed Sven Hedin in een galakoets naar het paleis. Aan beide zijden +stonden dichte drommen toeschouwers langs den weg geschaard, die +Hedin toejuichten. + +Op het paleis werd Hedin onmiddellijk bij den Koning gebracht, om +wien zich alle leden van het Koninklijk Huis hadden verzameld. De +Koning wenschte hem geluk met de bereikte resultaten en decoreerde +hem met het grootkruis van de orde van de Noordster. + +'s Avonds werd Sven Hedin gehuldigd aan een eerediner, dat werd +gepresideerd door den Kroonprins. + +Twee dagen later werd de zweedsche reiziger door den Czar van Rusland +op Tsarskoje Selo ter audiëntie ontvangen. + + + +POSTDUIVEN ALS PHOTOGRAFEN. + +Reeds in het midden van de vorige eeuw had een apotheker in +Cronberg, ten N.-W. van Frankfort a/d. Main, de heer Neubronner, +een duivenpost, om de recepten uit de omliggende dorpen naar zijn +apotheek te brengen. Die gedachte is later door den in dezelfde +stad gevestigden zoon, Dr. Julius Neubronner, verder uitgewerkt, +want hij gebruikte duiven voor de bezorging van kleine hoeveelheden +geneesmiddelen. Het onverwachte uitblijven van zulk een gevleugelden +bode heeft nu Dr. Neubronner op het denkbeeld gebracht, den weg der +duif buiten haar toedoen photografisch op te nemen. + +Te dien einde voorzag hij het dier van een miniatuurcamera van minder +dan 75 gram gewicht, die door het zelfstandig openen en sluiten van +de momentsluiting zeer bruikbare opnamen leverde. + +Dit succes gaf hem aanleiding tot het vervaardigen van een eigenaardig +photografisch apparaat, waarmee met korte tusschenruimten tot 30 +opnamen van 4 bij 4 centimeter kunnen worden gedaan. Het was natuurlijk +niet gemakkelijk, een zelfwerkzame camera met een brandpuntsafstand +van hoogstens 5 centimeter te maken, waarvan het gewicht met alle +toebehooren niet meer dan 75 gram bedraagt, den door een postduif +gemakkelijk te transporteeren last. Het apparaat van Neubronner bestaat +eigenlijk uit twee zelfstandige camera's, waarvan de lenzen naar +voren en naar achteren zijn gekeerd, zoodat men bij elken stand van +den vogel altijd minstens één bodemopname krijgt. De beide camera's +zitten in een dun aluminiumlijstje, dat met riemen en gummibandjes +aan het lijfje van de duif is bevestigd. + +De momentsluiting wordt door een lepelvormigen hefboom opgelicht, +waarvan de holte door een met samengedrukte lucht gevulden elastieken +bal naar buiten wordt gedrukt. Bij het langzaam ontwijken der +lucht valt de bal samen en deelt aan den hefboom een beweging mee, +waardoor de momentsluiting losgaat. De belichting geschiedt dus op +een zeer nauwkeurig te bepalen oogenblik. Bij een anderen vorm van +het apparaat is er slechts een enkele lens en een film aangebracht, +waarop door middel van een gummiballetje en een uurwerkje in gegeven +tusschenruimten van tijd een gansche reeks opnamen plaats hebben. + +Daar de postduif na haar opvliegen eerst een spiraal beschrijft, +is het gemakkelijk, een aantal opnamen van hetzelfde kijkje in +verschillende richtingen te erlangen. Als de duif dan de ligging +van haar doel heeft vastgesteld, en ze kan haar thuis op meer dan +30 kilometer afstands terugvinden, vliegt ze er met de vaart van +een sneltrein heen in rechte lijn. Dus heeft men het in zijn macht, +de te photografeeren streek vooruit te bepalen. + +Het ligt voor de hand, dat de photografeerende postduiven in +de eerste plaats voor strategische bedoelingen nuttig zullen +blijken. Van belegerde plaatsen uit zou men bij voorbeeld met hun +hulp den stand der belegerende afdeelingen van het vijandelijke +leger bepalen en op dergelijke manier zou de vijand ingelicht kunnen +worden over de hulpmiddelen der vesting. Dr. Neubronner heeft voor +deze oorlogswerkzaamheid van zijn duiven verplaatsbare duiventillen +vervaardigd, die op torenhoogte kunnen worden aangebracht. + +Het duitsche legerbestuur heeft haar belangstelling in deze zaak +daardoor getoond, dat het den uitvinder uitgenoodigd heeft, naar Tegel +te komen, om in gemeenschap met de afdeeling voor luchtscheepvaart +proeven te doen met zijn toestellen. Samen met bestuurbare luchtschepen +zou men de duiven zóó kunnen gebruiken, dat het luchtschip uit +veilige hoogte de duiven loslaat en dat deze dan op een reeds voor +het luchtschip gevaarlijke hoogte de opnamen verrichten. Voor eenige +weken hield de uitvinder een voordracht in Cronberg en illustreerde +die met lichtbeelden, gemaakt naar photografieën, die zijn duiven +hadden meegebracht van het voor iedereen gesloten park van het slot +Friedrichshof. Wat in tijd van vrede in een gesloten, welbewaakten +tuin mogelijk is, zou ook kunnen gebeuren in oorlogstijden bij een +belegerde en verdedigde stad, en hoe klein ook de plaatjes mogen +zijn, ze zullen voor het deskundig oog, toch allerlei duidelijk maken +aangaande de stellingen der artillerie, de kampen en de uitwerking +der beschietingen. + + + +DE MAMBÈRAMO. + +In de jongste aflevering van het Tijdschrift v/h. Aard. Gen. trekt +vooral de aandacht het artikel van den afgetreden secretaris, den heer +G. P. Rouffaer, over de rivier de Mambèramo op Nieuw-Guinea, die aan +de noordkust uitmondt. De opvaringen van 1884, 1900 en 1906 worden er +in behandeld aan de hand van rapporten en bescheiden van deelnemers +aan die expedities, en aan het slot wordt de hoop uitgesproken, +dat er niet lang meer worde gewacht met een ernstig onderzoek van +den bovenloop, waar men op moeilijkheden stuit, die waard zijn, +met kracht en macht te worden overwonnen. + +De eerste bevaring en verkenning had plaats in 1884 door het +gouv.-stoomschip Havik met den resident van Ternate van Braam Morris +aan boord; voor de tweede maal geschiedde een verkenning in 1900 +door het s.s. Camphuys van de Paketvaart en eindelijk in 1906 door +het gouv. s.s. Brak met den resident Roos en kapitein Colijn aan +boord. Ieder maal echter stuitte een verder onderzoek van de rivier +af op de groote snelheid van den stroom, die boven een bepaald punt, +Havik-eiland, de pogingen om haar op te varen verijdelde. + +De merkwaardige rivier doet ten volle haar naam Mambèramo of +"Grootwater" eer aan. Ondanks het vrij sterke verval en de massa water, +die zij aanvoert, wijzigt zij zich, in tegenstelling met andere groote +indische rivieren, al zeer weinig. Een tweede belangrijk punt is, +dat de stroombedding in hoofdzaak bestaat uit grint of hard zwart +zand; de Mambèramo is geen modderrivier zooals de meeste stroomen, +die naar de Z.-kust afvloeien, en slib is afwezig. De stoffen, die +van boven worden aangevoerd, zijn niet sterk verweerd, en pleiten +voor kristallijne moedergesteenten. Een onderzoek door een geoloog +van dit door den stroom medegesleurde materiaal is dringend noodig, +opdat men ten minste vooraf eenigszins wete wat er, zuidelijker op, +verwacht kan worden als formatie. + +De stroom zelf is snelvlietend en beheerscht zoozeer met zijn zoet +water zijn eigen bedding, dat tot dicht bij den mond geen brak water +voorkomt; vandaar de sago-bosschen, die geen zilt kunnen velen, +tot dicht bij zee. + +Bij het verst bereikte punt loopt de stroom met een snelheid van circa +4-1/2 mijl in het uur. Zoo sterk was hij, dat de barkas der Camphuys +alleen als ze voor een oogenblik goed stoom had, iets vooruitkwam; +zakte de stroom maar even, dan bleef de barkas op dezelfde plaats. Met +de Brak gebeurde hetzelfde. + +De heer Rouffaer komt door samenvoeging der verschillende bestaande +gegevens tot de conclusie, dat de overgroote hoeveelheid regen en +sneeuwwater van het Sneeuwgebergte niet naar de Zuidkust afvloeit, +maar om de Noord en wel door den eenigen grooten stroom aldaar, de +Mambèramo. Deze is een zéér groote constante stroom, de "Rijn" der +Centrale Nieuw-Guineesche Alpen. Het heele jaar door gaat een constante +hoeveelheid water door een in hoofdzaak steenachtig bed. Neemt men +verder de breedte van de rivier in aanmerking, welke bij de monding +800 M. en bij het verst bereikte punt nog 400 à 500 M. bedraagt, dan +begrijpt men, dat de Mambèramo op zich zelf het ideale "groote water" +is om tot in het binnenland door te dringen. + +Bij vele belangrijke voordeelen biedt het opvaren der Mambèramo echter +ook zeer ernstige nadeelen. Fnuikend op den lust om langs dien waterweg +te reizen, werkt het gevaar voor malaria en beri-beri, want de streek +is boven mate ongezond en alle drie de expedities hadden zeer veel +van deze ziekten te lijden. Zoo kreeg de kapitein der Camphuys er +beide ziekten, evenals de meeste inlandsche opvarenden, terwijl ook +stuurman en machinisten alle moesten worden vervangen, het schip moest +worden gedesinfecteerd. Ook de Brak deed soortgelijke ondervindingen +op, zoodat van de 27 man equipage er slechts 13 geschikt bleven, om +den dienst waar te nemen. De ongezondheid der streek schijnt ook te +blijken uit de buitengewone schaarschte der bevolking, welke laatste +gedurig afneemt. + + + +SVEN HEDIN. + +In aansluiting aan het op de vorige bladzijde voorkomende bericht over +Sven Hedin, deelen wij nog mede dat het met de triomfen is blijven +voortgaan in de laatste weken, ook tijdens Sven Hedin's verblijf te +Londen, waar hij den 6en Febr. de gast was van de Savage Club, en een +rede uitsprak, die in alle bladen uitvoerig werd »verslagen«. Twee +dagen later hield de Thibetreiziger zijn groote voordracht voor de +leden der Royal Geographical Society. Zijn werken, zijn ontdekking +van de bronnen van Brahmapoetra en Indus vinden nu wel ten volle +waardeering. + + + +SPITSBERGEN. + +Spitsbergen wordt bepaald een toeristenland, zoo sterk neemt jaar +op jaar in den zomer het aantal bezoekers toe, die het vermaak der +wintergenoegens daar in den zomer komen zoeken. Er worden bovendien +zelfs in den winter jachtexpedities heen ondernomen, die te water +en te land de pelsdieren achtervolgen, en daar men het ook ernstig +gaat meenen met den bergbouw, waar reeds een begin mee is gemaakt, +wordt het langzamerhand zeer wenschelijk, dat er een regeling plaats +vinde van de volkenrechtelijke positie der tot nu toe niet aan eenige +mogendheid toebehoorende eilandengroep. + +Noorwegen heeft al bij sommige gelegenheden bij de andere mogendheden +daar een balletje van opgeworpen, want dat land stelt veel belang in de +toestanden, die op Spitsbergen heerschen, daar het grootste deel der +industriëele ondernemingen van jacht, vischvangst en bergbouw wordt +uitgeoefend door onderdanen van het jonge koninkrijk Noorwegen. Ook +door zijn ligging schijnt Noorwegen in de eerste plaats geroepen, +het oppertoezicht op Spitsbergen uit te oefenen, hoewel het land +zich tot nu toe van alle mogendheden de minste opofferingen heeft +getroost voor het onderzoek der groep, maar wel de resultaten van +het werk der anderen, vooral van Zweden, zich heeft ten nutte gemaakt. + +Door Zweden is dan ook ernstig bezwaar gemaakt tegen de opperhoogheid +van Noorwegen over den Spitsbergen-archipel, en dus is het te +verwachten, dat op de aanstaande conferentie van de bij Spitsbergen +belang hebbende mogendheden Noorwegen slechts met het politietoezicht +zal worden belast. + +Het zou wel wenschelijk wezen, als dan meteen door de aanstaande +conferentie een andere vraag wordt opgeworpen, die voor alle +wetenschappelijke poolexpedities van groote beteekenis is. Men moest +namelijk aan de conferentie de gelegenheid geven, aan het doelloos +slachten van het wild door jachtexpedities in arctische streken een +eind te maken. Aan zulk een moord in massa is waarschijnlijk het +verongelukken van Dr. Mylius Erichsen en zijn beide tochtgenooten toe +te schrijven, toen ze in Oost-Groenland waren, daar in die buurt door +engelsche en amerikaansche jachtgezelschappen in de laatste jaren de +walrussen en de muskusossen zoo sterk verminderd zijn, dat de Deensche +expeditie onmogelijk genoeg hondenvoer kon krijgen. + +In Augustus van het jaar 1908 is een engelsche jachtonderneming +van den bekenden sportliefhebber C. V. H. Peel, waaraan ook enkele +duitsche jagers deelnamen, van Frans-Jozefsland teruggekeerd, waar +ze in weinige dagen niet minder dan 20 ijsberen, 39 zeehonden en +een groot aantal poolvossen hadden neergelegd. Het onderzoek van het +onbekende Noorden heeft bij zulke slachtingen al even weinig belang +als de natuurwetenschap. + + + +QUANT À MOI VAN CHINEEZEN EN INLANDERS. + +Henri Borel heeft een paar mooie foto's aan »De Week« van +30 Januari gestuurd met een kort bijschrift. Ze betreffen een +liefdadigheidsvoorstelling te Soerabaya, waar chineesche dames uit de +kringen der notabelen dansten en zongen en een operette opvoerden. De +schrijver ziet terecht in het optreden van die »Chineezinnetjes« +een bewijs van den snel ontwakenden emancipatiegeest onder de bloem +der chineesche vrouwenwereld. + +Dat ook de heeren langstaarten, en niet alleen de dames, zich meer en +meer gaan voelen en in de indische maatschappij van hun beteekenis +en hun invloed blijk geven ook tegenover de blanke bevolking, wordt +op gevoelige manier den hollandschen koopman en industriëel aan het +verstand gebracht door den boycot, dien de chineezen tegen enkele in +hun oogen verkeerd handelende firma's in toepassing brengen. + +Die boycot wordt als zoo nadeelig beschouwd, dat men reeds aan +de regeering om tusschenkomst heeft gevraagd, maar natuurlijk +zonder succes. Het zou ook te dwaas zijn, als van bovenaf werd +ingegrepen, nu dit economische verschijnsel, dat langs natuurlijken +weg zijn verloop moet hebben, toevallig enkele invloedrijke personen +benadeelt. Aaneensluiting van de zijde der tegenpartij zal het uit +den aard der zaak voortvloeiend verweer moeten zijn. + +Het is een lastige tijd voor ons daarginds. Een curieus staaltje van +verhoudingen en opvattingen, waar wij nog aan moeten wennen, lijkt +ook de meening, in een circulaire van de inlandsche vereeniging +Boedi Oetomo uitgesproken, dat de inlanders toch om vooruit te komen, +wat meer aan handel en industrie moeten doen, niet zoo met trotsche +minachting op koopmanschap moeten neerzien. De kooplieden moeten +in deftige kringen worden opgenomen, net als bij de Europeanen het +geval is, 't is een verkeerde trots, den neus op te halen voor den +koopmanstand, dat moeten de inlanders begrijpen. Ze kunnen het van +de Europeanen leeren! + + + +EEN BATAK-SPIEGEL. + +Te Leiden is op 30 Sept. j.l. opgericht een "Bataksch Instituut", een +vereeniging, die zich de bestudeering der Bataklanden ten doel stelt, +het groote gebied op Sumatra, dat een eigenaardige volksbeschaving +heeft en waar de Islam nog zoo goed als niet is doorgedrongen. + +Een der eerste werken van de jonge vereeniging zal de uitgave zijn +van een schetsbeschrijving der Bataklanden, waaraan ze den naam +van een Batakspiegel geeft in navolging van het gebruik van het +oude woord »spiegel«, zooals het voorkomt in Spieghel-Historiael, +in Saksenspiegel, Zwabenspiegel enz. + +Van zulke schetsbeschrijvingen maken de Engelschen in Voor-Indië al +van 1841 af gebruik ter oriënteering vooral van de ambtenaren. Ze +noemen ze gazetteers, dus »nieuwstijdingen«, ook wel manual, guide +of directory, dus handboek, gids of leidraad. + +Tegen het eind van 1909 hoopt het Bataksch Instituut met zijn +Batakspiegel klaar te wezen. + +Intusschen is nu reeds als No. 1 van de uitgaven verschenen +»Hygiënische Misstanden in het Karoland« door M. Joustra, den oprichter +van de vereeniging. + + + +TRAM TUSSCHEN GENUA EN MILAAN. + +Er zal een nieuwe electrische tramlijn worden aangelegd, die zoowel +om haar lengte als om de verbazende moeilijkheden, bij den aanleg +te overwinnen, de algemeene aandacht trekt. De ondernemers zullen +voor deze tram, waarvan de lengte 136 kilometer zal bedragen, 230 +millioen francs moeten uitgeven. Die kolossale som wordt verklaard +door de hinderpalen, die uit den weg zullen moeten worden geruimd, +een breede stroom, veel kleinere rivieren en de Apennijnen zullen +moeten worden overgetrokken! Er zijn in het tracé negentien tunnels +ontworpen, waarvan de langste bijna twintig kilometer lang zal wezen, +en 372 bruggen zijn er noodig. Men denkt zes jaar voor het reuzenwerk +noodig te hebben. + +De lijn zal een dubbel spoor hebben, en er zullen twintig treinen +per dag rijden, elk van drie wagens met respectievelijk vijftig +plaatsen. Zoo zal men 6000 passagiers dagelijks kunnen vervoeren. Er +zullen expresstreinen rijden, die enkel de belangrijkste plaatsen +aandoen, en omnibustreinen. Men hoopt op die manier de economische +ontwikkeling van de Lombardijsche vlakte te bevorderen, doordat veel +kleine steden en dorpen, die tot hier toe elk middel van snelle +gemeenschap ontberen, rechtstreeks verbonden zullen zijn met twee +groote steden, van welke één zeehaven van den eersten rang is, zoodat +ze hun producten gemakkelijk van de hand zullen kunnen zetten. + + + +GEDENKDAGEN IN 1909. + + Geboortedag van Darwin 12 Februari 1809. + " " Gladstone 29 December 1809. + " " Lincoln 12 Februari 1809. + " " Mendelssohn 3 Februari 1809. + " " Tennyson 6 Augustus 1809. + " " Poe 19 Januari 1809. + " " Chopin 1 Maart 1809. + " " Braille 4 Januari 1809. + " " Wendell Holmes 29 Augustus 1809. + " " Dr. J. P. Heije 1 Maart 1809. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +HET TEGENWOORDIGE SERVIË. + +Fritz Mielert, die in het jaar 1907 een reis door Servië deed, spreekt +in zijn reisverhaal van den grooten droom der Serviërs, om het oude +Servische czarenrijk uit de Middeleeuwen te herstellen. Den nooit +vergeten heldenkeizer, czar Stephan Doesjan, halen zij zich daarbij +voor den geest, den dappere, die van de twisten in Byzantium gebruik +maakte, om Zuid-Macedonië, Thessalië, Albanië en Epirus te veroveren en +die van 1331 tot 1355 regeerde. Een zoo uitgestrekt gebied, als Servië +toen besloeg, zouden de Serviërs weer het hunne willen zien, en daarom +is het hun een gruwel, dat de Donau-monarchie Bosnië en Herzegowina nu +wel voor goed in bezit heeft gekregen. Maar de nationale eerzucht van +het volk houdt in het geheel geen gelijken tred met hun ontwikkeling, +en er is weinig kans, dat de volksdroom ooit zal worden verwezenlijkt. + +Toch is de beweging voor een groot zuid-slavisch rijk in den +allerlaatsten tijd weer veel levendiger geworden en de propaganda +ervoor is met kracht ter hand genomen in alle landen, die voor een +vereeniging tot zoo'n groot geheel in aanmerking komen, dat zijn de +streken, waar veel Serviërs wonen, namelijk niet alleen Servië, maar +ook Bosnië, Herzegowina, Montenegro, Dalmatië, Kroatië en Slavonië. Op +den 15den Januari van dit jaar is zelfs een proces wegens hoogverraad +begonnen tegen 55 aangeklaagden, voor welk proces niet minder dan +276 getuigen zijn opgeroepen. De aangeklaagden worden beschuldigd +van zoowel in het openbaar als in het geheim te hebben getracht, +door middel van een burgeroorlog of een omwenteling de koninkrijken +Kroatië, Slavonië en Dalmatië en de provincies Bosnië en Herzegowina +uit het verband der Oostenrijksch-Hongaarsche monarchie los te maken, +zoodat ze schuldig staan aan hoogverraad. + +De Groot-Servische propaganda heeft den steun van kerk en +school in Servië. Zij schijnt zich te vereenzelvigen met het +Grieksch-Katholicisme, heeft de pers op haar hand en vindt geen +geringen steun bij het hof, zoodat door dit alles de zaak voor +Oostenrijk er niet rooskleurig uitziet. Door boeken en kleinere +geschriften en door lezingen maakt de vereeniging »Het Slavische +Zuiden« in de genoemde oostenrijksche provincies propaganda voor de +stichting van een nieuw groot servisch rijk en voor verjaging van +de Oostenrijkers. + +Het omvangrijke bewijsmateriaal maakt, dat het proces waarschijnlijk +lang zal duren, en de openbare behandeling voor de rechtbank zal eerst +recht de aandacht van Europa op deze oostersche quaestie vestigen. + +Intusschen mag Servië zelf wel ijverig zich inspannen, opdat de +beweging dat land niet over het hoofd groeie, want met Bulgarije en +Roemenië vergeleken, is Servië nog wel veertig of vijftig jaren ten +achteren, eigenlijk op alle gebieden. Het is op Montenegro na het aan +spoorwegen armste land van het Balkanschiereiland. Het is gebleven +bij de hoofdlijn Belgrado-Vranja-Konstantinopel met den zijtak naar +Ristovatz-Saloniki en de beide noordelijke lijntjes Lapovo-Kragoejewats +van 30 en Palanka-Semendria van 40 kilometer. Nog altijd blijven de +kleine harige paardjes en de zware, schrikkelijk knarsende ossenkarren +het eenige vervoermiddel voor groote vrachten. Personen worden door +huurrijtuigen of door de ouderwetsche wagentjes zonder veêren van de +Serviërs vervoerd. + +Toch zijn er genoeg vruchtbare streken, die de openstelling +door spoorwegen waard zouden zijn; maar voorloopig moet men het +met gewone wegen en dan nog wel gebrekkige stellen. Industrie en +handel beteekenen zeer weinig, en zoo maakt het een dwazen indruk, +dat de trotsche Serviërs zoo vaak schouderophalend van die »domme +Duitschers« spreken, terwijl ze voor zoo'n groot deel van den invoer +uit Duitschland en Oostenrijk afhankelijk zijn. Voor het handwerk +trekt de echte Serviër den neus op en veel handwerkers behooren tot +andere volksstammen, zoo zijn er de metselaars allen Roemeniërs, +de smeden Zigeuners en zoo meer. + +Wat de kleederdrachten aangaat, wordt men meer modern, vooral in de +hoogere standen en de rol, die de vrouwen in huishouding en staat +spelen, wordt ook minder turksch dan tot voor korten tijd nog het +geval was en krijgt, zooals trouwens ook in Konstantinopel, meer een +europeesch karakter. + +Ook de landbouw is in Servië achterlijk, en de steden met de +slecht geplaveide straten en de lage huizen maken een indruk van +groote achterlijkheid. De dorpen munten daarentegen vaak uit door +schilderachtigheid met hun witgekalkte huisjes, de op palen staande +voorraadsschuren, de vele vruchtentuinen en de kerkjes in het groen. + +In het bergland kan men stuiten op prachtige ruïnen van de burchten uit +den heldentijd, op oude en nieuwe kloosters te midden van heerlijke +bosschen en op de verrukkelijkste natuurtooneelen. Het dal van +de Idar is daarvoor niet ten onrechte beroemd. Van de kloosters +is Studenitza bekend, waar de groote czar der Serviërs, Stephan, +Doesjan, in een zilveren sarcophaag rust, en Zica, waar de czaren +werden gekroond. Thans wonen in die kloosters eenige monniken, die +den roem van hun gastvrijheid en van hun uitstekende pittige dranken, +die ze zelf bereiden, handhaven. + + + +AMERIKAANSCHE EEKHORENTJES NAAR EUROPA. + +Toen een flink vooruitziend gemeentebestuur in New York groote +terreinen afzonderde voor de toekomstige geslachten van New Yorksche +burgers en er de bestemming aan gaf van openbare parken in een tijd, +dat de stad zich nog niet verder uitbreidde dan tot de vijftigste +straat, toen legde de gemeente de hand op een groote uitgestrektheid +gronds in het midden van Manhattaneiland, dat aldus onttrokken werd +aan de speculatie der grondspeculanten. + +In de boschjes, die daar groeiden, huisden allerlei dieren, ook in +grooten overvloed het amerikaansche eekhorentje, dat iets grooter +is dan het onze en langs den Atlantischen Oceaan aangetroffen wordt +zoowel in de Vereenigde Staten als in Canada. + +Daar werd het Central Park aangelegd en vanwege de gemeente moest +er toen opruiming worden gehouden onder de wilde bewoners. Hazen +en konijnen werden onverbiddelijk opgeofferd, maar de eekhoorns +hadden zich al in zoo sterke mate de vriendschap der menschen weten +te verwerven; zij vonden in de buurt zooveel bewonderaars, die des +Zondags in den vorm van noten en andere versnaperingen hun hulde aan +de vroolijke boschgasten kwamen bewijzen, dat er een monsterpetitie +naar het gemeentebestuur kon worden gezonden, om toch de eekhorens +te sparen. + +Het verzoek vond een gunstig onthaal, alleen werd het voorbehoud +gemaakt, dat de oppassers van het Park het recht zouden hebben, nu +en dan als het noodig werd, doordat de knagertjes schadelijk werden +voor het jonge hout, onder de dieren een opruiming te houden. + +Die overeenkomst heeft de gunstigste resultaten opgeleverd. Zoowel +in Brooklynpark als in Central Park zijn nog altijd de eekhoorns een +aantrekkelijkheid en een vermaak voor de wandelaars, die de vlugge, +sierlijke diertjes van de boomen naar beneden zien klauteren en die +tot allerlei vertrouwelijkheden overgaan. Als ge u op een wat afgelegen +bank hebt neergezet, komt er al gauw een nieuwsgierig beestje van een +boom naar onderen klauteren en kijkt u onderzoekend aan en als ge in +passieve houding volhardt, komt het op den grond naar u toe en zoekt +toenadering. Verdwijnt uw hand in een uwer zakken, dan vermoedt het, +dat die daar op de zoek is naar de een of andere lekkernij en het +zal spoedig den sprong bij u op de bank wagen. Het neemt uit uw hand +wat lekkers aan en durft, als het bespeurt welkom te wezen, tegen uw +kleêren op te klimmen. + +In 1906 was echter de toeneming der eekhorentjes zoo sterk geworden, +dat de autoriteiten het gewenscht oordeelden, een slachting onder hen +te houden; maar toen kwam men van uit Europa te hulp. Er werd door +het bestuur van den Zoological Garden in Londen aanvraag gedaan, om +toezending der overtollige eekhoorns en per eerstvolgende stoomboot +werd er een bezending ingescheept. Zij kwamen in den besten welstand +over en na druk en levendig in de Zoo hun spelletjes te hebben +gespeeld, mochten ze het terrein hunner werkzaamheid uitbreiden ook tot +Regents Park, waar de aardige emigranten al spoedig vrienden wonnen. + +Sinds een paar eeuwen levert Engeland zulk een groot aantal nieuwe +bewoners aan het westelijk halfrond, dat dit laatste den tijd gekomen +schijnt te achten, met gelijke beleefdheid te antwoorden; maar deze +emigratie van aardige knaagdiertjes is een luxe-emigratie en weelde +drong menschen zelden tot landverhuizing. + + + +BLOEIENDE ALPENVEREENIGINGEN. + +Uit de jaarverslagen van verschillende Alpen-vereenigingen blijkt, +dat de bergsport zich in een steeds toenemende belangstelling mag +verheugen. De bekende Deutscher und Oesterreichischer Alpen Verein +heeft in 1908 haar 80.000ste lid mogen boeken. In de algemeene +vergadering van deze vereeniging werd 155,432 mark subsidie toegestaan +aan de onderafdeelingen ten behoeve van huttenbouw en weg-aanleg in de +Oost alpen, terwijl alleen voor het Zeitschrift en de Mitteilungen, die +de leden gratis ontvangen, een som van 242.259 mark werd uitgetrokken. + +Opmerkelijk is het, hoe in Duitschland en Oostenrijk de regeeringen van +stad en land het Alpinisme steunen. Zoo b.v. bood in het afgeloopen +jaar het gemeentebestuur van München genoemde Alpen-vereeniging, ter +gelegenheid van haar 35 jarige jubilé het prachtige Isarlust aan. Dit +stukje grond, ter grootte van 7000 M2., en met het daaropgeplaatste +bouwwerk een waarde vertegenwoordigende van een millioen mark, is +bestemd om tot Alpien-museum ingericht te worden. + +Ook in ons land wordt de belangstelling voor de Alpen-sport steeds +grooter, en de Nederlandsche Alpen-vereeniging mag zich dan ook in +een gestadigen vooruitgang verheugen. Het aantal leden klom in het +afgeloopen jaar van 132 tot 152. + + + +VREEMDHEID. + +Wat veel dingen »vreemd« maakt, dat is onze eigen onwetendheid. + + + +CAOUTCHOUC EN GETAH PERTSJA. + +Er zal na Woensdag 16 December j.l. weer een vermindering zijn gekomen +in het aantal van diegenen, die geen raad weten met het onderscheid +tusschen caoutchouc en getah pertsja of gutta pertjah, want toen +heeft Dr. M. Greshoff, de directeur van het Koloniaal Museum voor de +leden van de Maatschappij van Nijverheid, departement 's-Gravenhage, +een lezing over dat onderwerp gehouden, aan het slot door zeer mooie +lichtbeelden gerecapituleerd. + +Onder de tropische boomsoorten, die in hun melksap zulk een bruikbare +stof leveren, staan de caoutchoucleveraars, Hevea brasiliensis en +Ficus elastica bovenaan, de eerste in Zuid-Amerika tehuis en ook +wel Pararubberboom genoemd, en de laatste meer speciaal een zoon van +Nederl.-Indië, en ook wel als eenvoudig gomboom bekend. Dat caoutchouc +is de stof, die de grootste beteekenis heeft op het oogenblik in den +wereldhandel, want daarvan wordt gemiddeld op aarde 70 millioen kilo +per jaar gebruikt tegen maar 2, hoogstens 3 millioen kilo gutta, +terwijl de balata uit West-Indië ernaast staat met een gebruik van +1 millioen kilo. + +Ons Indië heeft een mooie toekomst, als de aanplant van de gomboomen +krachtig ter hand wordt genomen; het zal door de hoogstaande bevolking +en het goed ontwikkelde plantagebedrijf de concurrentie op dit gebied +gemakkelijker dan eenig ander cultuurland kunnen volhouden. Eerst +bepaalde men zich tot het inzamelen van de door in het wild groeiende +boomen afgescheiden sappen, maar daar de prijzen daarbij steeds aan +groote schommelingen waren onderworpen en men door roofbouw uitputting +van de bosschen vreesde, is men ongeveer een 20 jaar geleden, op Ceylon +en op Malakka en later ook in Ned.-Indië begonnen om caoutchoucboomen +te kweeken, en wel met dit resultaat dat nu reeds een 2 millioen +K.G. geteelde rubber aan de markt komen. En als 't zoo doorgaat, +kan wel voorspeld worden dat in 1915 de Ceylonsche rubberbosschen +zullen opleveren 15 millioen K.G., Malakka een zelfde hoeveelheid en +Ned.-Indië ongeveer 12 millioen. + +Eén industriëele toepassing van de rubber is nu nog gering, maar +zal wel belangrijker worden zoodra de prijs gaat dalen: dat is +haar gebruik voor plaveisel, voor den Londenaar zou het stofvrije +caoutchouc-plaveisel de ideale bestrating zijn, maar er valt niet aan +te denken, omdat de eisch van een absoluut vlakke onderlaag zoodanige +bestrating vooralsnog te duur maakt. Op mailbooten en op kantoren +maakt men reeds veel gebruik van deze onslijtbare, absoluut stofvrije +en elastische bevloering. Dr. Greshoff noemde het ook geschikt voor +beurslokalen, al was het alleen om de door de koersen teleurgestelde +heeren in staat te stellen, de zalen met elastischen tred te verlaten. + +Op de rubbertentoonstelling, in 1908 in Londen gehouden, kwam ons +land zoo goed voor den dag, dat men van een anglo-dutch exhibition +heeft gesproken. + +Als grondstof voor wielen van fietsen en automobielen is +caoutchouc onovertroffen, en dat gebruik heeft het succes van de +caoutchoucindustrie zoo goed als geheel alleen veroorzaakt. + +Voor getah pertsja, een hardere, meer houtachtige, niet elastische +stof, melksap van de getah pertsjaboomen, ging in 1843 een licht op, +toen zijn geschiktheid voor het isoleeren van kabels bleek. Ideaalstof +voor kabels was het, omdat ze niet enkel de electriciteit niet +geleidt, maar daaraan ook een enormen weerstand biedt. De brief, +dien in het genoemde jaar Sir William Siemens aan zijn broer Werner +te Berlijn schreef over het onderwerp, is inderdaad geweldig geweest +in zijn gevolgen, want zoo belangrijk is de gutta p. geweest voor +deze industriëele toepassing, dat sedert deze ontdekking al wat van +het product aan de markt komt, als isolatiemateriaal naar den bodem +der zee verhuist. + + + +KLEIN-AZIË EN DE BAGDADSPOORWEG. + + Klein-Azië en de Bagdadspoorweg. Indrukken van een + verkenningstocht door Klein-Azië door J. H. Cohen + Stuart. Amsterdam. J. H. de Bussy, 1909. + + +Welk tijdschrift het is, zegt de schrijver niet, maar er is een +tijdschrift geweest, dat den auteur plaatsing van zijn actueel artikel +toezegde, maar daarna het manuscript een vol jaar in portefeuille +hield. Dat was natuurlijk alleronaangenaamst voor den schrijver, +wiens werk om weer volkomen up to date te worden, moest worden +aangevuld, toen hij dan maar besloot tot de uitgave als afzonderlijk +boekje. Intusschen is er wel kans, dat het in dezen vorm meer lezers +zal vinden dan wanneer het broederlijk met veel stukken van anderen +aard door de portefeuilles van leesgezelschappen wandelde, een graf, +waarin de artikelen ongelezen rusten, zooals Heyermans meent in zijn +praatje met Brusse, met wien hij weet, de eer te deelen van wèl te +worden gelezen. + +Het is een belangwekkend geschrift over een gedeelte van het Turksche +Rijk, dat voortdurend meer de aandacht zal trekken. Zijn belangstelling +in den Bagdadspoorweg deed den heer Cohen Stuart besluiten op zijn +verlofreis van Calcutta naar Nederland den weg in te slaan, die door +Klein-Azië leidt, en daarbij, voor zoo ver dat mogelijk is, gebruik te +maken van den Bagdadspoorweg. Een duidelijk kaartje achterin het boekje +wijst de route aan, die gevolgd werd en waarbij het eind tusschen +Mersina, even ten westen van de golf van Alexandrette of Iskanderoen, +en Adana per spoor, dat van Adana in noordwestelijke richting naar +Eregli per turkschen reiswagen of araba in drie dagen werd afgelegd, +en dat van Eregli weer noordwestelijk naar Haidar Pacha tegenover +Konstantinopel weer per spoor kon worden gedaan. + +Maar comfortabel was het reizen in den trein al evenmin als dat +per araba, en gemakkelijk waren de plaatselijke autoriteiten ook +al niet. Eén passagierstrein rijdt per dag in elke richting op den +Anatolischen spoorweg, en van nachttreinen en restauratiewagens is +nog geen sprake, zoodat de reizigers te Konia en te Eskesjir moeten +logeeren in door de spoorwegmaatschappij gebouwde hotels. + +De vooruitzichten voor den Bagdadspoorweg en zijn verhouding tot de +andere lijnen in Klein-Azië, die in engelsche en fransche handen zijn, +worden door den schrijver uitvoerig uiteengezet. Omdat men Duitschland +wel eens ervan heeft verdacht van »expansie« te zoeken in Klein-Azië, +deed de heer Cohen Stuart er zeker goed aan, erop te wijzen, dat deze +duitsche spoorweg overal fransche en turksche opschriften heeft; dat de +spoorwegambtenaren haast zonder uitzondering Fransch sprekende Grieken, +Italianen of Levantijnen zijn; dat zelfs de ingenieurs en inspecteurs +voor een deel Franschen en Zwitsers zijn en dat het spoorhotel te +Konia door een Franschman beheerd en men er door grieksch personeel +bediend wordt. + +Voorloopig eindstation van den Bagdadspoorweg is de halte Boelgoerloe, +een eenzame en verlaten post, station zonder stationschef of +personeel of materiëel, zoodat niets er doet denken aan een spoedige +voortzetting van het werk. Een uur ten westen van Boelgoerloe is het +feitelijke eindpunt bij het stadje Eregli, maar daar het voor den +concessionaris van financiëel belang was, de eerste sectie van den +spoorweg ook inderdaad geheel te voltooien, heeft men de rails nog een +eind de steppe in gelegd. Zelfs laat de maatschappij dagelijks een +trein zonder een enkelen passagier of een enkel stuk goed tusschen +Eregli en Boelgoerloe loopen, om de 4500 francs »exploitatiekosten« +te kunnen declareeren. + + + +NOG EENS SPITSBERGEN. + +In aansluiting aan onze opmerkingen over Spitsbergen in het vorig +nommer, moeten wij nog vermelden, dat, naar Petermann's Mittheilungen, +Noorwegen zich thans opmaakt voor een groote wetenschappelijke +expeditie naar Spitsbergen, als om op te komen tegen Zwedens bewering, +dat het profiteert van anderer werk in die streken. Gunnar Isachsen, +indertijd deelnemer aan de expeditie van Sverdrup naar Groenland met +de Fram en eveneens deelnemer aan de onderzoekingen van den vorst +van Monaco in het Noordwesten van Spitsbergen in den winter 1906-7, +is nu samen met veel noorsche geleerden aan het op touw zetten bezig +van een groote wetenschappelijke noorsche expeditie naar Spitsbergen. + +Terecht wijst Isachsen erop, dat de zeekaarten van Spitsbergen voor het +meerendeel zeer onvoldoende zijn, zoodat de scheepvaart er met groote +moeilijkheden alleen reeds daarom te kampen heeft. Hij acht het zijn +voornaamste taak, een nauwkeurige trigonometrische en photogrammetische +opmeting te verrichten vooral van het noordwestelijke deel der groep, +maar ook gelijktijdig aan het topografisch en geologisch onderzoek +van het binnenland te beginnen. Zijn expeditie zal bestaan uit drie +topografische groepen van elk drie personen, een ijsgeoloog, een +palaeontoloog met twee helpers en een geoloog met twee helpers. Men +hoopt met het onderzoek nog in 1909 te beginnen en het in 1910 te +kunnen voortzetten. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +ZUIDAFRIKAANSCHE STRUISVOGELTEELT. + +Tijdens de reis van staatssecretaris Dernburg naar de duitsche +koloniën in 1908 schreef de particuliere correspondent van de Deutsche +Kolonialzeitung, Dr. Oskar Bongard, die Dernburg vergezelde, uit +East-London o.a. over de struisvogelteelt in Zuid-Afrika. Hij wees +erop, hoe de struisveeren een der voornaamste uitvoerartikelen uit +Zuid-Afrika zijn. Voor 37 millioen mark werd in 1907 uitgevoerd. Het +district Oudtshoorn in de Kleine Karroo ver in het Zuiden der +Kaapkolonie is als het middelpunt der teelt te beschouwen. Het aantal +der daar gehouden vogels komt de honderd duizend nabij. Over Mosselbaai +zijn in 1907 voor 16 millioen mark uitgevoerd, die voor het grootste +deel uit Oudtshoorn afkomstig waren. Daarbij komen nog de veeren, +die over Port Elisabeth, den hoofdzetel van den struisveerenhandel, +naar Londen gingen. + +In Duitsch Zuidwest-Afrika was men voordat de opstand uitbrak, met +struisvogelteelt begonnen, daar de vogel er in het wild voorkomt en +de toestanden sterk met die van Britsch Zuid-Afrika overeenkomen; +maar de oorlog heeft aan dat werk een einde gemaakt. Tegenwoordig +begint men weer opnieuw, zoodat de Duitscher het niet ondienstig vond, +Oudtshoorn te gaan bezoeken. Hij vond er uitgestrekte vlakten door +draad afgezet, waarbinnen de dieren aan het weiden waren. In kleinere +vakken waren ze naar den leeftijd gescheiden. + +De dieren maken een indruk van belachelijkheid, als ze met hun grooten +snavel en de groote oogen, die in den kleinen kop haast geen ruimte +laten voor de hersens, trots draaiend rondstappen. + +De mannetjes zijn vaak kwaadaardig, en dan moet men op zijn hoede +wezen; vooral in den paartijd leveren ze gevaar op voor wie te dicht +bij hen komt. Oudtshoorn beleeft thans zijn tweede periode van bloei +der struisvogelteelt. In 1880 was de eerste gunstige tijd, waarbij in +de Kaapkolonie reuzensommen ermee werden verdiend. Velen werden toen +beoefenaars van het eenvoudige bedrijf; maar twee jaren later sloeg +de mode om; de dames gaven de voorkeur aan andere hoedversieringen, +en men had overproductie. + +In Oudtshoorn wendde men zich weer tot den tabaksbouw, waar veel +aan werd gedaan vóór de hausse in de struisveeren. Eerst tien +jaren later begon men de teelt der groote vogels weer ijveriger te +beoefenen. Een crisis, als men in dien tijd beleefde, is thans niet +weer te verwachten, want terwijl men in die dagen de veeren enkel +als hoedversiering bezigde, worden ze nu ook gebruikt voor boa's, +waaiers en garneering van gekleede japonnen. De veeren zijn ook door +de tegenwoordige behandeling zoo mooi geworden, dat ze wel nooit +geheel uit de mode zullen raken. + +Bij de teelt wordt er veel aandacht aan geschonken, dat +alleen de vogels met de beste veeren voor de voortteling worden +gebruikt. Daardoor en door geschikte voedering is men tot veredeling +der struisen gekomen en heeft men mooie resultaten bereikt. Terwijl +een gewone struisvogel kan gekocht worden voor zestig tot honderd +mark, kost tegenwoordig een paar goede struisen voor de teelt 3000 +tot 4000 mark. De voedering is natuurlijk een zaak van belang, en zij +kan enkel daar goed geschieden, waar water aanwezig is. Lucerne wordt +op alle struisenhoeven verbouwd, en de vogels weiden erin, waarna het +hooi in den drogen tijd, als de vogels geen voedsel meer vinden, als +voeder wordt gegeven. Ook maïs en twee soorten van cactussen worden +voor hetzelfde doel gebruikt. + +Het is in Oudtshoorn duidelijk te merken, dat water de eerste +voorwaarde is voor de struisenteelt, want langs de Olifantsrivier staat +de eene farm naast de andere, alle met aanleg van waterleidingen, +door de rivier gevoed, en als men er een oogenblik vertoeft, krijgt +men duizenden vogels te zien. Voor het land daar worden de hoogste +prijzen betaald. Aan de hoeven grenzend, ligt aan den rechterkant +van de rivier een golvend terrein, waar men tot nog toe geen water +heeft geboord. Het ligt verlaten en ongebruikt en is voor den verkoop +waardeloos. De boeren, die de teelt ter hand hebben genomen, zijn +bijna allen rijk geworden. + +Gemiddeld worden de vogels alle zeven of acht maanden geplukt. Ze +worden in een hoek gedrongen, tot ze zich niet meer bewegen kunnen; +dan wordt hun een soort van kous over den kop getrokken en het plukken +der staart- en buikveeren kan gebeuren. Daar men de veeren goed laat +uitrijpen, zitten ze betrekkelijk los. De vleugelveeren echter laat +men niet rijp worden, daar de vleugels dan te stevig zouden worden, +en de vogel, als hij zich neerzet, de stijve veeren aan de punten +zou beschadigen. Ze worden daarom halfrijp afgesneden. + +Van het tweede jaar af draagt de mannelijke struisvogel zijn zwart en +wit kleed, terwijl het wijfje grijs blijft. Tot op dien leeftijd zijn +de dieren teer en gevoelig en er sterven veel jonge dieren. Gemiddeld +worden de vogels twintig jaar; van het tweede jaar af is de waarde der +veeren, die van een goeden vogel bij elk plukken worden verkregen, +80 tot 100 mark, dus ongeveer 140 mark per jaar. Port-Elisabeth, +dat men van Oudtshoorn uit met den spoorweg in achttien uren bereikt, +is de grootste uitvoerhaven van veeren en wol. + +Bij het koopen van struisveeren moet men erop letten, dat de +veeren mooi breed zijn en van boven niet te spits toeloopen. Goede +veeren moeten aan den top breed wezen en daar zich iets naar beneden +buigen. Als er lichte strepen door de veeren loopen, zijn ze beschadigd +en de afzonderlijke veertjes zullen op die plaatsen licht afbreken. + +De kiel mag niet te dik, maar moet wel veerkrachtig zijn, en de +afzonderlijke veertjes moeten dicht naast elkaar langs de kiel staan +en met dicht dons zijn bedekt. Ook op den graad van witheid moet bij +de veeren worden gelet. Grijze veeren zijn gemiddeld half zooveel +waard als witte van dezelfde qualiteit. + +In het groot worden de veeren alleen naar het gewicht verkocht. Voor +een veer op een dameshoed, zooals ze wordt gedragen, gebruikt men +gewoonlijk twee veeren. De prijs in het groot is twaalf tot vijftien +mark per stuk, maar van tweede qualiteit, die ook nog zeer mooi zijn, +worden voor zeven of acht mark verkocht. Uit Gobabis in Duitsch +Zuidwest-Afrika worden veeren van wilde struisen naar Port-Elisabeth +geleverd. + +In den laatsten tijd is de prijs der veeren sterk gedaald evenals +met de wolmarkt het geval is. De amerikaansche geldcrisis moet er de +oorzaak van wezen; in alle werelddeelen bespeurt men de gevolgen. De +duitsche schrijver wijst er aan het slot van zijn artikel op, dat men +in de duitsche kolonie alleen daar de teelt met succes zal kunnen +beginnen, waar voldoende water ter beschikking is, en dat men er +vooral geen te groote verwachtingen van moet hebben. + +Het verbruik van struisveeren is beperkt en is afhankelijk van +de mode. Drie vierden der consumptie wordt nu al gedekt door +de engelsche koloniën in Zuid-Afrika en de overproductie evenals +wisseling in de mode zullen altijd van tijd tot tijd dalingen van +de prijzen bewerken. De struisenteelt is zoo eenvoudig, dat ze zich +onwillekeurig steeds uitbreidt, zoolang de markt goed is, wat ten +slotte spoedig tot overproductie leidt. + + + +HET NIEUWE PLAN VAN AMUNDSEN. + +Het oorspronkelijke plan van Nansen, van de Beringstraat uit zich +met het ijs, dat zich in de richting beweegt naar de Noordpool te +laten meedrijven, wordt nu door kapitein Amundsen opgenomen. Met het +schip van de expeditie van Nansen, die tusschen 1893 en 1896 plaats +had, de Fram die, naar men weet, met bijzondere zorg op het punt van +den ijsdruk is gemaakt door een knappen noorschen scheepsbouwer, en +waarmee Sverdrup in 1905 den tocht naar West-Groenland en de poolzee +maakte, wil Amundsen in het begin van het volgend jaar, 1910, naar +de Beringstraat gaan, om in Augustus van Point Barrow uit naar het +Noorden vooruit te schuiven en zich, zoodra hij op pakijs stuit, +daardoor te laten insluiten en, net als de Jeannette, in 1878 zich +naar het Noorden te laten drijven. + +Kapitein Amundsen verwacht van de strooming, die naar de ervaringen +met de Jeannette naar het Noordwesten voert, dat ze hem in staat +zal stellen, in vier of vijf jaren het onbekende bekken van de +Noordelijke IJszee door te komen. Het schip wordt voor zeven jaren +van levensmiddelen en andere benoodigdheden voorzien. Als hoofddoel +van zijn werk duidt Amundsen niet het bereiken van de Noordpool aan, +maar het wetenschappelijk onderzoek van den toestand der Poolzee, +haar bodemverhoudingen en haar oceanografischen aard. + + + +OVER EEN HOEKJE VAN NIEUW-NEDERLAND. + +Nu onze kolonisatie in Noord-Amerika in de 17de eeuw dit jaar sterk de +aandacht tot zich zal trekken, daar het driehonderd jaar geleden is, +dat Hudson de naar hem genoemde rivier opvoer, en groote feesten den +gedenkdag zullen vieren, is het artikel van den heer R. P. J. Tutein +Nolthenius in de Gids van Januari al dadelijk door actualiteit +belangwekkend, maar het zou ook zonder dien glans der toevallige +aansluiting bij het heden een zeer interessant artikel wezen. + +Het behandelt een engelsch werk, waarin oude papieren en bescheiden +zijn herdrukt, betrekking hebbende op een landbouwkolonie in de +buurt van Nieuw-Amsterdam, het latere New-York. Na de oprichting +der West-Indische Compagnie werden namelijk in het te kolonizeeren +Noord-Amerika groote stukken land uitgegeven aan kapitalisten, +die er een kolonie mochten stichten en er bestuursrechten mochten +uitoefenen. Over de jaren 1630 tot 1643 nu loopen de thans uitgegeven +papieren, de »Rensselaer Bowier manuscripts", betrekking hebbend +op de kolonie Rensselaerswyck, waarvan de amsterdamsche juwelier +Kiliaen van Rensselaer, wonend aan de Keizersgracht tusschen Harte- en +Wolvenstraat, »Patroon« was, zooals de landondernemers werden genoemd. + +De ondernemer is nooit in zijn kolonie geweest, maar bestuurde +van uit Amsterdam het geheel met angstvallige zorg, alles tot in +kleinigheden regelend. Tot de kolonisten behoorden menschen van +allerlei nationaliteit. Zoo waren in de eerste groep twee Noren, +een Zweed, twee Nijkerkers, twee Soestenaars en een Amersfoorter; +het volgend jaar gingen drie Noren, een Deen, een Pommeraan, twee +Zeeuwen, een Fries en een Gelderschman. + +Als vertegenwoordiger van den Patroon trad er op Arent van Corlaer, +diens neef, die eerst heen ging als achttienjarig assistent van den +vertegenwoordiger. Aardig is het, te lezen, dat die Arent zich zoo +gezien maakte bij de Indianen, dat aan zijn geslachtsnaam dezelfde eer +te beurt viel als aan Caesar, naar wien alle keizers zich noemen, +want langen tijd werden alle gouverneurs van New-York door de +Indianen met den titel »Corlaer« aangeduid. De documenten zijn in +het Engelsch uitgegeven door den heer A. J. F. van Laer, delftsch +ingenieur, thans oudheidkundige en archivaris aan de New-Yorksche +Staatsbibliotheek. Deze hoorde er van in 1902, toen de schrijfster +Ruth Putnam erover schreef in een amerikaansch blad, »The Biographer«, +waar ze meedeelde, dat er diefstal was gepleegd met de belangrijke +historische papieren. + +Het is wel opmerkelijk, dat die schrijfster, die zoo goed onze historie +kent, ook hier de helpende hand heeft geboden, want door haar bericht +kwam de heer Van Laer de documenten op het spoor, die door misbruik +van vertrouwen in verkeerde handen geraakt waren. Ze hadden te voren +reeds een punt van onderzoek uitgemaakt voor onzen amsterdamschen +archivaris Nicolaas de Roever, wien ze ter hand waren gesteld door +den vice-admiraal, jhr. M. W. van Rensselaer-Bowier, wiens moeder +als laatste nederlandsche van Rensselaer ze bezat. In »Oud-Holland« +heeft de heer de Roever er nog de aandacht op gevestigd, maar andere +werkzaamheden en zijn spoedig daarop gevolgde dood verhinderden de +voltooiing van den arbeid. + +Dat ze nu uitgegeven zijn, die copieën van brieven, contracten en +andere op de kolonie Rensselaerswyck betrekking hebbende stukken, +maakt het ons mogelijk, een aardig kijkje te krijgen in het uit +zeer bescheiden begin zich tot een bloeiende kolonie ontwikkelende +stuk land, dat grooter was dan de provincie Drente en zich langs de +Hudson uitstrekte 45 kilometer ver, van New-York zoo ver verwijderd +als Keulen van Rotterdam; een vruchtbaar, waterrijk land van bosschen +en heuvels met een vreedzame inlandsche bevolking. + +Omtrent de verhouding van de Patroons tot de Compagnie, van wie +ze oorspronkelijk de gelegenheid hadden gekregen, om geld in +landbouwondernemingen te steken, geven de documenten velerlei +wetenswaardigs, waarop de heer Tutein Nolthenius niet nalaat de +aandacht te vestigen, evenals op de latere historie der kolonie, die +eindigde met den overgang van het land in engelsche handen tijdens het +patroonschap van een der zoons van Kiliaen, Jeremias van Rensselaer. + + + +WAT ZAL DE HOOFDSTAD VAN AUSTRALIË ZIJN? + +De federatie van australische staten is het nog niet eens geworden +over de keus van de hoofdstad. Een vroegere stemming had Dalgety +aangewezen op de grenzen van Nieuw Zuid-Wales en Victoria. Maar die +keus is bij nadere en algemeener stemming niet bekrachtigd. + +De parlementaire geschiedenis van de commonwealth is sinds de tien +jaren, dat de gefedereerde republiek bestaat, slechts een meer of +minder openlijke strijd geweest tusschen Sydney en Melbourne om +den voorrang en juist die kamp is de reden, dat men naar een andere +hoofdstad omziet. + +Sydney had geëischt, dat die zou liggen in Nieuw Zuid-Wales, waarop +Melbourne den eisch had gesteld, dat er minstens tusschen haar +mededingster en den zetel der centrale regeering een afstand van +180 kilometer moest wezen. De Melbourners behaalden een voorloopig +groot succes, want ze wisten door te drijven, dat hun eigen stad de +tijdelijke zetel zou worden van de federale autoriteiten. + +Geen zitting van het parlement is sedert dien tijd verstreken, zonder +dat de quaestie over de plaats der definitieve hoofdstad ter sprake +is gekomen. Leden van Kamer en Senaat gingen op kosten van den staat +reizen maken, om over de respectieve voordeelen van de voorgestelde +plaatsen en hun districten te oordeelen, en nieuwgekozen leden konden +geen beslissing nemen, zonder dat ze ook met eigen oogen hadden gezien. + +Intusschen begonnen de kiezers ongeduldig te worden; er moest worden +beslist. Die van Victoria dreven de keus van Dalgety door; maar het +plaatselijk parlement van Sydney verklaarde, dat het nooit Dalgety +zou erkennen, en bood een andere plaats aan, het tot nu toe onbekende +Canberra. + +De strijd kon opnieuw weer beginnen, en in de toen volgende jaren +wonnen de protectionistische denkbeelden van Melbourne meer en meer +terrein. In het begin van de thans loopende zitting van het parlement +heeft de regeering de definitieve keuze van een federale hoofdstad +als een der hoofdpunten op haar programma staan. Na vele en lange +beraadslagingen hebben zich 39 stemmen voor Canberra uitgesproken +tegen 33 voor Dalgety. + +Maar reeds hebben enkele afgevaardigden ontdekt, dat het district +Canberra allerlei plaatsen heeft, die voor hoofdstad in aanmerking +komen. Dus zou een nadere aanwijzing wenschelijk wezen. Verder is er +nog de Senaat, die er wel op kon staan, dat men Dalgety koos, zoodat +de Australiërs over niets meer verbaasd zouden wezen, dan over een +besliste keus van een hoofdstad. Toch zou zulk een middelpunt zeer +gewenscht zijn als tegenwicht tegen de gevaarlijke neiging bij de +groote steden in Australië, om alle levende krachten van het land +naar zich toe te halen. + + + +DUITSCHE KOLONIALE SCHOOL. + +In Witzenhausen, een klein plaatsje dichtbij Kassel aan de spoorlijn +Halle-Noordhausen-Kassel, is nu sinds tien jaren de duitsche academie +voor koloniaal onderwijs gevestigd, waar koloniale ambtenaren, +»wirthschaftliche Kolonialbeamten« zegt het programma, dus geen +bestuursambtenaren, en zelfstandige kolonisten practisch en theoretisch +voor hun overzeesch beroep worden voorbereid. + +Bij de oprichting waren er tien leerlingen, welk aantal thans tot +negentig is gestegen. Bij de tegenwoordige inrichting kan men niet +meer leerlingen bergen, zoodat daar de aanvragen ver het aantal +beschikbare plaatsen overtreffen, men een keus kan doen uit de meest +geschikten. Daarbij wordt vooral gelet op practische hoedanigheden, +betrouwbaarheid, talent om met menschen om te gaan, ondernemingsgeest, +een goede gezondheid, zoo ver men daarover bij de opneming kan +oordeelen. In den loop van den tweejarigen cursus wordt steeds de +ontwikkeling dier eigenschappen nagestreefd. + +Het is een school met internaat en al wordt er van een Hochschule +gesproken, wij denken meer aan een kostschool voor volwassenen, waar +we lezen, dat het kostgeld met inbegrip van het onderwijs tot nog toe +1300 mark bedroeg en in 1909 tot 1400 mark zal worden verhoogd. De +inrichting krijgt subsidie van de duitsche Kolonialgesellschaft en van +het rijk, wat ook wel noodig is, want er wordt nog altijd op de kosten +per leerling een niet onbelangrijke som toegelegd. In de vergadering +van de Koloniale Maatschappij, gehouden op 4 December verleden jaar, +zou de chemicus Moritz Schanz uit Chemnitz mededeelingen doen over +de school, maar er was zooveel aan de orde en de tijd was zoo ver +gevorderd, dat hij van zijn opdracht afzag. Nu heeft hij die vervuld +door een artikel in het maandblad der vereeniging, de Deutsche +Kolonialzeitung. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +STANDBEELDEN VAN KONINGEN VAN DAHOMEY + +In vroeger tijden hield zich de openbare meening in Europa meermalen +met het koninkrijk Dahomey in West-Afrika bezig. Het negerrijkje werd +bestuurd door een vorst met onbeperkte macht, die te zijner bescherming +naast het gewone leger een sterke lijfwacht van strijdbare vrouwen, +van amazonen, onderhield. + +Dat was een eigenaardigheid, maar meer nog werd de aandacht gevraagd +voor de gruwelijke wreedheden in de zeden van het volk, dat alle +mogelijke feesten met menschenoffers vierde. Ten slotte was het met +koning Behanzins macht gedaan, toen Frankrijk in het gebied zijn +invloed liet gelden; koning Behanzin werd gevangen genomen, naar +Martinique verbannen, en in zijn plaats werd een schijnkoning gesteld, +die zich naar de inzichten van de vreemdelingen moest gedragen. + +Aan het oude Dahomey herinneren thans drie standbeelden, die onlangs +als belangrijke aanwinsten zijn verkregen door het Trocaderomuseum, +het ethnographische namelijk, te Parijs. Het zijn geen beelden, die +de trekken van de koningen vereeuwigen, maar symbolieke figuren. Het +eene houten beeld stelt koning Geto voor, die in de jaren 1818 tot +1858 regeerde; het is niet onbeschadigd, want het veeren omhulsel +ontbreekt. Op de menschelijke gedaante, die in de opgeheven rechterhand +een zwaard zwaait, ziet men metalen plaatjes en spijkers, waaraan +de veeren bevestigd zijn geweest, waarmee de figuur oorspronkelijk +bedekt was, want de vorst had bij zijn leven den bijnaam van den haan. + +Het tweede beeld stelt den opvolger van Geto, koning Glele voor, +met den bijnaam van den leeuw. Daarmee in overeenstemming heeft de +menschengedaante den kop van een leeuw. + +Het derde eindelijk stelt den door de Franschen onttroonden koning +Behanzin voor, wien de bijnaam de haai was gegeven. Men kan er een +vischvorm met menschelijke armen en beenen in herkennen. + +Ter verklaring van deze eigenaardige voorstellingen zijn we +aangewezen op gissingen. Maar als men in aanmerking neemt, dat in +Dahomey verschillende dieren, als slangen, panters en andere dieren +als goden werden vereerd, en dat de koning voor het volk als een +soort van god was, dan is het duidelijk, dat de figuren godsdienstige +beteekenis hadden. + + + +VAN VAREN EN LANDEN IN DE STILLE ZUIDZEE. + +De duitsche rijksmailstoomboot »München«, een schip van 4500 ton +inhoud, was van Sydney in Australië gekomen, had Nieuw Guinea +aangedaan, toen den Bismarckarchipel, vervolgens Ponape, het +hoofdeiland van de Carolinen en naderde nu het eiland Saipan van de +groep der Marianen met het buureilandje Tinian. Tinian heeft steile +oevers, maar is van boven vlak als een tafelland, terwijl Saipan een +hoogen vulkanischen top vertoont. Nadat het schip rondom half Saipan +was heengevaren, kwam Garapan in het gezicht, de hoofdstad van het +eiland en zetel van het duitsche bestuur. + +Aan het strand in de schaduw van kokospalmen stond een lange +rij kleine, bruine huisjes, daarnaast een groot wit gebouw, dat +nog niet geheel voltooid was, het nieuwe gouvernementsgebouw. De +haven van Garapan, door koraalriffen omringd, is alleen voor kleine +schepen toegankelijk. Daar bij de nog bestaande onbekendheid met het +vaarwater de uiterste voorzichtigheid geraden is, ankerde de postboot +twee zeemijlen van land verwijderd in volle zee op koraalbodem, +en wachtte de aankomst van een boot van het land af. Er ging een +sterke branding, die het voor anker liggende schip in onaangename, +rollende beweging bracht. + +Daar kwam van achter het rif een boot te voorschijn. Nu eens op +den rug van een golf geheven, dan in een golfdal verdwenen voor de +blikken van de schepelingen van de »München«, naderde de kleine boot +langzaam. Eindelijk was ze nabij. Twee door de zon verbrande blanken +met groote spaansche strooien hoeden zaten erin. De Jacobsladder, +een touwladder met houten sporten, werd neergelaten, en het tweetal +klauterde aan boord, in blijde ontroering om de onverwachte aankomst +van de postboot. Want dit was de eerste duitsche postboot, die sinds +de inbezitneming door Duitschland er binnenliep, het eerste schip, +dat na maanden berichten uit het vaderland bracht. + +Nu moesten nog verscheiden kisten en de personen, die mee aan land +wilden gaan, in de boot worden overgebracht. Ook dat gelukte, maar +met moeite. Onder de naar wal gaande personen was ook professor +Robert Koch en zijn assistent, de officier van den staf, dokter +Ollwig, die van Nieuw-Guinea kwamen. Nadat hun malaria-expeditie +was afgeloopen, hadden ze van Herbertshöhe uit, de hoofdplaats van +Duitsch Nieuw-Guinea, de terugreis over Hongkong aangevangen. Dan +was er Dr. Georg Wegener, de reiziger in China, berichtgever van een +berlijnsch blad op weg van Australië naar China, om over de onlusten +in China nieuws aan zijn blad te zenden, en de regeeringsdokter +van Ponape, Dr. Girschner met zijn jonge vrouw. Op Ponape hadden +ze namelijk met een zeilschoener bericht gekregen, dat op Saipan +een boosaardige ziekte, waarschijnlijk lepra heerschte. Daar er op +dat eiland niets anders dan een hospitaalbediende, maar geen dokter +woonde, was Dr. Girschner naar Saipan gezonden, om onderzoek te doen +naar de ziekte. + +Het ging goed met de inscheping in de kleine boot, en de moeilijke +vaart naar den wal begon. Hoog gingen de golven van den Grooten Oceaan, +en om de riffen moest een wijde omweg worden gemaakt, zoodat er twee +uur verliepen na de afvaart van het schip, eer allen behouden bij +de brug in de haven van Garapan landden. Het was intusschen geheel +donker geworden, en daar er in den nacht niet aan een terugkeer naar +het schip kon worden gedacht, had de kaptein bepaald, dat de boot +bij het aanbreken van den dag naar het schip zou teruggaan. + +De districtscommandant Fritz, die met den hospitaalbediende en een +politiebeambte op het eiland de duitsche regeering vertegenwoordigde, +moest nu zien, voor de gasten een onderkomen te vinden, de post door +te kijken, die door het schip was meegebracht, en zoo mogelijk te +beantwoorden, en zijn correspondentie voor Europa gereed te maken. De +hospitaalbediende was erin geslaagd, des avonds nog twintig door de +bedoelde ziekte aangetaste personen bijeen te brengen, daar professor +Koch zich voor de ziekte interesseerde. Bij het schijnsel van een +lamp bekeek en onderzocht de groote geleerde iederen zieke, en het +eindresultaat was, dat men hier te doen had met de in tropische landen +zeer verspreide Framboesia tropica. Het logeeren van zulk een aantal +gasten was moeilijk, want het huis van den commandant was klein, en het +regeeringsgebouw was nog niet klaar. (Het was in 1900). Maar in een +tropisch land behelpt men zich gemakkelijk in zulke omstandigheden, +en zoo werden in de dorpsstraat eenige ruststoelen naast elkaar +opgesteld, en wie geen ander onderkomen had gevonden, nam den vrijen +hemel als zijn onderdak. En er werd in de zachte lucht van Saipan in de +dorpsstraat beter geslapen dan later bleek, dat de aan boord gebleven +passagiers hadden gedaan bij het ongehoorde rollen, dat het schip deed. + +Bij het aanbreken van den dag ging men terug naar de »München«, en +de reis ging naar Hongkong verder, waar de passagiers en de meesten +van de blanke bemanning het schip verlieten. De manschappen zouden +door kleurlingen worden vervangen, daar het schip de vaart tusschen +Australië en China zou blijven waarnemen. Het nieuw aangemonsterde +personeel vormde een ware staalkaart van onze natuurgenooten; er waren +maleische matrozen, indische stokers of laskaren, chineesche stewards, +en twee Zuidzee-eilanders op proef. + +Weer lag de München, nu terugkomend van Hongkong, vóór Saipan voor +anker bij het rif. De zee was onrustig, de barometer daalde. Er +werd een boot uitgezet, om de post aan wal te brengen. Toen vroeg de +scheepsdokter, of hij mee mocht varen; maar de kapitein ried het hem +sterk af. Daar wees de dokter erop, dat ondanks het slechte weer toch +ook de derde officier en de betaalmeester gingen, wat de kapitein +deed opmerken, dat de »München« een rijkspostboot was, en dat de +post aan land moest worden gebracht, terwijl de dokter niet, zooals +de betaalmeester en de derde officier, ambtelijk aan wal behoefde te +zijn. Doch de medicus stond erop en ging mee, nadat de kapitein alle +verantwoordelijkheid van zich had afgeschoven. + +Hij had den vorigen keer niets van Garapan gezien, en was nu verheugd, +toen hij behouden er rondliep en getroffen werd door die idylle +in de wereldzee. Dorp en omgeving waren wonderlijk schilderachtig +en mooi. Maar de terugtocht zou leeren, dat de kapitein niet ten +onrechte had gewaarschuwd. De zee was nog woeliger, en de derde +officier kon denzelfden weg niet terug gaan tegen wind en zee. Dus +moest de directe weg worden gekozen en dwars door het rif worden +gekoerst door de smalle bootspassage. + +Met den scheepsdokter waren ook Dr. Girschner en zijn vrouw aan boord, +die terug wilden naar Ponape. In de tweede boot, door inboorlingen +geroeid, zat de hospitaalbediende van Saipan met de post. Na eenigen +tijd waren ze bij de bootspassage, een schuimende heksenketel, overal +bruisende branding. Kloekmoedig gaf de derde officier zijn bevelen, +en kloekmoedig roeiden de maleische matrozen. De boot werd als een +stuk speelgoed heen en weer geworpen in het schuim, dat oogverblindend +was, maar eindelijk was men er doorheen en kwam door de zeer hooge zee +toch eindelijk bij het schip. Maar het aan boord gaan was een groote +kunst bij de sprongen van wel twee meter, die de kleine boot maakte. + +Men moest de ladder grijpen op een oogenblik, dat de boot zoowat haar +hoogsten stand had bereikt en dan haastig aan boord klauteren. Het liep +zonder ongelukken af, maar aan boord had men met zorg het forceeren +van de bootspassage gezien en het ergste gevreesd. De postmeester +van Saipan, die tegelijk de hospitaalbediende was, leverde aan boord +de post af, maar het was al te donker, om hem terug te brengen, dus +zou de postboot tot den volgenden morgen blijven en hem zoolang aan +boord houden. Helaas, dien morgen was het weer nog slechter, en in +de dichte regenwolken was een landing op Saipan onmogelijk, zoodat de +postmeester met zijn paar helpers goedschiks of kwaadschiks mee moest +varen naar Ponape. Dat werd naar den wal geseind, en op de terugreis +van de »München« van Australië zou men hem binnen twee maanden weer +van Ponape afhalen en naar Saipan terugbrengen. En zoo geschiedde. + +Weer was de »München« op weg naar Saipan, na op Ponape den postmeester +en de zijnen weer te hebben opgenomen en weer was bij de aankomst de +barometer vallende, het weer slecht en de zee hoog en dreigend. Zelfs +nam de wind zoo toe, dat men voor een taifoen moest vreezen. Vanaf +het bovendek van het schip zag men tegen waterbergen op, zoo hoog, +als niemand zich kan voorstellen, die ze niet heeft gezien. Als een +gebergte met steeds veranderende toppen en kammen zoo torenden zich +de watermassa's. Het schip stuurde niet meer, het dreef. Daarbij +was een deel der steenkolen verschoven, zoodat de boot dreigend +helde. De scheepsdokter vroeg aan een der officieren, hoe het +eigenlijk met Saipan was gesteld en of men er niet haast zijn moest +en kreeg het ontmoedigende antwoord, dat men zoo voortgaande er zeker +gauw op ongewenschte wijze op vast zou zitten. De situatie was ver +van aangenaam; maar, als men goed bedacht, Saipan was met Tinian +erbij niet zoo erg groot en de »München« zou best er voorbij kunnen +drijven. Dan plegen de taifoens met verschillende snelheid te reizen, +en als deze taifoen er vlug bij was, kon hij voorbij wezen, vóór het +schip op Saipan was. + +Maar heel best waren de vooruitzichten niet en de postmeester kwam met +een bedrukt gezicht den kapitein raadplegen. Zou hij nu waarlijk weer +niet naar zijn post kunnen terugkeeren? »Ja«, had de kapitein gezegd, +»als het weer zoo blijft, kan ik u niet helpen, dan zal u met ons naar +Sjanghaï moeten varen, want ik mag het niet wagen, dan Saipan aan te +doen en op een koraalrif of op de rots van Saipan te worden geworpen«. + +»En zoo vaar ik maar rond, en weet niet, wanneer ik met mijn helpers +weer tehuis kom op Saipan«, zei de postmeester in wanhoop. De dokter +troostte hem, zoo goed het ging, maar in stilte hoopte hij, dat in +dit weer het heele Saipan maar niet in het gezicht zou komen. + +Bij beurten gingen de officieren naar de machinekamer, om de +menschen aan te zetten, maar er heerschte onder de indische stokers +een lichte vorm van beri beri en ze hadden al van hun arbeidskracht +erbij ingeboet. Maar ten slotte gelukte het toch, zooveel stoom te +maken, dat het schip weer aan het roer gehoorzaamde en nu ging het +over waterbergen en door waterdalen, en het passeerde den taifoen +dichtbij het centrum van den storm. Een vol half uur lang waren lucht +hemel en water niet te onderscheiden, want het was alles één schuim. + +Voor het centrum zelf bleef men bewaard; daar is het volkomen +windstil, en de zon kan er zelfs schijnen, maar de zee is er +wonderlijk onregelmatig en loopt woest en wild dooreen, zoo dat +alles erin kapot gaat. Nu ankerde de »München« den volgenden morgen +op de reede van Saipan, die nu aan de windstille zij van het eiland +lag. Met de landing ging het voorspoedig. De wederverschijning van +den postmeester en de zijnen wekte groote vreugde op het eiland. + + + +REIS NAAR VOOR-AZIË. + +De amerikaansche physiograaf, de heer E. Huntington, professor aan de +Yale universiteit in Newhaven, Connecticut, vertrekt dit voorjaar naar +Voor-Azië, om de streken daar, die geen afvloeiing hebben, en vooral +de veranderingen, die ze in historischen tijd hebben doorgemaakt, +te bestudeeren. Zijn eerste reisdoel is de Doode Zee; daarna gaat +hij naar de Syrische woestijn, verder zal hij de meren in het midden +van Klein-Azië onderzoeken en ten slotte gaat hij naar het Wan- +en het Oermiameer. + + + +KUNSTWERKEN. + +Een kunstwerk is daarom nog niet onsterfelijk, omdat het de +tijdgenooten verveelt. + + + +MAROKKO EN DE MOGENDHEDEN. + +Bij de vermelding van het feit, dat er overeenstemming over Marokko +tusschen Frankrijk en Duitschland is verkregen, en de fransche +gezant Regnault aan sultan Moelai Hafid den gelukkigen afloop der +onderhandelingen heeft meegedeeld, maakt de Nieuwe Rotterdamsche +Courant de volgende opmerking: + +Wat moeten de bewoners van Fez wel van de europeesche politiek +denken. Vier jaar geleden kwam er een fransche gezant te Fez om +sultan Abd-el-Azis met raad en daad bij te staan. De duitsche keizer +zond hem een duitschen gezant achterna, die den sultan kwam opzetten +tegen den vertegenwoordiger der Fransche republiek, zoo dat deze +door de aanwezigheid van den duitschen collega niets bij sultan +Abd-el-Azis kon uitrichten. De bewoners van Fez moesten dus den +indruk krijgen, dat Duitschland zich opwierp als beschermer van de +onafhankelijkheid, die door Frankrijk werd bedreigd. Ongeveer een jaar +later--in 1906--krijgen de Marokkanen het bericht, dat Duitschland en +tal van andere mogendheden, te Algeciras vergaderd, aan Frankrijk en +Spanje hebben opgedragen, de politie in de Marokkaansche havens in te +richten. Sultan Abd-el-Azis is daardoor in de onmogelijkheid gesteld, +zich tegen de Franschen te verzetten. Hij staat voor de keus, òf heel +Europa bevechten, òf zich aan de Franschen, lasthebbers van Europa, +te onderwerpen. Abd-el-Azis kiest de eenige partij die mogelijk schijnt +en wordt weer de vriend der Franschen. Maar zijn onderdanen denken er +anders over en op verschillende plaatsen in het rijk gaan de stammen +de vreemdelingen en vooral de Franschen te lijf. Als de Fransche +republiek Casablanca bezet, schaart zich het zuiden vaster om Moelai +Hafid, die als tegensultan de leiding krijgt van de beweging tegen +de vreemdelingen, met name tegen de Franschen. Weer gaat Duitschland +een rol spelen. Het wordt alras duidelijk, dat de duitsche regeering +den tegensultan, die Frankrijk bekampt, steunt tegenover den wettigen +sultan, die zich naar Frankrijk's leiding wil schikken. Abd-el-Azis +wordt verslagen. Mede door de houding van Duitschland wordt Moelai +Hafid door heel Europa als sultan erkend. Wat is het eind van deze +geschiedenis? Nauwelijks heeft Moelai Hafid, de leider der vijanden +van Frankrijk, den troon bestegen, of er komt een fransche gezant +naar Fez, en de nieuwe sultan ontvangt dezen dwarskijker als zijn +trouwsten vriend. En meteen komt het bericht, dat Duitschland zich +tegen de reis van dezen gezant niet verzet, ja, dat Duitschland en +Frankrijk het nu geheel eens zijn over Marokko en de heer Regnault +met volle instemming van Duitschland naar Fez is gekomen. + +Het kan haast niet anders of vurige Marokkaansche patriotten, +die eerst Abd-el-Azis tegen Frankrijk, en dan Moelai Hafid tegen +Frankrijk hebben gesteund, moeten den indruk krijgen, dat de groote +heeren in Europa, naar het hun in den zin komt, met Marokko sollen +en dat het niet mogelijk is, sultan van Marokko te zijn zonder met +de vreemdelingen te heulen. + +Met groote heeren is het slecht kersen eten. + + + +NOORDPOOLEXPEDITIE VAN DR. FREDERICK A. COOK. + +De Amerikaan Dr. Frederick A. Cook, die aan de belgische +zuidpoolexpeditie van de Gerlache deelnam als dokter, ondernam den +vorigen zomer een tocht, waarbij hij zich door een walvischvaarder +bij Etah aan de Smithsont liet afzetten met het doel, langs de kust +van Ellesmereland naar het Noorden te gaan, daar te overwinteren en +van Groenland uit in Februari 1908 een sledetocht in de richting der +Noordpool te doen. + +Men mocht aannemen, dat de amerikaansche stoomboot »Eric«, die in +Juli 1908 Peary en zijn schip de »Roosevelt« begeleidde tot aan de +Smithsont, Cook zelven of althans berichten over hem zou meebrengen. Nu +is de »Eric« inderdaad in September j.l. teruggekomen en had aan +boord een der metgezellen van Cook, R. Francke, die het volgende +kon vertellen. + +Cook had den winter 1907/1908 dertig kilometer ten noorden van Etah +in Annortok aan den oostelijken oever van de Smithsont doorgebracht +en was den 26sten Februari 1908 met Francke en eenige Eskimo's over +de Smithsont naar Ellesmereland gegaan. Nadat den 3den Maart de +Flaglerbaai, een der fjorden, die tusschen 79 en 80 graden N.B. van +het Oosten in Ellesmereland binnendringen, bereikt was, keerde Francke +om en ontving later in Etah een bericht van Cook, meldende, dat deze +den 17den Maart bij kaap Hubbard was aangekomen en nu noordwaarts op +weg ging, en dat hij midden Juni aan de Smithsont terug hoopte te zijn. + +Hij is echter tot midden Augustus, toen de »Eric« Etah verliet, +daar niet aangekomen, zoodat de vrees wordt uitgesproken, dat hij +verongelukt is. + +»Globus«, dat de mededeeling opneemt, maakt de opmerking, dat het +de vraag is, waar die kaap Hubbard gezocht moet worden. Als er +mee bedoeld wordt kaap Thomas Hubbard, zooals Peary de noordpunt +van Axel-Heibergland in het Westen van Grantland op 81.20 graden +N. B. noemde, dan zou dat beteekenen, dat Cook op Groenland als +operatiebasis niet langer het oog gevestigd had en dat hij zich gewend +heeft naar een vrij afgelegen deel van de amerikaansche poolwereld. De +afstand van de Flaglerbaai en kaap Thomas Hubbard bedraagt 350 +kilometer, die Cook dan in 14 dagen zou hebben afgelegd. Voorloopig +mag men aannemen, dat Cook bij den terugtocht naar de Smithsont zich +heeft verlaat. + +Men kan, helaas, geen nadere opheldering verwachten vóór den nazomer +van 1909. + +Nu er sedert Juni 1907 niets meer van de expeditie is vernomen, rijzen +vermoedens van een ramp. Er heeft zich in de laatste helft van Februari +nu een commissie gevormd te New-York, om een opsporingsexpeditie +mogelijk te maken. Er zal een som van dertig duizend dollars worden +bijeengebracht, om in Juli een schip naar het Noorden te kunnen +sturen. De leiding zal in handen worden gesteld van Dillon Wallace +en de organisatie zal berusten bij de »Arctic Club of America« en de +»Explorers' Club«. + + + +ONDERWIJS AAN INLANDSCHE MEISJES. + +Mevrouw De Clercq Zubli-Jacobs heeft in Eigen Haard van 27 +Februari verteld van een school voor inlandsche meisjes, door haar +te Batoe-Radja in de residentie Palembang opgericht. Zij juicht het +toe, dat de regeering thans ernstig het onderwijs voor de inlanders +gaat behartigen, maar betreurt het, dat bij alle maatregelen tot +verbetering en uitbreiding van onderwijsinrichtingen zoo goed als +niet is gedacht aan de ontwikkeling der inlandsche vrouw. + +Daarom moet persoonlijk initiatief voorgaan, en als dan de regeering de +aanvankelijk welgeslaagde pogingen steunt, kan men op grooter schaal +het werk voortzetten. Als ambtenaarsvrouw had Mevrouw De Clercq-Zubli +zich steeds voor de positie der inlandsche vrouw geïnteresseerd van +den beginne af, dat zij met het leven in de binnenlanden kennis +maakte. Haar trof de schuwheid van de vrouwen en meisjes evenals +het gemis aan vertrouwelijkheid. Te Batoe-Radja in de residentie +Palembang trad dat verschijnsel iets minder sterk op en tijdens haar +vijfjarig verblijf aldaar was zij met succes werkzaam in het belang +der inlandsche vrouw. Ze begon met een zestal dochters van inlandsche +hoofden dagelijks ten harent te ontvangen en die meisjes in te wijden +in de geheimen van de nuttige handwerken en het lezen en schrijven, +ook van de nederlandsche taal. Het zestal groeide weldra tot een +vijftiental aan, want de leerlingen brachten uit eigen beweging nieuwe +klantjes aan. Het waren meisjes van zes tot negentien jaar. Het idee +om een school voor haar op te richten, moest toen wel zich voordoen; de +controleur der onderafdeeling hield een conferentie met de hoofden, die +het plan goedkeurden en financiëelen steun toezegden. Dat was in 1904. + +Een geschikte localiteit werd gevonden, die ook kon dienen voor de +huisvesting van die meisjes, die niet op de plaats woonden of haar +doesoens of dorpen niet in de buurt hadden, zoodat ze uit verwijderde +marga's, districten, moesten komen. De hoofden droegen drie gulden +in de maand bij, maar de stichtster van de onderneming hoopte, dat de +meisjes door haar werk zelf de zaak zouden kunnen bekostigen en dat ze +door het arbeiden op bestelling wat zouden kunnen verdienen. Het maken +van kant, de beroemde palembangsche kant, werd een bron van inkomsten; +inlandsche vrouwen gaven bij uitbreiding der school er les in, evenals +in weven en batiken; er kwam ook een dame uit Batavia, die zich met de +leiding van het gewone onderwijs belastte, terwijl Mevrouw De Clercq +Zubli het algemeen toezicht behield en het onderwijs regelde. + +Er werd subsidie van de regeering verkregen, zoodat er alle kans +bestaat, dat de nuttige inrichting zal blijven bestaan, ook nu de +oprichtster door familieomstandigheden genoodzaakt was, gebruik +te maken van het recht tot verlof wegens langdurigen dienst. Haar +laatste arbeid in 1906 was nog een zending naar de jaarmarkt te +Soerabaya van eenige der bekwaamste leerlingen der school, wier werk +een eerediploma verwierf. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +EEN VERGETEN AMERIKAANSCHE EXPEDITIE TER OPSPORING VAN DE +NOORDWESTELIJKE DOORVAART. + +Op het internationaal Aardrijkskundig Congres, dat in het vorig jaar +te Genève is gehouden, werd door Dr. Henry E. Bryant de aandacht +gevraagd voor de expeditie, van Philadelphia uit in 1753 ondernomen +ter opsporing van de in de 19de eeuw met zooveel ijver gezochte +Noordwestelijke Doorvaart, welke passage aan Franklin en de zijnen +het leven kostte, zooveel opsporingsexpedities heeft noodig gemaakt +en die nu in onze twintigste eeuw door Amundsen is uitgevoerd. + +Kooplieden uit Maryland, Pennsylvanië, New-York en Boston brachten +in het midden van de 18de eeuw geld bijeen voor de uitrusting van +de schoener »Argo«. De kapitein, Charles Swaine kreeg de opdracht, +de kust van Labrador te onderzoeken met het oog op uitbreiding van +de vischvangst en de walvischvangst. Hij moest het handelsverkeer +zien te openen en met de inboorlingen vriendschap sluiten en dan de +Noordwestelijke Doorvaart uitvinden, waarvan men vermoedde dat ze +aan de westzijde van de Hudsonsbaai te vinden was. + +De »Argo«, een schip van 60 tonnen met 15 man aan boord, verliet +den 4den Maart 1753 Philadelphia en den 15den April Portsmouth in +Nieuw-Engeland. Op 58 graden N. B. stiet het schip op den westrand +van het ijs, dien het volgde tot 63 graden, waar het ijs naar het +Oosten omboog. Toen moest de »Argo« terugkeeren, trof twee deensche, +naar West-Groenland zeilende schepen, van wie men vernam, dat dit sinds +24 jaren de strengste winter was en dat het ijs vóór de Hudsonsstraat +vastlag. + +Swaine beproefde nu, dat te forceeren, wat hem niet gelukte. Hij +bleef lang vóór den ingang der Hudsonsbaai kruisen, sloot zich bij +vier schepen van de Hudsonsbaai-Compagnie aan, raakte weer daarvan +af en vond eindelijk den tijd te ver gevorderd voor nasporingen ten +westen van de baai. Hij drong toen nog door in verschillende fjorden +aan de oostkust van Labrador, deed er waarnemingen, ook aan den wal, +ontmoette een engelsch schip, dat eenige Moravische Broeders had +geland en kwam den 21sten October weer goed en wel in Boston aan. + +De onderneming had dus geen succes gehad, maar voor dien tijd was +het een opmerkelijke reis, en de heeren gaven den kapitein een »zeer +mooie belooning«, zoo meldt de door Benjamin Franklin uitgegeven +»Pennsylvania Gazette«. In het volgend jaar, 1754, werd Swaine opnieuw +uitgezonden, om de Noordwestelijke Doorvaart te zoeken, maar toen +moet de uitslag nog minder goed zijn geweest, want drie matrozen, +die de bevelen van den kapitein niet hadden opgevolgd, werden door +Eskimo's gedood; er kwam oneenigheid onder de bemanning en het schip +was op 24 October terug, terwijl de kapitein geen lust meer voelde +in verdere tochten. + + + +NEDERLANDSCH ONDERZOEKER OP CELEBES. + +De mijningenieur, de heer E. C. Abendanon, is in Februari op +reis gegaan naar Indië tot het doen van een onderzoekingstocht +op Celebes. Het verkenningsterrein ligt in Midden-Celebes en wel +aan den zuidkant, grenzend aan het zuidelijk schiereiland. De tocht +wordt ondernomen voor het Koninklijk Aardrijkskundig Genootschap, zal +uitgaan, naar de Java-Bode voor eenigen tijd meldde, van de monding der +Tjimpoe aan de Golf van Boni en heeft tot eerste doel de bestijging +van de Latimodjongketen, welker hoogste top men hoopt te bereiken, +om van daar peilingen te doen. + +Daarna wil de heer Abendanon zich wijden aan het onderzoek van de +rivier, de Sadang, nadat hij het Lettagebergte heeft beklommen, +om vervolgens het meer Oesa te bezoeken, tot waar de heeren Sarasin +in 1895 niet konden doordringen. Zij hadden toen na hun bezoek aan +het Possomeer dwars door Midden Celebes willen reizen, wat hun door +de bevolking onmogelijk werd gemaakt. Blijkt de heer Abendanon in +staat, zijn reisplan te volvoeren, dan kan dat voor onze kennis van +het eiland van veel belang zijn. Er is daar nog zoo enorm veel te +doen. Als men de kaarten ziet in het werk der Sarasins de »Reisen in +Celebes«, dan zijn er nog maar al te veel plekken, waar de voor ons +beschamende aanwijzing te lezen is »Unerforscht«. + +Thans zal dan weer eens een Nederlander zijn krachten beproeven. Voor +het verdere exploratiewerk ligt het in het plan van den heer Abendanon, +van Paré Paré over te steken naar de noordkust van de golf van Mandar +en daar het achterland te bereizen, dan noordwaarts te gaan naar +de rivier Karama of over zee de monding te bereiken en haar dan op +te varen, zoo mogelijk tot de bronnen, om dan naar de golf van Boni +terug te keeren. + +Het Aardrijkskundig Genootschap zou bij welslagen door deze reis, die +op vijf maanden is gesteld, een hoogst belangrijk werk doen voor de +betere kennis van de zuidelijke Toradjalanden. De gegevens in schetsen +en rapporten over land en volk neergelegd door de er zich bewegende +troepen worden, naar het schijnt, niet zoo vlug als wenschelijk is, +verwerkt en tot publiek eigendom gemaakt. + + + +POSTBODEN IN DE TROPEN. + +»Boite aux Lettres« staat er op onze afbeelding te lezen, en dat +fransche opschrift van de brievenbus toont aan, dat het prentje ons +verplaatst naar een fransche kolonie. Het is Tahiti in de Stille +Zuidzee, waar de vermoeide bode zich een oogenblikje heeft neergezet +in de schaduw, nu hij de aan een boom opgehangen brievenbus gaat +ledigen, om de post mee te nemen naar de hoofdplaats. Dat is Papeete +met zijn voor het meerendeel christelijke bevolking, waar de Franschen +sedert 1880 de heerschende natie zijn, want toen werd de groep der +Gezelschapseilanden voor fransch bezit verklaard, en de eilandengroep +is nu nog het voornaamste koloniale gebied van Frankrijk in Oceanië. + +De bode is geheel op zijn Europeesch gekleed, except de bloote voeten +natuurlijk. Maar hoe zou hij op zijn boschpaden het met schoenen +klaarspelen? Zijn voorvaderen hebben anders al lang zich bijzonder +vatbaar getoond voor het aanvaarden van de europeesche gebruiken en +gebruiksvoorwerpen. Ze zijn in dat aanvaarden wel eens al te happig +geweest, want de geschiedenis verhaalt bijna van geen enkel land +duidelijker, met hoeveel nadeelen de kennismaking met blanken voor +een primitieve bevolking in de tropen gepaard gaat. + +Akelige ziekten en brandewijn hebben verschrikkelijke verwoestingen +aangericht onder de vriendelijke, goede, zachtzinnige menschen van +Tahiti en de overige Gezelschapseilanden in den tijd, toen ze op +uitgebreide schaal met het werk der Europeanen kennis maakten, dat was +in het laatst van de achttiende eeuw. In 1812 trad ten gevolge van den +arbeid van engelsche zendelingen koning Pomare II tot het Christendom +toe, wat een ding van groote beteekenis was voor de eilanders, want +de vorst was bij het natuurvolk tevens de hoogepriester geweest. + +Den naam Pomare vinden we ook onder de in de 19de eeuw regeerende +dames, die den schepter over Tahiti zwaaien, en het was onder de +vijftigjarige regeering van koningin Pomare IV, die van 1827 tot 1877 +regeerde, dat de fransche invloed er hand over hand toenam. Thans is +Tahiti of Otaheite nog voor een groot deel onbebouwd; er valt daar +nog heel wat werk te verrichten voor aanstaande Nasamonianen, jonge +energieke Europeanen, die aan het ontdekkings- en ontginningswerk +willen meedoen. Want het heerlijke klimaat en de goedwillige bevolking +en de onovertroffen vruchtbaarheid van den grond beloven veel op +landbouw- en plantagegebied. + +Vrijwat meer dan de kolonie, waar onze andere postbode zich gereed +heeft gemaakt voor zijn marsch naar de verschillende dorpen en +nederzettingen in Duitsch Oost-Afrika. Deze neger, wien men een +fatsoenlijk jasje heeft aangetrokken, gaat met zijn brievenzak +op weg. Hij is zoo volkomen ongewapend en vervolgt zonder eenig +vervoermiddel buiten zijn eigen pedes apostolorum zijn weg, dat we +eigenlijk maar moeten aannemen, dat hij enkel de post heeft te bezorgen +in de hoofdstad Dar es Salaam en de naaste omgeving, en dat werk kan +hij zeker wel op zijn slofjes, figuurlijk gesproken, af. Want al gaat +de kolonie in Oost-Afrika wel vooruit, de Duitschers vorderen er toch +maar langzaam; de handelshuizen van duitsche firma's nemen toe, ja, +maar niet zoo snel, als men had gehoopt. + +En dat behoeft ons niet te verwonderen, want voorloopig is het +achterland nog niet genoeg geopend door verkeersmiddelen, dan dat men +groote verwachtingen mag koesteren van die streken. Spoorwegen moeten +daar veel doen, en met den aanleg vordert men op zeer bedachtzame +wijze. Engeland zet er in zijn Oost-Afrika meer haast achter, en is al +tot het Victoriameer gevorderd. Als eenmaal de gansche verbinding van +de Kaap naar Kaïro door het stoomros zonder gapingen wordt afgedraafd, +dan zal men met de lijnen, welke zich van de kust bij die groote +Noord-Zuidlijn aansluiten, zeker sneller vooruitkomen, omdat dan de +goederen uit het binnenland, waaronder caoutchouc en ivoor nog altijd +een eerste plaats innemen, snel kunnen worden vervoerd en uit de havens +geregeld de ingevoerde waren hun weg naar het binnenland zullen kunnen +vinden. De negerpostbode zal dan mee dieper het binnenland ingaan, +want het aantal plaatsen, die in het verkeer worden opgenomen, zal +dan sterk toenemen. + + + +BRIEVEN UIT DE OOST. + +In zijn brieven onder het opschrift »Van ons grooter Nederland« +aan de Nieuwe Courant heeft Maurits Wagenvoort het over Ternate, +waar hij drie weken heeft moeten doorbrengen, terwijl drie dagen +genoeg zouden zijn geweest, om de weergalooze grootschheid van +den vulkanenkrans, met Ternate en Tidore tot hoogste pieken, te +genieten. Hij heeft er blijkbaar den tijd goed besteed, en vertelt +o.a. »deze dagen schonken mij de gelegenheid, heerlijke morgen- of +namiddagwandelingen te maken in de verwilderde nootmuscaat-bosschen, +die met moeilijk-begaanbare paden tegen de helling van den vulkaan +opklimmen; openden mij wel belangwekkende vista's in dat bijzondere +verleden, toen Ternate een der belangrijkste gouvernementen was +onzer Compagnie, en dominee Valentijn wandelde in de prachtige laan +schaduwboomen, welke nog heden het schilderachtige nu half ontmantelde +kasteel aan den zeekant aan het oog onttrekt; veroorloofden mij +vergelijkingen te maken tusschen de machtige sultans van Ternate, +wier rijk zich uitstrekte tot in Nieuw-Guinea en de Philippijnen, en +het vriendelijke mollah-tje, dat heden dien titel draagt. Nochtans, +wat mij trof als een aangename verrassing was, op dit verre en verlaten +eiland een exotische Hollandschheid te vinden, zooals ik nog nergens +in onze koloniën had aangetroffen. Het verleden leefde hier voort in +een kleurlingenbevolking met goed-Hollandsche namen, goedgesproken +Hollandsche taal en wijl het opgeruimde menschen zijn, kon men in de +avonduren niet door de straten van het stadje gaan, of bijna uit elk +huis klonk het welluidend gezang van een Hollandsch lied, zoodat men +zich verbeelden kon te wandelen in een vaderlandsch provinciestadje.« + +Ook over Ambon verhaalt de schrijver interessante dingen met een +anderen kijk op het werk der Oostindische Compagnie, dan we krijgen, +als we enkel aan de hongi-tochten denken; hij maakt de opmerking, +dat de nederlandsche natie, zoo min als eenige andere waarschijnlijk, +van deze vulkanische rotsen in zee economisch iets weet te maken, +dat zich bij den bloei van het verleden aansluit. + +De menschen hebben hem een indruk van opgewekte vroolijkheid gegeven, +en hij denkt aan het eiland terug als aan een idylle van een volk in +moeilijk bereikbare bergdorpen, een bruin volk met trippelende voeten +en zingende lippen. + +Nederland zou voor dat volk meer kunnen doen, door voor betere +aansluiting aan de overige eilanden te zorgen door middel van de +telegraaf; ook door op de opvoeding van de telgen van den sultan +van Ternate toe te zien, die noch lezen noch schrijven kunnen, +en ten slotte wijst hij op de beschaving van de op Ambon geboren +Chineezen, »van wie vele familiën sinds eeuwen op dit eiland zijn +gevestigd. Zij spreken, ook de jongere vrouwen, Hollandsch met een +zuiverheid welke verwondering baart, wijl Nederlandsche ooren er niet +aan gewend zijn. Dit trof mij reeds in Menado, in de Minahassa, waar +ik Chineezen aantrof, die menig Nederlander les hadden kunnen geven in +een goede uitspraak onzer taal. Ik vroeg vanwaar zij geboortig waren; +zij antwoordden mij: »Wij zijn Amboneezen«. Welnu, het is pijnlijk +dergelijke menschen op de bekrompen wijze behandeld te zien, waartoe +geest en letter onzer voor de Chineezen in onze koloniën geldende +wetten aanleiding geven«. + + + +NIJLDAM BIJ ESNEH. + +Met veel staatsie en plechtigheid is in het begin van Februari de +nieuwe Nijldam bij Esneh ingewijd door den khedive, Abbas Hilmi +Pacha. Dat reuzenstuwwerk, dat 160 kilometer ten noorden van Assoean +ligt, is men begonnen aan te leggen in November 1906. Terwijl de dam +bij Assoean bestemd is, de besproeiing in de droge zomertijden te +regelen, maakt de Nijldam bij Esneh het mogelijk, de groote vlakten +bij zwakke overstroomingen van een voldoende hoeveelheid water te +voorzien. De nieuwe dam heeft een lengte van 860 meter en heeft 130 +bogen. De heele bouw heeft een millioen ponden sterling gekost. + + + +IN INDIË NAAR DE MIDDELEEUWEN VERPLAATST. + +Engeland is nu vijftig jaar lang de rechtmatige bezitter van +Voor-Indië; een halve eeuw geleden deed de machtige engelsche +oost-indische Compagnie afstand van haar rechten ten behoeve der +britsche regeering. Hoewel de officiëele engelsch-indische wereld den +gewichtigen datum plechtig heeft gevierd, kan men niet zeggen, dat +overal de herdenking naar wensch is afgeloopen, want de bengaalsche +oproerlingen hebben den dag op hun manier herdacht, namelijk door +ambtenaren te dooden of hun huizen met dynamiet te doen springen en +door openbare tegen Engeland gerichte betoogingen. + +Met zijn 300 millioen inwoners, onder wie 700 verschillende talen +en dialecten worden gesproken en die een twintigtal onderscheiden +godsdiensten belijden, blijft Indië steeds voor den volkenkundige en +den philosofisch aangelegde het voorwerp van boeiende studie. Het is +een wereld op zichzelf, en men kan er de stadia aantreffen van velerlei +beschavingen, liggend tusschen de beide uitersten, de wildheid van de +Karoemba's uit de Nilgiribergen, die nog in het steentijdperk leven, +en het hof van den ghikwar van Baroda, den souverein, die zijn juweelen +verpandt, om de scholen voor hooger onderwijs, die hij in het leven +heeft geroepen, in stand te houden. + +Het vorstendom Gwalior is een der tusschenliggende schakels. Het is een +der voornaamste leenstaten, die nog een schijn van onafhankelijkheid +genieten. De bevolking is bijna drie millioen zielen sterk en bestaat +zoo goed als uitsluitend uit dat oorlogszuchtige ras van de Mahratten, +dat zegevierend streed tegen de mohammedaansche overheersching +en een machtig rijk stichtte in het midden en het Zuiden van het +schiereiland. Het zou inderdaad te zijnen voordeele het rijk van den +Grooten Mogol weer hebben doen herleven, als niet Engeland met succes +de verovering van geheel Indië had ondernomen. + +De regeerende maharadja, de Sindhia van Gwalior, werd in 1877 +geboren. Zijn vader maakte met de Engelschen gemeene zaak bij den +opstand der Cipayers en werkte mee aan de volledige neerlaag van Nana +Sahib, den dapperen Mahrat. De jonge vorst was even Engelschgezind +als zijn vader en werd ter belooning voor zijn beproefd royalisme +gemachtigd, om een legercorps van 4000 man onder de wapens te houden, +die naar europeeschen trant zouden worden gedrild en deel zouden +uitmaken van het inlandsche leger, de »Imperial Service Troops«. Het +contingent van Gwalior is daarin het sterkste. + +Buitendien recruteert de Sindhia onder zijn adel een klein legertje, +zooals alle leenvorsten bezitten, dat enkel dient, om het prestige van +het hof te vergrooten. Engeland zorgt er wel voor, dat die schimmen +van legers niet meer worden dan paradetroepen; ze mogen geen kanonnen +hebben, zelfs geen moderne geweren, en nauwelijks jachtwapens. + +Maar wat die inlandsche legers in kracht en geoefendheid missen, dat +winnen ze aan schoonheid en schilderachtigheid. Toeristen, die zich +in Gwalior hebben opgehouden, nemen er een onvergetelijken indruk van +mee, vooral als hun bezoek samenvalt met een tijdstip van feesten, +als de Sindhia, wiens paleis een paar uur van de stad is verwijderd, +zich erheen begeeft met groote staatsie, gezeten op een reusachtigen, +prachtig opgetuigden olifant, onder geleide van gewapende krijgers +en gevolgd door een rijke koets, waarin de familie en de gasten +zijn gezeten. + +Als die enorme dikhuiden geen deel hadden in de vertooning, zou +men zich in de Middeleeuwen verplaatst kunnen wanen, den tijd +der Kruistochten! De weelderig gedrapeerde krijgslieden in hun +met juweelen en diamanten versierde mantels, die voetknechten in +ijzeren wapenrusting of in maliënkolders, dat zijn de Middeleeuwen, +overgebracht in de twintigste eeuw. Een historieschilder zou daar +zijn motieven kunnen gaan zoeken. + +Maar hij moet zich haasten, als hij nog tijdig in Gwalior wil +werken. Dat oude Indië is ook al bezig te verdwijnen. De radja's der +jongere generaties worden in Engeland opgevoed en ze stellen er een +eer in, up to date te wezen, zich zelfs ultra modern te toonen, en zoo +deinzen ze er niet voor terug, hun heerlijke perzische en arabische +hengsten te verkoopen, en hun stallen te veranderen in garages voor +auto's! En zoowel uit spaarzaamheid, als uit navolgingszucht vervangen +ze de prachtige costumes van hun lijfwacht door het banale kaki van +de troepen uit Calcutta. + +In hun gevolg ziet men dan geen rijk opgetuigde olifanten meer met +harnachementen vol goudborduursel en met banden van kostbare steenen om +de kolossale pooten! Dat is alles ouderwetsch, vieux jeu! De radja uit +de 20ste eeuw geeft de voorkeur aan het nieuwste model van 24 P. K.! + + + +NA DEN ROEWENZORI DE MOUNT EVEREST. + +De hertog der Abruzzen is dezer dagen vertrokken voor een groote +reis naar Britsch-Indië en Thibet met het doel een bestijging te +ondernemen van den Mount Everest in den Himalaya. In de verte en in +de hoogte zoekt het dit lid der italiaansche koningsfamilie. Immers +op zijn beroemden pooltocht, die hoogere breedten wist te bereiken, +dan nog vóór hem waren gehaald, liet hij de expeditie volgen naar den +hoogen Roewenzori, den berg in Midden-Afrika bij 't Victoria Nyanza, +en nu volgt de Mount-Everesttocht. + +Voor de reis heeft de hertog de noodige hulp en toestemming van de +britsch-indische regeering gekregen. Photografen en geleerden gaan in +zijn gevolg mee. Het heet, dat de reiziger zich in Thibet zal wagen +tot Tasja-Loempo, waar hij den Tasji-Lama wil bezoeken. Zoo meldt de +Londensche Globe. Intusschen wordt niet gezegd, of de beklimming van +den Mount Everest zal geschieden van den noordkant, dus van uit de +tibetaansche hoogvlakte. Dat zou wel beter kansen op succes bieden dan +een beklimming der veel steiler oprijzende zuidelijke hellingen. Echter +heeft de Britsch-Indische regeering deze laatste jaren steeds +geweigerd, aan reizigers toe te staan zich uit Britsch-Indië naar +Tibet te begeven om daar bergtoeren te ondernemen. Wellicht is voor +den prins der Abruzzen een hooge uitzondering gemaakt. De toestemming +tot het bezoeken van den Tasji-Lama schijnt de prins der Abruzzen te +hebben verkregen van de chineesche regeering. + + + + + +OP DEN UITKIJK + + +DE POST OVER HET IJS. + +Daar gaat hij, de groenlandsche postbode, in zijn grooten mantel +van echt sealskin of zeehondenvel. Hij vervoert zijn kostbaar +postmateriaal in eene slede over het ijs en dat de weg ongebaand en +moeilijk zal zijn, wordt bewezen door de talrijke honden, die de man +heeft aangespannen. Hoe trouwhartig kijken de koppen van de voorste +honden van het span, elk aan een zij van den bode, de wereld in. Het is +zulk een goedaardig en verstandig ras, die groenlandsche poolhonden, +die in vernuft en ijver voor geen mensch onderdoen en menig kind der +menschelijke beschaving in die eigenschappen overtreffen. + +Met sneeuw en ijs gaat het troepje worstelen, over scheuren en spleten +zal men zich een weg moeten banen, zoodat het een zeer bezwaarlijke +tocht zal wezen, nu de voorjaarszon, dat is die van het eind van Mei, +het ijs hier en daar heeft opgebroken. Maar de bode en zijn honden +deinzen voor geen moeilijkheden terug, beloond als ze zich voelen +door de dankbaarheid van diegenen, aan wie zij tijdingen brachten +van vrienden en bekenden in de overige wereld, die zoover is van +het afgelegen oord aan Groenlands westkust. En ook de berichten, +welke hen niet van nabij betreffen, het nieuws uit de dagbladen en +tijdschriften, het is aan deze menschen aan den uitersten rand der +beschaving zoo welkom, en het is zoo goed aan hen besteed. + +Vooral niet minder weten zij het op prijs te stellen dan de eenvoudige +boeren uit het afgelegen hoekje in Pruisen, het Spreewald, waar +de afzondering in den winter haast al niet minder groot is dan op +Groenland. Daar, in de Nieder Lausitz in het gebied van de Spree, +is het waterrijke land met zijn plassen, kanalen en rivierarmen, zijn +moerassen en bosschen een eigenaardig oord, waar het 's zomers mooi +moge zijn en geschikt voor pleiziertochten te water, voor visschen +en jagen, maar waar de winter bar is en heel wat last en ontbering +voor de bewoners meebrengt. + +Het verkeer gaat er te water; doop- en trouwplechtigheden, de kerkgang, +het marktbezoek en wat niet al geschiedt per boot, maar is eenmaal het +ijs de baas geworden, dan komen er honderderlei bezwaren, eer alles +goed en wel voor het winterverkeer is geregeld. In den winter komt er +de postbode ook op zijn schaatsen aanzetten en brengt er aan de boeren +in de hofsteden aan de vaarten en kanalen nieuws, dat vaak al niet heel +nieuw meer is, maar dat voor hen de eenige band is met de buitenwereld. + +De bevolking is wendisch, behoort tot de slavische elementen in +het Pruisenland en heeft nog veel aparts en eigenaardigs, vooral +ook in haar kleederdrachten. De menschen zijn er in ontwikkeling +achtergebleven bij de plattelandsbevolking van andere deelen van +Pruisen, en zoo is het volstrekt niet onmogelijk, dat wat de postbode +aan wereldnieuws brengt, in West-Groenland door beter begrijpende +ooren wordt opgevangen dan in het Spreewald. + + + +VOLKEN VAN SUMATRA. + +De wetenschappelijke belangstelling in ons Indië is groot in deze dagen +en allerlei deelen van den Archipel treden daarbij naar voren. Men weet +haast niet, waar en waarvoor de ijver grooter is, voor Nieuw-Guinea +of voor Celebes, voor Sumatra of voor Borneo, en de Selenka-expeditie +van Trinil op Java is lang niet het eenige voorbeeld van ijver, door +vreemdelingen betoond, om open vragen in onze koloniën op te lossen +of liever in te vullen met een passend antwoord. + +Wat de volkenkunde aangaat, is Sumatra al een zeer bont complex, +een Oostenrijk-Hongarije in het Oosten. Van de oorspronkelijke +bewoners zijn er daar nog stammen en volken bewaard gebleven, die de +wetenschap voor problemen stellen, ongeveer zooals ook het geval is +op Malakka en Ceylon, Celebes en Borneo. De bazelsche heeren Sarasin, +Dr. Paul en Dr. Fritz, hebben veel studie gemaakt van die oervolken +en naast hen moeten in den laatsten tijd genoemd worden Dr. Wilhelm +Volz uit Breslau en Dr. B. Hagen, een Duitscher, die in 1905 een +reis naar Sumatra deed, om voor het ethnografisch museum in Frankfort +a. M. materiaal te verzamelen. + +Van Dr. Volz is in Globus van Januari een studie over de bewoners der +door hem bereisde landstreken op Sumatra verschenen. Hij beproeft een +indeeling der verschillende volksgroepen, behandelt hun vermoedelijke +afkomst en geeft van elk der groepen de typische kenmerken op, als +daar zijn de afzondering der als overblijfsels eener oerbevolking +voortlevende Koeboes; de van Hindoeschen invloed getuigende cultuur +der Bataks, hunne sociale inrichtingen, het kannibalisme, melanesisch +van oorsprong, hun huisbouw, en zoo voort. + +In een interessante monografie van Dr. B. Hagen, »Die Orang Kubu auf +Sumatra,« in 't begin van dit jaar verschenen, wordt een overzicht +gegeven van de litteratuur over het volk der Koeboes; zij begint +in 1827, toen J. E. de Sturler, de ontdekker der Koeboes, over hen +schreef in de Bataviasche Courant; na dien tijd zijn zij herhaaldelijk +bezocht en beschreven. + +Men zoeke de Koeboes in het tot Palembang behoorende deel van de +alluviale vlakte, die ten noorden door de Batang Hari, in het zuiden +door de Moesi begrensd wordt. Toen Hagen de Koeboes van Moeara +Bahar bezocht, waren de »wilde« Koeboes van de Ridan-rivier in het +Rawasgebied nog niet ontdekt; het was de controleur G. J. van Dongen, +die in het begin van 1906 voor het eerst met deze meest oorspronkelijke +en in volkomen afzondering levende Koeboes kennis maakte. Vóór 1830 +waren alle Koeboes nomaden; toen is het proces der nederzetting +begonnen; de troep die Hagen te Moeara Bahar te zien kreeg, had zich +eerst kort geleden daar gevestigd en had nog veel van de primitieve +eigenschappen behouden. + +Er leeft dus op Sumatra nog geheel in den oer-toestand een deel van de +oer-bevolking, die zich, in het oer-woud bijna hermetisch opgesloten, +heeft kunnen vrijhouden van vreemden invloed. Tusschen Djambi en +Palembang leiden deze zoogenaamde wilde Koeboes een nomadisch leven, +ter plaatse blijvend zoolang zij er voedsel vinden en periodieke +overstroomingen hen niet tot heengaan nopen. Voor alles wat hun vreemd +is zijn zij uitermate schuw en in de wildernis die hun territoor is, +onttrekken zij zich gemakkelijk aan den zoekenden onderzoeker; met +niemand laten zij zich in; de buitenwereld bestaat voor hen niet. Dit +wantrouwen is niet een oorspronkelijke karaktertrek, maar het gevolg +van de wandaden, die de Maleiers zich van oudsher ten opzichte der +Koeboes veroorloofd hebben. De zuivere Koeboes spreken met verachting +over hunne soortgenooten, die van de Maleiers leerden handeldrijven +en stelen. + +Het uitvoerige werk mag wel een aanwinst heeten voor onze koloniale +litteratuur, in zoo ver het onze koloniën behandelt, al wordt er de +oorspronkelijke nederlandsche litteratuur over Indië niet mee verrijkt. + + + +EEN INTERNATIONALE GROOTE WERELD. + +Onlangs wezen we erop, hoe cosmopolitisch langzamerhand de groote +steden worden en hoe bont het aanzien der bevolking zich in de groote +centra voordoet, zoodat de zuivere nationale gevoelens daar wel in de +klem moeten raken. Thans wijst de Daily Mail op de treffende bontheid +van de hooge kringen in Berlijn. Daar, in de eerste gezelschappen +van de duitsche hoofdstad, waar men tegenwoordig zooveel meer weelde +ten toon spreidt dan vroeger, is het buitenlandsche element meer dan +ooit toonaangevend. Vreemdelingen van geboorte nemen er de hoogste +plaatsen in. + +De eerste politieke gastvrouw van het duitsche Rijk, vorstin +v. Bülow, is een geboren Italiaansche, een prinses Camporeale, +vrouw van allerinnemendste beminnelijkheid, in wier aderen door haar +afstamming van het historische Engelsch-Italiaansche huis der Actons, +ook Britsch bloed vloeit. De vorstin Henckel v. Donnersmarck, de +gade van den bekenden multi-millionair en Silezischen mijnmagnaat, +die vanwege haar juweelen en buitengewoon prachtige hoftoiletten een +zeer bijzonderen roep geniet, is een Russin, Katharina Wassilieffna +Slepzef. De schoone en lieftallige prinses Pless is een Engelsche, +zuster van de hertogin van Westminster en, evenals deze, met den +grootsten grondbezitter van zijn land gehuwd. De hertogin van Ratibor, +een pikante brunette en lievelinge van de Berlijnsche hooge kringen, +is insgelijks Engelsche. De vorstin zu Fürstenberg, 's Keizers +gastvrouw te Donaueschingen, is een Boheemsche gravin. Prinses zu +Thurn und Taxis, bekend om de verrukkelijke danspartijen die zij weet +in te richten, is een Weenerin, elegant en bekoorlijk. Een andere +niet-Pruisische toongeefster, in de hooge kringen is de jonge vorstin +zu Wied, dochter van den Koning van Wurtemberg, en Amerika heeft een +charmante vertegenwoordigster in gravin Johannes Siertorpff, die in +New-York miss Knowlton heette. + + + +ONZE KENNIS VAN ARABIË. + +Een groot landcomplex, waar nog heel wat te ontdekken is en waarvan +de kaarten als om aanvulling roepen, zooals Thibet het deed, voordat +de expedities van Prschewalski, Rockhill, Littledale, Bower, Deasy +en vooral Sven Hedin er licht over hebben uitgegoten, is Arabië. Daar +begint thans echter de onderzoekingsgeest ook krachtig te werken. Een +flinke expeditie zal onder den engelschen reiziger Bury ten oosten +van Aden aan land gaan en door het Jeshbundal over Nisab en Behan al +Jezab naar Harib en Mareb trachten te komen, om daar opnemingen te +doen van oude opschriften. + +Het vervolg der expeditie wordt afhankelijk gesteld van de berichten, +die men omtrent de vermoedelijke karavanenwegen in het binnenland zal +krijgen. In de eerste plaats richt de leider zijn opmerkzaamheid op +het bereiken van Riadh, indien daarheen nog een karavaanweg uit het +Zuidwesten geleidt. Van daar wil hij, zoo er verbindingen te krijgen +zijn, over El Hauta oostwaarts naar den vermoedelijken karavanenweg +Mekka-Oman naar Maskate trachten te komen. Gelukt dat niet, dan zal +hij zich naar gelang van de omstandigheden, naar de Perzische Golf, +naar de Roode Zee of dwars door de groote zandwoestijn naar het +Zuiden naar het landschap Hadramaut wenden. Als eenig gezel sluit +zich bij hem aan de heer P. E. L. Gethin, die zich door het volgen +van een cursus van het londensche Aardrijkskundig Genootschap, de +Royal Geographical Society, op deze reis heeft voorbereid. Al komt +ook slechts een deel van het programma tot uitvoering, dan staat ons +toch een wezenlijke verruiming onzer kennis van Arabië te wachten. + + + +VOORJAARSREIZEN. + +De firma Lissone heeft al een heele reeks mooie reizen in 1909 +gemaakt. Daar waren winterreisjes naar Parijs van een dag of zes voor +de somma van 85 gulden; daar waren in Februari twee reizen naar de +winterpret van St. Moritz, dertien dagen voor 280 gulden; daar was een +reis naar Nice en de Riviera, naar Tunis en Algiers, naar Palestina, +Syrië en Egypte, een reis van 22 dagen en 440 gulden naar Italië, +waaraan men nog bij herhaling zal kunnen deelnemen op 19 April en 3 +Mei, daar waren in één woord tochten naar heinde en ver. + +Ook Spanje is niet vergeten, en afzonderlijk is voor 5 April een +reis aangekondigd naar de oostkust en het eiland Majorca. Daarbij +behooren ook Barcelona met de omstreken, aan de lezers van de Nieuwe +Rotterdamsche Courant op zoo aangename wijze bekend geworden door de +brieven van den correspondent van het blad. Bij de aankondiging van de +reis in Lissone's »Toerist« heet het, dat dit »goddelijk paradijs« zal +worden bezocht, »wanneer gure, harde Noordenwinden met regenvlagen en +sneeuwjacht ons sidderend en rillend blokken op den haard doen werpen.« + +Het is te hopen, dat die voorspelling niet uitkomt. Op den vijfden +dag van April nog weer sneeuwjacht en regenvlagen! Nee, dat zou +te bar zijn! Daar hebben we tot half Maart in voldoende mate van +geprofiteerd. Laat ons Lissone en de zijnen op 5 April bij heerlijk +mooi voorjaarsweer mogen zien vertrekken naar 't zoele Zuiden, maar +laat het eindelijk hier dan ook eens voorjaar worden! + + + +DE JUNGFRAUSPOORWEG. + +»Toen ik vele jaren geleden op den Wengernalp vertoefde,« schrijft +Siegfried Hartmann in de Welt auf Reisen, »liet een naar mijn +herinnering te oordeelen jong ingenieur mij een blauwe groote teekening +zien, het plan voor den Jungfrauspoorweg. Andere reizigers zagen het +plan ook, en aan tafel maakte het het onderwerp uit van de gesprekken, +en als er weer een nieuwe toerist boven kwam en vol bewondering naar +de met sneeuw en gletschers bedekte bergreuzen keek, werd hem lachend +gevraagd: »Weet u 't al, men zal daar een spoorweg naar boven laten +loopen!« En de meesten keken dan met een blik, die scheen te zeggen, +dat ze het een flauwe grap vonden. + +Ik geloofde toen al vast aan de mogelijkheid van de grootste triomfen +voor de techniek, vond het een wonderheerlijk plan, maar stond onder +de toeristen zoo goed als alleen. Enkelen, die wel geloofden aan de +mogelijkheid, spraken van de ontheiliging der natuur; anderen spotten +met het denkbeeld en maakten zich vroolijk over het dwergje mensch, +dat de Jungfrau met rails wou beleggen. + +Geen van hen heeft gelijk gekregen. Hoewel thans inderdaad nog geen +trein den top van den grooten zwitserschen berg heeft beklommen, men is +toch al een heel eind gevorderd. De nette, door electriciteit gedreven +treinen van den Jungfrauspoorweg klimmen, door de eigen kracht van den +berg, door het water van de wilde Lütschine, gedreven aan de stang met +tandraderen omhoog. En van ontwijding der natuur kan geen sprake wezen, +want de scherpste kijker kan geen spoordam en geen rails ontdekken, +omdat beide in de tunnel liggen, en geen schrille fluit weerklinkt, +geen rook en roet ontsieren de verheven eenzaamheid. + +Was het plan, een spoorlijn daar te bouwen moedig en grootsch, de +uitvoering is inderdaad geniaal geworden. Wat had meer voor de hand +gelegen, dan langs den machtigen Eigerwand direct een pad schuin omhoog +te maken in de rotsen? Men deed het niet, maar ging terstond den berg +in, om zoo van het begin af verhoogde veiligheid en onafhankelijkheid +van de weersgesteldheid te krijgen. + +De rit is nu zeer indrukwekkend. Als de reiziger van het station +Scheidegg van de spoor van den Wengernalp op 2000 meter hoogte afrijdt, +gaat de spoorweg eerst door groene weiden langs den Fallbodenhubel. Dan +buigen de rijtuigen een tunnel in en komen in het gebied van het +onbegroeide steenpuin, terwijl op den achtergrond de groote blauwwitte +tong van den Eigergletscher zich vertoont. Daarna wordt het nacht; +de electrische lampen werpen hun geel licht op de angstig of verbaasd +of nieuwsgierig kijkende reizigers. Zacht en gelijkmatig drijft de +electrische draaistoommachine het gevaarte hooger in tegenstelling +met veel door stoom gedreven bergspoorwegen. De muren glinsteren van +het vocht, af en toe doet zich een nis voor, hier en daar komt ook +een klein lichtgat, dat door den tunnelwand in den vrijen bergmuur +is opengebroken. Al hooger en hooger gaat het. Het oog raakt aan +de duisternis gewend, en het bloed begint sneller te vloeien, de +ademhaling neemt ook in snelheid toe in de al dunner wordende lucht, +die niets heeft van de bekende tunnellucht, zoo onaangenaam bij de +groote bergtunnels en ondergrondsche spoorwegen. + +Daar staat de trein stil; de tunnel is verwijd tot een grot. Station +Eigerwand, 2876 meter boven de zee. Men is het er niet algemeen +over eens, of die verwijding noodig was. Het uitzicht door de in +de rotsen uitgehouwen vensters in het Wergisdal, op de van hier uit +te overziene velden van den Lauberhorn, en van Tschuggen Männlichen +is zeker schoon, maar niet daarvoor kwam men hier heen. Wij willen +geen groene weiden en geen beboschte hoogten zien, maar ijs, sneeuw +en ijs. Het zou daar ook dwaas wezen, hier den rit af te breken, +zooals zoovelen doen. Het oponthoud moet worden beschouwd als een +pauze in den tocht, waardoor onze ademhalingsorganen een beetje op +hun verhaal komen in de ijle lucht. + +Na een vrij langdurig oponthoud gaat de trein verder; er is geen +verschil merkbaar met het eerste deel der reis; we gaan weer door +den tunnel, maar weldra merken we, dat die niet meer rechtuit gaat; +we maken een bocht in den berg. Zonder dat wij iets kunnen zien, +hebben we het groene land den rug toe gekeerd, en het gaat naar de +gletscherwereld van het Berner Oberland. In de verte ontdekken we een +massa licht en we naderen het voorloopig eindpunt van de lijn, het +station Eismeer. Weer een wijde, door de boormachines gemaakte grot +grooter dan die bij Eigerwand. IJskoude lucht stroomt ons tegen, en +de door de spoorwegautoriteiten ter beschikking gestelde dekens worden +vaster omgedaan. Dan gaan we door een gang naar een reuzenrotsvenster, +dat ons een panorama uit het hooggebergte laat zien van eigenaardige +schoonheid. Blauw ijs en witte sneeuw, zoo ver het oog reikt, enkel +links op den achtergrond een paar kale, zwartbruine bergwanden. Rechts +rijzen de ijsmassa's als torens spits en puntig, of in zachte ronde +vormen. Daar leidt een smal, in de sneeuw uitgetreden pad stoutmoedige +wandelaars omhoog langs de Concordiahut naar den top van den Jungfrau, +tot mogelijk over een jaar of tien dit pad overbodig zal zijn geworden, +daar de spoorweg het heeft vervangen. + +Wanneer de techniek de taak op zich neemt, die indrukwekkende schoone +natuur te openbaren aan duizenden menschen en dat wat vroeger slechts +te zien werd gegeven aan een klein aantal menschen, die er kracht en +tijd voor hadden, te maken tot gemeengoed van de menschenkinderen, +die midden in den harden levensstrijd staan, dan verdient dat zeker +onze dankbaarheid. En het was werkelijk een zware taak, die ze te +vervullen kreeg. + +Op het station Eismeer is met den spoorweg ook de beschaving +gekomen. Er is een klein postkantoor vanwege de zwitsersche regeering +ingericht, waar de tallooze prentbriefkaarten worden afgestempeld, +en ook wordt er voortreffelijk voor het lichamelijk welbehagen +der bezoekers gezorgd. Een gedeelte der in de rotsen uitgehouden +galerij is afgesloten met reusachtige spiegelruiten, en men zit er +dus geheel beschut. Er is een restaurant met electrische verlichting +en electrische stookplaatsen voor de bereiding der spijzen. Wie zelf +eten meebrengt, moet een franc plaatsgeld betalen, maar niemand is +daartoe verplicht, want een kleine tunnel voor voetgangers leidt naar +een plek, waar men met een trap op den gletscher kan komen en zonder +het restaurant aan te doen, de wonderen der verheven natuurtooneelen +kan genieten. Maar buitendien zal bijna ieder dankbaar zijn obool +offeren, opdat de doelmatige inrichtingen hier boven ook voor anderen +mooi en goed in orde kunnen worden gehouden.« + + + +VAN DE EHZE IN DE OUDE GRAAFSCHAP ZUTPHEN. + +Qui se fait attendre, se fait désirer, dat schijnt wel dezen keer +het devies van het voorjaar te zijn geweest. Onbescheiden heeft het +zich laten wachten, langer dan bestaanbaar was met het goed humeur van +natuurvrienden, en langer dan de voorjaarsbloemen zich met goed fatsoen +schuil konden houden. Maar wat bleven sneeuwklokje en crocus traag in +hun ontwikkeling, wat duurde het eeuwen, eer die zoo welkome, eerste +sporen van de lente in uitbottende knoppen aan enkele vroege heesters +zich vertoonden! Straten en wegen en voetpaden!... nee maar, ze waren +van een grondelooze vuilheid dagen, weken lang, en dus moest wie de +menschen lokken wou »Naar Buiten!« wel aan doovemans deur kloppen. + +In die dagen hebben wij een bezoek gebracht aan een oud huis in +heerlijke omgeving, waar de zin voor schoonheid den toon aangaf, +nu in de eerste plaats binnenshuis; in het betere seizoen vooral +niet minder rondom de woning, in park en bosch. Er hebben velen in +die buurt van het echte buitenleven genoten. Slechts door de Berkel +en een paar groote weiden is de Ehze gescheiden van het buiten, waar +Allard Pierson een deel van zijn levensavond doorbracht, de Velhorst, +en talrijk zijn in dit deel van Gelderland de oude kasteelen, die in +onze geschiedenis van zich hebben doen spreken. + +Dat heeft ook de Ehze gedaan, al is het nu geen oud slot meer, +maar, uitwendig althans, een deftig groot huis, van rooden +baksteen opgetrokken. Van binnen zijn er nog heel veel sporen over, +die wijzen op het verre verleden, dat het huis reeds achter zich +heeft. De tegenwoordige eigenaar, de heer D. J. van den Honert, die +zijn zaken te Amsterdam heeft en wiens vrouw de dochter is van den +bekenden amsterdamschen philantroop, wijlen den heer P. W. Janssen, +gevoelt zeer veel voor het verleden van het huis, waarvan hij in +1905 bezitter is geworden, toen hij het kocht van mevrouw de weduwe +barones Van Welderen Rengers. + +Een bewijs van die piëteit heeft hij gegeven door de opdracht aan +den heer A. A. Vorsterman van Oyen, om de geschiedenis te boek te +stellen van de opeenvolgende geslachten, die »het kasteel Ehze« +hebben bewoond. Zeshonderd jaren geleden werd het goed gesticht +door een tak van het geslacht van Heeckeren, en naar een hof Hese +of Hesni in de nabijheid van het stamslot der Heeckerens bij Emmerik +moeten de heeren van Eese of Ehze hun burcht bij Almen in de gemeente +Gorssel hebben genoemd. In het begin der veertiende eeuw was Frederik +van Heeckeren bezitter van het goed de Ehze, waarnaar hij zich ook +Frederik van Ese noemt. + +Ridders en knapen komen verder voor van dien naam, als bewoners +van het kasteel, trouwe volgers van den graaf van Gelre, nu eens +getuigen bij overeenkomsten tusschen den graaf en eenige stad, dan +getuigen bij huwelijken in het grafelijk geslacht of bij plechtige +verzoeningen als in 1355 tusschen Reinout, hertog van Gelre, en zijn +broer Eduard. Ridder Frederik van Ese moet een persoon van gewicht zijn +geweest, want bij een bezoek aan de stad Arnhem in datzelfde jaar 1355, +waarschijnlijk met een grooten hofstoet, moet hem de stadsregeering +veel wijn hebben verschonken »negen kwarten«, zooals vermeld staat +in de stadsrekening van Arnhem van dat jaar. Zijn kleinzoons noemden +zich weer Heeckeren of namen soms, na »deeling volgens magescheid« +verschillende namen aan, dikwijls van aangetrouwde familieleden. + +In het werk van den heer Vorsterman, dat in het Genealogisch en +Heraldisch Archief van Arnhem in 1908 is opgenomen, kan men de reeks +der verschillende bezitters van het kasteel de Ehze uitvoerig vinden +nagegaan. Men leest er, hoe een der leden van de familie priester +was en vriend van Geert Groote, hoe een ander schepen was te Deventer +en als man van invloed en kunde stond aangeschreven, en hoe ze zich +vermaagschapten met aanzienlijke geslachten. In de zestiende en +zeventiende eeuw speelt het geslacht Van Lintelo er een groote rol. + +Zoo was Christiaan Karel, baron van Lintelo, heer van de Ehze, die +in 1707 scholtis of schout van Lochem was, onderhandelaar in zaken, +die de nalatenschap van Willem III betroffen; hij was in groot aanzien +bij zijn tijdgenooten en geëerd om zijn schranderheid en ongemeene +werkzaamheid. Te Lochem huwde hij in 1705 op Ampsen met Clara Elisabeth +van Nagell, was zeer bemind bij zijn onderhoorigen en stierf op de Ehze +in 1736. Aan die vermaagschapping met de familie Van Nagell herinnert +op dit oogenblik nog het wapen in de windvaan op het huis. Daar is de +gesp uit dat wapen duidelijk te herkennen. Toevallig dat de voornamen +van de tegenwoordige vrouwe van de Ehze dezelfden zijn als die van de +eigenares uit de eerste helft der achttiende eeuw. Of die vroegere +Clara Elisabeth bij haar onderhoorigen bemind is geweest evenals +haar man, weten we niet, maar dat men het later van de 20ste-eeuwsche +Clara Elisabeth zal getuigen, is zonder twijfel. Want zij treedt als +een weldoenster onder de menschen op, door de zieken en zwakken te +bezoeken en op te beuren en naar geest en lichaam hun goed te doen, +niet maar eens nu en dan, maar trouw en geregeld. Aan »goede werken« +wordt daar veel gedaan in en om het gemodernizeerde oude huis; er +is een schooltje gebouwd, waar de meisjes dagelijks gratis naailes +krijgen; de kinderen leenen boeken uit de bibliotheek van het huis, +en op honderderlei manieren meer leven de bewoners van het huis met +hun omgeving mee. + +Door een der vijf dochters van baron van Lintelo komt in de 18de +eeuw het geslacht van Pallandt van Keppel in het bezit van de Ehze, +maar niet voor langen tijd, want de eerste en eenige bezitter uit +die familie verkocht de Ehze en liet papieren, schilderijen en +merkwaardigheden naar het kasteel Keppel overbrengen. In de laatste +jaren van de achttiende en de eerste helft van de negentiende eeuw is +de historie van het huis het minst glorierijk, en Jan Derk Langenberg, +lid van den raad van Zutfen en houtkooper aldaar, is de schuldige, +die aan het sloopen gaat. Hij liet een groot deel afbreken, namelijk +het middengebouw en een der vleugels, verkocht het prachtige ijzeren +hek, dat voor de streek is bewaard gebleven, want het prijkt nu nog +op het kasteel Medler onder Vorden, maakte de sieraden van het huis +te gelde en liet veel hout onder de bijl vallen. + +Dat gedeelte van het huis, dat bewaard bleef, verkocht hij in 1831 aan +baron Van Zuylen van Nijevelt, wiens zoon, Mr. Jacob Pieter Pompejus, +tweemaal minister was, later buitengewoon gezant te Parijs, kamerheer +des konings i. b. d. en lid der ridderschap van Gelderland was. Deze, +gestorven in 1890, vertoefde niet veel op de Ehze en in 1866 verkocht +hij het huis en de landerijen aan zijn zwager, Karel Gerrit Willem, +baron van Wassenaer, met wien zijn zuster getrouwd was. Dat echtpaar +liet het gebouw restaureeren; de baron had den zeedienst verlaten +en vertoefde graag op de Ehze. Hij was lid der Provinciale Staten en +voorzitter van de Geldersche Maatschappij van landbouw. + +Hier voelen we ons op modernen grond, dat zijn de posten, nu ook +door de bezitters van de landgoederen in de buurt bekleed. Bovendien +iemand, die den zeedienst verliet, is ook de tegenwoordige eigenaar, +de heer Van den Honert en aan het restaureeren heeft deze op niet +minder grondige manier gedaan dan de Wassenaers. Vooraf heeft de +oud-ritmeester baron van Welderen Rengers van 1894 tot 1898 en heeft +diens weduwe er nog van 1898 tot 1905 gewoond. Zij hadden het goed +gekocht van de jongste dochter van baron Van Wassenaer, aan wie het +bij scheiding was toebedeeld. + +En hoe ziet nu de Ehze eruit, het oude kasteel in nieuwen vorm? + +Een flink terras is vóór het huis gebouwd, met twee breede trappen +en antieke sfinxen aan weerszijden, beelden, die een oud kasteel in +Verona hebben gesierd. De hal is bijzonder smaakvol ingericht en +vormt een waardige entrée voor het deftige huis. Daar bloeiden de +mooiste aronskelken en de heerlijkste hyacinthen, zooals er overal +in het huis bloemen te bewonderen vielen. Rondom die ruime hal zijn +de verschillende vertrekken gelegen, waar de werkelijk mooie dingen +en de vele kunstvoorwerpen het rondwandelen als een gang door een +met zorg samengesteld museum maken. + +Duidelijk is er overal naar gestreefd, om aan de oudheid van het huis +recht te doen weervaren; hier is een eerbiedige hand aan het werk +geweest. Hoe prachtig zijn die schouwen gerestaureerd, hoe pieus +zijn de wapens der oude geslachten, waar ze herstelling behoefden, +onder handen genomen en op een eereplaats gehangen, hoe trouw is +betimmering en kleur in harmonie gehouden met het oude karakter! In +modernen vorm doet alles aan, als volkomen passend bij wat er van het +oude over is. Een delftsch tegeltableau achter de schoone schouw der +eetzaal stelt de geboortehuizen voor van den eigenaar en zijn vrouw, +die beide te Amsterdam het levenslicht zagen. Die schoorsteen is +van dezen tijd, nagemaakt antiek, wondermooi werk van de haagsche +firma Mutters, terwijl in een ander vertrek het witsel, dat de oude +bekleeding van een schouw bedekte, met zorg is verwijderd, zoodat het +heerlijke beeldhouwwerk weer in al zijn fijnheid van uitvoering voor +den dag komt. + +Het blijkt hier, dat het gemakkelijke en comfortabele van onze moderne +meubels, als men ze maar met smaak kiest, zich uitstekend aansluiten +bij een huis van ouden stijl, en zoo is inderdaad de hoofdindruk +van dit bezoek de mooie harmonie van het oude en het nieuwe. Vooral +treft die, als men let op de vele nieuwere inrichtingen, die de heer +Van den Honert heeft laten aanbrengen. Hij heeft bij den ingang een +nieuwe steenen brug laten bouwen over de gracht ter vervanging van +het houten brugje, waarvan reeds Craandijk in 1875 zei, dat op die +plek »een nietig brugje het geheel ontsierde«. Tot de brug geeft +een prachtig hoog ijzeren hek toegang, een van de schatten uit den +voorraad van een parijsch antiquaar. + +Maar van de moderne instellingen trekt vooral de modelboerderij +de aandacht, waaraan die van Oud-Bussum tot voorbeeld heeft +gestrekt. Volkomen hygiënisch en dus met de uiterste zindelijkheid, +zijn de stallen ingericht; de behandeling van de koeien en die van de +herhaaldelijk gefiltreerde en daarna snel afgekoelde en machinaal in +flesschen gebrachte melk waarborgt de algeheele zuiverheid, en die +op het landgoed gebruikte en verder tot boter verwerkte melk is een +waardige pendant van het gezuiverde water. + +Er is namelijk een ontijzeringsinrichting, die noodig was, omdat het +overigens goede water in den bodem te veel ijzer bevat. De electrische +installatie van het goed maakt het mogelijk, het water omhoog te voeren +in een kleinen toren, waar het in fijne verdeeling van boven neervalt +en door oxydatie van het ijzer wordt ontdaan, om daarna op en door een +bedding van cokes vloeiend, een nog verdere zuivering te ondergaan. Zoo +rein en helder vangt het weldoend vocht dan in leidingsbuizen zijn +wandeling aan door de verschillende gebouwen van het landgoed, door +de vele nieuw gebouwde woningen van het personeel, door de stallen, +de vertrekken der woning, de kelders, die in bewoonbare ruimten zijn +herschapen, de kassen en waar niet al meer. + +Het voedt in de nieuwe kelderruimte onder het terras den voorraad, +die uit de stooktoestel voor de centrale verwarming het gansche huis +van een aangename warmte voorziet; het plast neer in het bekken, waar +mevrouw Van den Honert in de donkere kamer haar photografieplaten +wascht, het stroomt uit de warm- en koudwaterkranen boven het bad +voor het personeel, het vult een bassin in de warme plantenkas, waar +men dus voor de flora-kinderen altijd water op temperatuur heeft, +en eindelijk voedt het de stoommachine in het machinehuis, die de +electriciteit opwekt. + +Wagenhuis en paardestal zijn in overeenstemming met de nieuwste +eischen, die een kieskeurig eigenaar kan stellen, en de mooie paarden +worden er met liefde verzorgd, al bevat de nieuw-bijgebouwde garage +twee auto's, die hen overbodig schijnen te maken. Maar als overbodig +worden ze daar in het geheel niet beschouwd, dat merkte het mooie +zwartje, waarvan de bezitter met trots vertelde, dat het, nog geen +drie jaar oud en in zijn tijd geboren was. + +Ook in de modern ingerichte vertrekken bemerkt men den ouderdom +van het huis aan de diep inspringende vensters en de verbazend +dikke muren. Die zijn voor de buitenmuren een meter dik en enkele +binnenmuren zijn niet veel minder soliede. Sterk krijgt men daarvan en +van de oudheid een indruk in de kelders met hun verwulften en bogen, +hun oude blauwgeverfde deuren als middeleeuwsche toegangen en hun +breede, lage gangen. Van die ruimten heeft de eigenaar een veelvuldig +gebruik gemaakt. Daar zijn de keukens, daar wordt de wasch in een +paar vertrekken behandeld, daar is Mevrouw met haar photografie bezig, +daar zijn bergruimten en daar is nog een opening in den dikken muur met +het vizier voor het kanon, dat van hier uit den vijand bestookte. Aan +licht behoeft nooit gebrek te wezen in de onderaardsche gewelven, +waar ook overvloedig frissche lucht kan komen, want op ieder plekje, +waar het maar even noodig zou kunnen zijn, heeft men maar op een knop +te drukken, en het electrisch licht straalt helder in het rond. + +A propos van dien vijand, mag wel verteld, dat hier de historische plek +is, waar de langdurige strijd is gevoerd tusschen die van Zutfen en +die van Deventer over de overbrugging van de Berkel. De Spitholderbrug +op vijf minuten afstands van het huis was het punt van het ergste +geschil. Het is een ophaalbrug met hooge, witte wip. De Zutfenschen, +zich grondend op oude voorrechten, wilden geen bruggen over de Berkel +toelaten en herhaaldelijk trokken gewapende mannen onder aanvoering +van leden der stadsregeering naar Almen en braken de brug af. Dan +herstelde Deventer de brug weer, zooals in 1704 gebeurde, waarna +Zutfen ze weer afbrak, een spelletje, dat zich in het volgend jaar +herhaalde. Trouwens, dat het vaak meer dan spel was, bleek, toen een +der boeren van de Ehze bij zulk een schermutseling werd gedood. + +Het twistpunt werd niet eerder dan 1712 uit den weg geruimd; toen werd +de brug bij Spitholt herbouwd, de groote Hessenweg van Duitschland naar +Amsterdam, die een tijdlang gesloten was geweest, werd weer geopend +en alles werd weer pais en vree. De heeren der betrokken steden en +gewesten waren indertijd te paard of per chais of koets naar Gorssel +komen rijden en hadden daar ten huize van den predikant geconfereerd. + +Hoe vreedzaam staat daar onze tijd tegenover, nu de bedrijvigheid zich +richt op het winnen van wat bruikbaar is en mooi, nu in den moestuin, +die ook gemodernizeerd is met gecementeerde muren en ijzeren latjes +achter de leiboomen, de groenten voor de talrijke huishoudingen, +op het goed wonend, worden gekweekt, nu de kassen vol zijn met de +heerlijkste primula chinensis en cyclamen en begonia's, met calla's en +anthuriums, met varens en orchideeën, die ieder haar eigen verzorging +eischen! Hoe wonderheerlijk zal het er zijn, als in den vollen zomer +het aardig aangelegde Rosarium prijkt met zijn groepen van La France's, +Caroline Testout en Frau Karl Druschki! + + + +ONZE ALPENVEREENIGING. + +Van de activiteit der Nederlandsche Alpenvereeniging gaf de +jaarvergadering, die onlangs te Amsterdam werd gehouden, een gunstig +getuigenis. Er is veel belangstelling en het ledental neemt flink +toe, ook bij de verhoogde jaarlijksche bijdrage van gewone leden, +die nu tien gulden bedraagt. + +Als clubgebied voor den aanstaanden zomer werd aangewezen Zermatt +en omstreken, waar de leden van de vereeniging kunnen samenkomen om +gezamenlijk tochten in het hooggebergte te ondernemen. + +Op voorstel van het bestuur werd besloten een gedenkplaat aan te +brengen in de rotsen bij den Col de Géant ter nagedachtenis van +mr. Sillem, die aldaar in 1907 op noodlottige wijze is verongelukt. + +Een warm woordje tot opwekking tot de beoefening der Alpensport +heeft de secretaris, de heer P. C. Visser, in de Nieuwe Rotterdamsche +Courant tot het publiek gericht. Hij wees er daarin op, hoe de vele +afschrikkende verhalen van ongelukken met doodelijken afloop een +verkeerd idee geven van de gevaarlijkheid dezer sport. Zij is inderdaad +niet gevaarlijker dan andere takken van sport en met sprekende cijfers +toont de schrijver dat aan, cijfers, die hij ontleent aan de bekende +Mittheilungen des deutschen und oesterreichischen Alpenvereins. + +Van de ongelukken in de Hoogalpen, die in 1908 een aantal van 72 +bedroegen, komen er 42 op rekening van hen, die de tochten zonder +gids ondernamen, 15 die niet alleen zonder gids, maar ook zonder +tochtgenooten er op uit trokken, terwijl de overige 14 zich bevonden +onder geleide van gidsen. + +Wanneer men de oorzaken der ongelukken nagaat, dan komt men tot de +volgende conclusie: dat 40 personen den dood vonden in de rotsen, 8 +personen op sneeuw of ijs, 15 tengevolge van steenslag, 8 tengevolge +van het weer (d. i. door sneeuwstorm, onweer e.d.g.). + +Meer dan de helft zijn dus omgekomen bij z.g. klautertoeren in de +rotsen, iets dat niet te verwonderen is, daar er veel meer tochten +ondernomen worden op z.g. rotsbergen, dan over gletschers. De +ongeoefende en lichtzinnige bergbestijger, die er zonder gids op +uittrekt, toont een heimelijken angst voor de uitgestrekte ijsvelden +met hun vele, vaak onzichtbare kloven en voelt zich meer aangetrokken +tot de rotswanden met hun schijnbare degelijke steunpunten voor handen +en voeten. + +De ongelukken in het middelgebergte (Vogezen, Sächs-Schweiz e.a.) nemen +geregeld toe, wat een gevolg is van het feit, dat tegenwoordig als +het ware ieder rotspuntje als oefenterrein gebruikt wordt. + +1908 is voor den bergbestijger al bijzonder ongunstig geweest, +voornamelijk door het zeer slechte weer van dezen zomer. Verscheidene +ongevallen zijn b.v. een gevolg van de omstandigheid, dat de rotsen +veelal met een ijslaag waren overdekt. + +De zoo juist genoemde cijfers hebben evenwel niet de minste waarde, +wanneer men ze niet beschouwt in verband met het aantal tochten +dat er in de Alpen wordt ondernomen. Dit met juistheid te noemen +is vrijwel onmogelijk, maar toch heeft men dit getal bij benadering +kunnen vaststellen door middel van de boeken, welke in iedere Alpenhut +aanwezig zijn en waarin het grootste gedeelte der toeristen hun naam +schrijven, met bijvoeging van de door hen ondernomen bestijging. In +het jaar 1901 bedroeg dit cijfer voor de Duitsche en Oostenrijksche +Alpen 78.000, voor de Zwitsersche en Fransche Alpen 20.000, te zamen +100.000. Wanneer men nu nagaat welk een uitbreiding het ski-loopen +heeft ondergaan en bovendien rekening houdt met het feit, dat het +aantal bergbestijgers de laatste jaren schrikbarend is toegenomen, +dan is het ongelukkenpercentage buitengewoon klein, zelfs kleiner dan +bij het voetbalspel, roeien, zwemmen enz. Ten slotte vergete men niet, +dat de meeste ongelukken vermeden hadden kunnen worden, wanneer de +regels waren opgevolgd, die ieder bergbestijger moest kennen. + + + +HERBOUW VAN DE ABDIJ VAN EGMOND. + +Te Egmond-Binnen is opgericht de Sint-Adelbertstichting, die zich ten +doel stelt, de oude abdij van Egmond te doen herrijzen in haar vollen +luister. Nederlandsche priesters en monniken van den H. Benedictus +zouden erin wonen, om aan de nieuwe nederzetting een echt nederlandsch +karakter te geven, en men wil trachten, in en door de abdij kunst en +wetenschap te beoefenen en te bevorderen, zooals de kloosterlingen +in de Middeleeuwen deden. + +Tot de mogelijkheid van den herbouw droegen bij de Fransche +Benedictijnen, die in ons land gastvrijheid genieten en in Oosterhout +een klooster hebben gesticht, naast vele aanzienlijke nederlandsche +Katholieken. Ook Protestanten moeten stellig veel kunnen gevoelen +voor het plan, om op dezelfde plek in de onmiddellijke nabijheid van +het tegenwoordig kerkje te Egmond-Binnen, waar de beroemde Abdij van +Egmond stond, de abdij te herbouwen, waaraan voor onze geschiedenis +en beschaving zooveel herinneringen zijn verbonden. + +Door de bemiddeling van den vroegeren eigenaar van den grond, waar +de abdij verrees, den nu reeds overleden heer B. J. M. de Bont, +zijn er reeds opgravingen gedaan, waardoor men tot de juiste kennis +van de grondslagen der stichting is gekomen en tevens gebeenten heeft +opgedolven van in de abdij vroeger begravenen. Eer tot den bouw op de +oude grondslagen wordt overgegaan, zal men stelselmatig het uitgraven +van de terreinen voortzetten. + + + +VERSCHILLEND POSTVERVOER. + +Een postautomobiel in Frankrijks hoofdstad is een alledaagsche +verschijning, zooals ze het ook al is in kleinere steden. Hoe bruikbaar +is dat snelle vervoermiddel gebleken voor al, wat aan de post wordt +toevertrouwd, brieven en briefkaarten, mooie en leelijke prenten, +circulaires, prijscouranten, reclame-aanbevelingen, geboorteberichten, +huwelijks- en verlovingsaankondigingen, doodstijdingen, bestellingen +en nieuwtjes, voor dat alles een snel, een vliegend vervoermiddel, +hoe kan het beter! + +Puffend en blazend stormt het glanzige vehikel door het stof en vuil +der minder bedeelde parijsche straten, over het glimmend asfalt van +boulevards en avenues, beeld van het moderne leven, bewijs, dat ook +de staat een uitnemend gebruik maakt van de nieuwere uitvindingen +en ontdekkingen. De talrijke bussen, postbussen namelijk, uit de +voorsteden, ze worden in de postauto gelost, en haast je, rep je, gaat +het naar de stations; van de courantenbureaux komen de bestellingen +aangereden juist op tijd, dat de auto's ze nog kunnen meevoeren naar +de plek, van waar ze hun nationale en internationale reizen zullen +aanvangen, en in de gejaagdheid van zijn snel bedrijf behoudt de +chauffeur zijn kalmte, ook al moet hij soms de uiterste kracht van +zijn motor vergen. + +Hoe anders de bedachtzame langzaamheid van dat andere vervoermiddel der +post, waarvan de tweede afbeelding getuigt. Daar zit een marokkaansche +postbode op zijn kameel en heeft een langen, langen tocht door de +woestijn af te leggen, om naar de afgelegen oase 't nieuws te brengen +uit de gansche wereld. Deze berekent zijn tijd niet naar minuten en +seconden, maar naar dagen. Hij en zijn trouw rijdier, de geduldige +kameel, volbrengen den grooten tocht in rustige kalmte door den +zonnebrand en den heeten middag, zoowel als door de koelte van den +bedauwden morgen. Mogelijk treft hen beiden een enkele maal de pracht +van den zonsondergang in het kleurenrijke bed, dat de woestijnhorizon +voor het oog van den dag spreidt, maar veelal heeft de man het dan +te druk met het spreiden van zijn nachtleger en het koken van zijn +sober avondmaal, en met de zorg voor zijn vermoeid dier. Treft het, +dat hij in een doear kan overnachten, zooals op veel routen van de +post mogelijk is, dan hebben ruiter en ros het beter dan wanneer ze op +den stralenden sterrenhemel van de woestijn zijn aangewezen. Daar in +de eenzaamheid van zand en rotsen, is het geladen geweer de volstrekt +noodige reisgezel, want in het achterland van Marokko mogen de wilde +dieren schaarsch zijn, de menschelijke roovers behooren er nog niet +tot de zeldzaamheden. + + + +PAARD EN AUTO. + +»Acht jaar geleden«, zoo vertelt Dr. J. Hundhausen in de te Frankfort +aan de Main verschijnende »Umschau«, »vertelde mij een chauffeur, die +mij door Parijs reed, dat er in de stad al bijna zeshonderd auto's +in gebruik waren, en ik was er verbaasd van. Toentertijd was Parijs +de eerste en haast de eenige stad voor automobielen. Sedert is de +automobielindustrie op verbazende manier toegenomen, en zij moet nog +enorm stijgen in het belang van ons allen. Want sedert ik het bestuur +van een landgoed heb op mij genomen, zie ik eerst, hoeveel grond aan +de opbrengst van menschelijk voedsel wordt onttrokken door de voeding +van onze huisdieren. + +Men moet zelf de havervelden hebben in orde gemaakt, die noodig zijn +voor het onderhoud van de paarden, die het landbouwwerk doen, moet +de klavervelden en de weiden hebben laten bewerken, en dan daarmee +vergelijken, hoe klein de stukken zijn, die men voor de vruchten ter +voeding van den mensch noodig heeft, om zich ervan bewust te worden, +dat de afschaffing, de vervanging van de trekdieren door auto's de +winst zou meebrengen van zeer groote stukken land voor menschelijke +voeding. + +De mensch kan niet van benzine leven, maar benzine kan hetzelfde doen +als een paard en de mensch kan wel van het voedsel van het paard of +van den grond, waar het op verbouwd wordt, leven. De paardemachine +moet voortdurend worden gestookt, ook als ze niet werkt; de auto +alleen onder den arbeid. + +Merkwaardig is het, dat bij de toeneming van het automobielverkeer +de paarden niet in prijs dalen, terwijl ze daarentegen in stijgende +mate worden geteeld. Paardetrams worden in electrische veranderd; +aanzienlijken schaffen paarden af en nemen auto's, maar de paardenteelt +schijnt er niet onder te lijden. Amerika koopt jaarlijks in Oldenburg +meer dan duizend hengsten. Dat moet volgens de paardenkoopers verklaard +worden uit het toenemend gebruik van paarden door groentehandelaars, +slagers, fruitverkoopers en andere neringdoenden en door de sterke +vermeerdering der cavalerie. Een noodzakelijk huisdier deelt buitendien +in de toeneming van het menschelijk geslacht. + +Ergo, neemt ook het voeder voor de paarden steeds meer ruimte in. Wij +zoeken naar nieuwe terreinen voor den landbouw, trachten de opbrengst +van het akkerland te vermeerderen, maar laten tegelijk een derde of +een vierde van de beschikbare ruimte aan de dieren over. Dat is niet +bij te houden. En daarom moeten de mechanische vervoermiddelen het +levende dier in toenemende mate vervangen; dat moet overal en altijd +het streven wezen.« + + + +TAALGRENZEN. + +De politieke grens tusschen twee landen vormt in den regel geen +scherpe grens, wat de taal betreft. Aan beide zijden wordt gewoonlijk +het verkeer levendig onderhouden, wanneer ten minste geen pijnlijke +politieke verschillen dat belemmeren. De omstandigheden, waaronder +de douane werkt zijn meestal zoo geregeld, dat er weinig hinder door +ontstaat en dat de grensbewoners kleine hoeveelheden vrij kunnen +wisselen. Brusse heeft er ons in zijn smokkelcauserie ook op gewezen +voor Twenthe. + +Veelal beheerscht de grensbewoner beide talen of ten minste kent hij +de noodigste woorden van de taal der buren en kan zich dus verstaanbaar +maken, te meer daar de ander hem halfweg tegemoet komt. + +Er zijn intusschen enkele plaatsen, waar taalgrens en politieke +grens opvallend scherp samenvallen. In Pontebba op de grens +tusschen Oostenrijk en Italië, in Karinthië, kan men dit duidelijk +waarnemen. Het oostenrijksche gedeelte van de plaats heet Pontafel en +wordt door het riviertje, de Pontebbana van het italiaansche gedeelte, +dat Pontebba heet, gescheiden. + +Een brugje over dat grensriviertje voert van Karinthië naar +Boven-Italië. De plaats heeft twee stations, die zoo dicht bij elkander +liggen, dat de trein op den weg van het eene naar het andere nauwelijks +goed in beweging komt. Maar aan de stations moet men vaak lang wachten, +want het zijn belangrijke grensstations op de route van en naar Italië. + +Pontafel is geheel Duitsch; de uithangborden voor de herbergen kunnen +het u al leeren, en de menschen praten een echt duitsch dialect. En +loopt men nu over de brug der Pontebbana en is den douanebeambte +voorbij, dan bevindt men zich geheel in Italië; er is niets duitsch +meer. Naast de brug staat trouwens al een mooie »albergo«, waar ge, +om er welkom te wezen, niet alleen wat geld in uw beurs moet hebben, +maar waar ge ook een weinig Italiaansch moet kunnen keuvelen, want +de menschen verstaan er geen andere taal. + + + +NOORD-ATLANTISCHE OCEAAN. + +Op het negende internationale congres van aardrijkskundigen, dat +verleden jaar te Genève is gehouden, hield Dr. Schott uit Hamburg +samen met Dr. Petterson uit Stockholm een betoog voor de dringende +noodzakelijkheid, spoedig met een onderzoek van den Noord-Atlantischen +Oceaan een begin te maken. Alle nieuwere diepzee-expedities hebben +zich van Europa uit naar het Zuiden gewend, en zoo komt het, dat wij +nog zoo weinig onderzoekingen hebben gedaan aangaande het gedeelte +van den Atlantischen Oceaan, dat het dichtst bij is gelegen. Op de +breedte van 40 tot 50 graden hebben enkel de kabelleggingen licht +verspreid over het bodemreliëf. + +Er ontbreken nog geheel nauwkeurige opgaven omtrent de grootte +en de regelmatigheid van de wisselingen in kracht en warmte der +atlantische stroomingen in het genoemde gebied, die toch voor onze +klimaatstoestanden van zoo groot gewicht zijn. Daarmee in verband, +moesten de hoogere luchtlagen worden onderzocht, die deelen der +atmosfeer, die in de trekwegen van de groote, naar Europa op weg +zijnde barometrische minima liggen en allerlei ophelderingen beloven. + +Sedert het vinden van de jeugdstadia van den aal ten westen van +Ierland in diepten van tot duizend meter heeft getoond, hoe ver nuttige +visschen onder bepaalde omstandigheden hun verbreidingsgebied zeewaarts +uitstrekken, zou een onderzoek van die omstandigheden en van het als +oervoedsel de verspreiding der zeevisschen beheerschende plankton +van wezenlijk belang zijn. + +Bovendien behoort ook bij het internationale zee-onderzoek, dat +sinds 1902 bestaat en zich met de noordeuropeesche zeeën bezighoudt, +die toch slechts zijzeeën zijn van den Noord-Atlantischen Oceaan en +dus in allerlei opzichten van die zee afhankelijk zijn, de studie, +waar beide redenaars voor in de bres sprongen. Zij wezen op het +Congres de voor het doel meest geschikte deelen aan van den Oceaan, +deden voorstellen omtrent methode en organisatie, noemden coöperatie +der mogendheden daarvoor noodig en zagen hun voorstellen door een +resolutie van het Congres te Genève aangenomen en dringend aanbevolen +in de algemeene belangstelling. + + + +KOLONISATIE VAN EUROPEANEN. + +In de Deutsche Kolonialzeitung behandelen Dr. Arning en Ernst Vohsen in +tegengestelden zin het belang van europeesche kolonisatie der duitsche +koloniën. De eerste brengt de licht-, de tweede de schaduwzijden naar +voren. Beide hebben materiaal ter verdediging van hun wederzijdsch +standpunt in brieven van kolonisten, die meer of minder optimistisch +zijn. Een argument, dat Vohsen bezigt, om de kolonisten thuis te +houden, is, dat de Duitschers, die over landverhuizing denken, wel +een geschikter plek kunnen kiezen dan de verre koloniën in Afrika. + +In de laatste jaren is de landverhuizing in Duitschland sterk +verminderd en is op het oogenblik bepaald onbeduidend. Bij het +landbouwbedrijf gaan tegenwoordig volgens den schrijver in veel jaren +van goede oogsten millioenen en millioenen verloren door gebrek aan +arbeidskrachten. Daarbij wordt Duitschland in bedenkelijk stijgende +mate toevluchtsland voor slavische en latijnsche landverhuizers. Er +zijn in het land dus bevolkingsproblemen op te lossen, die eerder om +oplossing roepen dan het koloniseeren in de koloniën. + +Bovendien moeten ook de vurigste vrienden van Europeanen-kolonisatie in +tropische streken toegeven, dat daar groote bezwaren aan verbonden +zijn, dat het voor vestiging in aanmerking komende land niet +uitgebreid is, en dat Duitschland daarentegen in de koloniën een +inlandsche bevolking heeft, die in staat en bereid is, onder zijne +bescherming en leiding te werken en dus de schatten te ontginnen, +die daar wachten. Dit alles samengenomen, meent de schrijver, +dat het verstandiger zal zijn en uit economisch oogpunt beter, +het zwaartepunt in de ontwikkeling der koloniën van Duitschland te +leggen bij de inlandsche bevolking en niet teveel hoop te bouwen op +de vestiging van duitsche kolonisten. + + + +ONRUST IN ABESSYNIË. + +Telkens gewagen de bladen van onrust in Abessynië en de woelingen +schijnen verband te houden met een minder gunstigen gezondheidstoestand +van den keizer, negus Menelik. Hij moet sterk achteruitgaan en de +vraag omtrent de opvolging houdt de stamhoofden, de Rassen, in niet +geringe mate bezig. Ze zijn te Debra Libanos reeds samengekomen ter +beraadslaging, ieder met een gewapend geleide. De artillerie van den +negus moet ook al eenige malen slaags geweest zijn met de troepen +van die rijksgrooten, van wie Ras Wolli, een broer van de keizerin, +en Ras Michael, de vader van den vermoedelijken troonopvolger, slaags +zijn geweest dichtbij Ankober. + +Over Djibouti aan de Roode Zee komen de tijdingen uit Abessynië naar +de overige wereld, want naar andere zijden is de gemeenschap met het +eigenaardige land nog uiterst gebrekkig. De spoorweg Djibouti-Harrar +moet in veel voorzien! + + + +OP DE GRENZEN VAN MONTENEGRO. + +De rotsachtige inhammen aan de kusten van Dalmatië, de fjorden van +het Zuiden, zijn gewoonlijk stil en verlaten; maar in de laatste +maanden heerscht er druk en opgewekt leven. Men kan er alle talen en +dialecten uit het groote Donaurijk te hooren krijgen. Allen, die daar +zijn, dragen echter het kleed van den soldaat; allen zijn gewapend, +gereed tot den krijg. + +Dat moet wel, sedert October van het vorig jaar al is de spanning in +Montenegro aan het groeien. Toen reeds bleven de buren van Oostenrijk +uit de Zwarte Bergen, die anders Cattaro en de overige kuststeden van +groente en gevogelte en andere levensmiddelen voorzien, plotseling +weg van de markten. Alle Montenegrijnen, zelfs die in het verre +Amerika woonden, spoedden zich naar het vaderland, dat al zijn zonen +tot de tanden wapende. Oorlog! was de leus, en iederen dag verwachtte +Oostenrijk een aanval met bestorming van Cattaro of Spizza, misschien +wel met verovering van de Herzegowina. + +In die omstandigheden moest de Donau-monarchie wel op haar hoede zijn, +en pas was dan ook de eerste sneeuw gevallen, of uit alle deelen van +Oostenrijk kwamen de treinen aanrollen met soldaten en kanonnen. Indien +ze gedacht hebben, dadelijk aan het vechten te kunnen gaan, dan is +dat anders afgeloopen tot nu toe; maar de dienst die de krijgers er +wachtte, was daarom nog niet een gemakkelijke. Men kon het meer of +minder goed treffen. Sommigen kwamen in Herzegowina of in Krivoscië +tusschen de ruwe Karstrotsen; anderen bleven beneden aan de mooie, +blauwe zee onder het gebladerte van laurieren en citroenen. + +De eersten waren tusschen de eenzame, verlaten rotsen niet te best +af. Met een luitenant voorop gaat het klauterend tegen de steile +bergpaden op, die in lange serpentines de helling bestijgen naar +den een of anderen eenzamen post. Achter hen twee muildieren, die +het proviand voor de eerstvolgende dagen meevoeren. De ijzeren deur +van het wachthuis knarst in haar hengsels, en de afgelosten gaan +heen. De nieuwelingen zitten er nu voor volle twee maanden, kunnen +over de grijze rotsen naar Montenegro kijken of, als de zon schijnt, +naar het Westen, waar een smal blauw streepje de zee aanwijst. + +Loodrecht vallen de wanden neer van de rotskloof bij Milica, vele +honderden meters diep naar het smalle rijpad, dat naar Grahova voert, +het montenegrijnsche kamp. Prins Mirko heeft er nu en dan een revue +gehouden, maar met de geestdrift wil het niet te best. De winter +is koud; ijzig blaast de bora over de met sneeuw bedekte hoogten, +en een half kilo meel per dag en per man is weinig, zelfs voor den +met weinig tevreden Montenegrijn. + +»Jullie hebt het beter,« plegen de montenegrijnsche soldaten tot de +Oostenrijkers en Hongaren te zeggen, »je hebt een half kilo vleesch +per dag en nog bovendien thee en wijn en warme kleeding! We hebben +hier wat tabak en eieren meegebracht; koopt ze van ons, want onze +vrouwen en kinderen zijn thuis koud en hongerig!« Zoo spreken de brave, +eerlijke zonen der Zwarte Bergen, die al zoo lang op de voorposten +hebben gestaan en waarvan nu velen naar huis zijn gegaan, moe van +het omhangen en verlangend naar het werk in hun dorpen. + +»Vrijwilligers op!« had het in October geklonken, en van de +toestroomenden waren de besten gekozen voor de corpsen langs de +grenzen. Tot hun grijze velduniform behooren ook de lichte sandalen, +de opanken, deel der nationale dracht, en de bergstok. Tusschen de +grijze rotsen zijn ze haast niet te herkennen. Al maanden staan de +oostenrijksch-hongaarsche en de montenegrijnsche soldaten daar nu zoo +vaderlandslievend tegenover elkander; ze hebben elkaar leeren kennen +en achten. Gelukkig, dat alles erop schijnt te wijzen, dat de vrede +bewaard zal blijven. Als Servië naar de vertoogen der mogendheden +luistert, blijft het ook in Montenegro rustig. + + + +GELUKKIGE AMBITIE VAN DE KONINKLIJKE PAKETVAARTMAATSCHAPPIJ. + +Als men nagaat, welke nieuwe stoomvaartdiensten de +Paketvaartmaatschappij weer in het leven heeft geroepen, moet +men haar prijzen om haar ijver, waardoor ze tracht, de afgelegen +deelen van onzen archipel te betrekken in het verkeer, en dus +hen in de mogelijkheid te stellen, den weg van den vooruitgang te +betreden. Voor het eerste halfjaar van 1909 vertoont de kaart der +stoomvaartdiensten de verbetering, dat er een lijn in het leven is +geroepen van Serwaroe ten oosten van Timor naar Port Darwin in het +Noorden van Australië of Nieuw-Holland, om dien ouderwetschen naam nog +eens te gebruiken. Verder een van Dobo naar Thursday-Island, en langs +de oostkust van Australië verder naar Townsville, Brisbane, Sydney +en Melbourne. Nieuw zijn voorts de Singapore-Anambaslijn, die tot de +Zuid-Natoena-eilanden loopt; de Singapore-Sambaslijn, waardoor nu drie +lijnen van Singapore naar het noordwesten van Borneo komen te loopen; +en de lijn van Soerabaja naar Balik Papan op de oostkust van Borneo. + +Celebes heeft verscheidene nieuwe verbindingen gekregen, o. a. een van +Palima naar Kolaka, dwars over de golf van Boni; een van Gorontalo met +den Bangaai-archipel en verder oostwaarts naar de Soela-eilanden. In +de Banda-Zee is Damar opgenomen in de lijn, die van Dobo komt; op de +noordkust van Nieuw-Guinea is een lijn ingelegd van Manokwari naar de +Mapia-eilanden, en de lijn Sorong-Manokwari doet thans ook Waigeoe +aan. In de Geelvinckbaai is Windessi een der stations geworden aan +de Noord-Nieuw-Guinea-lijn. + + + +DE DENEN WEER NAAR HET NOORDEN. + +Het was te verwachten, dat Denemarken de groote resultaten van de +Denmark-expeditie, die echter ten deele door den dood van den leider +Mylius Erichsen verloren gegaan zijn, niet in den steek zou laten, +en nu worden er dan ook toebereidselen getroffen, om in den zomer van +1909 een nieuwe expeditie uit te zenden, die een poging zal wagen, +om zoowel de lijken van Erichsen en zijn beide metgezellen alsook de +wetenschappelijke resultaten, dagboeken, opnemingen, verzamelingen, +kaarten, die aan den fjord achtergelaten moesten worden bij de poging, +over het inlandsche ijs naar de oostkust van Groenland terug te keeren, +te vinden en thuis te brengen. Een klein schip met een bemanning van +slechts acht personen zal de oostkust van Groenland, zoo ver mogelijk +naar het Noorden volgen, en na het weer verschijnen van de zon boven +den horizon zullen dan op sledetochten de noodige nasporingen worden +gedaan. + + + +GEEN TERRITORIËN MEER IN DE VEREENIGDE STATEN. + +Nu Arizona en Nieuw-Mexico tot staten zijn verheven, is het geheele +continentale gebied der Vereenigde Staten ingedeeld in states. Het +continentale gebied, want Hawaï heeft nog slechts de rechten van +een territorium. En ja, dan is Aljaska ook nog niet onder de staten +opgenomen, terwijl het district Columbia in het Oosten met de hoofdstad +Washington natuurlijk zijn eigenaardige plaats behoudt. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +DE TELEGRAAF IN ATJEH. + +Van Deli naar Atjeh te telegrafeeren gaat tegenwoordig nog door +middel van den kabel tusschen Oleh-leh en Belawan-Deli, maar +binnen afzienbaren tijd zal men over land van Deli naar Atjeh +kunnen seinen, en reeds heeft van ambtswege een overlandtocht +naar Koeta-Radja plaats gehad, om de mogelijkheid van den aanleg +van zulk een lijn te onderzoeken. Werd dan tevens de bestaande +kustkabel verder van de kust verwijderd, omdat de tegenwoordige +ligging teveel storingen meebrengt, zoodat er een volledige +ceintuurverbinding ontstond tusschen Deli, Sabang, Atjeh en +Deli, waarin zeekabel en landlijn elkaar aanvulden, dan zou dat +voor Noord-Sumatra een verbetering van beteekenis wezen. Zulke +telegrafische ceintuurverbindingen voldoen ook elders goed, als +bijvoorbeeld de lijnen Java-Bali-Makasser-Balikpapan-Bandjermasin-Java +en Java-Lahat-Palembang-Banka-Biliton-Java. Wat Noord-Sumatra betreft, +kan men van die landlijn nu al telegrafeeren tot Pangkalan Brandan, +welke lijn dus over Langsar tot Koeta Radja zal moeten worden +doorgetrokken, en wel eerst naar Kwala Simpang, de hoofdplaats +van Tamiang, vandaar naar Langsar, het beginpunt van de Atjehtram, +voorts langs de geheele Atjehtramlijn via Segli en Telok Seumaweh +naar Koeta-Radja. Om technische redenen zou er in Langsar een +telegraafkantoor moeten komen, terwijl de gouverneur van Atjeh van +oordeel is, dat in 't belang der bevolking op de plaatsen Segli en +Telok Seumaweh (op laatstgenoemde plaats is op 't oogenblik alleen +een postkantoor gevestigd) post- en telegraafkantoren behooren te +worden opgericht. + + + +HET RIJSTMESJE DER MALEIERS. + +De eigenaardige vorm van het rijstmesje, waarmee de Maleiers de +rijsthalmen één voor één afsnijden, moet volgens een mededeeling in het +Zeitschrift für Ethnologie zijn verklaring vinden in een oud gebruik, +dat primitieve volken van schelpen hebben gemaakt. Zoo'n mesje bestaat +uit een segmentvormig plankje, ter lengte van 5 à 6 en ter breedte van +ongeveer 4 centimeter, waarin, aan den ronden kant, een ijzeren mesje +ingelaten is. Dwars door het plankje loopt een stukje bamboe van 6 +tot 8 centimeter lengte. De maaier houdt het mesje in de rechterhand, +vat een rijsthalm met duim en wijsvinger aan, en drukt den halm met +de middel- en ringvingers tegen het mesje. De aren--men snijdt halm +voor halm--worden dus met dezelfde hand aangevat en gesneden, en wat +gesneden is neemt de linkerhand in bewaring. + +Nu is het opmerkelijk, dat wanneer voorwerpen van schelp, been of +bamboe vervangen worden door gelijksoortige van andere, duurzamer +grondstof, van metaal bijv., de eigenaardige oorspronkelijke vorm, die +verband hield met de oorspronkelijke materie, dikwijls behouden blijft, +al zou ook de nieuwe materie een veel eenvoudiger of doelmatiger +vorm toelaten. Aan het werktuig, in 't algemeen aan het voorwerp, een +nieuwen vorm geven, is weder een stap verder op den ontwikkelingsweg. + +De bijzondere vorm van het mesje zou dan te verklaren zijn, doordat +de platte schelp van weleer, die tot het snijden der halmen werd +gebruikt en waar een dwars erdoor gestoken houvast van hout of bamboe +in was bevestigd, vervangen was door het andere steviger materiaal, +het hout en het ijzer, maar dat men de oude grondstof nog kan herkennen +in den vorm van het tegenwoordige mesje. + +Als bevestigende bijzonderheid vermeldt de schrijver, prof. Moszkowski, +nog, dat tot de plechtigheden, die op Malakka aan den rijstoogst +voorafgaan, ook behoort het bijeenbrengen van bepaalde voorwerpen, +bladeren van planten, die tooverkracht heeten te bezitten, +en dergelijke en dat tot de bedoelde voorwerpen ook een schelp +behoort. Wat die schelp erbij beteekende, zou dan ook zijn opgehelderd +als een hulde aan de grondstof, waar de rijstmesjes oorspronkelijk +van werden gemaakt. + + + +IN DE BUURT VAN DEN TRIGLAU. + +Tusschen de beide armen, waaruit de Save of Sau ontstaat, ligt op +de grenzen van Karinthië en Krain het bergland van den Triglau, +den hoogsten rug in de Trentagroep van de Julische Alpen. Het is een +kalkgebergte vol holen en spleten, waterarm en dor, maar met enkele +gletschers. De omgeving is rijk aan interessant natuurschoon en wordt +druk bezocht. + +De diepe dalketel van de Wochein begrenst het Triglaubergland aan +den zuidkant, en waar het dal het nauwst is, ligt het bekken van het +Wocheinmeer, bewaakt door den imposanten top van den Triglau. Op den +voorgrond naast een houten brug, waaronder het teveel van het meer +zich een uitweg baant, staat de hooge, witte klokkentoren van het +eenzaam gelegen kerkje van Sankt Johann am See. Daarachter glinstert +de langgerekte spiegel van het meer, welks noordelijke oever steil +neerdaalt, terwijl de zuidelijke langzaam rijst onder een dichte +bedekking van bosch. + +Na het verlaten van het Wocheindal doet men goed het Veldesmeer met het +heilige eiland Maria im See te gaan zien en als men het kan treffen, +er een bedevaart bij te wonen, krijgt men de bewoners van de streek +in hun kleurrijke kleeding onder de oogen. Bij het Veldesmeer krijgt +men niet den indruk van iets drukkends en ingeslotens, zooals bij +het Wocheinmeer. Naar de noordzijde ziet men de kerk en de huizen +van Veldes in het groen liggen, en de aangrenzende rij van hotels en +villa's met bloemrijke tuinen en frissche grasperken. + +Veldes krijgt als gezondheidsoord steeds meer naam, zoodat het nu +niet enkel bezocht wordt om de nabijheid van de bedevaartplaats Maria +im See. + +De Würzener Save, die om den noordvoet van den Triglau stroomt heeft +aan zijn noordelijken oever den Mittagskogel en het Faakermeer, +een romantisch groepje, dat men met den spoortrein passeert, als men +van Villach komt, gelegen aan den voet van den geweldigen Dobratsch +met een der beroemdste uitzichtpunten in Karinthië. Ten oosten van +de stad ligt het meer van Wörth, het grootste uit Karinthië, wel 17 +kilometer lang, omringd door zachte hellingen, waar dichte, donkere +boomen staan en waarop de groote uitschulpingen der Karawankenbergen +neerzien. De kerk van Maria Wörth is zeer oud en thans een sieraad in +het landschap, waarin ze effen wit tusschen het groen van een klein +schiereilandje te voorschijn komt. + + + +HONGERSNOOD IN TUNIS. + +Het ziet er in Noord-Afrika in den laatsten tijd in dit voorjaar +van 1909 dan al ver van gunstig uit met de vooruitzichten van den +oogst. In de kolonie Algerië en in het protectoraat Tunis wordt de +toestand langzamerhand zorgelijk. + +Een der redenen van de reis van den heer Alapetite naar Parijs is de +crisis in economisch opzicht, die men in Noord-Afrika doormaakt. Hij +is daarvan komen vertellen aan de regeering en vroeg haar goedkeuring +van de maatregelen, die moeten dienen, om de ellende van de inlandsche +bevolking te lenigen. + +De oogst van verleden jaar is slecht geweest, en daarbij voegde +zich het gebrek aan regen in het begin van den winter. Er is een +groote sterfte ingetreden onder de kudden, die geen weideland konden +vinden. Sinds December heeft het in het Noorden veel geregend, maar +het weer was koud, het gras groeide niet, en de dieren leden gebrek +en kwamen van ontbering om. Daar in de kudden de eigenlijke rijkdom +der stammen bestaat, is het verlies enorm, nu in het Noorden de helft +en in het midden en Zuiden zelfs in de minst begunstigde streken vijf +zesden der dieren zijn bezweken. + +De bladen in Tunis verhalen van menschen, die men aan den weg dood +of stervend aantreft, van honger omgekomen, en zeker is het, dat +door de schaarschte en de duurte der levensmiddelen de algemeene +sterfte sterk is toegenomen. Dat heeft men in de stad Tunis goed +kunnen vaststellen, want sedert korten tijd is de burgerlijke stand +er voor de inboorlingen ingesteld. Opmerkelijk is het, dat de dood +veel heviger onder de Mohammedanen woedt dan onder de joden, die +flink gesteunde liefdadigheidsgenootschappen hebben. + +Er is een debat geweest over de vraag, of men het vleesch van +de uitgemergelde dieren nog wel voor consumptie geschikt mocht +verklaren. De regeering, die voor de verspreiding van ziekten vreesde, +was geneigd, het gebruik te verbieden. Maar het comité voor tropische +ziekten in Frankrijk heeft verklaard, dat al was de voedingswaarde +niet groot, men het vleesch zonder gevaar kon nuttigen, en zoo is de +consumptie geoorloofd verklaard. + +Een paar maatregelen zijn genomen, om de bevolking in haar nood te +gemoet te komen. Zoo moet erop worden gewezen, dat het verbod van +visscherij aan de kust en dat van de inzameling van alfagras in het +binnenland zijn ingetrokken. Het bestuur van openbare werken, heeft +de opdracht gekregen, op de werven, waar men aan den arbeid is, ook +inlanders op gemakkelijke voorwaarden werkzaam te stellen. Om in den +onmiddellijken nood te voorzien, worden brooduitdeelingen op groote +schaal geregeld gehouden en naarmate men uit het binnenland berichten +omtrent den hongersnood van de kaïds ontvangt, wordt daarheen maïs +en gerst gezonden. Er zijn reeds honderden duizendtallen van francs +aldus uitgegeven, en het laat zich aanzien, dat er nog zeer veel +noodig zullen wezen. + + + +MOROTAÏ OF MORO. + +Van dit noordelijke eiland der Molukkengroep is nog maar een klein +deel bekend. Men weet thans iets af van het zuidelijk deel der +westkust en een groot deel der oostkust; minder bekend zijn de noord- +en zuidkusten en onbekend is het binnenland. Die binnenlanden moeten +volgens den heer J. A. F. Schut, zendeling ter plaatse, rijk zijn aan +bosschen, welker boomen gomkopal leveren, en de sagoboomen zijn er in +overvloed aanwezig, terwijl de jacht op wilde varkens er groot succes +zou kunnen hebben. Een land dus binnen onze grenspalen in Indië, dat, +als het ware, roept om onze Nasamonianen, onze jonge, stoutmoedige +ontdekkers, die erop uitgaan in de wildernis als de jongelingen, +van wie Herodotus reeds verhaalt, die uit Noord-Afrika den Niger +opspoorden. Ze zullen dan ook de zekerheid brengen, die ten aanzien +van de zeekaart van het eiland tot nu toe ontbreekt. + + + +AAN MENELIK'S HOF + +Menelik's vroegere raadsman en vriend, de Duitscher Ilg, schijnt +een landgenoot tot opvolger te hebben gekregen, want wij lezen in +de bladen, dat de heer Zintgraff, die tolk was en tevens sedert +eenigen tijd te Addis Abeba den Duitschen gezant vertegenwoordigde, +als raadsman bij den keizer van Abessynië in dienst is genomen. Ook +dr. Pinna, een Duitscher, moet op weg zijn naar het Afrikaansche +Zwitserland, om er de keizerlijke prinsen in de moderne wetenschap +te onderwijzen. + +Over Menelik's gezondheid hoort men met zorg gewagen in de pers, +en veel regeeringszaken zou hij aan de keizerin Taïtoe, die altijd +reeds veel invloed had, overlaten. De vorsten hebben slechts twee +dochters, en troonopvolger is de kleinzoon, wiens vader Ras Michael +is. Die laatste, een der krachtigste rassen of hoofden, zou dan regent +worden voor zijn zoon. + + + +TOT DICHT BIJ DE ZUIDPOOL! + +Geen naam heeft sedert de laatste week van Maart luider door +de heele wereld geklonken dan die van den engelschen officier +E. H. Shackleton. Hij heeft in zake de poolvaart een bijzonder +knap stuk werk verricht, door in het Zuidpoolgebied ten zuiden van +Nieuw Zeeland veel verder door te dringen dan nog aan iemand vóór +hem was gelukt. Nieuwe landen en nieuwe zeeën heeft hij dus aan +onze kennis der aarde toegevoegd, en de gansche wereld heeft, na +van dat feit telegrafisch in kennis te zijn gesteld, hem hartelijk +toegejuicht. Een nieuw gebergte, dat hij ontdekte, wenschte hij naar +Engelands koningin het Alexandra-gebergte te noemen, en koning Eduard, +die te Biarritz vertoefde, heeft in een telegram, dat in de engelsche +bladen is gepubliceerd, den ontdekkingsreiziger de gevraagde machtiging +verleend. Echt aartsvaderlijk, zou men zoo zeggen, moet het toegaan +bij het echtpaar op den engelschen troon, als zijn machtiging voor +zoo iets gevraagd en ontvangen moet worden, en er daarbij van de hare +heelemaal geen sprake is. + +Shackleton was in 1907 zijn tocht begonnen en is over Victorialand +doorgedrongen tot op 178 kilometers van de Zuidpool. Dat hij zulke +prachtige resultaten heeft bereikt, is best te begrijpen, nu hij +het goede uitgangspunt schijnt te hebben getroffen, om over het +zuidpoolvasteland met sleden en honden te vorderen. Een eerste stap +in die richting was al in 1902 gedaan door den engelschen kapitein +Scott, aan wiens expeditie toen luitenant Shackleton deelnam, zoodat +hij nu ten tweeden male den voet zette op de onmetelijke ijsvelden, +die vlak en effen zich vóór hem uitbreidden, tot den voet van hooge +bergen aan den horizon. + +Het had Scott indertijd aan vervoermiddelen ontbroken, om verder +te kunnen gaan, aan honden, zoowel als aan sleden. Dezen keer kon +Shackleton een aanval wagen met overvloed van beide, maar tevens met +automobielsleden. Op zijn schip, de Nimrod, zette hij op 30 Juli 1907 +koers naar het Zuiden en in het begin van 1908 was hij op Victorialand, +in de haven, waar de Scott-expeditie had overwinterd van 1902 tot 1904. + +Op 3 November, midden in den antarctischen zomer dus, ging de leider +zuidwaarts met drie metgezellen en levensmiddelen voor negentig dagen +op door poney's getrokken sleden. Drie en twintig dagen na het vertrek +overschreden ze het punt, door Scott in 1902 bereikt. Verderop was de +weg uiterst moeilijk, bergketenen en spletenrijke gletschers versperden +den weg bij een kou van soms 40 graden onder nul. De voorraad slonk en +de dagporties moesten worden verminderd, maar de onderzoekers hielden +moed; eerst op 88 graden, 23 minuten Z.B. en 162 graden O.L. gaven +ze het op, nog maar 178 kilometers van de Zuidpool verwijderd. Er is +nog nooit een zoo groote triomf in de poolwereld behaald, en het moet +een indrukwekkend oogenblik zijn geweest, toen op den 1sten Maart +j.l. de mannen zich bij de anderen in het winterkwartier voegden, +teruggekeerd van den bezwaarlijken tocht. Vier maanden had hun +gletscherreis geduurd. + +Nog een succes kan de expeditie boeken, want een afdeeling van +het gezelschap heeft naar het Noordwesten een merkwaardigen tocht +volbracht door het bereiken van de magnetische zuidpool op 72 graden, +25 minuten Z.B. en 154 graden O. L. Aan mandsjoerijsche poney's moet +men op de reis veel hebben gehad, vooral op den gletscher, waar de +autosleden het niet zoo goed konden bolwerken. + +Toen de Nimrod in Nieuw Zeeland terug was, kon eerst van het heugelijke +nieuws iets in de beschaafde wereld bekend worden. De Mac Murdobaai +aan den voet van den Erebus is de overwinteringsplaats geweest, +waar de Nimrod de ontdekkers verliet, en van waar het schip hen +weer heeft afgehaald. De drie, die den luitenant vergezelden op +den verren tocht naar het Zuiden, waren de kartograaf Marshall, de +geoloog-meteoroloog Adams en Wild. Kritieke oogenblikken zijn door +hen allen doorleefd. Eere aan de moedige pioniers! + + + +HULP BIJ NATUURSTUDIE. + +Men zendt ons een paar deeltjes van een uitgave, die van den +»Keplerbund« uitgaat, de vereeniging, die zich verspreiding van +natuurkundige kennis ten doel stelt. Het zijn deeltjes van een serie +»Naturstudien für Jedermann«. Het eerste behandelt »Stoff und Kraft«, +het tweede draagt tot titel »Die Zelle ein Wunderwerk«. Beide zijn door +geleerden van naam geschreven, het eerste door Prof. Dr. P. Gruner, +het andere door Prof. Dr. E. Dennert. Bij de lectuur blijkt het, dat +de samenstelling van deze populaire boekjes in de rechte handen was, +want ze zijn bijzonder helder en duidelijk geschreven, en behandelen +de moeilijke onderwerpen op de meest aantrekkelijke manier, zoodat de +werkjes werkelijk tot verheldering der denkbeelden in ruime kringen +kunnen bijdragen. + + + +MINDER TROPISCHE ZIEKTEN. + +Professor Boyce van Liverpool hield onlangs te Manchester een rede, +waaruit treffend blijkt, hoe groot de verbetering is, die de nieuwe +onderzoekingen en de daaruit voortgevloeide maatregelen in den +gezondheidstoestand in de tropen hebben gebracht. Onder de troepen aan +de Westkust van Afrika is het sterftecijfer met 75 pct. verminderd; +in de vlakte van Marathon, een broeinest van malaria, bestonden de +ziektegevallen in 1906 voor 9/10 uit malaria; in 1907 voor 47 pct.; +te Ismalia kwamen in 1902 nog 1550 malaria-gevallen voor op 8000 +inwoners. In de volgende jaren daalde dit cijfer achtereenvolgens +tot 214, 90 en 37. Ook bij de epidemieën van gele koorts is het +sterftecijfer letterlijk gedecimeerd. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +EEN VORSTENHUWELIJK OP JAVA. + +Het was een aangename ontmoeting in de week van den 6den Maart in het +bijblad van de Tour du Monde een beschrijving te lezen van de bruiloft +in de vorstenfamilie van Djokjakarta en wel van de hand van een +Franschman, die blijkbaar aan het fransche consulaat aldaar verbonden, +de plechtigheid in het paleis had bijgewoond. Die belangstelling +van een buitenlandsch tijdschrift voor onze koloniën aanvaarden we +dankbaar, want de getuigenissen over Nederlandsch-Indië zijn lang niet +talrijk genoeg, de interessantheid van het land in aanmerking genomen. + +Toevallig verscheen ook in diezelfde week het tweede en laatste +gedeelte van een uitvoerig artikel, dat de heer W. H. R. van Manen in +het weekblad Globus deed verschijnen over het onderzoek van Suriname +gedurende de laatste tien jaren. Onze talrijke expedities naar de West, +die zoo duidelijk getuigen voor onze ontwakende belangstelling voor het +onderzoek der koloniën, en waarbij de regeering zich ook niet onbetuigd +houdt, passeeren daar de revue en maken dat koloniale werk in de wijde +kringen bekend, die in Duitschland in populair wetenschappelijke +lectuur op aardrijkskundig gebied belang stellen. Ook wat er op +geologisch gebied in Suriname is gewerkt in den laatsten tijd en wat +er door de reizen van het land en de bevolking is bekend geworden +kan men in het belangwekkende artikel van den heer Van Manen lezen. + +Maar nu wat de Franschman, Gaspard Long over de djokjasche bruiloft +vertelt. Wij geven hem het woord. + +Ofschoon het eiland Java sedert eeuwen aan Holland behoort, hebben de +Javanen veel nationale gebruiken behouden. De huwelijksplechtigheid +bij voorbeeld heeft in de hoogere klassen der inboorlingen nog al +de staatsie van oude gebruiken. Het sultanaat Djokjakarta heeft tot +sultan Hamangkoe Boewono, d. i. de sultan, die de wereld in zich +draagt. Hij heeft onlangs zijn zoon uitgehuwelijkt, wiens voor ons +hoogst ingewikkelde naam beteekent »de jonge vorst, die de stad omvat«, +aan Hare Hoogheid, de edele Srikatinah. + +De feesten duurden als in oude dagen een heelen tijd achtereen; +maar daar ik aan de lezers overlaat, zich te verbeelden het op zijn +Europeesch ingerichte bal en het vuurwerk aan het slot, wil ik iets +vertellen van den trouwdag zelven. + +Op dien dag dan bevond ik mij met een honderdtal andere genoodigden +in de salons van den Resident, van waar we ons naar den Sultan +zouden begeven. Het voorschrift is, dat elk bezoek aan het paleis +alleen plaats hebbe door tusschenkomst van den Resident, zooals ook +ieder uitgang van den vorst plaats heeft met de toestemming van dien +ambtenaar. De eenige vertegenwoordiger van het corps diplomatique was +de consul-generaal van Frankrijk in Nederlandsch-Indië, de hoogste in +rang na den Resident. Naast hem stond een inlandsch vorst, twintig +jaar oud, die in Batavia en in Nederland heeft gestudeerd en die +zoo europeesch is, als het voor een Javaan ooit mogelijk is, het +te worden. Hij was voor de plechtigheid gekleed in de uniform van +kolonel van het nederlandsche leger. + +We gingen op weg naar het paleis, de Resident in een rijtuig, door +heeren te paard omringd; prins Pakoe Alam in een coupé, met gele zijde +gecapitonneerd; de officieren en ambtenaren in auto's en rijtuigen. De +stoet rijdt langzaam naar het hof, behalve over een groot zandig plein, +dat zich uitstrekt tusschen den buitenmuur en den hoofdingang van het +paleis, en waar een laan wordt gevormd door palen, met hollandsche +vlaggen versierd. Op het plein begroet ons een javaansch orkest en +de inlandsche troepen presenteeren het geweer. + +De sultan, die den Resident ontvangt op de trappen van de +audiëntiezaal, draagt de nationale haardracht en een vlecht; hij +heeft niet als de hovelingen het bovenlijf ontbloot, maar draagt een +zijden buis met het lint van den commandeur van de orde van Oranje +Nassau en een prachtigen sarong, met goud doorweven. De vorst geeft +den Resident den arm. Ze nemen plaats in de leuningstoelen achter +in de zaal. Rondom groepeeren zich de burgerlijke ambtenaren, de +godsdienstige autoriteiten, de dominé en de pastoor, en de genoodigden. + +We zijn in de audiëntiezaal. Dat is een vierkante ruimte, met marmeren +vloer en een pyramidevormig dak, dat door enorme zuilen wordt +gedragen van gebeeldhouwd en verguld teakhout. Het plafond is een +aaneenschakeling van oploopend schilderwerk en gebeeldhouwde figuren, +waar ik eivormige sieraden, slangen en bladeren in onderscheid. Het +inlandsch orkest speelt een ouden marsch, terwijl de gongs een +welkomstklank aangeven. + +De bruidegom komt over het marmer kruipen, maakt vóór zijn vader +de eerbiedsbeweging, die daarin bestaat, dat ze de gevouwen handen +boven het voorhoofd brengen, en neemt plaats op den voor hem bestemden +zetel. Het is een jonge man van vijf-en-twintig jaar van arisch type; +hij is in groot toilet, met naakt bovenlijf, het lichaam ingesmeerd met +geel blanketsel, het teeken van een hooge kaste op het voorhoofd, de +wenkbrauwen met chineeschen inkt geteekend. Hij draagt een borstlap, +die in den vorm van een halve maan uit drie afdeelingen bestaat, +en een keten van briljanten, van wel een meter lang. + +De priester en de vader van de bruid treden naar voren onder het maken +van een reeks van buigingen en zetten zich naast den bruidegom. Ze +spreken zacht in het Arabisch een gebed. Hun zetels zijn in een +driehoek geplaatst, en niemand verstaat, wat ze zeggen. Als de +vorst, naar ik vermoed, gezegd heeft, dat hij de eer aanvaardt, de +echtgenoot te worden van de edele Srikatinah, roepen zijn volgers +achter hem: »Amin«, en het geheele publiek herhaalt: »Amin, Amin«, +onder begeleiding van het orkest en de salvo's van het geweervuur, +dat de buiten in gelid staande troepen herhalen, om aan de wereld kond +te doen, dat de plechtigheid is voltrokken. De priesters trekken zich +terug, en de prins gaat de hand van den sultan kussen. Er wordt thee +gepresenteerd, en ieder keert naar huis terug. + +In den namiddag heeft de ontmoeting der beide verloofden +plaats. Gewoonlijk begeeft de bruidegom zich naar zijn bruid en +logeert er veertien dagen, voordat ze naar de woning gaan, voor hen +samen bestemd. Maar hier, gezien de hooge geboorte van den bruidegom, +was het de bruid, die van haar ouders wegging, om naar het paleis te +gaan, waar haar de sultan en zijn hof wachtten en ook de Resident en +de ambtenaren. + +De getrouwde prinsessen, die haar vergezellen, dragen blouses van zwart +of blauw satijn, gesloten met diamanten agrafes. De andere prinsessen +hebben hals en schouders ontbloot, en om de borst een gestreepte stof, +die den lichtbruinen sarong ophoudt. Achter de stoelen der prinsessen +van den bloede zijn de eeredames gehurkt, die een beteldoos in de +hand houden. + +De bruid komt langzaam nader in haar draagstoel van wit met goud, +omringd door haar dienstvrouwen, die verschillende attributen dragen +en kisten met kleederen. Bij den ingang van het paleis stapt ze uit en +treedt binnen onder de muziek van het orkest. Ze heeft bloote armen +en schouders, een takje jasmijn hangt in den nek, afvallend van een +diadeem, waar vijf briljanten zich op draden wiegen, zoodat ze bij +elke schrede heen en weer bewegen. Armbanden bedekken voor een deel +haar armen. Ze is groot en slank, liet gelaat min of meer fané. Aan +den voet van den troon gekomen, groet zij en hurkt neer. Er wordt +tusschen de beide verloofden een bakje met lauw water neergezet. Ze +staan op en werpen elkaar betelbladeren toe. De bruidegom knipt een +draad door, om de aanhechting aan zijn familie te symbolizeeren, +en de prinses wascht hem nederig de voeten ten teeken van onderwerping. + +Daarna geven de echtgenooten elkander de hand en nemen plaats op een +paradebed, waar de officiëele personen hun hulde zullen komen brengen. + +De geschenken, bij gelegenheid van het huwelijk gegeven, roepen door +hun pracht de oostersche sprookjes in herinnering. Het rijkste was +dat van de planters uit de residentie, die in twee zilveren cassettes +van prachtige bewerking 125 duizend francs in goud gaven. Het is waar, +dat de gronden van hun concessies eigendom van den vorst zijn en dat +ze dus in zekeren zin onder zijn suzereiniteit staan. + + + +EEN BEZWAAR BIJ EXPEDITIES NAAR DE WEST. + +Bij de achtereenvolgende expedities, die in de laatste jaren naar +het achterland van onze kolonie Suriname werden ondernomen, de +Nickerie, de Coppename-, de Saramacca-, de Gonini-, de Tapanahoni-, +de Turaak-Humak- en de Boven-Suriname-expedities, werden geregeld de +booten over de stroomversnellingen in de rivieren geholpen door de +boschnegers. Maar dat het niet altijd zonder protest geschiedde, was +daarbij een schaduwzijde. Men kon de bedoelde werkkrachten inderdaad +niet missen en zou om hun dikwijls voorkomende onwilligheid ze veel +liever niet noodig hebben. + +Nu vinden die boschnegers, naar het schijnt, dat wij met onze +expedities in de West het wat al te druk maken, want in den laatsten +tijd wordt hun oppositie lastiger en brutaler. Zoo zou nu onlangs +luitenant W. J. Eilerts de Haan in opdracht van het gouvernement na +zijn tocht naar de Boven Suriname eenige astronomische plaatsbepalingen +doen aan de Marowijne, de grensrivier in het Westen. + +Aan genoemde rivier zou worden bepaald de ligging van de monding +der Auca- of Joeka kreek, in welker stroomgebied onlangs gunstige +goudprospecties zijn verricht, en de monding der Grankreek. + +Aan de laatste opdracht heeft de heer Eilerts kunnen voldoen. Door +het optreden der boschnegers heeft hij echter niet de monding +der Joekakreek kunnen vastleggen. De boschnegers van de streek, +de Aucaners, weigeren personen en goederen te vervoeren naar die +kreek, die in een soort reuk van heiligheid schijnt te staan. Door +Saramaccaner-boschnegers was de heer Eilerts opgebracht tot op korten +afstand van de monding der kreek. Doch zij weigerden--vermoedelijk +onder den invloed van bedreigingen der Aucaners--den heer Eilerts over +de laatste stroomversnelling te vervoeren, zoodat deze onverrichterzake +in de stad Paramaribo is teruggekeerd. + + + +DE DUITSCHERS OP NIEUW-GUINEA AAN HET PIONIEREN. + +In Engelsch en Nederlandsch Nieuw-Guinea bleek de onderzoekingsgeest in +den laatsten tijd sterk en groot; maar van het Duitsche deel van het +groote eiland vernam men in dat opzicht weinig. Na lange pauze is dan +nu weer een aanzienlijk deel van het onbekende Duitsch Nieuw-Guinea +ontsloten geworden. Een opmetingsambtenaar, de heer Fröhlich, heeft +met den heer Dammköhler in December 1907 en Januari 1908 een reis +gedaan van de Huongolf naar de Astrolabebaai, dus over den wortel +van het schiereiland in het Noordoosten van Nieuw-Guinea. + +De weg voerde van de Huongolf eerst door de grasrijke vlakte aan de +Markhamrivier, die door het Finisterregebergte en het Krätkegebergte +wordt ingesloten. Toen werd de Ramoerivier bereikt en het tot 1400 +meter diepe dal tusschen het Finisterregebergte en het Bismarckgebergte +gevolgd tot het station Konstantinhaven. Verrassend was in dit +gebied de aanwezigheid van een 30 kilometer breede en 300 kilometer +lange, goed te bereizen, vruchtbare en dicht bevolkte vlakte met veel +kokospalmaanplantingen, terwijl men er tot nu toe een ondoordringbaar +gebergte had vermoed. Opvallend was ook, dat die vlakte niet beboscht +was, misschien een gevolg daarvan, dat de inboorlingen er al sedert +lang al het gras verbranden en den verderen plantengroei, om aan hun +zin voor de jacht op wilde zwijnen gemakkelijker te kunnen voldoen. + +De inboorlingen van het achterland waren door de menschen, die aan +de Huongolf woonden, afgeschilderd als roovers en moordenaars, die +zeer te vreezen waren. Eerst kwam de expeditie met die achterlanders +niet in aanraking; ze bleven schuw en verlieten hun dorpen; later +namen ze een dreigende houding aan, hielden de expeditie in het +oog en waren door vriendelijke tegemoetkoming niet tot toenadering +te bewegen. (Aangezien nog altijd buurmans leed troost, ligt hier +mogelijk iets van dien troost voor de ervaringen van onze landgenooten, +waar zij in West- en Zuid-Nieuw-Guinea werken en de afwijzende houding +der inboorlingen betreuren). + +De bedoelde inboorlingen in Duitsch Nieuw-Guinea waren groote +en forsche menschen, de mannen naakt met halflang hoofdhaar, bij +sommigen voor de helft rood, voor de andere helft zwart geverfd. De +wapens waren een lange speer en een houten zwaard met groote, bijna +het gansche lichaam dekkende schilden. De cirkelvormige hutten hadden +ongeveer drie meter middellijn; het dak rustte op palen van een meter +hoogte en bestond uit een spits toeloopende grasbedekking. + +Eénmaal moest de expeditie tweemaal schieten, om er den schrik onder +te brengen, toen men den weg wilde versperren; een aanval waagden +de inboorlingen niet. Later stiet men op vreedzamer menschen, die +volkomen kalm bleven. In een dorp werd een gedoode kip als teeken van +vrede gebracht, in een ander een doode witte kakatoe. De dorpsoudsten +plaatsten zich aan het hoofd van den troep en de dorpelingen sprongen +vroolijk om hen heen. Ook deze inboorlingen, wier taal door niemand van +de dragers en koelies werd verstaan, waren sterk en groot, tot zes voet +lang. Ook hier waren de mannen naakt, hadden speren, houten zwaarden +en schilden, halflang geschoren haar en gladgeschoren gezichten. De +vrouwen droegen rokjes van gras, de oudere vrouwen de langste rokken. + +De hutten waren wat hooger en ruimer dan bij de andere stammen. Op +de pleinen in de dorpen liepen tamme kakatoe's rond; er schenen geen +varkens te worden gehouden. De menschen leven er nog volkomen in het +steentijdperk en zagen voor de eerste maal blanken. De steenen bijlen +waren knap afgewerkt, en kunstvaardig waren ook de tabakspijpen van +bamboes van aardige versieringen voorzien. + + + +VAN TOGO. + +De duitsche kolonie aan de kust van Opper-Guinea gaat op een kalme en +zekere manier tegenwoordig vooruit. Zij beslaat maar een kuststrook van +45 kilometer, maar strekt zich 600 kilometer ver in het binnenland +uit. Het midden is bergachtig, maar de bergen zijn niet hooger +dan de duitsche middelgebergten. De zandige kust met de er achter +gelegen lagune vertoont geen havens, maar een flinke pier reikt tot +voorbij de branding en lichters vergemakkelijken het verkeer met de +stoombooten buiten. + +Lome was voor twintig jaar nog een klein visschersdorp, maar nadat het +twaalf jaar geleden tot hoofdplaats is verheven, ging het plaatsje +sterk vooruit. Men zorgt er met het oog op de nabijheid der lagune +ijverig voor de openbare gezondheid, en duitsche orde en netheid +heerscht in de straten. Op de kantoren heeft men veel negers in dienst +en de zwarte klerken voldoen zeer goed. + +Van ruilhandel hoort men weinig meer, en de omwonenden hebben zich +reeds aan den geldhandel gewend. Zelfs de kauri-schelpjes als pasmunt +verdwijnen langzamerhand. + +Het station van den spoorweg ligt aan de landzijde der stad. Dagelijks +loopt er om negen uur 's morgens de trein uit Anecho binnen, de tweede +kustplaats der kolonie, en gaat dan spoedig verder naar Palime in het +binnenland, waar hij om vier uur aankomt in den namiddag. De trein +in tegengestelde richting verlaat Palime om zeven uur 's morgens, +bereikt Lome om twee uur en komt tegen vieren in Anecho. Een nieuw +lijntje is in aanbouw naar Atakpame van Lome uit en men hoopt dat +later naar het dichtbevolkte Noorden der kolonie voort te zetten. + +Op de kroesharige negerbollen werd vroeger alles getransporteerd, +maar nu maken de wegen wagenvervoer mogelijk. Doch, helaas, moeten de +wagens door zwarten worden getrokken of geduwd, want in Togo kan men +om de tsetsevlieg geen trekvee houden. Men begrijpt dus, van hoeveel +belang de spoorwegen zijn. + +Treinen vol maïs en kokosnotenvleesch en palmolie in vaten voeren die +waren naar de kust; ook cacao, caoutchouc en ivoor worden uitgevoerd, +en de katoenopbrengst stijgt in den laatsten tijd in sterke mate. + +De Togoneger is al volkomen aan den spoorweg gewend, zooals hij de +telefoon ook heeft leeren waardeeren. + + + +EEN GRIEVENCAHIER. + +De oud-gewestelijke secretaris van de residentie Timor, de heer +H. D. Wiggers, heeft een boekje uitgegeven, ons ter bespreking +gezonden en getiteld »Aardrijkskundige Schets van het eiland Rotti«, +dat onder deze vlag van den titel een heel andere lading dekt dan +men zou verwachten. + +De »schets« beslaat 24 bladzijden en daarvan geven slechts 6¾ +bladzijden een beschrijving van het eiland Rotti; al het overige +is aanklacht en beschuldiging van regeering en ambtenaren. Vluchtig +worden in die eerste regelen behandeld de eerste volkplanting op het +eiland, en de tweede, de godsdienst van de Rottineezen, gebruiken en +gewoonten bij geboorten, huwelijken, sterfgevallen, begrafenissen enz., +het dierenrijk, de natuurlijke voortbrengselen en het plantenrijk, +en dan begint de schrijver van leer te trekken. + +Het is een wonderlijk grievencahier, dat hij open doet en wij kunnen +met den gegriefde zoo moeilijk medelijden krijgen, zoo lastig is het, +voor ons met hem mee te voelen, omdat hij nergens in zijn boekje ook +maar eenigszins preciseert, geen namen noemt of plaatsen, maar in het +wilde redeneert over al het onrecht, dat er in onze koloniën geschiedt, +en waar de regeering niet genoeg tegen waakt door afdoende contrôle. + +Misschien zou het nog gegaan zijn, om in de gevoelens van den aanklager +te komen, als hij zich verstaanbaar had uitgedrukt en niet in een +zoo verwarrenden, onduidelijken stijl, in zulke ellenlange zinnen, +dat men telkens den draad van zijn betoog verliest. + +Zijn hoofdgrief is, naar wij meenen te begrijpen, dat er geen toezicht +genoeg wordt uitgeoefend op de lagere ambtenaren, dat hun klachten +en bezwaren, als die bij de regeering inkomen, worden ter zijde +gelegd en dat er een ongelukkige keuze plaats heeft van indische +bestuurshoofdambtenaren. + +De schrijver wijst op de Oost-Indische Compagnie, die, als er +klachten inkwamen te Batavia, onmiddellijk een commissaris zond, om de +klachten te onderzoeken, te rapporteeren en naar bevind van zaken te +handelen. Die methode moet weer gevolgd, want, en hier beginnen wij +te citeeren en verzoeken de aandacht voor de taal van den auteur, +»het is onbetwistbaar een heilaanbrengende handeling en alzoo van +zeer veel nut, om in toepassing te brengen op eenige hoofden van +gewestelijk en plaatselijk bestuur op en buiten Java en Madoera, +ten opzichte hunner afkeurende handelingen in bestuurszaken, hunne +nalatigheid en plichtsverzaking in den dienst en hunne willekeurige en +berispelijke handelingen en het misbruik maken van hunne bevoegdheid, +hetzij als besturend ambtenaar, hetzij als politierechter; maar niet +de ter zake gemaakte waardige persbemerkingen, terechtwijzingen en +aansporingen met vrijwillig gegeven advies tot handeling ongemoeid ter +zijde te laten en zich volstrekt niet aan te trekken, wat er maar over +geattendeerd wordt en dit te beschouwen als noodelooze aantijging, +zoodat betrokken autoriteiten van de slapheid der regeering worden +overtuigd en daarvan misbruik maken, om hunne fouten en gebreken +te doen voortduren, zonder de minste stoornis voor een correctie +of anderszins«. + +Zoo gaat het in dreunende onaangenaamheid door; men duizelt van +den woordenrompslomp, en zelfs als een zin klein is en flink op den +man af gaat, komt de schrijver er nog niet goed uit. Hij vindt de +bestuursambtenaren onbekwaam, en geeft nu dezen raad: »in verband +daarmede dient men der regeering en den Directeur aan te prijzen, +om geen ambtenaren tot den voornamen werkkring van bestuurshoofd te +roepen of daarin te laten blijven, welke men onder de algemeene rubriek +van prullen kan brengen«, en »maar de regeering schijnt zich hiermede +niet te kunnen vereenigen, om in eene heilzame afdoening te treden, +en men moet erin berusten en die bestuurshoofden, politierechters, +in hunne dwaling, betweterigheid en bijna totale onbekendheid met +wetten en bepalingen en alzoo ongeschikt om als rechter op te treden, +ongestoord laten, ten nadeele voornamelijk van de arme inlanders.« + +Van preciseeren is nergens sprake, en zoo zullen door dit boekje +des schrijvers grieven zeker niet worden uit den weg geruimd, want +wat kan een regeering na zoo iets anders doen dan het geschrijf kalm +naast zich neer leggen en er zich verder niet om bekommeren? + + + +MOOI VOORBEELD VOOR LANDHEER EN INDUSTRIËEL. HUIZE DE DUNO CUM ANNEXIS. + +Als de wereld van de vele nieuwe vindingen en uitvindingen het rechte +genot en voordeel zal hebben, dan is het noodig, dat ondernemende +landgenooten helpen met raad en daad en voorbeeld. De wetenschap alleen +kan ons niet voldoende vooruithelpen; de kracht van ondernemingsgeest +en kapitaal is onmisbaar, om datgene, wat in studiecel en laboratorium +als wenschelijk en mogelijk is aangewezen, ook werkelijk ingang te +doen krijgen te midden van het drukke, maatschappelijke leven. + +Onlangs werd er in een artikel van den heer Dommerhold te Gendringen +in de »Amsterdammer« nog eens weer voor de zooveelste maal gewezen +op de gruwelijk erge kindersterfte en op den grooten invloed, daarop +uitgeoefend door melk, die door bacteriën is verontreinigd. Als een +roep om hulp voor de armen en misdeelden, wien het niet is gegeven, +de zooveel duurdere goede melk te krijgen, klonk de aanmaning, +om de huldeblijkgelden van de koningin te bestemmen voor het +vormen van instellingen voor het verschaffen van goede melk aan +minderbedeelden. Er kan door een aseptische behandeling, door de +directe afkoeling der melk na het melken, zeer veel worden gedaan, +om hygiënisch goede melk te krijgen en daarmee wordt een belangrijke +schrede gezet op den weg, die naar vermindering der kindersterfte +leidt. + +Groote belangen zijn in het algemeen met de menschelijke voeding +gemoeid, maar voor het zeer jonge kind, dat in de lagere volksklasse +al door zooveel onhygiënische invloeden wordt bedreigd, is de zorg +voor de voeding wel in de eerste plaats van uitnemend belang. De +eenige manier voor het verkrijgen van onberispelijke melk is dat zij +op de plaats van oorsprong zoo min mogelijk wordt verontreinigd door +bacteriën of door vuil. Men kan melk volkomen aseptisch behandelen, +dat leeren de modelinrichtingen, die een voorbeeld geven, dat op +groote schaal verdient te worden nagevolgd. + +Wat de heeren J. W. F. Scheffer van huize »De Duno« en zijn zoon de +heer F. Scheffer daar even ten westen van Arnhem in het leven hebben +geroepen met hun modelboerderij »Het Huis Ter Aa« is belangwekkend, +omdat het voor de eigenaars van landgoederen en voor onze industrie +nieuwe uitzichten opent en daarbij tevens van groot gewicht kan worden +voor de algemeene hygiëne. Als dezen zomer de duizenden weer zullen +stroomen naar het mooie Oosterbeek, naar Wolfheze, naar Westerbouwing +en naar al die heerlijke plekjes aan de heuvelachtige Rijnoevers, +laten ze dan niet vergeten eens een kijkje te gaan nemen op het +landgoed en de modelboerderij, waar men waarlijk belangstellenden +zeker gaarne zal inlichten. + +Verleden zomer waren de leden der Maatschappij voor Tuinbouw en +Plantkunde, te Arnhem vergaderd, in de gelegenheid de mooie inrichting +van het buitengoed te bewonderen en van de liefelijke omgeving te +genieten, maar toen was de groote toovenares, de electriciteit, die +daar haar schitterendste wonderen verricht, nog niet met haar werk +gereed. Thans is de installatie klaar en in werking, en men kan nu +een denkbeeld ervan krijgen, welke rol de machtige electriciteit er +speelt als bron voor verlichting en als drijfkracht. + +In het huis zelf drijft de motor een naaimachine en verschillende +ventilatoren; er zijn op een zeer groot aantal plaatsen stopcontacten +aangebracht voor het aansluiten van een electrischen stofzuiger; er +zijn toestellen aanwezig voor strijken en koken; maar het meest wordt +men getroffen door de prachtige verlichting. Prismatische ballons met +gloeilampen op ijzeren masten met gebogen armen stralen over de wegen, +sommige met drie lampen, en kunnen door een eenvoudige beweging in +huis, in het wachthuisje voor den nacht, of in de centrale door den +machinist worden aangestoken of uitgeschakeld. + +De verlichting in het huis, in de verschillende gebouwen en woningen, +geschiedt eveneens door gloeilampen. Voor de veiligheid zijn +binnenshuis de leidingen overal in stalen buizen gelegd. Bij deuren en +op verschillende hoeken van gebouwen en woningen zijn buitenlichten +aangebracht, evenals inrichtingen, die het mogelijk maken, het licht +in te schakelen, alvorens men binnentreedt. Van een belvédère kan een +zoeklicht stralen over de bezittingen van den eigenaar, waartoe ook, +zooals onzen lezers bekend is, de vervallen, maar in zijn verval nog +interessante Doorwerth behoort. + +In de stallen, voor honderden stuks vee ingericht, met witte tegels +bekleed, voorzien van cementen vloeren en alle mogelijke inrichtingen +ter bevordering der reinheid, werpen booglampen op hun omgeving een +licht, dat het daglicht, zooals het vaak in ons land zich voordoet, +in helderheid verre overtreft, en waarbij men dan ook uitstekend kan +photografeeren, zooals onze reproductie van een foto aantoont. De +rotterdamsche ingenieursfirma H. Doyer en Co. installeerde op het +mooie landgoed, waar praktijk en weelde zoo schitterend samengaan te +midden van een wonderheerlijk landschap, de godin met den tooverstaf, +Vrouwe Electriciteit. + + + +NAAR DE LUTTE! + +Het vorige jaar reeds wijdden we een artikeltje aan het liefelijke +gehuchtje bij Oldenzaal, de Lutte, maar we gaven het zonder +afbeeldingen en willen thans nog eens op dat mooie plekje terugkomen, +nu we op een mooien Septemberdag van 1908 er alleraangenaamste +indrukken van de heerlijke natuur hebben opgedaan. Het was bij een +imitatie, zwakke navolging wel is waar, van de groote excursie, +die de Nederlandsche Heidemaatschappij op 18 en 19 September bij +gelegenheid van haar algemeene vergadering te Oldenzaal naar De Lutte +had ondernomen. + +Ofschoon die rit dank zij der lokale kennis van een koetsier, die +ook de excursionisten had gereden, precies in de sporen ging van dien +anderen, ontbrak de voorlichting der deskundigen, maar hoezeer maakte +toch de aanblik van de ontginningen in het landschap, waar cultuur en +woeste natuur elkaar van zoo dichtbij naderen, een aantrekkelijken +indruk! De ontginners, die van de technische voorlichting der +Heidemaatschappij gebruik hebben gemaakt, doen voor hun landstreek +een niet te overschatten nuttig werk. Het is de verdienste van de +twentsche grootindustriëelen, dat ze hun kapitaal beleggen op een +wijze, waarbij niet de directe voordeelen op den voorgrond staan. + +Bosschen, zooals daar in de buurt van Oldenzaal worden aangelegd, +kosten op het oogenblik van den aanleg veel geld, ze zullen lange +jaren geen rente afwerpen en eerst het nageslacht zal er geldelijk +voordeel van trekken. Kenmerkend is het, dat de ontginningen zich in +hoofdzaak bepalen tot bebosschingen en het aanleggen van graslanden, +terwijl de grond voor het grootste gedeelte zich toch zeer goed +zou leenen voor bouwland en vruchtencultuur. Sommige van de nieuwe +bosschen zijn gevormd door het omzetten van eikenhakhout in opgaand +bosch; maar ook is er voor de grootste afwisseling in de boomsoorten +gezorgd; grove dennen wisselen af met lariksen en Douglassparren, +beuken, tamme kastanjes, zilversparren en eschdoorns. + +Daarbij maakt de streek een echt landelijken indruk met de bouwlanden +bij de boerenhoeven, en zij is door de heuvelachtigheid van het +terrein, de groote boschcomplexen bij de buitens en landgoederen en +den sierlijken tuin- en parkaanleg van die goederen een uitgezocht +oord voor stadsmenschen, die met vacantie buiten willen wezen +en het er rustig willen hebben, zonder alle comfort van huis en +haard te missen. Want er is in de Lutte een vanouds bekend hotel, +Het Zwaantje, dat merkwaardig goed met zijn tijd is meegegaan, ja, +thans in hotel-opzicht zelfs zijn tijd vooruit is. + +Uiterlijk en innerlijk voldoet het aan zeer hooge eischen. De tuin +is groot en vol schaduwrijke plekjes; het huis geriefelijk en geheel +modern ingericht, heerlijk frisch en ruim met badkamer en andere uit +hygiënisch oogpunt uitstekende dingen, met goede bediening en een +uitstekende tafel. De pensionsprijzen verschillen naar den tijd van +het jaar en den aard der kamers; de hoogste prijs is f 4.50. + +Wat de Lutte voor ouders met kinderen vooral aantrekkelijk maakt, is +de geheele afwezigheid van gevaar voor water of trams. Want zij weten +maar al te goed, dat een kind pas dàn ten volle geniet, als men het +bij het zoeken naar genot zijn volle vrijheid kan laten. Aan de streek +zelve geeft het gemis van dit gemakkelijke communicatiemiddel met zijn +aanhoudend vervoer van drommen menschen, een cachet van behagelijke +rust, dat men voortdurend des te meer zal beginnen op prijs te stellen, +naarmate men behoefte heeft de steeds toenemende haast en drukte van +het stadsleven voor korter of langer tijd te ontvlieden. + +Er zijn verrukkelijk mooie punten, die op een wandeling van het +Zwaantje gemakkelijk te bereiken zijn. + +Dat hoekje van Twenthe is werkelijk zeer ruim bedeeld met afwisselende +en boeiende natuurtooneelen; de verschillen in hoogte van het terrein +en de boschrijkheid van de streek, daarbij de zorg, die aan paden en +wegen wordt besteed, maken er het wandelen tot een groot genot. Een der +hoogste punten van Nederland, de Tankenberg, gemakkelijk te bestijgen, +want wie geen padvinder wil zijn, kan van een steenen trap gebruik +maken, biedt een wondermooi panorama, waarin Ootmarsum, Nordhorn, +Denekamp en Almelo o.a. een plaats vinden. Op den berg zelven treft +men een koepel aan, waar het goed rusten is. + +De aardige punten in het land van velden en bosschen zijn vele en +velerlei. Natuurlijk is er een Belvédère, die vanaf Het Zwaantje +spoedig te bereiken is en waarheen de wandeling over een der +erven loopt, die in deze buurt zulke aanlokkelijke wegjes en lanen +bieden. Zoo zijn er het erve Reuver, het erve Harbert, het erve +Rikkert, dan Koekoek, Kesselder, Schopman en andere, terwijl er op +de buitenplaatsen Koperboer en Kalheupink vrije wandeling is voor +het publiek. + +Hoe mooi en afwisselend zijn ook de bosschen van Boerskotten, die +met zooveel zorg en kennis zijn aangelegd! En het Kruusselter bosch +met zijn indrukwekkende beuken, het lommerrijke Middelkamp, dan Hel +en Hemel, mooie punten, waarvan de eerste een verkorting schijnt te +zijn van »helling« en het tweede als tegenstelling den naam van hemel +heeft verkregen, beide mooie brokjes natuur. + +Geheel natuur is ook het Lutterzand, een woest plekje in het +gebied van de rivier, de Dinkel. Het stroompje loopt daar met veel +kronkelingen, dan eens langs groene weilanden en beemden, dan eens +tusschen zandheuvels met dennen, waar de primitieve natuur nog is +waar te nemen. Vanaf den straatweg van Oldenzaal naar Bentheim op +de hoogte der duitsche grens is het gemakkelijk te bereiken. Voor +den folklorist en den belangstellenden waarnemer van huizen in ouden +bouwtrant levert de streek rondom Oldenzaal allerlei interessants. Zeer +veel boerenhuizen zijn nog niet in vertrekken verdeeld en lijken meer +op een lange schuur dan op een huis. + + + +CENTRAAL BUREAU VOOR VREEMDELINGENVERKEER. + +Sinds 15 Augustus 1908 hebben wij, te 's Gravenhage gevestigd, +een Centraal Bureau voor Vreemdelingenverkeer, directeur de +heer J. J. A. Knoote. Er wordt gestreefd naar het aanknoopen van +betrekkingen met het buitenland, en reeds werd aan ruim 2000 bureau's +in Europa reclame materiaal over Nederland verstrekt. + +Tot het bureau zijn onze spoorwegmaatschappijen, verscheiden +stoomvaartlijnen, de Algemeene Nederlandsche Wielrijdersbond, +enkele exploitatie-maatschappijen, de Norddeutsche Lloyd, eenige +tramwegmaatschappijen enz. toegetreden. Van de 98 vereenigingen voor +vreemdelingenverkeer in Nederland zonden reeds 76 reclamemateriaal in. + +Aan het bureau zijn verbonden een jonge schilder, die als artistiek +leider vreemdelingen over de hollandsche schilderkunst inlicht en +een amerikaansche, in den Haag gevestigde dame, die vreemdelingen +rondleidt en door haar talenkennis zeer goed voor die taak is berekend. + +Officieel orgaan van het bureau is het tijdschrift +»Holland-Express«. Voorzitter is baron F. W. C. H. baron Van Tuyll +van Serooskerken, secretaris Mr. J. F. Hijmans. + + + +PRAKBOSCH. + +Naar aanleiding van een ons gedane vraag naar de beteekenis van +het woord prakbosch kunnen wij mededeelen, dat men in Santpoort en +omstreken onder dat woord verstaat de stukken boschgrond, waarvan +de boomen zijn gekapt en waar de wortelstompen nog in den grond zijn +achtergebleven. Prakken nu is het ondiep omspitten van zulken grond, +meestal ten behoeve van den verbouw van aardappelen. + +Wanneer een stuk boschgrond, met eiken beplant, bijvoorbeeld een +twintig jaar heeft gestaan, dan komen de hakkers en vellen het +hout. In het eerstvolgende voorjaar na den haktijd wordt de bodem, +zooveel de diepgewortelde eikenstronken het maar toelaten, bewerkt +en voor bebouwing geschikt gemaakt. Eén steek diep wordt de grond +opgewerkt. En in den losgemaakten grond, welke twintig jaren lang +de bladeren ontvangen heeft en alzoo teelaarde bezit, vinden de +aardappelen eene uitnemende plaats om te ontwikkelen en vruchten +te geven. + +In verband met dit prakbosch kan nog de volgende bijzonderheid vermeld +worden. Bij enkele landeigenaars bestaat namelijk de vriendelijke +gewoonte, stellig afkomstig uit den ouden tijd, om een stukje prakbosch +aan behoeftige lieden voor aardappelteelt kosteloos af te staan. Vroeg +in het voorjaar, soms al in den winter, komen dezen zich bij den +boschwachter aanmelden om zulk een hoekje grond. Zoodra de houtvelling +voorbij is en de weersgesteldheid het gedoogt, worden de arbeiders, +die aangenomen zijn--en bijna niemand wordt teruggewezen--toegelaten +tot den bouw. Zij prakken en poten, om later te oogsten. + +Half Augustus begint men met het rooien van de aardappelen. + + + +TUSSCHEN AMERIKA EN EUROPA. + +In het haastige rennen van de stoombooten over den Atlantischen Oceaan +is de »Mauretania« van de Cunard-stoomvaartmaatschappij op 't oogenblik +(eind Februari 1909) de baas. Zij stoomde den zuidelijksten weg, +dien de stoomschepen in den winter volgen en die 110 mijlen langer +is dan de noordelijke of zomerroute, in vier dagen plus een kwartier. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +EEN VROOLIJK TOONEELTJE AAN DE CROPINAKREEK. + +Het aardige kiekje aan de Cropinakreek in de buurt van Paramaribo +geeft een beeld te zien van vroolijke negervrouwen, die aan het +wasschen zijn, en van blijde kinderen, die zich in het ondiepe water +vermaken. Een echt warmgetint tooneeltje met den mooien tropischen +plantengroei op den achtergond. De vlugge jongens schijnen een +wedstrijd te houden, wie het eerst het afgedreven vat en de andere +waschbenoodigdheden, door de vrouwen al babbelend uit het oog verloren, +weer zal inhalen. Met lachende gezichten zien de boschnegervrouwen +naar de inspanning der kinderen, een enkele van haar opkijkend van +het stuk waschgoed, dat ze bezig is te spoelen of in te zeepen. + +Een blik op de afbeelding overtuigt den kijker al, dat het een +tooneel is in de buurt van de bewoonde wereld niet alleen, maar ook +van de wereld, waar men noties heeft van de beschavingseischen. Het +toilet van de dames op de foto is westindisch, maar van een echt +stadsstandpunt gezien. In zulke gestreepte katoentjes kan men op +alle westindische eilanden en in Suriname de negervrouwen en andere +inlandschen zien rondloopen, maar alleen daar, waar men met het +leven van een stad in eenig verband staat. Dat costuum dragen ze bij +marktbezoek en bij feestelijke gelegenheden, en ieder onzer kent deze +dames, al was het alleen van de afbeeldingen van de plechtigheid te +Paramaribo, als de koningin jarig is en de menigte op het plein van +het Gouvernementsgebouw den Granman en zijn gemalin hulde brengt. + +Maar die lieflijke kreek kent ook andere tooneelen, is niet overal +zoo kalm en gemoedelijk als hier bij de badende kinderen. Onze vele +expedities naar de West hebben maar al te vaak te worstelen met +de hevige stroomingen van die kreken of zijtakjes van de talrijke +surinaamsche rivieren. Dan is het bijna onmogelijk, de booten er door +te vervoeren; de boschnegers moeten dan duwen of ook wel de booten uit +het water nemen en ze langs de oevers dragen, en als ze dan niet al +te gesticht zijn over de blanken, blijkt het, dat het met onwillige +honden slecht hazen vangen is. + +Die beroemde kreken van Suriname zijn vaak niet anders dan sterk +kronkelende berceau's, waarvan de bodem met water is bedekt. De booten +moeten dan om de vele bochten telkens korte draaien nemen en zitten +ieder oogenblik vast tusschen de boomen aan den oever. Er moeten +dan voortdurend takken worden afgehouwen van het geboomte, dat een +dak boven de hoofden vormt. De negers kunnen hun ranke korjalen, die +smalle bootjes met de lange parels of roeiriemen, wonderlijk handig +door den stroom doen schieten en als het moet, glijden ze rustig over +een ondergeloopen savannah, zelfs als ze er maar een slingerbocht +van de kreek mee kunnen uitwinnen. + +Onder water dreigen in die kreken gevaren van boomstammen, die te +water zijn geraakt en voor het oog verborgen zijn, zoodat de booten +er licht op kunnen stooten en lek worden. Aan de Cropinakreek of +de Coropine, ligt hoogerop de Post Republiek, een heerlijk plekje +te midden van een uitgezocht mooie natuur. De naam dateert reeds +uit den tijd van onze Republiek, en in de dagen, dat er moeilijke +oorlogen moesten worden gevoerd met de boschnegers, was er een lange +lijn van militaire posten opgericht. Nu is van dat alles niets over +dan een paar groote, in den grond geplante kanonnen, die naast de +aanlegplaats der bootjes zijn opgesteld ter herinnering aan het oude +militair karakter der omgeving. In Para is tegenwoordig alles rustig; +een politiepost van een paar man kan er het werk best af. + +Uitstapjes worden van Paramaribo uit soms ondernomen naar Post +Republiek en men logeert er dan in het primitieve logement, waar men +zelf voor alles moet zorgen, maar dan toch in een gouvernementshuis een +onderkomen heeft met slaapgelegenheid. Wie onze afbeelding aanziet, zal +begrijpen, dat het een heerlijk verblijf kan wezen voor stedelingen, +die er zich met visschen en zwemmen en bootjevaren kunnen vermaken en +zich verlustigen in de onvolprezen schoonheid van den verrukkelijken +tropischen plantengroei. + + + +LABRANG GOMBA, EEN KLOOSTER IN THIBET. + +Dr. Albert Tafel, die al eenige reizen door Thibet deed, heeft onlangs +een en ander verhaald over een thibetaansch klooster, gelegen op 35 +graden N.B. en 102 O.L., daar, waar de hoogvlakte naar het Noordoosten +weer zooveel lager wordt, dat er in de dalen een weinig gerst en +tarwe kunnen verbouwd worden. Het is een der grootste kloosters +van het verboden Thibet. Er zijn nog slechts weinig Europeanen, +die Labrang Gomba hebben gezien, want het ligt niet aan een der +groote karavaanwegen, terwijl het bovendien berucht is om de weinig +vriendelijke gezindheid van de bewoners. + +Maar wel behoort het tot de belangrijkste kloosters uit Thibet, want +steunend op zijn groote rijkdommen en op de ongeveer 8000 tot 10.000 +monniken heeft het kloosterbestuur het zoo ver weten te brengen, dat +een zeer groot gebied van het klooster afhankelijk is, dat verscheiden +kleine vorsten aan de macht van de kloosterheeren gehoorzamen en hun +belasting betalen, en dat enkele groote stammen bestuurd worden door +lama's, uitgezonden door het klooster. + +»Ik heb«, verhaalt Dr. Tafel, »Labrang Gomba bezocht in October +1907. Het complex van kloostergebouwen ziet er indrukwekkend uit. Het +zijn huizen van twee verdiepingen en veel kleinere woningen, alle +vroolijk wit, rood en zwart geschilderd en zeer zindelijk onderhouden +zijn. De grootste gebouwen worden bewoond door levende Boeddha's +en heiligenincarnaties, want men kent in Labrang als overal in +Thibet veel levende goden; ook tempels en bidhallen behooren tot +de kloostergebouwen en enkele in chineeschen stijl opgetrokken +heiligdommen. + +Bijna was Labrang Gomba een bijzonder heilig klooster geworden, want +sinds 1906 heeft het bestuur zich alle mogelijke moeite gegeven, om den +Dalai Lama binnen de muren van het klooster te mogen herbergen. De +monniken waren in 1907 zelfs begonnen, voor den Dalai Lama een +bijzonder paleis te bouwen, want ze meenden toen den tegenstand van den +slimmen en onberekenbaren heer te hebben overwonnen en hoopten ook bij +de chineesche regeering de toestemming te krijgen, dat de Dalai Lama +voortaan onder hen zou mogen resideeren. Maar de vrees van den Dalai +Lama won het pleit. En niet ten onrechte vreesde hij de broeders, +want bij de hoogere thibetaansche geestelijkheid heeft de Dalai Lama +sinds zijn vlucht naar Mongolië en zijn zonderling handelen tijdens +de engelsche expeditie alle populariteit verloren en hij zou er van +zijn leven niet zeker zijn geweest«. + +De groote Fransche expeditie van kapitein d'Ollone in 1908 is dichtbij +het klooster Labrang Gomba door een thibetaanschen stam aangevallen, +waarbij twee fransche officieren gewond werden. Toen is het klooster in +de europeesche dagbladen genoemd. Men is er niet ver van de chineesche +grens, maar dat waarborgt volstrekt de veiligheid niet. De Khamba's, +de bewoners van Oost-Thibet, zijn tot bij Lhassa en in het overige +West-Thibet gevreesd om hun roof- en moordzucht. Het gaat er onder +de stammen toe als in Europa in de Middeleeuwen; het leenstelsel +is er in zwang, en niemand bekommert zich om de heeren in naam, +de Chineezen. De keizer is al te ver! Het roofridderwezen verheugt +er zich in grooten bloei, zooals goederenkaravanen maar al te vaak +ondervinden. Ook Dr. Tafel deed daarvan ervaringen op. Hij en luitenant +Filchner werden in 1904 aangevallen en de kleine karavaan van 1906 en +1907 verloor driemaal door een rooversaanval expeditiemateriaal en +deelen der verzamelingen. Het is daar ook het gebied, waar Dutreuil +de Rhins in 1894 werd vermoord, en in 1900 hadden de Russen Kozlow +en Kozlakow op hun wetenschappelijke reis formeel slag te leveren, +waarin hun 17 Kozakkengeweren 32 Thibetanen deden sneuvelen. + + + +KOLONIAAL MUSEUM BIJ BRUSSEL. + +In Tervueren op een paar uur afstands van Brussel is een nieuw +Koloniaal Museum gebouwd, een waar paleis, waarvan wij hier een +afbeelding geven, die de achterzijde vertoont. Het van grauwen steen +opgetrokken gebouw staat aan de grens van het park van Tervueren, +dat bijzonder mooie park met zijn oude boomen en schilderachtige +vijvers. In het volgend jaar zal het Museum tegelijk met de +tentoonstelling in April geopend worden. Het is een museum van de +koloniën, maar waar België zich in het houden van koloniën in de +beperking meester toont, zou men het ook gevoegelijk een Congo-Museum +kunnen noemen. + +De verzameling, die naar het nieuwe gebouw zal worden overgebracht, +is nu geborgen in het oude Museumgebouw, dat in het park niet ver van +het nieuwe staat en sedert de tentoonstelling van 1897 tot Congo Museum +ingericht werd. Het voldoet als zoodanig lang niet aan de eischen, +die men thans mag stellen; te veel voorwerpen staan onbeschut, omdat +de kasten, waarin ze moesten zijn geborgen, ontbreken. Dat alles zal +verbeteren, en tegelijk met de verhuizing naar het nieuwe gebouw, +waartoe men thans maatregelen treft, wordt een nieuwe indeeling, een +andere rangschikking ingevoerd; men zal niet bijeenbrengen hier de +voorwerpen der Zappo Zap, verderop die der Majombe, elders weer het +huisraad en de wapens van andere stammen, die als geografische groepen +bijeenbehooren; maar men wil de voorwerpen van gelijke soort naast +elkander zetten, al het pottebakkerswerk van heel het Congo-bekken, +al de muziekinstrumenten, en van deze weder trommen bij trommen, +harpen bij harpen, en zoo voort. Het denkbeeld is niet nieuw; in meer +dan een museum zijn dergelijke groepen van gelijksoortige dingen +aanwezig, meestal echter samengesteld uit de dubbelen en naast de +geografische groepen. + +Naast deze groepen van gelijksoortige voorwerpen zal men in het +nieuwe museum van Tervueren ook wel de geografisch bijeenbehoorende +voorwerpen kunnen zien, maar voornamelijk door afbeeldingen; hoofdzaak +blijft de hierboven beschreven indeeling. + +Iets nieuws is, dat men in het museum van Tervueren ook de +ontwikkeling van het voorwerp zal laten zien. De heer Coart, de +conservator der ethnografische afdeeling, schrijver van uitvoerige +en rijk geïllustreerde verhandelingen over de pottebakkerskunst, de +muziekinstrumenten en de godsdiensten der Congoleezen, beschrijvingen, +die in de Annales du Musée verschenen zijn, de heer Coart, die +drie jaar aan den Congo doorgebracht heeft, stelt zich voor den +bezoekers eene merkwaardige evolutie onder de oogen te brengen; +hun te toonen hoe een voorwerp aan zijn vorm, aan zijn samenstel, +aan zijn versiering komt; dat een en ander maar niet toevallig +is. Zoo maakt de natuurmensch voor zijn kindje van een kalebas een +rammelaar of mogelijk heeft hij er zelf wel plezier in en maakt er +muziek mee bij feestelijke gelegenheden, en als men later van biezen +zoo'n instrument gaat vlechten, behoudt men den kalebasvorm. Op die +wijze laten zich vormen en versieringen van ethnografische voorwerpen +dikwijls historisch verklaren en waar op die ontwikkeling wordt +gewezen, wint een tentoonstelling in of buiten een museum natuurlijk +niet weinig in leerzaamheid en belangwekkendheid. + +Wat het inwendige van het nieuwe gebouw betreft, de groote zaal +van 130 meter lang en 40 breed, met haar vloer en muren verdwijnend +achter veelkleurig marmer van zeldzame schoonheid, is een prachtstuk, +welks rijke eenvoud stille bewondering wekt. Een lange rij hooge +ramen geeft uitzicht op breede grasperken met vijvers, waarachter +het hooge geboomte van het park afsluitend verrijst. Groote ijzeren +traliedeuren, met spiegelglas gevoerd, leiden naar den binnenhof, +die door zuilengangen omsloten is. Kleinere zalen met parketvloeren +en bovenlichten grenzen aan de marmeren zaal, en het is deze laatste +die voor ethnografisch museum bestemd werd. + +Alles zal daar worden ondergebracht in kasten en vitrines van staal en +spiegelglas op mahoniehouten voet, terwijl in standaards met draaibare +vleugels kaarten, foto's en andere afbeeldingen de ophelderingen, die +de etiketten geven, zullen aanvullen. Brussel is zeker te feliciteeren +met het nieuwe museum, dat voor de volksontwikkeling van beteekenis +kan worden. + + + +VAN STEINTHORWALL NAAR ROTHENBAUM-CHAUSSEE. + +Hamburg is aan 't bouwen van een nieuw Ethnografisch Museum. De +collecties van voorhistorische oudheden en de ethnografische +verzameling gaan verhuizen van den Steinthorwall naar de +Rothenbaum-chaussee aan de westzijde van de Buiten-Alster. Het nieuwe +gebouw zal 1-1/2 millioen mark kosten en moet over drie jaar klaar +zijn. De zoölogie blijft in het oude gebouw. + +Sedert lang was de toestand onvoldoende; het museum aan den +Steinthorwall, dicht bij het hoofdstation gelegen, bestaat eigenlijk +uit een ledige ruimte met daaromheen liggende galerijen, drie +hoog, in den bouwstijl dus van sommige warenhuizen, maar zonder de +lift. Op den beganen grond en op de eerste twee galerijen huizen de +dierkundige verzamelingen; op de derde galerij zijn de ethnografische +collecties en de voorhistorische oudheden tentoongesteld. Daar is dus +een onbelemmerde, uit de holle ruimte komende trekking van lucht, +met stoffen en geuren; des zomers, als 't warm is, ruikt men boven +duidelijk het reusachtige walvischskelet, dat op den grond van den +koker, heel beneden, sluimert. + +Nu is een deel van de galerijen afgesloten voor het publiek en tot +pakhuis ingericht; daar staat alles wat gereed gekomen is tot opneming +in het nieuwe gebouw. In het hamburgsche museum is de behandeling +der voorwerpen, vóór dat zij tentoongesteld worden, nogal omslachtig; +men reinigt daar alles gründlich. Iedere directie heeft daaromtrent +haar eigen meening en de meening van de hamburgsche directie is, +dat wasschen met zeep en soda aan ethnografica ten goede komt. Het +veelvuldig gebruik, het beduimelen, kan aan een voorwerp van gesneden +hout het uiterlijk van oud leder geven; de tijd brengt op metalen +de bekorende patina. Deze charmes duldt men er niet, en vermoedelijk +dáárom is men reeds begin Februari begonnen met den uithaal, die aan +de overbrenging naar het nieuwe museum moet voorafgaan. + + + +VERRE REIZEN. + +Een te Rositten op de Koerische Nehrung in Oost-Pruisen van de +Vogelwarte, het observatorium voor den vogeltrek, losgelaten ooievaar +met een ring om den poot is in Wadaï, een in Gross-Möllen in Pommeren +weggevlogen en met den ring »geteekenden« langbeen is bij Fort Jameson +in Rhodesië opgevangen, en uit Boedapesth, zoowel als uit Zevenburgen +in Hongarije zijn dezer dagen berichten ontvangen, dat ooievaars, van +daar met ringen om den hals vertrokken, in Natal zijn opgevangen. Of +vogels houden van verre reizen! + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +DE JACHTLUIPAARD ALS HUISDIER IN TUINEN EN PARKEN. + +In La Vie à la Campagne schetst een eigenaar van een jachtluipaard +of guepard, de heer H. Crépin, zijn ervaringen met dat toch altijd +verscheurende dier, dat feitelijk zoo tam kan worden en van aard +zoo goedig is als onze gewone huisdieren, gevogelte en schapen niet +uitgezonderd. Zooals herten en reeën graag geziene gasten zijn in +groote parken, zoo zou men daar ook zeer goed den jachtluipaard, +Cynailurus, kunnen houden. + +De Cynailurus guttatus van den heer Crépin is uit Afrika afkomstig; +hij was bewoner van de woestijn ten zuiden van Algerië. Andere +soorten komen in West-Azië voor en zijn als tsjita's bekend, terwijl +de Afrikaansche jachtluipaard ook fahhad wordt genoemd. Het zijn +dieren, die tusschen de katten en de honden in staan; het latijnsche +woord beteekent "hondskat". De oranjegele huid draagt zwarte vlekken, +en de ronde kop en lange staart doen aan het hondengeslacht denken, +maar de allures, bewegingen en neigingen tot spelen; het spinnen of +snorren, dat het dier graag doet, is volkomen katachtig. + +Door de hoogte van de pooten staat hij dicht bij den hond, en ook +de nagels zijn maar weinig ingetrokken en dus stomp geworden en +onschadelijk als bij de honden; maar een enkele gekromde klauw aan +den binnenkant van elk der achterpooten is nog zeer scherp en raakt +nooit den grond. + +Het exemplaar, waarvan de heer Crépin vertelt, is een wijfje +van twintig maanden, op den leeftijd van eenige weken gevangen en +grootgebracht in den Soedan. Sedert vier maanden had de eigenaar het +nu in Frankrijk en hij en de zijnen hebben al veel genoegen van het +dier beleefd, al blijft het een huisgenoot, waar eenige voorzichtigheid +mee moet worden betracht. + +Het maakt volgens den schrijver een paar kenmerkende geluiden, hoewel +er gewoonlijk niets van hem is te hooren. Het eerste is een scherp +gekrijt, als hij zich verveelt, hoog en kort als van een vogel, +en als hij bang is, hoort men een licht gebrom. + +In wilden staat leeft de jachtluipaard van kleine herkauwende dieren, +die hij met verbazende slimheid besluipt en daarna omverwerpt, om +zich aan het bloed tegoed te doen. Den mensch zal hij niet aanvallen, +al wordt hij wel gevaarlijk, als hij vervolgd wordt of gewond is. Die +besliste jachttalenten hebben deze soort van luipaard al vroeg doen +africhten voor de jacht op de manier, waarop valken worden gebezigd +als hulp van den mensch bij de vogeljacht. In het heele Oosten en in +Britsch-Indië neemt de jager het dier, aan een dunne lijn bevestigd, +mee naar het jachtveld op een lichte, tweewielige kar, houdt eerst den +kop van het dier bedekt en tracht zoo dicht mogelijk bij het jachtwild +te komen, bij voorbeeld een kudde gazellen of antilopen. Dan neemt de +jager het dier den kap van het hoofd en maakt hem opmerkzaam op het +wild, waarop de oude hartstochtelijke jachtlust ontwaakt, en list en +geslepenheid te hulp komen. Met eenige sprongen is het dier bij zijn +prooi, die hij bij den hals grijpt en op den grond drukt. De jager +snelt toe, maakt de prooi af, geeft het roofdier van het bloed te +drinken en schuift 't dan weer den kap over den kop. + +Brehm, die door den franschen schrijver ook wordt aangehaald, zegt, dat +geen enkel lid der kattenfamilie beter in staat is, zich de genegenheid +van den mensch te verwerven dan de jachtluipaard, die goed is van +vertrouwen en zacht van aard als hij getemd is, en wiens gemoedelijke, +droomerige stemming alleen verstoord kan worden door de nabijheid van +andere roofdieren. Ook de huisdieren moeten voorzichtig zijn met hem, +en het heet, dat alleen het zien van een hond zijn woede kan gaande +maken. Maar de fransche schrijver laat het wijfje van twintig maanden +vrij rondloopen in een tuin in gezelschap met twee wijfjeshonden, +een grooten Deenschen hond en een kleinen fox-terrier. + +In het begin was de verhouding wel een beetje gespannen. Telkens +vloog de luipaard op den Deen toe, blijkbaar met het plan, om met +hem te spelen; maar de bruuskheid van zijn bewegingen werd verkeerd +uitgelegd door den grooten hond, die meende, dat een aanval bedoeld +was, en die met een knauw antwoordde, waaraan de luipaard zich met +een grooten sprong moest onttrekken. In die omstandigheden was hij +zoo onder den indruk gekomen van de tanden van den hond, dat hij den +ander langen tijd niet anders durfde naderen dan van achteren en, +zachtjes dichterbij komend, zóó, dat hij weg kon komen in minder tijd, +dan de tegenstander behoefde om zich om te keeren. + +Langzamerhand leeren de dieren elkaar echter verstaan; de luipaard +blijft onstuimig, maar de hond is niet meer vijandig en ze zijn in de +beste verstandhouding, wandelen samen en slapen naast elkaar. Wordt +de luipaard wat al te ondernemend, dan is een gegrom van den hond, +onderstreept door een schuinen blik, voldoende om hem tot kalmte te +brengen. Mocht die waarschuwing niet door een onmiddellijk resultaat +worden gevolgd, dan behoeven de tanden zich maar even te vertoonen, +en de luipaard is tot rust gebracht. Ze vechten nooit meer, zelfs niet +aan den gemeenschappelijken schotel, waaruit de hond gulzig slobbert, +terwijl de luipaard kleine likjes neemt, steunend op de ellebogen op +de manier van katten. + +Met de fox-terrier is de verhouding niet zoo goed. Die kleine vluggert +wijst stelselmatig alle toenadering af van een gezel, die met haar +wil spelen als de kat met de muis. Ze bijt van zich af en houdt den +grooteren makker op een afstand. Het is een merkwaardig en min of meer +verontrustend schouwspel, als het roofdier, dat zooveel grooter is, +op den kleinen hond toespringt, hem omverwerpt en als een bal tusschen +de pooten omdraait. Het hondje, dat zoowat driemaal zoo groot als +een rat is, weet zich dan los te rukken, springt den tegenstander +naar den kop en brengt hem totaal in de war, zonder hem echter in +het minst te deren of zelf maar een schrammetje op te loopen. + +Tegen de menschen is Moustique, zoo noemt men in het gezin den +luipaard, alleraardigst; hij zoekt menschelijke aanraking, gaat +liggen aan de voeten van zijn meester of meesteres, wrijft zich aan +alle beenen en schuift als een poes langs de rokken der dames, met +hoogen staart en krommen rug en onder een gezellig snorren of spinnen +van voldoening, en likt daarbij graag iemand de hand of het gezicht. + +Met kinderen is hij het liefst en hij doet niets liever dan met hen +spelen, terwijl zijn onstuimigheid volkomen ongevaarlijk is, zelfs +met de allerkleinsten, op voorwaarde echter, dat hij geheel vrij wordt +gelaten in zijn bewegingen, zonder ketting of touw of halsband. Als men +hem vrijlaat in een park of een tuin, gaat het dier nooit ver van de +woning en komt er trouw terug op het uur der maaltijden. Hij maakt de +gasten vaak verschrikt door het open venster binnen te springen van +de eetzaal, als hij de tafel gedekt ziet; maar ieder wordt spoedig +met hem bevriend om zijn gezelligen, aanhankelijken aard. + + + +HOEZEE, HOEZEE! DE TRAM RIJDT OP FLAKKEE. + +Wat is er op Prinsesjes geboortedag hartelijk feest gevierd op Goeree +en Overflakkee bij de opening van de nieuwe tramlijn, een onderneming +der Rotterdamsche Tramwegmaatschappij! Het is ook geen kleinigheid, +nu met dat geriefelijke vervoermiddel, de stoomtram, het heele eiland +in de lengte te kunnen doorreizen van Ouddorp in het Westen naar +Ooltgensplaat in het Oosten! Bij zulke overwinningen van nijverheid en +ondernemingsgeest is het heele volk gebaat; de eilandbewoners worden +erdoor uit hun isolement gehaald en er heeft als een opleving plaats, +die tot in verre verte haar invloed doet gevoelen. + +De nieuwe verbinding met den vasten wal, door de Rotterdamsche +Tramwegmaatschappij in het leven geroepen, is met den steun van rijk +en provincie tot stand gekomen. De aanleg van de op 30 April geopende +lijnen is in veertien maanden voltooid; de eene lijn gaat van de haven +van Middelharnis naar Ooltgensplaat, de andere gaat naar Ouddorp. Met +een veerdienst over de breede wateren van het Haringvliet sluit de +nieuwe tram aan bij den dienst Hellevoetsluis-Rotterdam. + +Allerlei provinciale, gemeentelijke, polder- en waterschappelijke +en industriëele autoriteiten namen deel aan de feestelijke opening, +en met de versierde tram ging het na de toespraak van den heer +Ulbo J. Mijs, burgemeester van Middelharnis, naar het nieuwgebouwde +station in Middelharnis-Dorp. Dat stationsgebouw, waar alle treinen +vertrekken en aankomen, maakt een recht vriendelijken indruk en is +een werkelijke aanwinst voor de gemeente te noemen. Overal, waar de +feesttram passeerde, werd ze met vreugde door de gemeentenaren begroet, +niet het minst door de jeugd, die van school vrij af had. Een ieder +in Middelharnis, of hij moest door noodzaak daarin verhinderd zijn, +wilde getuige zijn van deze gewichtige gebeurtenis en zijn vreugde +uiten over de eindelijke verlossing van deze zoo welvarende streek +uit haar knellend isolement. + +Bij het station Middelharnis-Dorp zongen de schoolkinderen een +welkomslied, »Hoezee, hoezee! De tram rijdt op Flakkee« klonk den +gasten jubelend tegemoet. + +Na deze blijde begroeting door de bevolking van Middelharnis vertrok +de feesttram achtereenvolgens naar Nieuwe Tonge, Oude Tonge, den +Bommel, en Achthuizen naar het eindpunt Ooltgensplaat. In de kom +dezer aardig gebouwde gemeente werd langzaam gereden, zoodat oud en +jong daar overvloedig gelegenheid kregen, aan hun feestvreugde uiting +te geven. De tram eindigt te Ooltgensplaat aan den in bouw zijnden +aanlegsteiger aan het breede Volkerak, waar het gezelschap weer een +schoon watergezicht wachtte. + +Te 12 uur 55 werd de terugreis ondernomen en begon, na +Middelharnis-Dorp weer voorbij gereden te zijn, de tocht naar westelijk +Flakkee. Achtereenvolgens passeerde nu de feesttram Sommelsdijk, +nagenoeg een copie van Middelharnis, het welvarende havendorp +Dirksland, waar de trein rijdt over het nieuw type rolbasculebrug, +Melissant, Stellendam, het fraaie Goeree, om dan eindelijk te +bereiken het eindpunt Ouddorp, waar de gasten gelegenheid vonden de +eigenaardige watervoorziening in oogenschouw te nemen, die door een +Herculeswindmolen geschiedt. Ook bij het passeeren van deze dorpen had +het gezelschap de gelegenheid te ervaren, hoe de bevolking doordrongen +is van het belangrijk feit van de opening dezer tramlijnen voor dit +eiland. Overal geestdrift. Ook hier de feesttram de boodschapster +eener blijde tijding! + +De dag van 30 April is een gedenkwaardige voor Goeree en Overflakkee, +de brenger van nieuw leven, dat een schoone toekomst tegengaat! + + + +HENDRICK HUDSON IN HOLLANDS DIENST. + +Men verzoekt, ons onder toezending van het eerste vel van het werk, +dat bij de firma D. A. Daamen te 's Gravenhage zal verschijnen, +een boek van mejuffrouw H. S. S. Kuyper, aan te kondigen over het +Hudson gedachtenisfeest, dat in de Vereenigde Staten in de volgende +Septembermaand zal worden gevierd. Na wat wij vroeger hier schreven +over haar boek »Een half jaar in Amerika«, zal ieder begrijpen, dat wij +de beste verwachtingen koesteren omtrent dit nieuwe werk der begaafde +schrijfster. Het proefvel doet aan die hoopvolle meening geen afbreuk. + + + +KARAKOELSCHAPEN. + +Men gaat het in Duitsch Zuidwest-Afrika probeeren met de teelt +van een nieuw soort van schaap. Den 18den Januari j. l. werden per +Wöhrmannstoomboot 264 Karakoelschapen, en wel 22 bokken en 242 ooien +naar Swakopmund ingescheept. + +Veertig van die dieren waren een geschenk van handelsraad Thorer te +Leipzig aan de kolonie; de overige werden voor rekening der regeering +uit Bokhara naar de kolonie gezonden. + +De lammeren van deze schapen leveren de verkeerdelijk perzische vellen +genoemde huiden. Die naam zou den hoorder in de war kunnen brengen, +want die vellen komen niet uit Perzië, maar zijn afkomstig van +Bokhara. Om bruikbare vellen te leveren moeten de lammeren tusschen +den vijfden en den tienden dag van hun leven worden geslacht, daar +anders de krulligheid van het haar, die aan de huid haar waarde geeft, +verloren gaat. Zulk een huid heeft gemiddeld een waarde van twaalf +gulden. De vellen worden zorgvuldig gedroogd en verpakt en komen ten +slotte te Leipzig op de markt, de eenige stad, waar ze goed geverfd +kunnen worden. Er komen jaarlijks ongeveer een millioen vellen uit +Bokhara, die later van Leipzig uit naar alle werelddeelen verzonden +worden. + +Een vel, dat nog kostbaarder is, komt als breedstaart in den handel +en is afkomstig van lammeren, die te vroeg worden geboren en weinige +uren na de geboorte sterven. + +Daar de Karakoelschapen in Centraal-Azië in Maart of April lammeren +werpen en het weêr in de steppen dan nog vaak zeer ruw is, worden +veel moederschapen ziek en brengen misgeboorten voort. De huid van +het jonge dier heeft dan een moiréteekening, die zeer gezocht is en de +wol is zacht en glanzig, zoodat zulk een vel voor achttien gulden aan +de markt komt. Er zijn van die breedstaartvellen jaarlijks ongeveer +50.000, een zeer klein getal, vergeleken bij dat der andere. + +De volwassen schapen hebben grove wol, die voor tapijten en voor de +viltbereiding wordt gebruikt. De schapen vormen dus voor de omgeving +van Bokhara een waardevol bezit, en er zijn al dikwijls pogingen in +het werk gesteld, om de teelt ook naar andere streken over te brengen, +maar met niet veel succes, wat, mirabile dictu, wordt toegeschreven +aan te goed voeder en te zorgvuldige behandeling. Om goed te gedijen, +moet het schaap zijn voedsel met moeite en inspanning zelf zoeken op +de steppe en die droge, zouthoudende steppengrassen bekomen het dier +het best. Ook moeten de Karakoelschapen het geheele jaar buiten worden +gehouden, zoodat het klimaat voor hen noch te warm, noch te koud mag +wezen. Die voorwaarden nu worden vervuld in Duitsch Zuidwest-Afrika. + +Sedert eenige jaren doet geheimraad Kühn in Halle op zijn goed Lindchen +kruisingsproeven met Karakoelschapen, en het blijkt, dat de gewone +inlandsche schapen het best voor die proeven kunnen worden gebruikt, +vooral de schapen van het Rhöngebergte en de heideschapen. Maar er moet +altijd weer met zuivere Karakoelbokken worden gekruist; de bokken, +uit de kruising ontstaan, zijn niet te gebruiken. De resultaten zijn +tot hier toe uitstekend, maar werkelijk bruikbaar zullen eerst de +huiden van de zesde of achtste generatie zijn. + +Veel bezitters van riddergoederen hebben proeven genomen met het schaap +uit Midden-Azië, wat voor de veeteelt goede gevolgen kan hebben ter +veredeling van het gewone schaap, en om van zeer slechten grond nog +voordeel te halen en dien grond bovendien door het weiden der schapen +te verbeteren. + +De over te brengen schapen moesten meestal groote afstanden te voet +afleggen, eer ze het spoorwegstation bereikten en waren daarna zes +weken in de waggons onder het geleide van bokhara'sche herders, tot +ze de duitsche grens bereikten. Hier werd de zending door Dr. Botha, +assistent van geheimraad Kühn, die de proeven op het landgoed Lindchen +had geleid, met verscheiden schaapsknechten in ontvangst genomen en +naar Hamburg begeleid. + +De heer Botha vergezelt nu ook het transport naar Zuidwest-Afrika. Met +hoeveel zorg de overbrenging is gebeurd, blijkt wel hieruit, dat op +de lange en moeilijke reis slechts een enkel dier is gestorven en +één werd gestolen. + +In het begin zal het acclimatiseeren in Afrika nog wel lastig wezen +door de wisseling der jaargetijden, daar ten zuiden van den evenaar; +maar die bezwaren kunnen waarschijnlijk spoedig worden overwonnen. Het +zou een groot succes zijn, als door de samenwerking van regeering +en particulieren op deze wijze een waardevol huisdier in de kolonie +werd gebracht, dat een kostbaar en gemakkelijk te vervoeren product +levert voor den wereldhandel en dat tevreden is met de schrale gronden, +waar runderen niet en edele wolschapen moeilijk te gebruiken zijn. + + + +PRIMITIEVE, MAAR TOCH OMSLACHTIGE VERSIERING. + +De ten zuidoosten van Kaboel wonende Afridi's, die als buren van het +noordwesten van Britsch-Indië vaak lastig zijn geweest voor Engeland, +gebruiken voor hun kleedingstukken een eigenaardige stof, die Afridi +wax-cloth wordt genoemd. Zij beteekenen hunne weefsels met figuren van +dikke, kleverige saffloer-olie, gekleurd met de kleur van saffloer, +het geel van de plant Carthamus tinctorius, en bestrooien die figuren +met mika-poeder, dat erop blijft kleven na het drogen van de olie. Ook +in onze Oost blijkt dit procédé toegepast te worden. Tot de verzameling +ethnografica uit Celebes, dat al meer en meer een merkwaardig eiland +wordt, door den luitenant ter zee Fock onlangs aan het Museum voor +land- en volkenkunde te Rotterdam geschonken, behoort een jakje van +de Toradja in Midden Celebes, waarop figuren van mika (batoe Banggai) +met een of ander plakmiddel aangebracht zijn. Het is van geklopte +boomschors gemaakt, geheel gevoerd met dezelfde stof, dus dubbel, en +alleen de buitenkant, die gezien wordt, is zwart geverfd; het overige +is bruin, waarschijnlijk de oorspronkelijke kleur van de boombast; +op dezen zwarten ondergrond liggen de dofzilverwitte figuren. + +Dit is nu weer heel iets anders dan de mika-plaatjes die (op Sumatra +en elders) op het weefsel genaaid worden als tooi; ook weder iets +anders dan de versiering met bladgoud, dat door middel van eiwit op +staatsie-doeken van Bali en op de batiks van Java gedrukt wordt, en +dat de Balische doeken nog bonter maakt dan zij al zijn, maar op de +batiks inderdaad een vermooiing kan zijn, zooals voor beide gevallen +stukken in het Museum doen zien. + +Tot dezelfde verzameling-Fock behooren twee strijdjakken van de Orang +Mengkoka, op het zuidoostelijk schiereiland van Celebes, afkomstig van +de kampong Batoenon aan de golf van Boni. Het zijn echte maliënkolders, +geknoopt van gedraaide vezels, stug als de strijdjakken van de Gilbert +eilanden en in uiterlijk aan deze gelijk; 't moet een zware dracht +zijn in een warm land, maar deugdelijk beschermt deze met koorden +toegeknoopte jas het bovenlijf; de rug is van boven verlengd met een +opstaand stuk van gelijk maaksel, dat een nekslag ongevaarlijk maakt. + + + +STROOMOP IN DEN AMAZONENSTROOM. + +De Engelsche pantserdekkruiser Pelorus heeft in het begin van +dit jaar een merkwaardige reis volbracht. Het schip is zeer ver de +Amazonenrivier opgestoomd, ruim 3600 kilometers. Den 19den Januari voer +het de Paramonding binnen en op 16 Februari was het eindpunt bereikt, +Iquitos, dat nog geen 800 kilometer van Zuid-Amerika's westkust is +verwijderd. Niet dikwijls wordt de groote rivier door het oerbosch +van Brazilië door stoomschepen bevaren; amerikaansche en italiaansche +hebben het een enkele maal gewaagd, maar het waren kleine schepen. + +De tamelijk groote Pelorus maakte op de oeverbewoners grooten indruk +en vond op vele plaatsen een feestelijk onthaal. Aan den mond is de +rivier een anderhalven kilometer breed, bij Iquitos een 300 M. De +vaart moest met zorg geschieden, vooral omdat er geen goede kaart +van het vaarwater bestaat. Bij het vallen van den nacht werd dan ook +het anker uitgeworpen, en telkens werd er een nieuwe loods aan boord +genomen. Diep was het water, tot Iquitos toe, genoeg. Den 23sten +Februari werd de terugtocht aanvaard, en den 9den Maart was men weer +te Para. + +Op den 5den April was het schip te Plymouth terug. + + + +DE SALOEËN. + +De middenloop van de Saloeën, waar pas de Engelschen Litton en George +Forrest hebben gewerkt, is nu het doel van een wetenschappelijke reis, +waarvoor Dr. Brunhuber uit Berlijn in het laatst van 't vorige jaar +naar het Oosten is vertrokken. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +KERBELA, HET TWEEDE MEKKA. + +Den 3den van de maand Moharram, ongeveer gelijk met onze maand Maart, +gaat een groot deel van de mohammedaansche wereld uit Perzië en den +Kaukasus, uit het verre Indië en uit Midden-Azië op ter bedevaart +naar een plaats in Perzië, het oude Kerbela, war ze hun godsdienstige +plechtigheden vieren bij het graf van Hussein, den kleinzoon van +Mohammed. Het zijn de Sjiïeten, die aan deze feesten deelnemen, zij, +die zich als afzonderlijke afdeeling in de muzelmansche wereld altijd +hebben staande gehouden tegenover de Sunnieten, de oudere richting. + +Men neemt wel eens aan, dat de godsdienst van Mohammed zijn aanhangers +volkomen afkeerig maakt van al, wat naar liberalisme zweemt. Toch +ziet men zeer geloovige Mohammedanen in de beste verstandhouding +met ongeloovigen verkeeren, en de triomfen van het modernisme in +Konstantinopel en overal, waar Jong-Turken wonen, bewijzen wel, +dat de Islam geen beletsel is voor de nieuwere ideeën. Maar als +men die Mohammedanen ontmoet, die zoo liberaal zijn, dan is het +honderd tegen één, dat het Sunnieten zijn, wier ruimere opvatting, +inschikkelijkheid en beminnelijkheid, als men het zoo mag uitdrukken, +een scherpe tegenstelling vormen met het fanatisme der Sjiïeten. + +Hoe kon Hussein die secte stichten? Hij deed het door zijn dood +bij Kerbela, waaromheen de volksfantasie veel wonderen heeft +gegroepeerd. Mohammed, de Profeet, was op 8 Juni 632 gestorven, zonder +rechtstreeks een opvolger te hebben aangewezen. Zijn schoonvader en +vriend Aboe Bekr werd tot des profeten plaatsvervanger, tot khalief, +gekozen, en Ali, neef en schoonzoon van Mohammed, wiens dochter Fatima +hij had getrouwd, werd voorbijgegaan. Nog tweemaal moest deze voor +anderen wijken; Omar en Othman, beiden vrienden en medestanders van +Mohammed, werden tot het khalifaat verheven, vóór Ali tot khalief +werd uitgeroepen. Toen hief Moawiah, de stadhouder van Syrië uit +het geslacht der Omayaden, de vaan van den opstand omhoog; Ali werd +vermoord en Moawiah behield de alleenheerschappij. + +Doch Ali had zonen nagelaten, en om hen schaarde zich de partij, die +al spoedig als de partij der Sjiïeten bekend en geducht werd. Hassan, +Ali's oudste zoon, zag van zijn aanspraken af en vestigde zich te +Medina, waar hij aan vergif stierf; maar zijn ridderlijke broeder +Hussein weigerde na Moawiah's dood diens zoon Jezid te erkennen en +waagde een poging, om met behulp van zijn aanhangers in het Westen +van Perzië, in de provincie Irak, den troon voor zijn geslacht te +herwinnen. De poging mislukte; de in stilte voorbereide opstand werd +verijdeld, en in Irak met zijn getrouwen aangekomen, werd de edele +Hussein door een overmacht omsingeld en viel in de vlakte van Kerbela +onder de pijlen der Moslims. + +Een gansche sagenkring omgeeft de martelaren, die bij Kerbela +vielen. In Perzië vonden die Aliden van den beginne af hun sterksten +en trouwsten aanhang, en nog verfoeien de perzische Sjiïeten +Aboe Bekr en Omar en Othman en de Abassiden als troonroovers en +overweldigers; nog wordt jaarlijks het Moharramfeest gevierd, het +groote, nationale treurfeest ter herinnering aan den dood van Ali's +zoon Hussein. Duizenden trekken ter bedevaart naar zijn graf en laten +zich, als hun tijd is gekomen, begraven in dien gewijden grond, +waar achttien leden uit de familie van den Profeet waren gevallen +en twee-en-zeventig discipelen. De moord dier martelaren heeft van +Kerbela het heiligdom van Sjiïsme gemaakt. + +De stad ligt in de schaduw van palmen aan een zijtak van de Euphraat; +men ziet bij de nadering boven dadels, populieren en wilgen de koepels +der moskeeën en de spitse minarets uitsteken in een glans van goud +en edelgesteenten. Als de tijd der bedevaarten voorbij is, sluimert +Kerbela weer in met de nauwelijks 15000 inwoners. + +Maar wat een leven en beweging in den bedevaartstijd! Jammer, dat +die ontsierd wordt door de gruwelijke tooneelen van bijgeloovige +boetedoening, als de dweepzucht en de exaltatie der opgewonden +menigte ten top stijgen. De helden van het geloof laten zich een +deel van het hoofd kaal scheren, omhullen zich met het wijde, witte +gewaad en brengen zich dan met een sabel bloedige wonden toe. In den +hof der moskee is intusschen de menigte samengestroomd en ziet toe, +hoe het bloed stroomt langs de hoofden, hoe het de oogen verblindt, +de kleederen rood verft, terwijl maar altijd de opgeheven hand +nieuwe slagen toebrengt. Dat geschiedt onder gezang en gebed, en de +afgrijselijke marteling wordt volgehouden, zonder dat iemand van de +duizenden moeite doet, er een eind aan te maken. Er vallen sommigen +bij neer om niet weer op te staan, en dadelijk is er een doodkist +bij de hand voor het slachtoffer van geloofsijver, dat als een held +zal worden gevierd. + +De Sjiïeten hebben niet altijd in Kerbela zoo vrij hun kerkelijke +plechtigheden kunnen vieren als tegenwoordig. De abassidische khaliefen +hebben al het mogelijke gedaan, om hen tegen te werken, opdat niet +naast Mekka een mededingster van die heilige plaats zou opkomen. Maar +niets kon den ijver der volgelingen van Hussein fnuiken, en hun +volharding boezemde zelfs hun tegenstanders eerbied in. De vrijheid +van de uitoefening van hun godsdienst is hun voortaan gewaarborgd, +ook die voor de gruwelijke uitspattingen, waartoe dat geloof hen voert. + + + +VOOR VREEMDELINGENVERKEER OP GROOTE SCHAAL AAN HET WERK. + +Onze indische vereeniging »Toeristenverkeer« doet haar werk op +groote schaal en heeft het geluk, veel belangstelling te vinden +in invloedrijke kringen en bij invloedrijke personen. Zoo meldt +het jaarverslag o.a. dat er een vergadering werd gehouden in het +gouvernements-hotel aan het Koningsplein, waar de gouverneur-generaal +met het bestuur der vereeniging, tevens met den resident van Batavia +en den hoofdinspecteur der in- en uitvoerrechten en accijnzen, een +samenspreking hield over de richting, waarin de vereeniging moest +werkzaam wezen. Betreffende de geldmiddelen kon worden meegedeeld, dat +bij den aanvang van 1909 de vereeniging zich in 't bezit vond van nog +ruim f29,000, terwijl voor verschillende doeleinden reeds een bedrag +van ruim f12,600 was uitgegeven. De inkomsten hadden bestaan uit de +door het gouvernement verleende subsidie van f25,000 en uit bijdragen +van particulieren, beloopende f17,315. Het bestuur heeft zich per +request gewend tot den gouverneur-generaal, ten einde ook voor 1909 +een regeeringssubsidie te mogen ontvangen; zonder subsidie toch zou +de vereeniging zich aan 't eind van 1909 zonder geldmiddelen zien. + +Betreurd wordt, dat mr. J. G. Pott, na zijn benoeming tot lid van den +Raad van Indië, werd ontheven van zijn functie van gedelegeerde der +vereeniging. De heer Pott heeft zoowel bij de oprichting als gedurende +den tijd dat Z.H.E.G. als regeeringsgedelegeerde was toegevoegd, een +groot en werkzaam aandeel gehad in den arbeid van Toeristenverkeer. De +heer H. F. Stipriaan Luiscius, hoofdinspecteur, chef van den dienst der +staatsspoorwegen op Java, neemt thans de plaats van den heer Pott in. + +Er zal een groote reclameplaat in den handel worden gebracht en er zal +worden gewerkt met het aardige reclameboek, »Java, the Wonderland,« +en, wat nog meer beteekent, met den hoofdinspecteur der in- en +uitvoerrechten werd in overleg getreden omtrent het gemakkelijk maken +van de visitatie van passagiers, die te Tandjong Priok debarkeeren, +zoo ook van het medebrengen van auto's gedurende het bezoek op Java, +alsmede verdere maatregelen, waardoor den toeristen, die Java bezoeken, +zoo weinig mogelijk overlast wordt aangedaan. Voorts vestigde de +vereeniging zoowel de aandacht van den gouverneur generaal als van +het hoofd van plaatselijk bestuur te Batavia op de moeilijkheden, +die zich voordeden voor de toeristen bij het verkrijgen van +toelatingskaarten. In afwachting van de geheele intrekking van +de hieromtrent bestaande bepalingen door de regeering, werd aan +de vereeniging welwillend toegestaan, deze toelatingskaarten voor +vreemdelingen in den vervolge òf door haar tusschenkomst, òf door +middel van de hotels, ter invulling te doen aanbieden. + +Te Djocjakarta werd krachtige medewerking toegezegd tot het makkelijk +maken van het bezoeken van den Boroboedoer. In den pasangrahan +aldaar zullen door de vereeniging behoorlijke toiletkamers worden +ingericht. Bovendien heeft de vereeniging een toezegging gedaan van +f1000 voor een op te richten berghut of klein hotel, teneinde het +verblijf op het Idjen-plateau voor enkele dagen mogelijk te maken. + +Als de hotels nu maar voor voldoende ruimte zorgen, dat het verwende +toeristenpubliek, waar men de deuren wijd voor openzet, ook werkelijk +goed kan logeeren, kan het toeristenverkeer op Java inderdaad tot +bloei komen. Cook is er al herhaalde malen met zijn gezelschappen +verschenen, en als het waar is, wat het jaarverslag meedeelt, dat +het bezoek aan Egypte en Japan in den laatsten tijd minder wordt, +zal Java zonder twijfel meer en meer in trek komen. + +Het is nu al vaak genoeg door de sporadische bezoeken van vreemdelingen +gebleken, hoe aantrekkelijk er het reizen is en hoe onvergelijkelijk +schoon de natuur er zich vertoont, dat men gerust kan verwachten, +dat Java als station der internationale, rijke toeristenwereld nog +een groote rol heeft te spelen. + + + +RECLAMEBOEKJE VOOR DE ROTTERDAMSCHE TRAMWEGMAATSCHAPPIJ. + +De Rotterdamsche schilder en teekenaar J. B. Heukelom heeft een 25 tal +alleraardigste teekeningen gemaakt van tooneeltjes om er bij de vele +tramweglijnen, die de Rotterdamsche Tramwegmaatschappij heeft aangelegd +op de Zuidhollandsche en Zeeuwsche eilanden, op IJselmonde, Hoeksche +Waard, Voorne en Putten, Schouwen en Duiveland, Sint-Philipsland en +Tholen en nu het laatst op Goeree en Overflakkee, waar den 30sten +April, de tram is geopend, die het eiland in de lengte doorsnijdt. + +Het zijn aardige kijkjes van stads- en dorpsgezichten, landschapjes, +oude gebouwen, lanen, waar de tram door rijdt, en zoo meer, met +talent geteekend in een trant, die, ouderwetsch of nieuwerwetsch, dat +kunnen wij niet beoordeelen, uitstekend aan het doel beantwoordt. De +Tramwegmaatschappij liet de firma Brusse de uitgaaf bezorgen, die +zich met smaak van die opdracht heeft gekweten. + + + +MIKKELSEN NIET NAAR NIEUW-GUINEA, MAAR NAAR DE NOORDPOOL. + +De deensche onderzoekingsreiziger Mikkelsen, die zoo groote plannen +had voor Nieuw-Guinea, die al in den Haag onze taal had geleerd in +het vorig najaar en het Sneeuwgebergte als ideaal voor oogen had, +waartoe hij zich voorstelde, zich bij de Lorentz-expeditie aan te +sluiten, schijnt wel beslist van dat plan terug te zijn gekomen, want +nu wordt bericht, dat Mikkelsen een poolexpeditie op het oog heeft en +dat hij hoopt mee te werken aan de ontdekking van de lijken van zijn +landgenooten Mylius Erichsen en luitenant Hagen, wier tochtgenooten +zonder hen moesten terugkeeren. + +Het expeditieschip zal er een zijn, dat niet veel grooter is +dan Amundsen's Gjöa. Het moet volgens Mikkelsen's plan in het +begin van Juli bij de Faröer wezen, waar een schip uit Groenland +hem eskimo-honden komt brengen. Dan gaat het noordwaarts naar +de Groenlandsche kust, waar in de buurt van Kaap Bismarck een +overwinteringskwartier wordt gezocht en betrokken. Indien de +ijstoestanden het toelaten, wordt nog gepoogd om zoo ver noordwaarts +mogelijk een levensmiddelen-depôt aan te leggen. Dan wordt overwinterd, +en in het voorjaar wordt met den grooten sledetocht een aanvang +gemaakt, aan welken alle expeditieleden deelnemen. + +Tot Lamberts Land (79½° N. Br.) wordt de kust gevolgd. Daar gekomen, +zullen Mikkelsen en twee makkers dwars over het inland-ijs het +binneneind van de Denemarken-fjord opzoeken en, langs de noordkust +daarvan gaande, kaap Rigsdagen opzoeken. Vermoedelijk bevindt zich daar +een levensmiddelen depôt van de Erichsen-expeditie. Vandaar gaat het +verder in westelijke richting, over het Peary-kanaal, welk »kanaal« +echter zeer goed kan blijken, een fjord te wezen. Die quaestie op te +lossen, is een gedeelte der taak, welker oplossing Mikkelsen zich heeft +gesteld. Zoodra de voorraad levensmiddelen zoodanig is geslonken, dat +terugkeer geboden schijnt, gaan Mikkelsen c.s. terug. Inmiddels hebben +dan de overige leden der expeditie andere nasporingen gedaan, waarbij +vooral het zoeken naar sporen van de beide verongelukte landgenooten +op den voorgrond zal staan. Ook zal in zee worden geëxploreerd om +na te gaan of de door den hertog van Orleans op diens poolexpeditie +geloode bank enkel een ondiepte of wel de onderzeevoet van een eiland +tusschen Spitsbergen en Groenland is. + + + +REIZEN PER BALLON. + +De triomfen van graaf Zeppelin schijnen in Duitschland tot flinke +resultaten te zullen leiden. De vereenigingen voor luchtvaart +zetten echt vaart achter het werk. Ze meenen reeds ver genoeg te +zijn gevorderd, om geregelde luchtvaarten te organiseeren en zoo +wil men een luchtvaartlijn openen, die volgens berichten, bij de +Lokal-Anzeiger ontvangen, bij Luzern haar uitgangspunt zal hebben, +van daar het station Friedrichshafen aan het Bodenmeer zal bereiken, +dan noordwaarts zal loopen naar Straasburg, Frankfort en Keulen, +om ten slotte Hamburg te bereiken, De luchtschepen zullen worden +gebouwd op de luchtscheepstimmerwerf van de maatschappij, die +Zeppelin's naam draagt en waar men hoopt, elk jaar tien luchtschepen +te kunnen afleveren. Ook tusschen Frankfurt en München zal een der +eerste luchtvaartverbindingen tot stand komen. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +PADVINDER VOOR ROOSEVELT. + +Toen het zeker was, dat de afgetreden president van de Vereenigde +Staten een reis naar Afrika zou maken, om op groot wild te jagen, +dat hij leeuwen, olifanten en neushoorns ging schieten, had het +amerikaansche blad, de Collier's Weekly het idee, den beroemden +reiziger te doen vergezellen door een photograaf, die zich aan den +overkant van den Atlantischen Oceaan reeds vroeger naam had gemaakt +door zijn foto's van wilde dieren in hun natuurstaat. Het was de +heer A. Radclyffe Dugmore, de schrijver van het bekend geworden boek +"Nature and Photography." Terwijl Roosevelt zou hebben gejaagd met +het geweer in de hand, zou de heer Dugmore met zijn donkere kamer +mooie opnemingen hebben gedaan van de door hem behaalde triomfen. Maar +Roosevelt heeft niet de gewoonte, met anderen zijn triomfen te deelen, +en zijn zoon Kermit leek hem voldoende gezelschap als photograaf. Men +kon het niet eens worden. + +Doch daarmee nam de eigenliefde van "Collier's" geen genoegen. De +lezers hadden gehoopt op sensationeele foto's; het blad was hun die +schuldig, en ze zouden ze hebben. + +Dus werd besloten, dat de heer A. Radclyffe Dugmore toch zou +vertrekken, alleen of liever vergezeld door een goeden jager, die +ditmaal naar het tweede plan overgebracht, desnoods voor het schietwerk +den heer Roosevelt zou kunnen vervangen, terwijl de journalist +Dugmore, die even knap is als de photograaf van dien naam, voor +tekst en illustratie ging zorgen. Er bestond een geestig middel, om +wraak te nemen over wat men een onvriendschappelijke daad van "Teddy" +noemde, dat was, om door haast te maken, door op zijn Amerikaansch +met de toebereidselen voort te maken en ze in Amerika tot het strikt +noodige te beperken, den grooten concurrent, die zijn copy aan een +mededingenden uitgever ging geven, vóór te zijn. En dat is gelukt. + +Terwijl Roosevelt nog bezig was, met de prachtige uitrusting, kozen +de heer Dugmore en zijn reisgezel het ruime sop, zetten koers naar +Mombassa, de haven, die nu al arabisch, portugeesch en engelsch is +geweest en uitgangspunt is van den spoorweg van Oeganda, en vertrokken +van daar op 30 Januari per spoor naar Nairobi, waar ze uitrusting en +proviand hoopten aan te vullen. Inderdaad vonden ze in dit nog geheel +nieuwe stadje, nog tegen de aanvallen der wilde dieren beschermd door +heiningen van prikkeldraad, en van waar men de sneeuwtoppen bespeurt +van den Kenia en den Kilimandsjaro, tegen redelijke prijzen, niet veel +hooger dan die, welke ze bij hen thuis zouden hebben moeten geven, +alles, waar ze prijs op stelden. + +De Illustration en de Graphic gingen met belangstelling de +toebereidselen na van deze interessante onderneming. Toen het geschikte +oogenblik daar was, verzekerden beide bladen zich het voorrecht, om +gelijktijdig met Collier's Weekly de geïllustreerde reisaanteekeningen +te kunnen geven van den heer A. Radclyffe Dugmore, en op 24 April +gaven beide groote, europeesche bladen tekst en afbeeldingen, werk +van Roosevelt's voorlooper. Teddy moet, dunkt ons, wel een beetje +sneu kijken, als hij over eenigen tijd de tijdschriften ziet of, +eerder, van deze handigheid bericht krijgt. + +Dugmore had een paar maanden voorsprong op den ex-president en geeft +nu kijkjes uit die streken, waar precies de beroemde Amerikaan zou +jagen, en van het wild, dat Roosevelt onder schot zal nemen. Maar +hij wil zoo min mogelijk dooden, wil liever slechts observator en +photograaf van de wilde dieren wezen, niet hun vijand, en als hij +een uitstekenden schutter tot reisgezel heeft, dan is dat enkel, +om verdedigd te worden in oogenblikken van werkelijk gevaar. De ver +dragende geweren laat hij aan zijn lijfwacht over; hijzelf heeft +alleen de toestellen voor photografeeren, zijn beste camera en een +tele-objectief voor de gevallen, waarin het wild onmogelijk van +dichtbij te nemen is en uit de verte moet worden gekiekt. + +Bovendien is er nog een afdoende reden, waarom Dugmore niet wil dooden; +hij heeft namelijk het voorrecht gekregen, te mogen werken in een +gebied, dat een reservation is, gelegen tusschen Tsavo en Nairobi, +waar de regeering der kolonie alle jacht heeft verboden. Dus moest hij +beloven, niet te schieten of te laten schieten, behalve wanneer hij +zich in gevaar bevond en dus in een staat van wettige zelfverdediging. + +Hoe weinig Nimrod hij ook was, kon de reiziger echter niet nalaten, +met bewondering te zien hoe langs den spoorweg van Mombassa naar +Nairobi een massa wilde dieren den trein naderden en een verheugenden +aanblik leverden voor de reizigers in de sleeping car. Gazellen van +verschillende soorten, zebra's, antilopen, struisvogels liepen aan +beide zijden van den ijzeren weg in ware troepen, nu eens vluchtend +voor de locomotief, dan weer wedijverend in snelheid met den trein. Er +klinkt een kreet in den waggon: "Een giraffe!" en men dringt naar de +ramen, om te zien. Geen honderd meter van den trein verwijderd staat +stil een prachtig dier met glanzige huid, geel en bruin gevlekt, +"het beeld der gratie," zooals de schrijver zegt. Het was haast +te heerlijk, om waar te wezen, vervolgt hij. We reden als door een +idealen zoölogischen tuin, die honderden mijlen ver zich uitstrekte, +en waar de dieren in volkomen vrijheid konden ronddwalen. + +Na de noodzakelijke voorbereidende maatregelen begon de tocht, waarop +de jager met de camera ontmoetingen had met velerlei specimina uit +dien tuin. Mooie foto's kon hij nemen van gazellen en antilopen, +beelden, die gerust de vergelijking kunnen doorstaan met die van +G. C. Schillings, den duitschen Afrikajager op dit gebied. Soms was +de taak moeilijk, en twee- of driemaal moest het kruit meespreken, +als bijvoorbeeld toen een rhinoceros van al te dichtbij een aanval +ging wagen. + +Roosevelt's gezelschap heeft het plan, van Nairobi per spoor naar Port +Florence te gaan, het Victoria Nyanza over te steken naar Entebbe, +en dan per karavaan door Oeganda te trekken om in het begin van het +volgend jaar te Gondokoro te komen en langs den Nijl naar Egypte en +Kaïro te reizen. + + + +CENTRALE VERKOELING. + +We hebben nu al veel huizen met centrale verwarming; zoowel +particuliere als openbare gebouwen worden verwarmd door +warmwaterbuizen, die overal in gangen en kamers een gelijkmatige +temperatuur handhaven, afkomstig van de stookplaats, die in de +benedenruimten het water verwarmt. + +Maar centrale verkoeling! + +Dat is iets, waar wij zoo oppervlakkig gezien, hier in ons land al +heel zelden behoefte aan zullen gevoelen, al komen er in Juli en +Augustus wel eens dagen voor, waarop de klank van dat woord iets +bekoorlijks heeft. Maar naast het gematigde Nederland is er ook een +»Tropisch Nederland«, en daar zal menigeen op het hooren van den +klank »centrale verkoeling« een woord van opgewonden instemming niet +kunnen onderdrukken. Het moet heerlijk zijn, in Batavia en andere +Javaansche steden, op Deli, in Menado de hitte te kunnen verdrijven +door een afkoeling van de lucht in het groot. + +En waarom zouden we niet de kou even goed als het gas en het warme +of het koude water door buizen naar diegenen kunnen toe voeren, +die er behoefte aan hebben? Dat is dan ook al niet meer de droom +van een ingenieur; maar er zijn in Amerika reeds een aantal steden, +waar men in centrale werkplaatsen koude voortbrengt, die dan door +een buizennet in de huizen wordt geleid. Het tijdschrift La Nature +noemt als zulke plaatsen New York, Boston, St. Louis, Baltimore, Los +Angeles, Norfolk, Denver en Kansas City. De kou wordt voortgebracht +door ammoniakmachines. + + + +EEN OUDE BADPLAATSVERORDENING. + +Dat in vroeger tijden de reglementen, die aan badplaatsen golden, +nog vrijwat strenger waren dan die, waaraan de badgasten tegenwoordig +moeten gehoorzamen, blijkt uit een verordening, die op den eerwaardigen +leeftijd van 360 jaren kan terugzien. Ze is afkomstig uit het jaar +1548 en gold in het toen beroemde badplaatsje Tobelbad bij Graz. Het +Hertogdom Stiermarken, dat toenmaals in het bezit van de plaats en +de geneeskrachtige bronnen was, had de verordening uitgevaardigd. + +Er was een paragraaf in, die bepaalde, dat van de beide baden het +eene alleen door edelen, hoogwaardigheidsbekleeders en burgers mocht +worden gebruikt, terwijl het andere voor de armen was bestemd en voor +menschen met besmettelijke ziekten. + +De baduren waren van des morgens vier uur tot negen en van twaalf uur +'s middags tot vier uur; in den overigen tijd waren de baden gesloten, +opdat de "ketelknecht" het water kon laten afloopen, de baden weer +vullen en de kamertjes schoonmaken kon. + +Schelden en vloeken waren streng verboden; wie het gebod overtrad, +werd vóór een rechtbank gedaagd van zes mannen, die uit en door de +badgasten gekozen werd. Als men weigerde te verschijnen, kon men +zelfs met zweepslagen ertoe gedwongen worden. Betaalde boeten werden +door een daarvoor aangestelden penningmeester in ontvangst genomen +en maandelijks onder behoeftige badgasten verdeeld. + +Ook voor de zedelijkheid zorgde een der paragrafen. Men mocht in +het bad niet gaan zonder hemd, dat bovendien met een gordel om het +lijf moest worden vastgehouden. Wie tegen het voorschrift zondigde, +kon door het gerecht der zes mannen met boete of met lijfstraf worden +getuchtigd. + + + +ENGELAND EN DUITSCHLAND IN DUITSCH ZUIDWEST-AFRIKA. + +Het onderzoek van het diamantenopleverende achterland bij de +Lüderitzbaai en 't plaatsje Lüderitzbucht in Duitsch Zuidwest-Afrika +dringt natuurlijk ook wat verder zuidelijk door en stuit daarbij +tegenover het kleine Pomona-eiland, dat in Engelands bezit is, +op moeilijkheden, in den vorm der concessie aan het engelsche +Pomona-syndicaat. + +Die maatschappij heeft haar recht tot een guano-land- en mijnontginning +in 1863 van den Bethaniërhoofdman gekregen, met wien twintig jaar +later ook de Bremer koopman Lüderitz onderhandelde, daardoor den grond +leggend voor Duitschlands eerste Afrika-kolonie. In 1886 bevestigde de +duitsche regeering die concessie, zoodat het syndicaat het uitsluitend +eigendomsrecht verkreeg op de Pomona-mijn met twee engelsche mijlen +land er rond omheen. + +Het samentreffen nu van aanspraken van Duitschers en Engelschen zal +waarschijnlijk naar de »Lüderitzbuchter Zeitung« bericht, tot klachten +leiden, die bij gebrek aan een hoogere instantie vóór het »Obergericht« +in Windhoek moeten komen. + + + +KENNIS. + +Behalve voor den onderwijzersstand is er in het leven niet veel parate +kennis noodig, die trouwens ook maar al te vaak parade-kennis is. Te +weten, waar men de dingen vinden kan, is voldoende. + + + +NIEUWE HAVEN AAN DE ROODE ZEE. + +De nieuwe haven Port Soedan aan de Roode Zee, die vooral +als handelsentrepôt voor den Soedan van groote beteekenis kan +worden, werd op 1 April door den khedive geopend te midden eener +schitterende vergadering van egyptische en anglo-egyptische notabelen +en autoriteiten, onder wie de gouverneur-generaal lord Wingate. De +nieuwe haven, die boven Soeakin is verkozen, munt uit door uitstekende +haven en is door een spoorweg over Berber met Khartoem verbonden. + +Charles Boissevain zegt in zijn pas verschenen »Tropisch Nederland«: +»Sinds de Berber-Soedanspoorweg gereed kwam, is Khartoem niet alleen +bereikbaar langs den Nijl, of--de Nijlbocht afkortend,--door de +woestijn van Wadi-Halfa, maar nog beter langs den korten weg van Port +Soedan dwars door de woestijn naar de rivier. Dit is de handelsweg naar +Soedan! Het ijzeren spoor is gelegd langs de oude route der karavanen.« + + + +HET GENOT VAN DEN JAVAAN. + +Ieder volk heeft zijn eigenaardige liefhebberijen, waarin het +zijn genoegen zoekt; men zou zelfs van een onbekend volk den aard +kunnen vaststellen naar de wijze, waarop het zich in zijn geheel +of individueel vermaakt. De bewegelijke westerling vliegt met zijn +rijwiel zelfs over onbegaanbare wegen, beklimt dikwijls voor de eer +en een enkele maal voor zijn genoegen de toppen der hoogste bergen; +met deze hoogten niet tevreden, stijgt hij met een luchtballon de +lucht in en laat er zich op voorstaan, de grens bereikt te hebben, +waar alle dierlijk leven ophoudt; 't is hem een genot in de snelste +spoortreinen te zitten; de vlugste stoombooten brengen hem niet +spoedig genoeg om de aarde, vroeger onmetelijk groot, nu voor den +waren globetrotter gereduceerd tot een gemakkelijk te overzienen bol. + +Vergelijk daarbij den kalmen oosterling, laat mij liever zeggen den +Javaan; hij moet wel met den stroom mee, maar stribbelt er toch zoo +lang mogelijk tegen; het liefst vermijdt hij alles, waaraan gevaar +verbonden is; een voetreis vindt hij het zekerste middel, om zich +te verplaatsen, vermoeienis kent hij niet, evenmin de waarde van +den tijd; wil hij zijn doel vlug bereiken, wel dan gaat hij boven +op zijn paardje zitten, en het beestje brengt hem in twee derde +van den tijd over, dien hij te voet zou noodig hebben; het non plus +ultra van een genoegelijke reis vindt hij de sapie- of karbouwenkar, +langzaam maar zeker de steilste helling op en even traag af. Bergen +beklimmen? Onnoozele gedachte! Moet hij ze op, om er zijn brood te +verdienen, geen berg is hem te hoog, geen pad te steil, maar voor je +plezier te klauteren en de kans te loopen, met gespleten schedel in +een ravijn terecht te komen, zie, dat is wel het dolste, waartoe een +redelijk denkend mensch kan komen. + +Reizen, de zee oversteken, zijn leven toevertrouwen aan het broze +vaartuig op de onbetrouwbare zee, die, nu spiegelglad, straks bergen +en dalen vormt om ervan te rillen en, alsof het een bonbon geldt, +een schip met man en muis inslikt, neen, die liefhebberij laat hij +liever aan anderen over. + +Na volbrachten arbeid kalm thuis zitten uitrusten, zijn karbouwen +bewonderen, naar zijn tortelduiven luisteren, als hij ze bezit, zich +door moeder de vrouw de stram gewerkte ledematen laten masseeren, +mein Liebchen, was willst du noch mehr? Kan men zich een aangenamer +bestaan denken, dan rustig buiten het wereldsch gewoel te blijven? + + Uit G. Stoll's "Kiekjes op Java". + + + +WAT TE DOEN, OM DE LUIHEID DER PHILIPPINO'S TEGEN TE GAAN? + +De Amerikanen hebben het probleem op te lossen, dat zich aan alle +kolonizeerende naties voordoet, die bezittingen hebben in de heete +luchtstreek, namelijk hoe de inboorlingen ijverig en begeerig naar +arbeiden te maken. En onder alle vadzige stammen zijn de Moro's van +de Philippijnen het allerluiste, en ook de andere stammen zijn niet +veel beter, zoodat alle pogingen, hen wakker te schudden, mislukt zijn. + +En toch hebben de Engelschen succes gehad in hun nabijliggende +maleische bezittingen op Malakka; daar heeft het engelsche gouvernement +bereikt, dat de inboorlingen smaak in werken hebben gekregen. De +Maleiers beschouwden eerst allen handenarbeid als alleen voor +vrouwen geschikt en voor slaven en zouden het een schande rekenen, +als ze een stuk gereedschap hanteerden. Tegenwoordig is er een +merkwaardige verandering in hun beschouwingen gekomen, en ze geven +bij de werkzaamheden in den landbouw, waartoe men ze heeft weten te +brengen, blijk van een handigheid, waartoe men hen niet in staat zou +hebben geacht. + +Hoe hebben de Engelschen dat vraagstuk op zoo bevredigende wijze +opgelost? + +Eenvoudig door de invoering van chineesche werkkrachten. Honderden +en duizenden koelies, die als mijnwerkers, aardwerkers of +als plantage-arbeiders in dienst zijn genomen, verdienen loonen, +die, gelet op hun spaarzamen geest, hen in staat stellen, binnen +korten tijd voor hun doen rijk te worden. En de Maleiers, die voor +hun oogen zien, hoe de Chineezen, arm en ellendig tot hen gekomen, +snel bezitters worden, komen onder den indruk van dat verschijnsel +en worden door het voorbeeld gewonnen. + +Willen de Amerikanen de natuurlijke hulpbronnen van hun grooten +Archipel ontginnen en op de rechte waarde leeren schatten, dan moeten +ze ook besluiten, Chineezen toe te laten, om daardoor tevens de zeer +wezenlijke intellectueele en corporeele gaven van de Philippino's tot +hun recht te doen komen. Maar als ze het verbod van vestiging, dat +voor de Chineezen geldt, opheffen, en aan de gestaarten vergunnen, +in de kolonie bezit te verwerven, zullen de gele broeders dan niet +te snel veld winnen en zullen ze er zich wel toe bepalen, aan de +Philippino's aanschouwingsonderwijs te geven? + + + +DE SCHEEPVAART TUSSCHEN HET MEER VAN GENÈVE EN LYON. + +De aanstaande kanalisatie van de groote rivieren van Zwitserland, +waardoor men binnen enkele jaren per boot van Bazel naar Genève zal +kunnen varen, maakt de verwezenlijking van een ander plan dringend +noodig, namelijk van het plan, om Lyon te verbinden aan het toekomstig +waternet van meren en rivieren, die bevaarbaar zijn, door de Rhône +te kanaliseeren. + +Te dien einde spreekt men van het in 't leven roepen tusschen +Seyssel en Fort l'Ecluse van verschillende sluizen, waarvoor men de +opeenvolgende vallen in de rivier kan aanwenden; ieder van de sluizen +of dammen zou met behulp van een lift of een bijzondere sluis door +de schepen moeten worden gepasseerd. + +Het verschil in niveau van 80 meter, dat bestaat op de Rhône +tusschen de beide genoemde plaatsen, zou overwonnen moeten worden in +verschillende instanties, door een reeks of ladder van sluizen, die +aan de schepen volkomen veiligheid verzekerde. Fort l'Ecluse ligt, +als bekend is, aan de grens, en Seyssel, of liever de beide stadjes +Seyssel, want er zijn er twee, één in het departement van de Ain en +één in Boven Savoye, liggen 25 of 30 kilometer stroomaf. + +Dit gemakkelijk te verwerkelijken plan, dat in het geheel niet lastig +zou wezen voor de industrieën, die langs de rivier gevestigd zijn +of er zouden ontstaan, wint gaandeweg aanhangers onder de ingenieurs +en wordt populair bij de aanwonende bevolking, die natuurlijk groot +belang heeft bij de vermeerdering en verbetering der gemeenschapswegen +tusschen Genève en Lyon. + + + +IN EN OM AMERSFOORT. + +Lezer, kent gij den naam Flehite? Mogelijk wel, als ge namelijk +uw vaderlandsche geschiedenis tot in kleine bijzonderheden hebt +bestudeerd, want het was de naam van een landstreek waar het oostelijk +deel der provincie Utrecht toe behoorde, en die al in het jaar 777 door +Karel den Groote aan de Sint-Maartenskerk te Utrecht werd geschonken. + +In Amerfoort worden de menschen telkens aan dien naam herinnerd door +hun Flehite-museum aan den Westsingel. Het mooie, in oudhollandschen +stijl opgetrokken gebouw dateert van 1878, toen de oudheidkundige +Vereeniging, die ook reeds den naam Flehite droeg, na een onderzoek van +grafheuvels op de heide in de omstreken der stad door het vinden van +urnen en andere voorwerpen, op de geschiedenis betrekking hebbende, +aanleiding vond tot het stichten van het Museum. Men begon op kleine +schaal in een kamer van het stadhuis, maar bracht de verzameling in +1890 over naar een eigen gebouw, dat in 1898 vernieuwd werd, zoodat +in Mei 1899, dus juist tien jaren geleden, het tegenwoordige gebouw +kon worden geopend. + +Het telt tien kamers, in een waarvan urnen, steenen en bronzen +voorwerpen, uit grafheuvels opgedolven, worden tentoongesteld; +een ander vertrek stelt een tot in kleinigheden trouw gevolgde +zeventiende-eeuwsche keuken voor, terwijl in een tweede gekluisd +vertrek grafzerken worden bewaard en oude steenen overblijfselen uit +Amersfoorts verleden. In de voor twintigste-eeuwsch gebruik bestemde +ruimten wordt, zooals bij voorbeeld in de bestuurskamer, het verleden +gehuldigd door oude schilderijen, regentenborden, stamboomen of platen, +op historische gebeurtenissen betrekking hebbend. Zoo ziet men in de +bibliotheekkamer alle prenten, op de inhaling van den Amersfoortschen +kei doelend, die in 1661 plaats had, tentoongesteld. + +In andere zalen zijn antiquiteiten ondergebracht als glaswerk, +munten, penningen, zegels, wapens, sieraden, kinderspeelgoed en +wat niet al! Den grooten burger Johan van Oldenbarnevelt, die te +Amersfoort geboren werd, is eer bewezen door een vitrine, die geheel +gevuld is met souvenirs aan hem en zijn werk. Oude kleederdrachten, +oude vrouwelijke handwerken, oud smeedwerk, houtsnijwerk, dat alles +krijgt de bezoeker van het, dagelijks voor een dubbeltje geopende, +museum te zien en te bewonderen. Bezoekers der stad, ook zomergasten, +zullen goed doen, zich dit hoekje voor rustige en belangwekkende +beschouwing te herinneren, als de regendagen hen in huis houden of +althans het langdurig verblijf in de buitenlucht onmogelijk maken. + +Met mooi weer hebben ze natuurlijk reeds dadelijk hun schreden +gericht naar Birkhoven, het groote, nieuwe sportterrein, dat +de stad in den laatsten tijd is rijker geworden en dat een zoo +groote aantrekkelijkheid voor Amersfoort belooft te worden. Het +gemeentebestuur heeft, met zijn tijd meegaande en gedachtig aan de +groote beteekenis, die het bezit van mooie plekjes natuur voor een +stad en haar bewoners heeft, verleden najaar aangekocht het landgoed +Birkhoven, dat door den dood van mevrouw de douairière Cock Blomhoff +ten verkoop werd aangeboden. De zeer uitgestrekte bezitting ten westen +van de stad in de richting van de Baarnsche en Soestdijker bosschen +zal later, voor wat het dichtst bij de stad gelegen gedeelte betreft, +uitstekend als bouwterrein dienst kunnen doen, maar voorloopig heeft +men er een andere bestemming aan gegeven. De gemeente heeft namelijk +een plek open grond van tien hectaren, geheel omgeven door dicht en +hoog opgaand geboomte, verhuurd aan een te Amersfoort opgerichte +Naamlooze Vennootschap, die er een sportterrein, aan alle eischen +des tijds voldoende, heeft ingericht. + +Men stelt zich voor, er harddraverijen, wedrennen, sportfeesten +van allerlei aard, tentoonstellingen en alle openluchtspelen te +doen houden, waarvoor de heerlijke boschrijke omgeving wel moet +uitlokken. Reeds is er een begin gemaakt en enkele welgeslaagde feesten +hebben den roem van Birkhoven reeds heinde en ver verspreid. Het +eerste optreden naar buiten van de Naamlooze Vennootschap Maatschappij +tot exploitatie van feest-, sport- en tentoonstellingsterreinen +»Birkhoven«, gevestigd te Amersfoort, heeft plaats gehad op Woensdag +28 April, waarbij het terrein feestelijk werd geopend. + +Het was een concours hippique, waarmee de driedaagsche wedstrijden der +Militaire Sportvereeniging besloten werden en dat mede uitgeschreven +was door de Vereeniging tot bevordering der Paardenfokkerij in +Nederland. De groote tribune, waar men gezellig aan tafeltjes kan +zitten, terwijl in het achterste gedeelte banken zijn aangebracht, was +dicht bezet, al was het weer niet in alle opzichten, zooals men zich +het bij zulk een feest zou wenschen, want daarvoor waaide het te hard, +zoo dat men de ervaring kon opdoen, dat het niet kwaad zou wezen, als +de tribune gedeeltelijk met glas kon worden afgeschut. Op de breede, +800 meter lange baan werden achtereenvolgens een hinderparcours +afgelegd; een wedstrijd gehouden van éénspannen, toebehoorende aan +landbouwers, wier uitsluitend bedrijf de landbouw is, welke paarden +gespannen moesten zijn vóór een tilbury of sjees; verder een kamp +tusschen rijpaarden, om er het bestgaande van te bekronen. Ze moesten +toebehooren aan en bereden worden door officieren of particulieren, +leden of donateurs der Militaire Sportvereeniging, of het moesten +paarden wezen van de troepen der cavalerie of artillerie; dan nog +werd er een concours d'adresse gehouden voor paarden, die nog nooit +in een spring- of jachtconcours een eersten prijs hadden gewonnen, en +ten slotte een springconcours om surprises voor juniores, niet ouder +dan 17 jaar. Daarvoor waren er zes deelnemers, die in den sprong +de opgehangen prijzen moesten grijpen. Wij herinneren even aan de +namen der prijswinners, den tweeden luitenant der huzaren J. Knel, +den eersten luitenant der veldartillerie J. J. van Santen en den heer +D. van der Grift, landbouwer te Baarn. + +Het welgelukte sportfeest, reeds door andere gevolgd, is een goed +begin geweest, maar Birkhoven is niet alleen een aanwinst voor de +sportvrienden in Amersfoort en omstreken, neen, het is een uitgezocht +plekje voor zomergasten, voor toeristen, voor gewone wandelaars en +fietsers, voor allen, die het buitenleven liefhebben en in de mooie +natuur, vooral, waar ze nog niet al te druk door stedelingen wordt +opgezocht, zich graag vermeien. + +De bosschen, gedeeltelijk gemengde, gedeeltelijk dennenbosschen, +beslaan een groote oppervlakte heuvelachtig terrein, zijn door +keurige wandelpaden doorsneden, hebben aardige rustieke banken, +door baas Jansen gemaakt, die vroeger bij den heer Otto Stork in +Hengelo heeft gewerkt, en zijn er te aantrekkelijker om, nu er een +uitstekend hotel en café-restaurant, dat ook den naam Birkhoven draagt, +het uitgangspunt kan zijn van wandelingen en fietstoeren, het centrum, +waar men rust en verkwikking kan vinden en een prettige gelegenheid om +te logeeren. Het modern ingerichte huis heeft negen ruime logeerkamers, +intercommunale telefoon, wordt met acetyleengas verlicht volgens een +nieuw geheel gevaarloos procédé en wordt door een ervaren hôtelier, +den heer S. K. Kielder, een Fries, met ambitie en ijver bestuurd. + +Om zijn belangstelling in de zaak te toonen, die het wezenlijk belang +van Amersfoort slechts ten goede kan komen, heeft het gemeentebestuur +een geheel nieuwen weg naar Birkhoven laten aanleggen. Die weg loopt +voor een groot deel door dennenbosch, is 17 meter breed, waarvan 5 +meter bestraat met klinkers en aan elken kant een fiets-, een wandel- +en een rijpad. Eerst volgt hij tot de halte Vlasakkers de lijn van den +Centraalspoorweg en komt dan in de bosschen van Birkhoven. Die korte +verbinding met de heerlijke wandelingen maakt het mogelijk den minder +mooien weg van Soest links of eigenlijk rechts te laten liggen. De +nieuwe weg begint aan het station, sluit aan het andere einde aan op +den weg Amersfoort-Baarn en is in het geheel 2400 meter lang. + +De stad der keientrekkers gaat onder den tegenwoordigen burgemeester +krachtig vooruit. Hare nieuwe geschiedenis belooft niet minder +belangwekkend te worden dan haar oude het was. De naam »keientrekkers«, +aan de bewoners gegeven, herinnert aan een gebeurtenis uit de +zeventiende eeuw. In het jaar 1661 werd een reuzenkeisteen of eigenlijk +een brok graniet van ongeveer zes bij negen voet en peervormig van +gedaante, op de heide aan den weg naar Utrecht op de hoogte van Soest +gevonden. Onder leiding en op initiatief van jonkheer Everhard Meyster, +die het landgoed Nimmerdor aan den Arnhemschen Weg bewoonde, werd de +steen op 7 Juni 1661 naar Amersfoort gesleept en op de Varkensmarkt +opgesteld. De slede, waarop de reusachtige steen stond, werd door +een paar honderd menschen getrokken. Vandaar de naam »keientrekkers«, +aan de Amersfoorters gegeven. + +Met muziek en gejuich werd de kei plechtig ingehaald, en naar de +gewoonte dier dagen werden er penningen geslagen, om het heugelijk +feit te herdenken, en die penningen onder het volk uitgedeeld. Op +een schilderij in het museum Flehite is het feestelijk binnenhalen +afgebeeld. Maar de pret over het bezit van den met moeite verkregen +steen, duurde niet zoo heel lang; er kwam oppositie van verschillende +zijden en al in 1664 sloeg men spotpenningen op het feit van het +inhalen. Tien jaren later verdroot de toenmalige stadsregeering de +beweging, die om den steen was gemaakt, en ze liet het groote blok +graniet ter plaatse in den grond verdwijnen. De niet meer zichtbare +steen maakte echter ook later nog de belangstelling gaande; er werden +overdreven voorstellingen van gegeven en het was als een openbaring, +toen in 1856 bij het leggen van buizen voor de gasleiding men op +den steen stootte en dus de ware afmetingen leerde kennen. Er waren +toen enkelen, die voor opgraving pleitten; maar hun plan kwam niet +tot uitvoering. + +Nog 47 jaren zou het blok blijven liggen in den grond, toen, in 1903, +heeft men het weer voor den dag gehaald tusschen den Wilhelminaboom +en het toenmalige hotel Müller, en ongeveer op dezelfde wijze als +in 1661 heeft men den steen naar zijn tegenwoordige standplaats, +aan gene zijde van de brug nabij het politiebureau in het Plantsoen, +vervoerd. Heel Amersfoort vierde bij die gelegenheid feest, en alle +couranten vermeldden de keihistorie, een niet onaardige aanleiding, om +de gedachten der twintigste-eeuwers bij een betrekkelijk nietig voorval +uit het verleden te bepalen, en het schijnt voor de verlevendiging van +den historischen zin bij ons volk niet verkeerd, zulk een aanleiding +niet te laten voorbijgaan. + +Er was toen een »Keicommissie«, die den 1sten Mei op de Varkensmarkt +aan het graven toog, maar eerst er niet in slaagde, den steen te +vinden. Men was al tweemaal 24 uur aan het werk, toen men nog het +spoor niet had. De oudjes, die zich iets van de ligging herinnerden +uit het jaar 1856, waren het niet eens over de plaats. Trouwens dat +jaar 1856 schijnt zelfs niet vast te staan, ten minste, hoewel het +in de »Wandelgids voor Amersfoort en omstreken« genoemd wordt als +het jaar, waarin de steen bij het leggen der gasbuizen werd gezien, +vermelden de dagbladen van het jaar 1903 daarvoor het jaartal 1859. + +Men zette toen het zoeken voort den heelen nacht door en omstreeks +zes uur in den morgen van den 3den Mei werd op aanwijzing van den +oud-directeur der vroegere gasfabriek op een andere plaats gepeild +dan de vorige dagen, en de kei werd gevonden. De feestcommissie stelde +den 28sten Mei vast als den dag, waarop 's middags om twee uur onder +opperste leiding van jonkheer Everard Meyster zelf de »Plechtige +Keitrekking« zou plaats hebben. Men maakte er zoo een historischen +optocht van, die uitstekend is geslaagd. Herauten en trompetters +trokken des morgens om acht uur al door de stad, om de blijde tijding +te verkonden, dat de Amersfoorters hun kei weer zouden kunnen zien, +en welke feestelijkheden er bij de plaatsing in het Plantsoen zouden +plaats hebben. Op een eigenaardig driehoekig voetstuk staat daar +nu het groote granietblok, omgeven door met kettingen verbonden +zandsteenen palen. + +Laat mij nog even de historische herinnering aanvullen met te +vertellen, dat die merkwaardige jonkheer Everard Meyster om drie +duizend guldens met zijn makkers gewed had, dat hij den steen alleen +met menschenhanden in de stad zou brengen. Als zonderling schijnt +hij bekend te zijn geweest, maar deze grap van bewoner van het buiten +Nimmerdor heeft per slot van rekening wel succes gehad. Volgens een +oud verhaal »solageerde een kar met bier en kraekelingen de manhafte +keytrekkers«. Een door Everard Meyster in 1669 gestichte Doolhof op +heuvelachtig terrein bij de stad is thans door den tegenwoordigen +eigenaar, den heer Tromp van Holst, als wandeling in den ouden vorm +hersteld. + +Het later weer begraven van den steen moet vooral in verband hebben +gestaan met den spot van buitenlanders en wel met dien van de +Franschen, die in Amersfoort verblijf hielden van 8 Juni 1672 tot +13 November 1673. Onder al de oorlogsrampen ook nog uitgelachen te +worden door de vroolijke Franschen, dat was te erg, en de steen des +aanstoots werd op bevel van den magistraat weggeruimd en, daar vervoer +te moeilijk was, liet men hem zinken. + +Wie in Amersfoort vertoeft, gaat nu den herplaatsten steen natuurlijk +zien, en een paar andere merkwaardigheden, die hem niet zullen ontgaan, +zijn de Lieve-Vrouwentoren en de Koppelpoort, echte oude monumenten +van het verleden. De toren is 92½ meter hoog en doet denken aan den +dom van Utrecht, maar hij is sierlijker en maakt meer den indruk +van rankheid. Hij dateert uit de eerste helft der 15de eeuw en heeft +behoord bij een kapel, waarmee hij door middel van een gemetselden +boog over de straat was verbonden; maar die kerk, die de gewone +geschiedenis van zooveel kerkgebouwen in ons land had, van eerst +door de Katholieken, later door de Hervormden te zijn gebruikt, werd +nu juist een eeuw geleden gesloopt en de prachtige gothische toren +overleefde het gebouw, waarbij hij had behoord. + +Niet minder oud en interessant is de Koppelpoort, de laatst +overgeblevene der eens zoo talrijke poorten, die de stad moesten +verdedigen. Langzamerhand was de eene poort na de andere onder de +hand van den slooper gevallen, en hetzelfde lot dreigde ook de +Koppelpoort, maar de herlevende liefde voor onze oude gebouwen, +die zich in de tweede helft van de vorige eeuw deed gelden, strekte +haar beschermende hand over die mooie poort en haar omgeving uit; +er werd een kapitaal bijeengebracht voor de restauratie, en een van +Amersfoorts fraaiste merkwaardigheden is erdoor behouden gebleven. + +Mooie oude gevels is de stad rijk in de Muurhuizen en een overblijfsel +van den ouden stadsmuur is bewaard gebleven in twee oude torens, door +een hooge steenen brug over het water verbonden, het Monnikendam. Van +die antieke waterpoort heeft men een mooi, ruim uitzicht, maar voor +bekoorlijke vergezichten moet men zijn op den Amersfoortschen berg, +waar bij voorbeeld bij het Paviljoen een verrukkelijk panorama te +bewonderen valt. Ook van het hotel De Berg heeft men van de veranda bij +de ruime bovenzaal een aardig kijkje, zoo ruim, dat men bij gunstig +weer de schepen op de Zuiderzee kan onderscheiden. Schilderachtig +kronkelt de Eem door de weilanden, en duidelijk onderscheidt men de +torens van Soest, Baarn, Hilversum en den watertoren bij Laren. + +Is dit reeksje van namen niet genoeg aanwijzing, in welk een schoone +omgeving Amersfoort is gelegen? Denkt men, dat de Vuursche en Soestdijk +en huis ter Heide alle in de buurt te vinden zijn, dat de Pyramide van +Austerlitz, het doel van zoo menig uitstapje, gemakkelijk te bereiken +is langs een grintweg door de hei, dat de buurtschap Oud-Leusden maar +een stapje is, waar groote landgoederen als de Treek, de Heiligenberg, +Lokhorst, Zwanenburg e.a. liggen met de heerlijke wandelingen, dan +kan ieder begrijpen, hoe bevoorrecht Amersfoort is uit het oogpunt +van het bezit van natuurschoon. + + + +HET BOSCH. + +De vele boomen en de weinige menschen, die maken het bosch zoo mooi. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +DE EZEL IN HET ZUIDEN. + +Als een ezel verstandig kon nadenken en er zoo iets als een +wereldbeschouwing op na hield, moest hij wel troosteloos pessimistisch +wezen en zich overtuigd voelen, dat er op aarde geen recht is te +krijgen, ten minste niet voor zijns gelijken. Niet genoeg, dat de +mensch hem kastijdt en ranselt en alles uit hem haalt wat hij aan +kracht kan leveren, zijn naam wordt bovendien zonder piëteit als +scheldnaam gebruikt. + +Maar is de ezel werkelijk zoo'n ezel, of heeft de miskenning van de +natuur van den ezel zijn naam zulk een boozen klank gegeven? Die vraag +laat zich niet beantwoorden, zonder dat men eerst eens goed aan het +onderscheiden gaat. De europeesche ezel, zooals wij hem kennen, is, +als een ontaarde spruit van den wilden afrikaanschen en aziatischen +ezel, slechts een zwakke afstraling van het ezeldom. Hij is, al klinkt +dat niet vleiend voor de menschen, als menig ander huisdier in den +dienst van den mensch dommer geworden en al achterlijker, zwakker en +stompzinniger, naarmate hij meer naar het Noorden werd verplaatst. + +Als echt dier van het Zuiden heeft hij voor zijn ontwikkeling, voor +de ontplooiing van zijn talenten, droogte en gelijkmatige warmte +noodig, en hoewel hij overigens nog wel de kunst verstaat, zich naar +ongunstige omstandigheden te schikken, heeft hij maar een gering +weerstandsvermogen tegen kou en vocht. De wilde ezel, dien men van +Syrië over Arabië en Perzië tot in Indië vindt, de middelaziatische +halfezel en de groote, schoone steppenezel van Somaliland, ze zouden +er vrijwat tegen hebben, ons grauwtje te erkennen als huns gelijke in +de familie Asinus, want zij bezitten vuur, snelheid en slimheid, en +laten niet op treurige manier den kop hangen als de ezel in ons land. + +Nog hooger op de ontwikkelingsladder staan de ezels, die bij de +bezoekers van Egypte zoo goed bekend zijn, de rijezel, waarvan de +mooiste en statigste exemplaren uit een kruising van den wilden ezel, +Onager, met tamme ezelinnen zijn voortgekomen en die vaak hooger in +prijs zijn dan een rijpaard van gemiddelde hoedanigheid. Egypte heeft +het ideale ezelklimaat en langoor ontwikkelt zich aan den Nijl dan ook +tot een elitedier, in welks schalksche oogen veel te lezen staat, en +welks temperament menigeen, die ook wel graag een ruiter wou wezen, +heel wat te stellen heeft gegeven. Men moet dien egyptischen ezel +liefkrijgen, want zijn gewilligheid wordt misschien alleen overtroffen +door zijn volharding en zijn bescheidenheid. De ezeljongen geeft hem +'s morgens voor het begin van den tocht zijn voer en dan eerst weer +des avonds, nadat het dier soms 30 tot 40 kilometer door het diepe +woestijnzand met een stevigen Germaan op zijn rug heeft afgelegd. Dan +is het toch geen wonder, als de dappere langoor op den terugweg enkele +teekenen van vermoeidheid niet kan verbergen, waaraan men dan den +naam van koppigheid geeft en die met slagen worden beantwoord. + +Veel minder waard dan de egyptische ezels zijn de +zuid-europeesche. Reeds in Zuid-Frankrijk is de ezel maar in +betrekkelijken zin een goed lastdier. Toch wordt hij er nog al druk +gebruikt, maar minder in Italië, waar de huisdieren over het algemeen +worden verwaarloosd en met name de ezels bij de krachtiger muildieren +achterstaan. Het meest treft men hem nog aan in sommige provincies +van Spanje en heel veel in Spanje's hoofdstad. Daar, in Madrid, +neemt het dier aan een heele reeks beroepen en bedrijven deel. Maar +het grillige klimaat van Madrid met de snijdend koude winden in den +winter bekomt langoor niet te best, en mooi zijn de spaansche ezels +dan ook volstrekt niet, al zijn ze erg bemind bij de menschen. De +melkezelinnen zijn karakteristieke verschijningen in de straten van +Madrid in de vroege morgenuren. Ezelinnenmelk wordt er op hoogen prijs +gesteld, vooral als geneesmiddel bij de in de stad zooveel verspreide +borstziekten. Van huis tot huis worden de ezelinnen gedreven en op +de plaats zelve gemolken. + +Die ezelinnen hebben het goed evenals de deftige ezels in keurig tuig, +wier huid met de grootste zorgvuldigheid wordt behandeld. Daarentegen +is menig ezeltje van een arme waschvrouw er droevig aan toe en +voor de groentekarren is hun lot ook dikwijls weinig benijdbaar, +zoo min als wanneer hun rug onder bloemen schuilgaat, wanneer zij +de vrachten Florakinderen naar de bloemenmarkt brengen. »Burro«, +dat is de spaansche vertrouwelijke naam van den ezel, heeft in het +land der citroenen en amandels een druk en bedrijvig bestaan, maar +op een enkelen dag van het jaar wordt hij prachtig versierd en in +optocht naar het klooster van den H. Antonius gebracht, waar alle +ezels dien dag den zegen ontvangen, een oase, die 17de Januari, +in het leven van menig arm, zwoegend ezeltje. + + + +INVOERING VAN BIJEN OP HET EILAND SAIPAN. + +De groep der Marianen, die in de Stille Zuidzee ten oosten van +de Philippijnen ligt, is een duitsche kolonie. In de Deutsche +Kolonialzeitung van 8 Mei vertelt Dr. Dwucet, die er verblijf +houdt, hoe hij er in geslaagd is, bijen in te voeren op Saipan, +het belangrijkste eiland van de groep. + +Het tropische klimaat van den archipel, zoo vertelt hij, brengt +veel mildbloeiende gewassen voort. Maar desniettegenstaande zijn +er op de eilanden nooit bijen geweest, zooals de inboorlingen mij +hebben verzekerd, die onze nuttige honiggaarsters zelfs niet bij naam +kenden. In het jaar 1905 kwam ik voor onderwijsbelangen naar Saipan, +en eenigen tijd na mijn komst, toen ik het eiland eenigermate had +leeren kennen en mij met de verschillende bloeiende planten bekend +had gemaakt, kreeg ik de overtuiging, dat de bij op het eiland zeker +zeer goed zou gedijen. Ik besloot, er eens een proef mee te nemen. + +De overheid gaf mij in dezen volle vrijheid, en van een bevriend +scheepskapitein had ik vernomen, dat op de ten noorden van ons gelegen +japansche Bonin-eilanden zeer druk met bijen werd gewerkt. Ik verzocht +den kapitein, op zijn volgende reis van Japan uit de eilanden aan te +doen en voor ons eenige volken mee te brengen. Den 31sten December +bracht hij ons op zijn "Paula" vier volken mee in japansche kasten. De +japansche gouverneur der Bonin-eilanden had de bijen aan ons bestuur +ten geschenke gegeven. + +Nadat de kasten op de ervoor in gereedheid gebrachte plaats waren +neergezet, onderzocht ik ze en vond, dat in iedere kast meer dan +de helft der bijen dood was; de lange zeereis van 16 dagen op +een zeilschip, opgesloten in de tropische hitte, heeft veel kwaad +gedaan. Tot mijn groote vreugde vond ik echter de koninginnen in +goeden toestand. De kasten werden dadelijk schoongemaakt en in orde +gebracht. Korten tijd achtereen voederde ik, ofschoon er juist veel +bloeide, om broedaanzet te krijgen, en ik zag er goede resultaten +van. Den 2den Maart, dus na twee maanden, kwam al een eerste sterke +zwerm naar buiten, den 5den Maart een tweede, die even groot was als +de eerste; toen volgden nog verscheiden met vrij groote regelmatigheid +het heele jaar door; alleen in Augustus, September, October en November +was de zwermlust gering. + +Daar het er mij vooreerst maar om te doen was, de vermeerdering der +volken zooveel mogelijk te bevorderen en minder op de opbrengst aan +honig te werken, heb ik het zwermen zijn gang laten gaan. Op die manier +heb ik in het eerste jaar 48 zwermen gekregen, waarvan echter eenige +naar de wildernis zijn ontkomen. In Augustus en September zijn zes +volken te gronde gegaan, zonder dat ik de oorzaak heb kunnen nagaan. + +De bijenstand bestond aan het eind van het eerste jaar, in Januari +1908, uit 37 volken in bijenkasten, ongeveer drie centenaars honig +en bijna 24 pond zuivere was. + +Om bij de inboorlingen de belangstelling voor de bijenteelt te wekken, +heb ik de grootere schooljongens voor allerlei werk te hulp geroepen +en ik gaf hun op die manier practisch les in het bijenkweeken. In den +laatsten tijd hebben ze reeds al het werk in de imkerij zelfstandig +kunnen doen. Als prijzen voor knap werk met mooie resultaten gaf ik +aan de jongens telkens een zwerm cadeau. Enkele inboorlingen hebben +zich bijenkasten met bijen gekocht van onze regeering, die een volk +met kast voor zeven en een halven mark verkocht. De prijs is zoo laag +gesteld, om de zaak onder de inboorlingen ingang te doen vinden. + +De bij is op Saipan vlijtig en steekt zoo goed als niet. Deze +ingevoerde schijnt een product van de kruising der italiaansche met de +koreaansche bij. Ook bij het grondigste werk in de kast heb ik nooit +een sluier of handschoenen gebruikt, en ook de schooljongens deden +het er zonder. De bijen zijn zeer zwermlustig en, wat ik vaak heb +waargenomen, ook bij zeer regenachtig weer gaan ze uit, om honig en +stuifmeel te halen. Als vijanden der bij doen zich op Saipan voor de +hagedissen, de mieren en een soort van kevers, die hier kakkerlakken +worden genoemd. + +De tijd der hoofddracht begint op Saipan al in December en duurt +bijna tot einde Mei. Al dien tijd doen de bijen zoo hard mogelijk +haar werk. Als ik toen veel kunstraat te mijner beschikking had gehad, +zou de honigvoorraad nog driemaal zoo groot zijn geweest. + +Bijna alles wat op het eiland bloeit, wordt door de bijen bezocht, +de bananen, de kokospalmen, de gomboomen en duizend andere bloeiende +gewassen. + +Om ook op het eiland Rota in onze buurt met bijen een proef te doen, +zond ik in April 1908 aan den daar gevestigden zendeling, pater +Corbinian, die zich voor de bijenteelt zeer interesseerde, twee van +mijn eigen kasten met bijen. Gedurende zijn slechts kort verblijf +op Saipan heeft hij aan alle werkzaamheden deelgenomen en zich het +meest wetenswaardige over de bijenhuishouding eigen gemaakt. Na een +mij reeds bekend geworden bericht van Rota is het ook daar met de +bijen uitstekend gegaan en de honigoogst is overvloedig. + +Even goed als Saipan zal ook het eilandje Tinian wel geschikt zijn +voor het bedrijf. Ik was juist voornemens daar een proef te wagen, +toen mijn vertrek de uitvoering van het plan verhinderde. + +De Saipanhonig is van zeer goede hoedanigheid; aroma en smaak +verraden terstond de tropische herkomst, die het product zachter +maakt van smaak en geur. Het pond honig is op Saipan voor één mark +verkocht. Dadelijk in het eerste jaar bracht de imkerij 115 mark +voor honig en bijen op. Dat resultaat bewijst duidelijk, dat een +intensieve bijenteelt op Saipan mogelijk is; maar de omstandigheid, +die de zaak bezwaarlijk maakt, is de naar alle richtingen te groote +afstand van een afzetgebied voor honig en was. + +En ten slotte vertelt de heer Dwucet, dat hij van huis uit geen +bijenkweeker is, dat hij al wat hij van de bijen en het bedrijf weet, +uit goede bijenboeken heeft geleerd en dat hij een paar malen een +practische imker bij zijn werk heeft bezig gezien. Maar de liefde tot +de zaak was groot bij hem en daardoor is het hem gelukt, de bijen +in te burgeren op de Marianen en de inboorlingen op te wekken tot +belangstelling in de bijenteelt. + +In ons Indië houdt men, meenen wij, wel hier en daar bijen; maar +zonder twijfel zijn er honderden ambtenaren, die op hun standplaatsen +het voorbeeld van den Duitscher zouden kunnen navolgen, en ook +particulieren zouden, als ze in de zaak belangstelden, een nuttig +werk kunnen doen door invoering van de nijvere bijtjes in hun omgeving. + + + +KUNST EN PUBLIEK. + +De kunst is er voor het publiek, niet voor de kunstenaars; dus behoeft +een kunstwerk zich niet te schamen, als het in den smaak valt van +het publiek. + + + +EEN EN ANDER OVER SHACKLETON'S EXPEDITIE. + +Uit de berichten, die over de belangrijke zuidpoolexpeditie van +luitenant Shackleton nog in de bladen zijn verschenen, zij nog +meegedeeld, dat de bestijging van den Erebusvulkaan den 5den Maart +1907 volbracht werd door luitenant Adams, Sir Philip Brocklehurst, +prof. Edgeworth David, A. Forbes Mackay, Eric Marshall en Marson. Tot +op een hoogte van 1650 meter konden ze met de slede doordringen. Daarna +droegen ze hun uitrusting en bereikten op den avond van den 7den Maart +2850 meter hoogte. Hier werden ze door een hevigen sneeuwstorm dertig +uren opgehouden. Den 9den werd de tocht voortgezet en bereikten ze +den ouden krater ter hoogte van 3350 meter. Deze werd onderzocht +en er werden fumarolen ontdekt. De oude krater was met veldspaath, +puimsteen en zwavel gevuld. De 4000 meter hooge top, waar zich de +nieuwe, werkzame krater bevindt, die 8000 meter in middellijn wijd +is en 240 meter diep, werd den 10den bereikt. Denzelfden dag werd +met de afdaling begonnen en den 11den was men weer bij Kaap Royds. + +Toen begonnen de stationswaarnemingen, die het geheele jaar 1908 +door werden volgehouden. Bij Kaap Royds liggen eenige kleine +zoetwatermeren, die een rijk leven vertoonden aan microscopische +dieren, als infusoriën, raderdiertjes e.a. De raderdiertjes hebben +een bijzonder taai leven, daar ze verscheiden jaren in het ijs der +meren kunnen blijven leven. Ze kunnen niet alleen zeer lage en zeer +hooge temperaturen verdragen, maar ook zeer sterke zoutoplossingen. + +Op den bodem der meren werden veel fungusachtige planten gevonden, +die door de raderdiertjes met graagte werden verslonden, zoodra de +laatste ontdooid waren. In Juni 1908 was de Erebus sterk werkzaam, en +den 14den Juni werden bij maanlicht verscheiden goede photografieën +der uitbarstingen genomen. Den geheelen winter zag men veel mooie +Zuiderlichten, die het meest aan den oostelijken hemel voorkwamen, +zelden in de richting van de magnetische pool. + +De motorsleden bleken voor tochten over landijs en de oppervlakte +van het ijs van den Rossgletscher ongeschikt, en dus konden ze ook +niet worden gebruikt voor den grooten opstoot naar de pool. Voor +het zee-ijs daarentegen deed de Arrol-Johnstonmotor goede diensten, +trots de lage temperaturen. Er werden van het winterkwartier uit +veel sledevaarten in verschillende richtingen gedaan, de eerste in +Augustus naar de ijsbarriere, en de tijd van den 22sten September tot +den 13den October 1908 werd gebruikt voor het aanleggen van een depot +ten behoeve van de ontworpen reis zuidwaarts op den Rossgletscher. Het +werd aangelegd op 79 graden, 36 minuten Z.B. en 168 graden O.L. + +De groote reis naar de Zuidpool, waaraan buiten Shackleton, Adams, +Marshall en Wild in het begin ook Brocklehurst, Joyce, Marson, +Armytage en Priestley deelnamen, werd op 29 October begonnen. Voor +het trekken der sleden werden vier pony's meegenomen, nadat reeds +in Maart 1908 vier van die belangrijke dieren gestorven waren, +daar ze zand hadden gegeten. Levensmiddelen werden voor 91 dagen +meegenomen. Den 7den November keerden Brocklehurst, Joyce, Marson, +Armytage en Priestley om, en op den 13den November werd het genoemde +depot bereikt. De dagelijksche porties werden nu al verminderd. + +De tocht was moeilijk door de zachte sneeuw, die afwisselde met +de "sastrugi" of sneeuwruggen. Op 81 graden en 4 seconden werd +een paard gedood en een depot van olie, beschuit en paardevleesch +achtergelaten. Den 28sten November werd het tweede paard gedood en op +82 graden, 45 minuten Z.B. en 170 O.L. weer een depot aangelegd. Den +30sten November moest ook het derde paard zijn leven laten. + +Den 2den December trof men het rotsgesteente; de Rossgletscher liep +ten einde en men zag het naar het Noordoosten ombuigende randgebergte +vóór zich. Over een gletscher van dat gebergte ging het van af +den 5den December verder. De gletscher had gevaarlijke spleten, +zoodat men den 6den December maar 550 meter verder kwam. Den 7den +verloor men het laatste paard door een val in een gletscherspleet, +en nu moest elk lid van den tocht zelf een slede trekken. Den 8sten +December begon een nieuwe gletschertocht, die tot den 18den duurde, +en waarbij alleen door voortdurend met touwen verbonden te blijven +de deelnemers voor een val in een spleet werden behoed. De hier +bereikte hoogte bedroeg 2000 meter. Op 85.10 graden werd weer een +depot aangelegd en de laatste aanloop begon na nog een vermindering +der dagporties. Den 26sten December stond men na overwinning van +verscheiden ijsvallen op een plateau van 2700 meter hoogte, dat +trapsgewijze tot 3150 meter steeg. Die ketens hielden den volgenden +dag op, en Shackleton besloot, om de uitputting der medeleden door +koude en ijle lucht, nog een laatste depot aan te leggen. + +Van den 7den tot den 9den Januari werd men door sneeuwstormen in de +tent en de slaapzakken vastgehouden, en den 9den werd ten slotte de +hoogste breedte van 88.23 graden bereikt. Een groote vlakte breidde +zich naar het Zuiden uit. + +Tot de geologische vondsten van deze reis behoort de ontdekking van +kolenlagen in het kalkgesteente en van sporen van groote vroegere +vergletschering. Het aantal der overschreden bergketenen is acht, +waarvan de toppen tot 3600 meter reiken. De Zuidpool zelf moet, naar +Shackleton vermoedt, op een 3000 tot 3500 meter hoog plateau liggen. + +De terugreis ging natuurlijk langs denzelfden weg. Gebrek aan +levensmiddelen en uitputting verzwakten de leden meer en meer. Gelukkig +werd men in het begin door de zuidenwinden wat geholpen, die men nu in +den rug had, zoodat soms tot 46 kilometer per dag werd afgelegd. Den +27sten was Marshall aan het eind van zijn krachten en moest onder de +hoede van Adams worden achtergelaten. Shackleton en Wild spoedden zich +naar het winterkwartier vooruit en troffen de intusschen teruggekeerde +"Nimrod", van waar ze hulp voor hun kameraden kregen. + +De afdeeling, die naar de magnetische pool opbrak, bestond uit David, +Marson en Mackay. Zij bereikte de oostkust van Victorialand bij Butter +Point op 77.40 Z.B., trok over het zee-ijs noordwaarts tot 75 graden +en beklom het hoogland in het binnenland in de laagte tusschen den +Mount Nansen en den Mount Larsen. De magnetische zuidpool lag op een +hoogte van 2000 meter op 72.25 Z.B. en 154 O.L., terwijl de ligging +naar de berekeningen van de Discovery-expeditie 72.51 Z.B. en 156.25 +O.L. was aangegeven. Toen de afdeeling naar de kust was teruggekeerd, +zag ze zich doordat het zee-ijs van daar middelerwijl was weggedreven, +van de verbinding met kaap Royds afgesneden. Ze werd echter den 4den +Februari 1909 door de "Nimrod" gevonden en aan boord genomen. + + + +ERRATUM. + +Het onderschrift der illustratie op blz. 166 in dit nummer is door +den zetter verkeerdelijk onder de bovenste illustratie van blz. 165 +geplaatst en omgekeerd. De welwillende lezer gelieve deze fout te +verontschuldigen. + + + +ZIGEUNERS IN ZEVENBURGEN. + +De Zigeuners in Zevenburgen hebben in Europa het zuiverst hun taal, +zeden en gewoonten bewaard. In de taal zijn slechts weinige romaansche +en slavische woorden opgenomen, terwijl de Zigeuners, uit bij voorbeeld +de Hongaarsche laagvlakte, gekleed als de paardenherders uit die +streken, de tsjikoschen, een veel meer gemengde taal spreken. In +Zevenburgen dragen de Zigeunermannen het haar in krullen, en de +vrouwen hebben naar voren hangende vlechten, waar ze zilverstukken +in vlechten. Getrouwde en ongetrouwde zijn door de haardracht te +onderscheiden, want de eerste laten de vlechten loshangen over de +borst, en de laatste binden de uiteinden van achteren samen. Het +aantal eigenaardige gebruiken, dat in het Zigeunerleven een rol +speelt, is eindeloos, even talrijk als hun bezweringsformules bij +ziekte en ongeluk. + +Deze Zigeuners hebben een rijke litteratuur van liederen, sprookjes +en sagen, waaruit opvallend blijkt, dat dit volk in den grond nobel +van karakter is, en inderdaad wie hen tot zijn vrienden weet te maken, +vindt in hen niet het leugenachtige bedelvolk, waar ze voor doorgaan, +maar een hartelijk en naïef menschenslag. + + +Ze leiden in Zevenburgen een zwervend leven; maar dikwijls laten ze +zich voor langeren tijd in een of ander dorp neer, zonder er echter +ooit huizen te bouwen. Ze werken er dan in daghuur, zijn kalk- en +kolenbranders, maar allereerst smeden, die het liefs ketels lappen. Ook +de vrouwen gaan werken op de velden, in de tuinen, aan het houtdragen, +en doen aan het waarzeggen in het dorp. In dat laatste zijn ze knap, +en het is bijna niet te gelooven, met hoeveel slimheid ze van de +roemeensche vrouwen geld of kleedingstukken loskrijgen. + +Hier is een voorbeeld: + +Een Zigeunervrouw komt in een huis. Ze vraagt, of ze der huisvrouw +de kaart mag leggen en voegt erbij, dat ze er niets voor begeert en +het enkel uit vriendschap voor de boerin wil doen. De vrouw stemt +toe. Nu leest de Zigeunervrouw met iets plechtigs in haar stem uit +de kaarten, dat de boerin veel vijandinnen heeft en dat die een groot +ongeluk over haar hoofd zullen brengen. + +De Roemeensche is bang geworden. Ja, ze heeft vijandinnen, welke +roemeensche vrouw zou die niet hebben! Maar wat moet ze doen? Ze +vraagt de vreemde vrouw raad. + +»We zullen het ongeluk afwenden,« zegt deze, »maar moeilijk is het, +want gij hebt te veel vijandinnen, die machtig zijn. Ik wil echter +beproeven, u te helpen.« + +Ze verlangt een glas water, dat men haar brengt. Nu neemt ze drie +stukjes kool uit het haardvuur en werpt die in het water. Dan gaat +ze op den grond zitten, draait het glas onafgebroken in het rond en +mompelt in al grooter wordende opwinding: »Se trese riului din capu +lui, din casa lui, din totje!« (Het booze verdwijne van u, van uw +hoofd, uw huis en allen!) Dan verlangt ze aarde van alle vier hoeken +van het huis, plaatst het glas erop, maakt een kruis, en de boerin +moet een zilverstuk in den mond nemen. En weer mompelt ze bezweringen, +en kijkt strak vóór zich, beeft als in grooten angst, en ook de boerin +heeft het angstzweet op het gelaat. Nu vraagt ze een tweede geldstuk, +legt dit in het water, en de Roemeensche moet met den voet op negen +penningen gaan staan. En weer beginnen de bezweringen. + +Eindelijk is de ceremonie ten einde. De Zigeunervrouw gaat opstaan +en verklaart, dat nu de booze geesten gevlucht zijn, maar dat ze nog +kunnen terugkeeren. Om dat te verhinderen en opdat de betoovering +langer zal werken, moeten de beide zilverstukken thans in een +nieuw kleedingstuk worden gebonden, dat voor een enkelen dag door +de waarzegster moet worden begraven. En daarna gaat de vrouw heen, +en de boerin ziet noch het geld, noch het kleedingstuk ooit terug. + +Al gaan de Zigeuners in Zevenburgen wel aan het werk, al zijn ze +behalve smeden en ketellappers, ook wel kooplui in glaswerk en potten +en pannen of in houten lepels, zooals soms in dekens en tapijten, toch +blijven de arbeid en de handel altijd bittere noodzakelijkheid. Als +het niet volstrekt moet, voeren ze niets uit en loopen doelloos +rond. De welgestelden onder hen, die niet gering in aantal zijn, +versmaden elk werk en ook het bedelen. In hen woont nog iets van den +trotschen geest der oude Brahmanen, die zich de weelde veroorloofden, +alles te verachten, ook het leven en zichzelven. + + + +DR. J. D. E. SCHMELTZ. + +Op den 70sten verjaardag van Dr. J. D. E. Schmeltz, den directeur +van het Ethnographisch Museum te Leiden, konden zijn vrienden en +de verdere belangstellenden constateeren, hoe flink en opgewekt de +jubilaris was, die een goede gezondheid genoot. Helaas, dat hij +slechts zoo kort dien feestdag mocht overleven! Op den Vrijdag, +die op den Maandag, den 17den Mei volgde, vatte Dr. Schmeltz koude, +die tot een ernstige longaandoening leidde en die hem op Woensdag +den 26sten Mei ten grave sleepte. + +Johannes Diedrick Eduard Schmeltz werd in Hamburg geboren en genoot +geen wetenschappelijke opleiding. Door toevallige omstandigheden +kwam hij in zijn vaderstad in aanraking met den heer Godeffroy, +hoofd van een aanzienlijk handelshuis, tevens beoefenaar der +land- en volkenkunde, die voor eigen rekening een ethnographisch +museum stichtte, aan het hoofd waarvan Schmeltz in 1863 werd +geplaatst. Hierdoor kwam hij in aanraking met wetenschappelijke mannen +in Duitschland, die in den ijverigen man grooten aanleg voor land- en +volkenkunde ontdekten. In 1882 werd het Museum Godeffroy opgeheven, +omdat de zaken van de firma minder gunstig liepen, doch Schmeltz +zag zich benoemd tot conservator van het Rijks Ethnographisch Museum +te Leiden. + +Dr. Serrurier, destijds directeur van het Leidsche Museum, zag in +den heer Schmeltz een kracht voor die instelling, en hij heeft zich +in hem niet bedrogen gezien. + +Toen dr. Serrurier in 1897 als directeur bedankte, werd de heer +Schmeltz eerst tijdelijk met de leiding belast en later als directeur +benoemd. + +Intusschen had deze laatste inzonderheid door vele bijdragen op het +gebied der land- en volkenkunde naam gemaakt in de wetenschappelijke +wereld. Hij werd benoemd tot lid van verschillende geleerde +genootschappen, verwierf de gouden medaille van het Keizerlijk +Genootschap voor Ethnographie en Natuurlijke Historie te Moskou, +en de universiteit te Leipzig bevorderde hem in 1896 op grond zijner +geschriften tot doct. phil. + +Niet het minst werd zijn naam gevestigd als redacteur van het +"Internationales Archiv für Ethnographie." + +Als directeur van het Museum was het zijn streven, deze instelling +tot haar recht te doen komen in binnen- en buitenland bij de mannen +der wetenschap en bij ontwikkelde leeken; maar de hoogst onvoldoende +lokaliteit waarin de verzamelingen geborgen waren, werkte hier remmend. + +Nu en dan organiseerde hij bijzondere tentoonstellingen en +museumwandelingen. + +Dr. Schmeltz was ridder in de orde van den Nederlandschen Leeuw en +ridder in de orde van den Rooden Adelaar 4 klasse van Pruisen. + +Van den catalogus, die Schmeltz met behulp van Juynboll, Marquart, +Fischer e. a. bezig was te maken, heeft hij geen enkel deel voltooid +zien verschijnen. + + + +MEER STEENKOLEN IN NEDERLAND. + +De opsporing van delfstoffen, die van rijkswege plaats heeft, kan in de +laatste weken op succes bogen in haar onderzoek bij Winterswijk. Daar +werd na talrijke mislukte pogingen op 623 meter diepte ten slotte +het steenkolengebergte bereikt en werd reeds een weinig steenkool +afgeboord, zeer gasrijke kool. De boring zal nu nog aanmerkelijk dieper +worden voortgezet, zoo mogelijk tot circa 1200 M., de einddiepte die +men voorloopig gemakkelijk met mijnbouw bereiken kan; het doel is na +te gaan op welke kolenlagen men tot op die diepte kan rekenen. Op +het oogenblik ondervindt, naar verluidt, de boring moeielijkheden, +daar men in een scheur in het gesteente geraakt is. + +Wat te Winterswijk de vondst bijzonder belangrijk maakt, is ten eerste +de mogelijkheid om zeer goed zout èn steenkolen tegelijkertijd uit +één mijn te delven en verder dat schachtaanleg hier zoo bij uitstek +gemakkelijk zal zijn, daar dit wel zoowat de eenige plek van ons +land is, waar men direct in vasten steengrond naar beneden kan gaan, +zonder eerst eenige honderden meters losse, vaak gevaarlijke gronden, +vol water, met bevriesmethodes of andere kostbare procedés te moeten +doorgraven. + +Het schijnt niet verwacht te worden, dat in dit gedeelte van Nederland +een uitgestrekt aaneengesloten kolenveld zal liggen, gelijk b.v. in de +Peel, waar nu reeds een even groote oppervlakte als de Haarlemmermeer +bekend geworden is. In het Oosten des lands verwacht men slechts +geïsoleerde velden, die alleen voor afzonderlijke mijnen geschikt +kunnen zijn. Dit is daardoor te verklaren, dat hier over het algemeen +de steenkolenvorming en ook het daarover liggend zout, dat in de +Peel niet voorkomt, zeer diep liggen, doch er komen hoogere plekken +voor, een soort van ondergrondsche bergplateau's en slechts op deze +is mijnbouw mogelijk, terwijl daarnaast alles veel te diep ligt. Het +onderzoek door proefboringen heeft juist ten doel deze hoogere punten +op te sporen. Dit onderzoek wordt ijverig voortgezet. Men boort thans +in Zuid-Barge in Drenthe; of er nog verdere dergelijke plekken zullen +gevonden worden, blijft af te wachten. Naar verluidt zijn reeds bij +Haaksbergen vrij gunstige resultaten verkregen. + + + +LIEVER PRUIS DAN OLDENBURGER! + +Dat is tegenwoordig de leus van een menigte inwoners van het +vorstendommetje Birkenfeld, dat, tusschen Trier en Coblentz gelegen, +geregeerd wordt door den hertog van Oldenburg naar de niet al te wel +doordachte bepaling, door het Weener Congres in 1815 gemaakt. Die +enclave op Pruisisch grondgebied telt 43000 inwoners, over een +oppervlakte van 502 kilometers verspreid. + +In den loop van de jaren heeft men al dikwijls geklaagd over de +zonderlinge gril, die dit stukje gebied in het hart van Pruisen onder +het ver verwijderde oldenburgsche gezag bracht. Om aan de verlangens +van de bevolking tegemoet te komen, heeft men ten minste de drie +kantongerechten onder het Pruisische Landgericht te Saarbrücken, +en het Oberlandesgericht te Keulen geplaatst 27 Mei 1909. + +Over de oldenburgsche regeering hebben de Birkenfelders trouwens niet +te klagen gehad, daar zij hun ook in andere opzichten ter wille geweest +is en met hun belangen rekening gehouden heeft. De groothertog Peter +kwam vroeger ook dikwijls onder zijne Birkenfelders vertoeven. Maar +met dit al is de strooming in Birkenfeld voor een aansluiting bij de +Pruisische Rijnprovincie aldoor sterker geworden. De Birkenfelders +stellen nu een ruiling van gebied tusschen Oldenburg en Pruisen voor, +waarbij Oldenburg, als schadeloosstelling voor Birkenfeld, een stuk aan +de pruisische grens zou krijgen. In dien geest heeft de afgevaardigde +voor Birkenfeld onlangs in den oldenburgschen Landdag gesproken. + +Het is een steenachtig bergland, dat tot den Hunsrücke behoort en +waar de bovenloop der Nahe door loopt. De landbouw levert niet genoeg +op voor de behoeften der bevolking, al is het klimaat in de dalen +zacht genoeg, zoo zelfs dat er hier en daar nog aan wijnbouw kan +worden gedaan. Meer bekend dan de hoofdstad Birkenfeld is Oberstein, +om de agaatslijperijen, die er zijn. Het regeeringscollege, dat uit +een president en twee leden bestaat, zetelt te Birkenfeld en staat +onmiddellijk onder het ministerie van het groothertogdom Oldenburg. + + + +WANDELEN OM DE WERELD. + +Van een Rotterdammer, den heer G. W. Kriesz, die een reis om de +wereld maakt met zijn vriend, den Skandinaviër Erik Welen, heeft het +Museum voor land- en volkenkunde te Rotterdam eenige halssierraden +ten geschenke gekregen, die uit vruchtenpitjes vervaardigd zijn en +gestuurd zijn uit Honoloeloe. De heeren doen den grooten tocht op de +meer en meer gebruikelijke manier per pedes apostolorum, levend van +de opbrengst, die ze halen uit den verkoop van briefkaarten met hun +portret. De wandeltocht heeft tot hier toe nog niet zoo heel veel van +dat, waar hij voor wil doorgaan, want ze zijn te Denver in Colorado +begonnen en al is het al een heele wandeling naar de Stille Zuidzee, +van daar naar de Hawai eilanden moest het wandelen behalve op het dek +van de stoomboot worden opgegeven, en hoe ze van de Sandwich-archipel +verder wandelen meldde de geschiedenis tot nog toe niet. + + + +GEORG VON NEUMAYER OVERLEDEN. + +Op 82-jarigen leeftijd is na korte ongesteldheid de voormalige +directeur van de groote Deutsche Seewarte in het laatst van Mei +overleden te Neustadt an der Haardt. Georg Neumayer is een man van +beteekenis geweest, de schepper van het veelomvattende observatorium +voor den zeedienst te Hamburg. Een geleerde was hij van wereldreputatie +en daarbij iemand, die de wetenschap geheel in den dienst stelde van +den maatschappelijken vooruitgang. De praktijk was voor hem de zaak, +waar het op aankwam, en in den loop van zijn lang leven is hij haar +altijd trouw gebleven. Zijn talrijke geschriften over zeevaartkunde, +over meteorologie, aardmagnetisme, weervoorspelling in het belang +van de zeevaart, leggen daarvan een sprekend getuigenis af. Aardig +is in dit opzicht ook zijn werk "Anleitung zu wissenschaftlichen +Beobachtungen auf Reisen", dat eenige malen herdrukt is. + +Hij was geboren te Kirchheim-Bolanden in de Palts op 21 Juni 1826, +had aan de Polytechnische school en aan de universiteit te München +gestudeerd, en toen hij in 1850 daarmee klaar was, ging hij in de +school des levens op 24 jarigen leeftijd nog eens op de leerbanken +zitten en verschafte zichzelven de gelegenheid tot de practische +beoefening der aardrijkskundige, meteorologische, en aardmagnetische +wetenschappen door als gewoon matroos groote zeereizen te maken. Vooral +de raad van Maury, den Amerikaanschen geleerde, had hem daartoe +gebracht. Het resultaat is dan ook geweest dat Neumayer als beoefenaar +der zeevaartkundige wetenschappen weinig meerderen heeft gehad, want +aan zijn oefening in en door praktijk waren degelijke wetenschappelijke +studiën, onder leiding van mannen als Reindl en Lamont te München, +voorafgegaan. Koning Max II van Beieren zond Neumayer in 1857 met +een wetenschappelijk opdracht naar Australië, in welk land hij +vroeger reeds op zijn omzwervingen als matroos-vrijwilliger was +geweest. Den 1sten Jan. 1859 werd Neumayer benoemd tot directeur +van den magnetischen opnemingsdienst in Victoria (Australië). Hij +bleef dat tot 1864, ging toen naar Duitschland terug en werd, na +eenige jaren ambteloos te hebben doorgebracht, in 1872 te Berlijn +benoemd als hydrograaf bij de marine. Al jaren lang was hij toen +bezig de stichting voor te bereiden van de Seewarte te Hamburg, welk +instituut in 1876 onder zijn leiding werd gesteld. In die betrekking +heeft hij de schitterendste blijken gegeven van zijn organiseerend +talent; hij heeft de Seewarte gemaakt tot een wereldinstituut van +den allereersten rang. Ook op zuiver wetenschappelijk gebied, en +als organisator van allerlei wetenschappelijke expedities heeft hij +onvermoeid gearbeid. De Duitsche Zuidpoolexpeditie met de Gauss, onder +leiding van Von Drygalski, is vooral aan Neumayers krachtige opwekking +te danken geweest. Zijn voornaamste verdienste voor de wetenschap en +de praktijk blijft echter zijn werk als directeur van de Seewarte. + +Op den langsten dag van dit jaar zou hij 83 jaar zijn geworden. + +Zijn 80ste geboortedag is indertijd door vrienden en vereerders tot +een luisterrijken feestdag voor hem gemaakt. + + + +MEI 1909 EN ANDERE MOOIE MAANDEN. + +De heerlijke maand Mei, die wij dit jaar gehad hebben, heeft een mooi +record gemaakt; zij toch heeft, naar uit Engeland wordt bericht, het +grootste aantal uren zonneschijn gegeven, die in de laatste vijftien +jaar officiëel zijn opgeteekend, en wel 262 uren tot en met den 28sten. + +Tot nu toe was de beste maand Juli 1900 met 261.1 uur, dan volgen +Juni 1908 met 245.7, Augustus 1904 met 230.3, April 1909 met 219.7 +en September 1895 met 193.9 uur. + +In een dagboek, dat niet in het bijzonder om het weêr wordt gehouden, +maar waarin er nu en dan opmerkingen over worden gemaakt, lazen we +eens na, of de bedoelde maanden ook tot bijzondere opmerkingen hadden +aanleiding gegeven, en of zij dus ook in ons land als zeer rijk aan +zonneschijn waren geboekt. Er is natuurlijk veel kans, dat het weêr +in Engeland en hier in hoofdtrekken overeenkomt, maar we ervaren toch +telkens, dat er groote verschillen kunnen bestaan ook. + +Nu lezen wij juist voor Juli 1900: "Leelijk weêr geweest, veel regen en +geen zon van 19 Juni tot 11 Juli." Maar tegen het eind van de maand: +»'t Is prachtig weêr steeds, maar heel warm! Soms 88 Fahrenheit in +de schaduw nog tusschen 5 en 6 uur." Dus schijnt hier het aanhoudend +zonnige weêr eerst den 11den in die gezegende Julimaand begonnen te +zijn en dat het toen zonder afwisseling gebleven is, blijkt uit wat +er staat bij 29 Juli: »Iets koeler; het onweert op 't oogenblik en +'t is zoo donker, dat ik deze regels niet kan onderscheiden. Sinds +11 Juli nu steeds echt zomerweêr gehad.« Met dat bewuste onweêr, toen +o.a. in Lochem een man, die voor het raam zat in een arbeidershuisje +door den bliksem gedood werd midden in de stad, schijnt toen het +mooie weêr afscheid te hebben genomen, want op 2 Augustus lezen we: +»Sinds Zondag 29 Juli is het weêr veranderd; 't is winderig en niet +warm en veel regen«, en nog weer den 16den Augustus: »Het is altijd +leelijk weêr geweest met regen, onweêr en kou tot 13 Augustus.« + +Over Juni 1908 heet het, dat het in de laatste dagen van Mei en +de eerste van Juni tot 4 Juni prachtig zomerweêr is geweest, heel +warm en heerlijk en dan verder nog: »Op den langsten dag was het +wondermooi weêr.« + +Augustus 1904, ook al onder de in Engeland door zon bevoordeelde +maanden, schijnt hier ook bijzonder mooi te zijn geweest, ten minste er +staat bij het begin van September: »De zomer was blijkbaar te heerlijk +en te mooi om aan schrijven (in het dagboek) toe te komen. Het was +altijd prachtig weêr.« + +De jongst verloopen April kon ook in ons land, wat de mooie dagen +betreft, schitterend meedoen, en ten slotte September 1895, nu +al weer veertien jaar geleden, daaromtrent komen in het dagboek +herhaaldelijk uitroepen van bewondering voor. Zoo den 5den: »Steeds +maar onvergelijkelijk mooie Septemberdagen, altijd buiten thee +drinken!«, den 9den: »Het is steeds mooi weêr gebleven«, den 19den: +»Altijd sierlijk mooi weêr!«, den 22sten: »Goddelijk mooie herfstdag, +verbazend hooge barometerstand,« den 23sten: »Zoo mogelijk noch +prachtiger weêr dan gisteren«, den 24sten: »Nog zoo onvergelijkelijk +mooi weêr,« den 27sten: »Nog dat wonderschoone weêr en die hooge +barometerstand,« en als om die heerlijke maand September 1895 alle +eer alleen te laten houden begint het al op 1 October: »Voor het +eerst na al die weken een bedekte lucht en de barometer terug tot 755«. + +Men mag hier dus wel uit besluiten, dat in hoofdzaak engelsch weêr +ook hollandsch weêr is. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +PARIJSCHE CABARETS. + +In de jaren na 1880 waren de cabarets, waar de kunstenaars samenkwamen, +nog zoowat tot Parijs beperkt, en eerst in het laatste tiental jaren +heeft ook in de groote steden van andere landen het cabaretwezen zich +ontwikkeld en is er zeer bemind geworden. De kunst is in alle kringen +te huis, en daarom is het cabaret, trots de democratie die er heerscht, +in de gunst van het beste publiek. + +De eigenlijke stoot voor de cabaretbeweging is van het Quartier Latin +uitgegaan. Een studentengrap dreef de overmoedige club van Bohémiens, +de »Hydropathie«, in het jaar 1881 naar de streek der Apachen. Aan den +boulevard Rochechouart begonnen de clubbroeders onder het grappige +presidentsschap van den nog al aan lager wal geraakten beeldhouwer +Salis hun zonderlinge bijeenkomsten. Ze zongen en declameerden +afwisselend hun eigen gedichten en composities. Elke week kwamen ze +tot groote vreugde van de bezoekers van het lokaal samen en stelden +zich tevreden met de bescheiden gaven, hun vrijwillig geboden. + +De kleine ruimte werd langzamerhand met kunstwerken van allerlei soort +gevuld door de kunstenaars, en toen de kleine kroeg al grooter toeloop +kreeg, en de naam van den beeldhouwer Salis door geheel Parijs klonk, +zagen de vrienden zich genoodzaakt, hun werkzaamheid naar een eigen +lokaal in de Rue Laval te verplaatsen. Hier bloeide de cabaret onder +den naam van Chat Noir bekend, en trok avond op avond de elegante +wereld naar Montmartre. De club was ook uitgebreid geworden; studenten +en kunstenaars, die schipbreuk hadden geleden of het met het nuchtere +gewone leven niet konden vinden, boden hun diensten aan en werden +zonder veel omslag aangenomen. Zoo kon men een aan afwisseling rijk +programma krijgen, dat naast origineele lyrische en epische gedichten +ook wel fijne satiren en gloedvolle hymnen ten beste gaf. + +In aansluiting bij de voordrachten in de club gaf Salis samen met +Emile Goudeau een cabaretblad uit, de Chat Noir, waarin schetsen en +gedichten van bekende schrijvers verschenen. De illustraties van +den tekst werden door uitnemende kunstenaars geleverd, onder wie +ook de onlangs gestorven caricatuurteekenaar Caran d'Ache. In 1885 +verplaatste Salis de kunstzaal naar de straat Victor Massé, waar de +Chat Noir zijn grootste triomfen vierde. + +Tegenwoordig is er nog slechts een flauwe naglans daarvan over. Met +den dood van Salis is zijn schepping in verval geraakt; iets ervan is +nog blijven bestaan in het achterafgelegen cabaret »Quat-Z'Arts«, maar +het is het rechte niet. Voor eenige jaren is nu aan den boulevard de +Clichy een nieuw cabaret onder den naam Chat Noir ontstaan, uiterlijk +op den grooten voorganger gelijkend, maar in de degelijkheid der +voorstellingen er ver vandaan blijvend. Toch wordt het nog druk +bezocht. Een smalle trap leidt van de straat naar beneden in een +als herberg ingerichte kelderruimte. Aan de muren hangen groteske +en onkiesche voorstellingen, en aan het eene eind is de werkplaats +voor de kunst, een klein podium en een zware piano, en daarachter in +het midden ter grootte van een gewoon keldervenster het chineesche +schimmentheater. Een goed glaasje bier kost in het etablissement een +franc, maar de entrée is er onder begrepen. + +De voorstellingen beginnen in den regel elk halfuur en duren ook +niet langer. De leider van de voorstelling verwelkomt ieder nieuw +aangekomene met een karakteristieke opmerking, die geregeld het +publiek aan het lachen maakt. + +Een emancipatie van de school van Salis is het schuin tegenover de Chat +Noir gelegen cabaret »Le Ciel«, dat in het erbij behoorende cabaret +»L'Enfer« zijn completeering vindt. De gasten zitten op kerkbanken met +hooge leuningen, nemen aan een lange rechthoekige tafel plaats, worden +door monniken bediend, die ook een preek houden, en gaan ten slotte +onder het geleide van een Capucijner monnik verscheiden wenteltrappen +op naar een tooneeltje waar paradijsachtige schoonheden te bewonderen +zijn en waar door allerlei optisch bedrog den toeschouwers verrassingen +worden bereid. + +De cabaretstemming wordt tegenwoordig naar de balzalen +overgebracht. Een der interessantste in dien zin is de Moulin de +la Galette. Om die bezienswaardigheid te bereiken, moet men van +den boulevard de Clichy een kleine bergtoer naar de Rue Tholozé +ondernemen. Het gaat bijna tien minuten bergop. Zelden is een koetsier +bereid, er tegen op te rijden; af en toe waagt nog eens een auto het, +maar ook zij vermijden liefst de beruchte streek der Apachen. De +zaal met alle moderne comfort heeft in haar midden een grooten +molen, die lustig draait en in rhythme blijft met de onzinnigste +dansmelodieën. Bij cotillons en dergelijke aanleidingen treedt de +molen ook nog anders in werking. Bij elke omdraaiing komen er dan +nieuwe verrassingen voor de uitgelaten dansers. Het danst er prettig, +want de inrichting is bekend voor de beste dansmuziek. Het is een +zeer gemengd gezelschap, dat er avond aan avond verschijnt. + +Een door de druk uitgaande jongelui bevoorrecht lokaal is »Elysée +Montmartre«, een elegant danslokaal van Montmartre, waar automobielen +en eigen rijtuigen voor te wachten staan, behoed door lakeien. Over +breede marmeren trappen gaan de schoonen naar de prachtige zaal. Poeder +en blanketsel zijn er sterk vertegenwoordigd, en men danst er tot tegen +drie uur in den morgen, wanneer »Elysée Montmartre« de deuren sluit, +om ze overdag voor bokserswedstrijden en andere sport te heropenen. + +Meer cabaretkarakter droeg vroeger de »Moulin Rouge«, die ook thans +nog veel vreemdelingen trekt. Uit het beroemde ballokaal is voor +eenige jaren een elegant variété-theater geworden, waar een stuk, +dat trekt, eenige dozijnen malen wordt gegeven. De groote »promenoir« +blijft altijd een aantrekkelijkheid der Moulin Rouge. + + + +WONDERLIJKE TOESTANDEN IN ONZIJDIG MORESNET. + +In het pruisische Huis van Afgevaardigden is de vorige maand nog +eens gewezen op de wonderlijke en afkeurenswaardige toestanden +in het landje op de grenzen van Nederland, België en Duitschland, +dat bij het Weener Congres in 1815 bij de verdeeling van Europa na +de ontreddering door Napoleon erbij is ingeschoten. Men heeft er +blijkbaar allertreurigste toestanden. + +Over het door ongeveer 3400 inwoners, meerendeels Duitschers, +bewoonde landje, regeert de burgemeester van de naburige gemeente +Pruisisch Moresnet, onder toezicht van den landraad van Eupen en den +Belgischen prefect van Verviers. In het civiele recht geldt de Code +Napoléon, volgens den tekst van 1814, strafrechtelijk de Code pénal +van 1810. Wegens zijne draconische bepalingen wordt die laatste code +echter meestal niet toegepast. Wanneer inwoners onder elkaar geschillen +hebben, kunnen zij in België of in Pruisen recht zoeken. Daar zijn +ongewenschte toestanden het gevolg van. + +Onzijdig Moresnet geniet volkomen vrijdom van invoerrechten, zoodat de +menschen van rechts en van links kunnen invoeren, wat zij willen. Alle +neringen en bedrijven zijn er vrij. Geen wonder, dat het kroegwezen er +meer ontwikkeld is dan ergens anders ter wereld. Slimme lieden hebben +een aantal branderijen opgericht en smokkelen jenever in België binnen, +waar zij goede prijzen maken. Het moet voorgekomen zijn, dat in België +jenever is ingevoerd in mineraalwaterflesschen, met het opschrift: +Altenberger Mineralwasser. De pogingen om een speelbank op te richten, +zijn mislukt. Toch blijft Onzijdig Moresnet het beloofde land voor +een aantal menschen van verdacht allooi: landloopers, kwakzalvers, +speculanten en allerlei andere rondtrekkende lieden. Het treurigst is +de toestand van de scholen. Er is geen leerplicht. Er zijn 5 veel te +volle klassen, in 4 ervan zitten meer dan 110 jongens en meisjes. In de +eenige meisjesklas zitten meer dan 200 kinderen. In de schoollokalen +zijn geene banken, ten minste geen banken met een tafel eraan. De +kinderen zitten in alle hoeken neergehurkt en kunnen alleen schrijven, +door hun lei in den linker arm te nemen. De luchtverversching, +of liever het luchtbederf, is van dien aard, dat onderwijzers, +onderwijzeressen en kinderen herhaaldelijk dientengevolge ziek worden. + +De bevolking zelve is verbitterd, de burgemeester van Pruisisch +Moresnet houdt haar aan het lijntje, door altijd weer opnieuw te +herinneren aan de sedert tien jaren hangende onderhandelingen. + +De afgevaardigde Hackenberg, een nationaal-liberaal, werd door den +heer Frantzius, directeur aan het ministerie van Buitenlandsche +Zaken, vriendelijk te woord gestaan; de regeering moest de gewraakte +toestanden erkennen, maar men moest wachten, tot een uitvoerige +overeenkomst, die de pruisische aan de belgische regeering had +overgelegd, door België zou zijn beantwoord. + + + +ECHTE PANAMA'S, DOOR NEDERLANDERS GEVLOCHTEN. + +Op de Middenstandstentoonstelling, die deze maand te Amsterdam wordt +gehouden, kan men echte Panamahoeden zien vlechten door vrouwen uit +Willemstad en omstreken, die ervoor van Curaçao zijn overgekomen. De +gouverneur van het eiland schreef aan het uitvoerend comité der +tentoonstelling, dat de regeering van Curaçao het aanbod van genoemd +comité aanvaardt en gaarne van de ter tentoonstelling aangeboden ruimte +gebruik zal maken voor de inrichting eener expositie van Curaçao'sche +stroohoeden of Panama's, waar een werkplaats voor de vervaardiging +van de hoeden aan verbonden zal zijn. + +Een viertal dames heeft de zorg op zich genomen, om aan het +Nederlandsche publiek te vertoonen, hoe onze mede-Nederlanders, de +vrouwen van Curaçao, dat werk verrichten. Gelukkig, dat de vrede met +Venezuela is hersteld, want vandaar moet het beste stroo voor het +maken der Panama's komen; in den tijd, toen het met de gemeenschap +met Venezuela verleden jaar zoo slecht geschapen stond, zat men op +Curaçao met de handen in het haar, want het stroo, waarover men te +beschikken had, voldeed niet en gaf aan de hoeden niet die soepelheid +en veerkracht, die ze zoo gunstig onderscheidt. + + + +ROTTERDAMS MUSEUM VOOR LAND- EN VOLKENKUNDE. + +Er zijn groote en degelijke veranderingen op til met het Museum +te Rotterdam, dat een flinke uitbreiding ondergaat, zoodat de +verzamelingen tot hun recht zullen komen en zullen kunnen worden +vertoond op een wijze, die overeenkomt met den stand van het +tegenwoordige museumwezen en die beantwoordt aan de hooge eischen, +door den directeur gesteld, waar het hem vooral te doen is, om +het ten toon gestelde voor het publiek duidelijk en helder te doen +spreken. Hij meent, dat er van zoo'n collectie veel goeds kan uitgaan +voor de volksontwikkeling, voor de belangstelling in onze koloniën en +misschien ook voor onze nijverheid, maar daarvoor moet het geëxposeerde +gemakkelijk toegankelijk wezen en zóó zijn uitgestald, dat herkomst +en bijzonderheden goed herkenbaar zijn. + +Daartoe was in het Museum gebrek aan de noodige ruimte en aan de +juiste bergplaatsen, vandaar de noodzakelijkheid der verbouwing, +omtrent welker voorbereiding het dezer dagen verschenen Verslag, +uitgebracht door de Commissie van toezicht op het Museum, over het +jaar 1908 een uitvoerige uiteenzetting geeft. Dat jaar is er een +van onrust geweest en het publiek heeft de voordeelen, aan het bezit +van het Museum verbonden, een groot deel van den tijd moeten missen, +want reeds op 1 Juli werd begonnen met het inpakken der voorwerpen, +en den 15den van die maand werd het Museum voor het publiek gesloten, +aan welk feit bekendheid werd gegeven door middel van aanplakborden +in de stad en door advertenties in de dagbladen. + +Maar daarom is 1908 niet onvruchtbaar geweest voor de +instelling. »Verblijdende winste« valt er volgens het verslag te +constateeren. Er is veel nieuws bij gekomen, en met bijna 3000 nummers +is de inventaris in het afgeloopen jaar vermeerderd. Herinnerd wordt +aan de belangrijke en uitgebreide verzamelingen van den heer Hondius +van Herwerden, van Mevrouw A. Sturms-Scheuer, de heeren Mr. J. H. van +Hasselt, W. R. Vroon, Te Wechel; aan de collecties van de heeren +L'Honoré Naber, Van Hille, Barends en Müller; aan de enkele stukken +van groote waarde door de heeren Jonker, Bosman, Van Oosterzee en +den Resident der Lampongsche distrikten geschonken, bewijzende dat +het belang eener ethnografische collectie niet altijd afhankelijk +is van haren omvang. Van de aangekochte verzamelingen mogen in 't +bijzonder die van Madagascar en van de Bataklanden genoemd worden, +van Madagascar vooral, dat thans, door de medewerking van den heer +E. H. Bolten, bijzonder goed vertegenwoordigd is. + +Het gehalte der verzamelingen, die ten behoeve van het Museum +bijeengebracht werden, verbetert aanzienlijk; een collectie als die +van den heer Hondius van Herwerden mag gerust een model-collectie +genoemd worden; van elk voorwerp zijn de inlandsche naam en de +plaats van herkomst aangegeven en het gebruik ervan wordt uitvoerig +omschreven. Met zorg bewerkt zijn in dit opzicht ook de verzameling +van de heeren Mr. van Hasselt en Bolten; bij eerstgenoemde gaf de +schenker daarenboven de prijzen aan van het speelgoed, dat hij op +den pasar kocht. + +Het verslag geeft een lijst van de voorwerpen, ten geschenke +of in bruikleen ontvangen of door ruiling of aankoop verkregen, +en bevat tevens een prettig geschreven overzicht der tijdelijke +tentoonstellingen, gehouden in het eerste halve jaar van 1908, waarbij +de secretaris gelegenheid vond, een belangwekkende uiteenzetting +van het ikat-procédé ter verving van weefsel in zijn verslag in +te lasschen. + + + +DE DUITSCHER, ONDER BOETEN GEBUKT GAANDE. + +Ieder jaar steekt Duitschland millioenen marken in den zak, wegens +overtredingen van politieverordeningen. Let bij voorbeeld eens op een +dag in het leven van een duitschen koopman. Al vroeg opent hij zijn +vensters; de wind doet een luik kraken en werpt een bloempot omver +en in de straat: twee mark boete. + +Hij schrijft aan de politie, dat hij een meid heeft gehuurd. Die +mededeeling is te laat ingekomen: vijf mark boete. + +Uitgaande voor een zaak, die haast heeft, springt hij op een tram, +die in beweging is: vijf mark. + +Hij heeft in zijn winkelkast een curiositeit, die een oploop +veroorzaakt: tien mark. + +Zijn schilder heeft op het uithangbord bloemversieringen aangebracht, +die den voornaam van den winkelier onzichtbaar maken: vijf mark. + +Om twaalf uur neemt den eeuwig beboete den metro, om thuis te gaan +ontbijten. Hij heeft zijn abonnementskaart vergeten: zes mark. + +De controleur voor de nationale verzekeringen wekt hem uit een dutje, +om hem de ziektekaart te presenteeren voor zijn dienstbode. Die kaart +is gefrankeerd met de noodige zegels, maar men heeft vergeten, ze af +te stempelen: tien mark. + +Die controleur wordt door een anderen gevolgd; de winkelier had zijn +zoontje den 2den Januari laten inenten, dat was twee dagen na den +wettelijken termijn: twintig mark. + +Om naar zijn winkel terug te gaan, bestijgt de trouwe onderdaan +van Z. M. Wilhelm II zijn rijwiel, maar laat zijn wielrijderskaart +thuis bij ongeluk. Een agent houdt hem staande: drie mark. Om den +verloren tijd in te halen trapt hij woest voort; te groote snelheid: +drie mark. Hij rijdt door een straat, waar de passage voor wielrijders +verboden is: drie mark. In den snellen gang is zijn bel los geraakt: +een agent beboet hem, omdat de bel geen helder geluid geeft: drie +mark. Die boeten, die hem ophouden, houden hem op straat tot het +donker wordt. Hij heeft geen lantaarn: drie mark. Na het eten vergeet +hij te gaan naar de oefening van de brandweer: tien mark. + +Hij vergeet bij het naar bed gaan, de gordijnen te sluiten: een week +gevangenis wegens aanslag op de zedelijkheid. + +Wat een veelgeplaagd wezen is de Duitsche burger! + + + +DE BOTTELPOORT TE NIJMEGEN WEER AAN DE ORDE. + +Burgemeester en Wethouders van Nijmegen houden maar vol en hebben +den aanval op de Bottelpoort, die ze willen sloopen, hernieuwd, +nadat ze acht-en-een-half jaar geleden een dergelijk voorstel bij +den gemeenteraad hadden ingediend, dat echter met 15 stemmen van de +19 in de vergadering van 3 November 1900 verworpen werd. + +Die ruïne van de voormalige Bottelpoort op het Waalplein staat daar +als een brok geschiedenis en waar er in ons land uiterst weinig +poortgebouwen uit vroegeren tijd bewaard zijn gebleven, zou het +zonde en jammer zijn, zulk een bouwkundig overblijfsel met den grond +gelijk te maken. Daarbij heeft de poort een eigenaardige beteekenis +uit constructief en architectonisch oogpunt, is geen beletsel voor +het verkeer, en het behoud zou geen aanleiding geven tot het brengen +van eenig belangrijk geldelijk offer. + +Alleen is er in 1900, toen de voorstanders van het behoud getriomfeerd +hebben, wat wij hopen, dat ze nu weer zullen doen, voorgesteld, dat de +stad de poort beter tot haar recht zou doen komen, door er omheen een +aardig plekje in het leven te roepen, dat met groen en bloemen het +nieuwe leven rondom de ruïne zou vertoonen. Dan zou de Bottelpoort +hebben kunnen strekken tot verfraaiing van het stadsgedeelte, waar +ze zich bevindt; maar dat heeft men verzuimd. Als de naaste omgeving +van de ruïne volgens een zachte glooiing was afgegraven, en men daar +plantsoen had aangebracht, zou de aloude poort een schilderachtig +effect hebben kunnen maken. + +Gelukkig is het daarvoor nog niet te laat, en het gemeentebestuur of +liever, de raad van Nijmegen zal thans waarschijnlijk, als zij het +voorstel tot slooping verwerpt, tevens een som uittrekken voor den +aanleg van het "Bottelplantsoen." + +Het behoud van het historisch monument heeft toentertijd velen in +beweging gebracht als advocaten, die er krachtig voor pleitten. Daar +was vooreerst de minister van Binnenlandsche Zaken, Mr. Sam. van +Houten, die tot het gemeentebestuur een schrijven richtte; daar was +de Vereeniging "Gelre," die zich de beoefening ten doel stelt van +geldersche geschiedenis, oudheidkunde en rechtswezen, die herhaaldelijk +adressen inzond; daar was de heer Huf van Buren, die in de Nieuwe +Rotterdamsche Courant en daar was Jhr. Victor de Stuers, die in Eigen +Haard argumenten voor het behoud aanvoerde; daar was Dr. Cuypers, +de architect der Rijksmuseumgebouwen, die zijn gewicht ervoor in +de schaal legde; daar waren andere autoriteiten in zake bouwkunst, +die hetzelfde deden, en aan hen allen is het gelukt, de stemming in +den raad in gunstigen zin te doen afloopen. + +Het had anders gespannen, want in de vergadering van 6 October 1900 was +het voorstel van Dr. F. Banning, om het sloopingsbesluit voorloopig +niet uit te voeren, met tien tegen acht stemmen verworpen. In de +tusschenliggende vier weken, die toen tot 3 November verliepen, zijn +alle zeilen bijgezet op het scheepje van niet-slooping, en het is de +behouden haven ingeloopen. + +Zal dat nu ook weer gelukken? Men doet opnieuw met frisschen moed +zijn best. Onze rijksadviseur in zaken van kunst, Jhr. Victor de +Stuers, hoeft reeds weer zijn stem doen hooren in een nota, aan den +gemeenteraad van Nijmegen gericht, en ook Dr. P. J. H. Cuypers heeft +den raad verzocht, niet te besluiten tot de slooping der voormalige +Bottelpoort. + +De Bottelpoort werd in 1538-1540 gebouwd, toen de ingezetenen van +Nijmegen zich hadden verzet tegen Karel van Egmond en de oorlog +over diens successie tusschen keizer Karel V en Willem van Cleef +ging ontbranden. De gemeente-archivaris van Schevichaven heeft uit +de rekeningen der stad de bijzonderheden van den bouw opgespoord en +aan het licht gebracht. De poort, welke toegang gaf tot de haven, +was uit een strategisch oogpunt gewichtig. Dit blijkt hieruit, dat +men haar in Maart 1574 voorzag van een bolwerk, toen de incursies +van Willem van Oranje in de Bommelerwaard en van Lodewijk van +Nassau bij Maastricht ongerustheid gewekt hadden; andermaal werd +zulk een tijdelijk bolwerk opgeworpen, toen in 1587 engelsche +en staatsche troepen het tegenoverliggend fort Knodsenburg bezet +hadden. Uit datzelfde fort werd de poort met zwaar geschut geteisterd +door Prins Maurits en graaf Willem Lodewijk, die in 1591 de stad +belegerden. Hetzelfde geschiedde tijdens het beleg van Nijmegen door +de Franschen onder Turenne in 1672 en Pichegru in 1794. Dit gebouw is +derhalve een geschiedkundig monument, want het is de stille getuige +geweest van geweldige gebeurtenissen, voor de stad en voor geheel +het land gewichtig. Het leert ons ook, hoe in de middeleeuwen de +verdediging was ingericht; het gebouw is een vierkante toren, zoodanig +in den walmuur geplaatst, dat de schutters den wal bestreken; een nog +aanwezig schietgat laat zien, dat men zich van vuurroeren bediende; +langs een steenen wenteltrap bereikte men de bovenverdieping om uit +de tinnen op den vijand te schieten of hem met steenen en kokend water +of olie te bombardeeren en te begieten. Ook opmerkingswaardig is het, +dat men destijds bij een gebouw, met zuiver prozaïsche bedoelingen +opgetrokken, kunstzin aan den dag wist te leggen; niet alleen is +alles doelmatig, eenvoudig en verstandig geconstrueerd, maar waar +het pas geeft, heeft de bouwmeester smaakvol gewerkt, zooals blijkt +uit de fraaie profileering van den poortboog, uit de vormen van het +basement, uit het kunstig bogenfries, uit de figuren met verglaasde +tegels in het metselwerk aangebracht. + +Uit geschiedkundig en oudheidkundig oogpunt dus moet de poort worden +beschouwd, en dan zal ieder toegeven, dat ze waard is, behouden te +blijven, want in dat "zwartgrauwe steengevaarte" klinkt een stem, +die tot jong en oud spreekt van oude tijden, toen de poort aan +een der uiteinden van de stad stond en 's avonds werd gesloten, om +de burgers tegen overvallen of plundering, die van de rivierzijde +altijd konden dreigen, te beschermen. Zij heeft deelgenomen aan den +strijd voor vrijheid en recht, door de voorouders gevoerd, en zij kan +aan dit geslacht leeren, hoe het vroegere heeft geleefd en gewerkt, +opgesloten tusschen hooge muren en wallen, en hoeveel het waard is, dat +het toeval dit brokje verleden, dit restje geschiedenis heeft gespaard. + +Het toeval, ja, want bij het sloopen van de vestingwerken had de +Bottelpoort haar behoud te danken aan de omstandigheid, dat ze in 1800 +aan een particulier werd verkocht en later in een fabrieksgebouw is +opgenomen. De stad kocht in nog lateren tijd het terrein, amoveerde +de oude fabriek, verlaagde den opgehoogden grond en liet de ruïne te +voorschijn komen. + +En nu zou ze die voor goed willen opruimen? + +Hoe jammer zou dat wezen, ook voor onze vrienden, die immers ook die +van het gemeentebestuur zijn, de talrijke toeristen en zomergasten, +die Nijmegen liefhebben en er graag hun anker uitwerpen. + +Den 14den Juni heeft de Raad het voorstel tot wegruiming zonder +beraadslaging of tegenkanting aangenomen. Zal het ditmaal definitief +zijn? + +De eischen der praktijk hebben zich doen gelden, want de directeur +der electriciteitswerken heeft het terrein noodig voor den bouw +van remises en wat er bij behoort ten behoeve van de aan te leggen +electrische tram. + + + +HET NEUSJE VAN DEN GOOISCHEN ZALM. + +Hilversum is een merkwaardig voorbeeld van een fabrieksplaats, die +tevens het centrum is van natuurschoon. Maar het heeft lang geduurd, +eer de laatstgenoemde qualiteit door de wereld op den rechten prijs +werd gesteld; daarvoor moest de negentiende eeuw de geesten wakker +roepen tot de waardeering van de schoonheid der ongerepte natuur +en daarvoor moest in de laatste helft dier eeuw meehelpen het +vervoermiddel, dat zooveel steden en dorpen tot levenwekker heeft +gediend, de spoorweg. Voor het Gooi was dat de Oosterspoorweg, +geopend in 1874. + +Het oude Hilversum was in de 15de eeuw fabrieksplaats; toen reeds +werden de volders, de laken- en fluweelwevers met privileges begunstigd +en hoe ook soms ten gevolge van de troebelen der oorlogstijden +de industrie tijdelijk kwijnde, tot op onzen tijd is ze in stand +gebleven en thans is ze nog zeer belangrijk. Karpetten, tapijten, +molton, baai enz. worden er nog veel gemaakt, zooals trouwens ook +Laren en Blaricum hun fabrieken hebben. + +Maar wat tegenwoordig de voornaamste factor voor den bloei van het +Gooi en Baarn is, het natuurschoon, dat wordt pas in de laatste eeuw +recht gewaardeerd, nu men oog heeft gekregen voor het bekoorlijke +van het landschap, dat uit heuvels en heiden, uit bosschen en venen +bestaat en nog niet door den mensch voor nuttig gebruik in beslag is +genomen. Nu zijn niet enkel de groote-stadsbewoners er komen opdagen +op hun vrije dagen, op de Zondagen en de uitgaansmomenten, maar nu +hebben ze hun huisgoden naar de gooische dorpen overgebracht, en ze +onderhouden de gemeenschap met hun werk en met het volle, rijke leven +der groote centra door dagelijks heen en weer te reizen. + +Wat is veel in de laatste jaren in en om Hilversum veranderd! Tot een +reusachtig villapark is het geworden en waar voor enkele jaren nog +bosch was, is de golvende bodem nu bedekt met een net van breede, +gladde wegen, waartusschen de villa's, in de meest verschillende +stijlen gebouwd, als verstrooid liggen te midden van bloemen +en heesterpartijen of van vijvers en tennisvelden en oude, hooge +boomen. Met de komst der gegoede familiën zijn de scholen verbeterd, +is er een hoogere burgerschool verrezen, met vijfjarigen cursus, heeft +men er zelfs een manege opgericht en zijn de winkels en magazijnen +zóó geworden, dat ze aan de hoogste eischen kunnen beantwoorden. + +Daarbij blijft men er zich, hoewel buiten wonend, als men dat wenscht, +stadsmensch voelen, want met Amsterdam en Utrecht is de relatie al +heel innig gebleven; niet minder dan 23 maal per dag kan men van +Hilversum naar Amsterdam en even vaak in omgekeerde richting gaan; +19 maal is er gelegenheid, op één dag naar Utrecht en terug te gaan; +23 maal kan men voor Amersfoort instappen; dan is er in de plaats, +die nu al 30.000 inwoners telt, gas, waterleiding en electrisch licht, +en in den winter wordt er aan amusementen aangeboden, wat met zulk +een zielental te verwachten is. + +Overal breidt de plaats zich uit, de stad, mag men nu gerust zeggen, +want een gemeente van die grootte heeft op dien naam vrijwat meer +aanspraak dan menige stad, die den naam nog draagt als herinnering +aan het verleden met zijn onderscheid tusschen steden, vlekken, +dorpen en gehuchten. Enorme oppervlakten worden telkens bijgekocht, +om als steeds maar meer parken de tuinenstad te sieren. Van die parken +is het Susannapark een der oudste, dan zijn er het Diergaardepark, +het Nimrodpark, het Ministerpark en buiten de parken staan al even +trotsche landhuizen in prachtige lanen, te midden van hun tuinen. + +Een kiekje van het oude Hilversum kan men nemen in de Kampstraat bij +voorbeeld, die naar het oude Schapenkamp leidt, dat eertijds een hofje +was en waar bij ieder huisje boven in het raam een schaapje met een bel +is te zien. De schapewol speelde in het nijvere Hilversum natuurlijk +een groote rol, en Gerrit Veen, die het Schapenkamp stichtte, moet +de eerste tapijtfabrikant zijn geweest, die zijn fabrikaat naar het +buitenland verzond. + +Dien tijd hebben zeker de zware boomen aan de Groest wel beleefd, die +boomen, die nu nog neerzien op het drukke marktgewoel op Woensdag, +als het heele Gooi zich rendez-vous schijnt te hebben gegeven op de +markt aan de Groest en een student van nationale kleederdrachten er +zijn hart kan ophalen. Dat is buiten de eigenlijke villastad, en er +zijn meer van die oude plekjes, slopjes en inhammetjes, die echt nog +het aanzien van een boerendorp in eere houden. + +De lanen, waaronder de 's-Gravelandsche Weg de kroon der schoonheid +spant, voeren ten slotte naar de bosschen en de heiden, naar de mooie +natuuromgeving van Hilversum, waarvoor menigeen een villapark zou +willen missen. Verrukkelijk zijn de wegen over de heide, zijn de +boschwandelingen en zijn ook de zoo gemakkelijk te bereiken hooge +punten, van waar men de heerlijkste uitzichten kan genieten. + +Wilt ge een paar namen van bekende buitens? Daar is Gooilust, en +Wisseloord, en Quatre-Bras, dan Spanderswoud en Jachtlust, Corvin +en die op den Trompenberg met het wonderschoone panorama. Voorwaar, +wie in Hilversum zijn zomertenten opslaat, behoeft niet te vreezen, +dat hij vooreerst gebrek aan gelegenheid voor fiets- en wandeltochten +zal krijgen. + + + +TER HERINNERING AAN ANTONY VAN LEEUWENHOEK. + +Onze groote natuuronderzoeker uit de 17de eeuw Antony van Leeuwenhoek +heeft in Delft op de plek, waar zijn woonhuis heeft gestaan, een +bescheiden gedenkteeken gekregen. Het initiatief daartoe nam de +Verfraaiingsvereeniging Delfia, die het ontwerp aanvaardde, door den +beeldhouwer J. C. Schultsz gemaakt. + +Het bronzen monument vertoont de reliëfbuste van Antony van +Leeuwenhoek, met de aanduiding er onder, dat hij ter plaatse woonde +en werkte, alles in een sierlijke cartouche. Op den hoek van het Oude +Delft en de Boterbrug, waar thans de tuin is van het Meisjeshuis, stond +eenmaal Van Leeuwenhoek's woning, die woning, waar heen uit alle deelen +van Europa de geleerden en belangstellenden in de natuurwetenschap +stroomden, om het voorrecht te genieten, Antony van Leeuwenhoek +te spreken over zijn ontdekkingen en eens te mogen kijken door de +microscopen, die hijzelf had vervaardigd en waarmee hij een wereld van +onbekende wezens had te voorschijn getooverd voor het menschelijk oog. + +Aan het prachtig gesmeed ijzeren hek, dat den tuin omgeeft, is het +brons aangebracht, dat in de tweede week van Juni zonder veel praal en +staatsie is onthuld en dat door Delfia's bestuur in de regentenkamer +van het Meisjeshuis aan regenten werd overgedragen. Die hulde aan den +grooten man was zeker welverdiend, want groote diensten heeft hij aan +de wetenschap bewezen, hij de nederige kamerbewaker, die jaren lang +voor zes gulden in de week de raadszaal schoon hield en de kachel +van den burgemeester stookte! Door zijn ontdekkingen heeft hij op +de studie van de natuur een grooten invloed uitgeoefend. Dat had +niemand vermoed, toen de knaap in Amsterdam in de leer werd gedaan +bij een Amsterdamschen lakenhandelaar, maar niemand wist toen ook, +dat daar aan de Buitenkant der groote stad een apotheker woonde, die +Swammerdam heette en die in zijn apotheek, De Star, voor de ramen een +eenvoudigen grooten waterbak zou neerzetten met watergedierte uit een +hollandschen sloot. Wat mocht de jonge Antony daar graag staan kijken +en wat werd zijn weetgierige geest daar bestormd door een massa vragen! + +Op de meeste van die vragen gaf hij later zelf antwoord door +het gebruik, dat hij maakte van het door Zacharias Jansen in +1590 uitgevonden microscoop. Hij ontdekte daarmee het leven in +een waterdroppel, vond er de afgietsel- of infusiediertjes, deed +onderzoekingen omtrent de bloedlichaampjes, en had ofschoon hij geen +latijn noch eenige andere vreemde taal had geleerd, grooten invloed op +de microscopische anatomie. Later stelde zijn vermogen hem in staat, +zich aan de liefhebberij der natuurwetenschap te wijden. + +Onder de bezoekers, die hem in zijn nederig gebleven woning bezochten, +was ook Peter de Groote, die per trekschuit naar Delft kwam uit +Amsterdam en aandachtig luisterde en keek naar het wetenswaardige, +dat Leeuwenhoek hem had te vertellen en te vertoonen. + + + +AUTOMOBIELTHEE. + +Sedert de italiaansche automobilist prins Scipio Borghese twee jaar +geleden op de reis van Peking naar Parijs door Centraal-Azië is +gereden, zijn de chineesche en russische kooplieden, aangemoedigd +door dit succes van de auto, op de gedachte gekomen, het transport +der fijnste en duurste chineesche theesoorten door de woestijn Gobi te +doen plaats hebben met automobielen. De exquise theeën, welker gewicht +de fijnproevers uit Europa, en daaronder vooral de Russen, bijna met +goud betalen, verliezen, naar men weet, door het vervoer over zee +vrijwat aan geur en smaak, zelfs als men ze verzendt in luchtdicht +gesloten bussen. Sedert jaren wordt daarom de duurste chineesche +thee door Centraal-Azië vervoerd door karavanen, en dientengevolge +heeft ze den naam karavaanthee gekregen. Thans is de tuftuf in de +plaats van den kameel gekomen, en de reis door de woestijn Gobi wordt +daardoor met niet minder dan veertien dagen verkort. De theehandelaars +uit Kiachta zijn tegenwoordig bezig een geregelden autodienst in te +richten, om onafhankelijk te worden van de kameelkaravanen. Weldra +zal dus de karavaanthee zich zien verdrongen door de automobielthee. + + + +DE KLEEDING DER MAORI. + +Geruimen tijd geleden werd mij een groot aantal fotographische +portretten in visite-formaat van Maori van Nieuw-Zeeland getoond; +tien van de mooiste--in den zin van belangrijkste en tevens voor +reproductie het best geschikt--heb ik eruit gezocht en welwillend +stond de eigenares mij toe deze in De Aarde te doen afdrukken. + +Het zijn mannen en vrouwen van verschillenden leeftijd, in +uiteenloopende kleeding. De heer H. W. Fischer, conservator aan +'s Rijks Ethnographisch Museum te Leiden, maakte mij opmerkzaam op +een deugdelijke beschrijving der oorspronkelijke Maori-kleeding in +E. Fregear, Maori-race (1904). Zij luidt aldus: + +»Over den gordel wordt een voorschoot (Rapaki) of heupmat +gedragen. Deze bestaat gewoonlijk uit eene verzameling vlasreepen +aan een gordel van hetzelfde materiaal opgehangen. De groene reepen +werden afgeschrapt maar op afstanden van een duim onaangeroerd gelaten; +zij werden ook aan de randen afgeschrapt, zoodat zij er na droging als +riet uitzagen; die losse reepen hingen af tot op de knie en ruischten +harmonisch als de drager zich bewoog. Deze soort matten verborg +de ledematen voldoende en gaf volledige vrijheid van beweging. Een +heupmat was van gelijke lengte, maar opgemaakt vlas, dat niet ruischte. + +Het voornaamste kleedingstuk voor beide seksen onder de Maori was een +mantel, om de schouders gehangen; somtijds waren deze zeer groot, tot +tien voet lang bij eene breedte van zeven; deze mantels waren verdeeld +in twee soorten: de fijne, geweven die eigenlijke »kleeding« (kakahu) +genoemd werden en de grove inferieure (mai), die niet als »kleeding« +werden beschouwd. De fijnere soorten hadden elk een eigen naam. + +De Korowai was een fijne mantel, door vrouwen en meisjes gedragen en +uit geklopt vlas bestaande; de witte grond was dik bedekt met rijen +gedraaide zwarte nestels van vlas; die nestels waren op verschillende +wijzen gegroepeerd, waardoor het kleed verschillende namen kreeg. + +De Korirangi was een groote mat met zwart en gele draden bedekt, de +laatste vervaardigd van gekruld en geschrapt vlas, zoodanig bewerkt +dat de tallooze harde buisjes vroolijk ratelden. + +De Kaitaka was een fraaie witte mantel zonder nestels maar met breede, +in zwart, wit en bruin geweven randen, aan onder-, soms ook aan +bovenrand en een smalleren aan de kanten. Alleen hoofden van eenigen +rang waren gewoon deze soort te dragen. + +Vedermantels (Kakahu-kura of huruhuru) werden van vlas op dezelfde +wijze geweven, maar tijdens het weven werden vederen in de inslagdraden +bevestigd. Een van de meest fraaie werd gemaakt met de roode vederen +die onder de vleugels van sommige papagaaien gevonden worden, andere +met halsveeren van den woudduif, vaak met een smallen rand in rood +en wit. Op hoogen prijs stelden de Maori ook een mantel waarin de op +haar gelijke vederen van de Kiwi (Apteryx) waren gewerkt; deze soort +vederen waren de eenige waarvan de punten naar boven werden gericht, +zoodat de mantel op bont geleek. + +De duurste mantels van alle waren die met bekleeding van +hondenvellen, in 't bijzonder die waarbij de staarten van witte +honden zoo aaneengesloten waren aangebracht, dat de geweven grond +geheel onzichtbaar was. Hierin waren dan nog verschillende variaties +met eigen namen. Voor oorlogsgebruik maakte men mantels geheel van +hondenvellen zonder een onderlaag van vlasweefsel. Zeer zeldzaam zijn +mantels van zeehondenvel. + +De mindere soorten mantels, eigenlijk »cape's« werden bij warm of +slecht weer om de schouders gebonden, waren slechts drie bij vier voet +groot en bestonden uit losgeweven ruw vlas, waarin afhangende reepen +waren tusschengestoken op de wijze van de haren van een borstel, +terwijl de losse einden over elkaar hingen. Van deze soort bestonden +ook weder talrijke variaties; een er van werd ook in oorlogstijd +gedragen, nadat de vezels door verzadiging met water opgezwollen +waren, waardoor zij min of meer tegen een lansstoot of pijlschot +beschermden; men droeg dan meerdere mantels boven elkaar. Tegen +speerworpen beveiligde men zich ook wel door een zes duim breeden +gevlochten band van vlas, die door zijne groote lengte--tot 10 +vadem--meermalen om het lichaam gewonden kon worden. + +In vroegere tijden schijnt men ook in Nieuw Zeeland papierboomen +(Broussonnetia) te hebben gekend, doch alleen in de overlevering wordt +gewag gemaakt van het gebruik van geklopte boomschors voor kleeding. + +Voor het aan elkaar naaien der kleedingstukken diende een penneschacht +of een geslepen stuk been van een gevallen vijand als naald, en de +mantels werden met een naald van beren of van walvischtand of van +been of groenen steen op den rechter schouder bevestigd." + +In de groote verzameling voorwerpen, die de heer G. Verschuur +een paar jaren geleden aan het Rotterdamsche Museum voor land- en +volkenkunde vermaakte, bevinden zich twee Maori-mantels, waarvan de +afbeeldingen (op een tiende der ware grootte) aan deze regels zijn +toegevoegd. Verschuur bracht de mantels mede van Nieuw Zeeland en +schrijft over de Maori in zijn aardig boek Aux Antipodes (Parijs, +1891) op bladz. 214v. + +Het zal den lezer niet ontgaan zijn, dat Fregear in het hierboven +gedrukte citaat den verleden tijd gebruikt. De meeste Maori, zegt de +schrijver der "Brieven uit Nieuw Zeeland" in de Nieuwe Courant, met +uitzondering van de bewoners van King's Country, hebben de Europeesche +kleeding overgenomen. Toen wij in Wellington landden en den volgenden +dag op verkenning uitgingen, zag ik verscheidene Maori, oude en jonge, +maar allen in Europeesche kleederdracht. + +In den vijfden brief, opgenomen in de courant van 23 Mei, geeft +de schrijver de indrukken die hij te midden van Maori opdeed als +volgt terug: + +"De hedendaagsche Maori is--voor het oog tenminste--min of meer en +soms geheel en al beschaafd. Varkensvleesch, waarvan het gebruik werd +ingevoerd door de eerste blanken, heeft de plaats van menschenvleesch +ingenomen. Openlijk hoort men nooit meer van hun vreeselijke +feestmalen, maar op het Noordelijke Eiland, een gedeelte van het oude +mooie land, King's Country (Koningsland) genaamd, mogen blanken zich +niet vestigen en niemand kan precies zeggen wat daar gebeurt. + +De Maori zijn meestal forsch gebouwd en niet heel lang. Hun huid +is donker-olijfkleurig. Zij hebben, mijns inziens, niets van het +antipathieke der negers, en hoewel sommigen, vooral de oudere vrouwen, +bepaald leelijk zijn, heb ik onder hen aantrekkelijke gezichten +opgemerkt, met intelligente klassieke, haast Grieksche lijnen, +prachtige donkere oogen en meestal fijne edele gelaatstrekken. Hun +huizen zijn goed en naar een vast model gebouwd. Zij zijn laag en lang, +met buitengewoon breede daken. Het huis, of liever het "frame work" +(latwerk) is van torara (inlandsch hout), van binnen en van buiten +behangen met droog riet. Aan den zonkant is een soort veranda, waarin +de eenige deur en het raam, beide laag en smal, uitkomen. De vloer +is gewoonlijk uit den grond gehold; schoorsteenen zijn onbekend. De +rieten behangsels zijn met gekleurde teekeningen aan den binnenkant +versierd en aan den buitenkant met vederen overdekt. Het houtsnijwerk +van deur en veranda is hoogst merkwaardig en geeft blijk van een +waar kunstenaarsoog en -hand. Toen ik in Wellington het Maori-museum +bezocht en niet alleen het houtsnijwerk der hutten, maar ook de +kunstige kano's zag, was ik een en al bewondering en verbazing, +want nergens heb ik zulk kunstwerk aanschouwd.« + +Ook over het tatoeëeren spreekt deze briefschrijver. Op de afbeeldingen +is alleen aan het middelste vrouwen-portret de getatoeëerde kin te +zien. »Tatoeëeren is een zeer tijdroovend en langzaam werk. Eerst +worden de lijnen met houtskool geteekend, dan centimeter voor +centimeter uitgesneden of geprikt, en, nadat het bloed gestelpt is, +de narahu (blauwe verf) er in gegoten. Tatoeëeren is nog steeds in +zwang [1]. Opperhoofden en hun kinderen zijn allen te herkennen aan hun +moko. Een prinses die ik ontmoette was aan kin en lip getatoeëerd. In +de dagen toen lezen en schrijven in Maoriland geheel onbekend waren, +werden de door de Engelschen opgestelde belangrijke stukken door de +opperhoofden onderteekend met een ruwe kopie van hunne speciale moko.« + +Ten slotte nog de volgende regels uit bovengenoemden brief: + +»In de nabijheid der steden zijn de Maori beschaafd en hun kinderen +bezoeken de scholen, hoewel zij zich geheel van de Engelschen +afscheiden en een volbloed Maori nooit voor een blanke werken zal. De +Maori--hier kom ik aan een moeilijk punt--hebben hun land voor +het grootste gedeelte aan de Engelschen afgestaan. Oogenschijnlijk +bestaat er volkomen vrede tusschen inboorlingen en vreemdelingen, +maar een zendeling, die al jarenlang onder de Maori werkzaam was, +vertelde mij dat, wanneer de gebeden uit het »Commonbook of Prayer" +der Engelsche Kerk opgezegd worden, de Maori met de grootste aandacht +en ernst de woorden aanhooren en nazeggen--maar als de onervaren +zendeling het gebed voor het behoud van den koning van Engeland +uitspreekt, verlaten alle aanwezigen de kerk, of verhinderen hem +voort te gaan. Zij erkennen maar één koning: hun eigen Maori-koning. + +Sommige Maori nemen een groot aandeel in de politiek van het land, +en een der grootste redenaars in het parlement van Nieuw-Zeeland is +een Maori. Dokters, advocaten, schoolmeesters en vooral zendelingen +hebben de Maori opgeleverd. Hun intellectueele gaven zijn volstrekt +niet gering. De zendelingen zijn haast overal doorgedrongen en +geheele dorpen zijn tot het christendom bekeerd. Toch is nog een groot +gedeelte van de Maori-bevolking heidensch en barbaarsch. Ik heb King's +Country op het Noordelijk Eiland reeds genoemd, en niet alleen dáár, +maar in menig eenzaam fjord of ingesloten vallei, vindt men nog ware +Maori-Pa's (dorpen) waar vuile, half-wilde menschen in matten gehuld, +op den grond zitten, de pijp steeds in den mond, en..... ja, wie zal +hun gedachten kennen?« + +Het is te hopen, dat men deze Maori-Pa's voorloopig late zooals +ze zijn. Zoolang de beschaving aan deze barbaren niets beters kan +brengen dan zij gewoonlijk aan zulke menschen geeft, moet zij zich +maar achterbaks houden. + + + Joh. F. Snelleman. + + Oostvoorne, 8-VI-'09. + + +[1] Ook bij ons. Te Rotterdam is zelfs een "Electrische +Tatoueerinrichting" (St. Laurensstraat 89). Achter het venster hangt +een groot papier, waarop een aantal moko's zijn afgebeeld: zeemeermin, +vogels, hondenkop, balletdanseres, zeeman aan een grafzerk waarop +R. I. P., spreuken, als True love, e. d., doorboord hart, schepen, +ineengelegde handen, en velerlei andere voorstellingen. + + Sn. + + + +FEEST AAN DE DEDEMSVAART. + +Op 9 Juli zal men het honderdjarig bestaan van de Dedemsvaart +herdenken, of ten minste den hondersten verjaardag van het oogenblik, +dat de eerste spade in den grond werd gestoken. Dat was toen een groote +triomf voor Mr. Willem Jan, baron van Dedem, naar wien het kanaal +zijn naam draagt, en die eigenlijk zijn gansche leven en zijn fortuin +aan de verwezenlijking heeft gewijd van het grootsche plan, door zijn +schoonvader, Gerrit Willem van Marle, ontworpen en op touw gezet. + +Van Marle had groote bezittingen in de Avereester venen, waar de +woeste, ongerepte veengronden zich uren ver ook buiten zijn eigendom +uitstrekten en waar de uiterst armoedige streek tot welvaart en +ontwikkeling zou kunnen komen, als men de schatten van den bodem +maar zou kunnen ontginnen. Maar daartoe was het volstrekt noodig, +dat er een afvoerkanaal kwam, waarlangs men de turf kon verschepen, +een kanaal, dat in verbinding stond met een bevaarbaar water. Van +Marle nu hield zich in de tweede helft der 18de eeuw ernstig met dat +vraagstuk bezig. Hem zweefde als ideaal voor een vaarwater, dat ten +oosten van Hasselt de uitgestrekte venen in zou gaan en tot aan de +Vecht zou worden voortgezet. + +In 1791 had hij een plan gereed, maar het vond geen genade bij de +autoriteiten in de provinciale hoofdstad, die voor den transitohandel +van hun stad nadeel vreesden van het geprojecteerde kanaal en die, +inziende wat er goeds was in het idee, om aldus een groot deel van +Overijsel uit zijn isolement op te heffen, met een ander ontwerp +kwamen, dat van Zwolle uit met een groote bocht naar Hardenberg +liep. Kampen en Deventer steunden zusterlijk dit veel kostbaarder +plan. In 1799 stierf Van Marle, zonder dat men iets verder was gekomen. + +Zijn oudste dochter trouwde in 1802 met Mr. Willem Jan, baron van +Dedem, die toen hij met de plannen van zijn overleden schoonvader +kennis had gemaakt en zich erin had gewerkt, vol ambitie er propaganda +voor ging maken en met de door Van Marle verzamelde bouwstoffen de +verwezenlijking zich ten taak stelde. Daarvoor ontzag hij geen moeite; +hij bezocht de reeds bestaande veenkoloniën in Groningen, Friesland +en Drente, liet zich te Annerveen voorlichten door den kundigen +Grevelink, studeerde de landmeet- en waterpaskunde, onderhandelde +met de eigenaren over afstand van grond en had eindelijk een ontwerp +klaar van een breed scheepvaartkanaal, dat van Hasselt uit in vrijwel +vlak oostelijke richting naar Ane aan de Vecht zou loopen. + +De tegenstand van de Overijselsche steden werd nu ondervangen door +een beslissing, die aan koning Lodewijk Napoleon was ontlokt ter +gelegenheid van een bezoek, dat de koning in het voorjaar van 1809 aan +de noordelijke provincies bracht. Het Zwolsche plan kwam den koning +te omslachtig voor, de rechte lijn naar Ane aan de Vecht trok hem +aan, en Van Dedem, handelende voor de erven Van Marle, verkreeg bij +Koninklijk besluit van 22 Maart 1809 concessie tot kanalisatie. Den +9den Juli daaraanvolgende werd de eerste spade in den grond gestoken. + +Het begin was er toen wel, maar daarmee was men nog niet over de +moeilijkheden heen. Integendeel. Eerst ging alles goed, want reeds +in 1811 was het eerste gedeelte van Hasselt tot Oosterhuizerveld +onder Avereest voltooid, waar men met de eigenlijke vervening kon +aanvangen. Men legde ook zijkanalen en wijken of wieken aan en zelfs +was de hoofdvaart in 1825 al tot de marke Lutten doorgetrokken; maar +intusschen waren de financiëele moeilijkheden voortdurend grooter +geworden en na verscheiden leeningen, die de onderneming op de been +hielden, was men genoodzaakt de vaart aan het Rijk over te doen voor +een som van bijna viermaal honderdduizend gulden. Dat was in 1826. + +Twee jaar later kocht Van Dedem, weer met vreemd kapitaal gesteund, de +vaart met al haar objecten terug, om door den aanleg van nieuwe werken +en de voortzetting van het hoofdkanaal in oostelijke richting opnieuw +de geldelijke moeilijkheden op zich te zien aanstormen en eindelijk +in 1845 de geheele Dedemsvaart met zijkanalen en aanhoorigheden voor +bijna 4½ ton over te dragen aan de provincie Overijsel. Die is nog +eigenares; zij heeft de vaart tot aan de Vecht doorgetrokken, voltooide +de doortrekking van het zijkanaal naar Ommen, van de Lutterhoofdwijk +naar Coevorden en van het Lichtmiskanaal, dat de Dedemsvaart met den +benedenloop van de Vecht verbindt. In 1867 was alles klaar. + +In 1859 heeft men op het marktplein te Avereest een eenvoudig monument +voor Van Dedem onthuld. Het dorp Dedemsvaart met zijn ongeveer +vijf duizend inwoners aan de vaart van denzelfden naam en aan de +spoorlijn Meppel-Zwolle is ook zelf reeds een monument voor ontwerper +en uitvoerder van het ontginningsplan, voor Van Marle en Van Dedem! + + + +ENGELAND VERSUS DUITSCHLAND. + +De Graphic zei op 19 Juni: »Het duitsche Ministerie van +Buitenlandsche Zaken is niet altijd vijandig tegen ons; er gaan wel +eens welwillende uitlatingen door de pers over Groot-Brittannië en +zijn bedoelingen. Dat is de waarheid; maar het gebeurt om licht +begrijpelijke redenen. Vooreerst omdat er een conflict bestaat +tusschen de heerschende zienswijzen en dan omdat het vaste plan +bestaat, de britsche publieke opinie in slaap te sussen. + +Wat het eerste punt aangaat, is het opmerkelijk, dat terwijl de +permanente staf van het duitsche Ministerie van Buitenlandsche Zaken +bijna tot den laatsten man Engeland vijandig gezind is, er onder de +administratieve hiërarchie nu en dan vriendelijker gevoelens worden +gekoesterd. Wij kennen daarvan voorbeelden, en die voorbeelden zijn +er niet al te best bij gevaren à propos van hun eigen vooruitzichten. + +Aan den anderen kant draagt Buitenlandsche Zaken er angstvallig zorg +voor, dat er nu eens naar een berlijnsche, dan naar een keulsche, +dan weer naar een leipziger courant artikelen gaan met pro-britsche +gevoelens, die, naar men mag hopen, zullen werken als een nationaal +kalmeeringsmiddel en door de tegenstelling nog meer kracht zullen +verleenen aan de ernstige beschuldigingen, die het ministerie zelf +heeft uitgelokt. Diegenen dan, die de welwillende paragraaf lezen, +geïsoleerd, als ze daar staat, moeten bedenken, dat toch den geheelen +tijd door de stille veldtocht aan den gang blijft over andere lijnen. + +Denkelijk weet het engelsche Ministerie van Buitenlandsche Zaken +dat wel, en dat kan verklaren, waarom ministers zulk een ernstigen +toon aanslaan in hun redevoeringen. Het geeft ook de verklaring +van het feit, dat er vermeerdering moet komen op ons programma van +scheepsbouw. Laat niemand vergeten, dat de duitsche pers, die niet +enkel in Duitschland werkt, de gevoelens van Middel-Europa te onzen +opzichte heeft gericht tegen ons, en het zal niet lang duren, of we +zullen onze krachten kunnen meten, als het engelsch-russisch-fransch +verbond een meer definitieven vorm aanneemt, gevolg van meer +daadwerkelijke sympathie en meer gemeenschappelijkheid van belangen.» + +Dit was in de week van 's Keizers bezoek aan den Czar in de finsche +scheren! Dat was ook een leelijk prikkelende ervaring voor de engelsche +conservatieven en imperialisten! + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +IJSBERGEN. + +Er is niets gezonders en bekoorlijkers dan een oceaanreis van New-York +naar Europa in den zomer, vooral als men een boot treft, die niet al +te veel haast maakt, zoodat de longen van stadsmenschen de volkomen +stofvrije, geurige zeelucht lang kunnen genieten, en de al evenzeer +mishandelde zenuwen van de stedelingen kalmer, al kalmer kunnen +worden. De lucht, de eenzaamheid en de stilte op zee, de vroolijke +gezichten der medereizigers werken als krachtige geneesmiddelen. Het +is merkwaardig, hoe snel men indommelt, als men languit in zijn +dekstoel ligt, in gesprek met den buurman of de buurvrouw, of in +gezelschap van een boek uit de scheepsbibliotheek of enkel kijkend +naar de bewegelijkheid der zee, die bij mooi weer zoo glad en stil +is als een dorpsvijver. Daarbij het gedempte, uit de diepte omhoog +klinkende, doffe, gelijkmatige stampen der geweldige machines, rom +di bom; rom di bom; rom di bom. Eer men het merkt, is men ingeslapen. + +Veel menschen, de geblaseerden, vinden dat schrikkelijk vervelend; +vooral de nerveuse Yankee komt in opstand tegen dit idyllische leven +aan boord, dat hem dwingt, zijn geliefden galop door het leven een +oogenblik te staken en daarvoor in de plaats rustig op het promenadedek +heen en weer te loopen of zelfs wel stil te zitten. Hij kan met den +besten wil niet tot draven komen; hoogstens kan hij shuttle-board +op het dek spelen, een soort van kegelen met vlakke houten schijven, +die de speler met lange stangen schuift in een met krijt op het dek +geteekend vierkant, dat in kleine, van getallen voorziene velden is +ingedeeld. Elken morgen teekent met jobsgeduld de scheepsjongen dat +vierkant op het dek. Of de reiziger kan touwen ringen op een houten +spies werpen, of kaart spelen in den rooksalon, of dam en domino, of +brieven schrijven of pianospelen in de eetzaal. Meer kan hij echter +met den besten wil niet doen. + +De mensch met nog niet geheel zieke zenuwen krijgt door die +eentonigheid juist den indruk van de bekoorlijkheid der vaart. Alleen +het marconitoestel boven op het bootendek, gewoonlijk in de buurt +van het officiershuisje, levert een klein beetje zenuwprikkeling voor +een wereldstedeling. Daarom krabbelt hij ook al gauw tegen de steile +scheepstrappen op, om zich door een beambte in de geheimen van het +Marconisysteem te laten inwijden. Veel beteekent het nieuws meestal +niet; het is dan bij voorbeeld, zooals een schrijver in de Gartenlaube +dezer dagen schreef; »Wij staan in verbinding met de Lusitania van +de Cunardlijn!" of: »De Keizer Wilhelm is binnen bereik op de vaart +naar New-York. Aan boord alles wel. Van avond om zeven uur komt +het schip voorbij, waarschijnlijk zeer dichtbij aan bakboord!" of: +»De Baltic van de White Starlijn raadt voorzichtigheid aan, want een +groote ijsberg drijft naar het Zuiden, van New-Foundland komend!" + +Sapperloot, dat is nog eens iets; God zij dank, daarover kan men +nog eens in opgewondenheid geraken! Vooral als de reiziger nog nooit +zulk een monsterding heeft gezien. Maar of de ijsberg wel echt zal +komen? Den volgenden morgen loopt de reiziger zenuwachtig aan bakboord +rond en wacht op den ijsberg. Met den kijker zoekt hij geduldig aan +den horizon. Maar hij ziet niets. Den tweeden officier houdt hij vast +en zou van hem willen weten, of hij den ijsberg nog niet heeft gezien. + +»Zeker, daarginds is hij immers!" Maar de stedeling met de zwakke +stadsoogen kan hem niet vinden. Eindelijk heeft hij hem met de hulp +van den officier gesnapt, juist toen het concert van de muziekvrienden +op het dek begint. Anders is dat een genoegen voor hem, maar thans +heeft hij enkel oog en zin voor den ijsberg. Snel komt het gevaarte +naderbij. Vooreerst is de ijsberg niets bijzonders, eenvoudig iets +wits, op een wolk gelijkend. Maar dan wordt het duidelijker, en na een +geruimen tijd is hij dichtbij, een echte, drijvende berg van ijs. Hij +verheft zich in stralende kleuren, helder wit of heldergroen in de zon, +zachtblauw in de schaduw, op het groenachtig blauwe water, afstekend +tegen den blauwen hemel, en hij fonkelt en glinstert in het licht, +alsof hij met diamanten bezet was. Als een machtige koning van de +zee ziet hij eruit, gehuld in met edelsteenen bezetten grootschen +hermelijnen mantel. En vol majesteit als een koning beweegt hij zich. + +Alle passagiers genieten van het heerlijke schouwspel onder uitroepen +van bewondering. Mooi en vreedzaam tegelijk doet hij zich voor, +en de gedachte heeft bijna iets melancholieks, dat zijn rijk zoo +vergankelijk is. Spoedig zal hij op zijn tocht naar het Zuiden in +den warmen Golfstroom aanlanden, en daar zal hij smelten en zich in +water oplossen. Men kan zich daar eigenlijk niet over bedroeven, +want zoo heel ongevaarlijk is hij niet. In donker of in den nevel +kan hij gruwelijke onheilen aanrichten, als hij niet tijdig wordt +bemerkt en met een stoomboot in botsing komt. Verscheiden van de +groote transatlantische stoomers zijn aan zulke botsingen ternauwernood +ontkomen. Het monster zou het grootste schip als een noot kraken. Wie +weet, hoeveel rampen ter zee, die nooit opgelost werden, aan ijsbergen +moeten worden toegeschreven! + +En het gevaar is niet alleen bij botsingen te zoeken. De kapiteins +weten zeer nauwkeurig, dat maar ongeveer een negende van een ijsberg +boven water uitsteekt. Het andere deel strekt zich ver onder water uit, +vaak vrij vlak als een ijsveld. Dan kan het de stoomboot overkomen, +dat ze op dit onzichtbare veld vast komt te zitten, of zich een gat in +den romp boort. Zelfs bij helder weer en op klaarlichten dag maakt een +voorzichtige kapitein een grooten boog om den ijsberg heen, al ziet +die er ook nog zoo onschuldig uit. Hij weet buitendien, dat er in den +berg, vooral onder water, voortdurend veranderingen plaats hebben, +en dat de gevaarten ook de neiging hebben, plotseling om te wippen +en om zoo te zeggen, op hun hoofd te gaan staan, als het onderstel +te licht is geworden. + +Waar komen de ijsbergen vandaan? Natuurlijk uit de streken van het +eeuwige ijs, van Groenland en de Noordpool. Het zijn immers niet +anders dan geweldige brokken, die van een arctischen gletscher +zijn afgebroken. Het moet een prachtig en indrukwekkend schouwspel +zijn, als zulk een reuzenkind van ijs zich losscheurt van de +gletschermoeder. Gewoonlijk drijven de ijsbergen in een zeer bepaalde +richting met vasten koers; eerst gaan ze met den Labradorstroom +langs de kust en langs New-Foundland, om dan verder zuidwaarts te +gaan. Dikwijls stranden ze als schepen in de buurt van St.-John +op New-Foundland; dat kost dan aan duizenden visschen het leven, +die verpletterd worden door de massa onder water en later naar de +oppervlakte drijven. Vaak ook blokkeeren de ijsbergen de haven van +St.-John of komen er binnen. + +Omvang en vorm van de ijsbergen zijn zeer verschillend; er zijn +er, die aan kerken, andere die aan oorlogsschepen herinneren of aan +heusche gebergten. Die, welke een reiziger in den Atlantischen Oceaan +kans heeft, tegen te komen, zijn meestal tafelvormig met vrij rechte +wanden, ongeveer als reuzenblokken marmer. Van gestrande ijsbergen +heeft men wel eens den inhoud berekend, en komt dan tot cijfers van +millioenen tonnen. + + + +TROPISCH NEDERLAND. + + Tropisch Nederland. Indrukken eener reis door + Nederlandsch-Indië door Charles Boissevain. + Haarlem, H. D. Tjeenk Willink & Zoon, 1909. + + +Zeg niet, dat ge al zooveel reisbeschrijvingen over ons Indië hebt +gelezen en dat ge wel kunt gissen, wat ge hier onder de oogen zult +krijgen, want dit boek over het toch nooit genoeg gekende onderwerp +staat werkelijk op zichzelf als stellig het opgewektste prettigste +boek, dat over onze kolonie in ons land is geschreven. Het is een boek, +om in eigendom te hebben voor ieder, die in Indië belangstelt en voor +allen, die dat zouden moeten doen, een boek, om dikwijls op te slaan, +als pessimisten u weer met hun Schwarzseherei hebben gehinderd. + +Want hier is een optimist aan het woord, maar een, die voor zijn geloof +aan de toekomst redenen weet aan te geven en die u weet mee te sleepen +tot dat vertrouwen, dat de noodzakelijke voorwaarde is voor wat er +in Indië nog moet worden ondernomen, als wij aan onze hooge roeping +daar zullen beantwoorden. De in Indië geboren dagbladartikelen heeft +de schrijver wat verzorgd en aangekleed, en zelf zegt hij, slechts +indrukken te geven, geen vruchten van studie en onderzoek. + +Maar hoe verfrisschend is de geest, die u uit het boek tegenkomt; +wie zonder vooroordeel zich daaraan overgeeft, dien moet het blij +te moede worden en hij moet zich voelen komen onder een invloed, +die niet anders dan prikkelend kan werken op zijn levensmoed en zijn +werklust. Al dadelijk de inleiding is treffend; hoe gelukkig zou het +wezen, zoo er velen waren, wien zij als uit het hart is geschreven. + +Laat mij enkele aanhalingen geven. + +»Een gevoel, dat de jeugd kenschetst, verheugde mij telkens op Java +en Sumatra. Daar was het mij weer mogelijk te ontwaken met het besef, +dat de dag wellicht iets zeer nieuws en schitterends brengen zou. Zulk +een gevoel licht den last der jaren van de schouders en verjongt +ons. Elke reis is een avontuur en men moet soms op avontuur de wereld +in, zoolang de krachten reiken. + +En niet om te hervormen, om te gispen en te veroordeelen keek ik, die +geen der indische talen spreken kon, gedurende die enkele weken om in +de zonnige wereld van zomerland. Het eenige wat ik mij voorstelde te +doen was te vertellen, hoe ons Indië een Nederlander trof, die na veel +in de wereld gezien te hebben, op zijn 66ste jaar het voor het eerst +bezocht. Daarom trachtte ik Indië zachtjes op mij te laten inwerken. + +Na elke reis beseft men weer levendiger, dat niets de plaats kan +innemen van het rechtstreeks en persoonlijk zien van datgene, waarin +men belang stelt. + +Telkens hoort men menschen van jaren spreken van »rust«. van +»onwankelbare instellingen«, maar voor mij is de groote betoovering +van het leven juist dat het van wieg tot graf een voortdurende crisis +is. Wij hebben geen vaste woonplaats op aarde... wij zijn op reis, +op ontdekking van onszelven uit. Wij zijn avonturiers en zoeken +en speuren«. + +En dan dat wondermooie eerste hoofdstuk, dat heet: »Een +Verjongingskuur«. + +»Ik ben op weg naar Java! Toen ik jonger was, kon ik niet zoo +lang weg. En nu is het juist tijd, om het te doen, terwijl ik nog +betrekkelijk jong ben. Want wie langs de zonnige zijde van zeventig +door het leven gaat, is nog niet oud. + +Wat ben ik gewaarschuwd tegen lange reis en fel klimaat, toen men +hoorde, dat ik naar Indië wilde gaan. Iemand van bijna 66 kon niet +voor 't eerst van zijn leven naar Indië trekken... dit was roekeloos +en onverantwoordelijk. + +Maar ouderdom is geen zaak van chronologie. Het innerlijk daarop komt +het alleen aan, en zoo voor man als vrouw geldt: ze zijn zoo jong, +als ze zich gevoelen. In Engeland biologeert men zichzelf niet, +door zich ontijdig--onwijs op een geboortebewijs afgaande--oud te +noemen. Men suggereert oud worden noch aan zichzelf, noch aan zijn +vrienden. Men blijft levenslustig... men blijft werken... in de open +lucht wandelen... zijn kamers ventileeren... 's winters in open rijtuig +rijden... en geen land dan ook, waar zooveel frissche en krachtige +menschen van omstreeks de tachtig leven als in 't Britsche Rijk. + +Zeker, er komt een tijd in 't leven, wanneer men lichamelijk +eenige verzwakking ondervindt. Maar dan is het juist ook de tijd +om te reageeren en niet toe te geven aan het waanwijze suggereeren +van ouderdom bij voorbeeld door een steile trap. Want als men die +suggestie gehoorzaamt, dan gevoelt men zachte indolentie stillekens +en onhoorbaar ons naderen... men glijdt in gemakkelijke stoelen en +loopt weinig. Men rijdt niet meer te paard of op een tweewieler, +men geeft toe aan de vadsigheid, welke ieder mensch is aangeboren. + +Neen, dat is zich oud maken met voorbedachten rade! Men moet in +beweging blijven, levenslust moet ons drijven naar buiten, naar zee, +naar de bergen, naar den tuin... men moet bezig zijn, arbeiden, +arbeiden, arbeiden, lezen, denken... men moet het een vernedering +vinden ontijdig onder de oude mannen en vrouwen plaats te nemen in +'t zonnetje of bij de kachel. + +Oud worden is het eenige middel, dat tot nu toe ontdekt is, om +lang te leven, en daarom is het de moeite waard, soms na te gaan, +hoe men zich traineeren kan, om gelukkig te zijn, al wordt men oud, +om levenslustig, moedig en jong te blijven.« + +Gij allen, lezers, ik raad u met Boissevain mee te gaan op zijn reis, +om van zijn gezonde levensblijheid te leeren. Hij doet Batavia en +Soerabaja, Tosari, den Bromo en het Tengger-gebergte aan; bezoekt +suikerlanden en koffietuinen, ziet Midden-Java en den Borobodoer, +komt in de Preanger en verblijft in Buitenzorg en den Plantentuin; +doet de westkust van Sumatra aan en Padang, zoowel als de Padangsche +landen na den overdreven voorgestelden opstand. En hij schrijft, +schrijft altijd maar door, tot onder het stampen en rollen van het +schip, als alles glijdt en het potlood dansen uitvoert op het dek; +hij schrijft en ik kan er alles voor voelen, als hij dat sport noemt, +echte sport, zoo te moeten denken, zijn gedachten te formuleeren en +neer te schrijven, terwijl men zoo gekarnd, geschud en gebonsd wordt +en men je soms een voet of wat omlaag laat plompen, terwijl het schip +wegzinkt van onder je stoel. + +Het is de zegepraal over moeielijkheden, die dat gevoel geeft, de +triomf over bezwaren, die voor ieder, wiens kracht in en door het +leven niet werd gebroken, zoo groote bekoring heeft. + + + +GELUK EN ONGELUK. + +Het eenige ongeluk van veel menschen is, dat ze niet weten hoe gelukkig +ze zijn. + + + +MOOIS VAN STOCKHOLM. + +In een mooi begin van een artikeltje over Stockholm schrijft de +Duitsche schrijver A. Trinius in de laatste »Weltcourier«: »Als men +dagen lang door het grootsche zwijgen van het Noorden van Zweden heeft +gereden, die onuitsprekelijk eenzame woud- en rotswildernis, langs +bruisende rivieren en stille, wijde meren, tusschen met sneeuw bedekte +bergen en spookachtig moerasland, en nu op eens in de vroolijke, +kleurige drukte van Stockholm komt, wordt het iemand plotseling te +moede, alsof er een feestelijke stemming over hem kwam. Men wordt +eerst haast verblind. Daarginds nog bijna ongerepte natuur in al +haar ruwheid en ontzagwekkendheid, en hier juichende blijheid, een +verbazende ontplooiing van alle krachten, een grootsche openbaring van +kunst en natuur, een historie, die ons door monumenten en trotsche +gebouwen nadrukkelijk predikt, dat wij voor het verleden eerbied +moeten hebben. En daartusschen, ons met duizend oogen groetend, de +blauwe zee, de schommelende brug tusschen alle werelddeelen en volken." + +En dan vertelt hij verder van al de muziek, die er te hooren was, +van de golvende menschenmenigten, die op den warmen zomeravond daar +gingen, terwijl lachen en glazengeklink uit de tuinen opsteeg, alles +overgoten door een lichtzee, die van de markt en de straten, van de +kaden en havens met millioenen sterren glansde en zich in de echte +zee weerspiegelde. Daarboven dan de andere sterrenhemel! Koepels en +torens, paleizen en bruggen rijzen op en imponeerend op het eiland +Staden het Koninklijk Slot. + +Stockholm heeft iets zeer eigenaardigs, doordat het water de grondtoon +uitmaakt in het accoord. Die onmetelijke massa meren, kanalen, +stroomen, baaien, eilanden, tuinen en rotsen, het is iets volkomen +ongewoons, dat iederen vreemde verbluffend schijnt. Het Mälarmeer +en de Oostzee of Saltsjön reiken van het Westen en het Oosten diep +binnen tot in het hart van Stockholm. In het Mälarmeer alleen drijven +bijna 1200 eilanden en deze vertoonen op groenen grond meer dan 200 +paleizen en schilderachtige landhuizen. En het eilandencomplex van +de Oostzee geeft een dergelijk beeld. + +Een andere bekoring van Stockholm ligt in de zonderlinge tegenstelling, +die maakt, dat bij voorbeeld midden tusschen schitterende gebouwen +plotseling een starre, donkere, met gras en heesters begroeide +granietklip oprijst, die er ons aan herinnert, dat we ons bevinden +in het land, dat eens in den ijstijd of in een der ijstijden geheel +Midden- en West-Europa met steenen overstrooide. Geheel Zweden heeft +ze nog in overvloed, die groote losse blokken, en vaak moet de ploeg +omwegen maken, om er voor uit den weg te gaan. De heerlijkste tuinen +vol rozen hebben vlak naast zich steenklippen, met mos en heide +begroeid; de hoogste cultuur en de onbeheerschte natuur reiken er +elkaar de hand. + +De omgeving is eenvoudig heerlijk. Bijna ieder stapt aan de +Ritterholmskade op een der vele stoombooten en laat zich over een deel +van het Mälarmeer varen, om te genieten van het liefelijk schouwspel, +dat de oevers bieden. Het slot Drottningholm op het eiland Lofö is +een der aantrekkingspunten van Stockholm. Een klein uur glijdt de +stoomboot tusschen de eilanden van het Mälarmeer door, tot bij een +buiging van den oever plotseling het slot te voorschijn komt onder +reuzenboomen. Groote grasvelden strekken zich op den voorgrond +uit. Het zomerverblijf van de koninklijke familie ligt er frisch en +heerlijk en een weinig afgelegen. + +En dan verzuimt ook niemand een vaart naar de elegante +uitspanningsplaats Saltsjöbaden, tevens een veelbezochte +zeebadplaats. Het ligt zeer schilderachtig op een schiereiland van +den Baggensfjord tusschen rotsen, zee en woud. Het eene landgoed +sluit zich bij het andere aan, en er achter verrijst het donkere, +met graniet dooraderde woud. Een brug verbindt de plaats met een +eilandje, dat op een hooggelegen punt een hotel heeft, waar de groote +wereld van Stockholm veel samenkomt en waar vreemdelingen gewone +verschijningen zijn. + +Stockholm is een prachtige stad en voor den bewonderaar van kunst +heeft het in zijn musea schatten van groote waarde, terwijl de +natuurwetenschap en de land- en volkenkunde hun eigen heiligdommen +hebben. De historicus voelt er zich thuis, want de Gustaafs en de +Karels hebben Stockholm sterk met hun daden en ervaringen doordrongen; +overal dringen geschiedkundige herinneringen zich op, en standbeelden +en monumenten huldigen de grooten uit het verleden. + + + +HET WAARDEVOLLE EN HET WAARDELOOZE. + +Welk verschil bestaat er tusschen het voortreffelijke en het +waardelooze? + +"In het geheel geen," zegt de reclame. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +VERBETERD SNELTREINVERKEER. + +De duitsche uitgever, de heer August Scherl, heeft een omvangrijk +geschrift het licht doen zien, waarin hij pleit voor een verandering in +ons verkeerswezen. Hij noemt zijn boek »Ein neues Schnellbahnsystem, +Vorschläge zur Verbesserung des Personenverkehrs" en begint met erop +te wijzen, dat het hoog tijd wordt, ons verkeerswezen op een andere +leest te schoeien en er een hervorming op toe te passen, die een eind +zal maken aan de gewoonte, om het goederen- en het personenverkeer +over dezelfde lijnen te laten loopen. Er ligt een verspilling in van +allerlei kracht, dat over dezelfde rails, waar zoo juist een sneltrein +met een vaart van 90 kilometers in het uur is overheen gebruist, +dadelijk een zware, langzame goederentrein volgt. + +Het snelle personenverkeer wordt daardoor opgehouden en verhinderd, +en dat men daaraan reeds op een enkele plaats een eind heeft +gemaakt, blijkt uit wat in Chicago is gebeurd, waar een stelsel van +onderaardsche spoorlijnen voor het geheele goederenverkeer zorgt. In +Europa loopen de sneltreinen lang niet zoo hard, als ze het kunnen +doen, eensdeels omdat de lijnen te zeer voor het goederenvervoer in +beslag genomen zijn, anderdeels omdat de stations te gauw op elkaar +volgen. + +De schrijver, nu van het schitterend uitgevoerde boek met veel +illustraties, plannen en tabellen, die al vaker de aandacht heeft +weten te vestigen op nieuwe ideeën en plannen, wil de tegenwoordige +spoorlijnen voor het vervolg geheel beschikbaar stellen voor het +vervoer van goederen, en voor het personenverkeer nieuwe lijnen +aanleggen. Uit economisch oogpunt is tegen het eerste deel van +het voorstel daarom niets in te brengen, omdat, zooals uit het +budget blijkt, de overschotten der spoorwegen afkomstig zijn van +het goederenvervoer, terwijl het personenverkeer daartoe niets of +zoo goed als niets bijdraagt. Een kleinere rente-opbrengst van de in +spoorwegen belegde kapitalen zal dus niet het gevolg zijn, als het +personenverkeer zich terugtrekt. + +Toen aan het eind van het eerste vierde deel van de vorige eeuw +de eerste spoorwegen werden aangelegd, had men nog zeer bekrompen +inzichten in den aard van het verkeer. Van eenig groot gezichtspunt was +nog geen sprake. Men had geen flauwe voorstelling van de eischen, die +mochten worden gesteld met het oog op de toekomst, en de berlijnsche +postmeester-generaal van toen moet zelfs gezegd hebben, niet te +begrijpen, waarom een spoorweg tusschen Berlijn en Potsdam noodig zou +wezen, daar de postwagen nog niet eens altijd vol was. Zoo ontstonden +de spoorlijnen op een peuterige schaal met inachtneming van allerlei +kleine en persoonlijke belangen. Tengevolge daarvan is de spoorwijdte +nog altijd gelijk aan die van de oude engelsche postwagens en moeten +de groote internationale sneltreinen, die het Noorden van Europa met +het Zuiden verbinden, vaak op kleine nesten van plaatsjes stoppen, +omdat overoude overeenkomsten met kleine staten bestaan, die het tot +voorwaarde hebben gesteld. + +Met de vraag, hoe daarin grondige verbetering te brengen, hebben zich +al dikwijls de verkeerstechnici en financiëele specialiteiten bezig +gehouden, maar een oplossing, die allen bevredigde, is tot nu toe +niet gevonden. Maar dit nieuwe ontwerp van August Scherl boeit de +aandacht door veel goeds en bruikbaars, dat het schijnt te bevatten +en door een interessant principe, waarop het berust. + +Voor het personenverkeer wil hij een geheel nieuw net aangelegd hebben, +en al lijkt dat eerst verbluffend, men bedenke, dat bijvoorbeeld +de berlijnsche Stadtbahn doet zien, hoe het economisch voordeeliger +kan wezen, tot een volkomen nieuwen aanleg over te gaan en niet aan +bestaande lijnen te peuteren, terwijl ook verder de berlijnsche +bovengrondsche spoorweg en verscheiden trams aantoonen, dat ook +verkeersondernemingen, die enkel voor het personenvervoer bestemd zijn, +uitstekend kunnen rendeeren. + +Op nieuwe lijnen nu, waar nog geen oude vormen hinderend werken, +zal het personenverkeer ook nieuwe technische vormen moeten vinden, +die inderdaad in staat zijn, aan alle eischen van het moderne leven +te voldoen. De eerste eisch van het op de hoogte van den tijd gebracht +verkeer is die der verhoogde snelheid. Men moet op de hoofdlijnen een +snelheid verlangen van 200 kilometer in het uur. Maar dan weigert de +stoomlocomotief, want zelfs de oude vrienden van dit verkeersmiddel +geven toe, dat de economische grenzen van deze machine liggen bij +100 kilometer in het uur en dat alles wat daarboven ligt, zuivere +sport moet heeten. Natuurlijk zal dus het nieuwe stelsel een geheel +electrisch bedrijf moeten hebben. + +Maar verder moet ook de inrichting van de rails in den grond veranderd +worden. De onderhoudskosten van een spoor met twee rails groeien bij +200 kilometers in het uur zoodanig, dat men niet uitkomt, in de verste +verte niet. + +Dus zal in het nieuwe systeem moeten opgenomen worden de éénsporige +lijn. De wagens zullen over een enkele rail zich moeten bewegen en +zullen dan moeten worden gestabiliseerd door aparte toestellen, die +het evenwicht bewaren, gyrostatische apparaten, die eigenlijk niets +anders zijn dan door electriciteit gedreven snel loopende tollen. Het +probleem, vaartuigen door toestellen, die rondtollen, vastheid te geven +houdt de technici in Engeland en Duitschland al geruimen tijd bezig, +en de uitgever van het bedoelde werk heeft in eigen werkplaatsen reeds +verscheiden jaren proeven laten nemen en laten werken met toestellen, +op het tolprincipe berustend, en hij komt nu pas openlijk met zijn +voorstellen voor den dag, nu hij meent het vraagstuk van het evenwicht +voor den wagen op één rail te hebben gevonden. + +Wie den voortgang der moderne techniek opmerkzaam heeft gevolgd, +zal hebben bespeurd, dat een lang bekend instrument, namelijk de +tol, in een aantal nieuwe machines, toestellen en inrichtingen +tegenwoordig wordt toegepast. Men is er zich van bewust geworden, +dat in een draaienden tol eigenschappen en krachten liggen besloten, +die hem op zeldzame wijze geschikt maken, een rol te spelen in het +machinebedrijf. Maar de geheele op aanwending van den tol berustende +ontwikkeling staat nog maar aan haar begin en het laat zich nog niet +bepalen, wat er uit de thans gedane pogingen zal worden. + +Als men een kinderspeeltol onopgewonden op de tafel plaatst, zal +hij dadelijk omvallen. Windt men hem echter op, zoodat hij lustig +snort en zet men hem nu op de tafel, dan valt hij niet alleen niet +om, maar men kan er ook de wonderlijkste standen en richtingen aan +geven, zonder dat hij zijn gewicht verliest. Men kan hem op den rand +der tafel wel zoo laten draaien, dat de as zich vrij in de lucht +beweegt, zonder dat hij op den grond valt. Die as heeft, als de tol +is opgewonden, een verbazingwekkend volhardingsvermogen. Ze laat zich +moeilijk uit haar richting brengen en blijft daaraan zoo getrouw, dat +niet eens de zwaartekracht in staat is, den tol te doen omvallen. Dat +volhardingsvermogen van de as van een draaienden tol heeft men, hoewel +soms onbewust, al aangewend bij den tweewieler, die daardoor op zijn +twee smalle gummibanden kan blijven draaien, en de automobilist kan +zijn wagen alleen dan om bochten heen krijgen, als hij langzamer rijdt, +want bij grooter snelheid werken de voorwielen als sneldraaiende +tollen, wier assen maar moeilijk uit hun richting zijn te krijgen, +zoodat de bestuurbaarheid bij stijgende snelheid al kleiner wordt. + +Opzettelijk heeft men het beginsel toegepast bij schepen. Er is +groote aandacht geschonken aan de proeven van den Directeur der +Germaansche Lloyd te Bremen, consul Schlick. Hij liet in een schip +een tol aanbrengen, die door een turbine in snelle draaiing werd +gebracht. De as van dien tol behield onveranderd haar stand, en +als dus maar het schip met den tol vast werd verbonden, kreeg ook +dat een groote stabiliteit. Dientengevolge hebben de golven weinig +vat op het schip, en de scheepstol van Schlick moet niet enkel een +voorbehoedmiddel tegen zeeziekte zijn, maar ook bij de oorlogsmarine +het mogelijk maken bij hooge zee met het scheepsgeschut vast en met +zekerheid te vuren. + +De engelsche ingenieur Louis Brennen heeft er reeds op gewezen, +hoe men voor het spoorwegwezen voordeel zou kunnen trekken van +het »tolstelsel«. De tegenwoordige spoorwagens moesten over twee +rails loopen, daar de geringste veranderingen in de ligging van +het zwaartepunt bij een enkele rail schommelingen in den wagenstand +zouden teweegbrengen, die de vaart onmogelijk zouden maken. Brennen +wil den spoorweg met één rail door gelijktijdige aanwending van den +draaienden tol mogelijk maken. Hij bouwt, juist als consul Schlick +in de schepen, in de spoorwagens, een tol vast, die door een motor in +zeer snelle draaiing wordt gebracht. De as van den tol is vast met den +wagen verbonden en deze krijgt daardoor een groote stabiliteit. Hij +kan door evenwichtsveranderingen niet of zeer moeilijk uit zijn +stand worden gebracht. Bij de ontwerpen van den engelschen ingenieur +draait de tol in een luchtledige ruimte, wat ten doel heeft, de aan te +wenden kracht zoo gering mogelijk te maken en den weerstand der lucht +buiten werking te stellen. Dus is al een zeer zwakke motor voldoende, +om den tol in razend snelle beweging te brengen. Zoodra hij aan het +draaien is, worden de wagens zoozeer ongevoelig voor alle uitwendige +omstandigheden, dat ze geheel zonder gevaar over een enkele rail +kunnen loopen. + +Een groot voordeel is daarbij gelegen in het gemakkelijk maken der +bochten, die geen verlangzaming der vaart noodig maken, en een ander, +van niet minder groot gewicht, is gelegen in de geringere kosten, die +de aanleg van den weg meebrengt. Verder kan het rijden plaats hebben +zonder eenig schokken of schudden en het tracé van de spoorlijn kan +gemakkelijk aan alle terreinen worden aangepast, daar het mogelijk is, +scherpe bochten te maken met onverminderde snelheid en zonder gevaar. + +Op dezelfde wijze wil nu ook August Scherl het vraagstuk van het +evenwicht voor den wagen op één rail oplossen. De nieuwe éénsporige +lijnen zullen bereden worden door treinen, die in den regel uit drie +aaneengesloten wagens bestaan, die op de hoofdlijnen met een snelheid +van 200 kilometer in het uur zullen rijden en die elkander snel zullen +opvolgen, misschien om het halve uur, zoodat een spoorboekje niet meer +noodig is, en men op elken tijd van den nacht en den dag juist zoo +met een spoortrein kan wegrijden als nu met de electrische tram. De +wagens zijn veel breeder dan de tegenwoordige en voorzien van alle +comfort. De treinen hebben naar amerikaansch voorbeeld het karakter +van hotels; er is een buffet, een gezelschapszaal, een hall of groote +vestibule, een eetzaal met muziekkapel, een lees- en schrijfkamer, +een bad- en kleedkamer. + +Zoowel op het platteland als in de stad rijden die spoorwegen hoog +boven den beganen grond, waarbij ze in de stad op betonpilaren rusten, +die door de huizen loopen en misschien daar tevens als liften zouden +kunnen worden gebruikt, of als trappenhuizen. En naast de snelheid +zal men volgens Scherl's plan het voordeel van de goede aansluitingen +hebben, want de snelheid zou waardeloos worden, als men bij den +overgang van de eene lijn op de andere zou hebben te rekenen met +uren van wachten. Het ideale verkeer der toekomst zal er dus voor +zorgen, dat men werkelijk vlug van de eene plaats naar de andere wordt +vervoerd, en daarom is een organisatieplan gegeven voor Duitschland, +waarbij een net van lijnen is ontworpen, van hoofd- en nevenlijnen, +die in kringen om groote centrale kruispunten zich bewegen met stralen +in alle richtingen. Er zullen op de verschillende kruispunten van +ring- en straallijnen geen uren, hoogstens minuten worden verdaan +met wachten, en alle aansluitingen zullen kloppen. + +In de groote steden gaan de stralen uit van een reusachtig +centraalstation, van waar de luchtlijnen over de daken der huizen +heen loopen. Tot in kleine bijzonderheden heeft de schrijver zich in +alles ingedacht en de technische mogelijkheid wordt door technici niet +geloochend. Zal de verwezenlijking van het plan nog lang op zich laten +wachten? De kosten, waaraan de schrijver niet veel aandacht schenkt, +zullen bij die vraag op den voorgrond treden, en daarover en in zake +de levering van de reuzenhoeveelheid electriciteit, die men noodig +zal hebben, rijzen ook nog vele vragen, die aan de machthebbers, de +technici, de financiers en de vertegenwoordigers van het volk niet +weinig hoofdbreken zullen kosten. + + + +BESCHEIDENHEID VAN DE WAARHEID. + +Dagelijks kan men het waarnemen, dat de waarheid nergens schuchterder +optreedt dan tegenover menschen, die geld en invloed hebben. + + + +GEBORNEERD. + +Hoe geborneerd zijn diegenen, die alles begrijpen! + + + +EEN MOOI LAND IN ONZE BUURT. + + Met de stoomvaartmaatschappij "Zeeland" (Vlissingen-Queenborough + route) naar Oost-Kent. Amsterdam, J. H. de Bussy. 1909. + + +Op keurige manier heeft de firma de Bussy voldaan aan de opdracht van +de stoomvaartmaatschappij "Zeeland", om voor haar een gidsje uit te +geven met beschrijving van een reisje door Oost-Kent, dat aansluit +aan de route Vlissingen-Queenborough en waarvoor de maatschappij +rondreisbiljetten uitgeeft, die u voor een geringe som in staat stellen +in het mooie land veel te genieten. Een retour kost dertig gulden +eerste, twintig gulden tweede klasse en is vooral aanbevelenswaardig, +als men van plan is, langer dan acht dagen uit te blijven; wil men +het in minder tijd afdoen, dan is het voordeeliger een gewoon goedkoop +achtdaagsch retourbiljet naar Londen te nemen. + +Intusschen is er in Oost-Kent meer dan genoeg gelegenheid, om een +veertiendaagsch verblijf er heerlijk en afwisselend te maken. Wat +een verscheidenheid van indrukken krijgt men op den tocht, die +bij Margate te beginnen, waarvoor de coupon Queenborough-London in +Queenborough-Margate wordt veranderd, ons naar de badplaatsen aan +de oost-, noord- en zuidkust brengt, en in het binnenland het zoo +interessante Canterbury, dan Sittingbourne en Maidstone te zien geeft. + +Op deze reis kan men beter dan waar ook het genieten van mooie natuur +vereenigen met het zien van merkwaardige proeven van menschenwerk +uit oude tijden en van het heden. Het bedoelde boekje met de prettig +geschreven beschrijving der reis geeft alle mogelijke inlichtingen, +voegt enkele, niet te veel, maar dan ook zeer welkome historische +bijzonderheden tusschen den tekst en laat geen vragen onbeantwoord +binnen zijn 106 bladzijden, die besloten zijn in het smaakvolle +omslagje van kastanjebladeren en kastanjebloei op gouden grond. + + + +NEDERLANDSCHE OUDHEIDKUNDIGE BOND. + +In Alkmaar, waar de algemeene vergadering van den Bond het tienjarig +bestaan der vereeniging herdacht, op 9 en 10 Juli, konden de leden de +oude belangwekkende Groote of Sint-Laurenskerk bezichtigen, daar het +bekende orgel hooren bespelen en er bewonderen het fraaie houtsnijwerk +uit het midden der zeventiende eeuw, het schilderstuk voorstellende +Zeven werken van barmhartigheid uit 1504, het kleine orgel van 1511 +en het groote orgel van Jacob van Campen alsmede de koperen zerk +van Pelinck en Foreest en de graftombe van graaf Floris. Verder het +stadhuis, dat grootendeels uit het begin der 16de eeuw dateert, het +museum der gemeente met de oude schutterstukken, het Waaggebouw, dat +het verbouwde koor is van de voormalige Heilige Geestkerk. In 1758 +werd hier 2.950.000 K.G. kaas gewogen, in 1907 7.550.000 K.G. Het +diaconiehuis of oude mannen- en vrouwenhuis, op de Lange Nieuwesloot +diende vroeger als klooster en daarna als woning van den gouverneur +van Noord-Holland Diederik Sonoy. Het huis heeft een eigenaardig +torentje en een mooie poort. + +In het provenhuis van Nordingen viel de aandacht op een schoorsteenstuk +van D. Metius en een fraai gebeeldhouwde eikenhouten tafel. Ook +enkele der overige provenhuizen werden bezichtigd en de meeste der +bezienswaardige gevels, waaronder er zijn, die geheel afgebroken en +daarna in hun ouden vorm opnieuw opgetrokken werden, zooals o.a. het +huis met de Schopjes. + +Bij de herdenking van de voorbijgegane tien jaren wees de voorzitter, +Jhr. van Riemsdijk op de verdiensten van den oprichter van den Bond, +Mr. Dr. J. C. van Overvoorde, archivaris van Leiden, die secretaris +is der Vereeniging. Onder de verheugende feiten, welke konden worden +gememoreerd in het jaarverslag, was de oprichting van een gemeentelijk +museum te Naaldwijk, van de oudheidkamer te Rhenen en het museum voor +tijdmeetkunde in het Stedelijk Museum te Amsterdam, en niet minder +verblijdend was het behoud van het kasteel Moermond bij Renesse, +dat van de accijnshuisjes te Leiden en van de Mariakerk te Nijmegen. + +Het zwaard van Damocles hangt nog boven de Paradijskerk te Rotterdam, +boven de raadszaal te Zwolle en het kasteel Doorwerth in Oosterbeek, +zooals misschien nog boven vele andere monumenten van het verleden, +die op het oogenblik niet onder de aandacht vallen. Gelukkig, dat er +nu een Commissie voor de Monumenten vanwege het Rijk is opgericht, +die een oog in het zeil zal houden en steeds op haar qui vive wil +wezen, en waarvan de heer De Stuers voorzitter is, terwijl actieve +mannen als de heeren F. A. Hoefer en J. Kalff er leden van zijn. Van +de oprichting der Vereeniging »Doorwerth« en de daardoor verhoogde +kans op restauratie van het kasteel kon op deze bijeenkomst nog geen +melding worden gemaakt. + +De Nederlandsche Oudheidkundige Bond werd den 17den Januari 1899 +gesticht, nadat op 15 October van het vorige jaar negentien +belangstellenden bijeen waren gekomen naar aanleiding van een +circulaire van de vereeniging Oud-Dordrecht. Het aantal toegetreden +vereenigingen is sinds de oprichting verdubbeld, immers van 17 tot +33 gestegen. + + + +HET REISBOEK IN KLEINER FORMAAT. + +Voor het jaar 1909 is het Reisboek, dat de firma Morks en Geuze +te Dordrecht uitgeeft en dat nu voor de tweede maal verschijnt, +verkleind van formaat en dus beter bruikbaar geworden voor het +naslaandoel, waarvoor het bestemd is. Verleden jaar hebben wij +er met ingenomenheid melding van gemaakt en dat kunnen we nu weer +doen. Dezen keer volgen we de verschillende spoorlijnen en van de +achtereenvolgens gepasseerde plaatsen wordt dan het wetenswaardigste +verteld, worden hotels en pensions opgegeven met de gevraagde prijzen +en wordt ten slotte vermeld, welke lectuur er reeds over de stad of +het dorp is verschenen, voor zoover toeristen, reizigers en tijdelijk +er vertoevenden daar iets aan kunnen hebben. De gegevens zijn veelal +verstrekt door de secretarissen der Vereenigingen tot bevordering van +het Vreemdelingenverkeer. Een paar goed geschreven artikelen over het +Koninklijk Park te Apeldoorn en over Vlissingen leiden het werkje in. + + + +LEVEN. + +Gelukkig hij, die den tijd heeft, om te leven! + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +STRAATLEVEN IN HET OOSTEN. + +Spoorloos glijden de eeuwen en de duizendtallen van jaren aan het +Oosten voorbij. Zooals de Heilige Schrift het doen en laten van +de bevolking van Palestina, en zooals de Duizend-en-één nacht de +verhoudingen en omstandigheden in Klein-Azië en Noord-Amerika +schilderen, zoo ziet het er daar in veel opzichten nog heden +uit. Misschien zijn de openbare gebouwen en de paleizen der grooten +van aanzien veranderd, maar de leemen huizen, waar het volk in woont, +zijn dezelfde gebleven als in den grijzen voortijd. Ook de kleeding +van de lagere volksklasse in de steden en die van het landvolk +is weinig gewijzigd, en het beeld, dat de straten opleveren, waar +thans de reiziger belangstelling voor toont, verschilt, in het groot +beschouwd, niet van dat uit verafgelegen eeuwen. Dezelfde godsdienstige +stelregels en vooroordeelen, dezelfde rechtspraak en staatsinrichting +vinden wij nog thans terug, en het klimaat met zijn gelijkmatige +hitte heeft zeker niet weinig tot het te voorschijn roepen van het +verschijnsel meegewerkt. + +Als het nieuwe doordringt, omdat de eischen van het verkeer en +den vooruitgang het vorderen, gaat het schoorvoetend, en de bouw +van spoorwegen en tramwegen en stoombooten, de invoering van gas- +en electrisch licht hebben zoo min als die van moderne rijtuigen en +automobielen of de aanleg van telefonen en waterleidingen het aanzien +der oostersche steden wezenlijk veranderd. Slechts enkele straten +hebben in den regel een europeesch karakter aangenomen. Daarnaast +heerscht als te voren het oude, bonte volksleven. In Konstantinopel, in +de klein-aziatische steden, in Egypte, overal merkt de toerist dat op. + +Het is onbegrijpelijk, hoe rijk aan afwisseling het straatleven in +een oostersche stad is, waar in de nauwe straatjes zich alles bont +opeenhoopt. De ventende kooplieden laten ieder hun eigen kreet en roep +hooren, en elk biedt zijn waren te koop aan op eigenaardig gevormde +bladen of in manden van een apart, eigen soort; in de verte al hoort +men de limonade- en ijsverkoopers met hun metalen bekers klepperen, +om de aandacht te trekken; lekkernijen en voedingsmiddelen zijn +in verschillende tijden van het jaar verschillend; maar een vast +bestanddeel van het beeld der straten vormen ze zonder mankeeren. + +Waar veel vreemdelingen komen, speelt ook de handel in +prentbriefkaarten, vliegenwaaiers, wandelstokken een hoofdrol. Niet +minder in het oog vallen de talrijke bedelaars. Behalve de in vuile +lompen gehulde en soms aan afzichtelijke ziekten lijdende volwassenen +zijn er de vele kinderen, die om bakschisch roepen en overal om de +vreemden heen zwermen. De werkende inboorlingen dragen bijna alle +een lang kleed, den vaak kleurigen kaftan, wijde, beneden gesloten +broeken en den schilderachtigen tulband. De ambtenaren en de in moderne +denkbeelden opgevoede jongelui zijn europeesch gekleed, maar dragen op +het hoofd de roode fez, de tarboesj, zooals men in Egypte zegt. Die +heeft langzamerhand de hoogte van den europeeschen hoed bereikt en +wordt bij de vele hoedenmakers zorgvuldig telkens weer in den vorm +geperst en opgestreken. + +De vrouwen, die men op straat ontmoet, zijn in ruime, alles +bedekkende gewaden gehuld en hebben meestal een kap over het +hoofd. Het benedengedeelte van het gezicht is buitendien door een +sluier verborgen, die des te dunner is, naarmate de rang der dame +hooger is. In Egypte hangt de sluier aan een band van riet, die boven +den neus is aangebracht. Alleen jodinnen, christelijke vrouwen en +vrouwen van het land gaan met onbedekt gezicht rond. + +Boeren drijven door de steden hun beladen kameelen en ezels in +lange rijen, soms hun kudden geiten, die onderweg aan de huizen +worden gemolken, op hoeken van straten en op pleinen vertoonen +slangenbezweerders en goochelaars hun kunsten, of vertellers en +straatmuzikanten houden er de menigte bezig. In de hoofdstraten +zitten, waar hun maar plaats wordt gegund, de geldwisselaars aan +hun met muntstukken beladen tafeltjes, welk geld in glazen kastjes +is geborgen. Hier en daar ziet men een tafeltje, waar een schrijver +zit te pennen, wat men hem dicteert ten gerieve van wie niet met pen +of potlood kan omgaan. Tusschen alles door rijden dan de electrische +trams of mooie, fraai bespannen rijtuigen, of een troep modern gekleede +soldaten trekt met militaire muziek voorbij. + +In Konstantinopel en Klein-Azië houdt bij zonsondergang het leven +van de straat op, en zoodra de muezzin vanaf den toren der moskeeën +de geloovigen tot het avondgebed heeft opgeroepen, verdwijnt +bij het vallen van den nacht alles in de huizen. Daar deze naar +den straatkant veelal geen vensters hebben of dicht getraliede, +en daar de straatverlichting meestal zeer gebrekkig is, doet alles +zich als uitgestorven voor. Maar in Egypte is dat anders. Hier wordt +in de avonduren het beeld, zoo mogelijk, nog levendiger. De talrijke +café's, barbierswinkels, vruchtenwinkels en banketbakkerijen, ontsteken +tallooze groote lantarens, en lokken de menigte, die er plaats neemt en +koffie drinkt uit de kleine kopjes zonder oor, terwijl het aantal der +gevraagde waterpijpen vaak den voorraad overtreft. In de vastenmaand +Ramadan, als de Mohammedaan overdag geen voedsel tot zich neemt, +duurt de straatdrukte vaak tot de morgenuren. + + + +WAARDE, DIE TOT HAAR RECHT KOMT. + +Het is al vele jaren geleden, dat men voor het eerst begon te spreken +over het water van de vele vallen in Zwitserland als op groote +schaal aan te wenden beweegkracht. Langer dan een kwarteeuw is al de +uitdrukking van »witte steenkool« oud, waarmee dan het schuim der +cascaden werd aangeduid, dat fabrieken en machines aan drijfkracht +zou kunnen helpen. Hoewel het door water bewogen molenrad, dat het +werk verrichtte in houtzagerijen en meelmolens reeds heel oud is, +eerst de laatste tijden hebben we de waterkracht leeren exploiteeren +in den dienst der electriciteit. + +Deze groote macht laat op treffend doelmatige manier het +snelstroomend water voor zich werken en in vele berglanden van Europa +worden haar turbines reeds in beweging gebracht door stroomend +water. Het allergrootste krachtstation van den jongsten tijd zal +dit jaar nog gereed komen in zuidelijk Zweden bij den beroemden +Trollhätta-waterval. Daar komen tachtig duizend paardekrachten door +omzetting van de levende kracht der watermassa's in electrische +energie, beschikbaar voor spoorweg-, gemeente-, industriëele en +andere doeleinden. De werken aan den Trollhätta-waterval worden +door den zweedschen staat uitgevoerd, welke behalve dezen nog een +reeks andere watervallen in zijn bezit heeft gebracht en daartoe +een afzonderlijke waterval-administratie opgericht heeft. Bij de +plaats Trollhättair stort de Götaelf over een afstand van ongeveer +1000 meter geleidelijk naar beneden, op deze wijze een twaalftal +verschillende watervallen vormende. De storting begint bij het eiland +Gullön en de laatste vallen liggen bij het Olideloch. Tusschen het +laatste en Gullön heeft men een kanaal aangelegd, dat de razende +watermassa's bij Gullön opvangen en naar het bij het Olideloch te +bouwen krachtstation leiden zal. Het 1400 meter lange kanaal, uit de +rotsmassa's door dynamietontploffingen gevormd, zal 252 M3 water in de +seconde voortleiden, waarbij men een snelheid van de watermassa's van 2 +meter in de seconde berekent. Aan het eindpunt ligt een verzamelbekken, +van waar het water in acht loodrechte, bijna 32 M. diep in de rotsen +uitgehouwen turbinenkamers stort. Deze laatste monden uit in het aan +den voet van den berg liggende krachtstation, waarin acht turbines van +elk 10.000 paardekrachten opgesteld worden. Van het krachtstation wordt +de electrische kracht naar een groot aantal steden en dorpen geleid. + +Met behulp van een voorloopig krachtstation wordt thans reeds +electriciteit naar verschillende steden gevoerd. Met den dag +der inwerkingstelling van het reuzenkrachtstation zal bij de +Trollhätta-watervallen een volledige verandering van het natuurtafereel +plaats hebben. + +Terwijl thans nog 562 M3 water in de seconde over de glooiingen stort, +zal de toekomstige watermassa nog slechts 50 M3 bedragen en in plaats +van de wild voortbruisende watermassa's, die de bewondering van de +toeristen opwekken, zullen dan de bezoekers de droge, gladgeslepen +rotsblokken van het stroombed mogen beschouwen, als zij niet liever +elders het altijd nog rijk vertegenwoordigde natuurschoon willen gaan +genieten. Ook in noordelijk Zweden zal de staat een groot krachtstation +oprichten, om verschillende steden van electrische kracht te voorzien. + +Wanneer men bedenkt, dat Zweden jaarlijks voor 60 millioen kronen aan +engelsche steenkolen betrekt, die het noodig heeft voor de industrie +en het spoorwegbedrijf, is het verklaarbaar dat men overgegaan is tot +het partij trekken van de watervallen. Alleen de watervallen, die in +zuidelijk Zweden tot ongeveer ter hoogte van Gefle liggen, bevatten een +onuitputtelijken, steeds zich hernieuwenden en aanvullenden voorraad +levende waterkracht. Dit zijn de »sluimerende millioenen« van Zweden, +niet minder belangrijk dan de ertsen en wouden van het land. Nog vormen +zij in hun ongebreidelde watermassa's grootsche natuurwonderen, die +ook toeristen van heinde en ver aantrekken, doch met den tijd zal zich +de techniek in steeds grootere mate van de watervallen meester maken, +om zelfs voor de meest afgelegen deelen van het land de veroveringen +van de moderne ingenieurskunst toegankelijk te maken. + + + +PLAATSELIJK VERZET OP CERAM. + +Hoe eigenaardig plaatselijk in ons Indië het verzet tegen het +nederlandsch bestuur kan zijn, blijkt duidelijk op Ceram, waar +het landschap of liever het kampongcomplex Ahiolo telkens last +geeft. Aanleiding is natuurlijk de tegenzin tegen het opbrengen van +belasting of het presteeren van heerendiensten. Maar de oorzaak moet +ongetwijfeld gelegen zijn in den instinctieven tegenzin bij deze lieden +des wouds tegen den voortdringenden invloed van het geregeld gezag. + +Maar hoe is het dan dat Ahiolo een uitzondering vormt tusschen de +andere deelen van Ceram? + +Ceram is een eiland van een zeer geaccidenteerde vorming; +wellicht heeft deze omstandigheid, evenals op andere eilanden van +gelijksoortigen bouw, bijgedragen tot het ontstaan van tal van +complexen van dorpen, met scherp afgebakend gebied, die geheel +onafhankelijk van elkaar zijn. + +Op Ceram kan er opstand zijn in Ahiolo, zooals men b.v. in Europa +opstand zou kunnen hebben in Frankrijk, zonder dat de andere staten +er in gemoeid zouden behoeven te zijn. + +Zoo scherp wordt door de lieden van Ahiolo het beginsel van het eigen +territoir in acht genomen, dat het verzet zich, hoe fel het ook wezen +moge, steeds tot binnen de grenzen beperkt. Troepen-afdeelingen +kunnen zich zonder gevaar voor een overval tot vlak bij de grens +bewegen. Is deze echter eenmaal overschreden, dan heeft men op zijn +hoede te zijn. Ter kenschetsing der zeer eigenaardige toestanden, zij +aangehaald, dat lieden van Ahiolo er zich b.v. wel toe leenen willen de +goederen van colonnes, die zich van de kust naar dat gebied begeven, +te helpen dragen. Zij doen het trouw totdat zij aan de grens gekomen +zijn. Maar met geen geld of geen geweld zouden zij er toe te krijgen +zijn die goederen verder te helpen brengen. Zij zetten de pakken neer +en verdwijnen desnoods in het bosch, om, wanneer de colonne verder +mocht trekken, aan de andere zijde der grens op haar te gaan schieten. + +Uit de maandelijksche verslagen zoowel als uit de +regeeringstelegrammen, die ons nu en dan bereiken, valt op te maken +hoeveel moeite dat kleine Ahiolo, waarvan de weerbare bevolking slechts +uit enkele honderden mannen bestaat, aan het gezag geeft. Met hand en +tand weert het zich tegen den vreemden invloed. Veel vooruitgang is er +niet te bespeuren. "Of de schuld daarvan ligt aan onvoldoende of slecht +geleide militaire actie? Dit zouden wij niet weten te beoordeelen," +zegt de Java-Bode en gaat dan voort: + +"Wel achten wij het van groot belang, dat krachtige maatregelen zouden +genomen worden om zoo spoedig mogelijk aan dezen treurigen toestand +een einde te maken. Daargelaten het betrekkelijk groot verlies aan +menschenlevens--althans onzerzijds, de lieden van Ahiolo weten zich +goed te dekken en zijn moeilijk te raken!--kan ons gesukkel niet +strekken om ons prestige in die streken te verhoogen. + +Gelukkig, dat elders in het Oosten van den Archipel gezondere +toestanden bestaan, en dat, al moge er nu en dan nog wel eens een +op zichzelf staande daad van weerspannigheid tot gewapend optreden +op kleine schaal nopen--wat meestal slachtoffers eischt--het er daar +steeds rustiger en normaler begint uit te zien." + + + +OVER DEN ROEWENZORI. + +De hooge top in Midden-Afrika, waarheen de hertog der Abruzzen in +1906 een expeditie heeft ondernomen en die ook wel Roenssoro wordt +genoemd, is pas in 1888 door Stanley ontdekt. In verschillende talen +is het reisverhaal van den hertog reeds verschenen, zooals het uit +aanteekeningen van den hertog en van zijn tochtgenooten is opgesteld +door zijn italiaanschen vriend en vroegeren reisgenoot, F. de Filippi. + +Men krijgt eerst een overzicht over de geschiedenis der ontdekking +van den Roewenzori, die bezocht is geworden door zeer veel reizigers +en wetenschappelijk gevormde Alpinisten, helaas, met het gevolg, +dat de meeningen over de geleding van het gebergte en de identiteit +der afzonderlijke toppen er al verwarder door werden. Ook over de +hoogten van de toppen liepen de opgaven sterk uiteen. + +Aan die verwarring heeft de reis van den hertog der Abruzzen, Amadeus +van Savoye, een eind gemaakt. Hij en zijn medearbeiders hebben door +hun wetenschappelijken tocht een verdienstelijk werk gedaan. + +Uit het eigenlijke bericht der expeditie ziet men, dat ze Port Fortal +den eersten Juni verlieten en dat midden Juli al het op het programma +staande werk verricht was, dank zij den ijverig volgehouden arbeid. In +het aanhangsel worden de astronomische, topografische, meteorologische +en magnetische waarnemingen en de natuurwetenschappelijke verzamelingen +besproken. + +Wij geven in ons hoofdblad binnenkort het reisverhaal in extenso, +waarbij onze lezers den opgewekten, prettigen verhaaltrant zullen +kunnen waardeeren. + + + +MOSSELTEELT. + +De mossel wordt ook in ons land met smaak verorberd, maar niet in +zoo grooten getale als in Frankrijk, waar men in sommige streken aan +mosselteelt doet, zooals bij ons aan oesterteelt. De voortplanting van +de mossel is voor een deel nog onopgehelderd; maar de vruchtbaarheid +is zeer groot, dat is van algemeene bekendheid. Een groot deel van +het broedsel gaat natuurlijk verloren, wordt door den zeewind mee +voortgesleurd of komt in het oeverslijk terecht en sterft er. Maar er +blijft nog altijd een aanzienlijke rest over, die zich vasthecht aan +het rotsgesteente. De ontwikkeling der mossel heeft dan betrekkelijk +vlug plaats; na afloop van twee tot drie maanden heeft de jonge mossel +een middellijn van eenige millimeters bereikt. + +Dan komen de telers en maken de jonge mosseltjes los, die altijd bij +verscheiden duizenden als een tros aan elkander hangen, om ze over te +storten in zakken van fijn netwerk, die ongeveer twee liter kunnen +bevatten. Die zakken zijn gemaakt van stukken van oude, zeer fijne +netten, die meestal vroeger voor de sardinenvangst hebben gediend. De +met jongen gevulde netten worden vervolgens op eigenaardige wijze +behandeld. Diep in het water gedreven palen, die ongeveer anderhalven +meter boven het water uitsteken, worden door stevig samengevlochten +takken van kastanjeboomen met elkaar verbonden. De terreinen voor de +teelt moeten steeds zóó zijn gelegen, dat ze gedurende de helft van +den tijd der eb volkomen droog liggen. + +Op dien tijd van den laagsten waterstand worden de zakken met mossels, +altijd op afstanden van een halven meter, midden tusschen de in elkaar +gevlochten takken bevestigd. De rustelooze golven der zee omspoelen +het fijne netwerk en de jonge mossels groeien en doen dan de murw +en slap geworden omhulling van de zakjes bersten. Maar dat is geen +bezwaar, want de mossels hebben dan hun eigen veerkrachtigen draad, +den byssus, verkregen, met welks hulp ze zich in het takwerk stevig +hebben vastgezet. + +Na achttien maanden ongeveer hebben de mossels hun volkomen +ontwikkeling bereikt en zijn geschikt voor den verkoop. De telers +maken in den tijd van den laagsten waterstand de takken van de palen +los. Die zijn dan geheel door mossels overdekt, en men kan de schelpen +plukken als de vruchten van een boom. + +Behalve op die manier wordt ook nog wel een andere methode +toegepast. Daarbij worden boomtakken, meestal tamarindetakken, +maar ook andere, loodrecht in den weeken grond gestoken, zoodat ze +een boschje vormen, waarvan de golvende punten boven de zee heen en +weer wuiven. De jonge mossels worden op dezelfde wijze, als te voren +beschreven, in fijne netten gedaan en in de takken vastgemaakt, +en het dichte takkenwirwar kan zeer veel netten bergen. De oogst +heeft eveneens ongeveer na achttien maanden plaats. De op die manier +geoogste mossels noemt de Franschman tamarinières. + +De opbrengst is ook dan zeer groot, maar het is een verbazend +moeilijk werk, de schaaldieren uit het dichte gewemel van takken uit +te plukken. En dan heeft men bij deze methode nog het bezwaar, dat +zich veel slijk heeft vastgezet in de massa, terwijl bij de andere +manier het water ongehinderd onder de drijvende wanden van takken +kan doorstroomen. Men teelt de mossels graag aan de mondingen van +rivieren, omdat het sterk bewogen water uitstekend voor de voeding +der dieren zorgt en hun groei bevordert. Daarbij moeten de mossels een +voorliefde hebben voor de plaatsen, waar zout en zoet water samenkomen. + + + +EEN NIEUW MODERN DORP. + +Sint-Petersburg, Karlsruhe en nog meer andere steden zijn verrezen +op wensch of bevel van een bepaald persoon, in beide gevallen een +regeerend vorst, maar nu krijgen we in een uithoekje van ons eigen +land een dergelijk voorbeeld van een nieuw te stichten modern dorp. + +Er is namelijk in het jaar 1847 in Zeeuwsch-Vlaanderen een gedeelte +ingepolderd van het Verdronken Land van Saeftingen, waarna er een zeer +vruchtbare polder ontstond, gedeeltelijk gelegen in de nederlandsche +gemeente Clinge en 544 H.A. groot. Voor een kleiner deel ligt de +polder in de belgische gemeente Kieldrecht. + +In die Prosperpolder hebben zich verscheiden boeren gevestigd en ze +hebben er prachtige hofsteden doen verrijzen. Door de vestiging van +landbouwers zijn er natuurlijk nijveren heengelokt, smeden, bakkers, +schoen- en kleermakers, timmerlieden, winkeliers en herbergiers. De +erfgenamen van den Prins van Aremberg nu hebben in deze streek +belangrijke eigendommen liggen, en thans zijn zij voornemens, daar +een nieuwerwetsch dorp te stichten. + +Er wordt een straat aangelegd van circa 12 Meter breedte. In het midden +komt een steenweg voor de voertuigen, daarnaast klinkerpaden van 2 +Meter breedte voor de voetgangers, verder een pad voor wielrijders en +twee rijen boomen. In de volgende maand begint men met het bouwen der +woningen, die alle volgens den laatsten trant zullen worden ingericht +en alle gemakken zullen bevatten. + +Er zijn reeds meer dan 100 aanvragen ingekomen, om huizen te mogen +bouwen in het nieuwe dorp. + +In het midden van de straat komt een prachtige kerk met pastorie, +die reeds aanbesteed is. + + + +PLASMOLEN'S SCHOON. + +Lang is het reeds geleden, maar nog kan ik doen leven, al de beelden +en gewaarwordingen, die me bestormden en overweldigden, toen ik voor +het eerst door het bosch van den Jansberg ging, komende van Groesbeek +in de maand Augustus, om een colléga, wonende aan den Plasmolen, te +bezoeken, en wanneer ik thans een opgetogen vriend toonen kan al 't +mooi van wat ik langzaam aan heb liefgekregen, voel ik al de blijheid +weer van toen. Zijn verwondering en vreugd over al dat nergens nog +geziene, maakt alles weer voor je nieuw, doet je goed en streelt, +als vleitaal de jonge moeder over haar kind. + +'t Mooie Hôtel "De Plasmolen", dat in zijn blankheid oprijst aan het +water, staat daar als blijk van erkenning van 't schoon der natuur, +doet soms denken aan een tempel waar 's zomers komen om te rusten, +vermoeiden van het leven, ter aanbidding van de godheid, die een +oord zegent met zooveel schoon. Want zeker zeg ik niet te veel, als +ik beweer dat 't schoon van de streek oorzaak is van den meer dan +buitengewonen groei van 't Hôtel natuurlijk niet gerekend buiten de +krachtige leiding der heeren van der Grinten en Cremer, de pachters +van 't Hôtel, die mede hun aandeel hebben aan de ontwikkeling van +'t kleine primitieve Hôtel de Plasmolen tot het modern ingerichte +Hôtel van nu, dat iedere toets doorstaat. + +Nergens vond ik een natuur die nog zoo onbedorven is gebleven van +de steeds voorwaarts dringende cultuur, die helaas, zooveel van +'t echte zuivere schoon bederft; geen vereeniging ter bevordering +van 't vreemdelingenverkeer drukte op deze streek haar stempel; nog +kwam geen bouw van villa's dissonanten brengen in de harmonie van 't +geheel; nog ongeschonden of verminkt, leeft daar een leven als niet van +onze eeuw, droomt nog een poëzie, vreemd aan onze dagen, ontroerend +soms en angstig, voor hen die uit den gang van 't jachtende leven +komen. In 't bosch fluisteren nog stemmen uit lang vervlogen dagen; +de weelderige groei van boomen en planten draagt nog een oerkarakter, +zooals men nergens anders vindt. + +Trotsche eiken met hun grilligen groei, soms zwaar getooid en bekropen +door klimop en kamperfoelie, verrijzen naast beuken en berken, +terwijl varens en paardenstaart, die een hoogte van twee meter hier +bereiken, braamstruik en woudroos, een wildernis formeeren, die soms +denken doet aan verhalen van Aimard, en verwonderd zou men bijna niet +zijn, een Indiaan te zien, jagend op het een of ander wild. 't Sterk +heuvelachtig terrein biedt soms panorama's van uren uitgestrektheid, +waarin 't bewegen van de menschen, ons eerst de kleinheid daarvan +voelen doet, voert dan weer in valleien van een plechtig somber +schoon. Veelal zijn de heuvelen begroeid met dichte rijzende stammen +van dennen, waaronder een klaar zilverachtig licht. Het schijnen soms +sprookjes-paleizen in roerende rust, tempels van eenvoud, tempels van +God met gewijde harmonieën, als ruischend de wind speelt met de toppen +der boomen. Dan weer is 't een meer, geheimzinnig zich verliezend in +'t dichte geboomte, als wilde 't zich verbergen voor onbeschaamden +blik, gevoed door kabbelende beekjes, zoo helder als kristal, zacht +zingend voorwaarts huppelend als spelende knapen. Hier spreekt eerst +de stem van de stilte; het schijnt alles overtogen met een waas van +mystiek. Geen geluiden van 't groote leven dringen tot hier door; +'t al ademt een geest die tot mijmeren ons noopt, opvoert tot een +hooger schoon, door zoo plechtige stilte en roerende rust, voorwaar +dus een oord voor hem, die te rusten begeert van 't nerveus bewegen +eener groote stad, kalmte zoekt voor zijn geest. + +En hoezeer is deze streek veelzijdig en afwisselend! De historische +Mookerhei, die zich uitstrekt achter het hotel, roept de herinnering +aan Mauve in ons op en is schilderachtig en rijk. Hier stijgt +zingend de leeuwerik omhoog, vliegt krijschend de kievit boven het +hoofd van den wandelaar, genieten de schonkige koeien een ongekende +ruimte. Hier teekent zich de zandweg tegen 't donkere groen van een +dennengroep; hier is de rust van een ander karakter, zingt de fee +van het natuurschoon een anderen zang. Ginds staan de huizen van 't +landvolk te droomen als neergesmeten langs de wegen, die zwaar zijn +doorploegd van 't spoor van de karren, en stil rijst boven de daken, +schitterend in 't blauw van de lucht, lieflijk de kerk van het dorp; +'t is of de hand van een kunstenaar, bedreven en los, hier alles +plaats gaf. + +Onder aan den boschrand, waarvan de lijnen muziek zijn, zich verliezend +in blauwende verten, zich oplossend in het Reichswald, strekken zich +de vennen uit. + +Groote plassen, waarin de trotsche woudreus, als bewust van zijn +pracht, zijn eigen schoonheid te bewonderen staat, geheel zijn rijkdom +van takken en blad bevende teekent, tegen een schitterende lucht, +kunnen, als de regen neerdrupt uit zwaar zwarte wolken, stemmen tot +den plechtigsten ernst. + +'t Is bijna met vrees, dat ik gewaag van 't hier levende schoon, +angstig als ik ben, dat het niet veilig meer zal zijn, en dat het +gemeengoed worden gaat, zoodat de hand van profanen die heiligheid +schendt. + +Maar wie in de goede gezindheid tot dit mooie oord nadert, die zal +zich niet bedrogen zien en hij kan vertrouwen, in het gastvrije hotel +»De Plasmolen« zich thuis te zullen voelen. + + Leo Niehorster. + + + +NOORDHOLLANDSCH WATERTOCHTJE. + +Het is een aardig denkbeeld van de Leidsche Stoombootmaatschappij »De +Volharding«, om een rondreis te water te organiseeren van uit Haarlem +langs Spaarne, Noordzeekanaal, Kanaal van Nauerna over Knollendam, +de Zaan en Zaandam en door Noordzeekanaal en Spaarne terug naar +Haarlem. Hoe verbazend jammer was het voor de onderneming, dat in +de maand Juli het aantal mooie zomerdagen zoo gering is geweest, +want juist die warme dagen met zon zijn uiterst geschikt voor het +genot van bootjevaren. + +Vreemdelingen en toeristen, die altijd zoo verrukt zijn over de +»wazige« luchten van Holland, hebben hun hart aan de wazigheid kunnen +ophalen, en zeker is het, dat ook bij donker weer het polderland niet +alle bekoring mist, maar hoeveel vriendelijker doet alles zich voor +in den zonneschijn! Mocht Augustus nu nog maar goed maken, wat Juli +is te kort gekomen en mocht het aantal passagiers, die dagelijks met +de nieuw gebouwde stoomboot »Volharding VII« meegaan van harte kunnen +genieten van het afwisselende landschap, waarvan wij enkele kijkjes +hier reproduceeren. + +Want er is heel wat te zien op het tochtje, dat, om half elf 's morgens +beginnend, de deelnemers om vijf uur weer aan het Noorder Spaarne aan +wal zet. Eén ding is voor deze pleiziervaart een stellig vereischte, +namelijk stiptheid, wat den tijd betreft, want er zijn sluizen en +spoorbruggen in de route, die op een bepaalden tijd geopend worden, +en die de grootste preciesheid verlangen van de vervoermiddelen te +water op poene van soms een langen wachttijd. + +In het aardige boekje, dat de reisbeschrijver bij uitnemendheid, +de heer J. Craandijk, voor de stoombootmaatschappij samenstelde en +waaraan wij hier het een en ander ontleenen, wordt opgegeven, hoe +de reizigers van verschillende kanten, van Bloemendaal, van Alkmaar, +van Amsterdam, van Aerdenhout en Zandvoort, het moeten aanleggen, om +langs den kortsten weg naar het Noorder Buitenspaarne te komen. Alle +eenigszins belangrijke punten van den watertocht passeeren de revue, +terwijl in de beschrijving enkele historische bijzonderheden zijn +ingevlochten en niemand onbevredigd blijft, die graag zou willen +weten, welk torentje daar uit het groen verrijst, wat voor oud huis +ginds te zien is, in welk water men bij het omslaan van deze bocht is +binnengevaren, hoe dit vriendelijk dorpje heet en wat de naam is van +dien in groene frischheid en frissche groenheid van vruchtbaarheid +getuigenden polder. + +Laat ons even vertellen, dat men eerst door het Spaarne vaart +in noordoostelijke richting, langs den Houtrakpolder, om dan een +scherpe bocht rechts te maken en in het Noordzeekanaal te komen, +dat slechts gevolgd wordt op den heenweg tot waar men links afslaand +het Nauernakanaal binnenvaart of de Nauerna'sche vaart, een ouden +waterloop, die indertijd uitgediept en bedijkt werd voor de droogmaking +van den Schermerpolder. Dat was nog in onze groote zeventiende eeuw, +die wij wat onze waterbouwwerken betreft, in den tegenwoordigen tijd +gerust onder de oogen kunnen komen. + +Kalm glijdt de boot er door het vlakke weiland, met slooten doorsneden, +waar watermolentjes wat afwisseling brengen, en de huizenstrook +van Assendelft met de beide kerktorens en al eerder het langgerekte +Westzaan aantoonen, dat men nog niet heelemaal buiten de bewoonde +wereld is geraakt. Noordwaarts op gaat het tot aan de spoorbrug +niet ver van het station Krommenie-Assendelft en verder noordelijk +achterlangs Krommenie tot bij het punt, waar de Nauernavaart zich +afbuigt van de ringvaart van den Starmeerpolder. + +Bij Knollendam wendt de stoomboot zich dan naar het Zuiden en vaart +de Zaan in. Het riviertje de Zaan, zoo bescheiden in haar oorsprong +als afvloeiing van vroegere meren, die in polders zijn veranderd en +die de voeding van de Zaan aan de ringvaarten hebben overgedragen, +heeft liefelijke oevers, en schilderachtige tooneelen krijgt men vanaf +de boot te zien. Men passeert Oost- en West-Knollendam, Wormerveer, +typisch omdat het nu eens niet echt zaansch is en wel zijn beste +beentje voorzet naar den kant van de Zaan; dan de lange reeks van +dorpsachterhuizen en tuinen, die Zaandijk en Koog aan de Zaan vormen +en aan de westzijde der rivier een aardig karakter geven, rijk aan +afwisseling. + +Bij Zaandam zijn beide oevers bebouwd, en de passagiers, die hun lunch +aan boord hebben gebruikt, waarvoor de haarlemsche restaurateur, +J. A. Mulder heeft te zorgen, kunnen van de eenigszins verlengde +wachtperiode bij de sluis profiteeren, om iets van de stad te zien +en misschien het Czar-Peterhuisje in oogenschouw te nemen. Maar veel +tijd is er niet, en al spoedig ligt Zaandam achter de »Volharding +VII«, die rechts zwenkend het Noordzeekanaal invaart en de Hembrug +vóór zich ziet liggen. In westelijke richting gaat het weer door +het breede Kanaal tot waar het zijkanaal C. wordt gevolgd, een der +vaarten, die door den uitgestrekten IJpolder loopen. Bij Spaarndam +herhaalt zich het openen van de sluis, dat alleen op het volle uur +gebeurt, het belangstellend kijken naar het niet onaardig buurtje +met de typische huizen, winkels en werkplaatsen en het zoeken naar +het wat verborgen kerkje, waar men de grafstede kan vinden van schout +Nicolaas Cruqius, die er in 1754 is overleden en naar wien, ook om hem +te eeren als Opziener van Rijnland, een der groote stoomgemalen van +den Haarlemmermeerpolder is genoemd, zoodat de naam vaak wordt gehoord. + +Zoo gaat het dan weer op Haarlem aan door het Spaarne, nu met +de uitgestrekte weilanden aan onze linkerhand, langs het in 1842 +aangelegde jaagpad van Haarlem naar Spaarndam en den ouden, grooten +heirweg van Kennemerland naar Alkmaar. Die naam Kennemerland herinnert +aan het vele schoon in de omstreken van de grijze Spaarnestad, het +mooie, dat overal in ons land en daarbuiten wordt gewaardeerd. De +nieuwe boottochtjes hebben nu daarnaast meer waardeering gebracht voor +het schilderachtige polderland, door zijn kalme wateren doorsneden. + + + +EEN INTERNATIONAAL NOORDZEEBAD. + +De roem van de Noordzee-badplaats Zandvoort is reeds lang ver buiten +het grensgebied van ons kleine landje doorgedrongen. Een mooi breed +strand, rondom heerlijke duinruggen, een krachtige golfslag van de +Noordzee, de gunstige ligging in de nabijheid der steden Amsterdam +en Haarlem hebben Zandvoort tot een der meest bezochte, zoo niet tot +de drukst bezochte badplaats ten onzent gemaakt. + +De genoemde voordeelen worden op de gelukkigste wijze vereenigd +en voltooid door uitstekende treinverbindingen, die het voor het +binnenlandsch en buitenlandsch publiek gemakkelijk maken, Zandvoort +te bereiken. Zoo rijdt men bij voorbeeld des avonds om tien minuten +over zes uit Keulen en komt zonder overstappen om elf uur in den avond +te Zandvoort. En ook op andere tijden van den dag rijden doorgaande +treinen over de grenzen van en naar Zandvoort. Voor het verkeer met de +naaste omgeving speelt de regelmatige en drukke verbinding tusschen +Amsterdam en Zandvoort met tusschenpoozen van ongeveer een half uur +een gewichtige rol. Er loopen in het algemeen dagelijks zoowat 38 +treinen en als er extra drukte is, worden nog treinen ingelegd. + +Nu het nieuwe station te Haarlem gereed is, is ook de verbinding met +Den Haag en Rotterdam vergemakkelijkt, zoodat men thans in één uur +van Zandvoort uit Den Haag kan bereiken. Naar Amsterdam en Haarlem +kan de badgast zich ook door de electrische tram laten brengen, die +in den zomer op werkdagen alle tien minuten en op bijzondere dagen +alle vijf minuten rijdt. De treinen zijn zeer geriefelijk ingericht en +ze leggen den afstand tusschen Zandvoort en Amsterdam in een uur af, +terwijl de reis naar Haarlem in een kwartier wordt volbracht. + +De huizen van het oude Zandvoort, dat oorspronkelijk een +visschersdorp was, liggen nog al ver uit elkander als in zooveel +aan zee gelegen plaatsen, maar er zijn een paar hoofdverkeerswegen, +waarvan de Kerkstraat en de Hoogeweg de voornaamste zijn. Een +protestantsche en een roomsch-katholieke kerk houden geregeld hun +godsdienstoefeningen. De onderwijzers van twee zeer goede scholen +zijn bereid, aan de kinderen van de badgasten privaatonderwijs te +geven. Voor buitenlanders wordt Zandvoort meer en meer aanlokkelijk +gemaakt. Het vaste circus, dat ruim vier jaar geleden werd aangelegd, +heeft al voor allerlei vermakelijkheden gediend. + +Zandvoort heeft zich sterk uitgebreid, vooral naar den kant der +zee. Vanaf de groote hotels en de rijke pensions kan men de meest +verscheiden wandelingen maken in allerlei richtingen. Wie naar het +Noorden den Boulevard volgt, komt aan een voor wandelaars in de +duinen aangelegden weg. Daar valt er te genieten van een heerlijke +wilde duinflora. Bij helder weer heeft men van het hooger gelegen +Duinhuis naar alle zijden het mooiste uitzicht. Vijf minuten van het +Grand Hotel heeft men in de duinen drie tennisvelden, die zeer diep +zijn ingegraven, zoodat het voor de badgasten mogelijk is, ook bij +vrij krachtigen wind te spelen. In de buurt van het terrein is een +paviljoen met ververschingen beschikbaar. + +Verder naar het Noorden vindt men in de duinen een kiosk Bernadotte, +die ook geschikt is om er na een lange duinwandeling uit te rusten +en zich te verkwikken. Men heeft er tevens een heerlijk uitzicht op +het strand en de duinen. Daar ziet men de gewone stranddrukte, die +zeer levendig is, want het bezoek aan Zandvoort wordt jaarlijks op +7000 tot 8000 personen geschat. Het seizoen begint den eersten Mei +voor badgasten, die enkel voor het genieten van de zeelucht komen; +het bad wordt den eersten Juni geopend. Ook in de maanden September +en October worden nog baden genomen, vooral door zenuwlijders, die +van den dan zeer krachtigen golfslag nut moeten trekken. + + + +LIGUE INTERNATIONALE DES ASSOCIATIONS TOURISTES. + +De ijverige bestuursleden van den Algemeenen Nederlandschen +Wielrijdersbond, de heeren G. A. Pos en D. Fockema, hebben te Londen +Nederland vertegenwoordigd op het Congres van bovengenoemde Ligue, +die de belangen der toeristen, in het bijzonder die van wielrijders +en motoristen in Europa en de Vereenigde Staten, tracht te bevorderen. + +Op voorstel van den Deenschen Toeristenbond, die daarbij door den +Zweedschen werd gesteund, zal er een Permanent Bureel voor de Ligue +worden ingesteld, want het aantal toegetreden Vereenigingen is +zoo groot geworden, dat zoo'n instelling niet langer kan worden +gemist. Over de plaats, waar het bestendige kantoor zal worden +gevestigd, in België, Nederland of Zwitserland, die alle drie in +aanmerking kwamen, is nog geen beslissing genomen. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +ZEER HOOGE GASTEN OP MIDDACHTEN. + +Zooals het kasteel Middachten zich nu voordoet, werd het in 1697 +gebouwd door Godard van Reede, graaf van Athlone, den trouwen vriend en +den kloeken veldheer van den stadhouder-koning Willem III. In diezelfde +zeventiende eeuw was het aan de Van Reedes gekomen, van wie het door +huwelijk aan het geslacht Bentinck kwam, dat er thans nog troont. + +Vóór de zeventiende eeuw had het huis al een heele geschiedenis. Het +wordt in 1190 genoemd, toen Jacobus de Michdat een oorkonde van graaf +Otto van Gelder mede bezegelde, en in 1315 volgt Everard van Middach +het voorbeeld van zooveel landheeren-tijdgenooten en maakt zijn huis +en voorburcht ten »Zutfenschen Rechte tot leen«. In 1340 werd Hendrik +van Middach overste-wildforster op de Veluwe. Na het uitsterven van +het oude geslacht kwam Middachten in 1623 aan de Raisfelts, die er +door de Van Reedes werden opgevolgd. + +De tegenwoordige bewoner, die de eer zal genieten, een +vriendschapsbezoek van den duitschen keizer te ontvangen, graaf Willem +Carel Philip Otto van Aldenburg-Bentinck en Waldeck-Limpurg, is lid +van den hoogen duitschen adel, erfelijk lid van het wurtembergsche +Heerenhuis en commandeur van de Duitsche Orde. Een tijd lang was +hij secretaris van de britsche legatie te Berlijn. Zijn vrouw is +Maria Cornelia, barones van Heeckeren van Wassenaer, en van de vier +kinderen is een dochter met een duitschen erfgraaf getrouwd, een zoon +is luitenant in het regiment Pruisische gardes du corps te Potsdam; +en een andere zoon heeft ook reeds zijn entrée in dat regiment gedaan. + +Als keizer en keizerin incognito van Kleef komen op Maandag aanstaande +zal de extra-trein alleen aan het station Nijmegen even van machine +verwisselen, om daarna met tien rijtuigen rechtstreeks naar de Steeg +door te rijden, waar graaf en gravin Bentinck hun hooge gasten zullen +ontvangen. In open rijtuigen wordt door het dorp gereden en door de +beroemde beukenlaan langs de zijlaan naar het kasteel. + +In de hooge, ruime zalen en kamers, regelmatig om de vestibule en den +koepel gebouwd, en langs de groote trap met het prachtige snijwerk +aan de leuningen zal het hooge gezelschap, dat op Middachten blijft +logeeren, zich bewegen en de heerlijke uitzichten genieten op het +park en de weiden en lanen eromheen. Des keizers zin voor historie +zal kunnen worden gestreeld, want talrijk zijn de oude portretten van +historische beteekenis, die op Middachten worden bewaard. De eigenaar +van Middachten, wiens moeder een gravin van Waldeck Pyrmont was, +stamt af van den tweeden zoon van dien bekenden en terecht beroemden +en geëerden eersten graaf van Portland, Hans Willem Bentinck, den +gunsteling en, wat meer zegt, den trouwen, tot het laatst hem innig +toegewijden vriend van Willem III. + +De titel, graaf van Aldenburg, kregen de Bentincks van Middachten bij +den dood van Eugenius van Savoye, den laatsten graaf van Aldenburg, +in 1736. + + + +HERDENKING VAN WAT NEDERLAND EN DE VEREENIGDE STATEN VERBINDT. + +Dat moet een aangename reis zijn geweest voor den professor van +de universiteit Rutgers College in Ithaca in den Staat New-York, +den heer William Elliot Griffis, die tocht naar Nederland met +opdrachten van genootschappen en vereenigingen in Amerika, om in +ons land door zichtbare blijken vast te leggen de herinnering aan +de banden, die in de historie gelegd zijn tusschen de republiek der +Vereenigde Nederlanden en het land, dat eerst Nederlandsche kolonie, +toen Engelsche kolonie en eindelijk ook republiek was geworden. + +Het aanwakkeren van de piëteit voor het verleden is iets nobels en +goeds, en waar door de gedenkplaten, die de amerikaansche geleerde in +ons land kwam plaatsen en onthullen, iets voor ons land zoo eervols +werd herdacht als het aandeel, dat Nederland had aan de schepping +van de republiek Amerika, daar mogen wij allen wel hartelijk deelen +in de herinneringsplechtigheden. + +Belangrijk waren vooral die in de Engelsch Hervormde kerk op het +Bagijnhof te Amsterdam en die te Leeuwarden in de Statenzaal. Ook +Utrecht en Nijkerk kregen gedenkplaten. + +Driehonderd jaren is het geleden, dat een groep personen, die om +des geloofswille uit Engeland moesten wijken, gastvrij in ons land; +en wel het eerst in Amsterdam, werden opgenomen. Als pelgrims kwamen +ze naar het lage land en als pelgrims hebben ze er geen blijvende +plaats gevonden, maar zijn, na ook in Leiden en in Delfshaven te +hebben gewoond, overgestoken naar het toen nog zooveel verder dan +nu verwijderde land aan de overzij van den Atlantischen Oceaan. Op +de gedenkplaat, die in de Bagijnhofkerk is onthuld, staan vijf +namen vermeld van die Pilgrim Fathers, die zich in Pennsylvanië +vestigden. Het zijn Ainsworth, Johnson, Robinson, Brewster en Bradford, +aristocratische namen in Amerika, waar de herinnering aan die pelgrims +zeer levendig wordt gehouden. + +Het was een plechtige dienst, die op Zondag 11 Juli werd gehouden in +de overvolle kerk. In de hooge bank tegenover den preekstoel had de +burgemeester van Amsterdam, Mr. W. F. van Leeuwen, plaats genomen +met den engelschen consul, Mr. Churchill, en den vice-consul, +Mr. Nabarre. Aan den voet van het gestoelte zaten verschillende +afgevaardigden van andere kerkgenootschappen, als de Ned. Herv. Kerk, +de Evangelisch Luthersche, de Hersteld Evangelisch Luthersche en +Doopsgezinde Gemeente, Ds. Overman, predikant van de Engelsche kerk +te Vlissingen, vertegenwoordigers van de Schotsche kerk te Rotterdam +en veel autoriteiten uit Amerika. + +De predikant van de engelsche kerk, Rev. William Thomson, opende +de bijeenkomst met gebed, waarna de gemeente uit den schotschen +liederenbundel de toepasselijke verzen zong: + + + "Through the night of doubt and sorrow + Onward goes the pilgrim-band, + Singing songs of expectation, + Marching to the Promised land." + + Clear before us through the darkness + Gleams and burns the gliding light; + Brother clasps the hand of brother, + Stepping fearless through the night. + + +Daarna kreeg de Reverend Elliot Griffis het woord, de man, die al +bekendheid heeft gekregen in ons land door zijn geschriften over +de historische betrekkingen tusschen Nederland en Amerika, als +"The Pilgrims in their three homes", "Brave little Holland" en "The +story of New-Netherland". De spreker droeg een professorale toga, +omzoomd met roode en witte strooken als doctor in de rechten en in +de godgeleerdheid, op den rug belegd met een zwart zijden vierkant +als een embleem van Rutgers College. + +In de rede werd hoog opgegeven van de geestelijke schatten, die +wij in onze roemrijke geschiedenis en in onze oude kunst bezitten, +werd natuurlijk de geschiedenis van de in 1609 uitgewekenen herdacht +en tevens verteld, hoe verschillende stichtingen en particulieren, +onder leiding van de Congregational Club als voornaamste geefster, +de gedenkplaat hadden doen vervaardigen, die aan den wand van de kerk +ter zijde van het preekgestoelte voor aller oogen zichtbaar werd; +toen de hoogleeraar G. L. Raymund uit Washington, getrouwd met een +afstammelinge van een der Pilgrim Fathers, haar onthulde. + +Koorgezang had te voren de mooie woorden begeleid van het lied, +door den heer Griffis geschreven, waarin de woorden voorkomen: + + + »Forth from their mother-land outcast + Our fathers fled to find a home: + Long dwelt they guests, in conscience free + Within a State without a throne. + + Within these cities, rich and fair, + They found full welcome and a home; + In sweet comment then worshipped God, + Nor wished again to farther roam." + + +Bedoelde professor Raymund is president van de Mayflower Society, zoo +genoemd naar het schip, waarmee de pelgrims overstaken naar Amerika +en wel naar Plymouth in Pennsylvanië, waar ze een overwegenden en +blijvenden invloed hadden op de wording der Hervormde Kerk en op den +gang van zaken in de kolonie. + +De onthulde plaat is van koper, bevestigd op eikenhout, en draagt +het volgende inschrift: + + + One in Christ. + + 1609. From Scrooby to Amsterdam. 1909. + + Ainsworth, Johnson, Robinson, Brewster, Bradford. By joint consent + they resolved to go into the low Countries where they heard was + freedom of religion for all men, and lived at Amsterdam. + + (Governor William Bradford: History of Plymouth Plantation). + + In grateful remembrance and in Christian brotherhood, the Chicago + Congregational Club reared this memorial. + + A. D. 1909. + + +Bij monde van den Rev. William E. Barton uit Chicago had den 18den +de eigenlijke aanbieding plaats. + +Nog sprak bij de onthulling een eerbiedwaardige grijsaard, de +heer George Bishop, een vertegenwoordiger van de oude kerk der +knickerbockers, een afstammeling der eerste kolonisten, en ook de +kanselier van de universiteit te New York, Dr. Henry Mitchell Mac +Cracker, die over de in September aanstaande Hudson Fultonviering +vol geestdrift uitweidde en alle Nederlanders, die over zouden +komen al bij voorbaat hartelijk welkom heette. Men weet, dat onze +oud-minister, de heer J. T. Cremer op 11 September erheen vertrekt +als vertegenwoordiger van Nederland. + +De plechtigheid in de Statenzaal te Leeuwarden was voorbereid door +een tentoonstelling, in het prentenkabinet van het friesch Museum +ingericht ter herinnering aan het feit, dat de Staten van Friesland, +het eerst van alle geüniëerde provinciën, bij besluit van 26 Februari +1782, aandrongen op de erkenning van John Adams als gezant van Amerika, +iets wat gelijk stond met de erkenning der onafhankelijkheid van den +Noord-Amerikaanschen Staat. + +Behalve portretten van bekende voorstanders van de Amerikaansche +onafhankelijkheid, als Johan Derck van der Capellen, den Amerikaanschen +burgemeester Hooft e. a., bestaat de expositie in hoofdzaak uit +documenten die een levendigen kijk geven op hetgeen er in 1782 omging +in Friesland's hoofdstad en te Franeker, zetel der voormalige friesche +hoogeschool. + +De Leeuwarder »Burger Sociëteit door Vrijheid en IJver« was zóó +getroffen door het volwijze besluit der Staten van Friesland, dat +zij besloot op hare kosten een zilveren medaille te laten slaan +door B. C. van Calker te Amsterdam, naar nog voorhanden schetsen van +J. Buys. Na veel wikken en wegen kwam men tot de volgende symboliek +op de voorzijde der medaille, die volgens de gedrukte verklaring als +volgt moet worden opgevat: + +De voorzijde vertoont een Fries, gekleed naar den ouden en +caracteristicquen trant der Friezen tusschen Flie en Lauwers; 't +welk te kennen geeft »dat deeze Vrije Natie in haar oorspronkelijk +caracter, en zugt voor de Vrijheid, onverandert en nog dezelfde +is«. Deze Fries, met moeite ontdekt op een populair schilderij: »de +Friesche maaltijd«, thans in het friesch Museum geeft de rechterhand +aan eene Indiaansche maagd, representeerende de Vereenigde Staten +van N. A. Deze »als noch niet in de stille en vreedige bezitting der +vrijheid en onafhankelijkheid, vestigt hare oogen op een nederdalende +Engel, die haar den hoed der vrijheid als een bizonder geschenk uit +den hemel brengt«. + +Met de linkerhand wijst de Fries den vredespalm af, hem aangeboden door +de Britsche maagd, bemerkt hebbende de adder in het gras liggende. De +luipaart daarnaast, het gewone zinnebeeld van Engeland. + +Het afwijzen van den vrede sloeg op een tweede Statenbesluit, +van April 1782, waarbij Friesland voorging in het weigeren om een +afzonderlijken vrede met Engeland te sluiten. Talrijke brieven +van voorname landgenooten en buitenlanders, een collectie, die een +liefhebber van handteekeningen en zegels moet doen watertanden, brengen +aan de ijverige societeit den dank voor een toegezonden medaille. Men +vindt er bij van John Adams, zijn zaakgelastigde Dumas, den franschen +ambassadeur Hertog de la Vauguyon, Hendrik Hooft, C. L. van Beyma, +den graaf van Wassenaer, van der Cappellen tot den Pol en vele +andere. Ook de medaille, die in totaal f2074 aan kosten meebracht, +is in meerdere exemplaren vertegenwoordigd. + +Franeker gaf 17 Juni 1782 op kosten der hoogleeraren, studenten en +burgers ter eere der erkenning van Amerika een schitterend vuurwerk, +later in twee gedichten bezongen. De eereboog had in 't latijn tot +opschrift: + + + Eén dag van vrijheid wordt van hooger prijs geacht + Dan eeuwen onder 't juk eens Dwingelands doorgebracht. + + +Op Donderdag 15 Juli had daarna de aanbieding der gedenkplaat +door den heer Elliot Griffis plaats. Bij die bijeenkomst waren +ook het gemeentebestuur vertegenwoordigd en het bestuur van +Vreemdelingenverkeer, voorts de heeren Bloembergen en Sickenga, leden +der Eerste Kamer, verschillende leden van rechterlijke colleges en +ook dames. Na het woord van welkom door Th. M. Th. van Welderen baron +Rengers hield diens vader, voorzitter van het Friesch Genootschap, een +toespraak, waarin hij herinnert aan de aanleiding tot de plechtigheid, +de erkenning door de Friesche Staten van de onafhankelijkheid der +Amerikaansche republiek, wier bloei en grootheid thans bewondering +afdwingt. + +Daarop las de griffier der Provinciale Staten, mr. C. B. Menalda, +de acte van 1782 der erkenning van Adams voor, waarna de heer Griffis +een toespraak hield gevolgd door het aanbieden der gedenkplaat. Na die +aanbieding volgde een toespraak van den heer Th. M. Th. van Welderen +baron Rengers en werden drie brieven gelezen, waarna de burgemeester +van Leeuwarden, de heer A. E. Zimmerman nog kort het woord voerde. + +De bedoelde brieven waren een van den gewezen amerikaanschen gezant +in Duitschland en voorzitter der amerikaansche delegatie ter eerste +Vredesconferentie, Andrew D. White, met een gelukwensch aan het Friesch +Genootschap voor wat dit deed voor het onderzoek der middeleeuwsche +en nieuwe geschiedenis. De tweede was van Charles E. Hughes, naar +men weet, gouverneur van den staat New-York, en gericht aan den heer +Griffis, uitdrukkende de blijdschap van den schrijver, dat de heer +Griffis belast is met de aanbieding der plaat, en hartelijke groeten +aan wie ze ontvangen. Het derde schrijven was van den heer Randolph +Horton, burgemeester van Ithaca, gericht tot den burgemeester van +Leeuwarden, met een uiteenzetting der beweegredenen van de aanbieding +der gedenkplaat en groeten van vele amerikaansche burgers, daarbij +de beste wenschen uitsprekende voor de eer en de welvaart van de +stad, waar de eerste officiëele stem opging voor de erkenning der +onafhankelijkheid van de Vereenigde Staten. + +De bronzen gedenkplaat, gevat in massief houten raam bevat het +volgende opschrift: + + + Memorial of gratitude. + At Leeuwarden in the states of Friesland + February 1782 + + the first vote was taken which led to the recognition of the + independence of the United States of America by the Republic of the + United Netherlands. + + Erected by the De Witt Historical Society + of Tompkins county + at Ithaca N. Y. + A. D. 1909. + + +Het opschrift der gedenkplaat is omgeven door de wapens van Nederland, +de Vereenigde Staten, Friesland, den staat New-York, Leeuwarden +en Ithaca. + +Daarmee was de plechtigheid afgeloopen. Alle toespraken werden in +het Engelsch gehouden. De heer Griffis was vergezeld van een zoon en +een dochter. + +Hij komt na zijn kort verblijf hier te lande weer terug in September +voor de plaatsing in een gebouw te Leiden, van een gedenkplaat ter +herinnering aan prof. Jean Luzac, voor wat deze als redacteur van de +Leidsche Courant heeft gedaan in het belang van de erkenning van de +Vereenigde Staten door de Republiek. + + + +HOHENFINOW EN DE VON BETHMANN-HOLLWEGS. + +In de mark Brandenburg niet ver van Potsdam ligt het landgoed van +den nieuwen rijkskanselier, Theobald von Bethmann-Hollweg. Daar is +het kasteel Hohenfinow, dat voor den hoogen ambtenaar is wat Varzin +en Friedrichsruhe waren voor den eersten en wat Klein Flottbeck was +voor den vierden kanselier, de plaats, waar ze hun staatszorgen kunnen +vergeten. Evenals Bismarck en Bülow heeft ook Von Bethmann-Hollweg +een echtgenoote naast zich, die de plichten van gastvrijheid en +aangename huiselijkheid weet te vereenigen. Mevrouw de rijkskanselier, +geboren Von Pfuel, zal daarin niet bij Bismarck's Johanna, noch bij de +vriendelijke mevrouw van Bülow achterstaan. Het mooie huis Hohenfinow +met de ruime, statige vertrekken, de stallen en de renbaan is aan +de Bethmanns gekomen, toen zijn vader, Felix van Bethmann-Hollweg +in het huwelijk trad met Isabella von Rougemont, de eigenares van +het landgoed. + +De oudere zoon van den grootvader van den kanselier, Theodor, was heer +van Runowo en trouwde gravin Freda von Arnim-Boitzenburg. Maar oom +en vader hebben niet de hooge plaats ingenomen, die den grootvader te +beurt viel, die minister was, de koninklijk pruisische cultusminister, +Moritz August von Bethmann-Hollweg. Hij is de eerste, die aan den +naam Bethmann dien van Hollweg toevoegt. Hij heette eigenlijk August +Hollweg, en zijn vader was een zwager van den keizerlijken staatsraad +Simon Moritz von Bethmann, die hem na den dood van zijn vader opvoedde, +in Göttingen liet studeeren en voor den begaafden jongen man het pad +naar de hooge staatsambten effende. + +Die keizerlijke staatsraad Simon Moritz was in zijn tijd een man +van groote beteekenis. Hij stond in vriendschappelijke betrekking +tot Alexander von Humboldt en Madame de Staël; het is bekend, dat +vorst Metternich hem schreef als »Mon cher Bethmann« en de beroemde +Ariadne van Dannecker werd zijn eigendom. Die ietwat ongelijksoortige +bewijzen van aanzien stonden in verband met den invloed van het +bekende bankiershuis der gebroeders Bethmann, dat in de achttiende +eeuw een wereldberoemdheid genoot. + +In 1416 wordt er al een Bethmann in Goslar genoemd, en in de zestiende +eeuw komen er raadsheeren en kooplieden in de familie voor. Over het +geheel is de familiegeschiedenis een interessant voorbeeld van een +geslacht, waarin adel en burgerij, grondbezit, handel en kapitaalbezit +als het ware hebben samengewerkt tot het vormen van hoogstaande en +hoogontwikkelde menschen, die telkens weer hun eigen tijd eer aandoen. + + + +DE BEIDE TALEN IN DEN ELZAS. + +De afgevaardigden Kübler en Back hebben onlangs in den Duitschen +Rijksdag een paar moties ingediend, betrekking hebbend op het onderwijs +in het Fransch op de lagere scholen in den Elzas. Die moties hebben den +staatssecretaris Zorn von Bulach aanleiding gegeven tot de volgende +verklaring van de zijde der regeering: Ten eerste: De regeering wil +in geenen deel het onderwijs in de fransche taal tegengaan. + +Ten tweede: De fransche taal moet beoefend worden in de lagere scholen +van de grensplaatsen, waar de bewoners onmiddellijk in aanraking +komen met hun fransche buren. De regeering heeft dit beginsel tot nu +toe hooggehouden, door aan het onderwijs in het Fransch op de lagere +scholen van die plaatsen den rang te gunnen, die door de plaatselijke +behoeften vereischt werd. Daarom wordt het Fransch onderwezen op 470 +lagere scholen van het tweetalige gebied. + +Ten derde: De regeering zou het verkeerd achten, het geheele land +als grensland te beschouwen in zake het onderwijs van het Fransch +op de lagere scholen; daarom kan ze de behoefte niet inzien aan dat +onderwijs buiten de grensstreek. Dat onderwijs zou niet anders dan +kwaad kunnen doen aan het algemeene onderwijs, door aan de leerlingen +een te zware taak op te leggen. Een kleine minderheid van de bevolking +heeft later het Fransch noodig in het practische leven, maar de plicht, +de belangen van die minderheid te behartigen, moet niet aan de lagere +school worden opgelegd, maar aan andere scholen. Daarom weigert de +regeering de hand te leenen tot de invoering van het Fransch op de +lagere scholen. + +Ten vierde: De regeering erkent de noodzakelijkheid, aan meer +gevorderde leerlingen de gelegenheid te verschaffen, Fransch te +leeren op de openbare scholen, maar het moet worden gegeven op de +middelbare scholen en op de cursussen voor volwassenen, waaraan de +regeering haar steun blijft verleenen. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +PFORTA OF SCHULPFORTA. + +De nieuwe rijkskanselier, Theobald von Bethmann-Hollweg, werd reeds +als leerling te Pforta op het gymnasium beschouwd als iemand van wien +men veel mocht verwachten. Hij was onder de jongens zeer gezien en niet +alleen om zijn succes in de school, maar ook om zijn karakter, hetgeen +veel zegt in een inrichting als die te Pforta, waar de leerlingen +intern waren en dus altijd samen bleven. Algemeen was hij intusschen +ook bekend als een ijverig lezer, en de jongens hadden daar veel tijd +voor, want iedere week hadden ze een heelen dag vrij van school, +afwisselend Maandag, Dinsdag, Donderdag en Vrijdag, vooral met de +bedoeling, dat ze veel voor zichzelf zouden lezen, de klassieken +natuurlijk, want op de drie oude bekende »vorstenscholen«, Pforta +dichtbij Merseburg aan de Saale, Meissen in Saksen, en Grimma, ook in +Saksen ten zuidoosten van Leipzig, waren de ouden schering en inslag. + +Zijn philosophische aanleg en zijn talent van spreken kwamen in den +schooltijd reeds nu en dan duidelijk aan den dag, en in den herfst +van 1875 verliet hij Pforta als primus omnium. Op een dispuutcollege, +dat in het Duitsch in de Unterprima, de op één na hoogste klasse, +werd gehouden, had hij een wondergroot succes met een onderwerp van +wijde strekking, als jongelui bij dergelijke gelegenheden steeds +kiezen, namelijk over de vraag, of de historieschrijver objectief of +subjectief te werk moet gaan. + +De drie genoemde »vorstenscholen« werden in het midden van de zestiende +eeuw door den toenmaligen hertog van Saksen, den lateren keurvorst +Moritz van Saksen, gesticht op de plaats van opgeheven kloosters +en werden in het bezit gesteld van geestelijke goederen. Meissen en +Schulpforta of Pforta werden in 1543, Grimma in 1550 gesticht. Alle +drie hebben zich in den loop der eeuwen gehandhaafd als instellingen, +waar het onderwijs zeer goed is en bijzonder grondig in de klassieke +talen. Door den staat, door enkele steden, door adellijke geslachten +en door sommige instellingen zijn er beurzen beschikbaar gesteld +voor interne leerlingen, terwijl de buiten de hoofdgebouwen wonende +leeraren extranei in den kost hebben. + +De vorstenscholen hebben maar de zes hoogste klassen van de +tegenwoordige duitsche gymnasia, waar, zooals men weet, de jongens al +op hun negende jaar komen; ze bestaan uit de klassen Untertertia tot +Oberprima. Wat de inrichting betreft, zijn de drie scholen met den tijd +meegegaan: gebouwen en hulpmiddelen beantwoorden aan alle eischen, +die de moderne tijd stelt. Pforta heeft voor het eerst de enge, +ouderwetsche ruimten voor statige gebouwen verwisseld, namelijk al +in 1843, terwijl in Meissen in 1879 en in Grimma in 1891 de prachtige +schoolgebouwen werden voltooid. In 1883 kreeg Pforta nog een nieuwen +vleugel met ruime aula. + +Aan de bibliotheek van Pforta wordt groote zorg besteed. Zij dateert +al van 1573, toen ze door keurvorst August van Saksen werd gesticht +en bevat nu 26000 deelen, waaronder 259 incunabelen. In de eerste +tijden van het bestaan der school was het aantal leerlingen beperkt +tot honderd, keurvorst August breidde dat aantal tot 150 uit en liet in +1568 de school vergrooten. Klassieke philologie is steeds het hoofdvak +gebleven. Belangrijke verbeteringen werden ingevoerd onder rektor +Geisler tusschen de jaren 1779 en 1787, en een geheele modernizeering +volgde, toen de school in 1815 aan Pruisen kwam. Beroemde leerlingen +van Pforta zijn Fichte, Klopstock en Leopold von Ranke, waarbij men +nu Von Bethmann-Hollweg noemen mag. + +Van de vorstenschool te Meissen is Gellert gekomen, die er van 1729 +tot 1734 studeerde en Lessing, wiens gymnasiale jaren er tusschen +1741 en 1746 vielen. + + + +DE NIEUWE TAUERNSPOORWEG. + +Door de voltooiing van den grooten tunnel bij het dorpje Böckstein kon +op den 5den Juli geopend worden het zuidelijk deel van de spoorlijn, +die Salzburg in korte verbinding met Triëst moet brengen, namelijk +de sectie Gastein-Spittal aan het Millstädtermeer. De pers kreeg +natuurlijk een voorproefje van al de schoonheid, die de nieuwe lijn, +die slechts 51 kilometer lang is, te genieten geeft aan de toeristen, +en ook een eerste kijkje op de ware kunstwerken aan ingenieursarbeid, +die er te zien waren. + +Triëst hoopt door dezen nieuwen spoorweg zijn handelsinvloed over +het achterland uit te breiden en krachtiger te worden tegenover de +concurreerende havens Hamburg en Genua. Vooral tegenover Hamburg, +dat niet alleen de haven is voor Zuid-Duitschland, maar, wat erger +is, ook voor Bohemen, Moravië, Silezië en zelfs voor Weenen. Daaraan +zooveel mogelijk een einde te maken is het doel van den Tauernspoorweg +en daarvoor is in Triëst een nieuwe haven gebouwd, die 't volgende jaar +klaar zal zijn. Door de nieuwe lijn wordt de afstand tusschen München +en Triëst met 180 tariefkilometers verkort. Ulm, Regensburg, Neurenberg +komen thans dichter bij Triëst dan bij Hamburg. Het is vooral Beieren, +dat van die nieuwe verbinding hoopt te profiteeren; vandaar dat een +beiersch minister officiëel deel nam aan de plechtige inwijding. + +Of al de verwachtingen zich zullen verwezenlijken, zal de tijd moeten +leeren. Veel hangt daarbij af van de tarieven; Triëst hoopt door +die lijn het vervoer terug te krijgen, dat het had in de tijden, +toen er nog geen spoorwegen waren en toen de handel zich nog over +de verschillende Alpenpassen bewoog; maar zeker is het, dat de pas +geopende sectie, die den geheelen Tauernspoorweg nu voltooit, voor +de toeristen in de Oost-Alpen een verrukkelijk spoorreisje meebrengt. + +Zoowel dit slotstuk als de andere gedeelten der lijn, de Pyhrnspoor, +de Karawankenlijn, de Wocheinerspoorweg en het eerste deel van den +Tauernspoorweg van Schwarzach-St. Veit naar de badplaats Gastein, +voeren door streken, die overrijk zijn aan natuurschoon. Daar ze +buitendien uit technisch oogpunt bezienswaardigheden zijn van den +eersten rang, waarbij voor het pas geopende deel vooral de tunnel +tusschen Böckstein en Mallnitz in aanmerking komt, kan het niet +uitblijven, of ze zullen een groote aantrekkingskracht uitoefenen op +de Alpenreizigers. + +Bij het station Böckstein is men aan het begin van den grooten +tunnel gekomen, die 8550 meter lang is, dus de langste tunnel is uit +Oostenrijk buiten den Vorarlbergtunnel, die 10147 meter is. Na de lange +reis in donker komt men in het wondermooie Seebachdal en met welbehagen +rust het oog op het heerlijke land, waarop de met sneeuw en gletschers +bedekte toppen, de Ankogel, de Felsseekopf en de Gamskartop neerzien. + +Mallnitz, het volgende station, is een bekoorlijk dorp, een +echt Alpendorp, dat binnenkort een waar toeristencentrum zal +worden. Allerlei afwisseling biedt het vervolg der reis. Bij +het einde van de Mallnitzkloof heeft men op een steile rots het +schilderachtige slot Groppenstein; in het Mölldal ligt het station +Obervellach 360 meter boven het vriendelijke plaatsje van dien naam, +en van hier tot Penk heeft men een opeenvolging van wonderwerken van +techniek. Tunnels en viaducten wisselen elkaar af en galerijen dragen +den hoogen verkeersweg door het prachtige bergland, waarvan menige +wand doorboord is ten behoeve van het zegevierend verkeer. De ruïnen +Oberfalkenstein en Unterfalkstein, de laatste naar het oude model +gerestaureerd, brengen verrassingen voor de reizigers. Het laatste stuk +van de nieuwe lijn loopt evenwijdig met den spoorweg door het Pusterdal +en bij het eindstation Spittal aan het bekoorlijke Millstädtermeer +sluit de nieuwe Tauernspoorweg aan bij het groote spoorwegnet. + + + +HET ENGELSCHE LANDSCHAP. + +Een Duitscher, die verrukt is over het engelsche landschap, de heer +Karl von Dahlen, schrijft in Ueber Land und Meer, dat zijn landgenooten +Engeland vaak miskennen en dat de traditioneele nevel, die altijd naar +de meening van veel Duitschers over Engeland hangt, volkomen optrekt, +wanneer men bij voorbeeld op een zonnigen voorjaarsmorgen bij Dover, +Hastings of Beachy Head landt en de krijtkusten als een fata morgana +uit de zee heeft zien opduiken. Als dan het oog voor de eerste maal +glijdt over het sappige groen van het gelukkige eilandenrijk, zal de +Duitscher voor menig vooroordeel om vergeving smeeken, al is het maar +in de stilte van eigen gemoed. + +Nergens treft men zulk frisch groen, zulke prachtige boomreuzen, +alleenstaand in zelfbewuste, trotsche individualiteit of tot +bevallige groepen vereenigd. Zwak golvend heuvelterrein begrenst +den horizon; vroolijke beekjes ruischen door idyllische dalen; +onder olmen verborgen, liggen kasteelen en oude abdijen, en over +alles strijkt de frissche, opwekkende adem van de nabijgelegen +zee. Wel vindt men slechts in enkele deelen van het land groote, +samenhangende woudcomplexen; maar aan mooie boomen is geen gebrek, +en wat er aan het aantal ontbreekt, wordt door den majestueuzen groei +en de pracht van hun verschijning vergoed. + +Als een tuin doet zich aan den vreemdeling het gansche land voor, +en slechts hier en daar ontdekt hij akkers en korenvelden. De natuur +schijnt onafgebroken Zondagsrust te houden, en gul breidt ze al +haar schatten uit; bij elken tred komen uit struiken en heesters en +van tusschen bloemen prachtige kasteelen te voorschijn of aardige +landhuizen, door klimop en rozen dicht omsponnen. De vredige +feestdagstemming van het landschap wordt erdoor verhoogd. In de +reuzensteden woedt de strijd om het bestaan; in de natuur dringt +slechts zelden het rumoer van het alledaagsche door. + +In alle landen der aarde jaagt de Brit naar de schatten dezer aarde; +vreemde rassen heeft hij aan zich onderworpen of schatplichtig +gemaakt, en wat in Afrika, Indië, Australië gewonnen werd, dat komt +het vaderland ten goede. Wel is Engeland het land der groote steden, +maar de Engelschman woont het liefst buiten, en als zijn middelen het +hem maar even veroorloven, stelt hij zich in innige gemeenschap met de +natuur. Om te werken gaat hij naar de stad; verkwikking en uitspanning +vindt hij buiten aan den oever der rivieren met den hengelstok in de +hand, of in de boot, met krachtigen roeislag zich voorwaarts bewegend, +met het geweer speurend naar het wild, of bij spel en sport. + +Overal is prachtig gezorgd voor lichaamsoefeningen en spel; zachte +grastapijten noodigen uit tot golf en tennis, en over hekken en +slooten gaat de opgewonden jachtpartij. De straatweg is levendig door +fietsers, heeren en dames; in de rivier ligt de huisboot voor anker, +en als nieuwste verkeersmiddel sukkelt misschien wel de kermiswagen +van rijke menschen langzaam over den weg. Eén groot park, één groot +speelterrein is geheel Zuid-Engeland, en als men bedenkt, dat de +gunst van den Golfstroom er een klimaat heeft in het leven geroepen, +hetwelk men bijna subtropisch kan noemen, dat de vochtigheid der lucht +het gras het heele jaar door groen houdt, dan zal men de innige liefde +van den Engelschman voor de natuur van zijn vaderland begrijpen. + +Er is mogelijk meer verscheidenheid in de landschapsbeelden van +andere landen; bergen en dalen scheppen meer afwisseling; maar +geen land noodigt zoo vriendelijk tot langer verwijlen, tot rustig +levensgenot als Engeland. Vandaar dat over het gansche land verspreid +de villa's en landhuizen liggen, gebouwd in een stijl, die aan andere +landen tot voorbeeld heeft gediend; een langer verblijf in zulk een +landhuis, waar comfort en gezelligheid het leven veraangenamen, kan +ons leeren, dat de Engelschman in kracht en zelfbewustheid half de +wereld beheerschend, in zijn vaderland op de prettigste wijze weet +uit te rusten van zijn inspanning. + + + +EEN HAAGSCHE VLIEGTOCHT VAN LEFÈBVRE. + +Augustus is gunstig en vriendelijk geweest voor de vliegtochten van +Lefèbvre in ons land. De beide laatste Julidagen hadden het verbruid, +hem geen of bijna geen gelegenheid gegeven, op te stijgen op de velden +van Groot-Persijn bij Wassenaar; maar daar komt Augustus en vergunt +hem reeds op den eersten harer dagen een mooie vlucht te doen, die +later op den 4den en den 5den nog schitterend werd overtroefd door +een mooier en wijder en statiger vlucht. + +In het Weekblad »De Amsterdammer« van 8 Augustus geeft J. K. Rensburg +een schetsje van zijn ervaringen op dien Zondag, den eersten van +Augustus, en wij ontleenen er bij de afbeelding van Lefèbvre's toestel, +het tweede vliegtoestel, dat in Nederland is opgestegen, secundus na +den primus van Graaf de Lambert te Leur, het volgende aan. + +De stoomtram, van Den Haag komend, stopt even voorbij een brug +over den Leidschen Weg en dan een houten trap af, »een pad langs,« +zegt de schrijver, »volg ik onder een witten boog door, de groepen +nieuwsgierigen, die ietwat ongemakkelijk langs de greppels van den +weg moeten manoeuvreeren om telkens fietsen, auto's en rijtuigen te +ontwijken. Tegenover een steenen, rooden koepel staat aan een boom een +reclamebord, waarop: Aeroplane Wright. De rest lees ik niet eens. Om +een hoek tusschen de stammen is een loket. Weer verder langs een +smallen weg, langs een paar boerderijen. Over een staldeur keek een +paard. Het beest leek door de vliegmachine opeens werkeloos geworden +en het was of het wou vragen: Hebben jullie me nou voor goed hier +opgeborgen? Nog een hoek om en daar liggen ver uit de velden met een +buffet en een tribune en in de loods onder die laatste zie ik voor +het eerst twee witte drijfvlakken met witgeschilderde staken, die ze +tot een biplane verbinden en daarachter twee paar schoepen, zoowat +1½ cM. breed, de uiteinden wit, bij de assen oranjekleurig.... de +vliegmachine. Men kijkt naar den eigenaar, den ingenieur Lefèbvre, +die op het terrein heen en weer loopt onder een hoed met neergeslagen +rand, in een grijs pak, en gele chauffeurs-laarzen. In het Zuiden +achter de lijn naar Scheveningen spitsen de torens van den Haag op, +in het Oosten wordt de kim begrensd door den Hollandschen spoorweg +en door bosschen, in het Westen ligt de Leidsche weg, waaraan een +wit landhuis hoog opgaat, in het Noorden een boerderij en bosch en +wei. Voor die hoeve zit een heele familie met onverstoorbaar geduld +uit te kijken gelijk de paar honderd toeschouwers, die het ruime +terrein op verre na niet vulden; waarschijnlijk was de entrée f 2,50 +en f 1 veel te hoog. Als het f 0,50 en f 0,25 was geweest, zou het +er wel anders hebben uitgezien. Een jongen verkocht er ansichten +van de vliegmachine en een alleraardigst gelegenheids-blaadje met +portretten van luchtschippers en modellen van luchtschepen enz. Het +heette: De Aeroplane. Als modern mensch zou ik mij geschaamd hebben +dit niet te lezen. + +Maar toen begon het wachten van drie uur tot 's avonds half acht. Een +fijne motregen deed geniepig zijn tegenwoordigheid voelen en de lucht +helderde soms wel wat op, maar telkens kwamen er nieuwe vlagen. Nu +was voor kort de Lambert, toen hij op de heide te Leur opsteeg bij +regen, bevreesd voor kortsluiting, wat het gevaar veroorzaakt in +de lucht met het toestel en al in brand te... vliegen! Het zag +er dus al treurig uit, maar wat er gebeurt, gebeurt: ik blijf, +dacht ik. Gelukkig kon ik het nog al uithouden, want ik voelde +weinig van honger of vermoeidheid. Maar men werd nu gekweld door een +treiterenden angst bij de gedachte doornat naar huis te moeten gaan, +niet in een warme verheven atmosferische, maar in een zeer kille, +aan-den-grond-kleverige, hydrosferische stemming, dank zij een +mogelijke teleurstelling en een terugtocht met soppen door de modder +in het half donker. + +Waarachtig... neen, heusch... daar kwam beweging in de +loods... ja... de valschermen schoven vooruit, vooruit... de witte +vlakken van het verticale roer sloegen om... de vliegmachine schoof +naar buiten. Nu kon iedereen haar goed zien. Statig als een draak in +een chineesche optocht omstuwd door de menigte, wordt het monster naar +den rail gedragen, waarover het als een reusachtige schaats zal worden +voortgedreven om gang te maken. Lefèbvre heeft zich in een blauwe +werkkiel gestoken en stapt in. Een paar helpers zwaaien een paar keer +de schoepen om. Ze willen zien of ze glad draaien om de trekriemen, die +naar den motor loopen. Opeens begint de machine te snorren. De schoepen +bewegen 1700 maal per minuut. Men ziet niets meer dan een geel geflits +en een grijs geschemer in twee cirkels... Ineens houdt het op. Stil +staan de schoepen zooals ze het al uren hadden gedaan. Bah! Zou hij +nu opgaan? Tien minuten pauze.... Weer gesnor, weer geschemer van +grijze kringen en weer... halt! Duivels! De spanning neemt elke minuut +toe. Daar begint hij weer en toch nog onverwacht duwen twee man de +machine over den rail vooruit, vooruit. Daar gaat-ie... Nu, eindelijk, +eindelijk... nu gaat het gebeuren!..... Of?... Maar ze loopen door, +de schoepen zwaaien, de motor snort. Hoera! Hoera!... De witte vlakken +drijven vrij, vrij, spottend met den eeuwenouden, onzichtbaren keten, +die ons geboeid hield aan de Aarde, drie meter hoog vooruit, vooruit +over de wei naar het noorden. Een paard, koeien vluchten weg. + +De toeschouwers vliegen de machine na, die met de snelheid van een +electrische tram ze reeds allen vooruit stijgt vijf, acht meter en +laveert langs een groepje boomen midden in de velden. Het geluid +van den motor wordt al wat zachter, wild flitst het geel van de +schoepen in de grijze schemerkringen; de bestuurder zit gebogen over +zijn handle, het werktuig, breed en statig de drijfvlakken gespreid, +worstelt zich op tegen den grijzen hemel en blijft voort ijlen naar +het groen aan de kim. Hoera! Hoera! Maar daar neemt de ingenieur +een keer. De aeroplane zwaait langzaam om en giert in de rondte met +een hoek van twintig, dertig graden schuin staande op de lucht. Als +zij eens kantelde!... Opeens is die verdwenen achter het bosch in +het Oosten. Zou hij over de Hollandsche lijn gaan? Nog hoort men het +snorren van de vliegmachine. Dan wordt het opeens stil. Het gevaarte +moet ergens gevallen zijn. Als de bestuurder maar heelhuids beneden +is gekomen? Dat was gelukkig het geval. De triomfator van de lucht +heeft na dien al weer prachtige proeven afgelegd. Hij behoort in de +schitterende rij van Blériot en Farman en Latham en Delagrange en +de Wrights en al die andere menschvogels, wier wieken den dampkring +hebben doorkliefd.« + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +IN HET ERTSGEBERGTE. + +Het vroeger vergeten Ertsgebergte heeft tegenwoordig onder de toeristen +een groote massa vrienden, die allen worden getroffen door het in het +oog springende verschil tusschen den saksischen en den boheemschen +kant. De kam van het gebergte, die 135 kilometer lang is, vormt een +gelijkmatige scheiding tusschen de geleidelijke helling naar het +Noorden en den steilen zuidkant. Juist die eigenaardigheid van de +hellingen geeft aan het Ertsgebergte een eigen bekoring. + +Het is een genot, met den wandelstok in de hand een der noordelijke +dalen omhoog te gaan naar de in blauwe verte wenkende hooge +bergtoppen. In het Oosten noodt het om zijn rotspartij belangwekkende +Müglitzdal, dan verder het dal der Weiszeritz met het romantische +gedeelte van den Rabenauergrund; vervolgens het Flöhadal, dat rijk +is aan afwisseling en het Zschopaudal, waar we alles vinden, dat men +maar begeeren kan, heerlijke wegen, die nu eens door weiden, dan door +bosch voeren; op de hoogten oude kasteelen en in de laagten vlijtige +dorpen. Meer naar het Zuidoosten kronkelt het Schwarzwasserdal, waar +de wilde Pockau door een woest rotsgebied stroomt, maar in hoofdzaak +zijn de wegen aan den noordkant zeer gemakkelijk en langzaam stijgend, +zoodat men bijna spelend en zonder inspanning naar de hoogste hoogten +van het gebergte stijgen kan. + +Geheel anders is dat natuurlijk op de zuidhelling. Hier zijn de dalen +kort en diep ingesneden en de paden doen aan Alpenpaden denken. Overal +in het Ertsgebergte bestaan goede gelegenheden voor logies, wat wel +daarmee samenhangt, dat het Ertsgebergte het dichtst bevolkte bergland +van Duitschland is. Tot op de hoogte van de kammen heeft de bloeitijd +van den bergbouw, die nu al lang achter ons ligt, bewoners gelokt. Zoo +heeft de saksische zijde van het Ertsgebergte in Oberwiesental, op 918 +meter gelegen, de hoogste stad van het duitsche rijk, terwijl niet ver +daar vandaan aan den voet van den Keilberg Gottesgab ligt, de hoogst +gelegen stad van Boheme ter hoogte van 1017 meter. Afzonderlijke +vestigingen halen nog grooter hoogten; zoo in Saksen het Neue Haus +op 1084 meter en in Oostenrijk de Sonnenwirbelhuizen op 1154 meter. + +De winter in het Ertsgebergte is volstrekt niet zoo streng, als men +hem vroeger heeft afgeschilderd. Hij lijkt op dien van de Beiersche +Hoogvlakte en de oostelijke provinciën van Pruisen. Wie ooit een +echten winter in het Ertsgebergte met zijn vroolijke sledevaarten +en de flinke bergtochten heeft meegemaakt, die vindt het volkomen +begrijpelijk, dat de toeristen niet alleen in den zomer de boschrijke +hoogten bestijgen, maar nu ook meer en meer in den winter de schoonheid +van de streek zoeken. + +Zoo dicht bevolkt, als het Ertsgebergte thans is, zoo arm aan bevolking +was het in den tijd van Karel den Groote. Eerst in het laatst van +de 12de eeuw begint langzamerhand de roep van den zilverrijkdom +zich te verspreiden en de kolonisten stroomen toe. Tot op het eind +van de 15de eeuw houdt die zilverkoorts aan, die de Duitschers +vooral uit Frankenland eerst trekt naar Freiberg en dan hoogerop +naar Ehrenfriedersdorf, Schneeberg, Annaberg en Buchholz. Toen de +zilverbergbouw zijn beteekenis verloor, trokken veel menschen uit +het Ertsgebergte naar den Harz, om den daar oplevenden bergbouw te +beoefenen, en in de buurt van Andreasberg, Clausthal en Altenau komen +nog op dit oogenblik interessante taaleilandjes voor, waar het dialect +van het Ertsgebergte wordt gesproken. + +Langer dan zilver bleef men er ijzer, tin en kobalt winnen, en in de +16de en 17de eeuw bloeiden in het Ertsgebergte veel ijzersmelterijen, +maar tegenwoordig is het met den bergbouw gedaan, of zoo goed als +gedaan; alleen in de omstreken van Freiberg, Schneeberg, Altenberg +en Johanngeorgenstadt wordt nog ijzererts gewonnen. Ook een ander +bedrijf, de kolenbranderij, is zoo goed als verdwenen. Vroeger was +de behoefte aan houtskool in de ijzersmelterijen zeer groot. Door den +nood gedrongen, hebben de bewoners zich op andere bedrijven toegelegd +en het kantwerken heeft er veel ingang gevonden, zooveel ingang, +dat het niet alleen de handen van talrijke vrouwen, maar zelfs de +schijnbaar onhandige vingers van werkelooze bergwerkers en smeden +bezighield en hun een tijdelijke verdienste bezorgde. Thans gaat +de kunst, door den vluchtigen dans der vingers bloemen te slingeren +door een fijn weefsel, meer en meer achteruit. De uitbreiding van de +industrie legt op alle krachten beslag, en daarom zijn het meest oude +menschen, die men in hun kamertjes voor het venster ziet zitten aan +het kantkussen of die in den zomer buiten zitten te kantborduren. Het +middelpunt van die industrie is de kantwerkschool te Schneeberg. Om +de kunst niet te laten uitsterven, ondersteunt de staat tegenwoordig +een dertigtal kantwerkscholen, waar over de 1400 kinderen onderricht +ontvangen. Wat met het werk wordt verdiend, is intusschen maar een +bitter klein beetje. + +Een zeer bescheiden bedrijf, maar dat toch veel geld inbracht, was +dat van marskramer. Als trekvogels vlogen de bewoners van allerlei +bergdorpen naar heinde en ver, om de in den winter vervaardigde +waren aan den man te brengen, soms tot in Zweden en Turkije. Maar ook +daaraan heeft de opbloeiende industrie een eind gemaakt; er was bij +de ontwikkeling van het fabriekswezen plaats voor allen en nog voor +velen, die nu van den vreemde naar het Ertsgebergte togen. + +Dat men in de dorpen van oudsher veel zin voor schoonheid had, toont +de bouwtrant van veel huizen met kunstig uitgevoerd vakwerk, zooals +aan den molen van onze afbeelding te zien is. Ook voor muziek en gezang +voelen de bewoners veel, en in den laatsten tijd vertoonen ze ongewone +talenten, om toeristen te herbergen en hun het leven aangenaam te +maken. Wat in die richting meewerkt, is het dichte net van spoorwegen +en voortreffelijke wegen, dat het gebergte doorsnijdt, zoodat weinig +berglanden zoo goed toegankelijk zijn tot op de hoogste bergen. + + + +HOUTBEWERKING. + +Toen ik er indertijd van hoorde vond ik het denkbeeld aardig en +nu het tot iets tastbaars geworden is, lijkt 't mij een bijzonder +gelukkige vondst. + +Daar is de firma Wijnmalen & Hausmann, die een prijscourant of +catalogus uitgeeft van machines voor houtbewerking, en bedacht +heeft aan dat boek te doen voorafgaan een voorrede over de werktuigen +waarmede de mensch, van den vroegst bekenden tijd af, het hout bewerkt +heeft. Nu de catalogus met zijn voorrede verschenen is, zegt menigeen: +die twee zijn één, ze behooren bij elkaar, zooals het verleden en +het heden ineen vloeien. Zeker--vaak treft men bij industrieelen +den zin aan voor wetenschappelijk onderzoek; maar zelden ontmoet +men prijscouranten met een wetenschappelijke voorrede. Voor zoover +mij bekend is moet de geschiedenis der houtbewerking nog geschreven +worden. Wat de Rotterdamsche firma hier geeft zijn eenige grepen in +den voorraad; het is het begin waarop voortgewerkt kan worden. Zij +heeft veel hulp gevonden o.a. in het Ethnografisch Museum te Leiden +en in het Landesmuseum te Zürich, en zij toont zich op de hoogte van +de dingen die de Sarasin's gevonden hebben op Ceylon. Toen de heer +J. H. Jurriaanse, het hoofd der firma, in het Rotterdamsche museum +wenschte te zoeken naar voorwerpen die hij voor zijn beschrijving +noodig had, waren de zalen uit hoofde van de verbouwing, gesloten. Dit +speet hem en niet minder mij, want ik had hem aan veel kunnen +helpen. Aan een heen- en terugdraaiende houtdraaibank o.a. waarmede +de negers van Mopea aan de Zambesi werken, en aan al de beitels die +zij daarbij gebruiken. + +Het opstel beschrijft steenen messen, bijlen, beitels, hamers en zagen +uit den oertijd; gereedschap van schelp gemaakt; koperen en bronzen +werktuigen en eindelijk de ijzeren. Vele afbeeldingen zijn in den tekst +geplaatst. Er blijkt uit hoe weinig de vorm van het meeste gereedschap +in den loop der eeuwen gewijzigd is. De mensch hakt altijd nog met +hetzelfde bijltje waarmede de oer-mensch hakte. De wijze waarop de +Kajan van Borneo zijn blaasroer uitboort is dezelfde als de manier +die de pompmaker volgt bij het uitboren van zijn houten scheepspomp. + +Dit maakt het onderwerp--de schrijver wijst erop--zoo aantrekkelijk; +we staan er veraf en toch, in velerlei opzicht, zoo dichtbij. Al +zoekende zal hij nog veel meer merkwaardige overeenkomsten vinden. + + + Joh. F. Snelleman. + + R'dam, 17-VIII-'09. + + + +NIEUWE ALPENWEG IN FRANKRIJK. + +In Frankrijk is men van plan een Alpenweg dwars door de vier +departementen van de Zuidoostgrens, Haute Savoie, Savoie, Hautes Alpes +en Basses Alpes, aan te leggen. Deze uit een nationaal oogpunt zeer +belangrijke weg, welke het meer van Genève met Nice zal verbinden, kan +met betrekkelijk geringe kosten aangelegd worden, daar het grootste +gedeelte ervan reeds bestaat en slechts op vele plaatsen breeder +gemaakt en verbeterd moet worden. De nieuwe weg gaat over een hoogte +van 2770 meter. De tot nu toe hoogste weg van Frankrijk gaat over den +2650 meter hoogen Col du Parpaillon, en de hoogste alpenweg van Europa +over het Stilfser Joch (Stelvio-pas) klimt tot 2759 meter. De nieuwste +alpenweg over den Col d'Iseran zal dus de hoogste alpenweg van Europa +worden. De weg leidt door vele prachtige alpendalen. Hij begint op een +hoogte van 360 meter boven den waterspiegel om over het hoogste punt +van 2770 meter geheel tot aan de zee af te dalen. Hij zal ongetwijfeld +een der schoonste automobielwegen van Europa worden. De uitvoering +van den weg is verzekerd. De »Touring Club de France« zal een groot +gedeelte in de op 4 millioen francs geschatte kosten bijdragen. + + + +RUSTIGE HOTELS. + +Er bestaat een duitsche vereeniging tot wering van lawaai, en in +het orgaan van dien Deutschen Lärmschutzbund wordt meegedeeld, dat +het verbond bordjes en andere kenteekens zal laten aanbrengen aan +hotels en logementen, die het doel van het verbond willen bevorderen, +door zorg te dragen, dat het personeel en de gasten zich zoo stil +mogelijk houden. + +Van welken aard zulk een hotel moet zijn, om in de »blauwe lijst« van +de »rusthotels« opgenomen te worden, verneemt men uit zes eischen, die +de zenuwarts dr. S. Auerbach, voorzitter van de afdeeling Frankfort, +heeft gesteld: + +1o. Er moet gelegenheid zijn, om de kamers volkomen donker te maken, +het best door middel van donkergroene of bruine luiken, die echter +zoo moeten ingericht zijn, dat er ook 's morgens door eenige kieren +licht in de kamer kan komen. De gebruikelijke lichte gordijnen zijn +volmaakt nutteloos, zij dienen enkel tot versiering. + +2o. In elk hotel, dat op den naam van eersterangs-hotel aanspraak +wil maken, moet een gemeenschappelijke, zij het ook niet zeer groote +ruimte zijn, waarin alle gesprekken ten strengste verboden zijn. Zij +moet zoo ver mogelijk verwijderd zijn van lokaliteiten, waar muziek +wordt gemaakt. De muziek- of concertzaal moet van het overige hotel +»geluid-dicht« afgesloten zijn. + +3o. Men moet middelen beramen, om het dichtslaan van deuren met zoo +min mogelijk gedruisch te laten geschieden. + +4o. Gasten, die bijzonder luid optreden, met name door verstoring +van de nachtrust, en die op beleefd verzoek hun wijze van doen niet +veranderen, moet veel vaker het verdere verblijf opgezegd worden, +dan totnutoe gebeurt. De goede hotels moeten een zwarte lijst van +deze rustverstoorders bijhouden en haar geregeld laten circuleeren. Ik +geloof, dat menige zondaar opgevoed kan worden, wanneer hij ziet dat +verschillende hotels hem niet opnemen. + +5o. Gedurende het eerste uur na het middagmaal moet in het belang van +menschen, die willen of moeten slapen, stilte heerschen. Het kleedjes +kloppen, wegruimen van sneeuw enz. moet in dien tijd achterwege +blijven. Ook moet zooveel mogelijk gezorgd worden, dat er dan geen +honden blaffen. + +6o. Het kloppen in de vroegte moet zoo gebeuren, dat de buren er geen +last van hebben. Het best misschien door verplaatsbare, van de loge +van den portier uit te bedienen, electrische schellen met gedempten +toon. Het geklop en gepor aan de deuren van degenen, die gewekt moeten +worden, is volkomen ongeoorloofd. + + + +DANSEN. + +De dans mag men noemen het verlangen van den mensch, om door +rhythmische bewegingen van het lichaam onder begeleiding van muziek +een goede partij te doen. + + + +NEVELZEEËN. + +In het hooggebergte ontstaat in den herfst soms een geweldige nevelzee, +die ver in het rond alle laagten vult, van hoogten gezien, den aanblik +geeft van een machtigen oceaan en iemand allerlei verrassingen kan +bezorgen. Des avonds laat of vroeg in den morgen worden de meren, dalen +en heuvellandschappen door een dicht, donker neveldek overtrokken, +waardoor geen zonnestraal kan heen dringen, alsof de weldoende zon +zich geheel van de aarde had afgewend. Alles is grijs op grijs, en een +leger koude luchtgeesten dringt zoo snel op de arme menschenkinderen +toe, dat ze tot in hun binnenste rillen. + +"Het is boven helder!" zoo klinkt van boven het blijde bericht, en +wie maar kan, snelt naar de veelbelovende toppen. Een bergspoorweg, +bij voorbeeld die van den Rigi, den Pilatus of den Stanserhorn +brengt ons vlug naar de hoogten, en spoedig dringen we diep door in +de grijze nevelmassa's, die het uitzicht tot een zeer kleinen kring +beperken. Het lijkt een oogenblik, of we niet van de plaats komen in +een verlaten en geluidlooze natuur, en al sterker wordt ons verlangen +naar de begeerde hoogten. + +Daar wordt het op eenmaal om ons lichter; wondervol hemelsblauw +verschijnt door den grijzen sluier van mist; door de zon beschenen +boomtoppen en rotsen duiken op, en plotseling zijn we in een stroom van +gouden licht, dat ons zoozeer met welbehagen vervult, dat we zijn als +blinden, wien het licht der oogen teruggegeven is. Woud en weide doen +zich voor als in de voorjaarszon; wij ademen licht als in de lente, +en azuurblauw welft zich de hemelkoepel over de bergen. + +En dan het hooge genot op de vrije hoogte! Wij staan op den +Rigi. Onafzienbaar wijd breidt zich de nevelzee als een geweldige +oceaan uit van den Feldberg en den Jura tot de Alpen. Hier en daar +steekt een bergtop er uit op, nu eens als een groen eiland, dan als +een steile, kale klip, en aan onze voeten schijnen door den storm +gegeeselde golven in schuim uiteen te spatten. Om de Alpen gaan ook +de golven hoog, maar zij tronen erboven in grootsche majesteit. Geen +wolkje rust er op den muur van gletschers en rotsen; wonderbaar scherp +komen de spitsen en toppen en kammen in al hun omtrekken voor den dag, +en duidelijk is iedere bergplooi, iedere rotsspleet met het bloote +oog te onderscheiden. + +Intusschen scheurt hier of daar het neveldek, dan aanschouwt het oog +in verrukking als in een tooverrijk den bodem der zee, of geleidelijk +lost de nevel zich op onder den invloed der warme zonnestralen, en +een onvergetelijke aanblik van het heele panorama kan worden verkregen. + + + +OUDERDOM VAN BADPLAATSEN. + +Het klinkt haast ongeloofelijk en het is toch een feit, dat de eerste +duitsche zeebadplaatsen nog niet veel ouder dan honderd jaar zijn. De +grootsche badinrichtingen der Romeinen, die elders op het openbare +leven der Germanen zulk een grooten invloed oefenden, hadden in +het duitsche Noorden geen navolging gevonden, terwijl de zonen van +Albion al lang de geneeskrachtige en gezonde werking van de zeebaden +hadden ingezien. Eerst tegen het eind der 18de eeuw richtte men ten +gevolge van een artikel van Lichtenberg zijn aandacht op de Oost- +en Noordzee, en niemand minder dan Wilhelm Hufeland, de beroemde +lijfarts van koningin Louise en schrijver van het wereldberoemde boek +»Makrobiotik of de kunst, het leven te verlengen«, trok zich de uit +economisch en hygiënisch oogpunt zoo belangrijke zaak aan. + +In het jaar 1794 werd toen door den groothertog Friedrich Franz van +Mecklenburg de eerste duitsche Oostzeebadplaats Heiligendamm bij +Doberan gesticht, waarop in 1800 Travemünde volgde. Drie jaren te +voren was de eerste Noordzeebadplaats op Norderney voor het algemeen +verkeer geopend. Maar zeer oud zijn de badplaatsen in het binnenland, +en we weten, dat reeds Karel de Groote met zijn gevolg in Aken de +baden gebruikte. Kissingen, Pyrmont en Pfäffers waren beroemde baden, +waar oudtijds een internationale wereld samenkwam, en Theophrastus +Paracelsus, die in 1541 in Salzburg stierf, maakt al gewag van elf +minerale baden, waaronder Karlsbad, Teplitz en Gastein. + +Nog vroeger wordt in oude oorkonden het oude Wildbad Tobelbad in +Stiermarken genoemd, dat eerst door de heeren van Graz werd bestuurd, +en in de 16de eeuw door een giftbrief van keizer Ferdinand aan het +landschap Stiermarken overging. Reizen naar badplaatsen behoorden in +vorige eeuwen ook reeds tot den goeden toon, en men vindt vermeld, +dat een bruid uit welgestelde familie bij de huwelijksvoorwaarden +zich uitdrukkelijk een jaarlijksche badreis bedong. + + + +EEN VOLKSTELLING IN CHINA. + +Men zal nu in China tot een volkstelling overgaan. Om te begrijpen, +wat dat wil zeggen, moet men allereerst bedenken, dat China de +volkrijkste staat der aarde is en verder, dat er tot nu toe niet +anders dan schattingen van het aantal der bevolking bekend zijn met +schommelingen in de cijfers van honderd en tweehonderd millioen. In +het algemeen heet het nog altijd, dat China 400 tot 450 millioen +menschen bergt, maar dat aantal wordt door menig kundig geograaf voor +overdreven gehouden, zoodat men in verscheiden werken opgaven vindt +van 300 tot 350 millioen. + +Het is duidelijk, dat alle vermoedens omtrent het gele gevaar in +sterke mate samenhangen met een vaste berekening van het aantal +Chineezen. Nu zijn er ook in vroeger eeuwen wel soms vanwege de +chineesche regeering volkstellingen gehouden, doch daaruit leerde +men enkel het aantal gezinnen kennen, terwijl de resultaten daardoor +onbetrouwbaar waren, dat de gouvernementen der verschillende provinciën +de opgaven vervalschten, al naar gelang de telling ten behoeve van +een militaire opkomst of voor een nieuwe belasting plaats had. + +Thans zal werkelijk de reuzenonderneming van een echte volkstelling in +het geheele chineesche rijk worden uitgevoerd en wel in den dubbelen +vorm van een gezins- en een hoofdelijke telling. De eerste zal in +het jaar 1910, de tweede in 1912 voltooid wezen. Bij de reusachtige +uitgestrektheid van het Chineesche Rijk kan men den omvang van een +dergelijken arbeid moeilijk overschatten. De uitstekende organisatie +van het regeeringsstelsel zal aan het werk ten goede komen, maar +daarbij moet men niet over het hoofd zien, dat de bevolking in sommige +deelen van het land nog in groote onafhankelijkheid leeft en tegenstand +tegen de telling kan uitoefenen of haar geheel onmogelijk maken voor +haar deel. Maar ook als men dergelijke onzekerheden in aanmerking +neemt, zou de beteekenis van een nauwkeurige volkstelling in China +van groote waarde zijn. + + + +WINST EN ROOF. + +Er is dikwijls scherpzinnigheid voor noodig, om winst van roof te +onderscheiden. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +DE BOË-TOP, EEN "GEMAKKELIJKE" DOLOMIETTOP. + +De Dolomieten in Zuid-Tirol hebben ten gevolge van de sterke +verweering van hun gesteente allerlei uitersten aan te wijzen; de +grilligste vormen, rotstorens met loodrechte wanden, met ijs gevulde +kloven, het eldorado voor de bestormers der gevaarlijkste toppen, +en tusschen de afzonderlijke groepen gemakkelijk begaanbare, met +gras begroeide overgangen met gelegenheden om te rusten, zooals de +niet oversterke en voorzichtige toerist ze wenscht. Maar in deze zoo +rijke bergwereld kunnen ook die bergstijgers behagen vinden, die niet +graag in de nauwe holten schoorsteenvegerskunsten vertoonen of tegen +steilten opkrabbelen, waar de mensch met de gemzen moet wedijveren; +maar die zich aan den anderen kant stevig en flink genoeg voelen, +om in de verheven eenzaamheid van het hooggebergte door te dringen +en ook te strijden voor het winnen van een mooi uitzicht. + +Aan dezulken kan een bestijging warm worden aanbevolen, die ze zonder +gids en zonder speciale uitrusting naar de hoogste tinnen van een +grootsche Dolomietgroep brengt. In het Oosten van het veelbezochte +Grödnerdal verheft zich een geweldige rotsburcht van meer dan zestig +kilometer in omtrek, de Sella, die op mooie avonden prachtig door +het zonlicht wordt bestraald en na regendagen met versche sneeuw +besuikerd is. Hoe dichter men erbij komt, des te ontoegankelijker +lijkt dit hooge plateau met de steile hellingen en de reusachtige +rotszuilen. En toch is juist de hoogste top van die natuurlijke +vesting, de Boë-top, 3152 meter, de gemakkelijkste top in de geheele +groep, sedert ongeveer vijftien jaren geleden de sectie Bamberg van +de Duitsche en Oostenrijksche Alpenvereeniging er haar arbeidsveld +heeft opgeslagen en voor de ontsluiting is bezig geweest. + +Van de hoofdpaden, die op het met sneeuw bedekte plateau voeren, +is het gemakkelijkste ook het meest voldoening gevend, namelijk dat +door het Mittagsdal, Val de Mesdi. Van Colfosco uit kan men den weg +best zonder gids vinden, want daartegenover opent zich de ingang naar +de spleet, die de grens is tusschen de oostelijke en de westelijke +helft van den Sella. Over de door dauw vochtige mooie weiden en een +licht woud van lariksen gaat men langs de Sorabeek en volgt dan den +trappenaanleg, die matig stijgend, meest over sneeuw van lawinenresten, +die den heelen zomer nu en dan over den weg en het beekje vallen, voert +door een der indrukwekkendste kloven, dreigender dan de Langkofelkar, +de Grasleitenkessel in de Rosengartengroep. + +Geen spoor van dier- en plantenleven brengt afwisseling in de +rotswildernis. Een blik achterwaarts vertoont als een laatste groet +uit een verlaten wereld, de door de zon beschenen weiden van Colfosco, +maar spoedig verdwijnen ze en alleen de roode rotswanden blijven. + +Na een uur ongeveer splitst zich de weg, en een blauwe markeering +wijst door een rotsspleet op het Pisciadu-plateau, waar de sectie +Bamberg een nieuwe hut als tusschenstation tusschen het dal en +het bovenste terras heeft gebouwd. Dan plotseling staat men op het +Sella-plateau met de wapperende vlag in de beiersche kleuren. Een +grootsch natuurtooneel hebben we dan voor oogen; uren ver weidt de +blik over schitterende sneeuwvelden ver naar het Zuiden en Westen, +en alleen de reuzentoppen aan weerszijden van het Mittagsdal zijn +hooger dan ons standpunt. En links staat de Boë, waarvan men te voren +nog niets heeft gezien. Die hoogste verheffing van het gebergte is als +een reuzendriehoek van louter duidelijk begrensde horizontale lagen, +herinnerend aan de oud-egyptische architectuur. + +Sinds 1902 is de toerist er vrij van, zelf voor koken en ander +huishoudelijk werk te zorgen, want het drukke bezoek heeft +de aanstelling van een verzorger mogelijk gemaakt. Het hoogste +onderscheid tusschen de hut en den top bedraagt nog geen 300 meter. De +top is hoefijzervormig als de heele Sella, waarin als in de geheele +Dolomietengroep de geologen groote koraalriffen willen zien uit een +vroegere periode van het bestaan der wereld. De hoogste verheffing +ligt niet aan de schilderachtige westzijde, de Cresta Strenta, maar aan +den zuidoostkant, en is gemakkelijk te bereiken. Zelfs als de stijging +nog door sneeuw is bedekt, doen zich geen moeilijkheden voor. Nergens +behoeft men de handen bij het klimmen te hulp te roepen, en weldra +is het beschermende dak zichtbaar, dat het hoogste punt aanduidt. + +Van hieruit doet zich een panorama voor, dat haast de geheele +bergwereld van Tirol omvat. De meest nabijzijnde groepen zijn de +Marmolata, de Fassolanergroep, de Enneberger, Grödener en Ampezzaner +Dolomieten. En zonder vreemde hulp heeft men een hoogte van 3000 +meter bereikt, wat ook geen geringe voldoening is! + + + +CAOUTCHOUCCRISIS IN FRANSCH WEST-AFRIKA. + +Als in zooveel streken van Afrika is ook voor Fransch West-Afrika de +caoutchouc een der voornaamste producten. Er wordt nog niet langer +dan twintig jaar daar caoutchouc gewonnen, en reeds is een derde +van de uitvoercijfers op rekening te stellen van dat product. Maar +sedert 1907 is er vermindering in den uitvoer te bespeuren. Zou het +mogelijk wezen, dat er reeds een eind moest komen aan de winning +van caoutchouc? Die vraag heeft ook de regeering zich gesteld en +nevens andere onderzoekingen heeft ze aan de expeditie Chevalier, +die dit voorjaar de woudstreken van West-Afrika onderzocht en nog ter +plaatse is, opgedragen te onderzoeken, aan welke oorzaken de crisis +moet worden toegeschreven. De jonge geleerde heeft nu een eerste +rapport omtrent de quaestie ingediend en de "Temps" geeft er in een +brief uit Dakar een résumé van. + +Zeer algemeen verspreid is de meening, dat de negers caoutchoucplanten +op ruwe wijze exploiteeren en dat de opbrengst daardoor vermindert, en +men neemt dan aan, dat de wilde caoutchouc onfeilbaar moet verdwijnen, +om later te worden vervangen door de gekweekte planten. Het is +mogelijk, zegt de briefschrijver, dat dit juist is voor de landen, +waar de caoutchoucplanten boomen zijn, omdat het lang duurt, eer +een boom zich heeft hersteld van te ruw aftappen, maar het geldt +niet voor Soedan, waar de caoutchouc geleverd wordt door planten, +die slingerplanten zijn, of struiken. De negers hebben twee manieren +om er de stof uit op te zamelen; in het woud kappen ze de lianen en +in het struikgewas maken ze insnijdingen in de stammen. Geen dezer +handelwijzen vernietigt de planten. Uit de wortels van de afgehouwen +lianen komen spoedig weer loten, die zelf al gauw exploiteerbaar zijn +en de ingesneden struiken laten ook steeds weer gauw nieuwe takken +opschieten. Nergens in de ontginningsgebieden, die hij bezocht, heeft +de heer Chevalier opgemerkt, dat de caoutchoucplanten neiging zouden +hebben te verdwijnen ten gevolge van de bewerking door de negers. Het +is een dwaling, dat te denken. + +Toch hoe geruststellend het moge klinken, blijft het feit bestaan, dat +er tegenwoordig een toenemende vermindering valt te constateeren van +de lianen, die caoutchouc leveren, maar door een oorzaak, die geheel +vreemd is aan de wijze van inzameling, namelijk door de toeneming +der boschbranden. + +Het zijn eigenlijk de branden, die de inboorlingen aansteken na hun +oogst, om het onkruid te vernietigen. Die manier van doen is niet +zoo erg te veroordeelen. In Europa ploegt men veel onkruiden onder +en gebruikt die en ook andere planten als groene mest; in Afrika, +waar men niet zoo goed is ingespannen met landbouwgereedschappen, +kan men zulk een mest alleen gebruiken in den vorm van asch. Bovendien +vernietigen die groote branden veel kruipend gedierte en veel insecten, +die in de afrikaansche zon maar al te goed gedijen. Maar als men het +te veel doet, ontstaan er nadeelen. + +Voordat de Franschen het land hadden bezet, hoopte de bevolking zich +op over kleine uitgestrektheden, om zich gemakkelijker te kunnen +verdedigen. Thans is de veiligheid algemeen, en bij gevolg verspreidt +de bevolking zich overal en brengt ook overal heen de gewoonte van de +branden. Geen boom of struik biedt weerstand aan die elk jaar herhaalde +vuren, zoodat als men het laat begaan, men gerust kan voorspellen, +dat er in West-Soedan geen boom en geen liaan zal overblijven. + +Bij die hoofdoorzaak kwam voor 1907 zich de daling der prijzen +voegen, die toevallig was, maar zoo hevig, dat plotseling het kilo +meer dan een derde in waarde achteruitging. De negers, die niets +weten van de wet van vraag en aanbod, hebben gedacht aan een list +van de europeesche handelaars; ze zijn boos geworden en weigerden +te leveren; ze staakten. Ook moet men wel bedenken, dat naarmate +welvaart en ontwikkeling onder de negers worden verspreid, de ijver +voor het inzamelen er wel wat afgaat. Uit je dorp gaan en in het +woud de ontberingen van de inzamelaars deelen, te zoeken naar de +caoutchoucplanten bij slechte voeding laat zich doen, als er een +goede winst tegenover staat, maar als de winst vermindert, gaan ze +naar andere bestaansmiddelen zoeken. + +De regeering is vrijwel machteloos tegen de schommelingen in de +prijzen. De heer Chevalier meent echter, dat er wel iets te doen +ware tegen de boschbranden en dat men de caoutchoucleverende planten +zou kunnen beschermen. Er moeten woudcomplexen volgens hem worden +gereserveerd, zoodat het land verdeeld werd in twee soorten van +gebieden; complexen van bouwland, die kaal zijn en waar de branden +geoorloofd zouden wezen, en met bosch bezette terreinen, waar branden +volstrekt verboden zouden zijn. Die gereserveerde terreinen zouden +onder de bescherming moeten worden gesteld van de rivierdorpen tegen +enkele voordeelen, zooals bij voorbeeld het recht, er caoutchouc in te +zamelen en andere boschproducten. Later als de kolonie het kon lijden, +zou men een afzonderlijken dienst van het boschwezen kunnen instellen. + +Wat in dit plan vooral aantrekt, is, dat het zonder veel kosten +zou zijn uit te voeren. En de zaak is noodig, vooral omdat de heer +Chevalier meedeelt, dat alle pogingen, om in West-Afrika caoutchouc +aan te planten, tot nu toe schipbreuk hebben geleden. Men zal zich +nog lang met de wilde planten moeten behelpen. Er is een tijd van +opgewektheid geweest, waarin men bijna bij ieder dorpshoofd erop +aandrong, caoutchouc te laten planten bij de woningen, en op veel +plaatsen is daar gevolg aan gegeven. Maar daarvan is op het oogenblik +letterlijk niets meer over. + +Het is een illusie gebleken, dat de lianen, als ze eenmaal geworteld +waren, zich verder wel zelf zouden redden. Ze zijn overal door het +onkruid verstikt. Alleen enkele aanplantingen van Europeanen, die +goed werden onderhouden en verzorgd, hebben het uitgehouden, en de +resultaten, daar verkregen, zijn niet ontmoedigend. Men kan in den +tuin van Cancayenne bij Konakry lianen zien, die twaalf jaren oud zijn, +maar die leveren toch nog maar een zeer kleine hoeveelheid caoutchouc. + +De heer Chevalier komt ten slotte er toe, op te merken, dat de +Landolphia's, die de meeste wilde caoutchouc in Soedan leveren, niet +voor de cultuur zijn aan te bevelen. De Hevea's, die moet men hebben, +maar of men ze daar zal kunnen inburgeren en werkelijk acclimatiseeren, +blijft voor den schrijver twijfelachtig, zoodat hij in ieder geval +bescherming pleit voor de natuurlijke, wilde caoutchoucleverende +planten door een beperking der boschbranden. + + + +VAN HAÏTI. + +De haïtiaansche regeeringsingenieur Gentil Tippenhauer geeft in +Petermann's Mittheilungen een bijdrage tot de kennis van Haïti. Hij +heeft er herhaaldelijk gereisd, het laatst in 1908. De streek ten +noordoosten van Port au Prince tot in het tot nu toe zoo goed als +onbekende middelgedeelte van het eiland aan de grens van San Domingo +was het doel van zijn reizen. Uit de topographisch-geologische kaart, +die de ingenieur geeft, blijkt, hoe gebrekkig de tegenwoordige kaarten +van Haïti zijn. + +Voor eenige jaren bereisde een negerattaché uit Washington de +republiek, om voor de amerikaansche regeering een kaart op te +nemen. Maar daar hij, om bij de bevolking geen ergernis te wekken, +zonder theodoliet, barometer, meetband en kompas reisde, kwam er +niets bruikbaars voor den dag. Tegenwoordig werkt een amerikaansche +opmetingsstoomboot aan een opneming van de kusten. + +In September 1898 ontdekte Tippenhauer op de savanne Madame Michel, +ongeveer 25 kilometer van de hoofdstad, een ouden vulkaan, die het +eerste onmiskenbare bewijs leverde, dat op de Groote Antillen nog tot +in den jongsten tijd vulkanische werkzaamheid viel te constateeren. De +laatste reis van 1908 deed de onderzoeker in gezelschap van veel +Noord-Amerikanen, die de savannen van het binnenland van Haïti wilden +bekijken uit het oogpunt van hun geschiktheid voor veeteelt. Naar hun +oordeel is het eiland uitnemend voor dat bedrijf geschikt, vooral voor +de teelt van schapen, muilezels, paarden en rundvee. Het land is nog +weinig bevolkt, en enkel een paar alluviale dalen verbouwen suikerriet +en zijn dicht bevolkt, terwijl de negers daar vlijtig werken. + +Er is in het land wel een intellectueele en maatschappelijke +vooruitgang te merken, maar het gaat zoo langzaam, dat men niet in den +pas kan blijven met de naburige landen, die snel vooruitgaan, zoodat +het experiment met de negerrepubliek een mislukking dreigt te worden, +tenzij er een groot burger mocht opstaan, die als een Porfirio Diaz +in Mexico het land zou kunnen opheffen en tot welvaart brengen. + + + +NIEUWE AANLEGPLAATS VOOR TRANSATLANTISCHE BOOTEN. + +Voor de lading van reizigers en post zal in het begin van September +de Cunardlijn haar booten uit New York Fishguard laten aandoen op +de zuidwestelijke kust van Wales. De booten zijn dan op weg naar +Liverpool. Voor de engelsche spoorwegmaatschappij, de Great Western, +is het weer een overwinning, nu ze haar nieuwen weg over Fishguard +naar Ierland had aangelegd. + +Deze plaats in Wales is zelfs nog dichter bij New York en dus +begeerder in den snelheidswedstrijd dan Holyhead, waar de White +Starlijn passagiers en post ontscheept op de uit- zoowel als op de +thuisreis. De Cunard gebruikt Fishguard enkel op de reis van New +York naar de Oude Wereld; op de heenreis van Europa blijven de booten +Queenstown aandoen bij Cork in Ierland. De afstand tusschen Fishguard +en New York is veertig engelsche mijlen korter dan tusschen New York +en Holyhead en 110 engelsche mijlen korter dan tusschen New York +en Liverpool. + +Doch behalve in den afstand ter zee biedt Fishguard nog eenige andere +voordeelen. De nieuwe kunsthaven daar met enorme kosten en vele +jaren vergenden arbeid aangelegd en in 1906 voltooid, beslaat een +oppervlakte van een 175 H.A. De schepen liggen er beschut door een +machtigen zeedam, ter lengte van ruim 800 M., terwijl schepen met den +grootsten diepgang en de grootste lengte veilig er kunnen aanleggen. + +Dan heeft Fishguard een uitstekende spoorwegverbinding met Londen. De +afstand (262 E. mijlen) tusschen die haven en Paddington, wordt door +de mailtreinen binnen de 5 uren afgelegd. Zoowel voor de reizigers +uit het Zuiden van Engeland als die van het vasteland komen geeft +de weg over Fishguard, bij dien over Liverpool vergeleken, ettelijke +uren besparing. + + + +MOOI PLEKJE AAN DEN VELUWEZOOM. + +De elementen hebben het bezoek van den keizer van Duitschland aan +ons land niet begunstigd. In de weinige uren van zijn verblijf op +nederlandschen bodem zijn bliksem en donder, hagelslag en hevige regens +aan het woord geweest, en onder dreigend zwarte en geelgrijze luchten +werden de wegen van het mooie landgoed en zijn omgeving onbegaanbaar, +terwijl het hemelvuur links en rechts neersloeg, niet zonder doel te +treffen, boerderijen in de asch leggend en zich zelfs vergrijpend +aan dingen van zoo erkend symbolische beteekenis als vlaggen, die +als welkomstgroet moesten dienen. + +En het wil wat zeggen, wanneer daar aan den Veluwezoom tusschen +Brummen en Arnhem de buien losbarsten en het hemelwater in massa +wordt uitgegoten! Dan wordt het een onhollandsche manier van regenen, +waaraan men in berglanden gewend moge zijn, maar die bij ons tot de +zeldzaamheden behoort. Want van de hoogten ten westen van den straatweg +gudst dan het water neer, sleurt het zand van de talrijke boschwegen +mee naar beneden, rukt het onderhout uit en voert zegevierend takken +en bladeren van boven naar de diepte, waar het zijn vernielingswerk +nog vaak voortzet. + +Er zijn daar in de buurt onweersbuien bekend, die een historische +beteekenis hebben gekregen om de groote schade, die ze aanrichtten. Zoo +heeft Dieren nu bijna een eeuw geleden, in 1818 kunnen ervaren, +hoe verwoestend het water op den golvenden bodem werkte, toen na +een zwaar onweer de watervloed de landerijen met zand overdekte, +zware steenen wegsleurde, met gevelde eiken woest omging, als waren +ze stukken kinderspeelgoed en huizen en schuren deed instorten. In de +gemeente Rheden tusschen Dieren en De Steeg waren de wegen wekenlang +onbruikbaar. + +En nog vroeger hebben de elementen er vaak woest huisgehouden met het +menschenwerk. Wat nu het Hof te Dieren heet, het kasteel in eigendom +toebehoorend aan en bewoond door Dr. R. F. baron van Heeckeren van +Wassenaer, dat men van Dieren komend en de heerlijke Ellecomsche laan +in wandelend, aan zijn linkerhand heeft, was midden in de zeventiende +eeuw een jachtslot van onzen stadhouder prins Willem II. De jeugdige +prins had namelijk in 1647 voor de som van 147.000 gulden de goederen +gekocht van de kommanderij van Dieren met aangrenzende goederen van +bijzondere personen. + +Hij liet er het volgend jaar een wildbaan aanleggen, een groot +boschcomplex, dat hij liet insluiten door een palissadeering, hooger +dan manslengte van meer dan vier uren in omtrek. De weg van Arnhem +naar Zutfen liep door de wildbaan heen en was aan beide zijden +door een poort afgesloten, terwijl binnen de mijlenlange schutting +de gebouwen lagen van het Hof, het jachthuis, de kaatsbaan en al +de bosschen, waar het wild binnen en de stroopers buiten moesten +worden gehouden. Edoch de door het landvolk als soort van chineesche +muur beschouwde hooge schutting kon het niet uithouden tegen de +ondermijnende werking van het water, dat na iedere stortbui van de +omliggende heuvels afstroomde, de kostbare omheining vernielde en de +wildbaan open liet liggen. Twaalf jaren bleef de omheining in wezen, +hield ten minste, zoo goed en zoo kwaad, als het ging, stand, maar +moest toen voor afbraak worden verkocht. + +Het Huis te Dieren met de mooie boschomgeving bleef voor vier +geslachten van onze stadhouders uit het Huis van Oranje een geliefd +geldersch lustoord. Willem II had de bezitting gekocht van de Orde +der Duitsche Ridders, die haar in 1219 ontvangen hadden van graaf +Adolf van den Berg, wiens vader, graaf Engelbert van 's-Heerenberg +het goed in 1168 van keizer Frederik Barbarossa had gekregen. De orde +bleef er gevestigd tot 1647, het jaar, waarin de koop met Willem +II werd gesloten, ressorteerde eerst onder de Balije van Coblentz, +later onder die van Utrecht en deed, door vrome schenkingen uitgebreid, +zoodat allengs de heele omtrek haar behoorde, veel voor de verbetering +der wegen. + +Willem II besteedde vrijwat kosten aan zijn nieuwe bezitting; hij +liet o.a. wilde zwijnen naar zijn nieuwe wildbaan overbrengen met het +gevolg, dat de evers er wel eens zoo talrijk waren, dat de geldersche +boeren er schade van hadden, doordat het wroetende en smullende goed +de knollenvelden als voor hen aangerechte tafel beschouwde en de +boekweitakkers bij hun nachtelijke bezoeken vertrapte en omwoelde. + +In Augustus 1850 was de stadhouder weer naar zijn bezitting te Dieren +ter jacht gegaan, om tevens in zijn hoedanigheid van stadhouder van +Gelderland de statenvergadering te Zutfen bij te wonen, en in het +begin van October was hij er reeds weer en hield zich een drietal +weken met het geliefde jachtvermaak bezig, toen hij den 27sten October +de koorts kreeg als voorbode van de kinderpokken. Het eenvoudige +jachthuis was geen geschikt verblijf voor een ernstig zieke, en in +zijn vorstelijk jacht werd de stadhouder over IJsel, Rijn, Lek en +Maas naar Rotterdam vervoerd en van daar naar Den Haag. Ofschoon +nog geen 25 jaar, overleed de prins, die reeds herstellende was, den +6den November na een onverwachte instorting, zonder dat zijn jonge +vrouw, die de geboorte van haar eerste kind verwachtte, bij hem was +toegelaten, om alle gevaar voor besmetting te ontgaan. + +De na den dood des vaders geboren prins, onze latere stadhouder-koning +Willem III, was een Nimrod's vriend van belang. De jacht was een +hartstocht bij hem en zoowel Dieren als Het Loo met de gansche Veluwe +stelden hem in staat, eraan te voldoen. Hij liet het huis te Dieren +vergrooten en verfraaien. Het had veel geleden door het vandalenwerk, +dat de soldaten van Lodewijk XIV er in 1672 hadden bedreven, maar na +de verbouwing en opknapping kon het een talrijken jachtstoet bergen, +en de inwendige inrichting was zelfs zoo goed, dat het huis waard was, +er kunstschatten heen over te brengen, waaraan Willem en zijn gemalin +Maria van Engeland zoo groote waarde hechtten. + +Ook de omgeving werd verfraaid; de prins liet in het omringend park +bloemtuinen aanleggen en naar de mode dier dagen, die bezig is te +herleven, ook loofgangen of berceaux, fonteinen, grotten en natuurlijk +koepels en vijvers. Ook nieuwe wegen werden aangelegd; de Koningsweg +dagteekent uit dien tijd, die mooie landweg, die nog tegenwoordig +aan de wandelaars genot verschaft, als ze zich over de hoogten van de +Dierensche en Onzalige bosschen bewegen. Toen Willem in 1688 koning +van Engeland was geworden, vergat hij de lievelingsplekjes niet uit +den vroegeren tijd; het huis te Dieren zag hem herhaaldelijk binnen +zijn muren. En koningin Maria hield ook van de landelijke afzondering +in de heerlijke boschrijke streek; in het huisarchief van het geslacht +van Heeckeren van Wassenaer, waarvan een afstammeling thans het hof te +Dieren bewoont, zijn nog brieven en gedenkschriften van haar bewaard +gebleven, waaruit die voorliefde duidelijk blijkt. + +Met Willem II en Willem III had het huis te Dieren zijn besten +tijd gehad, al vertoefde Willem IV er menigmaal en al deed hij het +zijne tot verfraaiing van den omtrek. Naar zijn zoon is de bekende +Prins-Willemsberg genoemd, die begroeide hoogte, op welker top acht +lanen komen, en de wat dichter bij Dieren gelegen Carolinenberg, +doel van een wandeling voor ieder, die er in de buurt logeert, +heet zoo naar de dochter van den stadhouder, Caroline, die met een +lutherschen prins van Nassau Weilburg trouwde, wel een weinig tot +ergernis van familieleden en landgenooten van echt gereformeerde +religie. Vroeger heette de veelbezochte berg de Steenenberg en nu +wordt hij vaak aangeduid als de Veertien Wegen. Op de bank rondom +een linde laat het dichte gebladerte niet veel uitzicht meer toe, +maar gelukkig kan men zich overtuigen, hoe goed de oorspronkelijke +keuze van dit punt is geweest, als men een der wegen volgt niet verder +dan een vijftigtal schreden, waar hij begint te dalen. Daar is het +vergezicht wondermooi; de hoogten en laagten met de bosschen bedekt, +maken er den indruk van een statig bergland. + +Bij den dood van Willem IV kwam de heerlijkheid aan zijn minderjarigen +zoon, en de latere Willem V was de laatste prins van Oranje, die zich +op het huis te Dieren vertoonde. Hij was geen liefhebber van de jacht, +kwam er zelden en toen zijn zon in de republiek was onder gegaan +werd in den winter van 1794 op 1795 het huis door de Franschen bezet; +magazijn, kazerne, gelagkamer, dat waren de rollen, aan de vertrekken +toebedeeld en ten slotte maakte een brand korte metten met de woning +en wat er nog aan schilderijen en kunstschatten was overgebleven. + +Toen na de omwenteling de bezittingen van het Oranjehuis tot +nationaal eigendom waren verklaard en als zoodanig verkocht werden, +kwam een groot gedeelte aan gravin M. C. van Wassenaer Twickel, +die zich in 1824, zoo goed als op de plek, waar het jachthuis der +Oranjes had gestaan, maar iets verder naar den dierenschen kant, +een buitenverblijf liet bouwen, het tegenwoordige Hof te Dieren. Na +haar huwelijk met baron van Heeckeren van Twickel en hun verhuizing +naar Twickel bij Delden kwam het goed aan den tegenwoordigen bezitter. + +Het oude is er sedert het midden der vorige eeuw voorbijgegaan, en wat +de moderne kweekkunst aan heerlijk plantenmateriaal te voorschijn weet +te tooveren, dat kan men in de tuinen en het park er vinden. Een deel +van het terrein achter het huis is in den oudfranschen stijl aangelegd, +herinnering aan het belangwekkend verleden, maar tevens nieuwerwetsch, +nu de mode weer aan strenge lijnen in den aanleg de voorkeur schijnt +te gaan geven. + + + +VEREENIGING "DOORWERTH". + +Een hartelijk welkom mag wel worden toegeroepen aan de nieuwe +Vereeniging, die zich ten doel stelt, het slot Doorwerth bij +Oosterbeek, of liever wat er van over is, te koopen van den eigenaar, +de heer Scheffer van de »Duno«, en het door doelmatige restauratie +te behouden als interessant monument uit het verleden. Den 8sten +Juli is de vereeniging te Arnhem geconstitueerd onder presidium van +den burgemeester van Arnhem, Jhr. Mr. A. Röell. In de bijeenkomst, +waartoe een commissie de belangstellenden had opgeroepen, voerde de +heer F. A. Hoefer uit Hattem, lid van de »Monumentencommissie«, het +woord en wees op de noodzakelijkheid van ingrijpen, nu wat er van +het kasteel over is, snel een ruïne dreigt te worden. Hij schetste +de historie van het kasteel in korte trekken, die de belangrijkheid +aantoonden. + +Het slot is inderdaad te belangrijk uit historisch, architectonisch +en aesthetisch oogpunt, dan dat het zou mogen verloren gaan. De +tegenwoordige eigenaar is bereid, het slot binnen de grachten voor tien +duizend gulden af te staan, een niet groote som, die door contributiën +en giften bijeen zal moeten worden gebracht. De restauratie zal naar +alle waarschijnlijkheid met rijkssteun tot stand kunnen komen. Het +blijkt de Commissie tot behoud der monumenten, dat om het gebouw +te restaureeren en het te brengen in den staat van het einde der +zeventiende eeuw, een som van zestig duizend gulden noodig zou wezen, +terwijl men, zich tevreden stellend met een herstelling tot den +toestand van een halve eeuw geleden, met veertig duizend gulden zou +kunnen volstaan. + +Wat zal men doen met Doorwerth, als het in beteren staat is +gebracht? De bestemming zou kunnen zijn de vestiging van een Geldersch +museum om de herinnering aan de roemrijke Geldersche geschiedenis +te verlevendigen. Misschien ware ook de gelegenheid gunstig voor een +openlucht-museum, zooals Kopenhagen bezit. + +In het voorloopig bestuur der Vereeniging werden gekozen de heeren, +die de oproeping voor de bijeenkomst hadden geteekend. Als de statuten +zijn goedgekeurd en rechtspersoonlijkheid is aangevraagd, zal men +dan met den heer Scheffer over den koop kunnen onderhandelen. + +Aan de discussies namen deel baron Mackay, Mr. E. G. C. Scheidius +en Jhr. Mr. D. B. R. baron van Lynden van Sandenburg. De oproep ging +uit van de heeren graaf Bentinck, Dr. P. J. H. Cuypers, F. A. Hoefer, +J. Kalff, Mr. S. Muller Fzn., Jhr. Mr. A. Röell, Jhr. Nedermeyer ridder +van Rosenthal, baron Schimmelpenninck, Mr. J. J. S. baron Sloet, +Jhr. Mr. G. Wttewaall van Stoetwegen, Jhr. Mr. Victor de Stuers en +Dr. J. S. van Veen. + +"Ons eigen Land", dat mooie werk van den A. N. W. B., vertelt van +Doorwerth, dat het een der weinige middeleeuwsche burchten in ons +land is, die nog het oorspronkelijke karakter bewaarden. Met zijn +driedubbele grachten, ophaalbruggen, wachttoren, poorten, muren +met schietgaten, voorplein, binnenplein, gevangenis, wapenzaal, +kapel, slotbewaarderswoning, stallen en andere bijgebouwen, zijn +torentransen en trapgevels, is het als 't ware een stuk vaderlandsche +geschiedenis. Over de eerste ophaalbrug komt men op een smal voorplein; +hier verrijst tegenover de tweede ophaalbrug een wachttoren, van +uit welker raampjes men den toegangsweg overziet. Over de brug is +een zwaar poortgewelf, waarboven de geslachtwapens van de familie +Van Voorst rechts, van de familie Schellard van Obbendorf links, +zijn aangebracht. Door deze poort komt men op het ruime binnenplein, +waarop oude acacia's, waarvan, naar het heet, een is geplant in 1579, +ter herinnering aan de Unie van Utrecht. 't Zijn de oudste boomen van +dat soort, welke men in ons land vindt. Een derde ophaalbrug voert +naar het eigenlijke slot, dat sinds lang niet meer bewoond is. + +De heerlijkheid Doorwerth is een der oudste van Gelderland en moet +ongeveer uit de tiende eeuw dagteekenen. Omstreeks 1500 ging zij door +huwelijk over aan de familie Wisch en van deze aan die van Homoet. In +1558 kwam zij aan het bovengenoemde huis Schellard. Een eeuw later +ging zij over aan den graaf van Aldenburgh, wiens kleindochter haar +den graaf Bentinck mee ten huwelijk bracht. Tot 1840 bleef Doorwerth +in het bezit der Bentinck's waarna baron Van Brakell van Wadenooien de +heerlijkheid door aankoop verwierf. Na den dood van de douairière Van +Brakell Doorwerth, ongeveer 1878, viel het kasteel met zijn omgeving +ten deel aan jhr. mr. J. G. Ridder van Rappard. Sinds eenige jaren +behoort het aan den heer Scheffer, tevens eigenaar van het aangrenzende +landgoed Duno. + + + +WAT JONGE VERKENNERS OF BOY-SCOUTS MOETEN WETEN. + +Het corps jongens, door generaal Baden Powell van het engelsche leger +opgericht, om als ze hun diploma hebben als verkenners in oorlogstijd +dienst te doen, moet aan heel wat eischen voldoen. + +Vóór zoo'n jongen tot verkenner 1e klas wordt bevorderd moet hij +heel wat in zijn mars voeren. Hij moet vier soorten knoopen kunnen +leggen; met de Morse-telegraaf of de semafoor zestien letters in +de minuut seinen; na een minuut in een winkelraam te hebben gekeken +vertellen wat er ongeveer uitgestald is; zonder zich te haasten een +mijl (1609 M.) in twaalf minuten afleggen; een vuurtje aanleggen en +aansteken met niet meer dan twee lucifers; een jachtschotel koken; +de zestien streken van het kompas opnoemen; een kleine 50 M. zwemmen; +zich begeven naar een punt op 7 mijl afstands en daarvan een verslag +opmaken; vertellen hoe in twee gevallen van een ongeluk iemand gered +moet worden; een behoorlijke schetskaart teekenen; een bijl weten te +gebruiken; afstand, grootte en getallen schatten, met niet meer dan +25 pct. vergissing; en een beginner aanbrengen dien hij heeft geoefend. + + + +NOG EENS NAAR KLONDIKE. + +Twaalf jaren zijn voorbijgegaan, sedert het nieuws door de wereld +ging, dat er goud in onmetelijke hoeveelheden gevonden was te midden +van de sneeuw en het ijs van het Yukon-territorium in het afgelegen +Aljaska. Avontuurlijke geesten haastten zich uit allerlei hoeken +van den aardbol naar het doodsche, ongastvrije land, waarvan de naam +tot dien tijd voor de meerderheid der menschen een onbekende klank +was geweest. + +Er was daar in vroegere jaren ook wel eens goud aangetroffen, maar de +phenomenale rijkdom van de Bonanzakreek werd eerst onthuld in 1896 en +niet voor den zomer van 1897, toen een stoombootvol gelukkige delvers, +die een fortuin in stofgoud en grootere klompen bij zich hadden, +naar Seattle kwamen, werd de wereld zich bewust van het feit, dat er +weer een nieuw groot goudveld was ontdekt, wedijverend met die van +Californië en Australië. + +Klondike, Yukon, Bonanza, Eldorado, die magische namen waren op +aller lippen in de laatste jaren der 19de eeuw, en hoe buitensporig +de rapporten ook mochten wezen, die over de woeste en moeilijke paden +kwamen aanzetten vanaf de bevroren wildernissen van Klondike naar de +beschaafde wereld, de werkelijkheid overtrof ver de wildste schattingen +van de eerste prospectors, en al gauw was het bekend, dat het nieuwe +goudveld het rijkste was in de geschiedenis van de goudvondsten. + +En dit was geen nieuwe Randmijn, waar zonder dure machinerieën +en massa's kapitaal de grond niet bereid was, een onsje goud af te +staan. Neen, dit was een goudveld voor den armen man, die niet anders +noodig had dan een houweel, een schop en een goudpan, om op den weg +naar rijkdom te komen. De eenige moeilijkheid was gelegen in de reis, +waarbij men had te kiezen tusschen de lange dure reis langs den mond +van de Yukon stroomop, of waarbij men te Juneau of Dyea moest landen, +over den gevaarlijken Chilkootpas of over den bezwaarlijken White +Pass moest trekken en dan te reizen had over de reeks meren in de +Boven-Yukon stroomaf naar het nieuw gestichte Dawson, al spoedig een +bloeiende stad van verscheiden duizenden inwoners. Thans is Dyea aan +de fjordenkust verlaten, en een spoorweg van Skagway naar White Horse +helpt den reiziger over het moeilijkste deel der reis heen. + +Schatten en schatten wachtten diegenen, die zich tot Klondike +doorwerkten. In het eerste seizoen haalden de weinige pioniers +driehonderd duizend ponden sterling alleen uit de Eldoradokreek, en +claims werden verkocht voor honderd duizend pond. Een enkele goudpan +met aarde, niet meer dan twee schoppen vol, gaf soms honderd pond en +pannen van dertig en veertig pond werden in menigte gewasschen. De +menschen konden aan loonen drie en vier pond sterling per dag +verdienen, en toch waren de arbeidskrachten moeilijk te krijgen, +en een poging, om de loonen neer te drukken tot twee pond per dag +werd gevolgd door een werkstaking. In het laatste jaar der eeuw +was de bevolking van het Yukongebied tot dertig duizend inwoners +aangegroeid en de jaarlijksche opbrengst aan goud tot vier millioen +pond sterling, ofschoon de inzameling van het kostbare metaal onder +bijzonder moeilijke omstandigheden plaats had. Daar de grond hard +bevroren was voor verreweg het grootste deel van het jaar, moest +hij eerst worden ontdooid met groote vuren, eer men de aarde kon +opscheppen, en dat was het eenige werk, dat er te doen viel in den +langen en strengen winter. Het eigenlijke winnen van het goud door +het wasschen van den grond was alleen mogelijk in den korten zomer, +als men over water beschikte. + +Sedert 1900 is de opbrengst langzamerhand afgenomen, toen de ruwe +werkmethode van den enkelen delver geen effect meer opleverde in +de rijkste terreinen van de Bonanza- en Eldoradokreken. In 1907 +was de opbrengst gedaald tot zes honderd duizend pond sterling, +en het volgend jaar werd ze nog kleiner, maar dit beteekende niet, +dat het goudveld uitgeput was. Het kwam enkel, doordat het werken +aan de oppervlakte in zoogenaamde placers plaats moest maken voor het +werk op grooter schaal met hydraulische machines en boorwerktuigen, +die in handen waren van maatschappijen. + +De groote uitgestrektheden lands, door hen verkregen, bleven +improductief voor den korten tijd van de installatie der moderne +werktuigen. Op het oogenblik is het werk er weer in vollen gang en +iedere decimeter gronds in de goudhoudende streken gaat nu door de +stampende machines en wordt daarna uitgewasschen op machinale manier, +om het goud eruit te halen. De machines trekken van het eene eind van +het dal naar het andere, en nu de wetenschap de romantische manier +van het goudwinnen door den enkeling op zij heeft geschoven, treedt +het Yukongebied, dat deel uitmaakt van Canada, een nieuwe periode van +bloei in, die niet behoeft onder te doen voor den glorietijd van het +nog betrekkelijk zoo jonge verleden. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +DE AMERIKAAN COOK AAN DE NOORDPOOL! + +Wat een glorie voor 1909! Niet genoeg, dat de triomf der vliegmachines +dat jaar met roem overlaadt; daar komt luitenant Shackleton tot zeer +dicht bij de Zuidpool en daar brengt de eerste dag van September +het opzienbarend bericht, dat Dr. Frederick Albert Cook werkelijk en +waarlijk de Noordpool heeft bereikt! + +Dat moet al op 21 April van het vorige jaar zijn gebeurd. Wat heeft +die terugreis dus lang geduurd en hoe graag zal de ontdekker die +hebben willen bespoedigen! Maar er moest nog een overwintering worden +doorgemaakt, eer de wereld van de groote zege kon hooren en dat het +in 1909 September moest worden, voor de mare bekend werd, mag ook +wel jammer worden genoemd. Hoeveel tijdingen komen in korter tijd +uit het hooge Noorden tot ons! + +Maar hoe dan ook, het is zeker een heugelijk iets, dat de lang +nagestreefde Noordpool eindelijk is bereikt; ontdekt kan men eigenlijk +niet zeggen, want men wist immers precies waar men haar zoeken +moest. Maar hoevelen hebben reeds in den loop der eeuwen lijf en goed +gewaagd, om het einddoel van de reizen naar het Noorden te halen, om +den voet te mogen zetten op het snijpunt van de meridianen. Dat is nu +niet alleen aan Cook, maar ook aan Peary gelukt. Maandag nog schreven +wij: »Geen wonder, dat men in Amerika uitbundig verheugd is over dat +succes van een landgenoot. Peary's geduldig streven zinkt nu op eens +in het niet bij dezen gelukten tocht van den amerikaanschen dokter, +wiens levenswerk zoo schoone bekroning vindt.« + +En juist op dien 6den September telegrafeerde Peary uit Indian Harbour +op Labrador, dat hij de Pool had bereikt op 6 April 1909. Dus ook +zijn jarenlang betoonde energie met succes gekroond! + +Dr. Frederick Albert Cook werd in 1865 geboren in Sullivan County in +den staat New York. Hij studeerde in Brooklyn en promoveerde aan de +universiteit in New York. Reeds in den winter van 1891 op 1892 nam +hij als geneesheer deel aan een der Noordpoolexpedities van Peary, +en zes jaren later was hij medelid van de belgische Zuidpoolexpeditie +van De Gerlache met de Belgica. In de jaren 1903 tot 1906 deed hij +bergtochten in het bergland van den Mount Mac Kinley, en breidde zoo +de kennis der aarde voor het menschdom uit, welke verdienste erkend +werd door onderscheidingen van vorsten en geleerde genootschappen. Ook +schreef hij onder andere reiswerken »Through the first antarctic night« +en »The Top of a continent.« + +Hij was op deze Poolreis reeds in 1907 uitgegaan, en men had zich +ernstig ongerust gemaakt over het uitblijven van berichten. In +ons nommer van 6 Maart j.l. schreven wij over hem en deelden mee, +hoe hij zich bij Etah aan de Smithsont had laten afzetten door een +walvischvaarder met het doel, langs de kust van Ellesmereland naar +het Noorden te gaan, daar te overwinteren en dan in Februari 1908 +een sledetocht in de richting der Noordpool te doen. + +Dat is dus volkomen gelukt, en naar de berichten over zijn moeilijken +en gevaarvollen tocht, die in de parijsche editie van de New York +Herald hebben gestaan, en die hij reeds in een rede, te Kopenhagen +gehouden, heeft beschreven, te oordeelen, is de mooie zegepraal na +harden strijd bevochten. Hij zelf heeft die berichten aan bedoeld +blad gezonden van de Hans Egede, het groenlandsche bestuursvaartuig, +dat hem naar Europa heeft overgebracht. + +Nu zal de wereld alles te weten komen van die gewichtige dagen na +den 3den Maart 1908 en de verdere lotgevallen. Want tot aan dien +datum wist men over zijn expeditie, wat een tochtgenoot, die hem +tot dien dag had vergezeld, meedeelde. Dat was de heer R. Francke, +die in September van het vorige jaar met de Eric van de Smithsont +naar Europa is teruggekeerd, nadat die amerikaansche stoomboot Peary +naar die sont had gebracht. + +Die tochtgenoot van Cook vertelde, dat Cook den winter van 1907/1908 +had doorgebracht dertig kilometer ten noorden van Etah in Annortok aan +den oostelijken oever van den Smithsont en daarna den 26sten Februari +met Francke en eenige Eskimo's naar Ellesmereland was gegaan. Nadat +den 3den Maart de Flaglerbaai, een der fjorden, die tusschen 79 en 80 +graden N. B. van het Oosten in Ellesmereland binnendringen, bereikt +was, keerde Francke om en ontving later in Etah een bericht van Cook, +meldende, dat hij den 17den Maart bij kaap Hubbard was aangekomen en +nu noordwaarts op weg ging. + +Met hoeveel succes die noordwaartsche tocht, waarop alleen Eskimo's +den ontdekkingsreiziger vergezelden, volbracht is, daarvan weerklinkt +thans de heele wereld. De Noordpool bereikt! Eere aan Dr. Cook, die na +het voetspoor van zijn voorgangers zoo ver mogelijk te hebben gevolgd, +ook de laatste en moeilijkste stappen deed, die aan zijn volharding +en zijn weerstandsvermogen zware eischen stelden en waarop nog niemand +hem was voorgegaan. + +Amerika juicht om zijn beide landgenooten, en vooral Peary's succes +windt de Amerikanen op, die zoo lang en zoo trouw hem telkens weer +tot nieuwe reizen in staat hebben gesteld. Maar hij heeft dan toch +een jaar later dan Cook den voet op het gewichtige punt gezet. + + + +RECORDS VAN POOLREIZIGERS. + +Cook zou dan nu het Poolrecord hebben gebracht op 90 graden N.B. Te +verbeteren valt dat niet meer. Peary moet ook reeds houder ervan +zijn. Die had den 21sten April 1906 een breedte bereikt van 87 graden +6 minuten, nu op 21 April 1908 verbeterd door Cook en op 2 April 1909 +door Peary zelven. + +Cagni, de metgezel van den hertog der Abruzzen, bereikte, uitgaande +van Rudolph Eiland (Frans Jozefs Archipel) den 14en April 1900 een +breedte van 86° 33´. + +Vóór Cagni was Nansen de houder van het Noordpool-record met een +breedte van 86° 4´, 8 April 1895. + +Al dezen zijn dus op hun beurt houder van het Noordpool-record geweest. + +Nog vroeger beginnende, en in chronologische orde zijn houders van +dat record geweest: + +Willem Barents 77° 20´ (1594), Rijp en Heemskerk 79° 49´ (1596), Hudson +80° 23´ (1607), J. C. Phipps, 80° 48´ (1773), William Scoresby 81° +30´ (1806), Parry 82° 45´ (1827), Nares 82° 48´ (1875), Nares 83° 20´ +(1876), Greely 83° 24´ (1882). Dan komen Nansen, Cagni, Peary en nu +Cook en Peary. + +Ook van de verbetering van het Zuidpool-record kan een lijstje worden +gegeven, n.l. het onderstaande: + +Cook 71° 10´ Z.B. (1774), Weddell 74° 15´ (1823), Ross 78° 9´ (1842), +Borchgrevink 78° 50´ (1900), Scott 82° 17´ (1902), Shackleton 88° 23´ +(1909). + + + +SPITSBERGEN. + +Engelsche bladen hebben gemeld, dat de bezwaren, geopperd door Rusland +en Zweden, een verhindering zijn voor het tot stand komen van een +conferentie der mogendheden, om vooral op verzoek van Noorwegen, +beslissingen te nemen in zake Spitsbergen, dat aan geen enkele +mogendheid nog toebehoort en waarvoor een internationale regeling +dringend wordt vereischt. Het schijnt echter, dat Zweden er bijzondere +rechten meent te hebben, omdat zijn onderdanen op de eilandengroep +talrijke exploratietochten hebben gedaan; maar daarentegen zou aan +Noorwegen de opperhoogheid over den Spitsbergenarchipel wellicht +eerder toekomen, omdat wat er aan industriëele ondernemingen, aan +jacht, vischvangst en bergbouw wordt gedaan, grootendeels in handen +is van Noren. + +Bovendien werkt dezen zomer een groote wetenschappelijke expeditie op +Spitsbergen, uitgaande van het jonge koninkrijk Noorwegen. Gunnar +Isachsen, die indertijd deelnam aan de expeditie van Sverdrup +naar Groenland met de Fram en die eveneens, deelnemer was aan +de onderzoekingen van den vorst van Monaco in het Noordwesten van +Spitsbergen in den winter van 1906 en 1907, is daarvan de leider. Men +zal de zeekaarten van de eilandengroep trachten te verbeteren en aan +topografisch en geologisch onderzoek van het binnenland beginnen. + +De pleiziervaarten naar Spitsbergen van de Hamburg-Amerikalijn brengen +er tegenwoordig veel bezoekers; maar zij blijven meestal kort. + +Voor twaalf jaren werd een klein hôtel gebouwd met een dozijn +vertrekjes, elk met twee boven elkaâr gelegen bedden. Het bezoek was +echter te gering en het houten huis heeft van wind en weêr zooveel +geleden, dat er eigenlijk slechts wat balken en planken van over +zijn. Het logies aan boord, dat zooveel geriefelijker is, wordt +algemeen verkozen. + +Het binnenvaren in de IJsfjord is prachtig en het gezicht op de +pyramidevormige sneeuwbergen vormt een grootsch panorama. Aan den +wal wandelt men over gras en mos en de toeristen voegen meestal een +nieuwe gedenkplaat bij de vele, die aan bezoeken van toeristenschepen +herinneren met dag en datum der bezoeken en den naam van het schip. + + + +FEEST IN DE STILLE ZUIDZEE. + +Op het eiland Tahiti in den Grooten Oceaan houdt men van feestvieren, +van het houden dier groote en langdurige feesten, die dagen en +nachten aaneen duren in het wonderschoone kader van dit oceanische +paradijs. Dit jaar zijn in de hoofdstad Papeete de feesten ter eere van +den 14den Juli wel een week lang voortgezet. Er was daar een levendige +en schilderachtige menigte bijeengekomen van inboorlingen uit de verste +hoekjes van het eiland en zelfs van de naburige eilanden. Allen hadden +zich uitgedost in hun beste gewaden en dat daarbij werkelijk veel +pracht werd ten toon gespreid, bewezen dames van de Marquesaseilanden, +die de zwierigheid van haar inlandsche costumes, getooid met fraaie +vogelveêren en sieraden van edel metaal, hadden verhoogd door Parijsche +toevoegselen in kant en lint en kleurige parasols. + +De feestdag van het uitroepen der eerste republiek in Frankrijk +had dit jaar een bijzondere beteekenis door de inwijding van een +buste van een grooten Franschman, den zeevaarder Bougainville, die +honderd-veertig jaren geleden op zijn reis om de wereld met het fregat +»La Boudeuse» het eiland aandeed. Het Aardrijkskundig Genootschap +te Parijs vatte het eerst het plan op, om op Tahiti een gedenkteeken +op te richten ter herinnering aan den beroemden zeevaarder. Een lid +van het Genootschap, de heer Salles, inspecteur der koloniën, had +op een reis door de Fransche nederzettingen in de Stille Zuidzee met +verrassing gezien, dat het engelsche Aardrijkskundig Genootschap een +monument voor Cook had doen verrijzen, en zich te binnen brengend, +dat vóór Cook Bougainville het eiland had aangedaan, bracht hij een +comité tot stand, om op Tahiti den grooten zeevaarder te huldigen. De +regeering verstrekte haren steun en aan den beeldhouwer Péchiné werd +de vervaardiging van een borstbeeld opgedragen. + +Zes dagen heeft men feest gevierd te Papeete, toen de buste werd +onthuld, waarbij de Fransche regeering door twee oorlogsschepen was +vertegenwoordigd. Ook de engelsche admiraliteit had uit beleefdheid +twee kruisers gezonden naar de mooie haven van Papeete, waar zich +buitendien verscheiden schepen bevonden van de handelsmarine der +Vereenigde Staten. + +Bij de plechtigheid der onthulling, waar naast den maire van Tahiti +ook de afstammelingen van den laatsten koning Pomaré een eereplaats +hadden ingenomen, hield de gouverneur van het eiland, de heer Joseph +François, een rede, waarin hij op welsprekende wijze het leven van +Bougainville schetste. Vervolgens begonnen de feestelijkheden, die veel +locale kleur hadden en door bekoorlijke originaliteit uitmuntten. Er +waren wedstrijden met kano's, door inlandsche kunst prachtig versierd; +tahitiaansche dansen werden uitgevoerd; er was concours in het zingen +van inlandsche liederen, wedrennen, bloemenfeesten, venetiaansche +nachten met geïllumineerde inlandsche prauwen, die onder het +stralende electrische licht van de oorlogsschepen allerlei bewegingen +uitvoerden, en over al die vermaken zweefde de natuurlijke gratie +van dit Zuidzee-volk, dat door de zachtheid van zijn zeden uitmunt. + +In een groot gebouw en op een ruim plein werd een +landbouwtentoonstelling gehouden, waar de grootste verscheidenheid van +inlandsche producten uit de kolonie te zien was. Zoowel de bewoners van +Papeete en het verdere eiland als de Nieuw-Zeelanders en de uit Amerika +gekomen vreemdelingen toonden zich hoogelijk ingenomen met het feest. + + + +WEER EEN TAALQUAESTIE OP EEN GRENSGEBIED. + +Eenige weken geleden werd door de Italiaansche regeering in het +uiterste Noordwesten van het rijk een circulaire verspreid, waarin +de autoriteiten van de Val d'Aoste er opmerkzaam op werden gemaakt, +dat ze voortaan de civiele acten, in het dal van Aosta opgemaakt, niet +meer in het Fransch, maar in het Italiaansch hadden te stellen. Nu is +Fransch daar de landstaal, al behoort de streek aan Italië. Ook werd +door de regeering het verzoek gedaan, de administratieve registers aan +een herziening te onderwerpen en overal de italiaansche uitdrukkingen +en formules in de plaats te stellen van de fransche. + +Uit Genève wordt nu geschreven, dat die beslissing van de regeering +een zekere ontstemming heeft gewekt bij de vreedzame bevolking, +die sinds onheugelijke tijden gewend is Fransch te schrijven en te +spreken. Dat dal van Aosta is het noordwestelijke hoekje van Piémont, +dat tot de provincie Turijn behoort en tusschen Wallis en Lombardije +is gelegen, begrensd door het bergland van den Grand Paradis en de +fransche departementen van Savoye. + +De bevolking is nog geen honderdduizend zielen talrijk, en het lager +onderwijs van de kinderen, dat verplicht is, wordt geregeld in het +Fransch gegeven. Maar natuurlijk wordt de italiaansche taal door +een groot aantal menschen gesproken en begrepen, vooral daar ze die +noodig hebben voor hun zaken. Het feit zelf, dat de bevolking over het +geheel in het minst niet vijandig staat tegenover het Italiaansch, +verhoogt de verbazing van de inwoners en de verontwaardiging der +plaatselijke pers, die in de daad der regeering een aanval ziet op +de vrijheid van de dalbewoners, om hun moedertaal te spreken. + +Van hoogerhand heeft men echter eenvoudig eenheid van taal wenschelijk +geacht voor documenten, die soms veel zorg vereischen bij de vertaling +en oorzaak kunnen worden van vergissingen en conflicten. + + + +KRITIEK. + +Op merkwaardige manier maakt een criticus soms een schrijver +onmogelijk, namelijk door hem te prijzen en te citeeren. + + + +VLIEGTOESTELLEN NIET LANGER DUUR. + +De verbazend hooge prijzen van de eerste vliegtoestellen werkten uit +den aard der zaak afschrikkend en waren een belemmering voor de verdere +ontwikkeling dezer nieuwe menschelijke vinding. Maar dat zal niet +zoo behoeven te blijven. Want de uiterst lichte motor, dien men bij +vliegproeven meende noodig te hebben, blijkt ten slotte geen vereischte +te zijn. Henri Meijer zegt het nog eens duidelijk in de Kampioen, +dat nu door eenige treffende voorbeelden uit de praktijk gebleken is, +dat men, om te kunnen vliegen met een toestel, zwaarder dan de lucht, +geen uiterst lichten motor van gewaagde constructie noodig heeft, +maar volstaan kan met een gewonen, deugdelijken automobielmotor, +de vliegsport onder het bereik is gekomen van den eersten den besten +constructeur, die de handigheid bezit, om een zweeftoestel in elkander +te zetten en er een motor in te plaatsen. + +En nu zal dan ook de tijd van de afschrikwekkend hooge prijzen der +tegenwoordige vliegtoestellen wel heel spoedig achter ons liggen. Want +nu er eenmaal gegevens bestaan met hoeveel paardekracht, met hoeveel +meter draagvlak, met hoeveel omwentelingen van een schroef van bekend +model en bepaalde afmetingen men positief met een totaalgewicht van +zooveel kilogram in een bepaalde snelheid tegen een luchthelling +omhoog kan zweven en precies zoolang als de benzinevoorraad en de +weersgesteldheid het gedoogen, kan rondvliegen; nu eenmaal al deze +gegevens bijna gemeengoed geworden zijn, is het voor een 'n beetje +handig technicus absoluut niet moeilijk meer, zelf een vliegtoestel +te vervaardigen, dat beslist moet kùnnen vliegen. + +De vervaardiging van zoo'n eigengemaakt vliegtoestel zal slechts een +bescheiden gedeelte vergen van den enormen prijs dien men bij aankoop +van een vliegmachine te betalen heeft. Want buitengewoon »dure« dingen +behooren niet meer tot den vasten inventaris van een vliegtoestel, +nu men juist op tijd den onzinnig duren, specialen vliegmotor heeft +uitgeschakeld. + +De kostbaarste stukken zijn nog slechts de motor en de schroef. De +rest is zeildoek of ballonstof, en een geraamte van hout en staaldraad, +rijwielbuis of aluminiumribben. + +Een vliegmachine van 25 à 30 P.K. kan dus uit den aard der zaak +veel goedkooper zijn dan een automobiel van vijftien paardekracht, +met een heel gewone open carrosserie. + +Maar daarmee zijn natuurlijk niet die andere bezwaren overwonnen, +die aan den tijd ter oplossing nog zijn voorgelegd. Zelfs afgezien +van weer en wind, is de vliegmensch nu nog ongeloofelijk afhankelijk +van zijn helpers, die uit geschoold en geoefend personeel moeten +bestaan. Het draaien van de schroeven vóór de opstijging ten einde +den motor op gang te brengen en den zuiger over de compressie heen te +helpen, is niet ieders werk, die niet verlangt onthoofd of gekorven te +worden. Bovendien is de aëronaut in de vlucht al even afhankelijk. Hij +kan onmogelijk, als er stagnatie is, zelf en alleen zijn motor weer +op gang brengen. + +Eer de massa met vertrouwen haar geld aan de vliegkunst waagt, zullen +nieuwe vindingen die euvelen moeten hebben verholpen. + + + +EEN ENGELSCHE VAN DE KAAP NAAR KAÏRO. + +Alleen, dat wil zeggen onvergezeld door blanken, is miss Charlotte +Mansfield dit jaar in snelle dagreizen door Afrika van Zuid naar +Noord gereisd. Ze vertrok 9 Januari 1909 uit Londen en kwam er 14 +Augustus terug. In de Daily Chronicle heeft een verslaggever verteld +van het interview, dat hij met haar had. Charlotte Mansfield had +voor haar veiligheid een geweer en een revolver bij zich om zich te +verdedigen in geval van nood en om te jagen voor haar maal. Maar de +inboorlingen--zij is geweest in oorden, waar geen blanke voor haar +een voet had gezet--deden haar nergens kwaad. + +Juffrouw Mansfield is vol bewondering voor de inboorlingen, +nl. voorzoover zij niet door teveel beschaving besmet waren. "Wat +me het meest aanstond", zei ze, "was dat, schoon ik geheel alleen +was bij al die mannen--groote, sterke, gezonde, gelukkige wilden, +die lezen noch schrijven konden en niets van misdaad afwisten--zij +mij met verwonderlijke ridderlijkheid behandelden. Ik vind het heel +jammer, dat men hun godsdienst en zeden wil veranderen; men moest ze +met rust laten, en niet raken aan hun oude gebruiken." + +Met het Christelijk zendingswerk had juffr. Mansfield dan ook weinig +op. "Het is mooi en wel", zei ze, "die inboorlingen te leeren, dat zij +zindelijk en vlijtig moeten wezen, maar velen hunner worden, zoo gauw +ze het Christendom hebben aangenomen, huichelaars. Zij vereenzelvigen +het Christendom met dophoeden en europeesche kleeren. Het is voor +hen geheel een kwestie van kleeding. Ik behoor tot geen bepaalde +kerk, maar ik moet zeggen, dat de Katholieken de inboorlingen op hun +plaats houden en dat zij daarom geëerbiedigd worden. Het kwaad is, +dat zooveel zendelingen de jongens bederven. Het is bespottelijk den +inboorling te behandelen als een "zwarten broeder". Zij verliezen +alle achting voor u. De goede manier om ze te behandelen is billijk +en rechtvaardig, maar tevens streng voor ze te wezen." + +Juffr. Mansfield is verrukt over Rhodesië. Daar zou ze willen +boeren. Wat ze er nu van den oogst heeft gezien leidt er haar toe, +te zeggen, dat Canada nog eens in Rhodesië een zwaren mededinger +zal krijgen. Het is een prachtig land voor landverhuizing, volgens +haar. Zij weet van iemand, die in Canada niet slagen kon, en het in +Rhodesië heeft beproefd. Zeven jaar geleden begon hij er met £ 50 en +huurde 100 stuks vee van de regeering. Nu heeft hij 750 runderen en +alles wat een boer kan wenschen. + +De reis van juffr. Mansfield duurde 218 dagen, waarin zij 27,000 +K. M. aflegde. Gedeeltelijk reisde zij per boot en spoor, gedeeltelijk +ging zij te voet en voor een ander deel droegen haar inboorlingen +in een soort hangmat. Waar zij in het binnenland kwam, wist men al +van »de witte donna« die alleen door de woeste wereld trok. Den 9en +Januari vertrok zij uit Londen, den 8en Februari uit Kaapstad, den 26en +Juli kwam zij te Kaïro aan en Zaterdag 14 Aug. was zij weer te Londen. + +Juffr. Mansfield gaat een boek over haar reis schrijven en er lezingen +over houden. Zij zal ook werken voor landverhuizing naar Rhodesië. + + + +KONING EDUARDS HISTORISCHE BOOT. + +Bij het streven van veel europeesche vorsten, om de snelste, met de +beste nieuwe vindingen der techniek uitgeruste jachten te bezitten, +is het een eigenaardig verschijnsel, dat koning Eduard van Engeland +nog vaak een boot gebruikt, die op een tijdvak van meer dan tweehonderd +jaren kan terugzien. Die koningsbark werd in het jaar 1685 voor Willem +III gebouwd en is tot heden in wezen gebleven. Het is een boot van +eikenhout uit de britsche wouden en ze is rijk versierd met wapens en +emblemen van de engelsche koningen. Willem III, die met voorliefde +in Hampton Court verblijf hield, maakte er een druk gebruik van, om +over de Theems naar Londen en Windsor te varen. Koning Eduard stelde +reeds als prins van Wales veel belang in het ouderwetsche vaartuig, +dat hij zorgvuldig in stand liet houden. En tegenwoordig wordt de boot +weer gebezigd voor de vaarten van den koning op de Theems. Ook bij de +kroningsplechtigheden van den koning heeft de bark een rol gespeeld, +door den vorst naar Eton te brengen, dat in de eerste regeeringsdagen +werd bezocht. De boot wordt door acht mannen geroeid, terwijl de +kapitein voor het roer moet zorgen. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +MASKERS VAN DE MAHAKAM. + +De kaart van Borneo vóór zich leggende, vindt men op de westkust +Pontianak en, ongeveer terzelfder breedte, op de oostkust +Samarinda. Van het gebergte ongeveer in het midden des eilands +stroomt naar Pontianak de Kapoeas, naar Samarinda de Mahakam; zij +is de grootste rivier die aan de oostkust in zee valt. De maskers +bij dit artikel afgebeeld zijn afkomstig van Long Iram, een plaats +aan de Mahakam, die langs een rechte lijn ongeveer 100 kilometers +van Samarinda verwijderd ligt, maar feitelijk misschien wel 200, +door de sterke kronkelingen van de rivier. + +De maskers kwamen in het bezit van het Rotterdamsche Museum voor land- +en volkenkunde door de goede zorg des heeren H. Gramberg, militair- +en civiel gezaghebber van de Boven-Mahakam, en vormen een deel eener +uitgebreide en belangrijke verzameling die deze ambtenaar voor het +Museum bijeenbracht. + +De Boven-Mahakam, het gebied waar de heer Gramberg gezag uitoefent, +is, volgens prof. Nieuwenhuis, bedekt met bosch, en van een bergtop +gezien, zijn 't alleen de steile wanden der kalkbergen die het oog +treffen als lichte plekken op het donkergroene kleed. Waar de bevolking +hare droge rijstvelden aanlegt ligt de grond bloot gedurende den tijd +dat hij voor den rijstbouw dient; maar al gauw neemt struikgewas en +later jong bosch dit terrein weer in. Gras is er, naar de bewoners +zeggen, eerst de laatste 20 jaar aan de Boven-Mahakam verschenen; +en het hooge gras dat alang-alang en ilalang heet kent men er niet. + +De bevolking aan de Mahakam boven de watervallen is niet talrijk; +oorspronkelijk bestaat zij uit Bahau-stammen, die in de laatste twee +eeuwen uit het hoog gelegen bergland Apo Kajan hierheen getrokken +zijn. In het brongebied van de Mahatam, tot aan den val die Kiham +Matandow heet, ligt nog ongerept oerwoud, en daarin zwerven kleine +groepen van de Boekats, die telkens van woonplaats veranderen. Vóór +den krijgstocht van de Dajaks uit Serawak in 1885 was het stroomgebied +der Mahakam, van bovengenoemden val Kiham Matandow tot aan de Soemwé +bewoond door verscheidene nederzettingen van Pnihing-stammen; deze +nederzettingen werden toen verwoest en de bewoners trokken langs de +hoofd-rivier naar beneden. De stam der Sepoetans woont in het gebied +van de Kaso, ten deele hoog de rivier op, voor een ander deel aan de +Penaneh. Volgt men de rivier verder benedenwaarts, dan komt men in +het gebied der Kajans, die zich de Mahakam toerekenen van de Soemwé +tot aan de Dini. Ten oosten aan deze laatstgenoemde rivier begint +het gebied van de Long-Glats en aan de Merasè wonen de Ma-Soelings. + +Wie, na deze vluchtige voorstelling, zich geroepen voelt tot +nadere kennismaking, zal vinden wat hij verlangt in het werk van +dr. A. W. Nieuwenhuis In Centraal Borneo, of in zijn boek Quer durch +Borneo, beide boeiende reisverhalen, met een overvloed van platen. Aan +de berichten van dezen schrijver zijn de volgende mededeelingen +over het maskerspel ontleend waarbij maskers als de hier afgebeelde +gebruikt worden. + +De zaaitijd van de rijst is bij de Kajans van de Boven-Mahakam +verdeeld in drie perioden van negen dagen, en het maskerspel dat +een deel is van het religieuse zaaifeest, valt op den eersten dag +van de tweede en derde periode. De eeredienst van de Kajans, die +uitsluitend landbouwers zijn, staat in nauw verband met den rijstbouw +en de groote godsdienstige feesten van het jaar vallen op het begin +der verschillende werkzaamheden. Deze worden onderscheiden in nebas +(houtkappen), noetoeng (branden), noegal (zaaien), nawo (wieden), +ngeleno (oogsten), newoeko (einde van den oogst) en nangei (het vieren +van een nieuw jaar en begin van een nieuwen rijstbouw). De feesten +bij noegal en nangei zijn de voornaamste. + +Wat heeft nu het optreden van gemaskerden te maken met het zaaien +van rijst? In de overtuiging dat de geesten machtiger zijn dan de +menschen, gelooven de Kajans, dat zij, als geesten vermomd en doende +als geesten, ook meer vermogen dan menschen vermogen. Evenals de +geesten de zielen der menschen kunnen terugbrengen, gelooven zij, dat +zij ook de zwervende ziel van de rijst tot zich kunnen lokken. Daartoe +dient een lange, houten haak die de hoofdman der gemaskerden in de +hand houdt, en waarmede hij de beweging maakt van iets naar zich toe +te halen. + +Geesten behooren er schrikwekkend uit te zien en daarom hullen zich +de Kajans die sterk behaarde geesten voorstellen in uitgerafelde +pisangbladeren, die zij met de hoofdnerf om het geheele lichaam winden, +dat zoodoende een vormlooze groene massa wordt. Op de afbeelding is een +groep gemaskerde Kajans van de Boven-Mahakam voorgesteld. Het masker +is van licht hout gesneden, heeft evenals de wolf in Roodkapje groote +oogen, groote ooren en groote tanden. Boven in de ooren zijn van hout +nagemaakte pantertanden gestoken [1] en de banden aan den onderkant +der ooren verbeelden de uitgerekte oorlellen, waarin oorsieraden +hangen. De symmetrische lijnen op het masker zijn met vaste hand +getrokken en doen de oogen scherp uitkomen; de kleuren zijn wit, +zwart en steenrood. Het masker wordt gedekt door een strijdmuts +van gevlochten rotan, versierd met de witte, met zwarte dwarsbanden +belegde, staartvederen van een neushoornvogel. + +Deze geesten nu zijn 't die de rijstziel moeten lokken en aan de +Kajans een goeden oogst bezorgen. Zij mogen niet spreken want een +geest spreekt niet en wie dit verbod vergeet loopt kans dood neer te +vallen. Op een open plek tusschen de huizen vormen de zonderlinge +wezens een kring en op de maat van den gongslag maken zij allerlei +passen, bewegen de armen en schudden en draaien het hoofd. Dit duurt +een half uur en dan plaatsen de geesten zich achter elkander, doende +alsof zij de broewa parei, de rijstziel, uit verre oorden tot zich +halen; want soms verdwaalt deze tot aan de Kapoeas en de Barito. + +Het andere masker, dat men hier afgebeeld vindt, is een varkensmasker, +ook van de Boven-Mahakam. Dr. Nieuwenhuis maakt gewag van een +maskerspel gedurende het zaaifeest aan de Mendalam, een rivier, die +dicht bij het scheidingsgebergte in de westwaarts stroomende Kapoeas +valt, welk spel een zwijnenjacht voorstelde. Ontleden doet hij deze +ceremonie niet. De man met het varkensmasker stelde het zwijn voor +en hij maakte de bewegingen en geluiden van dit dier goed na. Eenige +jonge Kajans verbeeldden de honden die het varken aanblaften en te +lijf wilden. De toeschouwers waren er heelemaal in, en de gewoonlijk +zeer kalme Kajans raakten uit hun plooi; vooral als het dier een +zijsprong maakte naar den kant waar de meisjes zaten was 't een +leven van geweld. Maar van angst of schrik was zelfs bij de eenjarige +toekijkers geen sprake; men hoorde overal luid en hartelijk lachen. Of +het varkensmasker van de Mahakam voor een dergelijk spel, als hier +van de Mendalam beschreven is, gebezigd wordt, mag waarschijnlijk +maar niet zeker heeten. + +Hoe dit varkensmasker met figuren beschilderd is blijkt voldoende +uit de afbeelding; de kleuren zijn dezelfde als van het andere +masker. Beide worden door koorden van gespleten rotan voor het +aangezicht vastgemaakt, en beide hebben ter hoogte van den mond +des dragers een dwarshoutje, dat blijkbaar met de tanden door hem +omklemd wordt om het masker op zijn plaats te houden. Alleen van het +varkensmasker is de onderkaak bewegelijk; loodrecht op het zooeven +genoemde dwarshout is een stokje vastgemaakt dat naar het vooreind +van de onderkaak loopt, een eenvoudig mekaniek, dat den drager van het +masker in staat stelt met zijn tanden de onderkaak tegen de bovenkaak +te doen klepperen. + + + Rotterdam, 31/VIII '09. Joh. F. Snelleman. + + +[1] Tanden in het bovendeel van de oorschelp dragen stammen van de +z.g. Zee-Dajaks van Serawak. + + + +MENSCHEN EN NATUUR. + +Er zijn menschen, die ons met het leelijkste nest verzoenen, en +anderen, die de heerlijkste streek voor ons kunnen bederven. + + + +ADMIRAAL MELVILLE'S OORDEEL VAN BETEEKENIS. + +De triomf van de beide poolhelden, wier portretten wij in ons vorig +nommer gaven, is niet onaangevochten gebleven. In de wetenschappelijke +wereld doet zich een sterke strooming van twijfel gelden, zoowel wat +het slagen van Cook als dat van Peary betreft. + +Bij beiden stemt vooral de snelheid, waarmee ze de laatste +breedtegraden in de nabijheid van de Noordpool zouden moeten hebben +bereikt, als hun mededeelingen volkomen geloofwaardig waren tot een +zeker voorbehoud. Het is eenvoudig tooverij, dat Peary zoo gauw van +kaap Columbia aan de noordpunt van Grantland zou gereisd hebben, als +hij opgeeft en Cook is omtrent die hoogste breedten zoo onnauwkeurig +en onvolledig, ook in de toespraak, die hij in Kopenhagen heeft +gehouden voor een tot oordeelen bevoegd publiek, dat teleurstelling +en onvoldaanheid zich in de plaats van de geestdrift hebben gesteld. + +Wie van het eerste oogenblik af aan den twijfel in zijn gemoed niet +den toegang heeft geweigerd, wie dadelijk moedig voor die overtuiging +van de tegenspraak in de gegeven berichten is uitgekomen, dat was +de oude admiraal Melville, de Engelschman, die zelf mooie sporen +heeft verdiend in het Noordpoolonderzoek, althans in poolreizen, +met groote gevaren verbonden. + +Hij hoort tot die groep van poolreizigers, die voor het bekend worden +van de eilanden in den Siberischen Oceaan ten noorden van Azië veel +heeft bijgedragen. Meer in het bijzonder de Nieuw-Siberische eilanden +ten noordoosten van de Lena-delta. Sedert in 1770 een russisch koopman +Liakhof een der eilanden ontdekte, toen hij een rendierkudde met +sleden over het ijs volgde, had de russische regeering in het begin +der 19de eeuw vooral terwille van de vondsten van mammoethsbeenderen +het onderzoek zooveel mogelijk aangemoedigd. + +Bij die tochten maakte zich o.a. luitenant F. von Wrangell bekend, +en het naar hem genoemde Wrangell-land bleef tot in de jaren tusschen +1880 en 1890 de menschen intrigeeren door de onzekerheid, waarin men +verkeerde, om te weten of het een eiland was of een vasteland. Aan +de expeditie nu, die dat probleem heeft opgelost, nam Melville als +hoofdmachinist van de Jeannette deel. + +De eer van ontdekt te hebben, dat Wrangell-land geen continent was, +komt toe aan commandant G. W. de Long van de marine der Vereenigde +Staten, die in 1879 op een ontdekkingsreis uitging door de Beringstraat +met de Jeannette. De Long dacht, dat Wrangell-land een continent +was en drong stoutmoedig door in het pakijs bij het Heraldeiland op +71 graden 35 minuten N.B. en 175 W.L. in de meening Wrangell-land +te zullen bereiken en daar te kunnen overwinteren. Tot De Long's +teleurstelling kwam het schip maar niet buiten het pakijs en dreef +gestadig aan naar het Westen, tot het tegenover en ten noorden van +Wrangell-land was gekomen, waardoor bewezen was, dat dit wel verre van +een continent te zijn, slechts een betrekkelijk klein eiland was. Het +schip had veel van het ijs te lijden, en alleen de bekwaamheid en de +moed van den hoofdmachinist G. W. Melville behoedde schip en bemanning +dien eersten winter voor ondergang. Na een tweede overwintering werd +de Jeannette op 12 Juni 1881 door het ijs ingedrukt, waardoor de +bemanning onbeschut achterbleef op de ijsschotsen midden in de IJszee. + +Op een ellendige reis van de ergste ontberingen en ziekte, die maakte, +dat men haast niet voort kon, toonde Melville zijn geestkracht en +vindingrijkheid. Telkens dreef een noordelijke strooming hen terug +van de kust van Azië, die ze trachtten te bereiken. Bij een poging, +om de Lena-delta te bereiken, verongelukte de boot van luitenant Chipp +in een storm met een bemanning van acht personen op 12 September, +en bij die gelegenheid werden ook commandant De Long en Melville +gescheiden. De laatste bereikte met negen man op 26 September een +russisch dorp langs een der oostelijke monden van de Lena. + +De Long met Dr. Ambler en twaalf man moesten op 17 September aan land +gaan en de boot achterlaten, daar de zee te ondiep was. Met hun wapens +en hun voedsel en de rapporten en berichten en benoodigdheden beladen, +volgden zij de kale, verlaten oevers der Lena zuidwaarts, haast niet +vorderend door sneeuw, nieuw ijs en ziekte. Telkens moest men wachten, +tot het ijs vastheid had gegeven aan de oppervlakte van ondoorwaadbare +zijtakken en wild en voedsel ontbraken reeds op 9 October, toen een +man gestorven was en de anderen hulpeloos waren. Trouw blijvend bij de +zieken en de stervenden, zonden De Long en Ambler twee zeelieden uit, +om hooger op de Lena hulp te halen. + +De Long en al de zijnen op drie na kwamen er van gebrek om vóór +den 1sten November, terwijl de beide matrozen Bulun op 29 October +bereikten, nadat ze bijna niet verder konden. Zoodra hij kon, nam +Melville maatregelen om te hulp te komen, en op 14 November 1881 +vond hij reeds de scheepsboeken, toen een hevige storm hem belette +verder te gaan. In het eerste begin van de lente ging de onvermoeide +Melville er weer op uit, en 23 Maart 1882 vond hij de lijken der +ongelukkige schepelingen. + +Behalve door belangrijke natuurwetenschappelijke waarnemingen in een +onbekende streek was deze expeditie gewichtig om de aardrijkskundige +ontdekkingen. Er werd een gebied van wel vijftig duizend vierkanten +mijlen in de IJszee bevaren. + +Melville's verdiensten zijn erkend door zijn promotie in de marine +en doordat naar hem zijn genoemd een baai aan de westkust van +Groenland, een schiereiland van het amerikaansche vasteland, dat +door de Heclastraat van Baffinseiland is gescheiden en een meer aan +de noordoostkust van Labrador. Geen wonder, dat ook nu nog het woord +van admiraal Melville gehoor vindt. + + + +REVAL EERSTE OORLOGSHAVEN. + +De russische regeering heeft besloten, van Reval de eerste oorlogshaven +van het rijk te maken ter vervanging van Kroonstad, dat door zijn +ligging in de diepte van de Finsche Golf te dicht bij de hoofdstad +is en daarom in geval van oorlog veel kwade kansen biedt. Reval +zou feitelijk den ingang van de Finsche Golf bewaken; het zou het +eindpunt zijn van een reeks van versterkingen, beginnende bij Wilna +en zich voortzettende over Dwinsk, Grodno, Brest-Litowsk, Konel en +Rovno, waaraan tegenwoordig gewerkt wordt, om ze in den besten staat +te brengen. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +BERGTOCHTEN IN SAKSISCH ZWITSERLAND. + +Er is geen tweede van de Duitsche Middelgebergten, dat zoo geschikt +is, om aankomende Alpinisten te maken tot flinke bergbestijgers +als Saksisch Zwitserland, de parel van het koninkrijk Saksen, een +Alpenwereld in het klein. Te zamen gedrongen op een betrekkelijk +kleine ruimte, zijn in dit gebergte met zijn geweldige rotswanden +en reuzenpyramiden, zijn romantische kloven, verbrokkelde muren en +zijn rotslabyrinthen de gelegenheden voor uitstapjes, die zoowel +geschikt zijn voor den weeldetoerist, gebruik makend van allerlei +vervoermiddelen, als voor den geharden bergklauteraar. + +Jaarlijks vloeit een reusachtige toeristenstroom door het +Elbezandsteengebergte. Wie ooit vroeg op een Zondagmorgen in +den zomer op het Dresdener spoorwegstation vertoefde en er de +duizenden treklustigen en natuurvrienden aantrof, die naar hun +geliefd »Zwitserland« willen, die krijgt een flauw vermoeden van +het aantal bezoekers. Niet gering is onder hen het getal Berlijners, +profiteerend van het feit, dat de hoofdstad maar drie sneltreinuren +van Dresden verwijderd is. + +Wat een bergtoeristen ziet men er! De gemoedelijke Sakser in linnen +schoenen en met de omvangrijke, breede handtasch; de nog altijd +niet uitgestorven salontiroler met kniekousen, eleganten rugzak +en een glaasje in het oog; dan de leden der Alpenvereeniging en +van de Oostenrijksche Toeristenclub in een onvervalscht, praktisch +bergkostuum, alles te zamen een stationstooneel, als München in het +groot aanbiedt. Slechts een klein deel van die bergtoeristen doen +nog iets meer dan de gewone bergtoeren, om door te dringen in het +intieme schoon van het Elbelandschap. + +Voor klauterpartijen in de Dolomieten kan men zich uitstekend +voorbereiden in Saksisch Zwitserland. Men begint dan met het meest +bezochte punt van het Elbezandsteengebergte, de Bastei, met haar +hemelbestormende rotswanden en vooruitspringende rotsterrassen. Voor +klimmers geldt de leus, dat ze de Bastei in rechte lijn moeten +nemen en de Schrammsteine moeten bezoeken. Ze gaan dan bij het +station Rathen over de snelstroomende en door vlotten en bootjes +verlevendigde Elbe naar Ober-Rathen en na een wandeling over den +Amselgrund bestijgen ze den Gänsefelsen. De stoutmoedigsten gaan +daar naar boven door een zoogenaamden schoorsteen, den Gühnekamin, +waarin men met handen en knieën werkend, zich strekkend en draaiend +met slakkensnelheid vooruitkomt. Vijf kwartier van zulk klauteren +leidt naar het rotsplateau. + +Een tweede werkje is over de Basteirotsen rechtstreeks naar de +Basteibrug te klimmen, die daar boven de indrukwekkende diepte van +klip tot klip overspant. Er is een veel gemakkelijker weg omhoog, maar +de bergtoerist verkiest den zwaarsten. Eerst door een sparrenbosch, +dan door een wirwar van kloven en spleten gaat het met moeilijke +bochten om rotspyramiden heen naar een klein plateau en dan naar den +top van een rotszuil in de onmiddellijke nabijheid van de Basteibrug, +een flink stuk werk. Van de brug wordt den klimmers dan meestal een +touw toegeworpen en met een stoutmoedigen sprong zijn ze op de brug. + +Er is verbazend veel verscheidenheid in de toeren en de kijkjes +in Saksisch Zwitserland. Hoeveel verschillen het panorama van den +Lilienstein en dat van den Winterberg, beide om strijd geroemd! De +Lilienstein is een rotsmassief, dat koen en steil uit het nauwe +Elbedal omhoog rijst en welks groot plateau men langs een groot aantal +trappen beklimt. Daar tegenover is de vesting Königstein, die nu haar +strategische waarde heeft verloren door de moderne oorlogstechniek +en kalme diensten bewijst als bewaarplaats voor staatsarchieven en +andere schatten. + +De wildernis der Schrammsteine is het meest geliefde sportterrein der +leden van de Alpenvereeniging, die er een zeer veel op de Dolomieten +gelijkend arbeidsveld vinden. De Falkenstein geeft de gelegenheid zijn +rotspyramide door twee lange, schuine schoorsteenen te beweldigen; +een moeilijk werkje, maar dat voldoening geeft, als men het achter +den rug heeft en met een paar wonden aan handen en kleêren boven +is gekomen. In het gebied der Schrammsteine is het berghuis van den +Winterberg bekend als een welkome rustplaats, en de Winterberg zelf +is een bazalttop te midden van de zandsteenformatie, tevens de hoogste +top van de bergen aan den rechteroever van de Elbe. + +Aan den boheemschen kant lokt de Prebischtor alle bezoekers van het +gebergte, en geen wonder, want op die plek krijgt men den stoutsten +en imposantsten rotsbouw van Duitschland en Oostenrijk te zien. Men +ziet de reuzenrotsen van boven een brug vormen, waaronderdoor een +statige poort wordt gevormd; daarnaast dalen aan weerszijden diepe +kloven naar beneden, terwijl boven de donkere bosschen der omgeving de +rotswanden kaal omhoog rijzen. Langs den Gabrielensteig begeven zich +de toeristen vervolgens naar den Edmundsklamm, het mooiste bergdal +van Boheemsch Zwitserland. Het dal, dat eerst breed is, vernauwt +zich meer en meer, en de weg is moeten worden aangelegd met behulp +van tunnels en berggalerijen. Er volgt aan het eind een passage, +die men enkel per boot kan afleggen over het riviertje de Kamnitz, +dat er kunstmatig in een smal en diep meertje is veranderd. De vaart +over het donkere bergwater is een der groote bekoorlijkheden van den +tocht door de kloof. + + + +HET REIZEN VAN EEN AZIATISCHE ZIEKTE. + +Tot in het jaar 1817 was in Europa nog geen geval van cholera +voorgekomen. Ook toen nog waren het enkele sporadische gevallen, +die uit Voor-Indië en Egypte waren overgebracht. In 1823 was deze +epidemie geëindigd. Spoedig echter, reeds in 1826, werd zij door +een tweede gevolgd, die elf jaar geduurd heeft en zich over de +geheele wereld heeft verspreid. Uitgangspunt was ook ditmaal weer +Engelsch-Indië. Pelgrims brachten later van uit Mekka de ziekte naar +Turkije en Rusland over (1830). Eén jaar later werd ook Duitschland +en het volgend jaar werd Nederland bezocht (1832). In hetzelfde +jaar reeds kwamen gevallen voor in N. Amerika. Tot 1837 bleef de +ziekte in Europa woeden; overal vielen de slachtoffers in grooten +getale. De derde wereldepidemie begon in 1846, bereikte Rusland in +1847 en verspreidde zich in 1848 over geheel Europa, waar zij, vooral +in 1848, ook in ons land zeer sterk woedde. Deze epidemie heeft, +nu eens veel minder wordend, dan plotseling weer opflikkerend, tot +1860 gewoed. Toen kwam er een kleine pauze, die slechts enkele jaren +duurde. Want in 1864 was er een nieuwe epidemie uitgebroken, gaande +van Indië naar China en Japan. Dank zij de moderne vervoermiddelen en +het meer intensieve verkeer, dat zich ontwikkeld had, kon de cholera +sneller reizen en zij had slechts één jaar noodig om vanuit Indië naar +Egypte en Algiers te komen, vanwaar zij de Middellandsche Zee overstak +en binnen enkele weken geheel Zuid-Europa aantastte. Van hieruit +werd ook Rusland, waartoe de cholera zich klaarblijkelijk bijzonder +voelt aangetrokken, bezocht. Ons land werd evenmin gespaard en in 1866 +begaf de cholera zich via Rotterdam naar Engeland. In 1870 scheen de +epidemie tot bedaren te komen. Maar men had buiten Rusland gerekend, +dat zoo langzamerhand als cholera-broednest met Engelsch-Indië gaat +wedijveren. Vanuit het Czarenrijk begon de gevreesde ziekte een tocht +door Europa en bleef daar nog drie jaar woeden. + +Tot 1884 werd Europa met rust gelaten. In dat jaar kwamen gevallen +voor in Zuid-Europa. Aanvankelijk scheen het alsof deze epidemie, +die ook weer van Indië afkomstig was en zich in Azië sterk uitbreidde +(Japan, China, Ned.-Indië enz.) tot Zuid-Europa beperkt zou blijven. In +1889 kwamen dan ook geen gevallen meer in Europa voor; in 1890 weer +verscheidene in Spanje, in 1891 echter bleef Europa vrij. Maar ook +ditmaal, zou de verrassing uit Rusland komen. De cholera, die snel +langs de groote verkeerswegen Zuid-Europa had bereikt, maar daar +niet verder kon, had nog een ouden beproefden weg om het beschaafde +werelddeel te bereiken. Via Perzië naar Rusland gekomen, deed dit +land opnieuw als verspreider dienst. Zwaar heeft Rusland onder deze +epidemie geleden. Men schat het aantal cholera-dooden in dat land +gedurende 1892-1894 op 800,000. Bekend is, hoe van uit Rusland vooral +Hamburg door deze epidemie is aangetast; ook in ons land kwamen enkele +gevallen voor. + +Thans kan de geschiedschrijver beginnen met den zesden +cholera-tocht. In Europa gekomen in 1907, sterk gewoed in Rusland, +vooral in Petersburg in 1908 en 1909. In Augustus en September van +uit Rotterdam ook in Nederland verspreid, maar gelukkig slechts met +zeer enkele gevallen. + + + +SEISMOLOGISCH INTERNATIONAAL CONGRES. + +In Zermatt vergaderde in het begin van September het internationale +congres van de leden der Internationale Vereeniging voor +aardbeefkunde. Professor August Forel, die de heeren namens de +zwitsersche regeering welkom heette, vertelde, hoe de vereeniging +was tot stand gekomen. + +Het was in 1901, dat professor Gerland, van de universiteit in +Straatsburg, de eerste uitnoodigingen richtte aan verschillende +mannen, die op het gebied der aardbeefkunde een wetenschappelijken naam +hebben. Doel van deze uitnoodiging was, te komen tot een internationale +samenwerking der geleerden, de eenige weg om tot een stelselmatige +en volledige studie van deze natuurverschijnselen te geraken. + +De plannen van den Straatsburger nestor vonden algemeenen bijval. Twee +jaren later kwam men met definitieve voorstellen terug. En weer +twee jaren daarna werd in Berlijn de internationale vereeniging +voor seismologie opgericht. Nagenoeg alle staten, China, Turkije, +Perzië en Brazilië uitgezonderd, zijn in dit genootschap officiëel +vertegenwoordigd. + +Doel der vereeniging is te centraliseeren de waarnemingen in de +observatoria, en de resultaten verkregen door de studiecommissies, +die in verschillende landen speciaal voor dit doel zijn opgericht. Deze +centraliseerende arbeid geschiedt grootendeels in het technisch bureau +te Straatsburg, en onder toezicht van professor Gerland. Het zijn +vooral de verschillende statistieken, die daar worden vergeleken en +geanalyseerd; ook publiceert het bureau de algemeene en bijzondere +studies, die over dit vak van wetenschap verschijnen, en organiseert +het een systematische bestudeering der verschillende hulpmiddelen. + +Elke vier jaar komen de seismologen van alle landen bijeen om de +genoteerde verschijnselen, de opgestelde hypothesen, de ontworpen +theorieën en de gemaakte ervaringen te bespreken. De eerste dezer +vierjaarlijksche samenkomsten vond plaats in 1907 te 's-Gravenhage. + +Elke twee jaren vergadert de permanente commissie, bestaande uit de +officiëele gedelegeerden der verschillende staten. Haar taak is meer +van administratieven en organiseerenden dan van wetenschappelijken +aard. Zij heeft alle loopende kwesties af te doen, en te zorgen, +dat het wijd-vertakte studie-werk goed gedijt, alle hindernissen +zoo mogelijk uit den weg geruimd worden, en een breede samenwerking +verkregen wordt. + +Het is deze permanente commissie, die in Zermatt vergaderde. De +zwitsersche regeering droeg de organisatie der conferentie op aan de +zwitsersche vereeniging voor natuurwetenschappen, welker voorzitter +de in Nederland en Nederlandsch-Indië bekende dr. Fritz Sarasin is. + + + +STRUISVOGELTEELT IN NOORD-DUITSCHLAND. + +Tot voor korten tijd bestonden er struisvogelfarms alleen in +Californië, op de engelsche eilanden van West-Indië, in Engelsch +en Duitsch Zuidwest-Afrika, Algerië en Kaïro. De eerste poging, +om zulk een instelling te vestigen onder den noordelijken hemel, +werd voor eenigen tijd gedaan te Stellingen bij Hamburg door Carl +Hagenbeck. Er was in Europa trouwens reeds een struisenhoeve en wel +bij Nice. Men had te Stellingen al jaren lang acclimatisatieproeven +met struisvogels genomen. + +Onder de struisen, die in de inrichting worden geteeld, zijn vier +aardrijkskundige variëteiten, Somalistruisvogels, oostafrikaansche, +Kaapstruisen en vogels van de Abubaama, een zijtak van den Blauwen +Nijl. De broedtijd van de vogels duurt zes weken. Als de jonge dieren +zes maanden oud zijn, leveren ze reeds de eerste opbrengst aan veêren; +dan worden hun in het vervolg met tusschenpoozen van telkens negen +maanden de bruikbare vederen zoodanig afgesneden, dat ongeveer vijf +centimeter van de spoelen overblijven. Die worden eerst na drie +maanden volledig uitgetrokken. + +Om de veeren te krijgen, trekt men den struisvogel een soort van +kap over den kop; daarna wordt het dier door een kastje van planken +omsloten, waar de vleugels en de staart doorheen kunnen steken en +op die manier van zijn prachtkleed beroofd. Vooral de staarten en +de vleugelveêren leveren het kostbare handelsartikel, dat dan naar +Londen, de hoofdmarkt voor struisvogelveeren, wordt verzonden. + + + +ZIONISTISCHE PLANNEN OP HEF CYRENAÏSCH SCHIEREILAND. + +Nadat de pogingen van de zionistische Jewish Territorial Organisation, +aan welker hoofd Zangwill staat, om in Oeganda, Argentinië, Mesopotamië +of Palestina land te krijgen voor de vestiging van een joodschen +staat, schipbreuk hadden geleden, zond het genootschap in 1907 een +commissie naar het Cyrenaïsch schiereiland in Noord-Afrika, om de +mogelijkheid te bestudeeren van een joodsche kolonie. Gouverneur van +Tripolitanië was toen de liberale, hervormingsgezinde, intusschen +als turksch minister van oorlog gestorven maarschalk Redjab Pacha, +die wel geneigd was, een joodsche kolonisatie te steunen. Hij beloofde +indertijd aan Zangwill voor de naar Tripolitanië komende Israëlieten +volledige godsdienstige vrijheid en ontheffing van belasting onder de +voorwaarde, dat ze voor hen allen te zamen een cijns betaalden. Ook +voor een zekere autonomie voelde hij veel, en hij droomde zelfs van +een in het leven te roepen haven en van een joodsche handelsmarine. + +De regeering was niet zoo hoopvol, maar ook zij was het plan niet +ongenegen. Daarvan kon zich ook professor Gregory overtuigen, de +geoloog van Glasgow, die onlangs ter wille van de studie van den +grond door de Jewish Territorial Organisation naar het Cyrenaïsch +schiereiland was gezonden. Maar Gregory vond er de vruchtbaarheid +en den aard van den bodem lang niet zoo gunstig, als verondersteld +werd. Het schiereiland bestaat voor een groot deel uit plateau's van +kalkgesteente, dat het water doorlaat en is daardoor beter geschikt +voor veeteelt dan voor landbouw. Gregory meent intusschen, dat men +het met kleine joodsche koloniën kan probeeren. + +Zangwill heeft nu zijn hoop weer op Mesopotamië gericht, en hij wil in +joodsche kringen geld trachten bijeen te krijgen voor de herstelling +van de oude besproeiingskanalen, die in vroeger tijden die streken +zoo vruchtbaar maakten. + + + +TOEGANKELIJKHEID VAN DE RUÏNEN VAN ANGKOR. + +Angkor met de beroemde ruïnen niet ver van de monding der Mekong +in het Zuiden van Achter-Indië zal een nog meer gezochte plaats voor +toeristen worden, nu de Messageries fluviales van Indo-China hun dienst +zóó hebben ingericht, als blijkt uit een brochure, in het Engelsch +en Fransch verschenen, en waarin die groote stoombootmaatschappij +belooft, de toeristen op Donderdag in Singapore aan boord te nemen +en ze den volgenden Donderdag weer in die haven aan wal te zetten, +nadat ze anderhalven dag bij de ruïnen van Angkor hebben kunnen +vertoeven. Neemt men acht dagen meer, dan kan men een heele week in +het prachtige woud van Angkor blijven, waar de oude bouwwerken zoo +talrijk zijn en waar de sportvrienden opgewacht worden door heerlijke +verrassingen op het stuk van jacht en vischvangst. + +De maanden November en December zijn het gunstigst voor dit uitstapje, +maar men kan het ook nog best in Januari en Februari doen. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +RIT OVER DE DUITSCHE WADDEN. + +Onze Wadden en Waddeneilanden in de Noordzee zetten zich naar het +Oosten voort ten noorden van Duitschland en vertoonen daar precies +dezelfde eigenaardigheden als bij ons. Zoo ligt er tusschen de +monden van de Elbe en die der Wezer een echt Waddengebied, dat dus +binnen het etmaal tweemaal van aanzien verandert. Bij vloed is het +zee en vormt een enkele oppervlakte met de Noordzee, terwijl het ten +tijde van de eb, als het ware, uit zee opstijgt en een vlakte vormt, +waar menschen en vee kunnen loopen en waar zelfs zwaar beladen wagens +kunnen rijden. Slechts enkele niet diepe plassen of tillen breken de +vlakte af, zoodat men zoo goed als droogvoets, aan beide zijden door +de woelige zee omringd, van de eene kust naar de andere kan komen. + +Dit is het belangwekkende terrein, waar voor meer dan twee duizend +jaren bloeiende velden moeten hebben gelegen, waar de kustbewoners +hun kudden weidden, als nu nog meer landwaarts in, terwijl Helgoland +zoo dicht bij het vasteland lag, dat de herders aan beide zijden van +de straat zich elkander door teekens verstaanbaar konden maken. Maar +hevige stormvloeden hebben er land weggeslagen en de bekende Kimbrische +vloed moet in deze streken hebben plaats gehad en moet de kustbevolking +landwaarts in hebben gedrongen, waar ze weldra hun invallen waagden +in verschillende deelen van het Romeinsche Rijk. + +Thans zijn de Wadden verlaten; een enkele visschersboot waagt er +zich, en driemaal in de week hobbelt de Waddenpost bij ebbe van +het hamburgsche stranddorp Duhnen naar het eiland Neuwerk, dat het +bescheiden overblijfsel is van een eenmaal bloeiend dorp, de eenige +oase in de woestenij van zout water, zand en slik. Een zonderling +voertuig, die Waddenpost! Daarvóór rijdt op een dik boerenpaard de +Waddenloods, gewoonlijk een kranige figuur, wien de zuidwester goed +staat bij het gebruinde gelaat en de lichtblauwe Friezenoogen. Dan +volgt de boerenwagen, die met geen veêren heeft kennis gemaakt en de +inzittenden flink dooreen schudt. + +Bij afloopend water verlaat de post het strand; de raderen boren zich +diep in het hier nog weeke veen, dat nog niet door het zand is bedekt; +maar al gauw wordt de bodem vaster en het hotsen begint; de vooruit +rijdende loods volgt nauwkeurig den door struikjes aangegeven weg door +de Wadden en trouw rijdt de voerman in zijn spoor, want hij weet, dat +de minste afwijking groot gevaar meebrengt. Het drijfzand ligt vaak +vlak haast het stevige zand, en als een wagen daarin verzeild raakt, +zit hij vast en alle pogingen om eruit te komen, doen het voertuig +maar dieper zinken. Voorzichtigheid is dus de boodschap, en de leiders +zorgen dan ook goed; ook de paarden kennen de gevaarlijke plekken, +daar ze al vaak de Wadden in alle richtingen hebben afgereden. Men kan +zich daarom gerust aan de bekoring van den rit overgeven en genieten +van het prachtige rustige gezicht, dat de wijde, schitterende vlakte +oplevert. Achteruitziend bemerkt men het oude stranddorp met zijn +strooien daken en den lagen met strandhaver begroeiden dijk; vóór +sluit de vuurtoren van Neuwerk het panorama af. + +De paarden stappen nu en dan bij een til door het zoute water, dat +het schuim den passagiers om de ooren spuit en de voeten worden nat +door het in den wagen stroomende water. Op den vasten grond ontmoet +men dan krabbenvisschers, mannen en vrouwen, beide geslachten in wijde +broeken, die tegen den vloed opwerken en de smakelijke Noordzeekrabben +inzamelen. Telkens werpen ze een net vol van hun glibberige, glanzige +springende en huppelende waar in de mand, die ze aan den arm dragen. + +Eindelijk is Neuwerk bereikt! Het volledig ingedijkte, 330 H.A. groote +eiland heeft een overouden vuurtoren, waar de reizigers vroeger +gastvrij konden worden opgenomen; maar tegenwoordig ontvangt de wachter +de vreemden op de hoofdplaats. De oudste gedeelten van den zwaren toren +dateeren al uit de 13de eeuw; de latere gedeelten zijn uit de 14de +eeuw; de muren zijn zoo dik, dat in de vensternissen drie personen +naast elkaar kunnen zitten. Een wenteltrap voert naar het lichthuis +omhoog, waar men een heerlijk uitzicht geniet over land en zee. Men kan +er al de zandbanken zien liggen, die het binnenvaren van de Elbe zoo +gevaarlijk maken en bij helder weder kan men Helgoland onderscheiden. + +Een geliefde wandeling over de Wadden is naar de baak, die de Noord- +of Verdonkeringsbaak heet, een zeventien meter hoog getimmerte, +dat midden in het water staat, maar ten tijde van de eb in tien +minuten droogvoets kan worden bereikt. Oude menschen vertellen u, dat +vroeger die plek aan den wal vastzat en dat het land in nauwelijks +twee menschenleeftijden is afgebrokkeld, een landverlies, dat in +de laatste jaren wordt tegengehouden of althans verlangzaamd door +doelmatige kustversterkingen, door den Hamburgschen staat met groote +kosten aangebracht. + +Een tweede baak is de groote Scharhörn, die men eerst na anderhalf uur +rijdens bereikt. Het is een huisje, waartoe een uit zwart geteerde +eiken balken getimmerde trap toegang geeft, ver boven vloedpeil +gelegen en dus voor schipbreukelingen een veilige schuilplaats. Een +bundel stroo, wat scheepsbeschuit en eenige flesschen wijn vinden ze +daar steeds voorhanden. Dat huisje op het zand, rustend op geweldige +rotsblokken, is het overblijfsel van het eens zich ver in zee +uitstrekkend schiereiland, een brokje, dat de geweldige reus heeft +laten staan, toen het hem behaagde, dorpen en landerijen en weiden +te herscheppen in grijze, vlakke zandwoestijnen, waar geen leven meer +uit is te wekken. + + + +AANWINSTEN IN ZAKE DE ETHNOGRAFIE VAN FLORES EN OMGEVING. + +De officier van gezondheid G. A. J. van der Sande heeft van zijn +opnemingsreis aan boord van de »Soembawa« een en ander meegebracht +voor het rotterdamsch Museum voor land- en volkenkunde. Daaromtrent +lezen wij in de Nieuwe Rotterdamsche Courant, dat er ongeveer honderd +voorwerpen zijn, voor 't meerendeel afkomstig van de eilandgroep ten +zuiden van Celebes, in de Flores- en Savoe-zeeën. Van het eiland +Flores zelf is de grootste helft, en deze aanwinst is bijzonder +welkom, omdat het zoo lang geduurd heeft vóór het Museum iets van dit +interessante eiland machtig werd. Max Weber, Wichmann, Ten Kate, Van +den Broek, Vermast, Christoffel, Fokkens en nog anderen misschien, +hebben er gereisd en verzameld, maar alleen laatstgenoemde, van +Rotterdam geboortig, bedacht het Museum met drie slendangs, eenig +fraai vlechtwerk en een klewang van Flores. + +Voorts bevat de verzameling een aantal voorwerpen van het kleine +eilandje Paloeweh, dat men ongeveer halfweg de noordkust van Flores +vindt; ook van Solor en van Adonare, beide ten oosten van Flores; +mede, aan den anderen kant, van Soemba en Soembawa; enkele voorwerpen +van Timor en van Borneo; en weder een tiental van de Toradja van +midden-Celebes. + +Enkele stukken verdienen een afzonderlijke vermelding. Zoo de vlieger +om mede te visschen, afkomstig van Woerè op Adonare; de vischlijn +gaat uit 's visschers hand door een oog boven in den mast van zijn +schuitje, naar den vlieger, die een heel eind achter het vaartuig hoog +in de lucht staat en daalt vandaar naar de oppervlakte van het water; +aan dit eind is het aas bevestigd, dat huppelend over het watervlak +de visschen lokken moet. De vlieger draagt een langen staart, is +van palmblad gemaakt en heeft den vorm van een omgekeerd gothisch +boograam. Het prauwtje is door twee personen bemand, de een houdt de +lijn, de ander roeit en manoeuvreert. + +Verder de vuurzaag en de vuurboor, die den strijd met de lucifers +niet opgegeven hebben; de eerste is afkomstig van de westelijke +helling van den berg Himandiri op oost-Flores en bestaat uit twee +stukken droge bamboe, die men dwars over elkander zaagt, totdat de +fijne bamboekrullen, die men in de nabijheid legt, ontbranden; in 20 +seconden, schrijft de heer Van der Sande, die zich al deze dingen laat +vóórdoen, was het bamboeschrapsel ontstoken. De vuurboor is van Soemba +en bestaat uit twee stukjes, waarvan het eene ligt, en het andere +loodrecht daarop staat en tusschen de handen gedraaid wordt. Na een +paar minuten is het houtpoeder, dat bij de wrijvingsvlakken ligt +ontvlamd, en in dien tijd is de man, die draait, door een ander +afgelost en heeft hij dezen weer afgelost. + +Vervolgens rood en zwart aardewerk als uit het landschap Rioeng, van +Donda en van Mausambi op de noordkust van Flores, eetschaaltjes en +ook waterkannetjes van afwijkend model; een kompleet weefgetouw met +gedeeltelijk voltooid smal doek van roode, witte en zwarte draden, +afkomstig van Lewalobo in Oost-Flores. + +Dan oude geweren, vuursteen- en percussie-geweren, zooals zij tot +1908 bij de bergbevolking op de zuidkust van Oost-Flores in gebruik +waren; evenals een oud ruiterpistool zijn deze geweren van europeesch +maaksel, gevaarlijker voor den schutter dan voor het doel, verfraaid +met ingelegde koperen chineesche duiten en blauwe kralen; weefsels, +bijzondere oorsieraden, kralen (moeti tanah) van verschillende +kostbaarheid en een fraaie sirih-tasch van geïkat doek met koperen +montuur. + +Te Makassar kwam de heer Van der Sande in het bezit van de broek +eens mannelijken Toradja's van Celebes, een door de vrouwen van +dit volk geweven kleedingstuk. De man vertoefde onder geleide +van den civiel-gezaghebber te Makassar, om aan den gouverneur te +worden voorgesteld; vermoedelijk is eerst na die voorstelling de +broek van eigenaar veranderd. Eveneens van de Toradja's zijn eenige +voorwerpen, die de heer Van der Sande ten geschenke kreeg van den +civiel gezaghebber van Larantoeka, den 1sten luitenant O. I. L. J. van +Bossche, o.a. geklopte boomschors en kleedingstukken, van deze stof +vervaardigd, en een klopper, waarmede zij soepel geslagen wordt. + + + +EEN MONOLIET GERED ALS NATUURHISTORISCH MONUMENT. + +Het centrale comité van het Helvetisch Genootschap voor +natuurwetenschap heeft op zijn adressen aan de gemeentelijke +autoriteiten van Monthey, een stadje in het Zuiden van het kanton +Wallis, succes gehad, en voor den prijs van dertig duizend francs +is de vereeniging in het bezit gekomen van een groot rotsblok, +een monoliet, welks volume op 1800 kubieke meters wordt geschat, +den Pierre de Marmettes. + +Het is een zwerfblok dat deel uitmaakte van een morene, gevormd +door een gletscher van den Mont Blanc, die dwars neergleed naar den +Rhônegletscher in den tijd toen deze nog geheel Wallis overdekte. Door +den ijsstroom tot in de buurt van Monthey vervoerd niet ver van de +Rhône, bleef die morene liggen op een hoogte van ongeveer honderd +meter boven het dal. Ze vormde daar oorspronkelijk een reuzenrij van +granietblokken van meer dan drie kilometer lengte. + +Tegenwoordig zijn verscheiden honderden van deze getuigen van het +ijstijdperk gevallen onder de slagen van steenhouwers, want het +graniet van den Mont Blanc, waaruit ze bestaan, wordt al meer gezocht +voor bouwwerken. Opdat onze nakomelingen kennis zouden kunnen nemen +van de grootsche natuurverschijnselen uit een ver verleden, zou het +jammer zijn zoo er nog meer verloren gingen van die steenkolossen. Er +zijn reeds een groot aantal blokken van meer dan duizend kubieke +meters vernield geworden. Onlangs werd ook de Pierre de Marmettes +bedreigd, doordat de eigenaar van een steengroeve hem kocht ter +exploitatie. Het bericht van dien koop lokte in geheel Zwitserland +protesten uit en riep een beweging in het leven tot behoud van den +grooten monoliet. Vandaar het optreden van de mannen der wetenschap +en de aankoop door het genootschap. + + + +DE NAMIB. + +Deze voor velen zeker onbekende naam komt toe aan een strook gronds in +Duitsch Zuidwest-Afrika, waar de vondst van diamanten leven en beweging +heeft gebracht. Het is een ongeveer honderd kilometer breede, bijna +waterlooze gordel tusschen de Oranjerivier en de Kunene, onmiddellijk +achter de kust. Die onvruchtbare steppe schijnt de menschen te +willen afschrikken van het binnenland. Maar tegenwoordig lokken de +glinsterende steentjes in het losse zand velen naar de wildernis, +waar vroeger alleen de schuwe Bosjesman zich soms ophield. + +De Namib heeft haar afschrikkende eigenaardigheden. Hier en daar +kan men in het geheel geen overzicht van de streek krijgen, want de +eene rots schuift zich vóór de andere, en de kloven en hellingen zijn +bedekt met zandduinen, waartusschen zich de gebruikelijke ossenwagen +met ongelooflijke moeite een weg baant. Een niet eens bijzonder zwaar +geladen wagen moet in het achterland van de Lüderitzbaai soms met 42 +ossen worden bespannen, om hem op sommige plaatsen vooruit te krijgen. + +De Namib is een toevluchtsoord voor een zeer groote hoeveelheid wild +in groote kudden. De dichtste massa antilopen kruist dikwijls opeens +den weg van den reiziger; jakhalzen vertoonen zich niet zelden, en op +de rotsen wonen menigten bavianen, die als magere dorpshonden blaffen. + + + +SHACKLETONTENTOONSTELLING. + +De held van de Zuidpool, luitenant Shackleton, wiens reisverhaal, +door hemzelven verteld, wij vandaag in ons hoofdblad beginnen, heeft +in Londen een zeer belangwekkende tentoonstelling georganiseerd van +zijn poolschip met wat daarin en daarop herinnert aan den grooten +Zuidpooltocht van 1907 tot 1909. Het trouwe schip de »Nimrod« ligt +op dit oogenblik voor anker nabij de Waterloobrug op de Theems, en +de Zuidpoolexpositie, die aan boord te zien zou zijn, heeft zoo'n +groote uitbreiding gekregen, dat het schip alleen niet volstaat, +om al het bezienswaardige te toonen. Daarom is er een zaal aan den +vasten wal gehuurd voor het overige in het gebouw der Royal Colleges +of Physicians and Surgeons. De entreegelden der dubbele tentoonstelling +worden voor liefdadige doeleinden aangewend. + +Er zijn te zien veel huishoudelijke voorwerpen, welke een rol +gespeeld hebben tijdens Shackleton's jongsten Zuidpooltocht, nevens +allerlei waardevolle geologische en zoölogische merkwaardigheden, +en verschillende uitrustingsartikelen, gelijk sleden, kleedingen, +en zoo al meer. Een waar Zuidpool-museum. + +Een der meest belangwekkende uitstallingen is de pers met toebehooren, +vormen, waarop de Aurora Australis, het orgaan van Shackleton's +expeditie, gedrukt werd. Er zijn exemplaren van dat orgaan daar te +zien, waartoe de voornaamste deelnemers aan Shackleton's Zuidpooltocht +bijdragen leverden. + +Vlaggen, kaarten en fotografieën van Zuidpoollandschappen sieren de +wanden der tentoonstellingszalen. De fotografieën hebben al dienst +gedaan voor een bioskoop in het Alhambra, waar ze avond aan avond +vertoond werden en veel belangstelling wekten. + + + +MAATSCHAPPIJ VAN WELDADIGHEID. + +Deze Maatschappij vierde in het midden van de vorige maand een +belangrijken gedenkdag. Het was namelijk op 15 September juist vijftig +jaar geleden, dat de betrekkingen tusschen de maatschappij en de +regeering, sedert 1822 bestaande, tot een einde werden gebracht, en +de maatschappij weer als vóór 1822 geheel vrij en zelfstandig kwam te +staan. De regeering nam de bedelaarskoloniën Veenhuizen en Ommerschans +als rijks straf- en bedelaarsgestichten in eigen beheer over, terwijl +de maatschappij de vrije stichtingen Frederiksoord, Wilhelminaoord, +Willemsoord en Boschoord onder zich behield. Tegelijkertijd onderging +de maatschappij een algeheele reorganisatie. De oude commissarissen +traden af, en werden door andere vervangen; een directeur, verplicht +te Frederiksoord te wonen, kwam aan het hoofd. Inwendig werkte deze +hervorming in de maatschappij goed. Doch ook buiten haar kring won +zij erdoor aan sympathie. Het beroep, een vijftal jaren later op den +weldadigheidszin der burgers gedaan, wees uit hoezeer de maatschappij +in aanzien gestegen was. De vorstelijke giften van Prinses Marianne +mogen hierbij nog wel eens in herinnering worden gebracht. + +Na de »echtscheiding« tusschen maatschappij en staat tot stand +gebracht, heeft de maatschappij vijf directeuren gehad. Als eerste +directeur trad op de heer C. J. M. Jongkindt Coninck (1859-1876); +daarna de heeren F. B. Löhnis (1876-1892), H. A. Hanken (1892-1894), +Job van den Have (1894-1905) en sedert 1905 de heer G. van Leusen. Dank +zij hun beheer is de maatschappij sinds 1859 weer zeer in bloei +toegenomen. + + + +NIEUWE HUT OP DEN DENT BLANCHE. + +Professor van Leersum heeft in het midden van de vorige maand onze +Nederlandsche Alpenvereeniging vertegenwoordigd bij een plechtigheid +in het Zuiden van Wallis, waar een nieuwe hut werd ingewijd, die +den bestijgers van den prachtigen, maar moeilijken Dent Blanche +in den nacht kan herbergen. De 4300 M. hooge top vergt veel van de +Alpinisten en de Schweizer Alpenclub heeft zich door den bouw der +fraaie en geriefelijke hut nieuwe lauweren verworven. De nederlandsche +afgevaardigde schrijft aan de N. R. C. over de feestelijkheid van +Zondag 12 September: »Reeds Zaterdagavond hadden de deelnemers +gelegenheid gehad om met elkaar kennis te maken in de groote +zaal van hotel Mont-Cervin. Aanwezig waren een 20tal leden van de +sectie Monte-Rosa; 2 leden van het hoofdbestuur van de Schweizer +Alpenclub, en de heer Finch als afgevaardigde van de Academ. Alpenclub +Zürich. De Engelsche Alpine Club werd door niemand minder dan Whymper +vertegenwoordigd. Toen de beroemde eerste bestijger van den Matterhorn +de zaal binnentrad heerschte er plotseling een doodsche stilte, want +hier in Zermatt, waar zich alles om den Matterhorn beweegt, waar +men bijna over niet anders spreekt, dan over dezen geweldigen berg, +over haar bestijging en over het ontzettende ongeluk, dat daarbij +heeft plaats gevonden, is Whymper de groote man. Whymper wordt overal +nagekeken met bewonderenden blik, Whymper wordt overal gefotografeerd, +Whymper's boeken worden gekocht en gelezen... en hijzelf een 70-jarige +energiek uitziende man blijft onder dit alles onverstoorbaar. + +Zondagmorgen om 7 uur werd de tocht naar de Elberfelder Hütte door +een dertigtal personen aanvaard. De wandeling van 3½ uur langs +Staffelalp en den grooten Z'Mutt-gletscher, aan den voet van den +geweldigen Matterhorn gelegen, was een waar genot. Hoe hooger wij +klommen, des te grootscher werd de omgeving. Monte Rosa, Lyskamm, +Rimpfischhorn en Breithorn vertoonden meer en meer hun met ijs en +sneeuw bedekte wanden, maar toch was het steeds weer de Matterhorn, +die het oog tot zich trok. En aan zijn voet wandelde met langzamen +veerkrachtigen pas de 70-jarige Whymper omhoog, zoo nu en dan opkijkend +naar den reus, dien hij thans 44 jaren geleden voor het eerst besteeg +na acht vruchtelooze pogingen. Vlak bij de hut hield hij mij staande +en wees naar boven, naar een kleinen zwarten rotsband, vlak onder +den top gelegen: »Daar«, zeide hij, »daar gleed Hadow's voet uit en +vlogen mijn tochtgenooten omlaag naar den gletscher, die daar vlak +voor ons ligt. Een val van 4000 voet!« Toen zette hij zwijgend den +tocht voort en bereikte om half elf de nieuwe hut. + +Dr. Seiler, de bekende hôtel-eigenaar, had een zijner koks naar dit +hooggelegen punt gezonden, waar deze een waarlijk uitstekend diner +had samengesteld. De hut is geheel van hout opgetrokken en bezit geen +enkele uitstekende punt, waar de felle stormwind weerstand zou kunnen +vinden. Zelfs de hoeken zijn alle rond gemaakt. + +Dr. Seiler nam tegen het einde van den maaltijd het woord en begroette +allereerst de officiëele gasten, om daarna in welgekozen bewoordingen +dank te zeggen aan de heeren Reimann en Gebhard, die de aanzienlijke +som geld geschonken hadden, welke voor den bouw van deze hut noodig +was. Daarna werd het woord gevoerd door den heer De Weck, lid van het +Comité-Central v. d. S. A. C., die in het bijzonder den heer Whymper +herdacht, terwijl hij zéér waardeerende woorden sprak tegenover de +N. A. V., die zich had laten vertegenwoordigen. Hij eindigde met een +dronk op de S. A. C. en de sectie Monte Rosa. + +Dr. Seiler, de president van de »Section Monte Rosa«, was zoo +welwillend mij in de gelegenheid te stellen namens de N. A. V., +oprechten dank te betuigen voor de waarlijk meer dan hoffelijke +ontvangst, die mij ten deel was gevallen. + +Ten slotte sprak prof. Gérard, hoofdbestuurslid v. d. S. A. C., +een schitterende rede uit. Ook hij sprak over Whymper, vertelde hoe +het de Engelschen waren geweest, die dat land als het ware veroverd +hadden, en hoe thans uit alle landen de vreemdelingen toestroomen, +om verpoozing en herstel van gezondheid te zoeken in de heerlijke +berglucht. De S. A. C., zoo sprak hij, stelde het op hoogen prijs, +dat ook het lage land aan de zee hier vertegenwoordigd was; een +zeldzaam en daarom des te meer te waardeeren feit. + +Daarna besprak hij de geschiedenis van Nederland; hoe het ontstaan +was, hoe de inwoners het als het ware aan de zee hadden onttrokken, +de oorlogen van Holland ter zee en te land, Holland als koloniale +mogendheid en ten slotte, hoe ook bij dat volk de liefde voor de +bergen, de liefde voor het Alpinisme is ontstaan, het Alpinisme, +dat méér is dan een sport. En zoo gebeurde het, dat Zondag te midden +van het hooggebergte luide bijval werd betoond met de woorden, door +dezen eminenten geleerde gesproken, dat een hoera weerklonk op het +Alpinisme, op de Engelsche pioniers van het hooggebergte, op... de +lage landen aan de zee. + +De Nederlandsche Alpen-vereeniging was tot heden nog nimmer bij +een dergelijk feest vertegenwoordigd geweest en men heeft dan +ook op ondubbelzinnige wijze blijk gegeven, dat men dit feit heeft +gewaardeerd, te meer nog daar het zelden voorkomt, dat buitenlandsche +Alpen-vereenigingen een afgevaardigde zenden. + +'s Avonds schonk de heer Whymper mij een afbeelding van den Matterhorn, +waarop hij schreef: Edward Whymper, 14 July 1865-Sept. 1909, en +beloofde mij zijn portret ten behoeve van de »Mededeelingen N. A. V.«« + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +PEARY'S GEZELLINNEN. + +Er zullen weinig poolreizigers zijn, die zich zoozeer in de arctische +wereld thuis gevoelen als kapitein Robert E. Peary. Zijn zesde poolreis +heeft hem vier jaren lang in de wereld van sneeuw en ijs en stormen +en ontberingen vastgehouden; hij had op een groot deel van dien tocht +vrouw en dochter bij zich. Mary Peary is in het hooge Noorden op een +vroegere reis van haren vader geboren in Noord-Groenland, misschien +het eenige menschelijke wezen, dat op zoo hooge breedte ter wereld +kwam. Op zijn zesde Poolreis had Peary 87.6° N.B. bereikt. Zijn +rustelooze energie bewerkte, dat de Peary Arctic Club in New-York +hem opnieuw de middelen verstrekte voor een expeditie en het schip +»Roosevelt« te zijner beschikking stelde, waarmee hij 6 Juli 1908 +New-York verliet. Bij Etah voegden zich bij de bemanning van 15 koppen, +die zijn schip had, 25 Eskimo's en 250 honden voor de tochten, te +ondernemen, als het schip zou moeten worden verlaten. + +Den 18den Augustus 1908 verliet Peary Etah, waar hij bepaald had, +dat indien in den zomer van 1909 niets van hem was vernomen, een +reddingsexpeditie met levensmiddelen hem zou worden nagezonden. Dat is +gebeurd. De »Jeannie«, een Noordpoolvaarder uit Newfoundland, is hem +gaan zoeken en trof den held van de ontdekte Noordpool in Etah. Den +7den Sept. telegrafeerde Peary uit St. Johns op Newfoundland, dat +hij op 6 April de Noordpool had bereikt. Die triomf is in twijfel +getrokken, zooals onze lezers weten. Mevrouw Peary woont in Maine +op het buitengoed, waarheen nu Peary zich ook heeft begeven. Zij +is 21 jaar getrouwd en heeft slechts weinige zomers met haar man te +zamen doorleefd. + + + +ZIJDETEELT EN RIJSTBOUW OP MADAGASCAR. + +Er worden op Madagascar intelligente pogingen in het werk gesteld, +om het groote eiland aan uitvoerartikelen te helpen, die er welvaart +kunnen brengen aan kolonisten en inlanders. Tot nu toe heeft de +buitenlandsche handel zich hoofdzakelijk beziggehouden met de +natuurlijke producten goud, caoutchouc en raphia. Maar al is het +gelukkig, dat de kolonisten dergelijke voortbrengselen vinden ter +exploitatie, de meeste hebben geen bestendig karakter, en de toekomst +van een land kan niet zijn gegrondvest en verzekerd dan door producten, +die telkens weer door arbeid zijn te vermeerderen, dat is in de eerste +plaats door den landbouw. Aan landbouwproducten, die kunnen worden +uitgevoerd, denkt dus de Koloniale Dienst in de voornaamste plaats, +als hij Madagascars belang op het oog heeft. + +Er is goede moed voor Madagascar bij het ministerie in Frankrijk. Men +weet, hoe ontmoedigend de indruk is, dien de kale, roode grond in veel +districten maakt, waar slechts mager en hard gras groeit en waar voor +het kweeken van voedingsmiddelen geen plaats schijnt te zijn. Maar +een ambtenaar van het boschwezen, de heer Perrier de la Bathie zegt, +dat zijn tienjarig onderzoek hem tot het besluit heeft gebracht, +dat het midden van het eiland oorspronkelijk met bosschen bedekt is +geweest en dat de boschbranden, die zooveel nadeel hebben gedaan +in West-Afrika, ook hier de schuldigen zijn, zoodat de grond niet +uit zijn aard steriel is, zooals velen meenen, maar bij doelmatige +behandeling productief kan worden gemaakt. + +Het woud van Analamahitso, dat thans nog twintig duizend hectaren +groot is, moet een rest zijn uit het woudrijk verleden, en door +zijn bestaan alleen toont het aan, dat er uitstekend boomen kunnen +groeien op gronden, in alles gelijkend op die van Imerina. Er zijn +ook elders nog bosschen, die men kon bewaren en waar het branden kon +worden verboden, zoodat belangrijke hoeveelheden caoutchoucleverende +lianen gespaard konden worden. Als men wilde, zegt de heer de la +Bathie, zouden allerlei goede houtsoorten voor herbossching kunnen +worden gebezigd en de mensch zou kunnen herstellen, wat hij door +onvoorzichtigheid heeft bedorven. + +De gouverneur generaal heeft aan de verschillende administrateurs +orders in dezen geest gegeven. Ze moeten naar middelen zoeken, om de +cultuur van rijst op natte rijstvelden aan te moedigen en die van +bergrijst tegen te gaan, want voor die laatste worden de bosschen +gerooid. Ook de boschbranden moeten krachtig worden bestreden en de +dienst van het boschwezen is daarvoor in verschillende districten +versterkt. + +Als dan het midden van het eiland zich zou willen toeleggen op +zijdeteelt, op rijstcultuur en veeteelt, zou het blijken, dat hiermee +winstgevende takken van bedrijf ter hand waren genomen. Het Bulletin +Economique van Madagascar over de eerste helft van 1909 wijst op die +bronnen van welvaart. Het doet, wat de veeteelt betreft, een beroep +op de ondernemingsgeest van het volk, opdat dit evenals La Plata en +Australië hebben gedaan, zich wende tot den grooten vleeschconsument +van de aarde, Europa. Daar kan men altijd op afzet van de goede +producten rekenen, als handel en vervoer energiek ter hand worden +genomen, wat best aan particulieren kan worden overgelaten. + +Met de zijdeteelt is het iets anders; de regeering reikt de helpende +hand, waar moerbeiboomen voor dat doel worden aangeplant en heeft een +station voor de zijdecultuur opgericht, waar uitgezocht zaad te krijgen +is. Dat station van Nanisana zal binnen een paar jaren een millioen +pakjes zaad jaarlijks kunnen leveren van de beste moerbeiboomen. Het +district Ambohidratrimo wordt in het Bulletin genoemd als dat, waar +de moerbeiteelt het meest ontwikkeld is. De teelt der zijdewormen +gaat daar steeds vooruit. + +Wat den rijstbouw aangaat, die oude inlandsche cultuur moet worden +opgeheven en verbeterd. En men is daar met succes aan bezig. Het +eiland, dat vroeger rijst invoerde, begint er thans reeds uit te +voeren. In 1908 is er voor 817.000 francs uitgevoerd, een begin nog +maar, doch de opbrengst, zelfs op zoo arme gronden als van Imerina, +doet het beste hopen voor de toekomst. De inboorlingen zijn geneigd, +hun rijstbouw uit te breiden, wat ze overal doen, waar afzet mogelijk +is. De regeering tracht voor de malgassische rijst een plaats te +veroveren op de markten van den Indischen Oceaan. Maar daarvoor moet er +geregelde aanvoer zijn en van rijst van goede qualiteit. Daarom steunt +het bestuur den aanleg van besproeiingswerken, die den oogst minder +afhankelijk moeten maken van atmosferische toestanden en daarom ook +heeft de Koloniale Dienst uit de tweehonderd variëteiten van rijst, +die op Madagascar groeien, de vier beste laten uitzoeken en beijvert +zich, om die algemeen te doen aankweeken. + +Een ander middel, om den rijstbouw tegemoet te komen, is de verbetering +van de verkeersmiddelen; rijst is een zwaar handelsartikel, en +in de opbrengst speelt de prijs van het vervoer een groote rol. De +opening van de spoorlijn heeft te dien opzichte haar invloed voelbaar +gemaakt. Al in het eerste jaar waren de met rijst bebouwde velden +rondom Tananarive met duizend hectaren uitgebreid, maar, helaas, +bereikt de spoorweg nog niet de haven Tamatave, en door het overladen +worden de kosten met niet minder dan 15 francs per ton verhoogd. Men +hoopt op Madagascar, dat het ministerie van koloniën spoedig de +voorstellen van den gouverneur generaal ter voltooiing van den spoorweg +tot uitvoering zal doen komen. + + + +DE NIEUWE CANADASPOORWEG EN DE STAD PRINCE RUPERT. + +In Canada is men bezig aan het bouwen van de spoorlijn, die in +Winnipeg een zijtak vormt van het oost-canadeesche spoorwegnet. Het +is de Grand Trunk Pacific Railway, die later de snelste verbinding +tusschen het Oosten van Noord-Amerika en Oost-Azië zal zijn. De +lengte van de lijn van Winnipeg tot de Stille Zuidzee zal 2800 +kilometer bedragen; voorloopig is de lijn al gereed en in functie +van Winnipeg tot Wainwright in Alberta, dat is over een lengte van +1070 kilometer. Den Oceaan hoopt men te bereiken in 1911, en wel +bij de Chathamsont, twintig kilometer ten noorden van Skeena. Hier +heeft nu de regeering van Britsch Columbië reeds alles voorbereid +voor de stichting van een havenstad, die den naam van Prince Rupert +zal dragen. Het stedelijk gebied omvat 1080 hectaren, maar vooreerst +zullen slechts 90 hectaren voor bebouwing worden opengesteld. Het plan +voor den aanleg der straten is reeds aangenomen, en met de schoonheid +is rekening gehouden, want boulevards zullen op de hellingen der +bergen, die de stad omsluiten, worden aangelegd, van waar men het +uitzicht heeft op het eilandenrijke, ingesneden kustland. De haven is +door bergen en eilanden goed beschut, zeer diep en vrij van riffen; +de toegang is op de smalste plaats ongeveer 700 meter breed en bij +ebbe elf meter diep. + +Met den aanleg van de groote kaden is men reeds een heel eind +gevorderd, en men belooft aan de nieuwe stad een groote toekomst. Zij +zal met succes een concurrente van San Francisco worden en stellig +in niets behoeven onder te doen voor Seattle, Victoria, Vancouver +en andere pacifische havens. Voor haar ontwikkeling komen verder +in aanmerking de zalmvangst in de Skeenarivier, de walvischvangst, +houtindustrie en bergbouw, die een groote uitbreiding kunnen erlangen. + + + +DE JAPANNERS OP HAWAÏ. + +Het geboortecijfer van de Amerikanen op Hawaï is klein; daarentegen dat +der Japanners zeer groot, een feit, dat aan de regeering te Washington +zorgen baart. Aan de 4593 geboorten van het jaar Juni 1907 tot Juni +1908 hadden de inlandsche Kanaken deel voor 674, de Amerikanen voor +een aantal van 126 nieuwe medeburgers, en de Japanners leverden 2445, +terwijl dan nog de Chineezen met 388 geboorten vertegenwoordigd waren. + +Nog in 1905 bedroeg het aantal Japanners 61000, maar door de snelle +stijging in de laatste jaren wordt het nu reeds op honderd duizend +geschat. Nu zijn wel de op de Hawaï-eilanden geboren Japanners volgens +de wet amerikaansche burgers, maar dat is meer een voordeel voor hen +dan voor de republiek Amerika. + +Aan Japan schrijft men, naar bekend is, plannen toe voor de verovering +van de amerikaansche bezittingen in den Stillen Oceaan, van de +Philippijnen en Hawaï, en men meent, dat bij een oorlog tusschen +de Vereenigde Staten en Japan die beide eilandengroepen voor een +zegevierend Japan de prijs zouden zijn. Als de zaken zóó staan, vormen +de vele Japanners op Hawaï een gevaar voor de Unie. De gele rassen +assimileeren zich weinig, en de Japanners van thans met hun sterk +nationaliteitsgevoel doen dat wel het allerminst. Ook de op Hawaï +geboren Japanners, ofschoon uiterlijk tot Amerikanen gestempeld, +zullen dat gevoel toonen te kennen, dat op een kritiek oogenblik +waarschijnlijk hun handelingen zal besturen. + + + +PALMENSTAD. + +Sir Harry Johnston, de reislustige Engelschman, ontdekker van den okapi +in Midden-Afrika, een tijdlang gouverneur van Britsch Oost-Afrika, +groot jager en natuurvriend, heeft dezer dagen een rede gehouden in +een vergadering van de Royal Geographical Society, waarin hij het +had over de schilderachtigste stad, die hij ter wereld kende. Dat +was Havana, de hoofdstad van Cuba. + +Reeds het binnenvaren in de nauwe haven met de forten aan weerszijden +werkt imponeerend en het heele voorkomen der stad is grootsch en +mooi. Het karakter wordt vooral uitgedrukt door de vele palmen van +allerlei soort, waaronder de koningspalm, Oreodoxa Regia, vooraan +staat. Elke stad op het mooie eiland Cuba bezit een palmenlaan, en +heele wouden van slanke waaierpalmen verfraaien het landschap van Cuba. + +De berghellingen dragen prachtige tropische wouden, waar waardevol hout +groeit, o.a. de cubasche mahoniehoutboom. Ook de cactussen in hooge, +rijke vormen kenmerken hier en daar het land. De Engelschman noemt +Cuba wonderlijk schoon, als het leven er maar niet zoo afgrijselijk +duur was! + +Haïti, waar de reiziger zich later heen begaf en dat eveneens veel +natuurschoon heeft van een liefelijk karakter, was onvergelijkelijk +veel goedkooper dan Cuba. Sir Johnston wees erop, dat dit eiland, +waar de beide republieken Haïti en San Domingo op liggen, nog altijd +geen eigen naam heeft, voor beide republieken geldend. Hij doet +het voorstel, daar Hispaniola voor te kiezen, een naam, dien reeds +Columbus aan het eiland had gegeven. + + + +VOLWASSENEN EN KINDEREN. + +Het is inderdaad verrassend te bedenken, welk een trapsgewijze +ontwikkeling kinderen jaren lang moeten doorloopen, om eindelijk die +domheden te kunnen begaan, die alleen een volwassene kan uithalen. + + + +VEERTIEN DAGEN TE BERLIJN. + +Bij de uitgevers W. L. en J. Brusse verschijnen in den laatsten tijd +kleine reisgidsjes van vijftig centen, die den toerist aardig op weg +kunnen helpen en in hun prettig, klein formaat en den opgewekten stijl, +waarin ze zijn geschreven, tot koopen en lezen uitlokken. + +No. 1 van de serie is van de hand van den heer G. van Lissa, die de +fictie heeft te hulp geroepen van een oom en tante, die met zoon en +dochter een paar weken te Berlijn willen doorbrengen en van zijn +bekendheid met de hoofdstad van het Duitsche rijk gebruik maken, +om hun neef als goeden en aangenamen gids uit te noodigen, hen +te vergezellen. De manier van vertellen is door die voorstelling +ongedwongen en los en blijft dat ook, al glimlacht men soms even, +zooals toen al op een der eerste avonden tante en nichtje wel dadelijk +naar de Friedrichsen Leipzigerstrasse wilden gaan naar het drukke +avondgewoel, maar oom en neef thuis wilden blijven in het hotel. + +»Ik zou dan nog wat kunnen vertellen van de geschiedenis van Berlijn, +eigenaardigheden der Berlijners, kortom zoo'n beetje college geven in +de noodige voorbereidingswetenschap. Aldus werd besloten en na het +avondeten tegen negen uur begon ik mijn kennis te luchten. Berlijn, +met de voorsteden bijna drie millioen zielen tellende, zonder de +voorsteden rond twee millioen, ligt in het dal van de Spree, noordelijk +en zuidelijk begrensd door kleine heuvels. De Spree, die zich in het +midden van de stad in twee armen splitst, stroomt van het zuidoosten +naar het noordwesten. Door de uitstekende bevaarbaarheid.... enz., +enz." + +Dit nu lijkt niet de rechte manier voor een gidsje, dat nog iets anders +wil zijn dan een Baedeker, maar deze manier komt ook maar sporadisch +in het boekje voor, dat alleraardigst vertelt van Unter den Linden en +van het Waarenhaus van Wertheim, ook van wat de Berlijners spottend +en typisch noemen "Fress-Wertheim", de grootste eetinrichting van +Berlijn en waarschijnlijk van de wereld, "Rheingold", met zijn negen +of tien zalen, waar voor 4000 menschen plaats moet wezen. + +Van de musea vallen alleen die voor kunst onder de aandacht +van den geleider; de verzamelingen op historisch, ethnologisch, +oudheidkundig en natuurwetenschappelijk gebied zullen denkelijk oom +en tante niet interesseeren, maar neef en nicht, die toch mogelijk +een burgerschoolopleiding hebben gehad of genoeg kinderen van hun +tijd zijn, om het napraten over kunst verouderd te noemen en er +liefhebberijen op na te houden, die hun kijkjes gunnen in hoekjes +van geschiedenis of natuurwetenschap, hadden het misschien wel wat +anders gewenscht. + +Gezellig vertelt de auteur over het uitgaande leven der Berlijners, +hoe het altijd zoo laat wordt ook voor den eerzamen burger, die er +met vrouw en dochters op uit trekt, maar hoe de goede trein-, tram- +en omnibusverbindingen voor een gemakkelijke thuisreis zorgen tot in +het holle van den nacht. + +»Gaat de Berlijner naar opera, komedie, café-chantant, dan brengt +de indeeling van zijn maaltijden mee, dat hij na afloop in een +restaurant het avondeten neemt, zoo tegen elf uur dus. Daarvan kan +een vreemdeling zich overtuigen, die om dien tijd een bezoek brengt +aan de bekende wijnrestaurants Traube, Kempinsky, Kaiser-Keller, of +in Rheingold, het allernieuwste, een inrichting, overdonderend door +licht en grootte. En waar het nu eenmaal gezellig is, prettig druk, +het eten en de wijn goed zijn, het strijkje, dat bij Rheingold uit +veertig personen bestaat, maar even opgewekte wijzen speelt, de laatste +tram nog lang niet gaat.... daar is het in een ommezien twee uur. En +wordt het voor een enkelen keer nog later.... de portier wenkt den +koetsier of den chauffeur op den hoek, en men komt toch gemakkelijk +thuis. Zoo is het in de familierestauraties, waar een dochter haar +moeder kan binnenleiden." + + + +TALENKENNIS. + +Als iemand zich in veel talen geborneerd kan uitdrukken, dan wordt +hij tot de zeer beschaafden gerekend. + + + +GEVRAAGD EN AANGEBODEN WERK. + +Als men u vraagt om uw werk, dan is het goed, ook als het slecht is; +biedt ge het echter aan, dan is het slecht, ook al is het goed. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +EEN HALVE EEUW NA KARL RITTER'S DOOD. + +In Mei 1859 was Alexander von Humboldt gestorven, en er was nog geen +half jaar na zijn dood verstreken, of het duitsche volk betreurde weer +een zijner zonen, werkend in von Humboldt's richting; het stond aan de +baar van Karl Ritter. Op den 28sten September was de geniale stichter +van de wetenschappelijke aardrijkskunde na een lijden van vele weken +in zijn tachtigste jaar gestorven. Bij zijn dood was Ritter al een +wereldberoemd man; maar ook nog thans, na een halve eeuw, wordt hij +algemeen gewaardeerd en wat hij voor de wetenschap der aardrijkskunde +heeft gedaan, is waarlijk niet vergeten. + +Met hem begint een nieuwe aera van beoefening der wetenschappelijke +aardrijkskunde. Toen hij in 1804 uitgaf zijn groot werk »Europa« +bleek reeds duidelijk, dat hij gebroken had met de meening, dat +er geen andere aardrijkskunde bestond dan de staatkundige, en in de +voorrede tot het veelgelezen werk zegt hij, dat het zijn doel was, den +lezer een voorstelling te geven van het gansche land, van de natuur- +en de kunstproducten en van het leven, dat de menschen er leiden en +bij ieder land dat zoo te doen, dat er een samenhangend geheel voor +den lezer verrijst. + +Hij wou geschiedenis en aardrijkskunde tot onafscheidelijke gezellinnen +maken, en aantoonen, hoe de aarde en haar bewoners tot elkander in het +nauwste verband staan. Het kwam hem voor, dat men tot dien tijd den +gewichtigen invloed van de natuurlijke gesteldheid van een land had +onderschat. Zooals de chronologie de grondslag der geschiedenis is, +zonder welke alle feiten verward zijn, zoo was voor hem de physische +gesteldheid de basis der geografie, het skelet, door al het andere +als door vet en spieren omgeven. + +Natuurlijk vond de door hem ingevoerde nieuwigheid aanvankelijk veel +tegenstand, vooral van de zijde der erkende geografen in Weimar, die +leden waren van het Geografisches Institut. Maar Ritter bleef zijn +richting propageeren, en in 1817 verscheen zijn standaardwerk »Die +Erdkunde im Verhältniss zur Natur und zur Geschichte des Menschen, oder +allgemeine vergleichende Geographie als sichere Grundlage des Studiums +und Unterrichts in physikalischen und historischen Wissenschaften«. In +dat boek heeft Ritter zijn hervormingswerk tot volle ontplooiing +gebracht. De geweldige stof heeft hij vermeesterd en tot een levend +geheel gemaakt, dat zich zijn plaats waardig toonde onder de andere +wetenschappen en meer dan de meeste andere van beteekenis was voor +het practische leven. + +Er zijn in het geheel negentien deelen van het werk verschenen, +maar het is toch onvoltooid gebleven, zoo als bij den grootschen +opzet wel te verwachten was. De kleinere geschriften van Ritter, van +groote scherpzinnigheid en geleerdheid getuigend, en de na zijn dood +uitgegeven redevoeringen hebben zijn roem niet weinig vergroot. Het +was geen veelbewogen leven, dat hij in 1859 afsloot. Geboren in 1779 +als zoon van een dokter in Quedlinburg, werd hij al op zesjarigen +leeftijd geplaatst op de opvoedingsinrichting Schnepfenthal, de +beroemde instelling, die in dit jaar haar 125 jarig bestaan heeft +gevierd. Een natuurlijke levenswijze en verruiming van den geest in de +richting, als door Rousseau in zijn »Emile« was gepredikt, lagen ten +grondslag aan het in Schnepfenthal gegeven onderwijs en de opvoeding, +die men er voorstond. + +In de school was aardrijkskunde al gauw zijn lievelingsvak, en toen +hij later naar de academie te Halle ging, interesseerden hem naast +paedagogische onderwerpen en de statistiek niets zoozeer dan wat met +aardrijkskunde in verband stond. Hij nam zich toen reeds voor, van dat +vak zijn levensdoel te maken. Van Halle ging hij naar Frankfort aan +de Main, waar hij een reeks van jaren gouverneur was in een voornaam +gezin, en daarna werkte hij in Göttingen, waar hij de schatten der +daar aanwezige bibliotheek voor zijn aardrijkskundig werk exploreerde. + +In 1819 kreeg hij een betrekking als buitengewoon hoogleeraar +in geschiedenis en aardrijkskunde aan het gymnasium in Weimar, +om vrij spoedig de promotie te maken tot een professoraat aan de +Berlijnsche universiteit. Daar heeft hij bijna veertig jaren gewerkt, +en in zijn voordrachten gaf hij nieuwe vormen aan de geografische +wetenschap. Duizenden hebben als toehoorders en leerlingen hem gevolgd +en kwamen onder den indruk, welk een uitstekend redenaar en leeraar +hij was. + +Op het kerkhof bij de Mariakerk aan de Prenzlauer Allee te Berlijn werd +hij naast zijn hem voorafgegane vrouw begraven. Zijn aandenken is hoog +in eere gehouden. De Aardrijkskundige Genootschappen in Berlijn en +Leipzig stichtten Karl-Ritterbeurzen met het doel, de aardrijkskunde +te bevorderen door ondersteuning van reizen en van wetenschappelijk +werk. Buitendien richtte zijn geboortestad Quedlinburg voor haar +grooten zoon een gedenkteeken op in 1865; maar het beste gedenkteeken +heeft hij zichzelven gesticht in zijn richting, die vooruitstuwend +heeft gewerkt op een wetenschap, waarvan de evolutie nog in lange +jaren niet zal zijn voltooid. + + + +DE WANDADEN DER TIJGERS IN HINDOSTAN. + +Gedurende de eerste vier jaren van de twintigste eeuw hebben de +tijgers in Voor-Indië niet minder dan vier duizend menschelijke +wezens verslonden. Men vraagt zich af, hoe Engeland, dat er zich op +verhoovaardigt, aan de andere volken het voorbeeld te geven in zake +den vooruitgang, dat elk jaar weer nieuwe verbeteringen invoert in +de wapens, waarvan de jagers op groot wild gebruik maken, dat bij +uitnemendheid het land is van de sportmenschen, hoe Engeland er niet +in is geslaagd, om zijn onderdanen in Voor-Indië te bevrijden van een +verscheurend dier, dat Hindostan ieder jaar een schatting oplegt van +duizend menschenlevens en van twintig duizend stuks vee. + +De »Modern Review« van Calcutta zegt, dat het tijd wordt, om voor +geen middel terug te deinzen, ten einde een roofdier uit te roeien, +dat zooveel schade aanricht. Nooit was een oorlog op leven en dood +tegen een diersoort gewettigder dan deze, als de tijger maar niet zoo +sterk was en zoo slim, zoodat hij in den levensstrijd goed gewapend is. + +In het Zuiden van Indië zijn tijgers van vier meter lengte geen +zeldzaamheid en geloofwaardige getuigen verhalen, dat zoo'n dier met +een vrij zware prooi in den bek met gemak over een twee meter hooge +haag springt. En als zijn kracht en vlugheid hem nog niet genoeg +beschermden, zou het dier in de jungles, het dichte struikgewas van +Bengalen, overal een schuilplaats vinden. Ook in de provinciën van +het midden zijn gedeelten, waar de stoutmoedigste jager niet kan +doordringen. Op meer dan één plek van het schiereiland, zou men, +wilde men de wilde dieren uitroeien, eerst het land moeten zuiveren +van allen plantengroei. Maar het ontginnen van die reuzenterreinen, +waarvan de verscheurende dieren bezit hebben genomen, zou nog niet +voldoende wezen, om den tijger het lot te doen ondergaan, dat de wolf +heeft ondergaan bij voorbeeld in Engeland. + +Een uitroeiingsarbeid, die met een goeden uitslag is verricht in een +matig uitgestrekt land, waar alle inwoners eenstemmig waren in den +wensch het gevaarlijke dier te vervolgen, ontmoet bijna onoverkomelijke +bezwaren over een onmetelijk terrein, waar de veroordeelde ook nog hier +en daar kan rekenen op de onuitgesproken sympathie der bevolking. En +dat is het geval met de tijgers uit Indië. De bengaalsche boer is +er niet rouwig om, dat het groote roofdier een onweersprekelijken +dienst bewijst aan den landbouw door het uitroeien van wilde zwijnen en +herten. Het is waar, dat de helper zich soms verschrikkelijk duur voor +zijn goede diensten laat betalen, want vroeg of spa komt er een tijd, +dat de tijger in plaats van zich uitsluitend met groot wild te voeden, +dat den oogst vernielt, jacht gaat maken op den mensch. Als hij eenmaal +menschenvleesch heeft geproefd, schijnt hij er zeer verlekkerd op +te wezen. Het calcutta'sche blad weet te vertellen van een tijger, +die in Zuid-Indië tweehonderd menschen had verslonden en van een +anderen in den Himalaya, die het er driehonderd had gedaan. + +Hoe die smaak in menschenvleesch ontstaat, wordt door sommigen +verklaard uit de omstandigheid, dat het dier, als het ouder wordt, +minder vlug is en de herten niet meer kan snappen, terwijl anderen +beweren, dat in tijden van buitengewone droogte de tijger, genoodzaakt, +om al meer de vlakte te naderen, waar de menschen wonen, om er water +te zoeken, gevaarlijker wordt, ook doordat hij uitgehongerd is. Maar +hoe het ook zij, tegenover de vaststaande feiten, dat het aantal +menschen, hetwelk hem ten offer valt, toenemende is, mag zeker de +engelsche regeering wel al het mogelijke doen, om de bevolking in +haar strijd tegen het gevaarlijke roofdier te helpen. + + + +BRAZILIË, EEN LAND DER TOEKOMST. + +Onder dezen titel geeft de firma J. H. de Bussy, te Amsterdam een +werk uit van de hand van den vice-consul van Brazilië, den heer +N. R. de Leeuw. Het is een lijvig boekdeel van 392 bladzijden op +stevig papier gedrukt met afbeeldingen tusschen den tekst en eenige +kaarten. Het werk schetst ons het gebied van de groote republiek, +zooals het thans is en geeft in een eerste hoofdstuk een kort zakelijk +overzicht van Brazilië's geschiedenis tot en met de regeeringsperiode +van President Dr. Affonso Penna, van wiens ministers korte biografieën +worden gegeven. In een naschrift moest de schrijver gewagen van den +dood van den in het land algemeen gewaardeerden President, en van +Dr. Nilo Peçanha, die in zijn hoedanigheid van vice-president diens +opvolger is tot aan de nieuwe verkiezingen van 1910. + +In achtereenvolgende hoofdstukken wordt daarna een aardrijkskundig +overzicht gegeven, een beschouwing over het klimaat en de bevolking, +en een overzicht van den economischen toestand van het land door +korte paragrafen over de plantaardige producten en die uit het dieren- +en delfstoffenrijk. Daarna wordt de nijverheid besproken in meer dan +twintig kleine hoofdstukjes, ieder gewijd aan een bepaald product, +hoeden, hangmatten, lucifers, buskruit enz. enz. Het budget en de +invoerrechten, het verkeerswezen, kolonisatie, immigratie en eindelijk +de bondshoofdstad, het sterk vooruitgaande Rio de Janeiro, zijn de +onderwerpen van de laatste kapittels. + +Voor de verspreiding van kennis over de grootste republiek van +Latijnsch Amerika zal dit blijkbaar met zorg samengestelde boek zeer +veel goed kunnen doen, wat wel zeer gewenscht is, want het wordt +tijd, dat de Nederlanders weten, dat, zegt de schrijver, »Brazilië +meer en beter is dan een half geciviliseerde exotische staat van +pronunciamento's en dictators, die naar Europa geen andere producten +exporteert dan af en toe een afgedankt staatshoofd, wat koffie en wat +beesten voor de diergaarden.« Nu, dat leeren wij op de helderste manier +door dit boek, dat naar wij hopen, veler belangstelling zal wekken +en onze kooplieden en industriëelen zal prikkelen tot het aanknoopen +van betrekkingen met een natie, die hen zal in staat stellen, hun +afzetgebied uit te breiden en tot dusver onbekende kanalen voor hen +zal openen. Brazilië bleef te lang buiten onze aandacht, »en«, zoo +besluit de schrijver zijn voorwoord, »wanneer mijn boek, voor zoo +ver dit Nederland betreft, hieraan een einde maakt, dan acht ik mij +in alle opzichten gekweten (te hebben) van de taak, die ik mij met +deze uitgave voor oogen stelde.« + + + +DE HOOFDSTAD VAN AUSTRALIË. + +Zooals we ongeveer een jaar geleden konden meedeelen, had toen het +Parlement van het Vereenigde Australië besloten, dat de hoofdstad zou +komen te liggen in het district Yass-Canberra. Zij moest in den staat +Nieuw-Zuid-Wales en op niet minder dan 100 mijl (160 K.M.) afstands +van Sydney liggen, in een stuk land van ten minste 100 vierkante +mijl, dat grondgebied van het Gemeenebest zou worden. Het district +Yass-Canberra nu ligt nagenoeg 200 mijl ten Zuidwesten van Sydney. Yass +is een stad van een 3000 inwoners, ligt aan de rivier Yass en is met +Sydney verbonden door een spoorweg. Canberra is een dorp, niet ver +van Yass gelegen. + +Nu heeft de Wetgevende Vergadering van Nieuw-Zuid-Wales besloten, +het Gemeenebest in het district Yass-Canberra een stuk land van 800 +vierkante mijl aan te bieden; verder zal het ook buiten dat gebied +over water uit de rivieren kunnen beschikken, krijgt het twee vierkante +mijl grond aan de Jervisbaai en het recht om daarheen een spoorweg aan +te leggen en dezen te verbinden aan den staatsspoorweg Goulbourn-Cooma. + + + +VRIJHEID EN KETENEN. + +Men houdt menigeen voor getemd, omdat hij geketend is. + + + +HOOGTERECORD VAN DEN HERTOG DER ABRUZZEN. + +De hertog der Abruzzen, die al met succes den Mount Elias beklom en +wiens verrichtingen in het gebied van den Roewenzori de lezers van +ons hoofdblad hebben kunnen volgen, is op de Himalayareis, die hem +op het oogenblik bezighoudt, gekomen op den Bride's Peak ter hoogte +van 7600 meter. Dat is het hoogterecord voor bergstijgingen. + +Toen Humboldt op den 23sten Januari 1802 den Chimborazzo tot 6000 +meter hoogte besteeg, had hij een ondragelijk lijden te verduren; +zijn lippen en zijn tandvleesch bloedden o.a. onophoudelijk. De groote +geleerde bleef sterk onder den indruk van het toen doorgestane leed +en het verhaal van zijn daden en ontberingen wekte de bewondering +van de heele wereld. + +De moderne bergstijgers, die aan dergelijke ervaringen meer gewend +zijn en die al heel duidelijk weten, wat de bergen van de menschen +eischen, zijn beter voorbereid op de verrassingen, door het klimaat +bereid, en hebben in dit opzicht den beroemden von Humboldt dan ook +al ver achter zich gelaten. + +Den 19den Augustus 1855 waren de gebroeders Schlagintweit in den +Himalaya op den Ibi Gamin tot een hoogte van 6900 meter gestegen; +toen vertelden ze van hun uitputting: »Het was om twee uur onmogelijk +verder te gaan; twee mannen van ons gevolg bleven achter, omdat +hun hart den dienst weigerde, en allen voelden we ons buitengewoon +vermoeid, eigenlijk zoo uitgeput, als we in ons geheele leven nog +nooit waren geweest«. + +Sedert dien tijd, maar lang erna, is de gang naar de voor menschelijke +spieren en longen ontoegankelijk geachte hoogten weer opgenomen +door behendige en geoefende klimmers, die van geen vrees en geen +wijken wisten. + +Sir Martin Conway plantte in 1892 zijn houweel op den Pioneer Peak in +den Karakoroem ter hoogte van 7130 meter. In Sikkim in den Himalaya +kwam Douglas Freshfield slechts tot 6800 meter; in 1903 bereikte +Dr. Hunter Workman 7200 meter op den Pyramid Peak, terwijl zijn +vrouw Fanny Bullock Workman 250 meter lager achterbleef; hun tent +op den Longmangletscher stond op 6000 meter hoogte. In 1907 liet +Dr. Longstaff zijn voorgangers ver achter zich door de verovering +van den Trisoel in den Himalaya ter hoogte van 7300 meter. + +En nu is dan de italiaansche hertog, de neef van den koning, winnaar +van den Bride's Peak van 7600 meter. Eere aan zijn moed en volharding +en een gelukwensen met het ontsnappen aan de onberekenbare gevaren, +die bij zulke tochten dreigen. + + + +UTRECHTSCHE ZENDINGSVEREENIGING. + +Deze nuttige instelling vierde in het begin van October haar jubileum +van een halve eeuw op feestelijke wijze o.a. met een tentoonstelling +van dingen, die op haar werk in onzen Indischen Archipel betrekking +hebben. Het was voor den aardrijkskundige en ethnograaf een leerzame +collectie, die er bijeen was gebracht in de groote zaal van Tivoli +te Utrecht. Te midden van de in de zaal aangebrachte versiering van +groen en bloemen stond een eenigszins verkleinde Alfoersche woning, +zooals Christeninlanders ze tegenwoordig bouwen en aan de wanden hingen +schilderijen, door de kweekelingen van de nederlandsche Zendingsschool +vervaardigd, tafereelen voorstellend uit het leven daarginds. + +Een afdeeling in de zaal is geheel gewijd aan Nieuw-Guinea. Een +groot aantal voorwerpen van dagelijksch gebruik voor de inlanders of +door hen in den krijg gebezigd, zijn hier tentoongesteld. Een model +van een papoesche woning, zooals deze vroeger bewoond was door een +80-tal menschen, en een huis, zooals het thans bewoond wordt door één +Christengezin, gaf een aardig verschil te zien. Vrouwensieraden, +manden, waarvan enkele vrij kunstig bewerkt, kleedingstukken +van geklopte boomschors, heupsieraden, schilden, waaronder een +van Biak geheel uit één stuk hout vervaardigd, versieringen van +oorlogsprauwen, waarvan enkele zeer fraai bewerkt, een steenen bijl +uit de Humboldtbaai, koppensnellersmessen en steenen, welke als +afgoden vereerd werden. + +Een tweede afdeeling was gewijd aan Halmaheira. Een model van een +kerkje, waarvan de bouw door de bevolking zelf bekostigd wordt, trok +hier allereerst de aandacht. Een geestenhuis, door een inlander +zelf vervaardigd, met doodkist en wapens van den overledene; +fijn bewerkte slaapmatjes, zooals ze door de vrouwen ten huwelijk +worden medegebracht; verschillende mandjes om rijst te koken; +een met paarlmoer ingelegd schild bij den krijgsdans in gebruik; +een paar voetzolen, vervaardigd van den bast van den sagoweerpalm, +op Dodinga in gebruik wegens den steenachtigen bodem; van boomschors +vervaardigde met fraaie teekening voorziene heupbedekking voor mannen; +verschillend mooi vlechtwerk en nog vele andere voorwerpen gaven een +en ander te zien van het leven op Halmaheira. + +De afdeeling Boeroe omvatte niet zooveel voorwerpen; hier zijn +voornamelijk te zien allerlei soort speren, lansen en pijlen, schilden, +mand- en snijwerk. + +Verder waren beneden nog te koop boekwerken, foto's en +prentbriefkaarten, op het werk der zending betrekking hebbende; +mooi batik-werk, fraai Indisch koperwerk en andere voorwerpen van +Indische kunstnijverheid, w. o. aardig bewerkte mandjes en papieren +wajangpoppen. + +Op de gaanderij waren uit particuliere verzamelingen verschillende +ethnografica tentoongesteld. Hier zag men van Zuid-Nieuw-Guinea +o.a. houtsnijwerk, een dolk van casuaris-been, schortjes en tasschen +van vezelstof; een bijl van steen; verder van de Key-eilanden een +telplank, waarop de dagen aangeteekend worden, gedurende welke +de zeevarenden niet thuis zijn; een harnas van karbouwenhuid, een +voetbal; van het eiland Flores aardig vlechtwerk in hoeden en manden, +een ketoen-ketoen (een soort tokkelinstrument); van Midden-Celebes +kleeden van geklopte boomschors; van Borneo koppensnellersmessen met +scheeden, gewatteerde vechtjassen, vlechtwerk, roeispanen, en een +schild met menschenhaar; van Lombok zwaarden en vlechtwerk en van +Madoera landbouwgereedschappen. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +OOK EEN MANIER VAN DOODENVEREERING. + +Op de utrechtsche zendingstentoonstelling, waar zooveel interessants +te zien was, werden veel korwars vertoond, zooals onze lezers weten, +houten beeldjes, die vereering genieten op Nieuw Guinea vooral, omdat +de zielen van afgestorvenen erin heeten te wonen. Maar daaronder waren +enkele, die bijzonder de aandacht trokken of verdienden te trekken, +namelijk beeldjes met een extra groot hoofd, zoo groot, dat een echte +menschenschedel erin bewaard kon worden. De piëteit tegenover den +doode strekt zich daar dus uit tot het behouden en bewaren van een +stuk van het duurzaamste gedeelte van zijn stoffelijk hulsel. + +Daarin gaat men nu soms nog verder op Nieuw Guinea en bewaart +niet alleen den schedel, maar vult dien weer aan met een stof, die +de vergane vleeschdeelen moet voorstellen, zoodat een hoofd wordt +verkregen en in eere gehouden. Er was op de tentoonstelling zulk een +zeer bijzonder voorwerp, de reconstructie van een menschenhoofd, en +het was voor de eerste maal, dat men deze wijze van schedelvereering +of doodenvereering leerde kennen als op het groote oostelijkste eiland +van onze bezittingen bestaande. + +De schedel was afzonderlijk op een voetstuk gezet en men had er +den vorm van een menschenhoofd aan hergeven, door de vleeschdeelen +te vervangen door klei en door een houten neus in de neusholte te +zetten. Volgens een medewerker van de Nieuwe Rotterdamsche Courant komt +die manier van aanvulling voor op verschillende plekken van de aarde, +waar schedelvereering bestaat. Er is iets niet onaantrekkelijks in +deze wijze van instandhouding van het minst vergankelijke deel van +des menschen stoffelijk wezen, het geraamte, en dan van het geraamte +juist die beenderen, waarin bij het leven het edelste deel van den +mensch is geborgen, dat wat hem eigenlijk tot mensch maakt en hem in +staat stelt tot het in gemeenschap treden met zijn medeschepselen, +en met al die verschijnselen, die zich om hem heen openbaren. + + + +NAAR DAUPHINÉ! + +Het eerste nommer van de »Mededeelingen der Nederlandsche +Alpenvereeniging« voor den zesden jaargang, het jaar 1909, is +een Dauphiné-nommer, een boek van 240 bladzijden, zoo goed als +uitsluitend gewijd aan bergtochten in het land ten zuiden van Grenoble +in zuidoostelijk Frankrijk. Het Fransche Alpengebied van Dauphiné +is een wonderschoon land en het is nog weinig bereisd. Nu laat dat +zich wel verklaren, want het reizen is er buitengewoon duur, en de +wintersport heeft er zich nog niet ingeburgerd; hoogstens maken de +fransche militairen er van de sneeuwschaatsen gebruik. + +Het bestuur en de leden van onze Nederlandsche Alpenvereeniging zijn +zich intusschen sterk voor dit fransche Alpenland gaan interesseeren, +en in dit nu verschenen nommer van de Mededeelingen geven de +heeren Ph. C. Visser, Gerhard J. Lugard, Dr. H. H. Juynboll en +Mr. H. J. Knottenbelt hun ervaringen op tochten in het belangwekkende +Alpengebied. Het was voor den heer Knottenbelt, die er in 1908 al op +18 Juni op stap ging, een echte exploratiereis, in zoo ver hij als +eenige toerist er het seizoen opende, daar het voor de streek nog te +vroeg in den tijd was. + +Ook de andere clubgenooten moesten in het bergland over menig bezwaar +heenstappen in den letterlijken en den figuurlijken zin van het woord, +zoodat wij alleen aan onze lezers, zoo zij geoefende bergbestijgers +zijn, wier longen en wier beurs zich in uitstekenden staat bevinden, +kunnen aanraden over Parijs en Lyon naar Grenoble te sporen en dan +van La Bérarde uit de reuzen uit de bergwereld onder handen te nemen. + +Het Dauphiné-nommer is intusschen belangwekkende lectuur. Aan de leden +van de Vereeniging wordt in overweging gegeven, in hun opstellen, +toerberichten enz. voor de navolgende vreemde woorden de daarachter +geplaatste nederlandsche te gebruiken. Wij nemen het geheele lijstje +met instemming over. Zou couloir, dat nog al eens voorkomt, ook in +dit nommer, er ook geen plaats op verdienen? + + + Pickel = ijsbijl of ijshouweel. + Rucksack = rugzak. + Ski = sneeuwschaats. + Kletteren = klauteren. + Griff = steunpunt (voor hand of voet). + Grat = kam. + Spalte = kloof, spleet. + Sérac = ijsnaald of ijstoren. + Wächte = overhangende sneeuw. + Neuschnee = versche sneeuw. + Aper = sneeuwvrij of blank. + Kamin = schoorsteen. + Exponiert = blootgesteld. + Geröll = rotspuin. + Gendarm = rotstoren. + Rutschen = glijden. + + +Een woord van speciale bewondering mag wel worden uitgesproken voor +de foto's, waarmee de tekst wordt opgeluisterd; die zijn eenvoudig +prachtig. + + + +FRANZ WILHELM JUNGHUHN. + +Brockhaus geeft als Junghuhn's geboortedatum 26 October 1812, niet +1809, wat later gebleken is het juiste jaar te zijn. Dat het jaar +der geboorte van dezen natuuronderzoeker, geograaf en schrijver lang +onzeker is gebleven, staat in verband met het duel, dat Junghuhn als +jongeling op een gevangenisstraf van twintig jaren kwam te staan en +waarbij zijn geboortejaar verkeerd werd opgegeven. + +Voor ons Nederlanders is Junghuhn een man van beteekenis geweest, +een dergenen, die Indië voor ons hebben gewonnen en niet ten onrechte +heeft zich onder eerevoorzitterschap van den oud-gouverneur-generaal +Jhr. C. H. A. van der Wijck een commissie gevormd, om zijn +nagedachtenis te eeren. Men zal op 26 Oct. den man huldigen, die sedert +hij op 25-jarigen leeftijd in nederlandsch-indischen staatsdienst +trad als officier van gezondheid, zijn leven heeft gewijd aan het +onderzoek, de beschrijving en de afbeelding der natuur van Java en +Sumatra en wiens werken getuigen van zijn hoogen wetenschappelijken +zin, zoowel als van zijne weldadige geestdrift en zijn meesterschap +over den vorm, waardoor vooral zijn »Java«, in het Nederlandsch +door hem geschreven, door Hasskarl in het Duitsch vertaald, tot de +klassieken der landbeschrijving behoort. + +De commissie wil een Junghuhnfonds vormen, bestemd voor +natuurwetenschappelijk onderzoek van den Oost-Indischen Archipel, +in het bijzonder in de richting waarin Junghuhn's voorbeeld nog het +minst is nagevolgd: de studie van de vormen der aardoppervlakte, +van hun ontstaan en van hunne betrekking tot klimaat, plantengroei +en dierlijk leven. + +Ten tweede ligt het in het plan der commissie een Gedenkboek uit te +geven, dat zal trachten een beeld te geven van Junghuhn's leven en +arbeid. Een lid zijner familie, prof. dr. Max Schmidt te Berlijn, +die de uitgave eener uitvoerige biografie voorbereidt, zal in het +Gedenkboek een overzicht geven van Junghuhn's lotgevallen. Bijdragen, +in verband met zijn wetenschappelijken arbeid, zullen worden +gegeven door dr. R. D. M. Verbeek, dr. J. P. van der Stok, +prof. Dr. A. W. Nieuwenhuis, prof. dr. J. J. A. Muller, +dr. S. H. Koorders, P. van Leersum, prof. dr. W. Volz, den heer +J. van Baren, prof. J. F. Niermeyer en waarschijnlijk nog door +andere--in Indië verblijf houdende--onderzoekers. Ook de heeren +A. S. Carpentier Alting en G. P. Rouffaer hebben bijdragen toegezegd, +betrekking hebbende op Junghuhn's persoonlijkheid, terwijl de heer +W. C. Muller zich bereid heeft verklaard een Junghuhn-bibliographie +samen te stellen. + +Het boek zal versierd worden met reproducties naar photographieën, door +Junghuhn zelven genomen van Javaansche landschappen. Een belangrijke +verzameling daarvan, nauwkeurig door hem gerangschikt, is in het +bezit van zijne weduwe, mevrouw Junghuhn-Koch te 's Gravenhage, +en door haar ten gebruike afgestaan. + +In 1835 kwam Junghuhn op Java aan, werd in 1840 naar Padang verplaatst, +kreeg in 1842 een opdracht voor geologisch onderzoek van Java, was +van 1849-1855 met verlof om gezondheidsredenen in Europa en keerde in +1855 als directeur voor de kinacultuur er heen terug. Op 20 April 1864 +stierf hij te Lembang in de Preanger Regentschappen. »De Dageraad« +van Augustus 1864 gaf een levensschets. + + + +TWEE NIEUWE EXPEDITIES NAAR DE NOORDPOOL. + +Het comité van de expeditie georganiseerd door Graaf Zeppelin +om de poolstreken per luchtschip te onderzoeken heeft onlangs te +Friedrichshafen vergaderd. + +Men besloot a.s. zomer een voorloopige expeditie naar Spitsbergen +te zenden, om den toestand van het ijs te onderzoeken en de +ondervindingen, reeds bij de luchtvaart in die streken opgedaan, te +bestudeeren. Het comité stond er in het bijzonder op een bestuurbaar +luchtschip van groote afmetingen te construeeren, in staat om een lange +reis te volbrengen en ingericht voor wetenschappelijke expeditie. Het +plan voor het bestuurbaar luchtschip wordt ontworpen, en men denkt +het gereed te hebben in 1911. + +Van een anderen kant geeft Evelyn Baldwin, die de Poolexpeditie van +1901-1902 leidde, zijn plan te kennen om de pool te bereiken door +gebruik te maken van de ijsverschuivingen, en daarbij een weg te +volgen ongeveer gelijk aan dien van de Fram. Hij berekent dat zijn +reis vier jaar zal duren. + + + +DE ZUIDHOLLANDSCHE EILANDEN EN SCHOUWEN. + +Een alleraardigst gidsje voor uitstapjes in ons land is het boekje van +Henri Dekking »Van de Rotte tot de Schelde«, bij de uitgevers W. L. en +J. Brusse uitgegeven in hun serie Reisgidsen, waarin reeds een gidsje +voor Berlijn en een voor den Harz het licht zagen. Het is wel waar, +wat de schrijver zegt, dat de Rotterdamsche Tramwegmaatschappij die +streken, als het ware, voor het verkeer heeft geopend en ze uit hun +isolement heeft opgeroepen. Wanneer nu iemand daarvan vertelt, die er +van zijn jeugd af heeft gewandeld, die dikwijls boottochten deed het +breede water over en dan voetreisjes maakte over de eilanden van het +eene dorp naar het andere door velden en langs de boomrijke wegen, +dan is er veel kans, dat men iets te hooren krijgt, dat de moeite +waard is, te meer wanneer de verteller met knappe zeggingskracht zich +weet uit te drukken en zijn bewondering of belangstelling zijn lezers +weet te doen navoelen. + +Dat is met Henri Dekking het geval; hij zegt zelf, dat hij het +vluchtig zal doen, niet als een reisgids, die met getallen en namen +smijt en onleesbaar wordt van degelijkheid, maar als een, die in eigen +bewondering reden vond, om anderen tot het genieten van merkwaardigs +op te wekken. Werkelijk is voor allen, die van onbedorven natuurmooi +genieten kunnen en de pittoreske lijnen en de kleurenweelde van oude +stadjes kunnen bewonderen, volgens hem deze goede reisgelegenheid +een voorrecht. + +De zes hoofdstukken van het boekje, dragen de volgende namen: +Het eiland IJselmonde rond, Hier en daar in de Hoeksche Waard, In +'t land van de Geuzen, Van Ouddorp tot Ooltgensplaat, 't Romantische +land van Schouwen en Uitstapjes tusschen Rotte en Schelde. Het laatste +geeft maar enkele aanwijzingen van afstanden, de schrijver zal moeten +bekennen, dat het getallen en namen zijn, wat heel natuurlijk is, +want die kunnen nu eenmaal in een reisgids niet ontbreken, en zoo'n +boekje wordt daarom niet onleesbaar van degelijkheid. + +Trouwens dit gidsje is met bijzonder veel zorg geschreven; er zijn +mooie bladzijden in, die allerlei interessante bijzonderheden geven +over dat Zuidwesten van ons land, waarvan eigenlijk alleen Oostvoorne +tot nu toe ook bewoners van verafgelegen deelen van ons land wist aan +te lokken. Lezend over Ouddorp en zijn hotelier, die den schrijver +rondleidde en rondreed door de mooie omgeving, krijgt men lust +er zóó heen te trekken. En dan Schouwen, het romantische land van +Schouwen! Hoe aardig vertelt Dekking ervan, hoe imponeert hem de kracht +van ons volk, dat in vroeger eeuwen zooveel land op de zee verwon! Hoe +goed schetst hij ons Zierikzee, dat geen doode stad is en dat in zijn +zomerdorp in de buurt, het liefelijke Schuddebeurs, een zeeuwsch +»Velp« zich heeft veroverd! Waarlijk de schrijver heeft gelijk, +als hij tot zijn landgenooten zegt als in een plechtige toespraak: +»Mijn landgenooten, verhoovaardigt u niet op reisherinneringen uit +modelustig zomergejaag door verre landen, als gij de pracht van uw +land tusschen Rotte en Schelde niet kent«. + +De illustraties van dit gidsje zijn teekeningen van J. B. Heukelom, +keurig uitgevoerde schetsen van het kasteel te Rhoon, de kerk +te Poortugaal, riviergezichten bij Zwijndrecht, Puttershoek, +Oud-Beijerland, Numansdorp, Zwartewaal, stads- en dorpskijkjes van +Brielle, Spijkenisse, Middelharnis, Sommelsdijk, Goeree, Nieuwe en +Oude Tonge, Dreischor, Zierikzee en Brouwershaven. + + + +KLEEDING EN GEZONDHEID. + +Het denkbeeld, zich werkelijk smaakvol en hygiënisch te kleeden, +maakt maar langzaam vorderingen--reeds daaraan kan men zien, hoe +verstandig het is! + + + +GROND ONDER DE VOETEN. + +Met de meeste beslistheid wandelen sommige wijsgeeren daar, waar ze +geen grond onder de voeten hebben. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +EEN BESTIJGING VAN DEN POPOCATEPETL. + +In iederen natuurvriend, die zich in de stad Mexico ophoudt, zullen +de uit trotsche hoogte neerblikkende besneeuwde toppen van den +Popocatepetl en den Ixtaccihuatl den wensch wakker roepen, den voet +nog eens op hun toppen te mogen zetten en van daar een uitzicht te +erlangen over het zonnige land. + +Leden van de vreemdelingenkolonie vergunnen zich soms die weelde en in +April, als het droge seizoen goed is doorgekomen, is daarvoor de meest +geschikte tijd aangebroken. Onlangs deed weer een gezelschap den tocht +naar den 5240 meter hoogen top van den vulkaan. Met den trein ging het +van de stad naar het 58 kilometer verwijderde Amecameca. Men rijdt dan +eerst langs het Texcocomeer; daarna door weiden en graanvelden. Bij +Ajolta komt men voorbij een aankweeking van oude olijfboomen, waarna +zich aan den linkerkant de voorgebergten beginnen te vertoonen van +de beide vulkanen, gesierd met kleine dorpjes en bouwland op de +lage hellingen. De spoorweg stijgt aanmerkelijk, en het landschap +wordt steeds grootscher. Met pijnboomen bedekte toppen omsluiten het +vruchtbare dal en daarachter steken kale rotsen hun massa's omhoog. + +De stad Amecameca wordt in hoofdzaak door Indianen en mestiezen +bewoond, telt ongeveer 8000 inwoners en biedt met haar eenvoudige +leemen huizen weinig belangrijks. In het Westen ligt de zoowat +honderd meter hooge Sacro Monte als een rotseiland in een zee van +weelderigen plantengroei, waarop een kerk staat. Hier heeft men een +ruim uitzicht, dat vooral mooi is, als 's avonds de zon de toppen der +bergen verlicht en verguldt en het oog van den sneeuwgordel afdalend de +verschillende plantengordels kan volgen, om in het rijk bebouwde dal +rust te vinden. In Amecameca worden dan veelal de gidsen, rijpaarden, +draagpaarden en bedienden gehuurd. + +De bergtocht gaat nog eerst tusschen maïs- en korenvelden door, +ingesloten door donkergroene agavenheggen; maar spoedig wordt een +kloof bereikt, waar men om den smallen, stoffigen en zeer slechten +weg achter elkander moet rijden. Het zandachtige stof lag meer dan +tien centimeter hoog en de stappen van de paarden deden het zoozeer +omhoog dwarrelen, dat men er geheel door omhuld was en doeken voor +neus en mond moest binden. Al stijgend ziet men het karakter van de +plantenwereld veranderen. Men ontmoet slanke naaldboomen, dennen en +sparren, en in de diepe stilte doet het schreeuwen van een vogel in +die omgeving aan noordelijke bosschen denken, zooals op de weiden de +bloempjes aan noordelijke weiden doen denken; men zag er boterbloemen, +potentilla's en viooltjes, terwijl iets verder gentianen en aardbeien +uit het gras opkeken. + +Na een rit van drie uren zag het gezelschap den top van den berg, en +als een groet van de hoogte ging hen een ijzigkoude wind voorbij. Het +pad werd al ruwer, en veel door den storm gevelde boomen lagen er +dwars overheen. Herhaaldelijk waren er plekken, waar boschbranden +hadden gewoed en waar verkoolde boomstammen op den grond lagen. Het +werd laat en kort nadat de zon den horizon was genaderd, werd het +ook reeds donker, want op Mexico's aardrijkskundige breedte duurt +de schemering niet lang. Gelukkig, dat daar in het bergland nog een +rancho te vinden was. De rancho Tlamacas ligt 3800 meter boven den +zeespiegel. Het is een blokhuis van planken, waar men den nacht kan +doorbrengen, om althans onderdak te zijn, al is het noodig, zelf voor +alle comfort te zorgen. + +In vroeger tijd werd er zwavel uit den krater van den Popocatepetl +gesmolten en de oven is er nog aanwezig, door de Spanjaarden gebruikt, +als ze de zwavel wonnen voor de bereiding van buskruit; maar sinds +lange jaren rust de zwavelwinning uit den krater. De bedienden maakten +ons een maaltijd gereed en op den grond legde men zich voor een paar +uren neer, maar het was volle maan en reeds om halfdrie ging de tocht +verder. Na een rit door een naaldbosch en door een diepe kloof werd +een vulkanisch asch- en zandveld bereikt, waar de paardenvoeten 15 +en meer centimeter in wegzakten. Alle plantengroei was verdwenen en +de steilte was zoo groot, dat ze zigzagsgewijze moesten rijden. + +Bij een rotspunt, waarop een kruis is geplaatst, welk punt La +Cruz is gedoopt, laten de reizigers gewoonlijk de paarden achter en +vervolgen te voet den weg omhoog. Het vulkanische donkergekleurde zand +maakt het loopen moeilijk en telkens glijdt men terug, en men heeft +twee-en-een-half uur noodig, om eindelijk de sneeuw te bereiken. In +April ligt er weinig versche sneeuw op den Popocatepetl; de oude sneeuw +is tot firn en dus hard als ijs geworden, waar de smeltwateren veel +geulen in hebben uitgeslepen. Ofschoon het stijgen daar bezwaarlijk is, +komt men er toch gauwer vooruit, en bij het opgaan der zon waren de +toeristen tot op 4800 meter hoogte gestegen. Weer een lastige tocht +en om half negen wordt de rand van den krater bereikt. + +De middellijn van den krater is 800 meter en de diepte 400 meter; +de steile wanden zien er bont gekleurd uit en uit den bodem stijgen +onder een onheilspellend bruisen drie loodrecht opstijgende dampzuilen +omhoog. Men stond aan de noordzijde van de opening en aan beide zijden +torenden verglaasde rotsen op, met spleten, scheuren en holten, waar +zwaveldampen uit opstegen. In het Oosten is de krater het steilst; daar +staat de wand loodrecht en hij is bedekt met hooggele zwavelkristallen, +terwijl op een paar vooruitspringende lijsten sneeuw ligt. De menschen, +die in de buurt nog aan het zwavelinzamelen hebben meegedaan, beweren, +dat dagelijks 450 kilogram zwavel door de dampzuilen wordt afgezet. + +Die aanblik is imposant in de hoogste mate en als men om zich heen ziet +en in de diepte en verte het oog laat rondgaan, krijgt men de donkere +bosschen aan de kust te zien, de lichtere vlekken der savannen, de +ernstige golflijnen van het beboschte berg- en heuvelland en bij helder +weer ver naar het Oosten en Westen de zee. Hier en daar zijn kerken, +dorpjes, steden en bouwland te onderscheiden. Op den berg wijzen diepe +schaduwen de ligging der kloven aan en de gordel der naaldbosschen, +zoowel als de grens van den boomgroei is duidelijk waar te nemen. + +Het grootsche panorama houdt de reizigers gewoonlijk lang vast, en +als de daling aanvangt, zijn diegenen, die den tocht in den regentijd +doen, er het best aan toe, want dan is de sneeuw zacht en ze kunnen +zich laten glijden, maar wie niet tusschen Juni en October er een +bezoek brengt, doch in April, heeft tot La Cruz te voet te gaan. + +Op denzelfden dag, waarop men den top van den vulkaan heeft betreden, +kan de hoofdstad Mexico weer worden bereikt, zoodat het niet te +verwonderen is, dat de bergbestijgers, die een nacht in het bergland +niet vreezen, zich tot deze expeditie aangetrokken voelen. + + + +OVER DEN JONGSTEN OPSTAND OP SAMOA. + +Dit voorjaar is het weer ongunstig geweest op Samoa, en Dr. Solf, +de duitsche gouverneur, moest in Februari dringend verzoeken om +oorlogsschepen er heen te zenden, die mee moesten helpen, om de rust +te herstellen. De leider van den opstand was een aanzienlijk hoofd, +Lauati, die met zijn echtgenoote in plaats van in de stilte van zijn +afgelegen dorp zijn kawa te drinken, liever in de hoofdstad Apia als +politiek persoon redevoeringen hield en als koningsmaker hoopte op +te treden, als de oude, zieke Mataafa tot zijn vaderen werd verzameld. + +Lauati bedacht het plan, krachtig voor den troonpretendent Malietoa +Tanoe te werken, die als werktuig van Lauati naar diens wenschen zou +regeeren. Mataafa heeft een anderen erfgenaam aangewezen voor zijn +troon. De afwezigheid van Dr. Solf, den gouverneur, begunstigde de +intriges, en een kleine, den met verlof zijnden ambtenaar ongunstig +gezinde partij trachtte reeds het vorig jaar het volk tot een opstand +te bewegen met beloften en geschenken. Op den dag van den terugkeer +van den gouverneur zou een demonstratie plaats hebben, als teeken +van het begin van het openlijk verzet. + +Maar de plaatsvervangende gouverneur, Dr. Schultz, kreeg nog bijtijds +bericht van de aangelegenheid en verbood aan de lieden van het eiland +het bezoek aan de hoofdstad. Toch was bij den terugkeer van Dr. Solf +de toestand op Sawaï nog kritiek genoeg, en het bedoelde verbod zou, +naar het scheen, enkel een uitstel wezen van verwezenlijking der +plannen van Lauati. De verschillende hoofden stelden aan het bestuur +eenige eischen, die op voorzichtige wijze moesten behandeld, wilde +men de gemoederen niet nog meer prikkelen. + +Kort na zijn aankomst reisde de gouverneur in persoon naar Lauati, dien +hij trof, omgeven door een groot aantal hoofden. Een gevangenneming +van Lauati scheen uitgesloten, te meer daar de gouverneur geen andere +troepen bij zich had dan de lijfwacht, bestaande uit de zoons van +aanzienlijke hoofden, de Fita-Fita. Dus verklaarde de gouverneur de +eischen der hoofden, die voor het meerendeel betrekking hadden op +het gebruik, dat van enkele openbare gelden werd gemaakt, te zullen +ter sprake brengen op de in Januari te Moelinoe te houden vergadering +van hoofden. + +Intusschen bleef Lauati stoken en voor den gouverneur viel er +aan machtsvertoon bij gebrek aan soldaten niet te denken. Door +redeneering werden een paar hoofden voor de duitsche regeering +gewonnen, en Lauati werd tegen den 16den Januari van dit jaar naar +Moelinoe opgeroepen. Tegen het bevel van den gouverneur verscheen +hij niet alleen, maar met een aantal aanhangers. Toen hem verzocht +werd die weg te zenden, beloofde hij het eerst, maar deed het niet +en ging met de zijnen heen, den gouverneur een in minachtende woorden +gestelde oorlogsverklaring zendend. + +Daar meldde een bericht, dat de aanhangers van Lauati op marsch waren +naar Apia met vijandige bedoelingen. Toen ondernam de goeverneur +een waagstuk. Hij ging met den ouden Mataafa, luitenant Hecker en +den tolk Schneider in een rijtuig de opmarscheerenden tegemoet +naar Vaïoesoe. In plaats van een strijd met de wapenen had er +een woordenwisseling plaats, eerst tusschen Mataafa en Lauati, die +elkander wederkeerig van woordbreuk beschuldigden. De kritieke dag +eindigde met een verzoening tusschen Lauati en Mataafa; de gouverneur +verscheurde den brutalen brief van Lauati, nadat Lauati om vergiffenis +had gesmeekt en straffeloosheid had weten te bedingen. + +Maar de vonk smeulde voort, en er begon gevaar te ontstaan voor de +blanken. Want het geval deed zich voor, dat de bevolking van plaatsen, +die aan de regeering trouw waren, de wapens verlangden van de blanken, +om ze tegen de aanhangers der oproerlingen te gebruiken. Lauati's +welbespraaktheid scheen de troepen tegen de Duitschers te zullen +vereenigen. Daarom zond de gouverneur den 5den Februari een telegram +naar Berlijn, waarin hij drie oorlogsschepen vroeg, om de eigendommen +der blanken te beschermen. Samoa zelf heeft geen telegraaf; +de telegrammen worden per schip naar de Fidsji-eilanden gebracht +en gaan eerst van daar langs electrischen weg verder. Vijf lange +weken hadden de Duitschers op Samoa te wachten, eer het bericht kwam, +dat half Maart de oorlogsschepen zouden komen en spoedig volgden dan +ook al de "Leipzig", de "Arcona", de "Jagoear" en de "Titania". Het +was noodig tijd. De grootste moeilijkheid was er nu in gelegen, het +niet tot een oorlog te laten komen, die dadelijk een rassenoorlog +zou zijn geworden en veel duitsche troepen zou hebben gevorderd, en +toch den opstand te dempen en de leiders van den opstand in handen +te krijgen. Doch ook die moeilijkheid werd overwonnen. + +Een oproeping om zich rustig te houden van den gouverneur, de wenk, +den vrede te bewaren, van Mataafa, en de kalme hulp van de zendelingen, +leidden er toe dat de aanvoerders zich zelf kwamen melden. Den 1sten +April kon de commandant der "Leipzig" vice admiraal Coester, den zich +op de "Titania" bevindenden gouverneur melden, dat ook Lauati zich had +overgegeven en dat alles zonder bloedvergieten was afgeloopen. Lauati +en negen aanvoerders werden naar Saipan, een der Carolinen, verbannen. + +Het verloop van den opstand wijst er wel op, hoe verantwoordelijk de +post van gouverneur van Samoa tegenwoordig is, en hoe dringend Samoa +telegrafische aansluiting noodig heeft. + + + +EEN NATIONAAL PARK IN ZWITSERLAND. + +Er is sprake van in Zwitserland een nationaal park te stichten, waar +fauna en flora beschermd zouden zijn voor de gevaren der beschaving. + +Een Zwitsersch dagblad stelt voor, hiervoor te bestemmen het dal van +de Scarl, eene vallei in Laag-Engadien, hoog 1175 à 2600 meter. Het +dal van de Scarl is door tal van vertakkingen en verscheidene passen +met het Munsterdal, met Tarasp, Tauffers en Schuls verbonden. Het +is zeer woest met zijn watervallen van de Clemgia, zijn rotsen, +zijn plateaus en zijn bergen. + +De fauna bevat alle dieren uit de alpenwereld. Men vindt er larixen +en alle soorten van pijnboomen. Wat de flora betreft, deze is rijk +aan zeldzame planten die beschermd dienen te worden. + + + +EEN NEDERLANDSCH VOLKSVERTEGENWOORDIGER AAN DEN DOOD ONTSNAPT. + +De heer Colijn, voor Sneek ter Tweede Kamer afgevaardigd, is nog +altijd in Indië, maar denkt in 't begin van November te repatriëeren, +na een diensttijd van zeventien jaren onafgebroken in Indië te hebben +doorgebracht. Hoeveel succes hij daar had in den krijg, hoe hem +belangrijke regeeringsopdrachten werden gegeven, die hij steeds met +goed gevolg ten uitvoer bracht, hoe tactvol hij onder de inboorlingen +werkte, is algemeen bekend. + +Zijn benoeming tot adviseur voor de Buitenbezittingen verruimde zijn +werkkring. Een ervaring, die hij opdeed op een dienstreis naar de +Kleine Soenda-eilanden, wordt in de Java-Bode als volgt weergegeven. De +gouvernementsstoomboot »De Snip«, die den heer Colijn aan boord had, +vertrok den 26sten Augustus j.l. van Waingapoe aan de noordkust van +Soemba naar Laboean-hadji, aan de Oostkust van het eiland Lombok, om +van die plaats een dienstreis te beginnen over het gewest Bali-Lombok. + +De reis begon voorspoedig, maar tegen middernacht, toen de Snip +ter hoogte van Midden-Soembawa was, vielen er stortregens, gepaard +met hevige winden, die voortdurend in kracht toenamen; de regens +belemmerden het gezicht aan alle kanten. Omdat de genomen koers aangaf, +dat het schip in volle zee was, bleef men doorstoomen, toen plotseling +'s nachts bij vieren het schip op een rif werd gezet en daarop muurvast +bleef liggen. + +Toen het schip op het rif vastzat, stortte zich de deining uit +het zuiden met volle kracht op het schip en deed het 90° draaien, +zoodat dus de steven naar den wal gekeerd was. De hevige stortzeeën, +die met iedere minuut in kracht toenamen, beukten onafgebroken op het +achterste deel van het schip, zoodat 't van het rif werd opgelicht +en den wal werd opgejaagd; de noordelijke rand van het rif was naar +berekening 300 meter van den wal verwijderd. + +Het schip kwam toen in de hevige branding vlak bij den wal te liggen +op een scheepslengte afstands van een rotswand, 30 meter hoog, steil +uit het water oprijzend. Toen de dag begon aan te breken, kon men de +vernieling overzien, door den storm aan het schip toegebracht. Alle +sloepen waren in dien vreeselijken nacht tot splinters geslagen; +een eenigszins zeewaardige vlet, die overbleef, zou niet bestand +zijn om tegen de krachtige branding op te werken; inmiddels bleef +het voortdurend stortregenen. + +Door den derden stuurman Pieterse werd een moedige doch vruchtelooze +poging gedaan, om met den wal verbinding te krijgen, door, met +een aan het schip verbonden lijn om het middel, al zwemmende den +wal te bereiken; telkens werd hij door de hoog oploopende zeeën +teruggeslagen. Tegen half zes in den vroegen morgen werd hetzelfde +beproefd door den savoeneeschen matroos Riwoe Ngoeroe, die gelukkig +den vasten wal wist te bereiken. In allerijl werd aan de lijn een +sterke kabel verbonden en door Riwoe Ngoeroe kustwaarts getrokken en +het eind stevig aan een vooruitstekende rotspunt bevestigd. Met handen +en voeten hangende aan den kabel, boven de woest rollende golven, ging +de geheele bemanning, groot 42 personen, aan wal. Ook de heer Colijn +kroop, op die wijze hangende, naar de kust; wijselijk had hij den +voorzorgsmaatregel genomen een lijn om zijn lijf te binden en verder +met een lus aan den kabel, want midden onder de hang-manoeuvre, werd +hij door een meters hooge aanrollende golf van den kabel weggeblazen, +maar bleef gelukkig aan de lijn hangen, waarna hij zich weer naar boven +heesch, en korten tijd daarna den vasten wal betrad; de wd. gezaghebber +was de laatste, die het ontredderde schip verliet. Niemand nam iets +mee dan het nachtgewaad, dat men aanhad, toen de eerste schok bij het +vallen van het schip op het rif zich gevoelen deed. Boven de rotsen +werd de kust geheel onbewoond bevonden; het was, voor zoover het oog +reikte, bergachtig terrein, dicht bezet met bosch. + +Het eerste werk was toen verbinding met de bevolking te zoeken, iets +meer landwaarts in. De heer Colijn met een 6-tal inlandsche matrozen +trok landwaarts, terwijl de rest met den wd. gezaghebber langzaam +volgde. Twaalf uur 's middags werd de kampong Garantah ontdekt, waarvan +de bevolking bleek vriendschappelijk gezind te zijn. Dit laatste +is opmerkelijk, in aanmerking genomen dat, nog geen jaar geleden, +in West-Soembawa, waar Garantah ligt, onze troepen herhaaldelijk in +gevecht geraakten met de half woeste bevolking. + +Op dien dag werd rust gehouden na de doorgestane ontberingen. + +Den volgenden dag, 28 Augustus, werden door den wd. gezaghebber +(eersten stuurman) den maatregelen genomen om den 29sten Augustus +naar het gestrande schip terug te keeren, om te zien of, met behulp +van de inlandsche bevolking, iets gedaan kon worden om het schip +nog te redden. De heer Colijn vertrok den 28sten Augustus met een +gedeelte van de bevolking, om het omliggende terrein op te nemen, +en zoo mogelijk met de buitenwereld buiten Garantah, verbinding te +krijgen. Zonder ophouden bleef het regenen, allen waren ongewapend; +niemand had iets anders aan dan de nachtkleeren die door het gaan +door bamboebosschen en langs doornstruiken, spoedig in gehavenden +toestand verkeerden. Het troepje kon niet verder, omdat het aan alle +kanten ingesloten werd door sterk bandjirrende rivieren. + +Den 29sten Augustus werden de pogingen hernieuwd, maar men was niet +gelukkiger, zoodat besloten werd naar Garantah terug te keeren, waar +men 's middags aankwam, maar de overigen niet meer terugvond, die, +zooals boven gezegd, naar het strand waren getrokken. + +Den 30sten Augustus werd door den heer Colijn met een 4-tal inlandsche +matrozen de poging herhaald. Langs een anderen weg maar altijd +nog onder stortbuien, langs bergruggen van pl.m. 5000 voet hoogte +en altijd door op bloote voeten, want men had letterlijk alles op +het schip moeten achterlaten, werd in den namiddag van den 2den +September de kampong Taliwang bereikt, waar de civiele gezaghebber +van Midden-Soembawa met een detachement militairen is gevestigd. + +Te Taliwang werd juist de Van Oudshoorn verwacht, die op denzelfden dag +ook aankwam, maar met geene mogelijkheid assistentie kon verleenen, +vooreerst door het stormweer, maar ook omdat de boot een deklading +had van 500 stuks vee; buitendien zou hulp toch niet meer gebaat +hebben omdat de Snip in den nacht van den 1sten op den 2den September +gedurende springtij tegen de hooge rotsen van de kust zoo goed als +geheel vernietigd werd. De Oudshoorn vertrok naar Laboean-hadji +om telegrammen van den heer Colijn te bezorgen en assistentie te +verzoeken. + +Intusschen is de wd. gezaghebber den 29sten Augustus met zijn +bemanning van Garantah naar de kust getrokken, waar hij den volgenden +dag verbinding kreeg met het gestrande schip. Daar vond hij alles +weggespoeld; niets was meer op zijn plaats; alle mondvoorraad door +zeewater bedorven of verloren. Gelukkig werden de postzakken, in een +stevig dekhuis bewaard, nog intact bevonden en aan wal gebracht. + +Dienststukken en het reisarchief van den regeeringsadviseur Colijn +werden over het geheele schip verspoeld gevonden; later bleek, bij +het nazien, dat geen stuk was zoek geraakt. Gelukkig ook, want dan +waren de resultaten van eenige maanden arbeids verloren gegaan. + +Toen de poststukken en de paperassen aan wal waren gebracht, kon +men nadien met het schip geen verbinding meer onderhouden; zooals +hierboven gezegd, werd het fraaie vaartuig bij springtij tegen de +rotsen stuk gerammeid. + +Inmiddels werden de regens minder; op verzoek van den heer Colijn +werd den 3den September een detachement militairen van het garnizoen +te Taliwang met proviand en lijfgoederen, naar de achtergebleven +schipbreukelingen te Garantah gezonden, waar het den 6den September +in den middag aankwam. + +Het flottieljevaartuig Koetei werd naar Taliwang gezonden om den heer +Colijn af te halen en deze werd den 7den September naar Laboean-hadji +gebracht, waar hij na ruim een uur stoomens aankwam. Direct daarop +werd de Koetei teruggezonden om de andere schipbreukelingen naar +veiliger oord over te brengen. + +Den 9den September vertrok de regeeringsadviseur Colijn met het +st. Duymaer van Twist van Laboean-hadji over Boeleléng, hoofdplaats +van het gewest Bali, naar Soerabaja, waar ZHEGestr. in den vroegen +ochtend van den 11den aankwam. + + + +BESCHEIDENHEID EN AANMATIGING. + +De mensch vertoont vaak een eigenaardige mengeling van bescheidenheid +en aanmatiging; aanmatigend is hij in zijn houding, bescheiden in +zijn prestaties. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +BIJ 'T PLAATJE VAN DEN POOLWEDLOOP. + +Daar staan ze de poolhelden met de vlaggen van hun naties! + +Cook en Peary houden er op 90 graden N.B. de sterren- en strepenvlag +van de republiek Noord-Amerika. De een zegt in April 1908 en de ander +in April 1909 aan de Noordpool te zijn geweest en beiden zullen voor +een twijfelzuchtige wereld nog met de bewijzen moeten komen, die de +wetenschap zal hebben te sanctionneeren. + +Achter hen beiden staat weer een figuurtje, dat commandant Peary +voorstelt, immers was hij de houder van het Poolrecord in 1906, +toen hij tot 87 graden 6 minuten N.B. was doorgedrongen. + +Dan verder achterwaarts ziet men een italiaansche vlag in Cagni's +handen, den metgezel van den luitenant der Abruzzen, die op zijn +pooltocht van 1900 niet zelf de hoogste breedte bereikte, maar door +ziekte gedwongen achter moest blijven, toen de moedige Cagni den +stouten tocht noordwaarts volbracht ten noorden van Groenland, en +86.31 bereikte. + +Nog geen halven graad van hem verwijderd omvat Frithiof Nansen, de +beroemde Noor, zijn vlag als houder van het poolrecord gedurende de +vijf jaren van 1895 tot 1900. Hij was, ten noorden van Azië beginnend, +na een zwaren tocht door nacht en ijs tot 86.13 gevorderd. + +Teruggaande in den tijd en den afstand van de Pool, volgt dan in 1882 +de amerikaansche officier J. B. Lockwood, die aan de Greely-expeditie +deelnam, en de sterren en strepen kon planten op 83.24 graden. + +Achter hem staat eindelijk ook de engelsche Union Jack in de hand +van commandant A. H. Markham, deelnemer aan de expeditie van Nares +naar de Smithsont. Hij bracht het tot 83.20. + +Toen de engelsche regeering in 1875 aan commandant Nares dien tocht +naar het hooge Noorden opdroeg, is dat het sein geweest voor de +herleving van de ambitie voor het bereiken van hooge breedten en voor +het IJszee-onderzoek in het algemeen, een ambitie, waarin ook wij +hebben gedeeld met onze Willem Barents, die zeven tochten naar het +Noorden in achtereenvolgende jaren heeft volbracht van 1878 tot 1884. + +Maar vóór 1875 sliep de belangstelling al vele tientallen van +jaren. Op het kaartje is na Markham Parry de voorste met 82.47, +in 1827 bereikt. Hij houdt weer de engelsche vlag, zooals het heele +groepje in zijn buurt. Hij ging den weg zoeken langs Spitsbergen, +de route, die men eeuwen lang voor de beste naar de pool hield. + +Vóór hem had o.a. de Engelschman Scoresby dien gevolgd en was er in +het jaar 1806 al tot 81 graden en 30 minuten doorgedrongen. + +Dat was weer na een periode van rust in het arctische onderzoek, +want teruggaande komen we eerst in 1773 bij den grooten Noordpooltocht +van kapitein Phipps, den lateren lord Mulgrave, op wiens schip Nelson +als vijftienjarig koksmaat diende. Hij bracht het langs Spitsbergens +westkust tot 80.48, waar hij op het plaatje staat met de engelsche +vlag. + +Als laatste zien we er Henry Hudson, laatste, maar dan toch altijd over +den 80sten parallel, de lijn, waarbinnen de groep van koene ontdekkers +is geplaatst. De reis, die de door de feesten in New-York weer in +zooveel wijder kring bekend geworden Hudson in 1607 deed, had Japan en +China ten doel en wou en passant de Noordpool aandoen. Het zware ijs +hield den stoutmoedigen Engelschman tegen en in de Spitsbergenzee, +niet ver van Groenlands oostkust, was het verste punt, waar Hudson +de engelsche vlag kon planten, 80 graden en 25 minuten. Op den +terugweg heeft hij de westkust van Spitsbergen aangedaan en er goede +beschrijvingen van gegeven, terwijl zijn berichten over robben en +walvisschen de later zoo belangrijke walvischvangst in het leven +hebben geroepen. + + + +HOOGTERECORDS IN DEN HIMALAYA. + +Met de bergen is het gesteld als met de Noordpool. De strijd om de +grootste hoogte op een berg te hebben bereikt, gelijkt den strijd om de +grootste poolshoogte, en veel moed en geestkracht moet er worden aan +den dag gelegd, veel ontberingen en gevaren moeten worden verduurd, +wil men bij beide iets bereiken. + +Half September is de hertog der Abruzzen uit den Noordwestelijken +Himalaya naar Italië teruggekeerd. Hij heeft op den Tsjogolisa of +Bride Peak de grootste hoogte bereikt, tot waar een mensch nog is +doorgedrongen, namelijk die van 7500 meter. De hoogste top der aarde, +de Gaurisanker of Mount Everest is nog onbedwongen. + +Al vroeg heeft men in den Himalaya aanzienlijke hoogten bereikt. Zoo +bestegen in 1855 Adolf en Robert Schlagintweit den Ibi Gamin, een +top op de indisch-thibetaansche grens, op den 31sten graad N. B. tot +een hoogte van 6788 meter. Tien jaren later moet een topograaf van +de indische landmeting, W. H. Johnson, op den als E. 61 op indische +kaarten aangeduiden top in Kwenlun een hoogte van niet minder dan 7285 +meter hebben bereikt. Wel wordt dat in twijfel getrokken evenals er +wordt afgedongen op de hoogten van W. N. Graham in den Himalaya. + +Graham begon in 1883 met zijn bergbestijgingen. Nadat hij in Gharwal +tweemaal tot boven 6850 meter was gekomen, ondernam hij zijn beroemden +aanval op den 7325 meter hoogen Kabroe, den westelijken buur van +den Kantsjinsjanga. Naar hij zegt, is hij op den top geweest, maar +daaraan is getwijfeld, omdat hij niets over de bergziekte schrijft. De +meeningen over dit record, dat nu pas door den hertog der Abruzzen +is verbeterd, wijken nog van elkander af; maar de jongste ervaringen +schijnen vóór Graham te pleiten. + +In het jaar 1892 ondernam Sir Martin Conway een expeditie in het +rijk der groote gletschers van den Karakoroem en sleet twaalf weken +te midden van sneeuw en ijs. Hij besteeg o.a. den 7015 meter hoogen +Pionierpiek. + +Het jaar 1895 zag de beide alpinisten A. F. Mummery en professor +J. N. Collie in Kaschmir den Nanga Parbat bestijgen. Munnery kwam +slechts tot 6100 meter. In 1898 begon het echtpaar Bullock Workman +uit Worcester in Massachusetts hoogtoeren in den Himalaya, die ze +voortzetten in 1899, 1902, 1903, 1906 en 1908, waarbij mevrouw Workman +o.a. den 7100 meter hoogen Pinnaclepiek in de Nunkunketen in Kaschmir +besteeg. Verscheiden zeer hooge passen zijn nog door hen bedwongen, +en hun studie van de hooge gletschers voerde hen op groote hoogten. + +Het jaar 1907 bracht de bestijging van den 7135 meter hoogen +Trisoelpiek door Dr. T. G. Longstaff en die van den 7325 meter hoogen +Kabroe in Sikkim door de beide Noren C. W. Rubenson en Monrad-Aas. Hun +hoogste kamp lag ter hoogte van 6890 meter, het hoogste punt, waar +menschen ooit overnachtten. Ook in dit opzicht heeft dus nu de hertog +der Abruzzen het record verbeterd met zijn kamp op 7100 meter op den +Bride Peak. + + + +DE HERTOG DER ABRUZZEN TERUG. + +Op zijn Roewenzoribestijging heeft de hertog der Abruzzen die van +een paar Himalayatoppen laten volgen. Sedert half September is hij in +Italië terug, dat hij voor deze laatste reis tegen het eind van Maart +had vaarwel gezegd. Zijn doel was het gebied om den Godwin Austen, +den top, die ook wel als K.2 wordt aangeduid, en een bestijging van +dien berg. Het is dezelfde, die vroeger den naam van Dapsang droeg en +die op de kaarten met een hoogte van 8620 meter stond aangegeven. Dan +zou hij dus de hoogste top der aarde zijn na den Mount Everest of +Gaurisankar, maar het is waarschijnlijk, dat die tweede plaats aan +den Kantsjinsjanga toekomt. De berg ligt in een weinig bekend en zeer +afgelegen gebied, zoodat het reeds heel wat moeite kost, zijn voet +te bereiken. + +In 1902 hadden Guillarmod en Wessely den berg tot een hoogte van +6700 meter beklommen. De hertog begaf zich van Srinagar over Skardo +naar Askole, waar hij den 14den Mei aankwam. Van daar ging het naar +den voet van den Baltorogletscher en verder naar den voet van den +Godwin Austen. De omstandigheden leken niet zeer gunstig voor een +bestijging, want het gesteente was overal brokkelig, en er dreigde +gevaar van lawinen. De hertog ondernam intusschen met twee leden der +expeditie een voorbereidenden tocht van vier dagen, besteeg twee toppen +van ongeveer 6500 meter en bezocht den door Guillarmod beschreven +Oostgletscher evenals den nog nooit betreden Westgletscher van den +Godwin Austen. Hij kreeg op dien tocht de zekerheid, dat de berg van +alle kanten onbestijgbaar was. De maand Juni verliep met topografisch +werk in die streek, en daarna beproefde de hertog de bestijging van +den Tsjogolisa of Bride Peak. Ter hoogte van 6600 meter werd een kamp +opgeslagen, waar men door slecht weer dagenlang was opgesloten. + +Het volgende kamp lag ter hoogte van 7100 meter; men bleef daar +vier-en-twintig uren. Den volgenden dag, den 17den Juli, werd om +elf uur in den voormiddag een hoogte van 7500 meter gehaald door den +hertog en de berggidsen Petigax en de gebroeders Brocherel. De nevel +verhinderde het verder gaan; men wachtte nog vier uren, maar hij werd +dichter en dichter; men kon geen paar pas voor zich uitzien. Toen +besloot de hertog tot den terugkeer en zag af van verdere pogingen. De +terugweg werd weer over Askole naar Srinagar volbracht. + + + +NOG MAAR EENS DE DOORWERTH. + +We hebben hier al dikwijls over dat oude Geldersche kasteel aan den +Rijn »De Doorwerth« gesproken en het betreurd, dat het, vooral tijdens +het beheer van den vorigen eigenaar, hoe langer hoe meer verviel. De +commissie, die voor een restaureering van het gebouw ijvert, heeft +reeds vrijwat ingezameld van de groote sommen, die zij behoeft. Mocht +zij spoedig volkomen slagen! + +Het zij ons vergund, hier een gedeelte over te nemen van het +artikel, dat Mr. S. Muller Fzn. in het weekblad »Buiten« heeft doen +verschijnen. Ook de heer F. A. Hoefer heeft in dat blad nog eens een +woordje van opwekking tot steun geschreven. + +De heer Muller schrijft o.a.: + +»Kent gij Gustave Doré's afbeelding van het paleis der Schoone +Slaapster? Een oud kasteel, verloren in eeuwenheugend groen, dat de +oude muren en transen heeft overwoekerd met eene weelderige lijkwade, +stil en verloren, terwijl daarbinnen alles slaapt den slaap der +eeuwen. Een tafereel, dat het oog verrukt en de verbeelding machtig +aangrijpt. + +Zóó is de Doorwerth, heerlijk in zijn jammerlijk verval. In een woud +van donkere oude boomen, waarop de zon soms liefelijke glansen toovert, +ligt in zijne breede grachten de oude burcht; met stomme smart heft +hij zijne hooge vervallen daken en zijne spitse torens naar den blauwen +hemel. Stil is het op het voorplein; de muren zijn gebarsten en dreigen +te storten in het spiegelende water; gebroken zijn de vensters, ledig +en verlaten de holle zalen. Het oude kasteel ligt aan den voet van +de ruige Veluwsche hoogten; de wandelaar, die het Rijnbootje heeft +verlaten en de breede weiden doorwandelt, waar het vee rustig ligt +te herkauwen in de zon, staat verrast, wanneer hij aan het einde van +zijn tocht, den ouden burcht, sterk en waardig, ziet verrijzen uit +den krans van welig geboomte tegen den achtergrond der zacht rijzende +groene heuvels. Het tooverachtig schoone plekje, dat hem wonderbaar +boeit, voert zijne gedachten verre terug naar oude tijden. + +Thans rijst het wonderfraaie slot, als eene kostbare reliek, op in +eene moderne omgeving, in het Rijn-landschap, dat het terrein is der +pleizierreizigers. Maar eenmaal was dit anders. Langen tijd was de +Doorwerth het middelpunt van een uitgestrekt gebied. Op den burcht +troonde de heer, die heerschappij voerde over de uitgestrekte wouden +en landerijen der omgeving. Al in de 13de eeuw wordt het kasteel, +toen aan den Rijn liggend, vermeld. Maar dat oude primitieve kasteel +is geheel verdwenen; het gebouwencomplex, dat ons thans zoo aantrekt, +is wel oud, maar het dagteekent toch eerst uit veel latere eeuwen. Het +hoekgebouw aan de landzijde, met zijne drie aardige hoektorentjes om +het hooge dak, is het oudste gedeelte: het heeft de geheele 15de eeuw +nog zien voorbijgaan. De twee groote gebouwen, die den hoek naar de +rivier toe vullen met hunne wat barokke trapgeveltjes, zijn in het +laatst der 16de eeuw aan deze oude kern toegevoegd, zeker wel ter +vervanging van veel oudere hallen. En de hooge toren met zijne elegante +spits naast de voorpoort, waarin zich de slotkapel verbergt, is eerst +in het begin der 17de eeuw opgetrokken midden in de slotgracht. Een +geheel dus, dagteekenend uit zéér verschillende perioden. De 17de eeuw +heeft ook de beide poortgebouwen van het slotplein en den voorburcht +zien verrijzen, met de weidsche stallingen en koetshuizen, die den +voorhof omgeven, opvolgers van de »bouwinghe«, de boerderij voor het +kasteel, die in 1280 vermeld wordt. Daarbuiten, nog verderaf, liggen +buitenhof en moestuin, in den met hooge boomen beplanten singel, +die het Rijnwater keeren moet. + + + +DE DUITSCH-OOSTENRIJKSCHE ALPENVEREENIGING. + +Het alpinisme heeft toch maar sedert het midden der 19de eeuw +onophoudelijk aan terrein gewonnen, en het aantal bergbestijgers +uit liefhebberij neemt met verbazende snelheid toe. De vereeniging, +wier naam hierboven staat, telt niet minder dan 83000 leden, over +353 secties verdeeld. + +In Weenen werd in de eerste helft van September de algemeene +vergadering gehouden met een congres, waaraan 2000 leden deelnamen. Er +waren feestelijkheden en gastmalen ter ontvangst van de gasten, en +met gerechtvaardigde voldoening mocht het bestuur in zijn verslagen +mededeelen, dat de jaarlijksche inkomsten 600.000 mark bedroegen en dat +in de periode van veertig jaren, waarin de vereeniging reeds werkt, +13 millioen mark werd uitgegeven voor wegen, gidsen, schuilhutten, +kaarten, reisgidsen en voor de ondersteuning van wetenschappelijke +onderzoekers en hun uitgaven. + + + +EEN HARZREIS. + +In de serie van Brusse's reisgidsen, door de heeren W. L. en J. Brusse +te Rotterdam uitgegeven, neemt »Een Harzreis« door M. J. Brusse de +tweede plaats in. Het is een boekje, dat de menschen in den zak kunnen +steken en dat telkens gemakkelijk even geraadpleegd kan worden, om te +weten, wat wel het merkwaardigst is in dit romantische bergengebied. In +acht brieven, door den schrijver gericht aan zijn uitgevers, vertelt +hij hun des avonds wat hij in den loop van den dag heeft gedaan, +waar hij heeft vertoefd en wat hij heeft genoten aan natuurschoon en +aan indrukken van kunst of belangwekkende bouwkunde uit het verleden, +of wat ook. + +Hij doet de groote tochten meestal te voet, wandelt zes, zeven, acht +of negen uur en is dan na den tocht frisch genoeg, om een fleurig +en opgewekt verhaal te geven, dat voor een wijderen kring van lezers +is bestemd en hun een aantrekkelijk beeld geeft van het drukbezochte +bergland. Brusse zag den Harz voor de eerste maal, en om toch een goede +keuze te kunnen doen tusschen de verschillende uitstapjes, die hem een +vrij volledig overzicht van den Harz zouden geven, wendde hij zich +tot den secretaris van den »Harzer Verkehrsverein«, bestuurder ook +van de Harzclub, den heer Rudolf Stolle. Naar diens adviezen heeft +hij zijn tochten ingericht en zijn eigen raadgevingen samengesteld +voor de hollandsche lezers, die zijn boekje als gids willen meenemen. + +Allerkeurigst is de uitgave door de rotterdamsche gebroeders de wijde +wereld ingestuurd, en de afbeeldingen van de mooiste punten zullen +ieder, die daar was, weer levendig het genotene in de herinnering +teruggeroepen, terwijl ze, naar wij hopen, veel nieuwelingen zullen +doen opgaan naar het liefelijke bergland, dat betrekkelijk zoo dichtbij +ons is en zoo gemakkelijk is te bereiken. + + + +DOOR DE LUCHT NAAR DEN GEMMITOP. + +Wallis schijnt voor de ingenieurs een heerlijk terrein, om hun +stoutmoedige plannen uit te voeren. Thans weer zal dichtbij Leukerbad +de steile rotsmuur van den Gemmi overwonnen worden, en de reizigers +zullen naar het hotel op den top worden vervoerd door middel van een +luchtspoorweg, als reeds bij den Wetterhorn in gebruik is. + +Het was, nu een smalsporig lijntje weldra Leukerbad met het Rhônedal +zal verbinden, reeds veel gemakkelijker den Gemmi te bereiken, +en daardoor is men op het denkbeeld gekomen, die lijn te vervolgen +op een andere manier. Er is over een tunnel gedacht, als bij den +Jungfrauspoorweg zoo talrijk zijn, maar voor de reizigers schijnt +het nieuwe plan aantrekkelijker, terwijl de kosten van den tunnel +ook veel hooger zouden wezen. + +De heer Alfred Hurter, ingenieur en alpinist, is de ontwerper +van een luchtspoorweg volgens het systeem, dat bij den Wetterhorn +goede resultaten heeft opgeleverd. Maar het ontwerp voor den Gemmi +is nog stouter. Eerst zal een kort lijntje van het eindstation van +het electrische spoor van Leukerbad naar het eind van het dal moeten +worden gelegd, waar het pad op den Gemmi begint te stijgen. Van daar +ter hoogte van ongeveer 1433 meter boven de zee zullen vier stalen +kabels rechtstreeks gespannen worden naar het op den top gebouwde +hotel. Elk paar kabels zal een kleine waggon dragen, waarin gemakkelijk +twaalf personen kunnen plaats nemen, die binnen weinige minuten door +de lucht den afstand zullen afleggen, die hun tegenwoordig twee-en-een +half uur van moeilijk stijgen kost. + +De horizontale afstand, dien de kabels doorloopen, is 1580 meter, +het verschil in hoogte 890 meter. Het spreekt, dat alle mogelijke +voorzorgen worden genomen tegen elk gevaar. De voltooiing van het +nieuwe plan zal 400.000 francs kosten en een aantrekkelijkheid te +meer zal het kanton Wallis er door krijgen. + + + +GELUK OF ONGELUK DOOR TWEELINGEN. + +In een groot deel van Afrika, vooral aan de kust van Guinea, +heerscht de barbaarsche zede, dat bij de geboorte van tweelingen +een der kinderen of ook wel beide gedood worden, omdat men gelooft, +dat ze door den booze zijn voortgebracht. Daarmee vormt een sterke +tegenstelling, wat Roscoe van den Bantoestam der Bakena in Britsch +Oost-Afrika vertelt. Die stam woont aan de rivier Mpologoma en het +meer Palisa. Roscoe nu vertelt in het weekblad »Man« van Augustus +1909, dat als er tweelingen worden geboren onder de Bakena's, er een +algemeen vreugdefeest wordt gevierd met muziek en dans. De gelukkige +ouders dragen kauri's als sieraad, en de vader zamelt giften in, +voornamelijk levensmiddelen, die hij aan zijn vrouw brengt. Zij moet +er van eten, anders sterven de jonggeborenen. Dat zou echter een +groot ongeluk wezen, want het zou ellende brengen over den geheelen +stam, daar tweelingen een gave Gods zijn, en hun dood op ongenade +van de hoogste machten wijzen zou. Als dan de toovenaar den dag der +naamsgeving heeft vastgesteld in overleg met de ouders, wordt er weer +een groot feest gegeven, waaraan de geheele stam deelneemt. + + + +BESTIJGING VAN DEN BROCKEN IN DEN WINTER. + +Hoe boeiend en interessant het zijn kan, in den winter door den Harz te +reizen, vertelt een Duitscher, die een wintertocht op den Brocken heeft +gedaan en daarvan het volgende meedeelt. Wij hadden, mijn vriend en ik, +in den westelijken Harz gelogeerd, en wilden nu, eer we het gebergte +vaarwel zeiden, een skitoer maken naar den Brocken van Andreasberg +uit. Rekenend op den maneschijn, hadden we besloten, de toer 's avonds +te beginnen en zoo mogelijk, in den nacht nog den Brocken te bereiken, +ofschoon wij eerst laat op den namiddag in Andreasberg konden aankomen. + +In den trein kon nog niemand ons plan aan ons zien; maar in +den bagagewagen werd voor ieder van ons een paar sneeuwschoenen +meegenomen, en in het bagagenet van den waggon lag een handkoffer, +die een menigte dingen voor de uitrusting bevatte. In Scharzfeld, +waar we een poos oponthoud hadden, gingen we met den koffer naar de +tegenover het station gelegen herberg, om ons te verkleeden. + +In sportkleedij zetten we toen onze reis voort met den trein, die +het bergland inreed en eerst toen het al donker was, Andreasberg +bereikte. Koffer en mantels werden in het station in bewaring gegeven; +onze sneeuwschoenen namen we in ontvangst en met een bekende, +dien we hier ontmoetten, gingen we op weg naar de een goed half +uur verder gelegen stad. Op de hoogte gekomen van een heuvel rechts +van de spoorlijn, zagen we de stad beneden ons liggen, stralend in +licht. Snel stapten we in de sneeuwschoenen, die we eerst achter ons +aan hadden getrokken, en suizend gleden we een straat in van kleine, +onaanzienlijke huizen. + +Een zachte, vochtige sneeuwlucht woei ons tegemoet en de wolken, die +kwamen opzetten, kondigden sneeuw aan. Dat ontmoedigde ons niet, en in +een winkel zorgden we voor de laatste deelen van onze uitrusting. De +veldflesschen lieten we met brandewijn vullen, en een flinke bergstok +werd aangeschaft. Nadat hier ook de breede wollen doek bij wijze van +een hoofddoek der vrouwen was omgeslagen, zorgvuldig onder de kin +met veiligheidsspelden vastgestoken, trokken wij onze sneeuwschoenen +weder aan, en de vaart kon beginnen. + +Na weinige minuten stonden we op den weg naar het Sonnenberger +Huis. Met volle kracht blies er de wind over de sneeuwvelden en +drong in steeds dikker massa's op ons in, tot we ons in een echten +sneeuwstorm bevonden. Het was een razen om ons heen, als waren +de geesten der hel losgebroken, en de lucht drukte zoo heftig bij +den hevigen wind, dat het was, alsof er muren tegen ons aan werden +geschoven. En daarbij stoven ons, die nauwelijks konden ademhalen, +scherpe sneeuw- en ijsdeeltjes in het gezicht, dat geprikt werd als +door duizend naalden. + +Alles scheen er zich tegen te verzetten, dat wij in deze eenzaamheid +ons dieper waagden, en meer dan eens weifelden we, of we verder zouden +gaan; maar telkens besloten we, het nog wat verder uit te houden. Dat +bleek goed te zijn, want na een half uur van kamp met het weêr kwamen +wij in het bosch, waar de kracht van den storm minder werd gevoeld. Met +nieuwen moed ging het voort, een eind nog langs den hoofdweg, dan +langs den Rehberger weg, die naar het Oderdal voert. Suizend gleden de +sneeuwschoenen over het vrij breede pad; af en toe werd een slok uit +de veldflesch genomen en ook werden reeds de boterhammen aangesproken. + +De wind bleef, ofschoon we nu weer in het opene waren, kalm, en het +oproer in de elementen scheen over, zoodat ook weer sterren zich +begonnen te vertoonen. Nog iets verder, en een geelachtig schijnsel +drong door de boomen. De maan kwam op. + +Vroolijk ging een krachtige jodler van mijn vriend de lucht in. + +En toen hadden we een doorkijkje door de sparren, dat prachtig +was; op den stompen kegel van de Achtermannshöhe scheen de maan, +terwijl een krans van teêre, van glans doorgloeide nevels om den top +hing. Het dal werd nauwer en op den hooggelegen plas, het Odermeer, +dat we passeerden, lag de sneeuw als een damasten kleed, omzoomd door +den donkeren rand van de schaduwen der boomen aan den eenen kant. In +het Noorden schitterde de Groote Beer. + +We hadden nu het Brockenfeld bereikt, en wel op de laagste plaats, die +724 meter boven de Noordzee is gelegen, die eigenaardige hoogvlakte +van venen en bosschen, die zich ten westen van den Brocken uren ver +uitstrekt en waar buiten het Torfhaus en het Forsthaus Oderbrück +geen menschelijke woningen zijn te vinden. Het begon zwaarder +werk te worden, want er lag nu veel meer sneeuw; op den postweg +Harzburg-Braunlager, dien wij na een kwartier door het bosch te +hebben geloopen, bereikten, had de sneeuwploeg veel te doen gehad, +om de sledebreedte voor de post vrij te houden. De telegraafpalen +waren sterk beijzeld. + +Verandering in het weêr, waardoor het duister werd en er sneeuw +dreigde, deed ons besluiten, het aanvankelijk plan, om nog in den +nacht de bestijging van den Brocken te doen, te laten varen en in het +Boschwachtershuis Oderbrück te blijven. Dat was het laatste station +voor voetgangers vóór den Brocken; we volgden nu den postweg in +noordelijke richting langs wouden, diep onder de sneeuw en vlakten +vol sneeuw zonder boomen, en hoe verder we kwamen, des te sterker +werd het gevoel van eenzaamheid om ons heen, tot er op een grooten +afstand over de sneeuw een licht blonk, het schijnsel van een lamp +in het Forsthaus, waar we voor den nacht een onderkomen vonden. + +Het was nog donker, toen we den volgenden morgen werden gewekt, +ons bij flikkerend kaarslicht aankleedden en naar buiten keken, +waar de sterren begonnen te verbleeken. Beneden gekomen, gingen we +dadelijk naar de sneeuwschoenen kijken en brachten ze in het warme +achterkamertje in de nabijheid van de kachel, om de nog aan de riemen +hechtende ijsdeeltjes te doen ontdooien. De dienstboden zaten er +aan hun morgensoep, en waren innerlijk zeker blij, dat ze in kou en +eenzaamheid niet naar buiten behoefden te gaan. Ook de Förster, die al +weer in de groote kamer op zijn troon zat, dacht misschien net zoo, +maar onder de ruige wenkbrauwen straalden zijn oogen ons bijval toe +en goedkeuring over ons voornemen. + +Toen we na een flink ontbijt met koffie naar buiten gingen, stond de +maan aan den westelijken hemel laag in een zachtrooden glans, uit +het Oosten weerkaatst, die hooger zich in een teer blauw oploste, +en de sneeuw op de sparren en de velden scheen overtogen met een +groenachtig waas. Een paar stooten met de sneeuwschoenen, en het +tooneel lag achter ons. We trokken oostwaarts naar het morgenlicht +door bosch, dat met open plekken afwisselde, en over den harden grond +knarsten de sneeuwschoenen snel vooruit. + +Daar stuurde de zon over de besneeuwde velden haar eersten groet +en strooide weldra millioenen van kristallen over de koude pracht; +de sparren wierpen er blauwe schaduwen overheen. Doch niet lang +zou de zon baas blijven; bruinachtige nevelsluiers schoven over de +boomkruinen, door een oostenwind voortgedreven, die steeds in kracht +toenam. Wij trokken onze hoofddoeken dichter om ons heen, blij, toen +we zoo ver gevorderd waren, dat het groote Brockenveen bereikt was; +daarna bereikten we den voet van den Königsberg en stapten vrij steil +omhoog tusschen de boomen. + +Langs den in den winter niet gebruikten spoorweg gingen wij door den +pas tusschen Brocken en Königsberg en begonnen den top te bestijgen, +eerst nog langs de lijn, die in groote bochten om den berg loopt, +daarna in een rechte lijn bergopwaarts tusschen kromme en verweerde +boomen met losse sneeuw ertusschen. Reeds bleven de sparren achter +ons, en de sneeuw werd hard als ijs. Op den afgeronden top konden wij, +daar de nevels waren weggetrokken, uitzien over bosschen en vlakten. De +top was bezaaid met brokken graniet, en het Brockenhaus lag vóór ons, +met sneeuw eromheen opgehoogd tot de vensters. De toegang tot de deur +was tusschen sneeuwmuren opengehouden. + +Op ons kloppen deed de voor den winter er gestationneerde kellner +open. Het hotel, dat in andere seizoenen op een enkelen dag vaak bij +de duizend menschen binnen zijn muren ziet, nam ons als eenige gasten +op. Een gevoel van verlatenheid kwam ons tegen van de wanden in de +hal, met de groote plakkaten over table d'hôte, aansluitingen van +spoorwegen, telegraaftijden, enz. We kwamen in een verwarmd vertrek +en in een hoek stond op dien dag in het laatst van 1901 een versierde +Kerstboom! + +Wij bleven er tot twee uur en togen toen weer op weg. Toen wij van +het Brockenhaus hadden »afgestooten«, begonnen de sneeuwschoenen als +vanzelf voort te hollen; het ging vliegensvlug over den harden grond, +zoodat de been- en voetspieren groote moeite hadden, om de beenen +evenwijdig te houden. Het tempo nam maar steeds in snelheid toe. Het +was onmogelijk, te letten op het uitzicht, want de bergen werden +bij die vaart tot iets onduidelijks; alleen enkele markante konden +we onderscheiden, als Achtermannshöhe en Wurmberg. Scherp remmend +suisden we naar beneden; het schemerde ons voor de oogen, en we waren +in het gebied der sparren. Daar kwam een scherpe bocht van het pad, +waarop wij tusschen de boomen naar omlaag vlogen, een snelle poging, +om de bocht te nemen, en beiden lieten we ons achterover in de mulle +sneeuw vallen, om niet in volle vaart in het struikgewas terecht te +komen. Het liep best af, en spoedig was de daling volbracht. + +Urenlang ging het nog door het bosch in de richting van Andreasberg +en daarna over het vrije veld met de bergen van het Oderdal achter +ons. Met lange schreden vorderden we over de harde sneeuw, waar reeds +avondstemming begon te heerschen. Bloedrood werd het aan den horizon, +en boven zweefden wolken, die met purper doortrokken schenen. In dat +mooie licht verscheen het boeiende panorama van Andreasberg; we gleden +in volle vaart de helling af en zelfs door de stille straten naar het +station, waar we nog vroeg genoeg aankwamen, om ons te verkleeden. In +de coupé rustten we uit en ongemerkt bracht ons de trein uit het +stille bergland naar het woelige, drukke menschengedoe terug. + + + +DE ZOEKENDE MENSCH. + +De mensch bereidt zich voor op den tijd, dat hij gelukkig wezen +zal. Daarmee is zijn leven geheel gevuld; voor iets anders blijft +ruimte noch tijd. + + + +DAME-BERGBESTIJGSTER IN NOORD-PERU. + +Miss Annie Peck, een Amerikaansche, heeft een kloekmoedige +bergbestijging ondernomen van een vulkaan in Noord-Peru, den Huascaran, +en in het Juninummer van het bulletin der American Geographical +Society geeft ze daarvan bericht. Zij had zich, naar ze meedeelt, +reeds eerder met dien top van de Andesketen bezig gehouden, namelijk +in 1904 en 1906, maar zonder succes. In die jaren werd ze alleen door +inboorlingen vergezeld; maar toen ze in 1908 de poging tot bestijging +van den berg herhaalde, had ze twee Zwitsersche gidsen bij zich, +Gabriel en Rudolf Taugwalder uit Zermatt. + +De eerste tocht tegen den noordelijken top omhoog mislukte, daar +een der beide gidsen door de bergziekte werd overvallen en moest +omkeeren. Daarentegen was de volgende bestijging met de gidsen +gelukkiger; op den avond van den tweeden dag bereikte het gezelschap +na een uiterst steilen ijswand te hebben bedwongen, het verbindend +zadel tusschen de twee toppen van den berg, waarvan de hoogte op 5980 +meter werd vastgesteld. + +Den derden dag werd dan trots kou en vermoeienis de hoogste top +bereikt. Daar de boven heerschende hevige wind het ontsteken van +vuur onmogelijk maakte en ook het aansteken van licht verijdelde, kon +geen hoogtemeting worden uitgevoerd. Miss Peck houdt echter vast aan +haar schatting van 7320 meter of 24000 voet. Als dat juist is, zou de +Huascaran dus den Aconcagua in hoogte overtreffen. Het schijnt evenwel +niet noodig, zegt »Globus«, die het bericht uit het amerikaansche +Bulletin overneemt, »deze schatting voor betrouwbaarder te houden +dan de oudere, die den Huascaran een hoogte van 6700 meter toewijzen.« + + + +R. PARKINSON GESTORVEN. + +Aan »Globus« schrijft mevrouw Helene Diercke uit Herbertshöhe op +Nieuw-Pommeren in den Bismarckarchipel het treurige bericht, dat +haar vader, de onderzoeker R. Parkinson, die zich voor de exploratie +van de Stille Zuidzee, wat de duitsche bezittingen daar betreft, +zoo verdienstelijk heeft gemaakt, den 24sten Juli gestorven is na +een langdurige ziekte. Hij heeft dus het verschijnen van zijn werk +»Dreissig Jahre in der Südsee«, dat de resultaten van zijn onderzoek +samenvatte, niet lang overleefd. + +Het weekblad geeft dan uit het leven van den overledene enkele +data. Parkinson was in 1844 in Augustenburg in Sleeswijk-Holstein +geboren en kwam als beambte van het handelshuis Godeffroy al in 1876 +op Samoa. Zijn belangstelling in de volkenkunde richtte zich daar +dadelijk op de uit verschillende deelen der Stille Zuidzee aangeworven +arbeiders op de plantages der firma, die meestal Polynesiërs en +Melanesiërs waren. In 1882 verhuisde Parkinson naar het eiland, +dat thans Nieuw-Pommeren heet, en stichtte er aan de noordkust van +het Gazelle-schiereiland zijn plantage Ralum. De bewoners van dat +eiland en van de meeste andere, groote en kleine, eilanden van den +Bismarckarchipel leverden hem studiemateriaal. Hij was het, die ons +door zijn talrijke reizen in den archipel de eerste vertrouwbare +berichten over veel stammen heeft doen toekomen. + +Dikwijls heeft hij den gouverneur op zijne reizen vergezeld en door +zijn publicaties heeft hij dan niet alleen de wetenschap gediend, +maar ook de belangstelling in die verre streken en in wijder kringen +wakker geschud. In 1887 trok hij de aandacht door het kleine, degelijke +boek »Im Bismarckarchipel«. Later verscheen in twee deelen »Album von +Papuatypen«, met A. B. Meijer uitgegeven in 1894 en 1900. Zijn reeds +genoemd werk »Dreissig Jahre in der Südsee« is iets van blijvende +waarde, een studieboek voor allen, die wat van Melanesië willen +weten. Het verscheen in 1907 en daarna schijnt Parkinson door ziekte +belemmerd te zijn geworden in de voortzetting zijner studiën. + +»Globus« maakt naar aanleiding van dezen doode de opmerking, dat men er +zich over verbazen moet, dat geen der groote encyclopedieën iets over +Parkinson heeft mee te deelen, ofschoon zooveel minder belangrijke +»wereldreizigers« daarin wat over zichzelven mogen vertellen. Toch +mag het volkenkundig onderzoek van de Stille Zuidzee, dat nu aan +het detailonderzoek toe is, nooit vergeten, hoeveel het aan het +voorbereidende werk van Parkinson heeft te danken. + + + +WEER EEN ENGELSCHE ZUIDPOOLEXPEDITIE. + +Het was te verwachten, dat de expeditie van Shackleton zeer spoedig +door een nieuwe engelsche Zuidpoolexpeditie zou worden gevolgd. Dank +zij Shackleton's onderneming is tegenwoordig in Engeland weer zeer veel +belangstelling te vinden voor het Zuidpoolonderzoek, en de regeering +heeft de openbare meening zeer goed begrepen, toen ze de kosten van +Shackleton's tocht, voor zoo ver ze nog niet waren gedekt, dus voor +eenige honderd duizenden guldens, voor hare rekening heeft genomen. + +Thans is kapitein R. F. Scott, de leider van de groote +Discovery-expeditie van 1903, die voor Shackleton, om zoo te zeggen, +den weg naar het succes heeft gebaand, in Engeland met een oproeping +naar voren getreden voor een inzameling ten behoeve van een door +hemzelven te leiden Zuidpoolexpeditie, en hij schijnt een goede +ontvangst voor zijn plan te ontmoeten. + +De kosten zijn op 480.000 gulden geschat. Het doel der onderneming is +naast het bereiken van de Zuidpool het onderzoek van Edward VII-land, +waar Shackleton ondanks zijn pogingen niet heeft kunnen landen. Het +vertrek zal het volgend jaar plaats hebben. Waarschijnlijk zal Scott +van een overwintering met het schip afzien, maar net als Borchgrevink +en Shackleton vóór hem, wil hij met zijn staf op een geschikt punt zich +laten afzetten en zich den volgenden zomer weer van daar laten afhalen. + +Het is mogelijk, dat in het volgend jaar ook de schotsche +Zuidpoolexpeditie van luitenant Bruce vertrekt, wat in het belang van +gelijktijdige onderzoekingen op verschillende plaatsen der Antarctis +natuurlijk zeer gewenscht zou wezen. + + + +EDAM, VOLENDAM, MARKEN. + +Het verdriet ons wel eens, dat in den vreemde ons land zoo vaak wordt +voorgesteld, alsof er niets anders bestond dan dat typische land ten +noorden van de hoofdstad, dat lage land van Zaandam en omstreken en +van de Zuiderzeekust. Maar het moet toch wel toegegeven, dat er daar +veel belangwekkends en eigenaardigs voor vreemdelingen te zien is en +dat het zich laat verklaren, hoe de buitenlandsche toeristen er zoo +geregeld hun schreden heen richten. + +Die voorkeur is ons nog eens weer duidelijker geworden door het lezen +van het in het Fransch geschreven gidsje voor bovengenoemde plaatsen, +dat tot titel draagt »Visions de Hollande, Edam, Volendam, Marken", +samengesteld werd door den heer Anselme Changeur en uitgegeven is te +Parijs in de Librairie Léon Vanier A. Messein, Successeur, terwijl +voor ons land de boekhandel van W. J. Sipkema te Edam zich met de +verspreiding belast. De prijs van het keurig uitgegeven boekje is +75 cents. + +Iets zeer ongewoons voor den tegenwoordigen tijd is, dat er geen +afbeeldingen in zijn opgenomen, wat het werkje zeker voor de +buitenlandsche toeristen, die moeten worden aangelokt, veel minder +aantrekkelijk maakt. Maar wij, die met eigen oogen dat interessante +plekje van ons land hebben gezien of er door afbeeldingen een goede +voorstelling van hebben gekregen, wij kunnen de aardige beschrijving +lezen, zonder een gemis te voelen, want de tekst is zoo vlot en +prettig geschreven en is een zoo gemakkelijk leesbaar en huiselijk, +ouderwetsch Fransch, dat we na de lezing het geschrift met voldoening +uit de hand leggen. + +Het zou inderdaad niet ongeschikt wezen voor lecture en classe; +als leesboek voor de middelklassen en de hoogere klassen van onze +onderwijsinrichtingen voor twaalf- tot achttienjarigen kan men het +gerust aanbevelen. + + + +SCHEDELVEREERING. + +Naar aanleiding van het stukje over schedelkorwars in De Aarde en +haar Volken van 23 September: In het zeer belangrijke maar slecht +behuisde Museum für Volkstrachten te Berlijn (Klosterstrasse) vindt +men kinderschedels; zulke schedels worden in Neder-Beieren, nadat de +weeke deelen vergaan zijn, door verwanten opgegraven, schoongemaakt, +beschilderd en in huis bewaard. Ziedaar een schedelvereering, niet van +kannibalen ver buitenaf, maar van menschen die centraal-Europa bewonen. + + R. 3-XI-'09. + + Sn. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +GEDENKTEEKEN J. E. TEHUPEIORY. + +Met een mooie rede heeft Mr. C. Th. van Deventer op Zaterdag 23 October +op de begraafplaats te Utrecht een eenvoudig gedenkteeken onthuld op +het graf van den jongen indischen arts, wiens dood in de laatste dagen +van het vorig jaar zooveel deelneming heeft gewekt en aan wien wij +in ons nommer van 9 Januari een woordje wijdden. De plechtigheid van +thans verlevendigt nog eens de groote teleurstelling over zijn dood, +want er viel van den pas in ons land tot arts bevorderde zooveel te +verwachten. Hij had een tweede Junghuhn kunnen worden voor onze kennis +van Indië, en in dezelfde betrekking, waarin Junghuhn in Indië zooveel +waardevol werkt heeft verricht, namelijk als officier van gezondheid, +al was het dan evenmin als bij Junghuhn op medisch terrein. + +Hij zou ook in zijn later leven een voorbeeld hebben kunnen blijven +van wat er aan geestelijke krachten en gaven schuilt in onze bruine +broeders in de Oost en hij zou een voortdurende opwekking zijn geweest +voor onze regeering en wie op haar invloed hebben, om alles in het +werk te stellen, ten einde den weg te effenen, waarlangs de inlandsche +bevolking van ons Indië kan komen tot verheffing en ontwikkeling. + +Het is een eenvoudige gedenksteen, die zijn herinnering zal levendig +houden, met de woorden: + + + "Ter herinnering aan Johannes Everhardus Tehupeiory, inlandsch + en nederlandsch arts, geb. 25 Juni 1882 te Ema, eiland Ambon, + overleden 22 December 1908 te Utrecht. + + Zijn nagedachtenis blijft in eere bij allen, die gelooven in + Insulinde's toekomst". + + +De gedenksteen is gebeeldhouwd door Thérèse van Hall, de kunstenares, +die getoond heeft, hoe goed ze haar taak heeft opgevat. In ernst +en eenvoud gaf zij een zinnebeeld, een knaap in oosterschen trant +nedergezeten en gebogen over een boek vol wijsheid; het teere +figuurtje overhuifd door gebladerte, dat herinnering aan Ambon's +sagopalmen wekt; op den achtergrond stralen van de rijzende zon; het +geheel voltooid door een voor zichzelf sprekend opschrift en door +twee aan weerszijden op den bovenrand geplaatste slangenbeeldjes, +symbolen der medische wetenschap. + +De secretaris van de vereeniging van indische studenten, de heer +R. Soemitro, onthulde den steen, en de voorzitter, de heer Soetan +Casajangan, aanvaardde in naam van de leden der Indische Vereeniging +het gedenkteeken, dat aan de zorg dier vereeniging blijft opgedragen en +dankte de nederlandsche vrienden voor hun daadwerkelijke belangstelling +in het werken en streven van de vooruitwillenden in de indische +maatschappij. + +Ook Mr. J. H. Abendanon, oud-directeur van onderwijs in Indië, sprak +een woord van hoop voor Indië's toekomst. + + + +HET RIF EN DE RIFIOTEN. + +De Rifstammen vechten nog maar door, zoo luiden de berichten uit de +allerlaatste dagen van October en ook in de eerste dagen van November +klinken er nog geen vredelievender tonen. Als de Spanjaarden hebben +gedacht, dat ze met een eenvoudige tuchtigingsexpeditie zouden kunnen +volstaan als antwoord op de aanvallen van Juli, hebben ze zich vergist, +zooals in de geschiedenis zoovelen zich vergisten ten opzichte van +de marokkaansche zeeroovers. Spanje heeft een volledigen oorlog te +voeren in Noord-Afrika, en naar Melilla moeten steeds maar weer nieuwe +troepen worden gezonden, die onder generaal Marina's bevel er groote +moeilijkheden hebben te overwinnen. + +Wat is eigenlijk het Rif? Het woord, dat Arabisch is, beteekent +»rand«. Het wijst den omtrek van een kamp aan bij voorbeeld of een +strook grond langs een dal, een vlakte of de zee. Het nu bedoelde Rif +is de streek aan de Middellandsche Zee tusschen Melilla en Tetoean. Het +is een massief bergland, dat zich van de Moeloeya uitstrekt naar +de zee en bestaat uit een reeks aan de kust evenwijdige ketenen, +doorsneden door passen en gescheiden door lengtedalen. Die ketenen, +die ongeveer een hoogte van 2000 meters bereiken, maken een indruk +van woeste verlatenheid. Het heerlijke klimaat van de landen om de +Middellandsche Zee zoekt men er te vergeefs en de westenwinden uit +de straat van Gibraltar kunnen er zeer koud wezen. + +Toch zijn de hellingen der bergen bedekt met goede weiden en later +vertoont zich op de niet volkomen rotsachtige gedeelten een dichte +plantengroei van eiken en dennen, ceders en thuya's, notenboomen en +wilde olijven; in de dalen, door tal van beken besproeid, groeien +oranjes en vijgen, wijn en granaatappelen en allerlei graansoorten. + +Maar de kust is al bijzonder ongastvrij; het is een groote halve kring +van rotsen, wel 300 kilometer lang, waarvan de steile hellingen enkel +hier en daar nauwe doorgangen laten naar het binnenland. Buitendien +is die kust, door de natuur reeds zoo weinig toegankelijk gemaakt en +waar een heftige noordenwind blaast, altijd nog uiterst gevaarlijk +voor de schepen door de vijandelijkheid der bewoners. De instructies +voor de zeevaart waarschuwen steeds voor de gevaren, want als een uit +den koers geraakte stoomboot of een zeilschip, dat door windstilte +tot stilliggen is gedwongen, binnen het bereik der Rifpiraten komt, +aarzelen ze geen oogenblik, maar zenden hun gewapende booten uit, +om het ongelukkige vaartuig te plunderen. + +De bewoners van deze ongastvrije kust zijn Berbers, verdeeld in +een dertigtal stammen; stoutmoedige bergbewoners, die geen andere +oppermacht kennen dan die van hun eigen stamhoofden, zoodat de sultans +van hun eigen ras geen gezag in hun gebied uitoefenen. De stammen zijn +onafhankelijk van elkander, en hun politieke eenheid blijkt uit niets +anders dan uit hun strijd tegen het Maghzen, dat is de regeering van +Marokko en tegen de Christenen. Elke stam is verdeeld in een zeker +aantal afdeelingen of clans, waarin alle mannelijke meerderjarigen +toegelaten worden tot het bespreken van de aangelegenheden van de +afdeeling en het bestuur der clan zelf kiezen. + +Die clanhoofden, tot een raad vereenigd, benoemen den kaïd, den +eersten magistraatspersoon en het militaire hoofd van den stam, +die echter geen enkel besluit kan nemen zonder de toestemming van +den Raad der Ouden. Die Raad beslist alle vraagstukken van oorlog, +belastingen, etcetera, en zijn besluiten hebben kracht van wet. De +algemeene vergadering van alle mannen van den stam wordt opgeroepen +tot het kennis nemen van de benoeming van den kaïd en van de andere +besluiten, genomen door de Ouden. + +De leden van den stam bewonen de ksoer of dorpen, enkelvoud ksar, +gewoonlijk op moeilijk toegankelijke hoogten gelegen, samengesteld +uit steenen hutten en omringd door cactus- en agavehagen, die er echte +vestingen van maken. De kaïd bewoont een kasba, een soort van kasteel, +dat tegelijk tot arsenaal dient, tot schatkamer en tot gevangenis, en +waarvan het garnizoen bij beurten wordt gekozen uit de verschillende +afdeelingen van den stam. + +De meeste Rifbewoners zijn gewapend met een geweer van modern maaksel, +en wie zich dat niet heeft weten te verschaffen, gebruikt geweren +van inlandsch maaksel, waarvoor het nooit aan munitie ontbreekt, +die de Rifioten zelf vervaardigen. De bewapening omvat ook nog +een rechten dolk, die zeer spits toeloopt, of wel een krommen dolk, +zooals algemeen is in de atlantische kuststreken van Marokko. In zake +artillerie hebben ze niet anders dan eenige oude stukken, die van +voren worden geladen, kanonnen, die nog gediend hebben om Alhacemas +en Penon de Velez te beschieten. + +Meesters zijn de Rifioten in den guerilla-oorlog. Ze zijn groot +en sterk, listig en onverschrokken en van een matigheid en een +uithoudingsvermogen, die merkwaardig zijn. Gekleed in een korte, +bruinwollen tunica, met om het geschoren hoofd alleen een touwtje +van geitehaar of het roode lakensche zakje van hun geweer bij wijze +van tulband, weten ze van de gesteldheid van het terrein uitstekend +te profiteeren om zich te verbergen en hun vijanden te verrassen. En +de landstreek om Melilla, de kloven van de Goeroegoe en de diepe, +nauwe dalen, die van daar naar zee loopen, leenen zich uitstekend +voor hun tactiek. + +Voor den aanval kiezen ze bij voorkeur het uur vóór zonsopgang, het +oogenblik, waarop ze vermoeden, dat de tegenstanders gerustgesteld +zijn door een ongestoorden nacht en vermoeid van het langdurige +waken. Zonder eenig geraas te maken, sluipen zij achter de +terreinoneffenheden en rotsen en hagen langs naar hun doel. Dan, +als ze op den gewenschten afstand zijn gekomen, staan ze plotseling +op, ontladen hun geweren, om schrik te verspreiden in de gelederen +van den vijand en gaan tot den aanval over met geschreeuw en +woeste verwenschingen. De vrouwen achter de gevechtslinie brengen +krijgsvoorraad aan en emmers vol water, om de strijdenden te +verkwikken; ze moedigen de mannen aan door scherpe kreten en smalen +op wie zich laf toont. + +Voorwaar, geen vijanden, om licht over te denken, noch voor Spanje, +noch voor hun altijddurenden vijand, den sultan van Marokko! + + + +NOVA ZEMBLA EEN DRIEVOUD. + +Wie weet, wat voor verrassingen de Poolstreken nog voor ons in petto +hebben! Daar blijkt het, dat een russische, door gouverneur Sosnowsky +uit Archangel naar Nova Zembla gezonden expeditie, teruggekeerd is +met het bericht, dat zij een gemakkelijke, slechts dertig werst lange +doorvaart heeft ontdekt tusschen de Kruisbaai van de Barentszee en de +Karazee aan Nova Zembla's Oostkust. Aan de Kruisbaai zou men bovendien +steenkolenbeddingen hebben waargenomen. + +Ook zonder die laatste is het bericht al belangwekkend genoeg en +beschamend leerzaam voor de poolreizigers, die daar zoo druk hebben +gewerkt, en voor ons, die meenden, dat de Westkust van Nova Zembla +haast geen geheimen meer verborgen hield. + +Die Kruisbaai of Lommenbaai ligt op 74 N. B. dus even ten noorden +van de Matotsjkinsjar, de straat, die ook dwars door het land gaat +van West naar Oost. + +De nieuwe doortocht maakt dus van het smalle maar lange landcomplex +Nova Zembla, dat tot dusver als uit twee eilanden bestaande werd +beschouwd, een complex van drie eilanden. Wie weet, wat verdere +verrassingen het voortgezet onderzoek nog zal brengen. De door +de Russen gemelde ontdekking is er wel het bewijs van, hoe weinig +definitief alle geografische exploratie in de poolstreken is. De +westkust van Nova Zembla toch behoort tot de best verkende en +betrekkelijk meestbevaren arctische kusten. Aan de exploratie dier +kust hebben Hollandsche bezoekers een groot aandeel genomen. Niet +enkel in den tijd van Barents en Heemskerk, maar ook in de tweede +helft der vorige eeuw. Op de zeven wetenschappelijke zomervaarten, +in 1878-'84 met het scheepje de Willem Barents ondernomen, zijn onze +landgenooten herhaaldelijk aan die Westkust van Nova Zembla geweest +voor verkenning en inkaartbrenging der kust. + +En in den nazomer van 1880 hebben de opvarenden van de Willem Barents +juist deze Kruisbaai nog eens bezocht en verkend. Het geluk is hun +niet gunstig geweest; en de ontdekking, nu door de Russen gedaan, +is onzen landgenooten onthouden gebleven. + +Trouwens Russen en Noren hebben in de laatste kwart-eeuw Nova Zembla +met ijver in studie genomen. Helaas, dat ons werk van de Willem +Barents, het negentiende-eeuwsche schip, dat, zooals gezegd, zeven +reizen naar Nova Zembla ondernam in de zomers van 1878 tot 1884, +ten einde een gedenksteen voor Barents en zijn tochtgenooten aan de +IJshaven te plaatsen, het nooit tot aan die haven heeft gebracht! + + + +DE HOHNSTEINROTSEN. + +Van de watervallen der algemeen bekende en door niemand, die den Harz +bezoekt, verwaarloosde Steinerne Renne buigt zich een mooi boschpad +af, dat door een hoog opgaand sparrenwoud, waar granietklippen en +tallooze steenen in verspreid zijn, voert naar een groep rotsen, +de Hohnsteinrotsen. Dat zijn zonderlinge rotsvormingen, die hier +in het woud verscholen zijn. Men ziet er vooruitspringende klippen +en afgebrokkelde rotsen, woest dooreen gestapeld of als door een +reuzenhand kunstig opgetorend tot rotskasteelen. + +De geweldigste rotsburcht is de 584 Meter hooge Ottofels, die in +het jaar 1893 toegankelijk is gemaakt door steile, ijzeren ladders en +onvoorwaardelijk de aandacht verdient, die er aan wordt geschonken. Het +uitzicht boven behoort al tot de mooiste onder de vele mooie, door +den Harz geboden. Terwijl reeds het benedenste plateau van de rots +een heerlijk panorama ontvouwt, heeft men van de hoogste spits een +overweldigend, zeer uitgestrekt uitzicht. + +In het Westen verheffen zich in de onmiddellijke nabijheid uit +een donker sparrenbosch de woeste Hohneklippen; verder noordelijk +de Renneckenberg en de dreigende Zeterklippen; daarboven wenkt de +Brockentop. Naar het Noorden verrijzen de witte gesteenten van de +Weissen Steine en de Wolfsklippen; in het Oosten aanschouwt men +over donkere wouden aan den voet der bergen de stad Wernigerode en +de voorsteden. Helder schittert daarboven het statige Stolberger +vorstelijk slot met zijn torens en tinnen. Het trotsche gebouw +komt heerlijk uit tegen het groen van het loofhout der omringende +bergen. Over het slot heen verliest zich de blik in de wijde vlakte, +waaruit tallooze dorpjes en steden met roode daken en kerktorens +oplichten. Halberstadt vooral springt duidelijk in het oog. + +Bij een gelukkigen samenloop van omstandigheden, dat is van lucht +en licht en bewolking, kan men van hier den dom van Maagdeburg als +klein puntje in de blauwe verte onderscheiden. In het Zuidoosten en +Zuiden wordt het panorama afgesloten door de donkerblauwe bergen van +den Beneden- en den Zuidharz, en men kan als schitterende punten het +hotel waarnemen van den Hexentanzplatz en den toren van de Rosstrappe; +dan de witgrijze kalkbergen van Rübeland en Elbingerode, de dorpen +Hüttenrode en Friedrichsbrunn en als hoogste punt den Auerberg met +de Josephshöhe bij Stolberg. + +Het kleine boschpad voert verder naar het boschhuisje, het +Karlshaus, van waar men nog een verrassend kijkje krijgt op het +slot Wernigerode. Wie naar Wernigerode wil terugkeeren, kiest het +schaduwrijke Thumkuhlendal als weg en heeft dan nog gelegenheid, +het Lossengedenkteeken te kunnen bekijken, waarin alle in den Harz +voorkomende gesteenten te vinden zijn. + + + +SPITSBERGEN-EXPEDITIES WEER THUIS. + +De noorsche Spitsbergen-expeditie van den ritmeester Isachsen is den +10den September met de bekende Fram naar Tromsö teruggekeerd. Haar +taak, die uit aardrijkskundig en natuurwetenschappelijk werk bestond, +en die zij vooral in het binnenland van noordwestelijk Spitsbergen +heeft volbracht, was afgeloopen. Zij heeft met succes gewerkt, ofschoon +de afgeloopen zomer zoo laat is begonnen en de onderneming buitendien +op veel bezwaren stuitte. Bijzonder rijk moeten de geologische +verzamelingen zijn en in het doorvorschte gebied, dat voor een groot +deel totaal onbekend was, zijn veel bergtoppen bestegen. De leden der +expeditie werkten in groepen, die zelfstandig uitstapjes ondernamen. + +Belangrijk is het bericht, dat Prins Karels Voorland door een lid +der expeditie voor Noorwegen in bezit is genomen. Noorwegen meent +inderdaad rechten op Spitsbergen te hebben. De te verwachten +Spitsbergenconferentie zal daaromtrent uitspraak hebben te +doen. Isachsen wil in den zomer van 1910 zijn onderzoek voortzetten. + +Half September is ook Bruce's expeditie naar Prins Karels Voorland +met het schip »Conqueror« teruggekeerd. Dit was al de derde +Spitsbergenexpeditie van Dr. William S. Bruce van het Oceanographisch +Laboratorium te Edinburgh, altijd naar Prins Karels Voorland, het +langgerekte eiland vóór Spitsbergens westkust. Een zeer talrijke staf +van wetenschappelijke mannen gingen dit jaar mee aan boord van de +Conqueror, om topografisch, geologisch en dier- en plantkundig werk +te doen. + + + +LANDBOUWTENTOONSTELLING TE BUENOS AIRES. + +De Argentijnsche Republiek herdenkt in het volgend jaar het +honderdjarig bestaan harer onafhankelijkheid. Als spaansche kolonie +behoorden de La Platalanden, en dus ook Argentinië, tot 1776 bij +het onderkoningschap Peru, maar in dat jaar werd het land tot +een afzonderlijk onderkoningschap verheven met de hoofdstad Buenos +Aires. Toen Spanje zich in de napoleontische oorlogen met Frankrijk had +verbonden, namen de Engelschen in 1806 Buenos Aires in, maar moesten +al spoedig weer het veld ruimen. In 1810 was intusschen Frankrijk +met Spanje zelf in oorlog geraakt en tijdens dien strijd zetten de +kolonisten den onderkoning af en benoemden een provisorische Junta, +echter nog in naam van koning Ferdinand VII. Dat was op 22 Mei 1810. + +Cordova, Paraguay en Uruguay erkenden die regeering echter niet en +na veel burgertwisten riep eerst een congres te Tucuman in 1816 de +republiek uit, het verklaarde de onafhankelijkheid van de Vereenigde +Staten van Rio de la Plata. + +Het gebeurde van 1810 zal men nu herdenken in de thans bloeiende +republiek, ook met een groote landbouwtentoonstelling, die blijkens +de verspreide circulaires tevens een van veeteelt zal zijn en waar +de nijverheid eveneens zal vertegenwoordigd wezen, terwijl er voor +de verschillende hulpwetenschappen plaats zal worden ingeruimd. De +argentijnsche consul Gustav Niederlein te Berlijn geeft inlichtingen. + + + +BOEKEN EN LEZERS. + +In menig boek legt de lezer meer in dan de schrijver. + + + + + +OP DEN UITKIJK. + + +BIJ EEN PAAR SPREEWALDKIEKJES. + +Ten zuidoosten van Berlijn in het gebied van den bovenloop der Spree +ligt dat bekende Spreewald, de streek met zooveel eigenaardigs in de +gewoonten en de kleederdrachten der bewoners. Bij het dorp Burg begint +het al. Daar toch verdeelt zich de Spree in tallooze armen en armpjes, +die het land als liefkoozend omvatten. Nu eens door vlakke weiden, dan +door hoog opgaand bosch stroomend, bieden die waterloopen de grootste +afwisseling van uitzichten over het wijde land of op nauw ingesloten +oeverlandschappen. Ten noorden van Cottbus worden de korenvelden en +graslanden aangetroffen, waar de maaiers in schilderachtige middagrust +bijeen zijn, en de witte hoofddoeken der vrouwen en meisjes lichte +plekken vormen. Aan spijs en drank laaft men zich, terwijl de kinderen, +die den versterkenden kost brachten, mee mogen eten, want buiten in +het veld smaakt het veel lekkerder dan tehuis! + +De booten van het Spreewald zijn een kenmerkende factor in de +streek. Het zijn als onze giethoornsche punters de voornaamste +vervoermiddelen van het land; reeds de jeugd leert er mee omgaan, +daar het gaan naar school en kerk, naar de markt en het dorp, naar +het spoorwegstation en naar visites bij buren, alles met de boot +gebeurt. Ook de meisjes leeren boomen en sturen door het warnet +van takken en takjes van de Spree. Het land is maar weinig bevolkt; +hier en daar is een boerenhoeve te zien, en men kan bezwaarlijk naar +den weg vragen. Dan gaat het nog beter te informeeren aan iemand, +dien men in een andere boot tegenkomt. + +De houten huizen met vakwerk en strooien daken staan soms in groepjes +en keeren den bezoeker dan meestal den rug toe op de manier als bij +ons in de Zaanstreek, maar zooals daar Wormerveer beleefder is en +naar de rivier den voorkant van zijn huizen keert, zoo doen in het +Spreewald Lehde en Leipe dat ook. Tusschen de gehuchten worden de +waterloopen omsloten door elzen en eiken, esschen, iepen en beuken. Het +dorp Lehde heeft men wel het Venetië van het Spreewald genoemd, en +jaar op jaar komt een kunstenaarskolonie er schilderen. Inderdaad is +het natuurschoon er wel een bezoek waard. Een tochtje van Burg naar +Lübbenau bijvoorbeeld is een genot voor den natuurvriend. + +Daarbij boeien de menschen, die men ziet. Het is een slavische +bevolking, de Sorben, die in twee groepen zich laten verdeelen +met een uiteenloopende taal, de Oppersorben en de Nedersorben. De +eersten wonen in het koninkrijk Saksen en het aangrenzend deel van +Silezië; de Nedersorben in de streek ten noorden van Cottbus, hebben +nog het trouwst aan hun oude kleederdrachten vastgehouden. Dat zal +voor een groot deel ook wel samenhangen met de ontsluiting van het +Spreewald voor de toeristen, die graag de vreemde kleederdracht zien, +de kleurige kleeding, die de bewoners dan met trots vertoonen. Men kan +immers daarbij vooral op de groote feesten, Paschen en Pinksteren, zijn +rijkdom toonen in de kostbare stukken der kleeding en in de sierlijke +hoofddoeken. De dracht der mannen is zoo goed als vergeten. Zelden +ziet men de lange, grijze jas en de muts met kwast, door enkele oude +heeren nog gedragen. Die ouden behooren tot een verdwijnenden tijd. + +Maar heel anders is het met de kleeding der vrouwen. De kleinste +meisjes dragen den hoofddoek en gaan daarmee naar school. De +onderwijzers hebben wel eens om hygiënische reden getracht, +die gewoonte tegen te gaan, maar de ouders verzetten zich, en de +regeering heeft op goede gronden verordend, dat men de dracht niet +moet tegengaan, daar het volk er te zeer aan is gehecht. Die hoofddoek +is onafscheidelijk van de vrouwen en meisjes, en het is een aardig +gezicht, als zoo'n boot vol kerkgangers voorbijgaat en men de stijve +vijfhoeken daarin op rijen ziet geschaard. De maagd en de vrouw, de +bruid en de grijze dragen ze, maar niet allen op dezelfde manier. Elk +dorp heeft zijn eigen vouwen en kleuren, verschillend weer naar gelang +van omstandigheden, van doop of bruiloft, aanneming of avondmaal, +danspartij of werkplaats. + +Er behooren dan bij het witte bovenhemd zonder mouwen, de kleurige +borstdoek, de groote boezelaar en de vele wijd uitstaande rokken. In +hoofddoeken, schorten en bovenrokken kan een weelde worden ten +toon gespreid, die opvallend afsteekt tegen de gewone zuinigheid +der bewoners. In het eigenaardige land passen de eigenaardige +kleederdrachten, en samen maken ze het verklaarbaar, dat tegenwoordig +de uitstapjes naar het Spreewald zeer in de mode zijn. + + + +DE TELEGRAFEN DER NATUURVOLKEN. + +In haar voorbeeldelooze ontwikkeling is de telegrafie een kind +gebleven van de electrische vonk, en daardoor is het te verklaren, +dat wij haar altijd met de electriciteit in verband brengen. Dat +behoeft echter niet. Zoo behooren ook tot het gebied der telegrafie de +vele kunstige inrichtingen van optiek en acoustiek, waardoor al voor +duizenden jaren de volkenreeksen hun gedachten hebben gereproduceerd +en berichten hebben gewisseld over groote afstanden. + +De vuurtorens van Grieken en Romeinen waren de voorloopers van +de pruisische en fransche houttelegrafen, vóór zestig jaar in +gebruik. De kunst van het geven van optische signalen stond in de +oudheid op groote hoogte, zoo zelfs dat men tot de 18de eeuw niet +van eigenlijken vooruitgang kan spreken. + +Intusschen stonden die ouden, Perzen, Grieken, Romeinen, ook +werkelijk op hoog standpunt in menig ander opzicht; maar vooral is +het belangwekkend, dat wilden, natuurvolken, stammen uit Amerika, +Afrika en Australië, de electriciteit niet hebben afgewacht, om +over verre afstanden met elkaar in gemeenschap te treden en dat ze +er al vroolijk op los telegrafeerden en telefoneerden, voordat de +verstandige Europeanen hun weg kruisten. Die kunst hebben de wilde +zonen van de steppen en de oerwouden uit zichzelf ontwikkeld en met +de eenvoudigste hulpmiddelen hebben ze haar tot een hoogte gebracht, +die voor hun omstandigheden voldoende was. + +Wat de wilden elkaar te seinen hebben, zijn geen met cijfers doorspekte +beurs- en handelsberichten, waarin een enkel verkeerd cijfer heel +wat ongeluk kan veroorzaken. Maar voor wat volstrekt noodig is, +om in de uitgestrekte wildernissen, met elkaar in verbinding te +blijven en elkaar te helpen of te bestrijden, hebben ze doelmatige +seinen uitgevonden. In Kongo en Kameroen gebruiken de inboorlingen +voor berichten naar de verte trommels, zooals, naar onze lezers +weten, J. J. Moret al eens naar de N. R. C. schreef. Het zijn +stukken uitgeholden boomstam, aan weerszijden met antilopenvel +overtrokken. Men heeft ze in soorten. Er zijn groote, dofklinkende +trommels voor oorlogsberichten en kleinere spreektrommels, die enkel in +vredestijd worden gebezigd. Met een bijzondere soort van trommel wordt +de geboorte van een mensch aangekondigd en met weer een andere soort +geeft men een sterfgeval aan. Uit den uit de verte aanklinkenden toon +van een trommel kunnen dus de inboorlingen nauwkeurig onderscheiden, +welk bericht onder weg is. + +En de negers hebben de trommeltaal nog fijner ontwikkeld. Zeer +bijzonder ontwikkelde trommelslagers verstaan de kunst, woorden te +vormen, waardoor het mogelijk wordt, allerlei berichten over groote +afstanden over te brengen. Zij komen uit de onderscheiden dorpen +af en toe te zamen, om zich te oefenen en hun voorraad signalen te +vergrooten en te vergelijken. Aan de Kongowatervallen verstaan de +negers het, met de trommels onder elkander gesprekken te voeren als in +de gewone taal, waarbij hun zeer fijn gehoor hun goed te pas komt. De +hoofden kunnen, zonder van hun rustbank op te staan, met behulp van +deze trommeltelefonie met hun buren zoo gemakkelijk onderhandelen, +dat ze voortdurend op het nauwkeurigste van wat er in vrij wijden +omtrek voorvalt, op de hoogte zijn. + +Niet zelden komen ook de blanken in de noodzakelijkheid, zich te +bedienen van de vèrspreekkunst van de negers. Zoo vertelt pater Von +der Deken, hoe de inspecteur der Kongomaatschappij, als hij op een +inspectiereis zich verlaatte, aan een trommelslager de opdracht gaf, +de menschen op het station Basoko te vertellen, dat er vertraging +was en hun te zeggen, den maaltijd te bewaren. De mededeeling werd +dan van dorp tot dorp getrommeld en de inspecteur miste zijn maal niet. + +Over een dergelijke werking van de spreektrommel bericht gouverneur +Von Bennigsen uit de Stille Zuidzee, waar de trommeltaal eveneens in +gebruik is. Op een dag kwam de tijding, dat op een eiland door een +hoofd gewelddaden waren bedreven. Hij ging terstond aan boord van een +regeeringsstoomboot, om recht te doen en nam een zwarten trommelslager +mee. Terwijl het hoofd zich verscholen hield in het dichte struikgewas, +lag de strafexpeditie vanwege de branding ongeveer vier kilometer +van het strand verwijderd. Toen zond de trommelslager een vraag in +de trommeltaal naar de jungle over, en dadelijk kwam er antwoord. Er +volgde een levendig gesprek, waarvan het gevolg was de onderwerping +van het hoofd en de betaling van een boete. + +Nog eigenaardiger is de inrichting van de acoustische +telegraaf, waarvan de argentijnsche reiziger Dr. José Bach op een +onderzoekingstocht in het Amazonengebied verhaalt. Hij stiet daar +op een Indianenstam, de Catoequinaroe's, die op vier verschillende +nederzettingen woonden. Elke van die 1.6 kilometer van elkander +verwijderde nederzettingen bezat een inrichting, waardoor ze +voortdurend in gemeenschap kon blijven met de andere. Het was ook een +trommeltelegraaf, maar op andere physische grondslagen ingericht dan de +afrikaansche. In den grond was een 1.1 meter diepe, cylindervormige +kloof van 1.2 meter middellijn gegraven en tot op de helft met +vastaangestampt, grof zand gevuld. Op de zandlaag stond in het midden +een bijna een meter hooge, 40 centimeter dikke palmstam, die aan beide +einden een 30 en 20 centimeters wijde holte had, onderling verbonden +door een slechts 12 centimeter wijd kanaaltje. De onderste holte +bevatte in vier lagen fijn zand, houtspaanders, beendersplinters en +gestampt glimmer; de bovenste in drie lagen leder, hout en caoutchouc, +terwijl de middelste nauwe opening ledig was. + +Om den stam heen had men de kloof of sloot met stukken hout, +ongelooid leer en verschillende soorten hars gevuld en ze ter hoogte +van de oppervlakte van den bodem met een caoutchoucplaat afgedekt. Dit +toestel, dat een soort van trommel voorstelde en dat door de Indianen +cambarysoe werd genoemd, diende zoowel tot het geven als tot het +ontvangen van signalen. Als men met den trommelstok, waarvan de knop +met caoutchouc en leer was overtrokken, op den cambarysoe sloeg, +plantte zich het geluid door den grond naar het gelijkvormige +toestel van de volgende nederzetting voort en kon daar duidelijk +worden waargenomen. Op zijn dringend verzoek kreeg de vreemdeling een +proef te hooren van de werking. Het hoofd riep het volgende station +door tweemaal kloppen aan, waarop als antwoord een dof geluid werd +vernomen, afkomstig van een slag op het toestel aan het geroepen +station. Daarop ontspon zich met behulp van afgesproken seinen een +lang gesprek, waarvan de inhoud den vreemde onbekend bleef. + +Het wonderlijke bij deze ontdekking is niet zoozeer, dat de van de +beschaving zoo ver af staande wilden met de wetten der voortplanting +van het geluid door den grond bekend waren, als wel dat de Indianen +ook in staat waren, de technische middelen te vinden, om dit procédé +in de praktijk voor hun doel te gebruiken. Intusschen is het ook niet +volkomen onmogelijk, dat de cambarysoe een eeuwen lang geheim gehouden +instrument is uit de tijden van het tot een zekere beschaving gekomen +rijk der Inca's in Peru. + +Het geheim der trommelteekens wordt door de natuurvolken streng +bewaard. In Kameroen is het den duitschen onderwijzer Betz na +langdurige studie gelukt, erachter te komen. Daar de wanden van de +daar gebruikte trommels verschillend van dikte zijn, krijgt men door +het slaan tegen de kanten verschillende tonen. Betz heeft ongeveer +300 met de trommel weergegeven zinnen verklaard, en hij geeft toe, +dat men door de trommeltaal kilometers ver over alle mogelijke dingen +kan praten; er kunnen verhaaltjes worden verteld, nieuwtjes worden +overgebracht en er wordt geroepen en gescholden in de boschwildernis, +alles "op noten". + +Een optische vèrspreektaal heeft onder de wilden in Australië +rooksignalen in haar dienst. Het gebruik van vuur- en rooksignalen +is zeer oud, maar de rooktelegrafie van de Austraalnegers is zoo +eigenaardig, dat ze afzonderlijk vermelding verdient. Het geheim dier +taal wordt streng bewaard, en de ouden van den stam, de priesterlijke +wachters van de stamgeheimen, zwijgen zelfs tegenover jongere leden +van den stam over de beteekenis der afzonderlijke teekens. Maar in +den laatsten tijd heeft men zooveel waarnemingen er over gedaan, +dat het stelsel in hoofdzaak bekend is geworden. + +De verschillende beteekenis der signalen wordt uitgedrukt door den +vorm en de kleur der rookzuilen. De middelen, om die te voorschijn te +roepen heeft de Australiër in de hem omringende plantenwereld. Een +dikke zwarte rookzuil ontstaat, als een hoop brandhout bedekt +wordt met groene bladeren of gras, en kan dienst doen als signaal +voor verre afstanden. Bij windstilte kan de rook tot duizend meter +hoog stijgen en wordt dan tot op 80 kilometers afstands gezien. De +beteekenis is bij verschillende stammen verschillend, bijvoorbeeld: +"een menigte gewapenden is in aantocht, om een man te dooden", of +"hier is veel water en wild; wij gaan een dansfeest geven". + +Is de rookzuil groot en bleek van kleur, waarvoor droog hout wordt +gebruikt, dan kan het een doodstijding zijn of bij andere stammen een +aankondiging van bezoek wezen. De inboorlingen verstaan het, aan de +rookzuilen door kunstgrepen allerlei vormen te geven en hebben daardoor +den woordenschat der rooktelegrafie sterk uitgebreid. Spiraalvormige +teekens worden verkregen door de brandstof in een kring om een +rechtop staanden stam op te stapelen of ook wel doordat twee mannen +een vel in een bepaalde helling boven het vuur cirkelvormig laten +draaien. Rookballen krijgt men door den opstijgenden rook op te +vangen in zakken en dan van tijd tot tijd den zak van boven te openen, +terwijl een tweede inboorling den zak een opwaartsche beweging geeft, +zoodat de rook in den vorm van een bal ontwijkt. + +De Australiërs hebben een heel woordenboek van rooksignalen, er zijn +onafgebroken rookzuilen, rookguirlandes, evenwijdige zuilen van rook +van verschillende kleuren, en daardoor en in verbinding met bepaalde +herhalingen en schikkingen ontstaat een woordenrijke teekentaal. + +De behoefte aan onderling verkeer is zoo oud als de wereld, en +menschenvernuft heeft overal middelen en wegen gevonden, om er aan +tegemoet te komen. Waar onze beschaving nog niet is doorgedrongen, daar +vlammen de vuren op, in geheimzinnige taal van berg tot berg berichten +overbrengend; hoornsignalen klinken door woestijnen en oerwouden; +maar nergens zijn die middelen van onderling verkeer zoozeer tot de +hoogte der kunst gestegen als in de trommeltaal en de optische taal +met rooksignalen. + + + +HERLEVING VAN DE MARKT TE NISCHNI NOWGOROD. + +De groote markt te Nischni Nowgorod heeft dit jaar veel meer succes +gehad dan in de laatste jaren het geval was. Het vooruitzicht van +beter zaken te doen in Midden- en Zuid-Rusland verklaart maar voor +een deel het toenemen van den handel. Maar er is een andere oorzaak, +namelijk, dat dit jaar weer enkele groote kooplieden en fabrikanten, +die gedurende een zeker aantal jaren de markt vermeden, er zijn +teruggekeerd. Als gevolg van den aanleg van spoorwegen en andere nieuwe +gemeenschapswegen, die de industriëele middelpunten in rechtstreeksche +gemeenschap stelden met alle deelen van het rijk in Europa en Azië, +was de markt te Nischni Nowgorod achteruitgegaan. + +De groote russische industriëelen en kooplieden hadden geleidelijk +Nischni verlaten in de meening, dat hun klanten hen zouden volgen +naar de middelpunten van voortbrenging. Die hoop werd mogelijk in den +aanvang vervuld, maar niet op den duur, want sinds eenige jaren ging +de markt achteruit. Tegenover dat verontrustende feit hebben een groot +aantal producenten besloten den ouden weg weer in te slaan. Niet dat ze +denken, de schitterende zaken terug te vinden van vroeger; ze weten, +dat niet daar de belangrijkste koopen worden gesloten, maar misschien +zullen ze een deel terugwinnen door zich in de herinnering van hun +oude klanten terug te roepen en de aandacht van andere te vragen. + +En dit jaar zijn voor het eerst in langen tijd de reusachtige tenten, +die het veld van de markt bedekken, voor een groot deel bezet geweest; +de 4000 winkels aan de zestien straten van elk een goeden kilometer +lang, die elkander rechthoekig snijden, hebben onder hun veranda's +de opgehoopte goederen ten toon gesteld. Sedert lang had men zooveel +goederen niet gezien in de straten van de bontwerkers, goudsmeden, +reukwerkfabrikanten, meubelmakers, zijdewevers en kleermakers van +allerlei aard. + +Een nieuw gebouw, dat er sierlijk uitziet, is de Glavni Dom, een +huis van 20 meter lang en 50 meter breed. De bovenverdiepingen zijn +ingenomen door de officiëele diensten, administratie, politie, post +enz., terwijl de eerste verdieping door een ruime hall wordt ingenomen, +waarop winkeltjes uitkomen van kostbare dingen, juweelen, zilverwerk +en goud, parelen, tapijten en zijden stoffen, waarvoor koopers en +verkoopers de dure plaats van deze soort van tentoonstelling niet +schromen. Want ieder van deze winkels betaalt duizend roebels huur, +twaalfhonderd met wat erbij komt. Er zijn tweehonderd winkels van dien +aard in den Glavni Dom, wat een huur maakt van 240.000 roebels. Daarbij +komt de huur van de andere vier duizend winkels, die elk honderd tot +honderd vijftig roebels huur doen, zoodat men komt tot een cijfer van +een millioen roebels, een wel groot, maar niet buitensporig cijfer, +als men bedenkt, dat verleden jaar, toen men met een gemiddeld jaar +te doen had, er te Nischni voor twaalfhonderd millioen francs zaken +zijn gedaan. + + + +OPKOMST VAN EEN STAD IN SCHOTLAND. + +De eischen van de industrie doen wel eens aan de schoonheden +der natuur een felle concurrentie aan. Overal waar zich bergen +verheffen, beijveren zich de ingenieurs concessies te erlangen voor +het exploiteeren van watervallen, en Schotland ziet dan ook reeds +de liefhebbers der witte steenkool zijn hooggebergte beklimmen en er +zich vestigen. + +Tot den herfst 1905 was het gebied van Loch Leven, verloren in het +bergland van oostelijk Schotland, alleen bekend bij de jagers en bij +enkele kunstenaars, die de woeste schoonheid van het land bewonderden +en met hun penseel trachtten weer te geven het indrukwekkend +schouwspel der watervallen. Maar in het najaar van 1905 reisde een +engelsch industriëel als eenvoudig toerist in die streek, en zijn +speculatiegeest ontwaakte bij het zien van de hydraulische krachten, +die er te gebruiken vielen bij Loch Leven. + +De toerist, die de ontdekking deed, was een der directeuren van de +British Aluminium Company, een machtige maatschappij, die haar verkoop +steeds ziet toenemen met het veelzijdig gebruik, dat van het door haar +geproduceerde metaal wordt gemaakt. Toen de maatschappij de waarde der +terreinen om Loch Leven had ingezien, besloot ze er een reuzenfabriek +te zetten; ze verkreeg er de noodige rechten voor en ging terstond aan +het werk ondanks bezwaren van allerlei aard. Er zijn daar drie meren +op verschillende hoogte en verbonden door een rivier. De ingenieurs +hebben het plan opgevat een reusachtigen dijk aan te leggen, die hoog +genoeg zal zijn, om in een enkel verzamelbekken de wateren der drie +meren te bevatten. Dat réservoir zal het grootste van Europa worden +en misschien van de wereld; het zal een kilometer breed en veertien +kilometer lang zijn. Het zal ongeveer een milliard hectoliter bevatten. + +Om de watermassa te bewaren, is de stuwdam 803 meter lang, heeft een +dikte van 18 meter aan zijn voet en van 4.5 meter aan de oppervlakte +van het water. De grootste hoogte zal 24 meter bedragen. Het water +van het reuzenbekken wordt aangevoerd door een kanaal van gewapend +beton van een afstand van 6.5 kilometer naar een verdeelingsbekken, +van waar zes reusachtige stalen buizen uitgaan, die het water naar +twaalf turbines voeren. + +Die buizen worden door een duitsche firma geleverd en in Hamburg +direct ingescheept naar de kleine havenplaats Kinlochaven. Nu is er +te Loch Leven te midden der woeste rotswereld een heele stad ontstaan +van werklieden en hun gezinnen. Men vindt er aardige huisjes van twee +verdiepingen met een tuin, naar een weloverlegd plan geplaatst. De stad +heeft overvloedig drinkwater en electrisch licht; aan alle eischen +van hygiëne is voldaan; electrische trams brengen de werklui naar +het werk; er is een presbyteriaansche kerk en er zijn scholen voor +de kinderen. Het is een nieuw verrezen stad, als in Amerika zoovele +plotseling zijn ontstaan. + +Loch Leven is een rotsachtig plateau, dat bijna ontoegankelijk is. Er +gingen enkel slechte muilpaden heen. Dat moest anders worden. De +British Aluminium Company richtte boven de dalen en afgronden een heel +net van luchtspoorwegen in. Langs soliede stalen kabels vervoeren +hangende waggons, door electriciteit bewogen, die door een naburige +rivier wordt voortgebracht, elken dag 500 ton materialen. + +Als de hydro-electrische fabriek in werking zal zijn en de electrische +ovens het aluminium bereiden, zullen de machines goed beloonden arbeid +kunnen verschaffen aan meer dan 15000 arbeiders. + + + +TEGENSTRIJDIGE RELATIE. + +X. en IJ. staan tot elkander in een tegenstrijdige betrekking: aan +den eenen kant zijn ze bevriend met elkander--aan den anderen zijn +ze bloedverwanten. + + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK OP DEN UITKIJK, JAARGANG 1909 *** + +Updated editions will replace the previous one--the old editions will +be renamed. + +Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright +law means that no one owns a United States copyright in these works, +so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the +United States without permission and without paying copyright +royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part +of this license, apply to copying and distributing Project +Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm +concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, +and may not be used if you charge for an eBook, except by following +the terms of the trademark license, including paying royalties for use +of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for +copies of this eBook, complying with the trademark license is very +easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation +of derivative works, reports, performances and research. Project +Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may +do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected +by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark +license, especially commercial redistribution. + +START: FULL LICENSE + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full +Project Gutenberg-tm License available with this file or online at +www.gutenberg.org/license. + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project +Gutenberg-tm electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or +destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your +possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a +Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound +by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the +person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph +1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this +agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm +electronic works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the +Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection +of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual +works in the collection are in the public domain in the United +States. If an individual work is unprotected by copyright law in the +United States and you are located in the United States, we do not +claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, +displaying or creating derivative works based on the work as long as +all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope +that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting +free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm +works in compliance with the terms of this agreement for keeping the +Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily +comply with the terms of this agreement by keeping this work in the +same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when +you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are +in a constant state of change. If you are outside the United States, +check the laws of your country in addition to the terms of this +agreement before downloading, copying, displaying, performing, +distributing or creating derivative works based on this work or any +other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no +representations concerning the copyright status of any work in any +country other than the United States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other +immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear +prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work +on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the +phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, +performed, viewed, copied or distributed: + + This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and + most other parts of the world at no cost and with almost no + restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it + under the terms of the Project Gutenberg License included with this + eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the + United States, you will have to check the laws of the country where + you are located before using this eBook. + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is +derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not +contain a notice indicating that it is posted with permission of the +copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in +the United States without paying any fees or charges. If you are +redistributing or providing access to a work with the phrase "Project +Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply +either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or +obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm +trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any +additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms +will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works +posted with the permission of the copyright holder found at the +beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including +any word processing or hypertext form. However, if you provide access +to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format +other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official +version posted on the official Project Gutenberg-tm website +(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense +to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means +of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain +Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the +full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works +provided that: + +* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed + to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has + agreed to donate royalties under this paragraph to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid + within 60 days following each date on which you prepare (or are + legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty + payments should be clearly marked as such and sent to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in + Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation." + +* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or destroy all + copies of the works possessed in a physical medium and discontinue + all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm + works. + +* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of + any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days of + receipt of the work. + +* You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project +Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than +are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing +from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of +the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set +forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +works not protected by U.S. copyright law in creating the Project +Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm +electronic works, and the medium on which they may be stored, may +contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate +or corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged disk or +other medium, a computer virus, or computer codes that damage or +cannot be read by your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium +with your written explanation. The person or entity that provided you +with the defective work may elect to provide a replacement copy in +lieu of a refund. If you received the work electronically, the person +or entity providing it to you may choose to give you a second +opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If +the second copy is also defective, you may demand a refund in writing +without further opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO +OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of +damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement +violates the law of the state applicable to this agreement, the +agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or +limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or +unenforceability of any provision of this agreement shall not void the +remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in +accordance with this agreement, and any volunteers associated with the +production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm +electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, +including legal fees, that arise directly or indirectly from any of +the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this +or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or +additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any +Defect you cause. + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of +computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It +exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations +from people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future +generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see +Sections 3 and 4 and the Foundation information page at +www.gutenberg.org + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by +U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, +Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up +to date contact information can be found at the Foundation's website +and official page at www.gutenberg.org/contact + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without +widespread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine-readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To SEND +DONATIONS or determine the status of compliance for any particular +state visit www.gutenberg.org/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. To +donate, please visit: www.gutenberg.org/donate + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project +Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be +freely shared with anyone. For forty years, he produced and +distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of +volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in +the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not +necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper +edition. + +Most people start at our website which has the main PG search +facility: www.gutenberg.org + +This website includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |