1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
|
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN"
"http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl">
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<title>
The Project Gutenberg eBook of De Kennemer Vrijbuiter, by Cornelis Johannes Kieviet.
</title>
<style type="text/css">
body {margin-left: 8%; margin-right: 8%;}
h1 {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; font-size: 250%;}
h2 {text-align: center; clear: both; margin-top: 4em; font-size: 100%; font-weight: normal;}
h2.h2inh {font-size: 130%; letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em;}
p {margin-top: .4em; margin-bottom: .4em; text-align: justify; text-indent: 1em;}
p.tp {margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; text-align: center; text-indent: 0em;}
p.subh2 {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; text-align: center; text-indent: 0em;
font-weight: bold; font-size: 115%;}
p.noi {text-indent: 0em;}
p.adhead {margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1em; text-align: center; text-indent: 0em;}
p.adtxt {font-size: 80%;}
p.pers {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; text-indent: 0em; font-weight: bold; font-size: 100%;}
div.title {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; text-align: center;}
div.voorblad {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; text-align: center; font-size: 150%;}
div.verso {margin-top: 7em; margin-bottom: 4em; margin-left: auto; margin-right: auto;
width: 35em; font-size: 85%; text-align: center; border-top: 1px solid black;}
div.du {margin-left: auto; margin-right: auto; width: 22em; text-align: center; border-bottom: 3px double black;}
div.intro {margin-top: 5em; margin-bottom: 3em; font-style: italic; font-size: 75%;}
div.inhoud {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em;}
div.adv {margin-top: 4em; margin-bottom: 4em;}
div.valkhof {margin-top: 4em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto;
width: 23em; text-align: center; border-top: 5px double black;}
.recensent {float: right; padding-right: 1em; margin-bottom: 0.4em; white-space: nowrap;}
/* TB */
hr {width: 18%; clear: both;
margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;}
hr.tb {border-style: none;}
hr.fnsep {text-align: left; margin-top: 0.5em; margin-left: 0; margin-right: 0;}
hr.chend {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
hr.chbegin {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
hr.hr18 {margin-top: 0.5em; margin-bottom: 0.5em;}
hr.hrad {width: 100%; border-style: none; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
hr.double {width: 100%; height: 8px; border-left-style: none; border-right-style: none;
border-top: 2px solid black; border-bottom: 2px solid black;}
.pagenum {/* uncomment the next line for invisible page numbers */
/* visibility: hidden; */
position: absolute; left: 93%; text-indent: 0em; text-align: right;
font-size: small; font-weight: normal; font-variant: normal; font-style: normal;
letter-spacing: normal; color: #888888;}
span[title].pagenum:after {content: "[" attr(title) "] ";}
/* TABLES */
table {margin-left: auto; margin-right: auto;
padding: 0; border: 0; border-collapse: collapse;}
.toc {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; font-size: 90%;}
td.tdl {text-align: left; text-indent: -1em; padding-left: 1.5em; padding-right: 0.5em;}
td.tdr {text-align: right; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em;}
/* BORDERS */
.bb {border-bottom: 2px solid black;}
/* ALIGN */
.center {text-align: center;}
.right {text-align: right;}
.recensfloat {float: right; margin-right: 1em; text-align: center; font-size: 80%;}
.margin2 {margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;}
.ri1 {padding-right: 1em;}
sup {vertical-align: 0.3em; font-size: 75%;}
.mixcap {font-variant: small-caps;}
.u {text-decoration: underline;}
.g2 {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em;}
.smalled {letter-spacing: -0.1em;}
.word2 {word-spacing: 0.2em;}
ins.corr {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;}
ins.info {border-bottom: 1px dotted green; text-decoration: none;}
/* LISTS */
ul {list-style: none; margin-top: 0.4em; margin-bottom: 0.4em;
margin-left: 0em; padding-left: 1em; text-indent: -1em;}
/* IMAGES */
.figcenter {margin: auto; text-align: center;}
.figleft {float: left; clear: left; padding: 0; text-align: center; width: 100%;
margin-left: 0; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; margin-right: 1em;}
.figright {float: right; clear: right; padding: 0; text-align: center; width: 100%;
margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; margin-top: 1em; margin-right: 0;}
img {border: none;}
/* FOOTNOTES */
.footnote {margin-left: 5%; margin-right: 5%; font-size: 90%; text-align: justify; }
.footnote .label {position: absolute; right: 89%; text-align: right; text-decoration: none;}
.fnanchor {vertical-align: super; font-size: 80%; text-decoration: none;}
/* POETRY */
.poem {margin-left: 10%; margin-right: 10%; text-align: left; font-size: 90%;}
.poem br {display: none;}
.poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;}
.poem span.i0 {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
.size70 {font-size: 70%;}
.size75 {font-size: 75%;}
.size80 {font-size: 80%;}
.size90 {font-size: 90%;}
.size115 {font-size: 115%;}
.size130 {font-size: 130%;}
.size150 {font-size: 150%;}
.size160 {font-size: 160%;}
.size180 {font-size: 180%;}
.size250 {font-size: 250%;}
.size300 {font-size: 300%;}
.size350 {font-size: 350%;}
/* Transcriber Note */
.TNbox {margin: 10% 10% 5% 10%; border: 1px solid; padding: 1em;
background-color: #dddddd; font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
.TNbox h2 {font-variant: small-caps; font-size: 130%; letter-spacing: 0;
margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;}
.TNbox p {text-indent: 0em; margin-top: 0.7em; margin-bottom: 0.7em;}
.TNbox table {width: 100%; font-size: 90%;}
.TNbox th {text-align: left;}
.TNbox td {text-align: left; vertical-align: top;}
td.td2 {width: 20%;}
td.td4 {width: 40%;}
</style>
</head>
<body>
<pre>
Project Gutenberg's De Kennemer Vrijbuiter, by Cornelis Johannes Kieviet
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
Title: De Kennemer Vrijbuiter
Author: Cornelis Johannes Kieviet
Illustrator: Johan Coenraad Braakensiek
Release Date: September 13, 2010 [EBook #33720]
Language: Dutch
Character set encoding: ISO-8859-1
*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE KENNEMER VRIJBUITER ***
Produced by Branko Collin and the Online Distributed
Proofreading Team at https://www.pgdp.net for Project
Gutenberg.
</pre>
<div class="TNbox">
<h2>Opmerkingen van de bewerker</h2>
<p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, verouderde spelling.
Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren.</p>
<p>Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld;
de voetnoten zijn naar het eind van het hoofdstuk verplaatst.</p>
<p>Uitgezonderd de decoratieven zijn van de weergegeven illustraties vergrotingen beschikbaar
door op de illustraties te klikken.</p>
<p>Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd; deze zijn voorzien van een
<ins class="corr" title="Bron: dnnne roed stipppellijn">dunne rode stippellijn</ins>,
waarbij de Brontekst via een zwevende pop-up beschikbaar is.
Variaties in spelling zijn behouden.</p>
<p>Een overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan
<a href="#correctie">het eind van dit bestand</a>.</p>
<p>Dit Project Gutenberg e-boek bevat externe referenties. Het kan zijn
dat deze links voor u niet werken.</p>
</div>
<div class="figcenter" style="width: 444px;">
<a href="images/spine.jpg"><img src="images/spineth.jpg" width="74" height="540" alt="" title="Rug boek; klik voor vergroting (250×1833px, 47kb)" /></a><a href="images/cover.jpg"><img
src="images/coverth.jpg" width="370" height="540" alt="" title="Voorkant boek; klik voor vergroting (1256×1833px, 324kb)" /></a>
</div>
<p><span class="pagenum" title="i"></span><a id="p_i"></a></p>
<div class="voorblad">DE KENNEMER VRIJBUITER.</div>
<p><span class="pagenum" title="ii"></span><a id="p_ii"></a></p>
<div class="verso">Boek- en Kunstdrukkerij—S. W. MELCHIOR Amersfoort.</div>
<p><span class="pagenum" title="-"></span><br />
<span class="pagenum" title="-"></span></p>
<div class="figcenter" style="width: 264px;">
<a href="images/ill_frontisp.jpg"><img src="images/ill_frontispth.jpg" width="264" height="398" alt="" title="Klik voor vergroting (881×1327px, 198kb)" /></a>
</div>
<p><span class="pagenum" title="iii"></span><a id="p_iii"></a></p>
<div class="title">
<div class="du size150">Kieviet's Geïll. Historische Bibliotheek.</div>
<h1>De Kennemer Vrijbuiter</h1>
<p class="tp size75">DOOR</p>
<p class="tp size150">C. JOH. KIEVIET.</p>
<p class="tp size75"><b>TWEEDE DRUK.</b></p>
<p class="tp"><b>Met illustratiën van JOH. BRAAKENSIEK.</b></p>
<div class="figcenter" style="width: 118px;">
<img src="images/ill_tp.png" width="118" height="125" alt="" title="" />
</div>
<p class="tp"><span class="size70">AMERSFOORT</span><br />
VALKHOFF & <span class="mixcap">Co.</span></p>
</div>
<p><span class="pagenum" title="iv"></span><a id="p_iv"></a><br />
<span class="pagenum" title="v"></span><a id="p_v"></a></p>
<div class="intro">
<p><i>Voor het tweede deel der serie Historische Jongensboeken, welke van
mijne hand het licht zal zien, heb ik tot stof gekozen enkele episoden
uit het leven der Kennemer Vrijbuiters, wier heldendaden wel waard zijn
onder de aandacht der jongere lezers gebracht te worden. Hun moed en
vaderlandsliefde behoeft in geen enkel opzicht onder te doen voor die
van mannen als Tromp, De Ruyter en zoovele anderen, wier namen bij elken
Nederlandschen jongen terecht bekend zijn. De lauwerkrans, waarmede het
hoofd dezer mannen door den Geschiedschrijver getooid is, zou niet een
te grootsche hulde zijn voor de eenvoudige lieden, wier namen in dit
boek voorkomen. Onder de moeilijkste omstandigheden hebben zij den
strijd tegen den overmachtigen vijand aangedurfd en zoo den grond helpen
leggen voor Neêrlands onafhankelijkheid.</i></p>
<p><i>Hunne daden, in dit boek beschreven, zijn der Historie getrouw
weergegeven, al mag ik niet beweren, dat de chronologische volgorde
geheel juist is. Als bronnen zijn door mij geraadpleegd, behalve de
gewone geschiedboeken:</i></p>
<ul>
<li><span class="mixcap">H. Soeteboom.</span> <i>Oud-Heeden van Zaanland, enz., IIe deel.</i></li>
<li><span class="mixcap">W. J. Hofdijk.</span> <i>Kroniek der Kennemer Vrijbuiters.</i></li>
<li><span class="mixcap">C. Ekama.</span> <i>Beleg en verdediging van Haarlem.</i></li>
<li><span class="mixcap">A. Beeloo.</span> <i>Noord-Holland en de Noord-Hollanders.</i></li>
</ul>
<p><i>En voor de lezers, die altoos zoo graag willen weten, wat in een
historisch verhaal wèl en wat niet gebeurd is, voeg ik er nog bij, dat
Wybe Sjoerds werkelijk gehandeld heeft, zooals in dit boek beschreven
is, en dat de inval der Spanjaarden daarvan het gevolg was. Bossu heeft
een groot deel zijner troepen aan den Zuiddijk laten ontschepen, en
plunderende zijn zij naar Saardam getrokken, waarbij de bewoners òf
vermoord werden, òf hun heil moesten zoeken in de vlucht. Brand en
roof kenmerkten dien tocht. Ook het plunderen van een 130-tal huizen
aan de de Westzijde en het verbranden daarvan, benevens de strooptocht
<span class="pagenum" title="vi"></span><a id="p_vi"></a>naar Westzaan, zijn geheel historisch. De genoemde Vrijbuiters hebben
werkelijk geleefd en hunne daden zijn naar waarheid beschreven.
Hetzelfde mag ik beweren van den tocht van 't Hoen naar den Heer
De Liques, den edelen Spanjaard, die later op zoo ridderlijke wijze
zijn eerewoord tegenover den eenvoudigen Vrijbuiter inloste. Het
deed mij genoegen, waar ik gedwongen was zoowel van Hollanders als van
Spanjaarden, veel ruwheid en wreedheid te moeten beschrijven, ook eene
plaats te mogen geven aan de schoone daad van dien Spanjaard. En met
blijdschap kon ik haar zelfs eene eereplaats geven.</i></p>
<p class="right ri1"><i>C. JOH. KIEVIET.</i></p>
</div>
<p><span class="pagenum" title="7"></span><a id="p_7"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 395px;">
<a href="images/ill_p007.png"><img src="images/ill_p007th.png" width="395" height="164" alt="" title="Klik voor vergroting (799×331px, 28kb)" /></a>
</div>
<h2 id="hoofdstuk_I">HOOFDSTUK I.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">De boerenhoeve aan den Zuiddijk en hare bewoners.</p>
<p>Meer dan drie honderd jaar geleden, wij schreven Juli van het jaar 1572,
verhief de eenvoudige boerenhoeve van Floris Geurtsz. haar nok boven
den dijk, die Waterland tegen de dikwijls woeste golven van het Y
beschermde, ongeveer ter plaatse, waar de Zaan zich in het Y ontlastte.</p>
<p>'t Was een veel bewogen tijd. De vrije Hollanders hadden, het vermoorden
der Hervormden moede, het gehate Spaansche juk afgeschud, Alva zijn
tienden penning geweigerd, en in verscheidene steden de vlag met het
roode kruis neergehaald om het geliefde rood, wit en blauw er voor in
de plaats te hijschen. Den Briel was door de Watergeuzen ingenomen,</p>
<p><span class="pagenum" title="8"></span><a id="p_8"></a></p>
<div class="poem">
<div class="stanza">
<span class="i0">„Op den eersten April<br /></span>
<span class="i0">Verloor Alva zijn Bril!”<br /></span>
</div>
</div>
<p class="noi">en reeds den zesden April volgde Vlissingen, half Mei Vere, 21
Mei Enkhuizen, daarna Medemblik, Hoorn, Edam, Purmerend, Monnikendam,
Alkmaar, en den 3<sup>en</sup> Juli ook Haarlem. Alleen Amsterdam hield de zijde
van den koning, en bleef voor de afgevallen Noord-Hollanders een hoogst
gevaarlijke plaats. Immers, hoe gemakkelijk konden de Spaansche troepen
die stad als uitgangspunt nemen voor hunne tochten, zoowel naar het
noorden als naar het zuiden. En hoe moeilijk moest het den eenvoudigen
Waterlandschen boeren vallen, zich tegen den machtigen vijand staande
te houden. Holland lag geheel voor den Spanjaard open. Wel was op bevel
van den gouverneur Jonkheer Diederik Sonoy hier en daar eene schans
opgeworpen, wel lag in Zaandam Hopman Wybe Sjoerds, om zijn Friesche
afkomst bijgenaamd Frieseman, met een vendel krijgsknechten, maar dat
was voor het bedreigde Waterland slechts eene geringe bescherming, en
eene onaangename bovendien, want de bandelooze bewakers maakten het den
inwoners geducht lastig en eischten veel meer van hen, dan zij met den
besten wil van de wereld geven konden. Die woeste krijgsknechten, aan
geen tucht gewoon, stoorden er zich al bijster weinig aan, of zij met
vrienden of vijanden te doen <span class="pagenum" title="9"></span><a id="p_9"></a>hadden, en hielden met de grootste
willekeur in de Noord-Hollandsche steden en dorpen huis. Zij eischten,
desnoods met geweld, een leventje, of zij Zijne Hoogheid de Prins in
eigen persoon waren, en maakten zich aan de grofste knevelarij schuldig.
Zij waren dan ook zeer gevreesd en gehaat, en slechts de overweging, dat
men van twee kwaden het minst erge moest kiezen, was de oorzaak, dat zij
geduld werden. 't Waren ruwe mannen, die niets liever deden dan vechten
en op den huisman teren, en in boosheid slechts overtroffen werden door
de wreede Spanjaarden, die onder bevel van don Frederik de Toledo hun
krijgstocht gingen ondernemen, om de afgevallen steden weder tot
gehoorzaamheid te dwingen.</p>
<p>Boer Floris, wiens hoeve men het eerst voorbijkwam, als men met een
vaartuig het Y overstak en de Zaan invoer, behoorde tot de Hervormden.
Reeds zijn Vader had in het geheim den nieuwen godsdienst omhelsd en er
zijne kinderen in onderwezen. O, hoe heugde het Floris nog, hoe elken
avond de bijbel uit zijn donkeren schuilhoek te voorschijn werd gehaald,
en zijn Vader, na deuren en ramen gesloten en gegrendeld te hebben, met
plechtige stem uit het gewijde boek de schoone hoofdstukken voorlas aan
de huisgenooten. Hoe bestierven hem soms de woorden op de verbleekende
lippen, wanneer onverwachts in de duisternis van <span class="pagenum" title="10"></span><a id="p_10"></a>den avond op de deur
werd geklopt. Dan staarden Vader, Moeder, Floris en zijn eenige broeder
Jan elkander ontzet aan en hadden gedurende enkele seconden zelfs geen
besef, om het verboden boek in zijne schuilplaats terug te brengen.
Slechts een herhaald kloppen kon hen tot bezinning brengen. IJlings werd
dan de bijbel verborgen, en daarna begaf Vader zich langzaam naar de
deur, om niet zonder vrees te vragen, wie zich daarbuiten bevond.</p>
<p>En voor die vrees bestond waarlijk wel goede grond, want sedert
vele jaren waren de galgen voor de ketters opgericht en hadden de
brandstapels gerookt, tot groote ergernis van de Hervormden niet alleen,
maar ook van vele Roomschen, die zich niet konden begrijpen, dat
dergelijke moorden konden strekken tot verhooging der glorie Gods. De
volgende namen der slachtoffers uit Waterland zijn voor het nageslacht
bewaard gebleven: Dirk Pietersz. Krood, Pieter Trijntjes, Klaas Rodes,
Pieter Klaas Jansen, Jacob en Seli, zijne huisvrouw, alle ingezetenen
van Wormer; Jan Echtwerker, Klaas Melisz, Aacht Melisz en Willem haar
man, Hein Walicksz, Trijn Amkes, Cornelis Luitsz, Klaas Dirksz en Klaas
Klaasz, allen uit Krommeniedijk; Jonker Dirk Gerritsz Van den Busch,
Pieter Koster van Zaandam en vele anderen. Zij allen werden gehangen,
geworgd, verdronken of verbrand. Ja, zelfs werden meermalen ketters
levend begraven. En ondanks al dat moorden <span class="pagenum" title="11"></span><a id="p_11"></a>was het aantal Hervormden
grooter geworden. Met samengeperste lippen, trillende neusvleugels en
gebalde vuisten had men de arme slachtoffers, dikwijls lofliederen
zingende, een prooi zien worden der verterende vlammen. En het bloed der
martelaren was het zaad geworden der kerk. Thans was een groot deel van
Noord-Nederland van Spanje afgevallen, en durfde Floris Geurtsz op
klaarlichten dag den bijbel op de tafel leggen en uit dat boek voorlezen
aan zijne vrouw Fijtje, en aan Anna en Marten, zijn beide kinderen.
Zijne ouders waren reeds lang geleden gestorven, en ook zijn broer Jan
was hem door den dood ontvallen. Hij had de hoeve geërfd, die zijne
ouders hadden bewoond en waarin hij geboren was, en voorspoedige jaren
waren zijn deel geweest, totdat de booze dagen kwamen, waarin alle
welvaart uit Holland verdwenen was. Waar destijds tromgeroffel de
komst van krijgsknechten aankondigde, hetzij van vrienden, hetzij van
vijanden, daar vlood alle welvaart heen, want zoowel de een als de ander
maakte zich aan knevelarij schuldig en zoog den landman „tot op het
been” uit.</p>
<p>'t Was ongeveer twee uur in den middag, en boer Floris had met de zijnen
het middagmaal gebruikt, bestaande uit eenvoudigen melkkost en eene
snede ham. Hij en zijne vrouw waren tegenover elkander aan de tafel
gezeten, terwijl Anna naast <span class="pagenum" title="12"></span><a id="p_12"></a>hare moeder, en Marten naast zijn vader had
plaatsgenomen.</p>
<p>Allen luisteren met aandacht naar den vader, die een hoofdstuk uit den
bijbel voorleest. Ernstig en zwaar klinkt zijne stem bij het verhaal van
de verdrukkingen, die de Joden moesten verduren in Egypteland, en de
oogen van de huisgenooten zijn geen oogenblik van hem afgewend, terwijl
hij leest.</p>
<p>Het is duidelijk: de ernst der tijden heeft reeds zijn stempel gedrukt
op de jeugdige gelaatstrekken van de zestienjarige Anna, zoowel als van
den vijftienjarigen Marten, die met onverdeelde belangstelling het
verhaal volgen. En ongetwijfeld denken zij aan de booze tijden, die ook
zij thans beleven, en gansch Nederland, nu het zich kromt onder het
ijzeren juk van Alva, den gestrengen landvoogd, die geen genade kent,
waar het geldt de afvallige kinderen wederom terug te brengen tot de
Roomsche kerk, of hen uit te roeien;—den man, die gansch Nederland des
doods schuldig acht, omdat een troep onverlaten de kerken heeft bestormd
en de beelden daarin vernield. Niemand is volgens hem onschuldig, want
die aan den beeldenstorm niet heeft deelgenomen, heeft hem althans niet
belet, wat in zijn oog even erg is.</p>
<p>Floris Geurtsz heeft zijn kapittel uitgelezen en het boek langzaam
dichtgeslagen. Daarna reikt hij het over aan Marten, die het verbergt
op dezelfde <span class="pagenum" title="13"></span><a id="p_13"></a>plaats, waar het reeds zoovele jaren onopgemerkt heeft
gelegen. Wel is op dit oogenblik die groote voorzichtigheid overbodig,
maar men weet nooit, wat er gebeuren kan. Amsterdam ligt dichtbij en is
nog Spaanschgezind. De graaf van Bossu, die als Stadhouder voor Alva het
bewind voert, evenals Diederik Sonoy dat doet in naam van den Prins van
Oranje, heeft daar nog vasten voet en bespiedt met vorschend oog de
Zaanstreek, gereed om bij de eerste gunstige gelegenheid het hart van
Noord-Holland te bespringen en te veroveren. De Waterlanders meenen
echter gerust te kunnen zijn, want Hopman Wybe Sjoerds houdt met zijn
vendel krijgsknechten Saardam bezet, en dagelijks begeeft hij zich
voorbij de hoeve van Floris, om den Waterlandschen dijk in oogenschouw
te nemen en te zien, of op het IJ alles rustig is en van Amsterdam uit
geen gevaar dreigt. Ook eenige minuten geleden hebben de bewoners van de
hoeve hem op den dijk zien voorbijloopen, vergezeld van zijn vaandrig
Joachim.</p>
<p>„Laten wij danken,” zegt de vader.</p>
<p>Allen vouwen de handen en sluiten de oogen, en de vader spreekt overluid
een dankgebed uit, dat ernstig en plechtig door de kamer weerklinkt.</p>
<p>Nog was het gebed niet geëindigd, toen iemand voor het raam verscheen en
nieuwsgierige blikken naar binnen wierp. 't Was een jongen van een jaar
<span class="pagenum" title="14"></span><a id="p_14"></a>of zestien, de zoon van eene buurvrouw, eene weduwe, wier kleine hoeve
gelegen was naast die van Floris Geurtsz. De knaap kwam hier wel meer
aan huis, maar men was op zijne bezoeken niet bijzonder gesteld. De
reden daarvan was niet, dat hij en zijne huisgenooten tot de ijverige
aanhangers der Roomsche kerk behoorden, want zoo werden er in Waterland
nog zeer vele gevonden, die daarom toch door de geuzen in het geheel
niet werden gewantrouwd. Maar de familie Bleeker genoot in het geheel
geen vertrouwen, omdat men hen hield voor verraders, die in geheime
verstandhouding stonden met den Spaanschen landvoogd te Amsterdam, en
niet schroomden hem alles aan te brengen, wat er in de Zaanstreek en in
Waterland zoo al voorviel. De blik van dezen jongen had dan ook iets
loerends, terwijl hij zijne oogen snel door het vertrek liet rondwaren,
en hij had in de trekken van zijn gelaat iets ongunstigs, dat afkeer
inboezemde.</p>
<p>„Daar staat Piet Bleeker voor het raam te gluipen,” sprak Anna met
onverholen afkeer, toen de vader zijn gebed geëindigd had. „Bah, ik kan
dien loervink niet uitstaan. Ik geloof, dat hij een echte Spek is, die
alles wat hier gebeurt, naar Amsterdam overbrieft.”</p>
<p>„Hij is gisterenavond nog laat met zijn bootje naar Amsterdam gevaren,”
zei Marten. „Hij zei, dat hij wat ging visschen, maar toen ik hem
nakeek, zag ik duidelijk, dat hij koers zette naar Amsterdam.
<span class="pagenum" title="15"></span><a id="p_15"></a>Ik
vertrouw hem voor geen duit.—Wel Jan, wat is er?”</p>
<p>Deze laatste woorden golden den buurknaap, die nog altoos voor het raam
stond.</p>
<p>„O, eene kleinigheid maar,” was het antwoord. „Ik kom even waarschuwen,
dat een schaap op zijn rug in een greppel ligt. Als het beest niet
geholpen wordt, zal het gauw dood zijn.”</p>
<p>„Dank je wel voor de waarschuwing, Jan,” zei de boer. „Waar ligt het?”</p>
<p>„Op het voorstuk, dicht bij het hek,” was het antwoord. En met een
lichten groet verliet de knaap het erf.</p>
<p>„Jelui hebt alweer voorbarig geoordeeld en daardoor een onrechtvaardig
vonnis geveld, kinderen,” sprak de moeder. „Je maakt hem voor niets meer
of minder uit dan voor een Spek, die met de vijanden heult, en dat nog
wel, terwijl hij ons een grooten dienst bewijst en ons komt waarschuwen,
dat er een schaap in onmacht ligt. Dit is niet volgens de Schrift,
kinderen.”</p>
<p>Deze woorden klonken als een ernstige vermaning, maar op de gezichten
van Anna en Marten stond duidelijk te lezen, dat zij het met hunne
moeder in deze niet eens waren. Ook de vader deelde hun gevoelen. Hij
sprak:</p>
<p>„Bestraf de kinderen niet, Moeder. Wij beleven ernstige tijden en kunnen
niet te voorzichtig zijn. <span class="pagenum" title="16"></span><a id="p_16"></a>Wees getrouw en vertrouw niemand, dat is
eene spreuk, die wij geen oogenblik mogen vergeten. Ook ik vertrouw de
Bleekers niet, zoomin de weduwe als haar twee zoons. Altoos loopen ze op
plaatsen, waar zij geen boodschap hebben, 't liefst op de erven en om de
huizen van de buren. Zij zijn met alle nieuwtjes 't eerst op de hoogte
en kijken meer naar hetgeen bij anderen gebeurt, dan bij henzelven.
't Ware beter, dat zij wat meer op hun eigene zaken letten, want de
boerderij ziet er zoo verwaarloosd uit, dat het God geklaagd is.—Toe
Marten, help het schaap even uit den nood, dan zullen wij het hooi, dat
te velde ligt, opschudden. Misschien kunnen we het dan nog voor den
avond op roken zetten.”</p>
<p>„En jij, Anna, help mij de tafel afnemen en de vaten wasschen,” sprak de
moeder.</p>
<p>Vlug begaf Marten zich naar buiten, maar in minder dan geen tijd was hij
alweer terug.</p>
<p>„Ziet U nu wel, Moeder, dat ik gelijk had? Hij moest het beest bijna
passeeren, om ons te komen waarschuwen, want het lag vlak bij het hek,
naast het erf. 't Was veel gemakkelijker voor hem geweest, om het dier
even op te tillen, dan hierheen te loopen, en stellig had hem dat minder
tijd gekost. 't Was er hem alleen om te doen, om de loervink te spelen,
en anders niet. 't Is een verrader,—een Spek!”</p>
<p>„Laat je maar zoo weinig mogelijk met hem in, <span class="pagenum" title="17"></span><a id="p_17"></a>Marten,” zei de boer.
„Kom, wij moeten naar het land. De zon schijnt prachtig, en als het zoo
doorgaat, krijgen wij dit jaar best hooi, waar de koeien van den winter
in zullen smullen.”</p>
<p>Moeder Fijtje zuchtte, en zei:</p>
<p>„Spreek maar niet zoo ver vooruit, man. Wie kan zeggen, wat de toekomst
ons brengen zal? De Spaansche soldaten liggen op korten afstand en
kunnen ons elk oogenblik overvallen. En wat zal er dan van ons worden?”</p>
<p>„God zal ons helpen, Moeder,” zei Floris ernstig, met een blik op de
drie vuurroeren, die aan den wand hingen. „Zij zullen u en onze kinderen
geen leed doen dan over mijn lijk.”</p>
<p>Boer Floris sprak deze woorden met gefronste wenkbrauwen en diepe
rimpels in het voorhoofd.</p>
<p>„En als zij komen, zullen ze ook met mij rekening hebben te houden,
Moeder,” riep Marten met geestdrift uit. „Zij moeten het eens wagen, U
of Anna aan te grijpen,—ha, ik jaag ze een kogel door de ribben, of
steek ze mijn verrejager door het hart. Ze zouden het een tweeden keer
wel laten!”</p>
<p>„Jij bent nog maar een kind, Marten...”</p>
<p>„Een kind?” riep Marten uit. „Maar dan toch een kind, dat zelden mis
schiet en voor geen Spanjaard bang is. Ik ben al vijftien jaar, Moeder,
en mijne kogels zouden evenzeer doodelijk treffen als die <span class="pagenum" title="18"></span><a id="p_18"></a>van Vader.
Laat ze het eens wagen, U overlast aan te doen, ik zou ze!”</p>
<p>Anna was uit het achterhuis binnengekomen en had het gesprek met
fonkelende oogen aangehoord.</p>
<p>„Ha,” zei ze, „hoe jammer, dat ik een meisje ben. Maar wee den soldaat,
die het waagt, mij te bedreigen...”</p>
<p>„Kind, kind, je weet niet, wat je zegt!” sprak de moeder droevig en met
een diepen zucht, terwijl ze hare dochter met liefdevollen blik aankeek.
„De wreedheid der Spanjaarden kent geen grenzen, en de oorlog is vol
verschrikkingen. Laten wij hopen en bidden, dat God ons beschermen moge,
want ons lot is in Zijne handen.”</p>
<p>„Amen!” sprak Floris Geurtsz. „Kom Marten, we moeten onzen tijd niet
verpraten. 't Is hoog noodig, om het hooi te schudden, willen we het
vandaag nog droog krijgen.”</p>
<p>Vader en zoon verlieten het huis, en ook Anna volgde hen, om zich naar
den walkant te begeven, waar zij iets te verrichten had.</p>
<p>'t Erf was niet bijzonder groot, en bestond uit een breed rijpad, met
eene strook grasveld er naast. Daarachter lag een mesthoop, die na het
binnenhalen van het hooi over het land moest worden geslecht. Wel een
twintig kippen liepen op het erf rond, zoekende naar wormpjes en
insecten, en een paar mooie hanen, de lievelingen van Anna, kwamen
<span class="pagenum" title="19"></span><a id="p_19"></a>haastig naar haar toeloopen, in de hoop, dat zij een overschotje van
het middagmaal zouden krijgen. Tegen een schuurtje, achter op het erf,
dat gebruikt werd als bergplaats voor landbouwgereedschappen, was een
hondenhok geplaatst, waar Kees, de groote hofhond, aan een ketting lag.
't Was een vriendelijke hond voor de huisgenooten, maar vreemdelingen
konden hem niet vertrouwen, want hij beet ze zonder genade met zijn
groote tanden in de beenen, dat het bloed te voorschijn kwam. Daarom
mocht hij niet losloopen en moest altijd aan den ketting liggen.</p>
<p>Nu hij zijn baas op het erf zag verschijnen, en Marten, van wien hij
bijzonder veel hield, sprong hij uit zijn hok te voorschijn en liet
een luid vreugdegebas hooren. De hond kon geweldig blaffen, waardoor
hij de schrik was van iedereen, die eene boodschap op het erf had te
verrichten. Niemand zou het wagen de huisdeur te naderen, zonder eerst
een blik op het hok geworpen te hebben, om te zien, of Kees wel sekuur
aan den ketting lag.</p>
<p>„Dag Kees!” riep Marten hem toe, en hij boog zich voorover en klapte in
de handen. Kees sprong kwispelstaartend en blaffend heen en weer, en
wenschte niets liever, dan dat Marten bij hem zou komen, om hem over den
kop te streelen en op den rug te kloppen, of wat hij het heerlijkst vond
van alles, dat Marten hem los zou maken en zeggen:</p>
<p>„Ga je meê met den baas, Kees?”</p>
<p><span class="pagenum" title="20"></span><a id="p_20"></a></p>
<p>Dan was hij dol van blijdschap en rende met woeste sprongen over het
erf rond, zoodat de kippen ijlings wegvlogen en de twee prachtige hanen
op de droogstokken een veilige schuilplaats zochten.</p>
<p>Anna keek glimlachend de beide hanen aan, die haar vlak voor de voeten
liepen, alsof zij haar vragen wilden om een lekker hapje. En ook de
kippen kwamen kakelend naderbij en stonden haar met gerekte halzen aan
te kijken.</p>
<p>„O ja, wacht maar even, ik zou je haast vergeten,” zei ze vriendelijk,
en vlug stapte ze naar binnen, om het overschot van het middagmaal te
halen. Weldra kwam zij terug en verdeelde de lekkernij onder de dieren.</p>
<p>Vader en zoon bleven er een oogenblik naar kijken, en spoedden zich toen
naar het land, waar het geurige hooi door de warme zonnestralen
gekoesterd werd.</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="21"></span><a id="p_21"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_II">HOOFDSTUK II.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">Ongewenscht bezoek, en hoe Kees daar een einde aan maakte.</p>
<p>Nog hadden zij het hek niet bereikt, toen dit geopend werd en twee
mannen het erf betraden. 't Waren krijgslieden, en Floris en Marten
herkenden in hen terstond Hopman Wybe Sjoerds en zijn vaandrig Joachim,
die hun dagelijkschen tocht naar den Waterlandschen dijk hadden gedaan
en het IJ hadden verkend.</p>
<p>„Goeden dag, huisman,” klonk hun groet, terwijl zij naderbij traden.
„Dag jongen.”</p>
<p>'t Waren stoere krijgslieden, die onder de Watergeuzen met moed
hadden medegestreden en zelfs een werkzaam aandeel hadden gehad in de
verovering van Den Briel. Hunne gelaatstrekken waren ruw en woest, hun
vel was verbrand door de zonnestralen, en hunne houding getuigde van
onverschilligheid en zelfs van brutaliteit. Zij hadden een <span class="pagenum" title="22"></span><a id="p_22"></a>vuurroer
over den schouder, een koppel pistolen in den gordel en een zwaard
aan de linkerzijde. Niet zonder bewondering staarde Marten de stoere
krijgslieden aan, want zijn liefste wensch was, ook eenmaal de wapens te
hanteeren in den dienst van den Prins van Oranje, en hem te helpen de
gehate Spanjaarden tot den laatsten man toe uit het land te verjagen.
Maar Floris Geurtsz deelde die bewondering van zijn zoon niet. Hij kende
de bandeloosheid der Watergeuzen te goed, om niet te vreezen, dat dit
bezoek hem niet veel vreugde brengen zou, ook al waren zij door Diederik
van Sonoy aangewezen, om de landzaten tegen de Spanjaarden te
beschermen.</p>
<p>„Goeden dag, huisman,—dag jongen!” klonk hun groet. En kortaf was het
antwoord:</p>
<p>„Goeden dag, heeren. Wat voert u hierheen?”</p>
<p>„De dorst, vrind, anders niet dan de dorst,” was het antwoord van Hopman
Wybe Sjoerds. „Wij hebben eene lange wandeling achter den rug, en de zon
brandt ons zoo fel op de huid, dat wij graag even rusten willen en je
bier eens proeven.”</p>
<p>„Een kan bier is U van harte gegund, heeren,” was het antwoord. „Komt
binnen—ik zal u voorgaan.”</p>
<p>Dit laatste was echter niet meer noodig, want de Hopman liep zonder
complimenten naar de deur, wierp die open en trad, door zijn vaandrig
gevolgd, <span class="pagenum" title="23"></span><a id="p_23"></a>de woonkamer binnen, waar Fijtje bezig was, den vloer aan te
vegen. Zij keek niet weinig verwonderd op bij dit onverwachte bezoek, en
haastte zich van den vloer op te staan en stoffer en blik in een hoekje
te bergen.</p>
<p>„Goeden dag, Moeder!” zeiden de vreemdelingen. „Heb je lekker zwaar bier
in huis? Haal dat dan te voorschijn en schenk in,—maar wat vlug, want
de tong kleeft ons aan het gehemelte en mijn keel is zoo droog als het
stof op den dijk.”</p>
<p>De mannen namen ongenoodigd plaats, Wybe Sjoerds op den stoel voor het
raam, waar Floris Geurtsz altoos zat, en Joachim op dien van Fijtje.
Boer Floris hoorde de vrijpostige woorden van de krijgslieden met
gefronst voorhoofd aan, en hun onbescheiden gedrag was hem een doorn in
het oog. Hij had Anna een wenk gegeven, de mannen zooveel mogelijk uit
de voeten te blijven, want hij wilde haar niet met de ruwe krijgslieden
in aanraking brengen. En zoo spoedig mogelijk was hij hen naar binnen
gevolgd, om een oogje in het zeil te houden en zijne vrouw voor hunne
ruwe bejegeningen te vrijwaren. Marten ging met hem mede, want als kind
van zijn tijd lustte hij ook wel een beker lekker bier, en bovendien
wilde hij graag luisteren naar de verhalen der beide krijgers, die reeds
zooveel ondervinding hadden opgedaan. Vader en zoon plaatsten zich dus
aan het benedeneinde <span class="pagenum" title="24"></span><a id="p_24"></a>der tafel, en weldra verscheen de vrouw met eenige
kannen schuimend bier, die zij den dorstigen aanbood. Floris nam zijne
kan op, hield haar in de hoogte en sprak:</p>
<p>„Goed heil, Heeren!”</p>
<p>Daarop zette hij de kan aan de lippen en dronk haar half ledig, een
voorbeeld, dat door Marten met gretigheid gevolgd werd.</p>
<p>„Heil!” was het antwoord.</p>
<p>De krijgers hieven hun kan op en begroeven hunne behaarde lippen in het
schuim. Daarna dronken zij de kan tot den bodem toe ledig, smakten met
de lippen, grepen ongevraagd elk eene nieuwe kan, en lieten den inhoud
in hunne maag verdwijnen.</p>
<p>„Dat doet goed!” zei Joachim, zijne kan met een zwaren slag op de tafel
neerploffende, zoodat het Marten verwonderde, dat zij niet in scherven
uit elkander viel. „Lekker bier, dat zeg ik!”</p>
<p>„Maar te licht, 't lijkt wel regenwater!” viel Hopman Wybe in. „Kom
huisman, je hebt wel wat beters, zou ik meenen. Laat ons eens wat
zwaarder bier proeven, dat je naar het hoofd stijgt. Van dit gewone
soortje kan ik wel een vat leegdrinken, en dan voel ik nog niet eens,
dat ik wat gebruikt heb.”</p>
<p>„Ik heb geen zwaarder bier, Hopman,” was het antwoord van Floris
Geurtsz. „Wij hebben U het beste voorgezet, dat wij hebben. Zal de Vrouw
<span class="pagenum" title="25"></span><a id="p_25"></a>de bekers nog eens voor de heeren vullen?”</p>
<p>„Maar met beter bier, voor den duivel!” riep de Hopman uit. „Je bent ons
wel wat dankbaarheid verschuldigd voor onze trouwe bewaking tegen de
Spanjaarden, en wij laten ons niet met slootwater afschepen. Hallo,—een
betere soort,—of bewaar je die soms voor je vrienden in Amsterdam?”</p>
<p>De woorden van den Hopman waren voor Floris Geurtsz diep beleedigend,
want zij bevatten eene zijdelingsche beschuldiging, dat hij, Floris
Geurtsz, met den vijand heulde en hem van levensmiddelen voorzag.</p>
<p>Hij antwoordde dan ook kortaf:</p>
<p>„Wanneer de vrienden in Amsterdam niets anders krijgen, dan wat hun door
mijne hand gewordt, zullen zij spoedig van honger en dorst omkomen. Ik
heul niet met den vijand, dat durf ik goddank openlijk verklaren!”</p>
<p>„Kom, kom, man, geen praatjes, maar een beter soortje bier, asjeblieft!”
lachte de Hopman hoonend. „Je staat met een zwarte kool geteekend,
vriendje, en het is ons bekend, dat menigmaal 's avonds je roeiboot het
IJ doorklieft, om naar Amsterdam te gaan. Wat heb je daar te doen? Als
je er geen bier heenbrengt, zal het waarschijnlijk boter of kaas zijn,
wat nog erger is.—Nu, wat heb je hierop te zeggen? Je ziet en hoort,
dat wij goed ingelicht zijn.”</p>
<p><span class="pagenum" title="26"></span><a id="p_26"></a></p>
<p>Boer Floris werd bleek van verontwaardiging en drift. Hij sprong van
zijn stoel op, en riep den Hopman toe:</p>
<p>„Gij liegt, Hopman,—mijne roeiboot komt nooit in Amsterdam, evenmin als
ik of een van mijne huisgenooten. Wij hebben geen kennissen in die stad
en drijven er ook geen handel. En allerminst heulen wij met den vijand,
dien wij hoe eer hoe liever het land uit wenschen. Weg met de Spanjolen
en leve de Prins van Oranje! Ziet U, dat roep ik uit van ganscher harte,
want weet het, Hopman, dat ik reeds van mijne prilste jeugd af ben
opgevoed in de nieuwe leer en dat ik die met hart en ziel aanhang...”</p>
<p>„Volkomen waar! Wij heulen niet met de Spanjolen!” viel Marten zijn
vader bij. De knaap zag even bleek als de vader, en zijne stem beefde
van verontwaardiging bij de ongegronde beschuldiging van den Hopman.</p>
<p>„Jongen, houd jij je snater!” beet deze hem nijdig toe. Hij schoof
Marten de bekers van zichzelven en van den vaandrig toe, en zei op
gebiedenden toon:</p>
<p>„Daar, ga die vullen bij je moeder, maar met wat beter bier, versta je!”</p>
<p>„Dat hebben wij niet. Vader spreekt de waarheid,” antwoordde Marten,
zonder eene hand naar de bekers uit te steken. Een hevige toorn had zich
van den knaap meester gemaakt, en zijn blik dwaalde vliegensvlug <span class="pagenum" title="27"></span><a id="p_27"></a>naar
de vuurroeren, die aan den wand hingen.</p>
<p>Maar de Hopman sloeg woedend met zijne vuist op de tafel, zoodat de
bekers er van rinkelden, en herhaalde:</p>
<p>„Ga naar je moeder, en laat ze vullen met het beste, wat je in huis
hebt. En doe het spoedig, als je niet wilt, dat ik je met mijn rapier
tusschen de ribben kittel.”</p>
<p>„Ga Marten, en vul de kannen,” gebood zijn vader.</p>
<p>„Zooals de oude zingt, zoo piept het jong!” grinnikte de vaandrig zijn
Hopman toe. „Wij weten, wat wij weten, en dat is van dezen huisman niet
veel goeds.”</p>
<p>„Uwe spionnen moesten hun werk beter verrichten,” antwoordde Floris
Geurtsz. „Ik ontken niet, dat van hier menigmaal eene roeiboot naar
Amsterdam oversteekt, en ik vrees, dat de roeier niet veel goeds in zijn
schild voert, maar God is mijn getuige, dat het niet mijne roeiboot is,
en dat zij niet bestuurd wordt door mij of door mijn zoon.”</p>
<p>„Praatjes om ons om den tuin te leiden, man!<ins class="corr" id="corr1" title="Bron: ’">”</ins> viel de Hopman in.
„Maar weet, dat een stuk touw niet duur is en eene galg spoedig
opgericht. Met verraders maken wij geen complimenten en voor hen bestaat
geen pardon. Ha,—daar komt de jongen. Wel, wat breng je mede?”</p>
<p><span class="pagenum" title="28"></span><a id="p_28"></a></p>
<p>„Het beste, wat wij hebben, Hopman, volgens uw bevel,” zei Marten,
terwijl hij de kannen op de tafel plaatste.</p>
<p>„Maar dat is hetzelfde bier!” riep de Hopman uit.</p>
<p>„Wij hebben geen ander, zooals ik reeds zeide,” sprak de vader. „En
bovendien, 't is goed bier en volstrekt niet zoo licht, als u belieft te
zeggen.”</p>
<p>De krijgslieden deden er het zwijgen toe. Blijkbaar sprak de huisman de
waarheid, en wat hunne beschuldiging betrof, als zou Geurtsz met den
vijand heulen, zij wisten wel, dat daarvan geen woord waar was, en dat
er in het geheel geen grond voor bestond. 't Was echter de gewone manier
der krijgslieden uit die dagen, om de ingezetenen op wier kosten zij
leefden, door dergelijke beschuldigingen angst aan te jagen en hun geld
af te persen.</p>
<p>„Waar niet is, verliest de keizer zijn recht,” zei de Hopman met de
lippen smakkende en zich het schuim van den knevel vegende. „Welaan
huisman, ga zitten en laten wij praten. Ik wil de verzekering van je
onschuld op je woord aannemen, maar moet vier blanke guldens van u als
onderpand hebben voor je trouw. Blijkt het later, dat voor ons vermoeden
geen grond bestaat, dan kun je die van ons terugkrijgen. Maar—wee u,
zoo je liegt, want voor verraders hebben wij maar één straf, en dat is
de galg!”</p>
<p><span class="pagenum" title="29"></span><a id="p_29"></a></p>
<p>Een sombere wolk overtoog bij deze woorden het gelaat van den huisman.
Het werd hem thans zoo klaar als de dag, dat het de krijgers te doen
was om hem zijn zuurverdiend geld af te persen. En welke middelen zij
daartoe bezigden, was hun blijkbaar volkomen onverschillig. Hoe hij
peinsde, hij zag geen middel, om aan deze knevelarij te ontkomen. Toch
besloot hij, den Hopman maar niet zoo dadelijk zijn zin te geven, want
vier gulden was in die dagen een groote som, daar zij wel het vijfde
gedeelte van de waarde eener koe vertegenwoordigden. Hij veinsde daarom
te gelooven, dat de eisch van den Hopman slechts als scherts bedoeld
was, en hernam lachend zijne plaats aan de tafel. De krijgslieden deden
zich intusschen te goed aan het waarlijk niet lichte bier, en schoven de
ledige drinkkannen aan Marten toe, die ze dadelijk ging vullen.</p>
<p>„Je maakt maar een grapje, niet waar, Hopman?” zei Floris Geurtsz
lachend. „Mijn woord is onderpand genoeg, want nog nooit heeft iemand
Floris Geurtsz op woordbreuk kunnen betrappen.”</p>
<p>En zijn kan opheffende, liet hij er op volgen:</p>
<p>„Uw welzijn, Heeren, en den dood aan de Spekken.”</p>
<p>„Kinderpraat, man, om ons om den tuin te leiden!” viel de Hopman uit.
„Vier blanke guldens betaal je zonder mankeeren, of we zullen zoo vrij
zijn je mede te nemen naar Saardam, om je vandaar op <span class="pagenum" title="30"></span><a id="p_30"></a>te zenden naar
Heer Diederik van Sonoy. Die zal dan wel een vonnis over je vellen, en
ik vrees, dat het ver van malsch zal zijn.”</p>
<p>Boer Floris begreep thans duidelijk, dat hij door deze beschuldiging,
zij mocht dan totaal valsch zijn en geheel uit de lucht gegrepen, in
groote moeilijkheden kon geraken, en dat in elk geval eene langdurige
gevangenschap en veel ellende er het gevolg van zouden zijn. Maar vier
blanke guldens was een te groote som, om zich die maar zonder
tegenspraak te laten afpersen.</p>
<p>„De Heer van Sonoy is een te verstandig man, om zich op zoo'n domme
wijze de vrienden van den Prins tot vijanden te maken. Vraag gansch
Saardam door, aan wien ge ook wilt, en u zult eenstemmig hooren
verklaren, dat de Spanjaarden geen vuriger vijand hebben dan mij. Ik
laat me niet goedsmoeds mijn zuur verdiend geld afpersen. Maar wat praat
ik; U gelieft immers slechts te schertsen;—komt heeren, een nieuwe kan.
Marten, vul de ledige nogmaals. De heeren zullen thans wel gemerkt
hebben, dat het bier zwaar genoeg is, om er een vroolijk hart van te
krijgen.”</p>
<p>„En eene hongerige maag, Hopman,” viel Joachim in, die enkele
oogenblikken uit het raam had gekeken en daar de twee groote hanen had
opgemerkt, die er met statigen tred in het kleine grasveldje liepen.
„Wat dunkt u, zou een gebraden haantje <span class="pagenum" title="31"></span><a id="p_31"></a>niet smaken? Daar loopen er een
paar, die mij het water langs de tanden doen vloeien.”</p>
<p>Dat waren woorden naar des Hopmans hart. Hij zette zijne kan met zooveel
kracht op de tafel neer, dat het bier in het rond spatte en riep uit:</p>
<p>„Byloo, dat is eene schoone gedachte, mijn vriend, schooner, dan ik in
langen tijd van je gehoord heb. Komaan, huisman, als je dan zoozeer de
vriend zijt van den Prins, die je schijnen wilt, draai dan die dieren
den nek om, laat dien jongen daar de veeren er afplukken en de beesten
schoonmaken, en zeg aan moeder de vrouw, dat ze ze zoo lekker braadt, of
ze voor den Prins in eigen persoon bestemd waren. Je bier is zoowaar
beter dan ik dacht, en doet mij de maag jeuken naar een hartige beet.”</p>
<p>„Den nek omdraaien!” riep Joachim, de vaandrig uit, terwijl hij opstond
en zijn vuurroer greep, dat hij tegen zijn stoel had geplaatst. „Niet
noodig, Hopman, ik zal ze een kogel door den kop jagen, zoo netjes, of
het Spanjaarden waren. Wacht maar een oogenblik, en je zult het mooiste
schot zien, dat ooit door een watergeus losgebrand is.”</p>
<p>Lachende begaf hij zich naar de deur.</p>
<p>Maar plotseling stoof Marten op. De knaap was zijne verontwaardiging
over zooveel onbeschoftheid niet langer meester, en hij gaf den vaandrig
met zijn vuist een stomp tegen de maag, die hem deed snakken naar zijn
adem. En nauwelijks was deze <span class="pagenum" title="32"></span><a id="p_32"></a>daad geschied, of Marten ijlde naar den
wand, greep een der vuurroeren, dat hij aan zijn vader gaf, en wapende
zichzelven met een tweede. Dat alles was zoo snel gebeurd, dat de Hopman
nog niet eens goed begreep, wat er eigenlijk aan de hand was, en met
open mond naar de handelingen van den knaap zat te kijken, terwijl de
vaandrig in de grootste benauwdheid heen en weer liep, zonder zijn adem
terug te kunnen krijgen. Ook boer Floris was ten hoogste verbaasd
over het gedrag van zijn zoon, en hij vreesde, dat een en ander de
onaangenaamste gevolgen na zich zou sleepen. Vrij besluiteloos stond
hij met het vuurroer in de handen, en staarde nieuwsgierig de twee
krijgslieden aan, zichzelven afvragende, wat er nu wel gebeuren zou.</p>
<p>„Voor den duivel, die satansche jongen!” bulderde de Hopman, van zijn
stoel opspringend en zijn rapier uit de scheede trekkende. „Handelt men
hier zoo met een Hopman van den Prins en diens vaandrig? Hallo, Joachim,
hoe is het? Laat je je door een kwâjongen afranselen, dat je de tong uit
den mond hangt? Rijg hem aan je zwaard, dat het hem door de ribben
heenglijdt!”</p>
<p>Maar Joachim had nog altoos geen adem genoeg, om heldenstukken te kunnen
verrichten, en Floris Geurtsz meende van het oogenblik gebruik te moeten
maken om de zaak te sussen.</p>
<p>Hij zette zijn roer in een hoek van de kamer <span class="pagenum" title="33"></span><a id="p_33"></a>neder, en gebood Marten
het zijne wederom aan den wand op te hangen.</p>
<p>„Je handelt dwaas en onverantwoordelijk tegenover goede vrienden,
Marten,” zei hij op quasi gestrengen toon. „Ga heen en verlaat dit
vertrek, voordat er grooter dwaasheden gebeuren.”</p>
<p>Marten gehoorzaamde schoorvoetend en onwillig. Hij kon zich de houding
van zijn vader niet verklaren, die toch anders geen man was om met zich
te laten sollen. En het was hoog tijd, dat hij de kamer verliet, want
Joachim was nu weer op adem gekomen, en keek alles behalve vriendelijk.</p>
<p>„Ga zitten, Heer Vaandrig,” zei Floris Geurtsz dringend, „en vergeef het
den knaap om de wille van zijne jonkheid. Hij is nog niet wijzer en het
zou voor u een geringe eer zijn hem te straffen, zooals hij verdient.
Weet, dat de hanen, waarvan u spreekt, hem na aan het hart liggen, want
hij heeft ze zelf opgefokt. Ga zitten, en drink uwe kan nog eens leeg.”</p>
<p>„Maar eerst het beloofde mooie schot, Joachim!” riep de Hopman uit met
een vuistslag op de tafel. 't Was duidelijk, dat het bier zijne
uitwerking begon te doen.</p>
<p>„Laat mij maar begaan!” pochte Joachim, die opnieuw zijn vuurroer greep
en zich naar buiten begaf. Marten stond diep verontwaardigd achter op
het erf voor het schuurtje, naast het hondenhok. <span class="pagenum" title="34"></span><a id="p_34"></a>Kees sprong
kwispelstaartend en blaffend tegen hem op. Marten klopte hem op den rug
en zeide:</p>
<p>„Die stomp zal hem heugen, Kees! Hij kwam net op zijne maag terecht,
zoodat de kaerel stond te gieren naar zijn adem. Ik zal hem wel leeren,
om onze hanen dood te schieten en op te eten, den lomperd. Ha, kijk,
daar komt hij toch waarlijk naar buiten, met zijn roer in de handen. Zou
hij toch werkelijk de onbeschaamdheid hebben, om zijn plan ten uitvoer
te brengen? Maar dat is meer dan schandelijk!”</p>
<p>Inderdaad verscheen de vaandrig op dit oogenblik buiten de deur, en
nauwelijks kreeg hij Marten in het oog, of hij stak hem de gebalde vuist
toe, en riep:</p>
<p>„Wacht maar, mannetje,—die hanen gaan er toch aan, of je hoog of laag
springt. En jij zult ze netjes voor ons plukken en schoonmaken, en bij
het eten mag je komen toezien, hoe ze ons smaken!”</p>
<p>Hij liep naar de voorzijde van het huis, waar de hanen nog parmantig
rondstapten, en zag, hoe de Hopman lachende voor het raam stond te
wachten op de dingen, die komen zouden, met de half-volle kan in de
hand.</p>
<p>Joachim stak de lont aan, richtte zijn vuurroer, bracht de lont bij het
kruit en pang! klonk het met donderend geweld. Maar of het door het bier
kwam, dat hij gebruikt had, of door den stomp, <span class="pagenum" title="35"></span><a id="p_35"></a>dien Marten hem op zijne
maag had gegeven, weet ik niet, maar zeker is het, dat het schot miste
en de hanen en kippen onder een luid gekakel uit elkander stoven en
ijlings een goed heenkomen zochten.</p>
<p>„Ha-ha-ha!” lachte de Hopman voor het raam. „Wat prachtig schot,
Joachim! Dat heb je zeker op de Spanjolen geleerd.”</p>
<p>„Dat verwenschte bier ook!” mompelde Joachim beschaamd, omdat hij na
zijn pochen zulk een treurig figuur als schutter maakte. „Mijn hoofd
lijkt wel een molentje, en alles draait me voor de oogen.”</p>
<p>Hij gaf zijn edel pogen echter niet op, maar laadde zijn geweer opnieuw
en liep den hoek van het huis om, teneinde te zien, waar de dieren
gebleven waren. Spoedig had hij hen ontdekt; zij liepen bij den
mesthoop, niet ver van de plaats, waar Marten nog altoos bij het
hondenhok stond. Marten lachte er smakelijk om, dat de vaandrig zoo'n
bespottelijk figuur maakte, en Kees baste zoo geweldig met zijn zware
stem, en hij keek den krijger met zijne fonkelende oogen zoo nijdig aan,
dat deze besloot, zich niet al te dicht in de nabijheid van dat dier te
wagen.</p>
<p>Opnieuw legde hij aan, en met een hevigen knal brandde het schot los.
Thans trof hij beter. Een van de hanen deed nog een paar onwillekeurige
sprongen en viel toen dood neer. Maar op hetzelfde oogenblik <span class="pagenum" title="36"></span><a id="p_36"></a>vloog de
deur open en ijlde Anna naar buiten. Tranen van spijt en woede vloeiden
haar uit de oogen.</p>
<p>„Ha,—wat eene schandelijke daad voor een vaandrig in dienst van den
Prins!” riep zij den soldaat toe, die zich haastte zijn vuurroer opnieuw
te laden. „Lafaard! Schaam je je niet? Is dat doen met eere, om
weerlooze dieren te dooden? Ben je misschien te laf, om het tegen de
Spanjolen op te nemen, en toon je je heldenmoed op deze wijze?”</p>
<p>Ongetwijfeld zou zij in haar toorn den vaandrig nog veel meer
beleedigingen hebben toegevoegd, indien niet de Hopman naar buiten
gewaggeld ware, gevolgd door haar vader. Deze laatste gebood haar met
een gebiedenden wenk, zich te verwijderen. Hij wilde haar niet in de
nabijheid van de half beschonken krijgslieden laten. Schreiende trok zij
zich in het achterhuis terug.</p>
<p>Een oogenblik later klonk een tweede schot—maar weer was het mis, en
nogmaals bracht de haan zich in veiligheid.</p>
<p>„Ha-ha-ha, wat een geweldig schutter!” lachte de Hopman, die zijn roer
in de hand hield en den haan achtervolgde. „Joachim,—ik dacht, dat je
hand vaster was.”</p>
<p>„'t Komt door dat verwenschte bier!” mompelde Joachim. „Maar een is er
toch al om koud!”</p>
<p>„Pang!” klonk het, ditmaal uit het roer van den Hopman, en waarlijk, het
dier was doodelijk getroffen, <span class="pagenum" title="37"></span><a id="p_37"></a>hoe beneveld de oogen van den schutter
ook waren.</p>
<p>„Zóó moet je schieten, brave jongen,—zóó moet je schieten, Joachim!”
pochte Wybe Sjoerds op dronkemansmanier. „Al had ik een heel vat
leeggedronken, ik raak toch nog zoowel een haan als een Spanjaard! Kom
Joachim, laten we nog een beker drinken in afwachting van den maaltijd,
die ons straks zal worden opgedischt.”</p>
<p>„Ik kom!” was het antwoord van Joachim, die intusschen de beide dieren
bij elkander zocht. Maar nauwelijks waren Floris Geurtsz en de Hopman
weer in huis verdwenen, of Marten, wiens woede geen grenzen kende,
maakte schielijk Kees los van den ketting, en fluisterde hem toe:</p>
<p>„Sa-sa-Kees, pak ze!”</p>
<p>Dat liet Kees zich geen tweemaal zeggen. De vreemdeling was hem al lang
een doorn in het oog geweest en hij wenschte niets liever, dan hem eens
bij de beenen te pakken. Nauwelijks voelde hij zich dan ook van den
ketting bevrijd, of onder een oorverdoovend geblaf vloog hij op den
vaandrig toe, die nu juist de twee hanen bij de pooten in de hand hield,
en beet hem zonder mededoogen zoo venijnig in zijn rechterbeen, dat de
soldaat het uitschreeuwde van pijn.</p>
<div class="figleft" style="width: 263px;">
<a href="images/ill_p038a.jpg"><img src="images/ill_p038ath.jpg" width="263" height="396" alt="" title="Klik voor vergroting (877×1321px, 209kb)" /></a>
</div>
<p>„Au, au, smerige hond, laat los, au, au!” kermde hij, van angst en pijn
in het rond springende, maar <span class="pagenum" title="38"></span><a id="p_38"></a>Kees gaf er niets om en hield hem stevig
bij zijn dijbeen vast. En toen hij eindelijk door de woeste sprongen van
den vaandrig gedwongen was hem los te laten, hield hij een groote lap
van diens broek in den bek. De vaandrig zette het op een loopen, in de
hoop, de deur der hoeve te kunnen bereiken, voordat de hond hem ten
tweeden male aangreep, natuurlijk zonder de hanen, want die had hij bij
den aanval van den hond al dadelijk op den grond laten vallen. Maar dat
mislukte hem. Kees liep vlugger dan hij, en beet hem met een geweldigen
hap nu in zijn linkerbeen, zoodat ook daar de broek vaneengereten werd
en het bloed uit des vaandrigs been te voorschijn kwam. Marten, die zich
in allerijl achter eenig boerengereedschap verscholen had, zag het met
het grootste genoegen aan, en hij had niet den minsten lust, Kees tot de
orde te roepen.</p>
<p>„Au, au, vervloekte hond,—au, au!” schreeuwde de vaandrig, die alle
moeite deed, om de deur te bereiken.</p>
<p>Op dit geschreeuw kwam weer de Hopman naar buiten, teneinde te zien, wat
er aan de hand was. Ook boer Floris verscheen op het erf, maar
nauwelijks zag hij, hoe Kees bezig was den vaandrig de kleeren van het
lijf en de stukken uit de beenen te rukken, of hij trok zich schielijk
in de hoeve terug, niet twijfelende, of met de hulp van dezen bondgenoot
<span class="pagenum" title="39"></span><a id="p_39"></a>zou hij spoedig van de ongewenschte en brutale gasten verlost zijn.</p>
<p>„Help, Hopman, help!—Au—au,—die rakkerd! Au, sla hem dood, Hopman!”</p>
<p>„Ik—ik zal hem een kogel door den kop jagen,” riep de Hopman, die vrij
angstig naar den grooten, nijdigen hond keek en allerminst lust had, met
diens tanden <ins class="corr" id="corr2" title="Bron: kennnis">kennis</ins> te maken.</p>
<p>„Au,—au, neen, niet schieten!—Au—o, o, als je misschiet, krijg ik
misschien den kogel, die...”</p>
<p>Verder kwam de vaandrig niet, want juist op dit oogenblik gelukte het
hem zijn been vrij te krijgen, en ijlings koos hij het hazenpad. Nu
had hij de deur bereikt,—maar zijn pogingen om haar los te krijgen,
mislukten. De boer had er den grendel voor geschoven en stond nu door
het raam te kijken, naar hetgeen op het erf voorviel. Vele pogingen om
binnen te komen deed de vaandrig trouwens niet, want de hond zat hem
alweer op de hielen, wat er niet beter op werd, toen van achter het
schuurtje werd geroepen:</p>
<p>„Sa-sa-Kees, pak ze!—Toe maar Kees, pak ze!”</p>
<p>Dat bevel wilde Kees met alle genoegen uitvoeren, maar hij scheen te
meenen, dat de vaandrig voorloopig genoeg genoten had, en viel nu op den
Hopman aan, die tevergeefs trachtte hem met de kolf van zijn vuurroer op
den kop te slaan.</p>
<p>De vaandrig staakte zijne pogingen om de deur <span class="pagenum" title="40"></span><a id="p_40"></a>open te maken, en
vluchtte zoo snel zijne voeten hem dragen konden het erf af en den dijk
op, in de richting van Saardam. En Kees vloog brutaalweg den Hopman naar
de keel, zoodat deze moord en brand schreeuwde. Hij greep Kees met zijn
vrije hand aan, wierp hem van zich af, en volgde in stormpas zijn
vaandrig, die al op grooten afstand op den dijk voortholde.</p>
<p>Kees rende den Hopman na en beet hem gevoelig eerst in de eene en daarna
in de andere kuit, maar toen de Hopman eenmaal het hek uitgejaagd was,
meende hij zijn plicht te hebben volbracht. Kwispelstaartend keerde hij
naar Marten terug, die schaterend van lachen uit zijn schuilhoek te
voorschijn kwam en den hond goedkeurend over den kop streelde.</p>
<p>„Goed zoo, brave Kees! Goed zoo, hondje! Je hebt je voortreffelijk
gehouden, hoor, en als wij de hanen morgen bij het middagmaal krijgen,
zal ik voor jou een lekker stuk bewaren. Ik gun het jou liever dan die
twee struikroovers!”</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="41"></span><a id="p_41"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_III">HOOFDSTUK III.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">Wybe Sjoerds verveelt zich, en Marten krijgt een uitnoodiging.</p>
<p>Marten haastte zich de twee hanen op te zoeken, die Joachim bij den
eersten aanval van den hond reeds op den grond had laten vallen, en hij
bekeek ze met een meewarigen blik, want hij had veel van deze dieren
gehouden. Maar toch verheugde hij er zich in, dat de dappere Hopman en
diens brave vaandrig er zich niet aan zouden vergasten.</p>
<p>Weldra kwamen ook zijne ouders en Anna naar buiten, die met niet weinig
pret den geduchten aanval van Kees hadden aanschouwd en tot hunne groote
blijdschap de twee krijgslieden op de vlucht hadden zien slaan.</p>
<p>„Was dat geen grappig gezicht?” riep Marten hun toe, terwijl hij opnieuw
in den lach schoot. „Ha-ha, ik wist me bijna geen raad van het lachen,
toen die vaandrig zulke malle sprongen <span class="pagenum" title="42"></span><a id="p_42"></a>maakte, terwijl Kees hem aan
zijne broek hing en er de stukken uitscheurde.”</p>
<p>„En wat schreeuwde hij leelijk,” zei Anna, die lachen moest door hare
tranen heen, want het deed haar veel verdriet, dat de twee mooie hanen
gedood waren. Zij streelde hen over de fraaie veeren. De dieren waren
nog warm.</p>
<p>„Arme beesten,” zei ze zacht.</p>
<p>„Zeg dat wel, Anna,” zei Marten, „maar verheug er je in, dat die twee
roovers er althans niet aan zullen smullen. Ha, wat had die brave Kees
ze geducht te pakken!”</p>
<p>„Had jij den hond losgelaten?” vroeg zijn vader, die zich de handen
wreef van genoegen over den goeden afloop van het minder aangename
avontuur.</p>
<p>„Losgelaten niet alleen, maar opgehitst ook,” lachte Marten. „Hij vloog
er op aan als een dolle, en ik dacht, dat hij van plan was den heelen
vaandrig aan stukken te scheuren. 't Was een prachtig gezicht! En <i>wij</i>
hebben de hanen nog, dat is het grappigste van alles.”</p>
<p>„Ja, en mijn vier blanke guldens daarbij, jongen. Die schavuiten
beschuldigden mij van met den vijand te heulen, en dreigden mij naar den
gouverneur Sonoy op te zullen zenden, als ik hun geen vier guldens gaf
als onderpand voor mijne trouw. Een mooie eisch, voorwaar!”</p>
<p>„Maar man, wat heb je aan een groot gevaar <span class="pagenum" title="43"></span><a id="p_43"></a>bloot gestaan,” sprak vrouw
Fijtje. „Ik had me geen raad geweten, als ze die bedreiging hadden
uitgevoerd. Gode zij dank, dat zij in hun opzet verhinderd zijn door
Kees. Hij krijgt een lekkere kluif van me, als blijk van mijne groote
dankbaarheid.”</p>
<p>„Hé ja, moeder, dat moet u doen,” riep Anna uit. „Kom hier, Kees, laat
ik je eens streelen!”</p>
<p>Marten keek zijn vader een oogenblik peinzend aan. Eindelijk sprak hij
verheugd:</p>
<p>„O, nu vat ik het! Dus dáárom was u zoo toegevend voor die twee
schurken. Ik kon me al niet begrijpen, hoe u er toe komen kon, om hun
zoo in alles hun zin te geven en al de onbeschoftheden te verdragen, die
zij ons geliefden aan te doen. Dat is anders uw aard niet.”</p>
<p>„Ja, m'n jongen, ik zat in een moeilijk geval, en geloofde niet beter te
kunnen doen dan te huilen met de wolven, waarmede ik in het bosch was.
Ik had natuurlijk veel liever, dat zij deze twee hanen opaten, dan dat
ze met mijn vier guldens naar huis gingen, of dat zij mij in staat van
beschuldiging stelden en naar Jonkheer Sonoy opzonden. Er behoeft
tegenwoordig niet veel te gebeuren om aan de galg te komen. Eene
beschuldiging van Hopman Wybe Sjoerds weegt zwaar, want hij staat om
zijne dapperheid hoog bij den gouverneur aangeschreven.”</p>
<p>„Maar voor onzen Kees ging hij toch op de vlucht!” lachte Marten. En
hij keek den hond, die <span class="pagenum" title="44"></span><a id="p_44"></a>kwispelstaartend om den groep heen liep, met
welgevallen aan. Want hij hield veel van zijn hond.</p>
<p>„Wij zullen hem voortaan maar los laten loopen, Vader. Dan zijn we voor
bezoeken van zulke fraaie gasten gevrijwaard. Zij mochten anders eens
komen, als u of ik niet thuis waren, en dan waren zij tot alles in
staat!”</p>
<p>„Ik vrees, dat we nu toch nog genoeg van hen te lijden zullen hebben,”
sprak vrouw Fijtje met een zucht. „Zij zullen de ondergane bejegening
niet gemakkelijk vergeten en ze ons nog minder vergeven. Morgen of
overmorgen zullen we de onverlaten wel opnieuw zien verschijnen, en mijn
hart beeft bij de gedachte, wat er dan al niet gebeuren kan.”</p>
<p>„Ja Moeder,” sprak boer Floris, „wij beleven bange tijden en hebben
bijna, zooals ons thans al weer gebleken is, evenveel te lijden van onze
vrienden als van onze vijanden. Maar komaan, geen zorgen vóór den tijd.
Anna, neem jij de hanen mede naar binnen, dan kan Marten ze vanavond
schoonmaken. Nu ze eenmaal toch dood zijn, zullen ze ons morgen een
heerlijk middagmaal verschaffen. En Moeder, kop jij de boter nog? Morgen
moet Marten ze wegbrengen naar Jan Gerritsz, in de Westzijde. Hij heeft
me gevraagd, of ik ze voor hem bewaren wilde, en hem tevens een zestig
eieren kon bezorgen.”</p>
<p>„Moet Marten morgen dus naar Saardam?” vroeg <span class="pagenum" title="45"></span><a id="p_45"></a>Moeder Fijtje angstig.
„En als dan de Hopman hem ziet,—of de vaandrig? Marten kan niet in de
Westzijde komen, zonder den Dam te passeeren,—en daar móéten zij hem
haast wel opmerken...”</p>
<p>„O Moeder, laat dat maar aan mij over,” viel Marten lachend in. „Ik weet
wel een middel om de Westzijde te bereiken zonder den Dam te passeeren,
en bovendien kan ik Kees meenemen. Als Wybe Sjoerds of zijn fraaie
vaandrig dien zien, zullen ze mij wel met rust laten. Kom Vader, willen
wij nu het hooi gaan opschudden? 't Wordt meer dan tijd.”</p>
<p>„Wij zullen dubbel hard werken, om de geleden schade in te halen,
jongen,” antwoordde de vader.</p>
<p>Beiden begaven zich naar het land, gevolgd door Kees, die als loon voor
den bewezen dienst voor dezen keer mede mocht. Gewoonlijk was het land
echter verboden terrein voor hem, want hij zat de schapen wel eens
achterna en joeg ze dan in de sloot. Maar op het hooiland kon hij niet
veel kwaad uithalen, omdat daar geen vee liep.</p>
<p>Eenige oogenblikken later waren vader en zoon ijverig aan den arbeid.
Het laatste hooi lag te velde, en zij hoopten het nog voor den avond aan
roken te zetten. Dan kon het den volgenden morgen binnengehaald worden,
waarmede niet langer dan een halve dag gemoeid zou zijn. Daarmede was de
<span class="pagenum" title="46"></span><a id="p_46"></a>hooioogst voor dit jaar afgeloopen. 't Hooi zag er prachtig uit en was
al bijna geheel droog. 't Was den geheelen dag dan ook heerlijk weer
geweest, en de zon had fel geschenen. Eer deze nog geheel ondergegaan
was, stond het reeds op groote hoopen, zoodat den volgenden morgen de
laatste voeren konden worden geborgen.</p>
<p>Welvoldaan en tevreden keerden Floris en Marten 's avonds huiswaarts.
Zij hadden hard gewerkt om klaar te komen, maar zij waren sterk en
konden wel tegen wat zwaren arbeid.</p>
<p>Zoodra zij thuis gekomen waren, begaf Marten zich naar het achterhuis,
om de hanen schoon te maken, wat hem vlug afging, want Marten was een
handige jongen, die niet van talmen hield en de dingen altoos flink
aanpakte. Daarna ging hij het hek sluiten, wat zij in dien bangen tijd
voor eene vaste gewoonte hadden. Als altoos 's nachts bleef Kees vrij op
het erf rondloopen, en een betere bewaker zou moeilijk te vinden geweest
zijn. Wee dengene, die het wagen durfde het erf te betreden. Kees was in
staat hem te verscheuren.</p>
<p>Toen allen binnen waren, sloot de vader de deuren en schoof er de
grendels voor. Daarna deed hij zorgvuldig de ronde, om te zien, of alles
goed afgesloten was.</p>
<p>Moeder Fijtje maakte het avondmaal gereed, en toen dat genuttigd was,
stonden Anna en Marten <span class="pagenum" title="47"></span><a id="p_47"></a>op, om zich naar bed te begeven. Maar de vader
weerhield hen, en zeide:</p>
<p>„Blijft nog even, kinderen; ik heb jelui nog wat te zeggen.”</p>
<p>Anna en Marten keken hem niet zonder eenige verwondering aan, en waren
nieuwsgierig wat dit zijn zou.</p>
<p>De vader stond op en ontsloot eene kast. Hij haalde daaruit een kistje
te voorschijn, dat hij op de tafel plaatste en opende. 't Bleek een
groot aantal zilveren geldstukken te bevatten, die Marten den uitroep
uitlokten:</p>
<p>„Zoo, zoo, Vader, dat ziet er goed uit! Mij dunkt, er zitten daar meer
guldens in, dan duiten in mijne schatkist.”</p>
<p>„En in de mijne daarbij!” lachte Anna.</p>
<p>Maar de vader lachte niet. Integendeel, zijn gelaat stond hoogst
ernstig, toen hij de beide jongelieden aanzag.</p>
<p>„Luistert!” zei hij. „Wij beleven een tijd van beroerten, die maakt,
dat wij heden niet weten, of morgen niet reeds de vijand onze woning
binnenvalt en alles rooft en plundert, wat hij krijgen kan. Wij hebben
een gedeelte van het geld, dat je hier voor je ziet, geërfd van onze
ouders, en het overige verdiend en overgespaard. Ik acht het in de kast,
waarin wij het jaren lang bewaard hebben, niet veilig meer, en ben met
Moeder afgesproken, het <span class="pagenum" title="48"></span><a id="p_48"></a>te verbergen op eene plaats, waar een ander het
niet gemakkelijk vinden zal. Maar wij willen u van die schuilplaats niet
onkundig laten, omdat wij weten, dat we je volkomen vertrouwen kunnen en
dat ons geheim bij jelui veilig is. 't Kan goed zijn, dat de bergplaats
je bekend is, want in deze tijden is alles mogelijk. Ik heb
gisterenavond, toen je reeds naar bed gegaan waart en in diepe rust
laagt, eene geschikte plaats bedacht. Zie maar eens hier.”</p>
<p>Boer Floris stond op en begaf zich naar den haard, die van steenen
opgetrokken was. Hij veegde de asch weg, zoodat de vloer bloot kwam, en
haalde de steenen, die den bodem vormden, een voor een weg. Daaronder
bleek een ijzeren plaat te liggen. Met inspanning van al zijne krachten
schoof hij deze op zijde, en nu werd eene opening zichtbaar, die wel
tien zulke kistjes kon bevatten.</p>
<p>„Ziehier,” sprak de vader, „deze plaats bedoel ik. Geef dat geldkistje
eens hier, Marten.—Mooi zoo. Kijk, ik plaats het op den bodem van het
gat, en stapel deze losse steenen er rondom en bovenop. Dat kistje bevat
vierduizend gulden, kinderen, en vertegenwoordigt dus een groot bedrag,
dat ik ongaarne in de handen der vijanden zou zien. Nu leg ik de ijzeren
plaat er over en daarop de steenen van den haard. Wanneer nu morgen het
vuur wordt aangelegd, vult de asch al spoedig de voegen, zoodat <span class="pagenum" title="49"></span><a id="p_49"></a>niemand
op de gedachte zal komen, dat hier geld verborgen ligt.”</p>
<p>„Dat is mooi bedacht, Vader,” zei Marten. „Ik noem hen knap, die het
geld hier vinden.”</p>
<p>„Laten wij hopen, dat God deze woning bescherme, zoodat niemand er naar
kome zoeken,” sprak de vader.</p>
<p>„Amen,” zei de moeder ernstig. „En nu, kinderen, welterusten.”</p>
<p>„Welterusten,” zeiden Anna en Marten. En weldra lag het gezin in een
diepe rust, welke dien nacht door niemand gestoord werd. Sloop er
wellicht een of andere landlooper om de hoeve rond met minder goede
voornemens, Kees hield trouw de wacht, en als zijn bassen over het erf
weerklonk, waagde niemand het naderbij te komen.</p>
<div class="figright" style="width: 225px;">
<a href="images/ill_p050.png"><img src="images/ill_p050th.png" width="225" height="272" alt="" title="Klik voor vergroting (455×549px, 35kb)" /></a>
</div>
<p>En 's morgens waren allen reeds vroeg in de weer, om den dagelijkschen
arbeid te hervatten. Toen in de hoeve van de weduwe Bleeker iedereen nog
in een diepen slaap gedompeld lag, waren zij reeds ijverig aan het werk.</p>
<p>Het eerst werden de koeien gemolken en de melk in strem gezet. Daarna
werd het ontbijt gebruikt, en nauwelijks was dat genuttigd, of het paard
werd voor den hooiwagen gespannen, en vader en zoon reden naar het veld,
om het laatste hooi binnen te halen. 't Was alweer een mooie dag, en de
zon scheen zoo heerlijk op de weiden en tuinen, <span class="pagenum" title="50"></span><a id="p_50"></a>de bloemen prijkten in
zoo heerlijke kleuren en de vogels kwinkeleerden zoo lustig en vredig op
de daken der huizen en de takken der boomen, dat men moeite had om te
gelooven, dat het land geheel in beroering was en de menschen elkander
van den morgen tot den avond vervolgden en vermoordden.</p>
<p>Tegen 12 uur werd het laatste voer het erf opgereden, en korten
tijd later behoorde deze hooioogst weer tot het verleden. Marten was
daardoor, en ook door het vooruitzicht van de gebraden haantjes, die nu
weldra op de tafel zouden prijken, in de vroolijkste stemming geraakt,
en hij zong, terwijl hij het paard uitspande en het naar het land
bracht, een geuzenliedje, dat toen algemeen gezongen werd. Lustig klonk
het:</p>
<p><span class="pagenum" title="51"></span><a id="p_51"></a></p>
<div class="poem">
<div class="stanza">
<span class="i0">Slaet opten trommele, van dirredomdeyne,<br /></span>
<span class="i0">Slaet opten trommele, van dirredomdoes,<br /></span>
<span class="i0">Slaet opten trommele, van dirredomdeyne,<br /></span>
<span class="i0">Vive le Geus! is nu de loes!<br /></span>
</div>
<div class="stanza">
<span class="i0">De Spaensche Inquisiti, voor God maliti,<br /></span>
<span class="i0">De Spaensche Inquisiti, als Draecx bloet fel,<br /></span>
<span class="i0">De Spaensche Inquisiti gevoelt puniti,<br /></span>
<span class="i0">De Spaensche Inquisiti ontvalt haer spel.<br /></span>
</div>
<div class="stanza">
<span class="i0">Vive le Geus! wilt Christelijk leven,<br /></span>
<span class="i0">Vive le Geus! hout fraeyen moet:<br /></span>
<span class="i0">Vive le Geus! God hoedt u voor sneven,<br /></span>
<span class="i0">Vive le Geus! edel Christen bloet!<br /></span>
</div>
</div>
<p>„Ha-sa, dat is een lustig liedeken, Marten!” klonk het hem toe, terwijl
hij van het land terugkeerde. En opziende ontdekte hij zijn buurjongen
Piet Bleeker, die op den dijk stond met de handen in de zakken.</p>
<p>„Die is ook liever lui dan moê,” mompelde Marten zacht voor zich heen.
En luider sprak hij, niet zonder fijne spotternij, want hij wist wel,
dat de familie Bleeker ijverig Spaanschgezind was en den Prins van
Oranje en diens strijden voor de vrijheid diep verfoeide:</p>
<p>„Ja, niet waar? Waarom zing je niet mee, Piet? Of ben je misschien bang,
dat de Spaansche ooren zoo scherp zijn, dat zij te Amsterdam kunnen
verstaan, wat hier gezongen wordt?”</p>
<p>„Die is mooi, hoor!” zei Piet met een smadelijk <span class="pagenum" title="52"></span><a id="p_52"></a>lachje. „Wat kunnen mij
die Spanjolen schelen? Ik heb er immers niets mede te maken? Voor mijn
part waren ze hier nooit gekomen, alhoewel ik zeggen moet, dat de Geuzen
ook zoo vriendelijk niet zijn. Ik gun hun bezoek ook liever aan de
buren, dan het zelf te ontvangen. De hulp van Kees was gisteren zeker
lang niet onwelkom, hè?”</p>
<p>„Ha zoo, heb je dat ook al gezien, Piet? Maar wat praat ik; jelui ziet
immers alles? Wil ik je eens een goeden raad geven?”</p>
<p>„Wanneer je dat doen wilt,—met alle genoegen,” zei Piet. „Een goede
raad is immers altijd geld waard?”</p>
<p>„Nu,—neem dan dienst bij de soldaten. Een goede spion kan daar altoos
werk genoeg vinden en eene flinke belooning bovendien. Je bent er,
geloof ik, beter voor geschikt dan voor het boerenwerk.—Dag Piet!”</p>
<p>Marten was onder het praten de hoeve genaderd en trad deze binnen, waar
de reuk van de gebraden hanen hem reeds dadelijk in den neus drong.</p>
<p>„Hè,—lekker!” mompelde hij, den geur opsnuivende. „Toch prettig, dat
die twee sinjeurs er zoo lekker nuchter van blijven!”</p>
<p>De boutjes lieten zich uitstekend smaken, en onder het middagmaal werd
nog eens smakelijk gelachen om het malle figuur, dat de twee dappere
krijgslieden <span class="pagenum" title="53"></span><a id="p_53"></a>gemaakt hadden. Moeder Fijtje alleen lachte niet van
ganscher harte mede, want zij vreesde, dat de beleedigde mannen niet
zouden nalaten zich te wreken. En voor die vrees bestond veel grond,
want de watergeuzen waren er de mannen niet naar, om een geleden hoon
ongewroken te laten. En dubbel beangst gevoelde zij zich, nu Marten
straks naar Saardam moest, om boter en eieren naar Jan Gerritsz te
brengen. 't Was haar op het gelaat te lezen, dat zij zich niet op haar
gemak gevoelde, en meermalen zuchtte zij onwillekeurig bij de gedachte
aan de gevaren, die haar eenigen zoon bedreigden.</p>
<p>„Moeder is nog niet op haar gemak,” zei Marten lachend.</p>
<p>„Och kind, spot niet met mijn angst, want daar bestaat waarlijk wel
reden voor,” zei ze. „Als je nu vanmiddag maar niet naar Jan Gerritsz
moest,—maar de tocht daarheen maakt me bekommerd.”</p>
<p>„Wees gerust, moeder,” zei Marten. „Ik zal zoo voorzichtig mogelijk zijn
en den Dam vermijden. Ik weet zeker, dat de Hopman en zijn vaandrig daar
hun intrek hebben genomen. En bovendien, zij zullen mij wel ongemoeid
laten gaan, ook al werd ik opgemerkt. Denkt u dan niet, dat zij zich
over het geval schamen? Zij zullen het wel aan niemand vertellen, want
dan worden zij nog uitgelachen op den koop toe. En wat zouden zij mij
doen? Mij opzenden <span class="pagenum" title="54"></span><a id="p_54"></a>naar Jonkheer van Sonoy, den gouverneur? Dan kwam
hun eigen wangedrag aan het licht. Of mij gevangen houden? Daarvoor
hebben zij geen reden. Neen, Moeder, u kan gerust zijn.”</p>
<p>„'t Is te hopen, Marten. Als Vader nu nog meê ging...”</p>
<p>„Dan was het veel erger,” viel Anna in. „Vader is een man, en door eene
valsche beschuldiging konden zij hem licht in groote moeilijkheden
brengen.”</p>
<p>„Volkomen waar,” sprak de vader. „'t Is beter, dat Marten alleen gaat.
Ik geloof ook, dat zij hem wel ongemoeid zullen laten, zelfs al zien zij
hem.”</p>
<p>„Toch wou ik, dat die tocht al achter den rug was,” hernam de moeder.</p>
<p>Toen het middagmaal afgeloopen was, bracht Marten den botertijns in het
roeibootje, alsmede de mand met eieren, haalde de riemen uit de schuur,
en riep luchtig:</p>
<p>„Nu, ik ga. Goeden dag, tot straks.—Dag Moeder, wees maar niet bezorgd.
Ik ga met het schuitje en heb dus met den Dam niets te maken. Over
enkele uren ben ik weer terug.”</p>
<p>De moeder keek hem zuchtend na.</p>
<p>Op het erf gekomen, keek Marten zoekend rond, en riep met luide stem:</p>
<p>„Kom Kees, ga je meê met den baas?”</p>
<p>Maar Kees gaf geen teeken van leven, geheel tegen zijne gewoonte in.</p>
<p><span class="pagenum" title="55"></span><a id="p_55"></a></p>
<p>„Wel,—wat is dat? Waar zou Kees zitten? Hij komt nooit van het erf af,
en laat zich evenmin ooit tweemaal roepen.—Kom Kees, waar ben je?—Ga
je meê met den baas?”</p>
<p>Een kort gebrom was het antwoord. 't Kwam uit het hondenhok, en Marten
begaf er zich heen.</p>
<p>Ha, thans was het raadsel spoedig opgelost. Kees deed zich te goed aan
de beenderen van de twee hanen, die Anna hem gebracht had. Hij lag er
bij op den grond, en Marten hoorde, hoe hij de beentjes tusschen zijne
sterke kaken verbrijzelde.</p>
<p>„Smaakt het lekker, Kees?” vroeg Marten lachend.</p>
<p>Kees kwispelde met den staart, maar bleef doorkluiven.</p>
<p>„Kom Kees,—ga je meê met den baas?”</p>
<p>Kees hief een oogenblik den kop op, en zijn staart kwam opnieuw in
beweging. Blijkbaar had hij grooten lust om de uitnoodiging aan te
nemen, maar de beentjes vond hij toch ook erg verleidelijk.</p>
<p>Marten maakte een kort einde aan de besluiteloosheid van Kees. Hij
raapte de beentjes vlug bij elkander, wat Kees met een boos gebrom
beantwoordde, en zeide:</p>
<p>„Kom Kees, ga je meê? Je kunt het eene doen, zonder dat je het andere
behoeft na te laten.”</p>
<p>Nu begreep Kees de bedoeling volkomen, en onder vroolijke sprongen
volgde hij zijn jongen meester. Deze wierp de beentjes op den bodem van
het <span class="pagenum" title="56"></span><a id="p_56"></a>vaartuigje, waar Kees zijn maal kon vervolgen, en stak van wal.
Weldra kliefde het bootje de golfjes van de Zaan.</p>
<p>Marten roeide graag, en sterk als hij was, schoot hij flink op. Langs
den dijk stonden in dien tijd slechts weinig woningen; hier en daar
verhief zich de nok van eene enkele boerenhoeve boven den Zuiddijk.
Voetgangers zag hij in het geheel niet. Maar naarmate hij het dorp
Saardam naderde, werd het ook drukker op de oevers aan weerskanten, en
waren de dijken meer bebouwd. De huizen stonden dichter bij elkander, en
hij hoorde de bedrijvigheid van de menschen, die daar aan den arbeid
waren.</p>
<p>Nog voor Saardam bereikt was, was Kees met zijn middagmaal geheel gereed
gekomen. De kleine beentjes had hij tusschen zijn sterke kaken stuk
gebeten en ze daarna als een fijne lekkernij verorberd. En de grootere
waren zoo zorgvuldig afgekloven, dat zelfs het kleinste vezeltje er niet
meer op gevonden kon worden.</p>
<p>Op enkele minuten afstands van den Dam lag eene scheepstimmerwerf,
waarvan Marten den eigenaar kende. Hij was gewoon, als hij met zijn boot
te Saardam kwam, daar aan te leggen, wat hem gaarne toegestaan werd. Hij
roeide ook nu daarheen, legde zijn schuit vast, en stapte aan den oever.
Den botertijns zette hij zich op het hoofd, want zoo droeg <span class="pagenum" title="57"></span><a id="p_57"></a>hij hem
altoos, hing de mand met eieren aan zijn arm, en begaf zich op weg.</p>
<p>Kees sprong hem vroolijk achterna. Het scheiden van zijne afgekloven
beentjes had hem nog wel eenigen strijd gekost, maar hij scheen er toch
van overtuigd te zijn, dat er eigenlijk niets meer aanzat. Hij volgde
Marten dan ook met groote blijmoedigheid en bleef hem dicht op de
hielen.</p>
<p>Marten had weldra den Hoogendijk afgeloopen en was de plaats genaderd,
waar de Dam de Oost- met de Westzijde verbindt. Maar daar werd de
doortocht hem bemoeilijkt door een grooten oploop van menschen, en hij
zag, hoe een aantal krijgslieden in volle wapenrusting gereed stond om
uit te rukken.</p>
<p>Verbaasd vroeg hij aan een van de omstanders, wat er aan de hand was, en
niet weinig verwonderd was hij te vernemen:</p>
<p>„De geuzen gaan ons verlaten, goddank. Hopman Wybe Sjoerds schijnt het
hier te vervelend te vinden, omdat er niets te vechten valt, en is van
plan naar Alkmaar te gaan. Nu, de kaerels krijgen van mij het heilige
kruis na, want 't is een ruw volkje, dat weinig verschil maakt tusschen
het mijn en het dijn.”</p>
<p>„Gaan zij naar Alkmaar?” vroeg Marten in de grootste verbazing. „En
heeft Heer Diederik van Sonoy daartoe bevel gegeven?”</p>
<p>„Wel neen, jongen,” zei een ander. „Wybe Sjoerds <span class="pagenum" title="58"></span><a id="p_58"></a>handelt geheel op
eigen verantwoording, en ik zeg, dat het eene schande is,—eene schande!
Amsterdam ligt in de onmiddellijke nabijheid, en de Spanjolen zullen
gauw genoeg ingelicht worden, dat Saardam geheel van troepen ontbloot
is. Help maar eens kijken, of binnen drie dagen de Spekken hier niet
heer en meester zijn, en dan komen wij van den regen in den drop. 't Is
eene schande—dat zeg ik, en Wybe Sjoerds is waard, dat hij opgehangen
wordt aan de eerste galg de beste!”</p>
<p>„Of je van de kat gebeten wordt, of van den kater, dat komt op hetzelfde
neêr,” hernam de eerste spreker. „De Geuzen zijn ook zulke aangename
gasten niet, en zij zuigen den huisman uit tot op het gebeente. Laat de
Spanjolen vrij komen, als ze willen, mij is het om het even!”</p>
<p>„Jij praat als een Spek,” beet de eerste hem toe. Maar de ander viel hem
dadelijk in de rede door te zeggen:</p>
<p>„Een Spek?—Een verrader—ik? God beware me, ik ben met hart en ziel
voor den Prins, maar de euveldaden van de Geuzen ben ik hartelijk moede.
Zij handelen met den huisman, of zij zich in een overwonnen land
bevinden, in plaats van bij vrienden.”</p>
<p>„Dan praat je als een kip zonder kop,” zei de eerste weer. „'t Is waar,
de Geuzen gaan niet bepaald zachtzinnig met ons om, en ik wil hunne
daden <span class="pagenum" title="59"></span><a id="p_59"></a>geenszins vergoêlijken, maar hen te vergelijken en in één adem te
noemen met de Spanjolen,—dat is gekkepraat in één woord.”</p>
<p>Op dit oogenblik baande een kloek krijgsman zich een weg door de menigte
en liep langs de gelederen der Geuzen. Marten herkende in hem den Hopman
Wybe Sjoerds, en zag, dat deze zich aan het hoofd van het vendel
plaatste. Zijn vaandrig stond naast hem met ontplooid vaandel. De
trommen werden geroerd, bevelen klonken, en de troep zette zich in
beweging, met zeer gemengde gevoelens nagestaard door de menigte, die
op den Dam en in den omtrek daarvan was samengestroomd. Velen schudden
bezorgd het hoofd en gaven luide hun misnoegen te kennen over het
lichtzinnig gedrag van den Hopman, die een zoo belangrijk punt als
Saardam geheel eigenmachtig verliet, alleen omdat hij en zijne soldaten
het daar vervelend vonden, en het volkomen weerloos overliet aan de
vijanden, die niet zouden nalaten deze plaats spoedig te bezetten. En
waren de Watergeuzen lastig, veeleischend en brooddronken,—de wreedheid
der vijanden was spreekwoordelijk geworden. Geen wonder, dat vele
Saardammers de toekomst donker inzagen.</p>
<p>Onder de toeschouwers merkte Marten ook Pieter en Aelbert Bleeker op, de
zonen der weduwe, die naast hem woonde. En hij vreesde mèt den huisman,
<span class="pagenum" title="60"></span><a id="p_60"></a>dat de verlaten en hulpelooze toestand van Saardam, al was het maar
door hunne tusschenkomst alleen, spoedig in Amsterdam bekend zou wezen.
En daar lag de vijand op den uitkijk!</p>
<p>Hij vervolgde zijn weg en had met zijn hond spoedig de woning van Jan
Gerritsz bereikt. Deze was een reeder, wiens schepen sedert vele jaren
alle zeeën der aarde hadden bezocht, maar die door den oorlog groote
schade geleden had en zijne vaartuigen van de hand had gedaan,
voorzoover zij hem niet door den vijand waren ontroofd. Hij was echter
nog wel een rijk man te noemen en een van de invloedrijkste ingezetenen
der plaats.</p>
<p>Marten bracht zijne waren in de keuken en wachtte op het geld, dat hem
hier altoos contant betaald werd. De heer Jan Gerritsz kwam het hem zelf
brengen. 't Was een man van ongeveer vijftigjarigen leeftijd, met een
prettig, levenslustig uiterlijk.</p>
<p>„Dag Marten,—hier heb je het geld. Is de hooibouw al afgeloopen?”</p>
<p>„We hebben het laatste voer van morgen om half twaalf binnengehaald,
Heer,” was het antwoord.</p>
<p>„Mooi, dat hoor ik met genoegen, want ik wou morgen graag een dagje uit
vogelvangen op Ruichoort, evenals verleden jaar, en zou je weer heel
graag tot hulp en gezelschap medenemen. Wat dunkt je, zouden de
werkzaamheden toelaten, dat je een dag vrijaf krijgt?”</p>
<p><span class="pagenum" title="61"></span><a id="p_61"></a></p>
<p>„O ja, wat de werkzaamheden betreft, zou ik wel kunnen...” sprak Marten
peinzend, hoewel zijne oogen een wijle geflikkerd hadden van genoegen,
toen hij de uitnoodiging vernam. Hij herinnerde zich nog als den dag
van gisteren, hoe hij het vorige jaar ook met Heer Jan Gerritsz uit
vogelvangen was geweest op Ruichoort, en hoeveel genoegen hij toen had
gehad.</p>
<p>„Welnu, wat schort er aan?” vroeg de reeder lachend. „Je staat daar net
te kijken, of je je laatste oortje versnoept hebt. Heb je misschien geen
lust in de jachtpartij?”</p>
<p>„Geen lust?—Dat zou ik meenen...!” riep Marten uit.</p>
<p>„Of wil vader het je misschien niet toestaan?”</p>
<p>„Ook wel,” hernam Marten. „Maar ziet u, zooeven zag ik Hopman Wybe
Sjoerds met zijn vendel Saardam verlaten, zoodat wij elk oogenblik een
inval van de Spanjaarden te wachten hebben. En nu vrees ik, dat
Vader...”</p>
<p>„Kom, wat een dwaasheid!” viel Jan Gerritsz in. „Hopman Wybe Sjoerds is
naar Alkmaar vertrokken zonder daartoe bevel te hebben ontvangen, en je
zult eens zien, hoe gauw hij weer hier terug is. Denk je, dat hij voor
zijn pleizier aan de galg wil komen? Ze zullen het hem in Alkmaar wel
duidelijk maken, dat het zijn plicht is, hier te blijven. Ik heb het hem
zelf ook gezegd, maar hij wilde naar mij <span class="pagenum" title="62"></span><a id="p_62"></a>niet luisteren. Hij moet het
zelf weten, maar jij behoeft je daarom niet te bekommeren. Ik wed, dat
hij vandaag nog terugkeert; Heer Diederik van Sonoy laat waarlijk niet
met zich spotten.”</p>
<p>„Zou u dat heusch denken?” vroeg Marten.</p>
<p>„Ongetwijfeld,—komt hij van avond niet terug, dan stellig morgenochtend
wel. Ik maak mij daar geen oogenblik ongerust over. Dus dat blijft
afgesproken? Morgen om een uur of tien kom ik bij je. We kunnen
<ins class="corr" id="corr3" title="Bron: jou">jouw</ins> boot wel gebruiken, niet waar?”</p>
<p>„O ja, met alle genoegen. Voor de boerderij hebben we haar morgen niet
noodig. En zal ik voor aas zorgen?”</p>
<p>„Uitstekend. Tot morgen dan!”</p>
<p>Vergezeld van zijn trouwen hond nam Marten de terugreis aan, die hij
zonder ongelukken of bijzondere avonturen volbracht, en een paar uur
later betrad hij de ouderlijke woning. Hij vertelde dadelijk, wat er in
Saardam was gebeurd, en zijne moeder slaakte een zucht van verlichting
toen zij vernam, dat de ruwe Geuzen waren vertrokken, en zij dus van
hunne wraak niets meer te vreezen hadden.</p>
<p>Maar Floris Geurtsz schudde bedenkelijk het hoofd, en zeide: „Mij kan
het niet bijzonder verheugen, want ik vrees van deze onverantwoordelijke
daad de ergste gevolgen, althans wanneer zij niet spoedig terugkeeren.
Hoe haalt de man het zich in het hoofd? Laten we hopen, dat Jan Gerritsz
gelijk heeft, en <span class="pagenum" title="63"></span><a id="p_63"></a>dat het vendel te Alkmaar niet toegelaten wordt.”</p>
<p>„Zou ik dus morgen thuis blijven, Vader?” vroeg Marten, wien het speet,
dat het aangename uitstapje hem ontgaan zou.</p>
<p>„Och, mij dunkt, dat is niet noodig. We kunnen morgen zien, hoe de zaken
staan en daarvan ons besluit afhankelijk maken. Als alles rustig blijft,
zou ik niet weten, waarom je niet gaan zoudt.—”</p>
<p>Toen de avond gevallen was en de bewoners der hoeve zich ter ruste
hadden begeven, stak voor de woning van de weduwe Bleeker eene kleine
roeiboot van wal, waarin twee personen gezeten waren. Snel, maar zonder
meer gedruisch te veroorzaken dan beslist noodig was, voer het de Zaan
af en stak het IJ dwars over in de richting van Amsterdam. De twee
roeiers waren Pieter en Aelbert Bleeker, die zich, beschermd door
de duisternis, naar den vijand spoedden, om hun te berichten, dat
Saardam thans geheel van troepen ontbloot en dus eene gemakkelijke
prooi geworden was. Met het verradersloon in den zak keerden zij na
middernacht terug. Hunne riemen gleden bijna onhoorbaar door het water,
en schuw keken zij om zich heen, of zij ook gevaar liepen ontdekt te
worden. Zij wisten te goed, welk een vreeselijk lot hun dan te wachten
stond.</p>
<p>Dien nacht heerschte vreugde bij de aanvoerders van de Spanjaarden.
Bossu bevond zich in eigen <span class="pagenum" title="64"></span><a id="p_64"></a>persoon te Amsterdam, en het bezit van
Saardam scheen hem zoo belangrijk toe, dat hij dadelijk besloten was,
zich onverwijld van die plaats meester te maken. Hij liet ten spoedigste
alles voor den aanval in gereedheid brengen. Hij wist wel, dat als hij
eenmaal Saardam in zijn bezit had, ook gansch Waterland voor hem bloot
lag.</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="65"></span><a id="p_65"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_IV">HOOFDSTUK IV.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">Een schoone dag, die een droevig einde had.</p>
<p>Den anderen morgen al vroeg stonden velen, niet zonder angst, zoowel op
den Zuiddijk als in Saardam, op den uitkijk. Zij vreesden, dat de vijand
reeds op de komst zou zijn.—Doch alles bleef rustig op het IJ.</p>
<p>Hopman Wybe was echter niet teruggekeerd. „Hij was,” zegt Hofdijk in
zijne beschrijving van den Kennemer Vrijbuiter, „een uitmuntende
Watergeus gebleken, maar den eersten krijgsmansplicht—gehoorzaamheid,
was hij vreemd gebleven, en het eerste vereischte van een goed
aanvoerder—zich onvoorwaardelijk te doen gehoorzamen, had hij zich niet
eigen weten te maken. Zijn volk—even lafhartig als ongeregeld mag het
wel geweest zijn—betoonde zeer weinig lust om op den duur een post te
betrekken, zoo gevaarlijk als die te Zaandam was; den Hopman zelf, aan
een gedurig afwisselend <span class="pagenum" title="66"></span><a id="p_66"></a>leven gewoon, mag dit ook wel te eentonig zijn
geweest. Zoo duurde het dan ook niet veel dagen, of men zag hem met zijn
vendel voor de poort van Alkmaar, waar de Goeverneur, de wakkere Willem
Mostaert, hem den intocht weigerde en, meêwustig van den gegeven last,
hem op nieuw gebood om naar Zaandam terug te keeren. Nauwelijks werd
dit door de soldaten vernomen, of zij weken grootendeels van hem af,
en vonden daarin steun bij den Vaandrig, die zich bij hen voegde.
Wybe zelf was zwak en weerbarstig, beiden genoeg, om daarin met de
weerspannelingen eenstemmig te zijn: de stad omtrekkende koos hij zich
een eigen weg, en wendde het met de hem bijgebleven manschappen dwars
door West-Friesland heen naar Medemblik, van meening zijnde om over te
schepen naar Friesland. Te Medemblik wachtte hem geen beter onthaal.
De Vlaamsche Overste Cabeliau, daar over kasteel en stad gebiedende,
en 's Princen en des volks zake met een warm harte toegedaan, verzette
zich te recht tegen eene handelwijze, die ten allen tijde bij eerlijke
krijgslieden den naam van insubordinatie gedragen heeft, en deed hem
aantasten door den Provoost-geweldiger Joachim Nieuwveen. Aldus in
de engte gebracht, koos Hopman Wybe eieren voor zijn geld, zooals
de Noord-Hollandsche boeren zeggen, en beloofde de op hem rustende
verplichting na te <span class="pagenum" title="67"></span><a id="p_67"></a>komen. Cabeliau was eerlijk man en geloofde derhalve
aan de eerlijkheid van anderen; hij liet Wybe trekken.</p>
<p>„Maar de koppige Fries, in plaats van zich naar de zoo noodig te
bezetten plaats te begeven, en zijn weg alzoo zuidwaarts te nemen, trok
aanstonds westwaarts langs de boorden der Zuiderzee; en toen hij des
anderen daags tusschen Lambertschaag en Aertswoude gekomen was, met
de zijnen nog vijf- of zes-en-veertig man sterk, preste hij een paar
vaartuigen „met ondank der lieden” en scheepte zich naar Friesland in.
Die inscheping geschiedde evenwel niet zóó spoedig, of Cabeliau werd
er van onderricht, en deze verontwaardigde Overste bracht terstond een
zestigtal arkebuziers in vier vaartuigen te water, die snel genoeg uit
de haven van Medemblik stevenden om den weerspanneling te achterhalen,
en wakker genoeg bleken om hem meester te worden en gevankelijk binnen
te brengen. Cabeliau, thans niet verder eigenmachtig willende handelen,
boodschapte Sonoy wat er geschied was, en vroeg hem een
voorschrift.</p>
<p>„Sonoy—het blijkt uit al zijn daden,—was soldaat in 't hart, en kon
een dergelijk vergrijp tegen de toch al ergerlijk verslapte krijgstucht
niet door de vingers zien. Hij mocht het ook niet; wanneer de
landzaat-zelf zich dergelijke afwijkingen veroorloofde, waar was dan de
grens der gehoorzaamheid, <span class="pagenum" title="68"></span><a id="p_68"></a>die de als helper aangeworven vreemdeling
zich stellen zou?</p>
<div class="figcenter" style="width: 294px;">
<a href="images/ill_p068.png"><img src="images/ill_p068th.png" width="294" height="421" alt="" title="Klik voor vergroting (594×851px, 70kb)" /></a>
</div>
<p>„<ins class="corr" id="corr4" title="Niet in Bron.">„</ins>Hangen!” luidde het harde vonnis van den Gouverneur—en het werd
ten uitvoer gebracht. Op het middaguur van den twaalfden July 1572 zette
Hopman Wybe Sjoerds den voet op de sport des ladders, die ongelukkig
genoeg zijn anders gansch niet roemlooze loopbaan besluiten zou.
<span class="pagenum" title="69"></span><a id="p_69"></a>Weinige oogenblikken later was hij een lijk, evenals zijn vaandrig, die
naast hem gehangen werd.”</p>
<p>In Saardam keken velen dus vruchteloos naar zijn terugkomst uit; zij
zouden hem daar nimmer meer zien. En uren lang tuurde men in de richting
van het Zuiden, naar Amsterdam, of wellicht de vijand in aantocht was.</p>
<p>Maar toen de morgen verstreek, zonder dat er eenig onraad van dien kant
dreigde, werd men langzamerhand rustiger, en keerden de Saardammers naar
hun arbeid terug.</p>
<p>Ook Heer Jan Gerritsz had zich vergewist, of er eenig gevaar te duchten
was. Hij hield zich echter vast overtuigd, dat Wybe Sjoerds in den loop
van den morgen wel terugkeeren zou, en maakte zich volstrekt niet
ongerust. Om half tien nam hij vluchtig afscheid van zijn huisgenooten,
die hij op luchtigen toon geruststelde, en liep den Zuiddijk af, om zich
naar de hoeve van Floris Geurtsz te begeven. Ook daar had men zich
meermalen overtuigd, of alles op het IJ rustig bleef, en toen dat het
geval bleek te zijn, was men tot de gevolgtrekking gekomen, dat de
Spanjaarden geen plan hadden om Saardam te bezetten. Want dat zij het
vertrek van Wybe Sjoerds reeds zouden weten, betwijfelden zij geenszins.
Er waren altoos wel verraders, die voor grof geld hun vaderland aan den
vijand prijs wilden geven.</p>
<p><span class="pagenum" title="70"></span><a id="p_70"></a></p>
<p>„Goeden morgen! Goeden morgen!” klonk Heer Jan Gerritsz groet, zoodra
hij de hoeve bereikt had.</p>
<p>„Goeden morgen, Heer,” was het antwoord. „Nog nieuws te Saardam? Is Wybe
Sjoerds al teruggekeerd?”</p>
<p>„Neen, nog niet, maar hij zal wel spoedig komen. Heer Sonoy zal hem wel
de keus gegeven hebben tusschen Saardam en de galg, en dan zal Hopman
Wybe wel niet lang over een besluit nadenken. Ik ben er dan ook volkomen
gerust op, dat hij in den loop van den morgen wel zal aankomen, als hij
er niet reeds is, en ga zonder zorg naar Ruichoort.”</p>
<p>„Op het IJ is althans geen bijzondere drukte op te merken,” zei boer
Florisz. „Wij hebben het den ganschen morgen zorgvuldig in het oog
gehouden, maar niets verdachts gezien. Ik begin ook te gelooven, dat de
Spanjaarden ons met rust zullen laten.”</p>
<p>„Och, wel ja!” sprak Heer Jan. „Zeg Marten, ben je gereed om
<ins class="corr" id="corr5" title="Bron: mêe">meê</ins> te gaan? En heb je tuig en aas in orde?”</p>
<p>„Alles ligt reeds in de schuit gereed.”</p>
<p>„Voortreffelijk! Laten we dan gaan.”</p>
<p>Marten groette zijne huisgenooten, die hem tot op den dijk vergezelden
om van de afvaart getuige te zijn. Heer Jan nam op het achterbankje
plaats, om te sturen, en Marten greep de riemen. Zij staken van wal.</p>
<p><span class="pagenum" title="71"></span><a id="p_71"></a></p>
<p>„Goede reis en een prettigen dag!” werd hun nageroepen, en Anna zeide
lachend:</p>
<p>„Hè, wat een heerlijk tochtje. Ik zou ook wel meewillen.”</p>
<p>„Van mij krijg je verlof!” riep Marten. „Stap maar in.”</p>
<p>„Maar van mij niet!” sprak moeder Fijtje. „Meisjes hooren thuis en aan
het werk! Wij zullen wijzer wezen.”</p>
<p>De hoeve van boer Florisz lag achter den Zuiddijk, in de onmiddellijke
nabijheid van het IJ. Dit was dus spoedig bereikt, en de roeiers zagen
de twee eilandjes De Waardt en den Horn vlak voor zich. Deze waren,
hoewel zij door een breede strook riet omgeven waren en menigen inham
vertoonden, waarin vele watervogels nestelden, evenwel niet het doel van
de reis. Ruichoort, waarheen de steven werd gewend, lag westelijker,
niet ver van Sparendam, dus aan den Zuidkant van het Houtrak. Zij wisten
nog zeer goed van het vorige jaar, hoeveel waterwild daar gevonden werd.
't Was dicht met kreupelhout begroeid, en met zijne ruige rietboorden en
gorzen, zijne inhammen en schorren aan den buitenkant, en zijne poelen,
kreeken en geulen van binnen, voor vele gevederde waterbewoners een
welkom oord.</p>
<p>„Mij dunkt, het was niet kwaad, als wij eenige kannen biers medenamen,”
zei Jan Gerritsz. „Voor <span class="pagenum" title="72"></span><a id="p_72"></a>de noodige stukken zul je zeker wel gezorgd
hebben?”</p>
<p>„Voor een goeden voorraad brood met ham heeft Moeder gezorgd,” zei
Marten lachend. „'t Zou trouwens wel het laatste zijn, wat ik vergat,
want mijn eetlust laat niets te wenschen over. Maar aan bier heb ik niet
gedacht.”</p>
<p>„Gelukkig dan, dat ik er aan denk. Ik zal wat noordelijker houden,
Marten. Dan gaan we in de herberg van Jan Slob aan den Westzaner
Overtoom inslag doen. Hij heeft lekker bier, dat weet ik bij
ondervinding, en 't houdt ons niet lang op. 't Is veel te warm vandaag,
om af en toe geen goeden dronk te lusten.”</p>
<p>Zoo gezegd, zoo gedaan. Marten roeide met krachtige slagen door en Heer
Jan hield den noordkant van het breede water, zoodat zij spoedig aan den
overtoom aankwamen. Daar was eene herberg gelegen, die in eigendom
toebehoorde aan <ins class="corr" id="corr6" title="Bron: Job">Jan</ins> Slob, een man, bij de Geuzen welbekend om
zijn hevigen haat tegen al wat Spaansch of Spaanschgezind was. Hij had
het bootje reeds in de verte zien naderen en wachtte het aan den dijk
op.</p>
<p>„Goeden morgen!” klonk zijn groet, toen het aan den kleinen steiger
aanlegde en de roeiers er uitstapten. „Ha, dat is goed volk: Heer Jan
Gerritsz en Marten Florisz. Wees me van harte welkom!”</p>
<p>Hij ging zijn gasten voor naar de gelagkamer, een klein, laag vertrek,
met een paar houten tafeltjes <span class="pagenum" title="73"></span><a id="p_73"></a>en eenige zeer eenvoudige stoelen. En
nauwelijks waren zij binnen getreden, of hij vroeg reeds naar het
laatste nieuws uit Saardam.</p>
<p>„'t Is een leelijk geval!” riep hij uit. „En van Wybe eene
onverantwoordelijke daad. Geloof me, als die Spaansche schelmen het in
den neus krijgen, dat Saardam door de Geuzen verlaten is, zullen zij er
geen gras over laten groeien en er spoedig bezit van nemen. Help maar
eens kijken!”</p>
<p>„Gekheid. Wybe zal wel terugkomen,” zei Heer Jan. „Maar laten wij onzen
tijd niet verpraten, want wij gaan op de vogelvangst, op Ruichoort, en
komen wat van je lekker bier halen. Wil je eenige kannen in de schuit
brengen?”</p>
<p>„Met alle pleizier,” was het antwoord.</p>
<p>„En ons eerst ieder een kan inschenken?”</p>
<p>„Asjeblieft!”</p>
<p>Terwijl Marten en Heer Jan van het lekkere bier genoten, want bier was
in die dagen een volksdrank, die in geen enkel huis ontbrak, voldeed Jan
Slob aan den hem opgedragen last, en na enkele minuten kon de reis
worden voortgezet. De koers was nu naar het Zuid-westen, en na een half
uurtje varens hadden zij Ruichoort bereikt.</p>
<p>„Laten wij het eiland omvaren tot aan den achterkant,” zei Heer Jan.
„Aan deze zijde gaan nog al eens vaartuigen voorbij, waardoor de vogels
worden <span class="pagenum" title="74"></span><a id="p_74"></a>opgejaagd. Ik geloof stellig, dat wij ginds eene betere vangst
zullen hebben.”</p>
<p>Deze raad werd opgevolgd, en toen men een diepen inham bereikt had, werd
de schuit daar ingeroeid.</p>
<p>„Niet te dicht aan den kant, Marten,” zei Heer Jan. „Ha, wat is het hier
een uitstekend geschikt plekje. Hoor je ze al snateren, Marten?”</p>
<p>„Of ik!” riep Marten met gedempte stem, om de vogels niet te verjagen,
want het was een schuw volkje, dat bij het minste gerucht de vleugels
repte en een goed heenkomen zocht. Ook nu hield het gesnater al spoedig
op.</p>
<p>„Ik zal tusschen het riet roeien. Kijk, dáár kan de boot mooi liggen, en
we zijn er zoo goed als onzichtbaar.”</p>
<p>Toen de gewenschte plaats bereikt was, werd het schuitje vastgelegd,
en Marten haalde van onder het voorbankje een paar lange lijnen te
voorschijn, en een bakje met kleine vischjes, die hij 's morgens met een
schepnet had gevangen. Heer Jan en hij namen elk een van de lijnen, en
bonden aan het uiteinde een vischje, dat wel dood, maar toch nog versch
genoeg was, om voor de watervogels een lekker hapje te zijn. De vischjes
werden daarna te water geworpen, waar zij bleven drijven.</p>
<p>Een zacht windje rimpelde de oppervlakte van het water tot kleine
golfjes, die de beide vischjes <span class="pagenum" title="75"></span><a id="p_75"></a>als spelend met zich medesleepten. Soms
voerden zij een strijd met het kroos, dat de diertjes niet los scheen te
willen laten, maar de golfjes gaven het niet op en bleven telkens
overwinnaar.</p>
<p>De twee jagers zaten onbewegelijk in het schuitje, Heer Jan op het
achterbankje, Marten aan den steven, en hielden de langzaam wegdrijvende
vischjes nauwlettend in het oog. En tegelijkertijd bespiedden zij de
oppervlakte van het water, of zij vogels ontdekten, die wellicht voor de
verleiding bezwijken mochten.</p>
<div class="figcenter" style="width: 386px;">
<a href="images/ill_p075.png"><img src="images/ill_p075th.png" width="386" height="182" alt="" title="Klik voor vergroting (779×369px, 52kb)" /></a>
</div>
<p>Bij hunne komst was echter het toen aanwezige waterwild schichtig
opgevlogen en weggevlucht, en de jagers begrepen, dat zij geduld moesten
oefenen, wilden zij niet platzak huiswaarts keeren.</p>
<p>Soms hoorden zij tot hunne blijdschap eenige wilde eenden door de lucht
vliegen, en dan trachtten zij ze in het gezicht te krijgen, hopende dat
zij in hunne nabijheid mochten neervallen.</p>
<p><span class="pagenum" title="76"></span><a id="p_76"></a></p>
<p>Er verstreek echter wel een half uur, eer zij een enkelen vogel zagen
naderen, en Heer Jan begon den moed reeds te verliezen.</p>
<p>„Zouden we geen ander plaatsje opzoeken?” fluisterde hij Marten toe. „Ik
zie hier meerkoet noch eendvogel, en het wachten begint mij duchtig te
vervelen.”</p>
<p>„Ik zou het niet doen, Heer,” sprak Marten zacht. „Wij hebben de vogels
hier verjaagd door onze komst, en moeten niet te haastig zijn. Op een
andere plaats hebben wij het eerste half uur ook geen kans.”</p>
<p>„Dat is waar.”</p>
<p>Doodstil bleven zij zitten. De vischjes waren nu al tot op een vrij
grooten afstand weggedreven, en Marten haalde de lijn zoo zacht mogelijk
wat in. Opeens echter hield hij daarmede op.</p>
<p>„St,—een woerd!” fluisterde hij bijna onhoorbaar, en onbeweeglijk bleef
hij zitten. „Ginds, bij het elzenboschje.”</p>
<p>„Ja,—'k zie hem,” was het antwoord.</p>
<p>De woerd zwom langzaam heen en weder. Telkens stak hij den kop onder
water en wipte zich dan voorover, zoodat zijn staart loodrecht omhoog
wees.</p>
<p>„'t Is een dikkerd,” fluisterde Heer Jan. „Zijn wijfje zal ook wel niet
ver uit de buurt zijn.”</p>
<p>De jagers verkeerden niet weinig in spanning, en hoopten, dat de vogel
de doode vischjes in het <span class="pagenum" title="77"></span><a id="p_77"></a>oog zou krijgen. En toen de woerd zich
inderdaad in de richting van het drijvend aas voortbewoog, onbewust van
den list, die hem gespannen was, zaten zij met gerekten hals te kijken
naar elk zijner bewegingen.</p>
<p>„Hij komt naderbij!” fluisterde Heer Jan, die moeilijk zwijgen kon.
„Kijk, daar zie ik de eend ook!—Mooi zoo!”</p>
<p>„Laten wij nu doodstil wezen en ons niet bewegen,” fluisterde Marten,
die bang was, dat de <ins class="corr" id="corr7" title="Bron: vogeIs">vogels</ins> hen zouden opmerken en
wegvliegen.</p>
<p>„De eend nadert mijn vischje,” sprak Heer Jan weer. „Hij is er vlak
bij.”</p>
<p>„Stil toch,” zei Marten. „Aanstonds merken zij ons op.”</p>
<p>Dat deed het eendenpaar echter niet. Langzaam en steeds naar voedsel
zoekende, naderden zij het aas, dat door de golfjes heen en weder werd
gestuwd.</p>
<p>„De woerd is bij <ins class="corr" id="corr8" title="Bron: jou">jouw</ins> vischje!” verbrak Heer Jan opeens de
stilte.—„Ha—nu ziet hij het, .... kijk, hij pakt het beet—ja, slik
maar, 't smaakt lekker!”</p>
<p>„Wees toch stil, Heer Jan<ins class="corr" id="corr9" title="Bron: ”!">!”</ins> waarschuwde Marten,
die geheel voorover gebogen de lijn vasthield en naar den woerd tuurde.</p>
<p>„Ze hooren ons toch niet!” fluisterde Heer Jan weer. „Wacht, daar komt
de eend ook naderbij.—De woerd heeft het aas ingeslikt, Marten,—wacht
<span class="pagenum" title="78"></span><a id="p_78"></a>nog even, dan snap ik misschien de eend ook...”</p>
<p>Maar 't was te laat. De woerd, die inderdaad het vischje had opgeslokt,
bemerkte onraad, want de lijn hinderde hem geducht. Hij probeerde dat
lastige ding te verwijderen en voelde toen plotseling, dat hij in zijne
bewegingen belemmerd werd. Hij trok en rukte, om zich te bevrijden, maar
dat gelukte hem niet. Daarna dook hij onder water, maar toen ook dat
niet hielp, repte hij de vleugels, en vloog over de oppervlakte van
het water heen en weêr, wat een geweldig leven veroorzaakte, want de
vleugels klepten telkens in het water, zoodat het hoog opspatte. Dat
werkte aanstekelijk op de eend, die het voorbeeld van haar gemaal volgde
en ook rondfladderde.</p>
<p>„Haal hem in, Marten! De eend ziet er nu toch niets van!” riep Heer
Jan, die opgetogen was over de gelukkige vangst. Marten haalde de lijn
schielijk in, tot groote verbazing van den woerd, die niet begreep, wat
er aan de hand was en zich geweldig verzette. Hij naderde snel het
schuitje, waar Marten hem greep. Op het volgende oogenblik lag hij met
omgedraaiden nek op den bodem. De eend fladderde nog altoos wild in het
rond, in de meening, dat ook de woerd een vroolijk spel speelde. Maar
eindelijk kwam zij tot bedaren, en toen zij den woerd nergens meer zag,
zwom zij heen en weer, om hem te zoeken. Zoo ontdekte zij het vischje
aan de lijn <span class="pagenum" title="79"></span><a id="p_79"></a>van Heer Jan, en dit zag er voor haar zoo verleidelijk uit,
dat zij het in den snavel nam en, hoewel met eenige moeite, doorslikte.
Dit geschiedde natuurlijk tot groote pret van Heer Jan Gerritsz, die de
lijn nu inpalmde en de eend het droevig lot liet deelen van den woerd.</p>
<p>„Wat een paar mooie vogels, Marten,” zei Heer Jan, die met welbehagen de
beide eenden bij de pooten pakte, om te voelen, hoe zwaar zij waren.
„Kijk eens,—zoo vet als modder!”</p>
<p>„Ja,—'t zijn twee beste,” beaamde Marten, die zijne lijn weer voor een
nieuwen liefhebber in gereedheid bracht. De reeder volgde dat voorbeeld,
en spoedig dreven weer twee vischjes langzaam van het schuitje af.</p>
<p>De jagers bleven voortdurend in spanning, want langzamerhand kwamen
er heel wat watervogels in den omtrek rondzwemmen. Mosbruine en
blauwzwarte aalschelvers joegen er met schuwe onrust naar hun aas,
wit gebleste meerkoeten lieten zich nu hier, dan daar zien, zwart
gekuifde zanddrijvers hieven hunne fiere halzen omhoog, om den omtrek
te verkennen, en koppels eenden staken de koppen in de diepte, om naar
hunne prooi te zoeken. Blijkbaar was het schuitje op eene bijzonder
gelukkige plaats vastgelegd.</p>
<p>En de jagers kregen een zoo ruimen oogst, dat hij hunne stoutste
verwachtingen overtrof. Zij vingen <span class="pagenum" title="80"></span><a id="p_80"></a>zooveel vogels van diverse pluimage,
dat zij hunne buren ook wel een heerlijk middagmaal konden bezorgen en
dan nog meer dan genoeg overhielden voor zichzelven. Zij hadden het zóó
druk met hunne jacht, dat het middaguur al lang vervlogen was, eer zij
er aan dachten, dat Moeder Fijtje voor boterhammen, of zooals zij toen
zeiden, „stukken” met ham had gezorgd. Eindelijk werden hunne magen
echter oproerig, en Marten herinnerde Heer Jan aan den inhoud van het
kastje, dat onder het voorbankje getimmerd was.</p>
<p>„Zoo, krijg je honger?” was het antwoord. „Nu ik ook terdege. Laten wij
het aas eenigen tijd binnenhalen, en zien, wat je moeder voor ons heeft
klaargemaakt. En een frissche dronk zal ook smaken. Wat hebben we eene
gelukkige vangst,—'t gaat voortreffelijk!”</p>
<p>De lijnen werden ingehaald en de stukken met ham uit hun schuilhoek te
voorschijn gebracht. Deze zagen er lekker uit en lieten zich heerlijk
smaken.</p>
<p>Heer Jan schonk elk eene kan bier in, en 't bleek hun, dat Jan Slob zijn
roem niet voor niets droeg, en hem ten volle waardig was.</p>
<p>Door de beweging, die de jagers gemaakt hadden, was het wild verschrikt
opgevlogen en weggevlucht, natuurlijk onder een oorverdoovend gesnater.
Marten keek ze teleurgesteld na, maar Heer Jan zei:</p>
<p>„Laat ze maar gaan, Marten. Zij zullen straks wel <span class="pagenum" title="81"></span><a id="p_81"></a>terugkomen. Na onze
voorspoedige vangst kunnen wij wel weer een half uurtje geduld oefenen,
zou ik meenen. Ik geloof, dat wij nu al meer hebben dan verleden jaar
van den geheelen dag.”</p>
<p>„'k Geloof het ook,” zei Marten met een vollen mond, want hij had honger
voor twee en liet het eene stuk na het andere in zijne maag verdwijnen.</p>
<p>„Je gezondheid schijnt weinig te wenschen over te laten,” lachte Heer
Jan, die met verbazing aanzag, hoe Marten schranste.</p>
<p>„Dat gaat wel,” lachte Marten. „Ik voel me vrij wel!”</p>
<p>Zoodra het maal afgeloopen was, werd de jacht voortgezet. De vischjes
werden te water geworpen, en de jagers hielden zich opnieuw doodstil.</p>
<p>Zoo ging de middag genoeglijk voorbij. De oogst was buitengewoon
voorspoedig, en Heer Jan fluisterde Marten toe, dat hij ook eenige
vogels aan Hopman Wybe Sjoerds zou zenden, om die bij zijn middagmaal te
gebruiken.</p>
<p>„Van mij kan hij de afgekloven beentjes krijgen,” mompelde Marten. „'t
Is een brutale kaerel, die geen vetten eendebout verdient.”</p>
<p>Eindelijk lag de bodem van het vaartuigje geheel met doode vogels
bedekt, en Heer Jan meende, dat het nu tijd werd, om naar huis terug te
keeren. Ook Marten had zijne bekomst van de jacht, en het zitten begon
hem te vervelen. De lijnen werden <span class="pagenum" title="82"></span><a id="p_82"></a>dus ingehaald en opgeborgen, en
Marten greep de riemen. De terugtocht werd aanvaard, en het deed den
krachtigen Marten goed, weer eens een flinke lichaamsbeweging te kunnen
nemen. Hij boog zich bij het roeien krachtig voor- en achterover, zoodat
het bootje snel het water doorkliefde.</p>
<p>„Moeten wij niet eerst naar Jan Slob aan den Westzaner Overtoom, om de
ledige kannen terug te brengen?” vroeg hij onder het roeien door.</p>
<p>„Ja,—dat is waar ook. Ik zou er waarlijk niet aan gedacht hebben.
Zeker, we moeten...”</p>
<p>Maar plotseling bleef hij in zijne woorden steken, en Marten zag hem met
wijd opengesperde oogen staren in de richting van Saardam, tot hij
plotseling van zijn zitplaats opsprong, en uitriep:</p>
<p>„Mijn God! Marten,—kijk eens,—daar is brand ginds, wel op twee,—drie
plaatsen tegelijk...”</p>
<p>Met uitgestrekten arm wees hij naar Saardam.</p>
<p>Ontsteld liet Marten de riemen rusten, en vlug stond ook hij op, om te
kijken. Inderdaad,—groote rookwolken stegen omhoog op verscheidene
plaatsen tegelijk. Hij werd doodsbleek, en toen hij een oogenblik naar
het gelaat van Jan Gerritsz keek, zag hij, dat ook deze geen kleur meer
op zijn wangen had.</p>
<p>„Dat is onheil!” mompelde Marten zacht. „De Spanjaarden zijn gekomen...”</p>
<p>„Ja,—dat is onheil,” prevelde ook Heer Jan. „'t Moeten de Spanjaarden
zijn!—Dan is—dan <span class="pagenum" title="83"></span><a id="p_83"></a>moet Wybe Sjoerds niet teruggekeerd zijn.”</p>
<p>Marten zocht met zijn oogen de plaats, waar de hoeve zijner ouders
gelegen was. Genadige hemel! Ook daar stegen zware rookkolommen omhoog.</p>
<p>De arme jongen begon te beven over al zijne leden.</p>
<p>„Onze hoeve staat in brand!” stamelde hij verschrikt, terwijl tranen hem
in de oogen sprongen. „O, Heer Jan, wat zou er gebeurd zijn? Zie, ginds
komen mannen en vrouwen aansnellen langs den dijk... O God, hoe
vreeselijk!”</p>
<p>Hij bleef nog een oogenblik staan. Toen nam hij opeens plaats op de
roeibank en greep de riemen. Met groote, krachtige slagen roeide hij
naar huis. Aan de ledige kannen en den eigenaar daarvan dacht hij niet
meer. Pijlsnel schoot de boot door het water. Telkens keek hij achterom
naar de opstijgende rookwolken, en hoe meer hij naderde, des te sterker
werd de zekerheid, dat de hoeve door de vlammen werd verteerd. En
telkens krachtiger nog werden zijne riemslagen, tot zij de naderende
mannen, vrouwen en kinderen hadden bereikt, die zich, velen schreiende,
voortspoedden in de richting van de herberg aan den Overtoom.</p>
<p>Marten liet de riemen hangen en sprong op. Ha, die menschen kende hij;
't waren immers boeren en arbeiders met hunne gezinnen, die, evenals
hij, aan den Zuiddijk woonden. Zie, schrik en ontsteltenis <span class="pagenum" title="84"></span><a id="p_84"></a>stonden hun
op het gelaat te lezen, en de kinderen lieten hun luid jammergeschrei
hooren, terwijl de vrouwen snikten. De mannen liepen voort met gebalde
vuisten; hunne gelaatstrekken teekenden woede en wraaklust.</p>
<p>„Wat is er gebeurd?” riep hij de menschen toe.</p>
<p>„Ja, wat is er gebeurd?” riep Heer Jan Gerritsz, die eveneens opgestaan
was.</p>
<p>„O, ben jij het, Marten?” riep een van de mannen terug. „Vreeselijk! De
Spekken zijn gekomen, met schepen, en zijn aan den Zuiddijk geland,
vanwaar zij roovende en brandende zijn voortgetrokken naar Saardam. O,
ga daar niet heen, Marten, maar vlucht, zoo snel je kunt. Ginds wacht je
de dood,—vlucht zoo schielijk mogelijk!”</p>
<p>Marten kromp van schrik en ontsteltenis ineen en bedekte gedurende een
kort oogenblik zijn gelaat met de handen. Maar toen vermande de knaap
zich. Hij bedwong zijn snikken en vroeg, maar zijne stem klonk heesch:</p>
<p>„En mijne ouders, Willem, mijn vader en mijne moeder?—En Anna?”</p>
<p>In ademlooze spanning wachtte hij het antwoord af. Zijn schrik werd nog
grooter, toen de man blijkbaar met zijn antwoord weifelde.</p>
<p>„Maar spreek dan toch, Willem Pietersz, spreek dan toch,” riep hij uit,
stampvoetend van ongeduld en spanning.</p>
<p><span class="pagenum" title="85"></span><a id="p_85"></a></p>
<p>„Jullie hoeve was de eerste, die in brand gestoken is, Marten,” klonk
het zacht terug. „Ik vrees, dat een groote ramp je getroffen heeft. Ga
niet naar huis, maar vlucht zoo snel je kunt. De vervloekte Spanjolen
ontzien niets en hebben als bare duivels huisgehouden...”</p>
<p>„Maar mijne ouders, Willem, zeg me dan toch, waar zij zich bevinden...”</p>
<p>„Arme jongen!” klonk het terug. „Ze zijn vermoord...”</p>
<p>Een akelige gil klonk over het water, en in vertwijfeling wrong de knaap
de handen. Maar weer bedwong hij zich, en riep uit met een stem, door
snikken afgebroken:</p>
<p>„En Anna, is ook zij—vermoord?”</p>
<p>„Ik heb Anna zien vluchten, het land in, in de richting van Oostzaan, en
twee van die duivels achtervolgden haar. Wat er van haar geworden is,
weet ik niet... Ook mijne hoeve is in vlammen opgegaan, en slechts door
eene haastige vlucht hebben wij ons leven kunnen redden.—Wij bezitten
niets meer, niets...”</p>
<p>En dreigend de vuisten opheffende naar Saardam, waar de gevloekte
Spanjaarden thans den vergaarden buit verdobbelden en verbrasten, riep
hij uit:</p>
<p>„Maar wreken zal ik mij op dat gespuis, dat mij tot den bedelstaf heeft
gebracht. Ja, bloedig zal ik mij wreken!”</p>
<p><span class="pagenum" title="86"></span><a id="p_86"></a></p>
<p>En de andere mannen balden evenzoo de vuisten, en starende op de
vlammen en rookwolken in de verte, mompelden zij met op elkander
geklemde kaken: „Wraak! Wraak!”</p>
<p>„Heeft men ook de Saardamsche woningen geplunderd?” vroeg Heer Jan,
terwijl hij de riemen greep, want hij zag wel, dat Marten te zeer
ontsteld en geschokt was, om iets te doen.</p>
<p>„Ik weet het niet, Heer,” was het antwoord. „'t Schijnt mij toe, dat de
plundering zich tot den Zuiddijk heeft bepaald, althans verderop bespeur
ik nergens brand.”</p>
<p>„Ik ook niet, Gode zij dank!” mompelde Heer Jan.</p>
<p>De vluchtelingen vervolgden hun tocht. Zij waren thans bedelaars
geworden, die zelfs geen dak meer hadden, waaronder zij rusten konden.
Zij trokken verder, zonder te weten waarheen.</p>
<p>Heer Jan wendde den steven naar de Zaan. Hij wilde zelf hoe eerder, hoe
liever thuis zijn, om zoo mogelijk over de zijnen te kunnen waken, en
hij verweet zich de lichtzinnigheid, waarmede hij zijn pleiziertochtje
van Ruichoort had ondernomen. Met diepe deernis staarde hij zijn
reisgezel aan, die thans op het achterbankje gezeten was, met de
ellebogen op de knieën en het gelaat in de handen. Hij zag, hoe dikke
tranen hem door de vingers rolden.</p>
<p>„Marten,” zei hij zacht, en hij deed zijn best om iets te bedenken, dat
hem troosten kon.</p>
<p><span class="pagenum" title="87"></span><a id="p_87"></a></p>
<p>„Marten!” herhaalde hij.—„Marten!”</p>
<p>En even later liet hij er op volgen:</p>
<p>„Misschien heeft Willem Pietersz het mis gehad. In zijne verbijstering
kan hij zich gemakkelijk vergist hebben...”</p>
<p>Maar Marten schudde ontkennend het hoofd, en Heer Jan Gerritsz sprak
niet verder. Hij vreesde zelf, dat hij den ongelukkigen knaap met eene
ijdele hoop vleide.</p>
<p>De boot voer snel voort en had weldra de Zaan en even later de hoeve
bereikt. Beiden stapten aan land. De vlammen stegen nog uit den puinhoop
op en kleine rookkolommen waren nog zichtbaar. Marten betrad het erf.
Geen levend wezen was daar te zien. Zelfs het vee uit het land was
weggevoerd.</p>
<p>Hij ging verder, terwijl zijne oogen rusteloos ronddwaalden. Opeens
slaakte hij een luiden kreet. Dicht bij de schuur, die door de vlammen
was gespaard, lagen de lichamen van zijne ouders op den grond. Naast
zijn vader lag diens vuurroer,—afgeschoten. En met zijn arm hield hij
nog het lijk van Moeder Fijtje omkneld. Blijkbaar was hij gedood in den
strijd om haar tegen de onverlaten te beschermen...</p>
<p>Marten knielde bij hen neder, en schreide jammerlijk, en ook Jan
Gerritsz was bij dit vreeselijk schouwspel zijne tranen niet meester.
Hij legde Marten de hand zacht op het hoofd, en zeide:</p>
<p>„Arme,—arme jongen.”</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="88"></span><a id="p_88"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_V">HOOFDSTUK V.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">De jonge zwerver.</p>
<p>Langen tijd zat Marten als vernietigd bij de lijken van zijne ouders,
van wie hij zoo innig veel gehouden had. Ach, dat hij hen nu zóó moest
wedervinden! Dat hij nu nooit meer hunne vriendelijke stem hooren, nooit
meer hun liefdevol oog zien zou. Thans waren zij hem ontnomen voor
altoos door de wreede Spanjaarden, die hen goedsmoeds en zonder de
minste noodzakelijkheid hadden vermoord.</p>
<p>Heer Jan Gerritsz kon het niet van zich verkrijgen den armen knaap
alleen te laten, hoewel hij als op heete kolen stond, want hij brandde
van verlangen om thuis te komen en te zien, hoe de zijnen het maakten.
Hoe vreesde hij, dat de vijanden ook te Saardam op barbaarsche wijze
hadden huisgehouden, en wellicht waren ook zijn vrouw en kinderen door
hunne handen om het leven gebracht. Eindelijk, <span class="pagenum" title="89"></span><a id="p_89"></a>toen Marten maar steeds
roerloos op dezelfde plek bleef zitten, kon hij het niet langer
uithouden, en zeide:</p>
<p>„Marten, ik móét vertrekken, hoe graag ik ook bij je zou willen blijven.
Bedenk, dat mijne vrouw en kinderen thans ook aan de grootste gevaren
zijn blootgesteld en behoefte hebben aan mannelijke hulp,—als zij nog
leven.—Ga met mij mede, Marten; hier kun je toch niet langer blijven.
Je huis is verbrand en je ouders zijn er niet meer. Kom meê, arme
jongen. Mijn huis zal <ins class="corr" id="corr10" title="Bron: jou">jouw</ins> huis zijn...”</p>
<p>Marten liet hem niet uitspreken. Hij stond op, droogde zich de tranen
van het gelaat, en zeide met heesche stem:</p>
<p>„U màg niet langer blijven, Heer Jan. Vergeef mij, dat ik daar niet
eerder aan gedacht heb. Uw plicht roept u naar uw huis en naar de uwen.
Maar ik ga niet mede. Ik moet mijne ouders begraven en mijn zuster
zoeken. Vergeet niet, dat zij thans niemand op de wereld meer heeft dan
mij. Wij behooren voortaan bij elkander...”</p>
<p>„Maar de avond valt, Marten, en het wordt reeds duister. Ga met mij mede
tot morgen...”</p>
<p>„Neen, Heer, voortaan ben ik een zwerver op Gods aardbodem, en het maakt
al weinig verschil, of dat heden begint of morgen. Ga gerust heen, Heer
Jan, en bekommer u niet over mij. Ik moet mijne zuster zoeken. Zij heeft
mijne hulp noodig.”</p>
<p>Hij stak Heer Jan de hand toe, en deze nam haar <span class="pagenum" title="90"></span><a id="p_90"></a>aan, blijkbaar nog
weifelend of hij heen mocht gaan. Maar toch voelde hij, dat hij langer
niet mocht blijven.</p>
<p>„God bescherme u, Marten!” sprak hij ernstig. „En zoo de omstandigheden
je te machtig worden,—kom dan tot mij; ik zal toonen je vriend te
zijn.”</p>
<p>„Dank u,” zei Marten ontroerd.</p>
<p>Heer Jan vertrok. Eerst keek hij nog telkens om naar den verlaten knaap,
maar de angst over het lot der zijnen deed hem al spoedig zijne schreden
verhaasten.</p>
<p>Toen Marten alleen was, ging hij over tot eene droevige daad. Achter de
hoeve lag een bloementuin, waarin een paar mooie, groote struikrozen
bloeiden. Die rozen waren de lievelingsbloemen zijner moeder geweest.
Onder die struiken dolf hij een graf.</p>
<p>Toen het gereed was, wachtte hij, totdat iemand de nu nog eenzamer
geworden plaats voorbijging. 't Was een Saardammer, die zich in het dorp
niet meer veilig achtte en een goed heenkomen zocht.</p>
<p>Marten riep zijne hulp in bij de droeve daad, die hij nog moest
verrichten, en hoe gejaagd de man ook was, de smeekbede van den
verweesden knaap durfde hij niet weigeren. Samen droegen zij de dooden
in de groeve. Daarna was Marten weer alleen. 't Was nu reeds geheel
avond geworden, maar heldere sterren flonkerden aan het firmament, en de
maan goot haar bleek schijnsel over de aarde. Nog rookte de puinhoop.</p>
<p><span class="pagenum" title="91"></span><a id="p_91"></a></p>
<p>Met een droevigen zucht begaf Marten zich op het land, waarop Anna
gevlucht was, toen zij door de Spanjaarden achtervolgd werd. Hij
wanhoopte echter, eenig spoor van haar te zullen vinden. De
verschillende landstrooken waren door vele slooten gescheiden. Zou Anna
zich daardoor hebben laten weerhouden? Hij dacht van niet, want de
angst, om in de handen der vijanden te vallen, zou er haar wel doorheen
gejaagd hebben. Bovendien was zij vlug en dapper, dat wist hij.</p>
<p>Hij vond dan ook nergens iets, dat hem eene aanwijzing kon geven,
waarheen zij gevlucht was. En voor een nauwkeurig onderzoek was het te
donker.</p>
<p>Opeens bedacht hij, dat zij wellicht eene schuilplaats gevonden kon
hebben bij Kees Aartsz, een arbeider, wiens eenvoudig huisje aan den
Waterlandschen dijk gelegen was. Want in die richting moest zij gevlucht
zijn, als zij haar toevlucht op de landerijen had gezocht. Hij besloot
zich onmiddellijk daarheen te begeven, en koos daartoe den kortsten weg,
dwars door het land, zonder zich door slooten te laten weerhouden.
Marten kon goed springen, en dat kwam hem nu te pas. In betrekkelijk
korten tijd kwam hij bij Kees Aartsz aan.</p>
<p>De bewoners waren nog op, maar de deur was zorgvuldig gesloten.</p>
<p>Op zijn roepen klonk eene stem van binnen:</p>
<p><span class="pagenum" title="92"></span><a id="p_92"></a></p>
<p>„Wie is daar?”</p>
<p>„Goed volk, Kees,—ik ben Marten Florisz. Doe even open.”</p>
<p>Dat geschiedde, en de man, die in de deuropening verscheen, zeide: „Kom
binnen, Marten.”</p>
<p>„Neen, ik kom niet binnen. Alleen wil ik graag weten, of u mijn zuster
misschien gezien heeft. Zij is het land opgevlucht voor de
Spanjaarden,—en ik weet niet, waarheen zij gegaan is.”</p>
<p>De man keek hem met innig leedwezen aan, en de vrouw, die evenzoo aan de
deur verschenen was, kreeg de tranen in de oogen, toen zij den armen
jongen zag. De menschen wisten wel, wat er op de hoeve gebeurd was.</p>
<p>„Wij hebben Anna gezien, Marten,” sprak de man. „En zij is Godlof den
Spanjaarden ontkomen. Door de breedste slooten vloog zij heen, en dat
was haar geluk, want de soldaten met hunne stalen wapenrustingen durfden
zich in de modderige slooten niet wagen. Zij kwam hier in de grootste
ontsteltenis aan, want zij had alles gezien, wat er bij jelui gebeurd
was.—Och, zij was zoo bedroefd...”</p>
<p>„Geen wonder, het arme meisje,” zei de vrouw schreiënd.</p>
<p>„Wij boden haar aan hier te blijven, maar dat durfde ze niet. Zij was
zoo angstig en gejaagd, dat zij bijna niet wist, wat zij deed, en zij
vreesde, dat de soldaten over den dijk zouden komen, om haar te
halen...”</p>
<p><span class="pagenum" title="93"></span><a id="p_93"></a></p>
<div class="figright" style="width: 237px;">
<a href="images/ill_p093.png"><img src="images/ill_p093th.png" width="237" height="374" alt="" title="Klik voor vergroting (789×1245px, 120kb)" /></a>
</div>
<p><span class="pagenum" title="94"><br /></span><a id="p_94"></a></p>
<p>„Maar waar is zij nu?” vroeg Marten ongeduldig.</p>
<p>„Er kwamen enkele bootjes met vluchtende Saardammers hier langs, die
door de Gouw wisten te ontkomen. Met een van die booten is zij
medegegaan,—maar waarheen, dat weet ik niet. De menschen wisten zelf
niet, waarheen het lot hen voeren zou. Vermoedelijk bevindt zij zich
hier of daar te Westzaan of te Assendelft, of Beverwijk,—wie zal 't
zeggen?”</p>
<p>„Dan weet ik nu genoeg,” sprak Marten. „Heb dank voor de hulp, die u
beiden aan haar verleend hebt. Goeden nacht.”</p>
<p>De man kon den knaap zoo echter niet laten vertrekken. Hij wist immers,
dat deze geen dak meer had, om onder te rusten. Daarom zei hij:</p>
<p>„Blijf vannacht hier, Marten. De nieuwe dag geeft nieuwen raad, maar
vergt ook weer nieuwe kracht.”</p>
<p>„Dank voor uw vriendelijk aanbod, buurman,” zei Marten. „Ik kan het
echter niet aannemen, want ik zal rust noch duur hebben, voor ik mijn
zuster wedergevonden heb. Nog één vraag: weet u ook, waar onze hond
gebleven is? Ik heb hem nergens gezien, dood of levend.”</p>
<p>„Hij was bij Anna, en 't is voor een groot deel aan hem te danken, dat
zij ontsnapt is, want hij vloog telkens op de kerels aan. En dan hadden
zij 't kwaad te verantwoorden. Maar een van de soldaten heeft hem
eindelijk met de kolf van zijn vuurroer <span class="pagenum" title="95"></span><a id="p_95"></a>een zoo hevigen slag op den kop
gegeven, dat hij bijna niet meer loopen kon. Toch volgde hij Anna nog,
zoo goed en zoo kwaad, als het ging. Hij kroop bijna over den grond,
toen hij hier aankwam.”</p>
<p>„Arme Kees!” mompelde Marten.</p>
<p>„Maar hij kwam langzamerhand weer op zijn verhaal,” viel de vrouw in.
„Hij was half verdoofd geweest van den slag. Anna heeft hem medegenomen
in de schuit.”</p>
<p>„Aan wie behoorde die?” vroeg Marten.</p>
<p>„'k Weet het niet, want ik ken weinig Saardammers, omdat ik hier nog
maar zoo korten tijd woon.—Blijf hier van nacht, Marten. Je kunt haar
nu toch niet zoeken. 't Wordt nacht.”</p>
<p>Maar Marten schudde ontkennend het hoofd, en na een korten groet keerde
hij over den dijk terug naar de plaats, waar eenmaal de hoeve zijner
ouders had gestaan.</p>
<p>Bij het heldere maanlicht zag hij, hoe de Spanjaarden de naaste woning,
die van de familie Bleeker, hadden gespaard.</p>
<p>„Het verradersloon,” mompelde Marten bitter.</p>
<p>Blijkbaar had hij onder het loopen zijn plan gevormd, want zonder zich
een oogenblik te bedenken stapte hij in zijn boot, maakte het touw los,
greep de riemen, en roeide het IJ op, in de richting van den Westzaner
Overtoom.</p>
<p>De doode vogels lagen nog op den bodem van <span class="pagenum" title="96"></span><a id="p_96"></a>het vaartuigje. Hij koos
zijne richting naar het Westen, en hield de Noordzijde van het water.
Zoodra hij de herberg van Jan Slob genaderd was, bond hij de boot vast,
en trad de herberg binnen, die nog niet gesloten was. Er bevond zich
geen enkele gast in de gelagkamer, en de kastelein maakte zich blijkbaar
gereed, om naar bed te gaan. Hij had zijne blauwe slaapmuts ten minste
al op, en was reeds half ontkleed.</p>
<p>„Zoo laat in den avond nog volk?” vroeg hij niet zonder eenige
verbazing, terwijl hij een brandende kaars omhoog hield, ten einde te
kunnen zien, wie er binnengekomen was. „Hé, dat is Marten Florisz
zoowaar nog. Wel, ik dacht dat je de kannen geheel vergeten waart, en...
Maar jongen, wat zie je er uit? Je bent zoo bleek als een lijk, en je
handen beven. Ha, die vervloekte Spekken hebben zeker...”</p>
<p>„Zij hebben mijne ouders vermoord, mijne zuster op de vlucht gejaagd, en
onze hoeve verbrand!” sprak Marten kortaf, en opnieuw barstte hij in
tranen uit.</p>
<p>„Dat gespuis! Dat addergebroedsel!” riep Jan Slob uit, terwijl hij bij
Marten kwam staan, die op een stoel neergevallen was en zijne tranen den
vrijen loop liet. <ins class="corr" id="corr11" title="Bron: Slop">Slob</ins> legde hem de hand op het hoofd. Woorden
van troost kon hij niet vinden, en daarom deed hij niet anders dan
schelden op de bedrijvers van zooveel wreedheid. En ruw als hij was,
vloeiden <span class="pagenum" title="97"></span><a id="p_97"></a>hem de vreeselijkste scheldwoorden over de lippen. Wel
honderdmaal herhaalde hij: „Aan de galg moesten zij hangen,—aan de galg
moesten zij hangen, de bloedhonden!”</p>
<p>Marten maakte eindelijk aan zijn woordenvloed een einde door hem te
vragen, of hij ook iets van zijne zuster had gemerkt, en misschien ook
wist, waarheen zij zich begeven had.</p>
<p>„Niets van gezien, Marten,—heelemaal niets. Alleen weet ik, dat er nog
verscheidene vluchtelingen hier gepasseerd zijn, die zich misschien naar
Beverwijk of Alkmaar begeven hebben. En velen heb ik ook naar Westzaan
zien vluchten, misschien omdat zij daar familie hadden. Wie weet, is
Anna daar ook niet bij geweest. Het is ook mogelijk, dat zij den wijk
naar Haarlem heeft genomen. Ik moet ronduit zeggen, dat ik er niets van
weet. Maar wèl weet ik, dat de eerste Spanjaard, die in mijne handen
valt, er vreeselijk voor boeten zal. „Oog om oog en tand om tand,” zoo
zal het voortaan wezen.”</p>
<p>„Ja,” zei Marten somber en binnensmonds, „oog om oog en tand om tand.
Mijn arm zal voortaan gewijd zijn aan den Prins.”</p>
<p>„Flink zoo, mijn jongen! Je bent sterk genoeg, om mede te strijden voor
de vrijheid van het vaderland. Weg met de Spanjolen! Wij moeten niet
rusten, voordat de laatste Spek over de grenzen is gejaagd. <span class="pagenum" title="98"></span><a id="p_98"></a>Wij hebben
nù gezien, wat wij van hen te wachten hebben. O, ik vreesde het al,
zoodra ik hunne schepen het IJ zag oversteken. Naar ik gehoord heb, is
Admiraal Bossu zelf aan boord geweest en was het op zijn bevel, dat
zijne krijgslieden aan den Zuiddijk werden ontscheept. Plunderende zijn
zij tot den Dam toe verder getrokken, en dat zij onbarmhartig hebben
huisgehouden ... maar daarover behoef ik tegen jou niet te spreken. Die
beulen! Aan de galg moeten zij, tot den laatsten man toe! Maar zeg mij
nu, Marten, wat is je plan? Waarheen denk je je te begeven?”</p>
<p>„Ik weet het niet, Jan Slob, ik weet het niet. Natuurlijk ga ik mijne
zuster zoeken, want zij heeft nu niets meer op de wereld, dan mij. Wist
ik maar, waarheen zij zich gewend heeft...”</p>
<p>„Daar kun-je morgen over nadenken, mijn jongen,” hernam de waard goedig.
„Je brengt den nacht hier door, dat spreekt van zelf, en morgen zullen
wij verder zien...”</p>
<p>„Maar ik moet Anna zoeken,” sprak Marten, die van droefheid en
vermoeienis bijna te uitgeput was om te denken.</p>
<p>„Natuurlijk,” zei <ins class="corr" id="corr12" title="Bron: Slop">Slob</ins>, die wel opmerkte, hoe afgetobd de
knaap zich gevoelde. „Morgen ga je zoeken, overal in den omtrek,—maar
nu blijf je hier; kom mede, op den zolder heb ik een lekkere slaapplaats
gereed, waarvan al menigeen gebruik heeft gemaakt, die voor de Spekken
vluchten moest. <span class="pagenum" title="99"></span><a id="p_99"></a>Ik laat je thans niet verder trekken, Marten, al zou ik
je met geweld hier moeten houden.”</p>
<p>Dat was trouwens niet noodig, want Marten gevoelde zeer goed, dat hij
behoefte had aan rust, en verzette zich niet tegen het gulle aanbod van
den waard. Zwijgend volgde hij hem eene trap op naar boven. Daar was een
bedstede getimmerd, waarop een zacht bed gereed lag.</p>
<p>„Wil je eerst niet wat eten?” vroeg Slob plotseling. „Domoor, die ik
ben, om daar niet eerder aan te denken. 't Is zeker al lang geleden, dat
je wat gebruikt hebt.”</p>
<p>Marten bedankte echter; hij had in 't geheel geen eetlust.</p>
<p>Gelukkig viel hij spoedig in slaap, tot groote blijdschap van Jan Slob,
die beneden nog een half uurtje gewacht had, om nog eens naar hem te
kunnen zien, voor ook hij zich ter ruste begaf.</p>
<p>Wel werd Martens slaap dikwijls verontrust door benauwde droomen, vooral
in den voornacht, maar later werd hij rustiger en kalmer. Zijne
ademhaling werd minder gejaagd, en hij sprak niet meer in zijn slaap.</p>
<p>Hij werd den volgenden morgen zelfs veel later wakker dan gewoonlijk, en
Jan Slob liet hem rustig liggen. 't Was al bijna acht uur, eer hij
ontwaakte, maar toen voelde hij zich ook verkwikt en versterkt. Hij
stond op en begaf zich naar beneden. Slob en <span class="pagenum" title="100"></span><a id="p_100"></a>zijne vrouw bevonden zich
in de gelagkamer, en zij reikten Marten hartelijk de hand. Toen hij zich
frisch gewasschen en daarna verder gekleed had, nam hij plaats aan de
eenvoudige ontbijttafel, waar een flinke boterham met kaas voor hem
gereed stond.</p>
<p>„Komaan, voorgezet is voorgediend, moet je maar denken,” sprak vrouw
Marye, „en 't is je van harte gegund.”</p>
<p>„Wat is nu je plan, Marten? Heb je al nagedacht over hetgeen je te doen
staat?” vroeg de waard. En hij liet er hartelijk op volgen: „Je moet me
goed begrijpen, Marten; ik bedoel met deze vraag volstrekt niet, dat je
ons hier te veel bent, en dat we je hoe eerder hoe liever weg willen
sturen. Volstrekt niet, hoor. Al wou je hier je anker voor goed
neerleggen, wij zouden er niets tegen hebben en het zelfs wel aangenaam
vinden, want wij kunnen een jongen met een paar stevige armen aan het
lijf best gebruiken. Maar wij begrijpen zelf zeer goed, dat je hier rust
noch duur zoudt hebben, voor je Anna wedergevonden hebt...”</p>
<p>„Dat is ook zoo, al ben ik u uiterst dankbaar voor uw vriendelijk
aanbod,” viel Marten in. „Mijn plan is, eerst naar Westzaan te gaan. 't
Zou best mogelijk kunnen zijn, dat Anna daar eene toevlucht heeft
gezocht. Wij hebben er nog een neef wonen, weet u...”</p>
<p>„Een neef op Westzaan? Wie is dat dan?”</p>
<p><span class="pagenum" title="101"></span><a id="p_101"></a></p>
<p>„Govert 't Hoen,—u kent hem ongetwijfeld wel.”</p>
<p>„Govert 't Hoen,—of 't Oude Hoen, zooals hij gewoonlijk genoemd wordt.
Zou ik dien niet kennen?” lachte de waard met een knipoogje. „Wel
jongen, 't is een van mijne beste vrienden, en een dappere kaerel
bovendien. Als er één is, die een hekel heeft aan de Spekken, dan is hij
het! Welzoo, is 't Oude Hoen een neef van je?”</p>
<p>„Een verre neef eigenlijk, Slob, maar hij kwam nog wel eens bij ons op
de hoeve...”</p>
<p>„Nu, dan heb je groot gelijk, je 't allereerst naar hem te begeven. 't
Is een verstandig man,—een man, voor wien ik het meeste respect heb, en
't zou inderdaad niet onmogelijk wezen, dat Anna naar hem gevlucht
was.—Zeker, best mogelijk, en al is dat niet het geval, dan zal hij je
toch ten beste raden. Ik geloof, dat het een heel wijs besluit van je
is, en ik mag er je niet van terughouden.—Ik heb gezien, dat je
schuitje bij mij aan den steiger ligt. Ik zal met je meêgaan tot aan den
Overtoom, om het over den dijk te brengen.”</p>
<p>Marten stond op en nam afscheid van zijne gastvrouw, wie hij zijn
hartelijken dank betuigde. Maar daar wilde zij niet van hooren en zij
deed hem tot aan de deur uitgeleide. Slob en hij brachten het schuitje
naar den Overtoom en wonden het met vereende kracht over den dijk in de
Westzaner Gouw. En weldra was Marten weer alleen.</p>
<p><span class="pagenum" title="102"></span><a id="p_102"></a></p>
<p>Hij roeide met krachtige slagen voort, want de ongerustheid over het
lot van Anna dreef hem tot spoed. Zij waren hun geheele leven niet
alleen broer en zuster geweest, maar ook trouwe vrienden, die innig veel
van elkander hielden. En nooit had hij dit sterker gevoeld dan thans, nu
zij hunne ouders verloren hadden en niets ter wereld meer bezaten dan
elkander. Zij verschilden maar een goed jaar in leeftijd en waren samen
opgegroeid. Samen hadden zij gespeeld, samen schoolgegaan, samen lief en
leed gedeeld. Eerst was Anna in zijn oog altijd de groote zuster
geweest, omdat zij de oudere was, maar dat verschil was allengs
weggevallen en eindelijk was hij de grootere en sterkere geworden, die
zijne zuster soms beschermen moest tegen baldadigheden van andere
jongens, als zij haar plagen wilden. Zoo waren langzamerhand de rollen
omgekeerd en was hij het geweest, bij wien zij hulp en steun zocht. O,
hij voelde het: daaraan had zij thans dubbel behoefte. Als eene arme
wees zwierf zij nu in den vreemde rond en zag ongetwijfeld reikhalzend
uit naar haar broeder, den eenigen, dien zij op de wereld bezat.</p>
<p>Deze en dergelijke gedachten gingen hem door het hoofd, terwijl hij met
regelmatigen slag doorroeide naar Westzaan. Af en toe keek hij even om
naar den toren van de kerk, om te zien hoe groot de afstand was, die hem
nog van het dorp scheidde. <span class="pagenum" title="103"></span><a id="p_103"></a>Eindelijk had hij het doel van zijn tocht
bereikt en was hij de hoeve van zijn neef Govert 't Hoen genaderd. Hij
legde het bootje vast en stapte aan wal. Weldra trad hij de woning
binnen, die hem welbekend was, want hij was er meermalen geweest, soms
wel in gezelschap van zijne ouders en van Anna. Bij de gedachte daaraan
ontsnapte hem een diepe zucht. Helaas, die gelukkige dagen zouden nooit
terugkomen....</p>
<p>Hij opende de kamerdeur en trad binnen.</p>
<div class="figcenter" style="width: 209px;">
<a href="images/ill_p103.png"><img src="images/ill_p103th.png" width="209" height="366" alt="" title="Klik voor vergroting (421×739px, 61kb)" /></a>
<br /></div>
<p><span class="pagenum" title="104"></span><a id="p_104"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_VI">HOOFDSTUK VI.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">Onder de Vrijbuiters.</p>
<p>Er zaten eenige mannen om de tafel geschaard. 't Waren allen boeren uit
den omtrek, aanhangers van den Hervormden godsdienst, en trouwe
volgelingen van den Prins van Oranje. De meesten ervan kende hij wel,
want hij had ze meermalen in de hoeve zijner ouders ontmoet, en hij
begreep dadelijk, dat zij hier bij elkander gekomen waren om te
overleggen, wat hun na den inval van de Spanjaarden in Saardam te doen
stond. 't Waren mannen in boersche kleeding, maar hunne gelaatstrekken
teekenden zoowel vastberadenheid als moed, schranderheid als list.</p>
<p>Bij de binnenkomst van Marten keken zij verwonderd op, en 't Oude Hoen,
die tegenover Geerte, zijne vrouw, voor het raam aan de tafel zat, riep
uit:</p>
<p>„Wel,—wie komt daar binnenstappen? Dat is <span class="pagenum" title="105"></span><a id="p_105"></a>zoowaar Marten Florisz! Kom
nader, neef. Je brengt zeker slechte tijding, niet waar?”</p>
<p>„'t Kon niet slechter, neef,” was het antwoord van Marten, terwijl hij
't Oude Hoen eene hand gaf. Deze was een klein manneke, maar hij had
breede schouders en gespierde armen, en zijn gelaat teekende zooveel
verstand, oprechtheid en zielenadel, dat het onwillekeurig vertrouwen
inboezemde. Hij schudde Martens hand recht hartelijk, en viel hem in de
rede met te zeggen:</p>
<p>„Wij weten er alles van, mijn jongen,—en Geerte-nicht en ik hebben je
komst verwacht. Maar zeg me—waar is Anna? Of hebben die verwenschte
Spekken ook haar...?”</p>
<p>„Zij is gevlucht, neef, maar ik weet niet waarheen, en zoek haar overal.
Ik had zoo gehoopt, dat zij haar weg naar hier zou genomen hebben...”</p>
<p>„Wij hebben haar niet gezien,” viel Geerte in. „Maar ga zitten, Marten,
en vertel ons nader, wat er gebeurd is.”</p>
<p>Marten voldeed aan dezen wensch, en 't spreekt vanzelf, dat hem bij dat
droevig verhaal de tranen telkens in de oogen opwelden.</p>
<p>De mannen hoorden hem sprakeloos aan, maar bij het verhaal van de
gepleegde wreedheden nepen zij woedend de vuisten samen, en hunne lippen
prevelden woorden van wraak. Zij hadden zeer met den ongelukkigen knaap
te doen, <span class="pagenum" title="106"></span><a id="p_106"></a>en hunne verontwaardiging kende bijna geen grenzen.</p>
<p>Nauwelijks was hij dan ook uitgesproken, of een van hen, Goesinnen
genaamd, sloeg woedend met zijn vuist op tafel, en riep uit:</p>
<p>„Is het plegen van eene dergelijke schanddaad niet Gode geklaagd? En
eischt het geen wraak? Neen mannen, 't is zooals 't Oude Hoen zegt: wij
moeten ons zooveel mogelijk vereenigen en den vijand bestoken, waar wij
maar kunnen. Wel is Saardam bezet, maar nog is Kennemerland en Waterland
in handen van den Prins. Als wij willen, kunnen wij den Spanjaard nog
ontzaglijk veel afbreuk doen. Heer Diederik van Sonoy zal spoedig genoeg
krijgslieden zenden, om de bedreigde plaatsen te bezetten. Ik stel voor,
dat wij 't Oude Hoen tot onzen aanvoerder benoemen en onder zijne
leiding tochten te water ondernemen, om den vijand te bestoken!”</p>
<p>„Goed gesproken,” viel Jan Walichs <ins class="corr" id="corr13" title="Bron: is">in</ins>. „'t Oude Hoen zal ons
aanvoeren en onze leidsman zijn. Een beteren konden wij niet wenschen.”</p>
<p>„Volkomen waar,” beaamde Jan Dieuwers. „Maar wat kunnen wij eigenlijk
doen, dat zou ik wel willen vragen. Wat kan een handvol boeren beginnen
tegen de machtige vijandige vendels? Wij zijn immers een tegen vijftig?”</p>
<p>'t Oude Hoen stond op.</p>
<p>„Mannen,” sprak hij ernstig, „'t Oude Hoen wil je <span class="pagenum" title="107"></span><a id="p_107"></a>aanvoerder zijn, en
met Gods hulp zullen wij trachten onze vrouwen en kinderen, onze have en
ons goed te beschermen tegen de vijanden. Wàt wij doen kunnen, zal de
tijd ons leeren. Wij moeten in elk geval doen, wat onze hand vindt om te
doen. Wij mogen niet versagen, want moed verloren is àl verloren, zegt
het spreekwoord. En als het waar is, dat wij tegen de Spanjolen zijn als
een tegen vijftig, welnu, dan moeten wij list stellen tegen overmacht.
Alle wateren hier in den omtrek zijn ons bekend, en tusschen het riet en
de schooren weten wij plaatsen genoeg te vinden, die ons aan het oog van
den vijand onttrekken. Begeven de vendels zich hier of daar heen, uit
onze schuilhoeken vellen wij hen man voor man neder, zonder dat zij ons
bereiken kunnen of ons zelfs maar zien. Neen, wij mogen niet moedeloos
bij de pakken gaan neerzitten, maar moeten strijden voor huis en haard,
voor godsdienst en vaderland! Wie zichzelven helpt, dien helpt God!”</p>
<p>Deze woorden van 't Oude Hoen maakten diepen indruk op de aanwezigen, en
meer dan een herhaalde de woorden: „Wie zichzelven helpt, dien helpt
God.”</p>
<p>Het gezelschap werd allengs grooter, want telkens ging de deur open en
traden mannen binnen, die zich, nu de nood aan den man kwam, als bij
afspraak naar de woning gespoed hadden van 't Oude Hoen, dien zij allen
stilzwijgend als hun hoofd en <span class="pagenum" title="108"></span><a id="p_108"></a>leidsman beschouwden. Zoo verschenen daar
nog Joachim Cleynsorg, die door Diederik van Sonoy belast was met het
bevel over een vendel krijgslieden, Engel Lastpenning van Krommenie,
Claes Kees <ins class="corr" id="corr14" title="Bron: Sijmensen">Symensen</ins>, Pieter Claessen Yperen van Oostzaan,
en nog verscheidene anderen. Man voor man waren zij bereid voor de zaak
der vrijheid te sterven. Ook de zoon van 't Oude Hoen was onder de
aanwezigen. Hij heette Aelbert, maar werd gewoonlijk 't Jonge Hoen
genoemd. Hij stond bekend als een verstandig jongeling, die
bedachtzaamheid aan moed paarde. Zoodra Marten binnen gekomen was, had
hij zich bij hem gevoegd, en hij fluisterde met hem over Anna, over wier
lot Marten zoo bezorgd was.</p>
<p>„Je blijft bij ons, Marten,” sprak hij hartelijk, „en samen zullen wij
haar zoeken. O, ik twijfel niet, of we zullen haar wel opsporen. Nu zij
den vijanden ontkomen is, is dat slechts eene kwestie van tijd en van
geduld. Zij zal zich thans wel hier of daar in eene veilige haven
bevinden. Wie zou zoo wreed kunnen zijn, aan een ouderloos meisje een
onderdak te weigeren, wanneer de vijanden haar van alles beroofd hebben,
wat zij op de wereld bezat? Neen, Marten, maak je over haar lot niet al
te bezorgd.”</p>
<p>„Dat is ook mijne meening, Neef!” viel 't Oude Hoen in, die het gesprek
stilzwijgend had aangehoord. „We mogen gerust aannemen, dat zij zich
hier of daar in veiligheid bevindt. De menschen, met wie <span class="pagenum" title="109"></span><a id="p_109"></a>zij gevlucht
is, zullen haar wel niet aan haar lot hebben overgelaten. Ook mijn raad
is, geduld te oefenen. Waar zou je haar ook moeten zoeken? In Alkmaar?
In Haarlem? Of op een van de omliggende dorpen? 't Is een zoeken in het
honderd, met weinig kans van slagen.—Ik geloof, dat je het beste doet,
door hier te blijven, en ons te helpen in den strijd, die ons wacht. Je
hebt een paar sterke armen aan het lijf, en kunt met een verrejager even
goed treffen als een onzer. Een vuurroer kun je van mij wel krijgen en
een verrejager daarbij. Sluit je bij ons aan, Marten, en wordt een
Vrijbuiter als wij, in dienst van den Prins. Wij strijden voor een
eerlijke zaak, en God zal ons de overwinning geven.”</p>
<p>Marten had wel ooren naar dien raad, en hij moest toegeven, dat hij niet
verstandiger handelen kon. Op goed geluk af een zwerftocht te
ondernemen, om Anna op te sporen, had bij nader inzien weinig kans van
slagen, en 't vermoeden lag voor de hand, dat zij zich wel hier of daar
in veiligheid zou bevinden. Bovendien lachte het vrije leven van den
Vrijbuiter hem wel aan met al zijn gevaren en afwisseling, en in den
grond van zijn hart deed hij niets liever, dan den gegeven raad volgen.</p>
<p>Maar nog weifelde hij. Mocht hij den voorslag wel aannemen? Was het niet
zijn plicht zoolang te zoeken, tot hij haar gevonden had? Wanneer zijn
ouders nog spreken konden, zouden <span class="pagenum" title="110"></span><a id="p_110"></a>zij dàt dan niet in de eerste plaats
van hem vergen?</p>
<p>Opeens stond een van de mannen op en wees naar buiten.</p>
<p>„Brand!” riep hij uit. „Brand te Saardam!”</p>
<p>Allen stonden op om uit te zien, en begaven zich naar buiten, waar zij
een beter uitzicht hadden.</p>
<p>„Zou er nog niet genoeg gebrand en geroofd zijn?” vroeg een hunner,
terwijl zijne oogen van verontwaardiging fonkelden.</p>
<p>„Kijk, dáár stijgen ook rookwolken op, iets noordelijker,” sprak een
tweede, terwijl hij de plaats aanwees, waar weldra een roode gloed
zichtbaar werd. En zacht voegde hij erbij: „Arme Saardammers!”</p>
<p>„De brand wordt heviger en woedt op vele plaatsen tegelijk,” zei een
ander. Zwijgend staarden de mannen naar de bedreigde plaats.</p>
<p>'t Was dan ook een vreeselijk schouwspel, dat zich aan hun oog
vertoonde. Blijkbaar grepen de vlammen snel om zich heen, want de
vuurgloed werd bij de minuut grooter en woedde over eene groote
oppervlakte. Dichte rookwolken maakten het uitspansel donker, en de
roode vlammen verlichtten het met een fantastischen gloed.</p>
<p>„Die onmenschen!” mompelde een der toeschouwers.</p>
<p>„Beulen zijn het, onmenschelijke beulen!” knarsetandde een ander,
terwijl hij het schouwspel met <span class="pagenum" title="111"></span><a id="p_111"></a>een van woede verbleekt gelaat aanzag.
„Hoe zij daar weer huishouden! Mannen, vrouwen en kinderen worden
vermoord en uitgeschud. O, maar het schreit ten hemel!”</p>
<p>De oogen der mannen gloeiden van haat, en zij zwoeren elkander niet te
zullen rusten, eer de laatste vijand uit deze landpalen verdreven was.</p>
<p>Ook Marten verkeerde diep onder den indruk van het ontzettende
schouwspel, en het kostte hem weinig moeite om zich voor te stellen al
den jammer, al de ellende, die op dit oogenblik te Saardam geleden werd.
Hoe hadden immers de ellendelingen gehandeld op de hoeve zijner ouders!
Zijn hart beefde van ontsteltenis, en tranen vulden zijn oogen. Een
ontzettende haat tegen alles wat Spanjaard was, maakte zich van hem
meester, en hij haakte er naar, den strijd tegen die roovers en
moordenaars aan te binden.</p>
<p>„Neef!” riep hij uit, en zijn stem trilde van edele
verontwaardiging,—„Neef, mijn besluit is genomen; ik blijf hier, om met
u te strijden tegen die monsters, die zich niet ontzien, om zulke daden
te doen. Ook ik schaar mij onder de Vrijbuiters!”</p>
<p>„Goed gesproken, Marten,” zei 't Oude Hoen, terwijl hij hem de hand
drukte. En 't Jonge Hoen voegde zich bij hem en sprak:</p>
<p>„Wij strijden voortaan samen, Marten, en al zijn we jong, de Prins van
Oranje zal geen trouwer <span class="pagenum" title="112"></span><a id="p_112"></a>aanhangers hebben dan ons! Leve de Prins!”</p>
<p>„Leve de Prins van Oranje!” klonk het dof uit vele monden, want men was
te diep ontsteld door den vreeselijken brand, dien zij op betrekkelijk
korten afstand zagen woeden, om luidruchtig te zijn.</p>
<p>De vlammen hadden zich nu over eene groote breedte verspreid, en namen
nog steeds in hevigheid toe.</p>
<p>„Gansch Saardam wordt geplunderd en platgebrand,” sprak een der mannen
weer. „'t Is hemeltergend.”</p>
<p>„Ja, 't is afschuwelijk!” beaamden anderen. „Er blijft, naar ik vrees,
geen huis gespaard. 't Is een schrikkelijk schouwspel.”</p>
<p>„Dat ons leeren kan, wat wij van de Spanjaarden te wachten hebben,
mannen!” viel 't Oude Hoen in. „Ons rest niets, dan met de wapenen in de
hand te strijden voor het leven der onzen, en gelooft me, dat het gevaar
naakt. Spoedig genoeg, wellicht dezen dag nog, zullen wij de beulen hier
zien. Westzaan is rijk en belooft een goeden buit. Een ieder zij <ins class="corr" id="corr15" title="Niet in Bron.">op</ins>
zijn hoede! Bergt al uw geld en kostbaarheden op
eene veilige plaats, opdat het hun niet in handen valle...”</p>
<p>„Of wij dat al niet gedaan hebben!” lachte Goesinnen. „Zij zullen bij
mij lang moeten zoeken, eer zij het vinden.”</p>
<p>Bij deze woorden dacht Marten opeens aan het <span class="pagenum" title="113"></span><a id="p_113"></a>geld, dat zijn vader 's
avonds vóór den moord onder den haard verborgen had. In al zijn ellende
had hij daar nog niet aan gedacht, maar nu nam hij zich voor, er zoo
spoedig mogelijk met zijn neef over te spreken.</p>
<p>Intusschen nam de brand te Saardam nog steeds in hevigheid toe, en
niemand van de toeschouwers twijfelde meer, of het gansche dorp werd met
den grond gelijk gemaakt.</p>
<p>„Ik zie mannen naderen, dwars door het land,” riep 't Jonge Hoen
plotseling uit. „Zij hebben polsstokken bij zich, en springen over de
slooten. Weldra zullen wij dus weten, wat er ginds gebeurt.”</p>
<p>„Ja, ik zie ze ook!” zei Cleynsorg. „'t Moeten vluchtelingen zijn!”</p>
<p>Met spanning werd de nadering dier mannen tegemoet gezien. 't Jonge Hoen
stapte in de boot, en riep Marten toe:</p>
<p>„Ga je meê? Straks komen zij voor breede waters, waar hunne verrejagers
hun van geen dienst kunnen zijn. Laten wij ze met de schuit helpen.”</p>
<p>Marten was dadelijk bereid, en 't Oude Hoen zeide:</p>
<p>„Ja, laten wij allen in de booten gaan en Saardam zoo dicht mogelijk
naderen. Wie weet, hoevele menschen wij van een anders wissen dood
kunnen redden.”</p>
<p>„Ja, in de booten! In de booten!” riep men van alle kanten. En weldra
staken de mannen van wal, maar—met het vuurroer over den schouder, en
<span class="pagenum" title="114"></span><a id="p_114"></a>de verrejagers aan boord. Verrejagers waren polsstokken met een lange,
stalen punt aan het benedeneinde, waardoor zij dubbele diensten konden
bewijzen. Met de stokken sprongen de vrijbuiters over de breedste
slooten, terwijl de stalen punten een vreeselijk wapen waren in de
handen der verbitterde Hollanders. Eer de vijand dicht genoeg genaderd
was, om met lans of zwaard te kunnen treffen, was de verrejager hem
reeds in het lichaam gedrongen.</p>
<p>Zij hadden nog geen kwartier geroeid, toen zij een breed water genaderd
waren, dat de vluchtelingen niet anders dan zwemmende konden oversteken,
en ongetwijfeld zouden zij dat hebben gedaan, indien zij de nadering der
Vrijbuiters niet hadden opgemerkt.</p>
<p>„Wat gebeurt er te Saardam?” was de eerste vraag, die tot hen werd
gericht. „Wordt de plaats geplunderd?”</p>
<p>„'t Is afschuwelijk, mannen!” was het antwoord. „Admiraal Bossu is naar
Amsterdam teruggekeerd, en heeft Hopman Van der Linden in zijn plaats
gezonden, om in vereeniging met Hopman Quickel, die gisteren den
Zuiddijk plunderde, de plaats te bezetten. En omdat Hopman Van der
Linden nu meent, dat hij een vrij uitzicht op den omtrek moet hebben,
laat hij een groot gedeelte van de Westzijde platbranden. Wel een
honderddertigtal huizen is in brand gestoken...”</p>
<p><span class="pagenum" title="115"></span><a id="p_115"></a></p>
<p>„Honderddertig huizen!” mompelden de mannen in de grootste
verontwaardiging. „En plunderen zij die eerst?”</p>
<p>„Op de vreeselijkste wijze!” was het antwoord. „Als wilde dieren dringen
zij de huizen binnen en rooven alles, wat zij grijpen en vangen kunnen.
Zij nemen mannen, vrouwen en kinderen de kleederen van het lijf, het
geld uit de laden, het brood uit de kasten,—niets, niets hebben zij den
armen schepsels gelaten. En wie zich verzet tegen deze euveldaad wordt
mishandeld of gedood. O God, o God, het schreit ten hemel en roept om
wraak! 't Is hartverscheurend om de ellende aan te zien, en droevig, om
het gejammer van vrouwen en kinderen te hooren. De arme beroofden, wien
niets, zelfs geen kruimel brood gelaten is, vluchten naar alle
kanten...”</p>
<p>„Wij zullen u over het water brengen, opdat gij uw tocht kunt vervolgen,
en roeien daarna verder naar Saardam. Onze hulp is daar noodig, mannen!”
sprak 't Oude Hoen somber. En dreigend liet hij er op volgen: „Wee den
Spanjaard, die in onze handen valt!”</p>
<p>Aldus geschiedde, en met krachtige slagen roeide men voort in de
richting van Saardam. Vele vluchtelingen, waaronder ook vrouwen en
kinderen, zag men in de verte naderen, en men hoorde hun jammergeschrei.</p>
<p>'t Jonge Hoen stond op, om beter en verder te kunnen zien. Plotseling
riep hij uit:</p>
<p><span class="pagenum" title="116"></span><a id="p_116"></a></p>
<p>„Zij worden achtervolgd door de Spekken! Roeien, mannen, zoo snel je
kunt, opdat wij niet te laat komen! Zeker denken die roovers, dat de
menschen nog geld of kostbaarheden met zich medevoeren...”</p>
<p>De Vrijbuiters spanden al hunne krachten in, en de booten vlogen
pijlsnel door het water. De gesloten lippen, de vonkelende oogen gaven
duidelijk genoeg te kennen, dat het elken Spanjaard, die in hunne handen
mocht vallen, kwalijk zou vergaan.</p>
<p>„De vijanden naderen snel! Zij hebben de vluchtelingen bijna bereikt!”
riep Aelbert uit, terwijl hij zich het vuurroer van den schouder nam en
gereed stond om aan te leggen. Zijn lont brandde reeds.</p>
<p>„Help! Om Godswil, help!” klonk het hun toe, en het gejammer der
kinderen maakte hun het bloed aan 't koken.</p>
<p>„Legt aan wal!” beval 't Oude Hoen, en op 't volgende oogenblik
schuurden de booten tegen den oever. Zij hadden de vluchtelingen thans
bereikt, en nauwelijks waren de Vrijbuiters, met het vuurroer in de eene
en de brandende lont in de andere hand aan wal gestapt, of de vluchtende
vrouwen en kinderen bestormden in hun doodelijken angst voor de
naderende vijanden de booten.</p>
<p>Marten en Aelbert wierpen de verrejagers op het land, opdat hunne
vrienden zich daarmede zouden kunnen wapenen, als de vuurroeren
afgeschoten waren. Tijd om ze opnieuw te laden zou hun wel ontbreken.</p>
<p><span class="pagenum" title="117"></span><a id="p_117"></a></p>
<p>Onder een luid geschreeuw naderden de Spanjaarden, wier woede geen
grenzen kende, nu een rijke buit hun dreigde te ontgaan. Met getrokken
zwaard stormden zij op de Vrijbuiters los, niet twijfelende, of deze
kaasboeren, zooals zij ze noemden, zouden spoedig genoeg op de vlucht
slaan. Marten zag, dat onder de vluchtenden zich ook Heer Jan Gerritsz
bevond, met zijne vrouw en kinderen. De laatsten waren reeds in de
booten gesneld, maar Heer Jan greep een verrejager en keerde zich tegen
de Spanjaarden.</p>
<p>„Vuur!” gebood 't Oude Hoen kort en krachtig.</p>
<p>Verscheidene schoten knalden, en dat de boeren geleerd hadden niet te
schieten zonder eerst goed te hebben aangelegd, werd duidelijk bewezen,
want verscheidene Spanjaarden stortten gewond of gedood ter aarde. Toen
wierpen de Vrijbuiters de vuurroeren over de schouders en grepen met een
vlugge beweging de verrejagers of trokken het rapier, zoo zij er een
droegen.</p>
<p>'t Werd een geweldige strijd. De Vrijbuiters, uiterst verbitterd over
het rooven en plunderen der Spanjaarden, wisten van geen genade, zelfs
niet voor de gewonden, en hun aanval was onweerstaanbaar, want zij
voelden, dat zij streden voor vrouw en kind, voor huis en hof. Maar ook
de Spanjaarden gaven geen kamp. Moesten zij wijken voor een troepje
boeren, wier hoofdwapen bestond uit een polsstok, <span class="pagenum" title="118"></span><a id="p_118"></a>waarmede zij gewoon
waren over de slooten te springen, die hunne landerijen van elkander
scheidden? Dat nooit! Met getrokken zwaard vielen zij op hunne
tegenstanders aan,—doch 't was hun onmogelijk, de mannen te naderen. De
lange stokken met de gevaarlijke punten hielden hen overal tegen, en
menigeen stortte doodelijk gewond ter aarde. 't Bleek hun al spoedig,
dat de vijand hun te machtig was; de eenvoudige boeren waren leeuwen
geworden, en nadat menige Spanjaard gesneuveld was, kozen de anderen het
hazenpad en keerden zoo snel mogelijk naar Saardam terug.</p>
<p>„Leve 't Oude Hoen en zijn vrijbuiters!” klonk het hun in triomf
achterna. „Leve 't Oude Hoen en zijne Vrijbuiters!”</p>
<p>De gevallen Spanjaarden werden zonder mededoogen van hunne kleederen en
wapens beroofd, en hunne zakken, die gevuld waren met den te Saardam
geroofden buit, werden geledigd. Toen liet men hen liggen als een prooi
voor de roofvogels.</p>
<p>„Oog om oog, tand om tand!” was de leuze dier tijden. De buit werd onder
de Vrijbuiters verdeeld, maar menigeen stond zijn deel af aan de
vluchtelingen, die van alles beroofd waren en niet wisten, waar een dak
te vinden om onder te slapen.</p>
<p>Verheugd over de behaalde overwinning keerde men naar Westzaan terug.</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="119"></span><a id="p_119"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_VII">HOOFDSTUK VII.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">De Spanjaarden te Westzaan. Een bezoek aan de ruïne der verbrande hoeve.</p>
<p><a id="FNa_A_1" href="#FN_A_1" class="fnanchor">[A]</a>„Hopman Van der Linden verzuimde niets, om Saardam tot een
duchtig versterkt punt te maken, en aan alle zijden van goede
gemeenschapsmiddelen te voorzien. Behalve de schansen, die hij liet
aanleggen op den Dam, werden ook nog op vier andere plaatsen gronden
uitgemeten en afgepaald, en aan de Voor- en Achterzaan nieuwe schansen
opgeworpen. Op den mond der Braak, bij het gat van de sluis, die aan de
Oostzijde in den dijk lag, bezuiden den Dam, werd eene groote schans
gelegd, en op een werf daartegenover, aan de Westzijde der rivier, in
't begin van den Horn, een tweede, dwars door den stroom aan elkander
verbonden met een of twee rijen palen, die door twee <span class="pagenum" title="120"></span><a id="p_120"></a>Saardammers,
Jacob Teeuwissen en Barend Smit, goed van ijzerwerk was voorzien. Een
wachthuisje werd daarbij getimmerd, om den boom nauwlettend te kunnen
bewaken.</p>
<p>„In de Achterzaan werd eene schans opgehaald ter plaatse, waar thans
de kerk van Zaandams Westzijde ligt; ongeveer daar tegenover aan de
Oostzijde, op den Schinkeldijk een tweede, van kleineren omvang, en
eenige schreden verder nog een derde, „op eenige rietbordjes” aangelegd.
Deze alle drie werden over den stroom met elkander vereenigd door
paalwerk en twee boomen, waarbij twee vaartuigen met gewapenden steeds
ter beveiliging en dekking op de Zaan de wacht hielden.</p>
<p>„Eenige huizen op den Dam waren opzettelijk voor het vuur gespaard
gebleven, om te dienen tot berging van krijgs- en mondvoorraad, dat
steeds in niet geringe hoeveelheid aanwezig diende te zijn, want de
schansen, die allen van hier uit moesten worden voorzien, waren sterk
bezet.”</p>
<p>Voor dien arbeid werden Saardamsche burgers geprest, die zonder loon
en tegen wil en dank daartoe door den Hopman werden aangewezen. Wee den
onvoorzichtige, die hierover eenig blijk van ongenoegen durfde geven, of
zich onwillig betoonde. Hij werd zonder vorm van proces opgehangen.</p>
<p>Diederik van Sonoy had echter evenmin stil gezeten. Tot zijne groote
teleurstelling ontving hij het <span class="pagenum" title="121"></span><a id="p_121"></a>bericht van het bezetten van den Dam
door de Spanjaarden, en bij alle narichten, die hij daaromtrent inwon,
kwam hij tot de overtuiging, dat hij er op dit oogenblik niet met goed
gevolg tegen handelen kon. Hij stelde zich echter ten plicht, het verder
doordringen van den vijand te beletten, en zond met dat doel eenige
vendels onder bevel van Nicolaas Ruychaver, Jacob Cristal en Lazarus
Muller uit, om den Waterlandschen dijk te bezetten van de Oostzijde van
Saardam af tot Nieuwendam toe. En toen de vijandelijke vendels zoo dicht
in elkanders nabijheid gelegen waren, spreekt het van zelf, dat het al
spoedig tusschen hen tot eene botsing kwam. De Hollanders waagden een
moedigen aanval op de verschansing aan den Schinkeldijk, en streden
daarbij zoo geducht, dat de schans weldra in hunne handen zou gevallen
zijn, indien het geknal der musketten niet tot de mannen op den Dam ware
doorgedrongen. Dezen werden daardoor op het dreigende gevaar opmerkzaam
gemaakt en snelden ter hulp. Toen werd het een bloedig gevecht. De
Hollanders werden tot wijken gedwongen en moesten de koeien op het
land zelfs tot borstwering gebruiken, zoo dicht vielen de kogels. Met
medeneming van hunne gewonden en dooden trokken zij terug. De vijand was
meester van het terrein gebleven, en de Hollandsche vendels moesten er
zich toe bepalen, behalve den Waterlandschen dijk ook de plaatsen Jisp,
Wormer en <span class="pagenum" title="122"></span><a id="p_122"></a>Knollendam te bezetten, waarmede zij het Noorderkwartier tegen
mogelijke invallen van de Spanjaarden beveiligden.</p>
<p>De Westzaners waren tot dusverre ongemoeid gebleven, en zij hoopten, dat
de Spanjaarden zich met de bezetting van Saardam tevreden zouden
stellen.</p>
<p>Marten hielp zijn vriend Aelbert elken dag bij den arbeid op het veld.
's Morgens al vroeg werden de koeien gemolken en de kaas of boter
gemaakt, en daarna werd de mest over het land geslecht, of hielden zij
zich bezig met het scheren der schapen. 't Spreekt van zelf, dat Marten
niet ophield nasporingen te doen naar het verblijf van zijne zuster
Anna, aan wie hij dacht van den morgen tot den avond. O, hoe vurig
verlangde hij er naar, haar te zien en te spreken, en haar in zijne
nabijheid te hebben, om als dat noodig mocht zijn, haar helper en
beschermer te kunnen wezen. Aelbert stond hem in zijne pogingen getrouw
ter zijde. Soms gingen zij in den namiddag samen naar eene naburige
plaats, om een onderzoek in te stellen, maar telkens keerden zij
onverrichter zake terug. Anna was spoorloos verdwenen, en niemand had
iets omtrent haar gehoord of gezien. 't Maakte Marten dikwijls moedeloos
en verdrietig, maar dan sprak Aelbert hem nieuwen moed in en wist hem
gewoonlijk weer op te monteren.</p>
<p>„Kom Marten, niet zuchten!” zei hij dan op <span class="pagenum" title="123"></span><a id="p_123"></a>luchtigen toon. „Zoo heel
ver weg zal ze niet zijn, en 't zou me niets verwonderen, als we haar
vandaag of morgen onverwachts tegenkwamen.—Zeg Marten, wat zou je dan
vreemd opkijken!”</p>
<p>De dagen verliepen echter,—maar Anna liet zich niet zien, en Marten
werd er stil en somber van.</p>
<p>Soms dacht hij erover, naar Alkmaar te gaan, om daar zijne nasporingen
voort te zetten. Hij kon dan Heer Jan Gerritsz opzoeken, die daar na den
grooten brand te Saardam met zijn gezin een toevlucht had gezocht, en
wien hij gesmeekt had hem onverwijld bericht te zenden, indien hij Anna
misschien vinden mocht. En Heer Jan had hem dat op handslag beloofd.</p>
<p>„Je kunt op me rekenen, Marten,” had hij bij zijn vertrek gezegd. „Ik
zal je geen bode zenden, maar zelf komen, dat beloof ik je. Ik meen dat
aan de nagedachtenis van je ouders verplicht te zijn. Zoowel jij als
Anna kunt ten allen tijde over mij en mijn huis beschikken. Ik ben, Gode
zij dank, nog altoos een vermogend man, want de Spanjaarden hebben bij
mij achter het net gevischt. Ik was hun te vlug af en had nauwelijks de
eerste rookwolk opgemerkt, of mijn besluit was genomen. Met vrouw en
kinderen stapte ik in een schuit en roeide zoover mogelijk landwaarts
in, tot wij te voet verder moesten trekken. Het overige weet je, want
zonder de hulp van de dappere Vrijbuiters waren wij den Spekken toch nog
<span class="pagenum" title="124"></span><a id="p_124"></a>in handen gevallen.—Daarom,—wanneer je ooit in nood verkeert, wend je
dan tot mij. En mocht ik Anna hier of daar ontmoeten, dan zal ze in mij
een vriend vinden, die haar als eene dochter behandelen zal.”</p>
<p>Zoo had Heer Jan gesproken,—en nu was hij al sedert eenige dagen
vertrokken, maar nog altoos was er van hem geen tijding gekomen.
Zeker had hij omtrent Anna nog niets vernomen, en Marten voelde een
onbedwingbaren lust, om zelf naar Alkmaar te gaan. 't Oude Hoen en Nicht
Geerte raadden hem dat echter af, want zij hielden veel van Marten en
achtten hem nog te jong, en den toestand van het land te onveilig, om
hem als een zwerveling weg te laten trekken.</p>
<p>'t Zou intusschen te Westzaan niet zoo rustig blijven, als het daar tot
dusver geweest was. Hopman Van der Linden wist wel, dat een rijke buit
hem daar wachtte, maar hij wilde eerst de schansen te Saardam in
gereedheid brengen, voor hij de omliggende dorpen ging bespringen.</p>
<p>Elken morgen besteeg 't Oude Hoen alleen, of in gezelschap van een of
meer zijner vrienden, den hoogen kerktoren, om den omtrek te verkennen.
Hij had daar eene uitstekende gelegenheid om ver rondom zich te zien, en
was daardoor in staat, een naderend gevaar spoedig op te merken. En 't
meest tuurde hij in de richting van Saardam, waar de vijand zich
genesteld had.</p>
<p><span class="pagenum" title="125"></span><a id="p_125"></a></p>
<p>Eens op een morgen stond hij daar weer, toen zijne aandacht getrokken
werd door eene menigte mannen, die in de verte naderden. Hij zag scherp
toe, en merkte al spoedig op, dat het een vendel krijgsknechten was.
Neen, daarin kon hij zich onmogelijk bedriegen, want hij zag, hoe de
stalen lansen flikkerden in de zonnestralen. Ongetwijfeld waren het
vijanden, die op weg waren, om Westzaan te bespringen en te plunderen.
Het gevaar naakte dus. Hij klom van den trans naar beneden en greep het
klokketouw. Met zwaren galm verkondigde het brommen van de kerkklok de
komst van den vijand. In allerijl verliet hij het kerkgebouw, om zich
naar zijn hoeve te begeven en daar de noodige maatregelen te nemen.
Overal snelden de bewoners de huizen uit, angstig en verschrikt, en niet
wetende, wat te beginnen. De vrouwen en kinderen jammerden. De mannen
grepen naar de wapens.</p>
<p>„Wat is er?—Wat is er?” werd er angstig gevraagd, en 't Oude Hoen
antwoordde, zonder zich echter ook maar een oogenblik op te houden:</p>
<p>„Bergt je, menschen, de vijand komt!”</p>
<p>En nu klonk het van mond tot mond:</p>
<p>„De Spanjaarden komen! De Spanjaarden komen!”</p>
<p>In een oogenblik tijds heerschte in het anders zoo vreedzaam Westzaan
eene onbeschrijflijke verwarring. Vele mannen droegen alles van waarde
naar buiten, en zochten met vrouw en kinderen <span class="pagenum" title="126"></span><a id="p_126"></a>hun heil in eene
overhaaste vlucht. Anderen deden de grendels op de deuren en wapenden
zich met vuurroeren en verrejagers, om den vijand eene ver van
vriendelijke ontvangst te bereiden. Weer anderen laadden hun voornaamste
huisraad in schuiten, en brachten het met hunne vrouwen en kinderen naar
eene naburige plaats, terwijl zij zelven zich in vaartuigen vereenigden,
om zich tusschen de rietlanden in den omtrek te verbergen en den vijand
zooveel mogelijk afbreuk te doen.</p>
<p>Tot deze laatsten behoorde ook 't Oude Hoen.</p>
<p>Toen zijn huisraad in eene schuit geladen was, deed hij ook zijn vrouw
daarin plaatsnemen, en beval Marten en Aelbert haar naar Knollendam te
brengen. Daar woonde hare zuster, bij wie zij voorloopig wel veilig zou
zijn, omdat te Knollendam een vendel Hollanders lag. De Spanjaarden
zouden hun strooptocht wel niet tot die plaats uitstrekken, en mochten
zij dat doen, daar wel geen gunstig onthaal vinden.</p>
<p>Vrouw Geerte schreide, toen zij afscheid van haar man nam, doch deze
troostte haar.</p>
<p>„'t Is maar eene scheiding voor korten tijd, beste Geerte,” sprak hij.
„Zoodra het huis weer veilig is, betrekken wij onze woning weder.
Vaarwel, God bescherme u!”</p>
<p>Aelbert en Marten staken van wal. Tijd tot talmen hadden zij niet, want
de vijand naderde snel.</p>
<p><span class="pagenum" title="127"></span><a id="p_127"></a></p>
<p>De mannen, die besloten hadden voortaan het leven van den vrijbuiter
te leiden, vereenigden zich in pramen of roeijachten, die zij ijlings
van proviand en wapens hadden voorzien, en verdwenen achter de hooge
rietpluimen, die hun aan het oog der vijanden onttrokken. En zij waren
er het best aan toe, want de boeren, die in hun hoeven gebleven waren,
kregen het spoedig kwaad te verantwoorden. Zoodra de Spanjaarden
Westzaan hadden bereikt, nestelden zij zich in de huizen en maakten zich
aan de grootste knevelarij schuldig. Hun aantal was te groot, dan dat de
ongelukkige dorpelingen het konden wagen zich te verzetten, en wie dat
nog poogde, moest het bitter bezuren. Want doodslag en brand kenmerkten
elk bezoek van de Spanjaarden. Hunne hoeven werden eenvoudig gemaakt tot
eene prooi der vlammen. Alles wat eenige waarde had, persten zij de
bewoners af, en als zij dachten, dat deze of gene zijn geld of sieraden
ergens op eene geheime plaats verborgen had, wisten zij wel middelen, om
ze te voorschijn te roepen.</p>
<p>„Als men een boer pijnigt, zweet hij goud,” was de leuze der vijanden,
en zij brachten haar zonder medelijden in toepassing.</p>
<p>De ongelukkige Westzaners waren diep te beklagen, en zij, die tot nog
toe gemeend hadden, dat de vrees voor de Spanjaarden overdreven en niet
gegrond was, hadden thans eene goede gelegenheid <span class="pagenum" title="128"></span><a id="p_128"></a>om van de dwalingen
huns weegs bekeerd te worden. Menigeen dan ook, die tot nog toe in
het geheim Spaanschgezind was geweest, veranderde nu in een ijverig
aanhanger van den Prins van Oranje, en hunkerde naar den aftocht
van de wreede soldaten. Indien zij echter gemeend hadden, dat hunne
tegenwoordigheid slechts van korten duur zou zijn, hadden zij zich
deerlijk bedrogen, want de Spanjaarden namen ongevraagd bezit van hunne
woningen, en lieten zich goed bedienen. Blijkbaar waren zij niet van
plan, spoedig naar Saardam terug te keeren. Dat lag ook in het geheel
niet in de bedoeling van den Hopman, want daar zijne krijgslieden in
langen tijd hunne soldij niet hadden ontvangen, meende hij hen
schadeloos te moeten stellen, door hen de ongelukkige Westzaners zooveel
mogelijk hun geld en goed te laten afpersen, welke middelen zij daartoe
ook <ins class="corr" id="corr16" title="Bron: wilde">wilden</ins> gebruiken. Zij handelden dan ook geheel met hen
naar welgevallen, beschouwden zich volkomen als heer en meester over de
in beslag genomen hoeven, namen de beste plaatsjes voor zich, kozen de
zachtste bedden uit, eischten eene goede tafel en lekker bier, en
<ins class="corr" id="corr17" title="Bron: pIaagden">plaagden</ins> en kwelden de eigenaars, zelfs de vrouwen en
kinderen, op de ergerlijkste wijze. Zij hielden woeste drinkgelagen
en verdobbelden onder elkander het geld, dat zij den boeren afgeperst
hadden. Zoodra alles verloren was, namen zij tot nieuwe wreedheden hun
toevlucht, <span class="pagenum" title="129"></span><a id="p_129"></a>om met het aldus verkregen geld of goed opnieuw te kunnen
dobbelen.</p>
<p>'s Avonds trokken zij van de eene hoeve naar de andere, zingende en
tierende, en niet weinig onder den invloed van het genuttigde bier.
Al hunne daden getuigden van de grootste tuchteloosheid.</p>
<p>Soms knalden dan opeens schoten uit het riet, aan weerszijden van den
landweg, gevolgd door de kreten van de getroffenen, die wankelend nog
een paar schreden aflegden en daarna nederstortten. Een groote schrik
maakte zich dan van de Spanjaarden meester. Snel trokken zij hun rapier,
maar—waar was de vijand? Van welke plaats waren deze doodelijke schoten
gelost?</p>
<p>'t Waren de Vrijbuiters, die met de grootste omzichtigheid waren
genaderd, en op deze wijze wraak namen over de wandaden van den vijand.
Hoe deze ook rondkeek in de duisternis,—zij ontdekten niemand.</p>
<p>„Vuur!” klonk het na eenige oogenblikken met gedempte stem, en opnieuw
knalden de musketschoten, die maar al te goed troffen. In groote
verwarring vluchtten de Spanjaarden ijlings heen, om op eene andere
plaats opnieuw te ervaren, dat de Hollandsche boeren zich maar niet
lijdelijk lieten mishandelen en uitplunderen. 't Duurde maar kort, of
de Spekken durfden zich niet meer in de duisternis buiten de hoeven te
bewegen, want indien zij dat <span class="pagenum" title="130"></span><a id="p_130"></a>waagden, konden zij er verzekerd van zijn,
dat een of meer hunner het met het leven zouden moeten bekoopen.</p>
<p>Wel werd in den vroegen morgen van den volgenden dag een
verkenningstocht gemaakt door het geheele dorp, hetwelk zich over eene
groote lengte uitstrekte, maar deze bleef zonder gevolg. Geen Vrijbuiter
kregen zij te zien. Wel werden op verschillende plaatsen van tusschen de
rietlanden musketschoten op hen gelost, die hen tot de uiterste
behoedzaamheid maanden.</p>
<p>De groep Vrijbuiters werd bij het uur grooter, want ieder, die kans zag
Westzaan te ontkomen, voegde zich bij hen, uiterst verbitterd over de
ondervonden geweldenarijen. Ook Marten en Aelbert waren van hun tocht
naar Knollendam behouden teruggekeerd, en hadden zich bij hunne vrienden
aangesloten. De beide jongelieden haakten naar den strijd en zouden
niets liever gewenscht hebben, dan aan wal te stappen en een openlijken
strijd aan te binden. Maar de ouderen waren wel wijzer. Zij wisten wel,
dat zij daarmede hun ondergang tegemoet zouden gaan. En 't Oude Hoen,
wiens naam reeds gevreesd begon te worden bij de Spanjaarden, verbood
het ten stelligste.</p>
<p>„Dapperheid is goed en prijzenswaardig, jongens,” sprak hij, „maar dit
zou roekeloosheid wezen, die ik niet mag toestaan. Wij doen thans den
vijand al <span class="pagenum" title="131"></span><a id="p_131"></a>meer afbreuk, dan hem lief is, en daarmede moeten wij
tevreden zijn.”</p>
<div class="figleft" style="width: 286px;">
<a href="images/ill_p131.png"><img src="images/ill_p131th.png" width="286" height="292" alt="" title="Klik voor vergroting (578×589px, 33kb)" /></a>
</div>
<p>De Vrijbuiters gingen onvermoeid voort met het bestoken van de vijanden,
en dezen ontdekten al spoedig, dat zij, zoodra zij een voet buiten de
deur zetten, hun leven niet meer zeker waren. Onverwachts knalden van
uit verborgen schuilhoeken de doodelijke schoten, die al menigen
Spanjaard in het gras hadden doen bijten.</p>
<p>„'t Oude Hoen!” mompelden zij dan verschrikt, en ijlings brachten zij
zich binnenshuis in veiligheid.</p>
<p>Eindelijk, nadat zij langen tijd op den huisman hadden geteerd en de
overtuiging hadden opgedaan, dat van de Westzaners thans niets meer
te halen <span class="pagenum" title="132"></span><a id="p_132"></a>viel, klonk het bevel, naar Saardam terug te keeren, wat
geschiedde met slaande trom en vliegende vaandels. Maar bij zijn vertrek
bracht Hopman Van der Linden aan de welvaart van Westzaan den genadeslag
toe. Hij beval namelijk, al het vee uit de landen te drijven en het naar
Saardam te voeren. Wie beschrijft de woede, den haat, die den armen
boeren bezielde, toen zij zich hun kostelijk vee zagen ontrooven! Hoe
moesten zij thans aan boter, melk en kaas komen, van welke producten zij
immers moesten leven! Wel vierhonderd en tien koeien werden hun op dien
noodlottigen dag ontstolen, die een waarde vertegenwoordigden van ruim
acht duizend gulden, want een koe kostte in dien tijd ongeveer twintig
gulden. Met tranen van spijt moesten zij het toezien, hoe de vijanden
met hunne woede spotten.</p>
<p>Thans hadden zij alle middelen van bestaan verloren, en schoot hun niet
anders over dan te leven van den buit, dien zij met de wapenen in de
hand op den vijand moesten veroveren. Ja,—voortaan zou het ook bij hen
zijn „oog om oog en tand om tand!” De ijzeren noodzakelijkheid dwong hun
er toe.</p>
<p>Nauwelijks was de woeste bende vertrokken, of 't Oude Hoen en de andere
Vrijbuiters keerden op hunne hoeven terug, die duidelijk de kenmerken
droegen, dat zij door ruwe gasten bewoond waren geweest. De geleden
schade werd zooveel mogelijk <span class="pagenum" title="133"></span><a id="p_133"></a>hersteld, de vrouwen en kinderen kwamen
van lieverlede terug, ook Vrouw Geerte, en voorloopig keerde in Westzaan
de oude rust weder. Maar de ongelukkige bewoners waren thans voor het
meerendeel in armoede gedompeld, en wie zijn geld op eene geheime plaats
had weten te verstoppen, zoodat het aan het scherpziend oog van den
vijand was ontsnapt, waagde het niet, ander vee aan te schaffen. Wie
toch gaf hun de zekerheid, dat de Spanjaarden niet morgen of overmorgen
een nieuwen inval zouden doen?</p>
<p>'t Was al laat in den avond van een der volgende dagen, toen drie
personen de hoeve van 't Oude Hoen verlieten. De vuurroeren hingen hun
over den schouder, maar in plaats van den verrejager droegen zij thans
elk eene spade. In de drie personen herkennen wij 't Oude Hoen, Aelbert
en Marten. Zij liepen den weg dwars over en stapten in het schuitje van
Marten, waarin de riemen reeds gereed lagen, evenals de verrejagers, die
de Vrijbuiters niet gaarne misten.</p>
<p>Zij staken van wal, 't Oude Hoen gezeten op het roerbankje, de beide
knapen aan de riemen, en weldra plasten deze in het water. Met krachtige
slagen roeiden zij in de richting van den Overtoom. Daar aangekomen
brachten zij de boot over den dijk het IJ in, roeiden Oostwaarts en
bereikten den mond der Zaan en daarmede de plaats, waar eenmaal <span class="pagenum" title="134"></span><a id="p_134"></a>de
hoeve van Martens ouders had gestaan. 't Stemde den knaap droevig, dien
hem welbekenden grond opnieuw te betreden, en hij dacht aan de gelukkige
jaren, die hij daar in den schoot zijner familie had doorgebracht.</p>
<p>De boot was vastgelegd, en met de spaden in de hand betraden zij het
erf. Daar lag de ruïne van de voormalige hoeve vóór hen, en Marten zag
met een enkelen oogopslag, dat zij reeds veel kleiner geworden was.
Blijkbaar waren er reeds kapers op de kust geweest, die alles, wat nog
eenigszins bruikbaar was, hadden medegenomen.</p>
<p>„Wij zijn de eersten niet, die hier komen,” sprak hij. „Er is hier
geducht gestolen. Al het goede hout is weggehaald....”</p>
<p>„Als zij het voornaamste maar lieten liggen, Marten,” sprak 't Oude
Hoen. „Op welke plaats ongeveer moeten wij het zoeken?”</p>
<p>Marten keek nauwlettend rond, mat met zijne oogen de verschillende
afstanden, betrad de ruïne, en zei eindelijk:</p>
<p>„Hier moeten wij zijn, denk ik. Wij dienen eerst de half verbrande
balken weg te ruimen, en de neergevallen steenen. Maar veel tijd zal dat
niet kosten.”</p>
<p>Men sloeg de hand aan 't werk, want 't Oude Hoen hield niet van talmen,
en de twee jongens evenmin. Zonder meer leven te maken dan noodzakelijk
<span class="pagenum" title="135"></span><a id="p_135"></a>was, werd het puin opgeruimd en de vloer blootgelegd. Marten had goed
geraden, want het bleek hun, dat zij precies waren, waar zij wezen
wilden. Zij hadden de plaats schoongemaakt, waar eenmaal de schouw was
geweest. Marten bukte zich voorover, ruimde de steenen een voor een weg,
verwijderde met behulp der beide anderen de ijzeren plaat, en tilde
daarna het kistje omhoog, dat door de plunderende soldaten niet in zijn
schuilhoek was ontdekt. Ook hadden de vlammen van het brandende gebouw
het niet gedeerd.</p>
<p>Zij brachten het schielijk over naar de boot, waar het een plaatsje
kreeg onder de achterste bank; de riemen werden opnieuw gegrepen en de
terugtocht aanvaard. Zonder eenigen tegenspoed kwamen zij te Westzaan
terug, waar het geld geborgen werd naast dat van 't Oude Hoen, die het
zijne begraven had midden in zijn land, waar geen Spanjaard het zoeken
zou.</p>
<p>Marten was recht verheugd, want wanneer het hem nu gelukken mocht Anna
weder te vinden, was hij in staat, haar voor broodsgebrek te behoeden en
voor haar te zorgen. Ach, hoe verlangde hij naar haar!</p>
<hr class="fnsep" />
<div class="footnote"><a id="FN_A_1" href="#FNa_A_1" class="label">[A]</a> W. J. Hofdijk, Kronijk der Kennemer Vrijbuiters.</div>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="136"></span><a id="p_136"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_VIII">HOOFDSTUK VIII.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">Aelbert en Marten vangen een vink met gouden veêren.</p>
<p>Dagen en weken gingen voorbij, maar nog altoos had Marten niets van
zijne zuster gehoord. En de kansen daarop zouden nog veel minder worden,
want het land in de omgeving van Amsterdam was met vijanden overstroomd.</p>
<p>Alva, verbitterd over den afval van de vele steden, die na de inneming
van den Briel de zijde van den Prins hadden gekozen, was vast besloten
niet te rusten, voor hij ze alle wederom tot gehoorzaamheid gedwongen
had. En eene vreeselijke straf zou hun deel zijn, als een
afschrikwekkend voorbeeld voor de steden, die nog mochten willen volgen.
Hij stelde zijn zoon Don Frederik de Toledo aan het hoofd van een
machtig leger en beval hem, de afgevallen steden te heroveren. Mechelen
was eene van de eerste steden, die het zouden ondervinden, wat het
<span class="pagenum" title="137"></span><a id="p_137"></a>zeggen wilde door den Spanjaard getuchtigd te worden. Den tweeden
October van het jaar 1572 was het gedwongen de poorten voor den vijand
te openen, en stond toen gedurende een drietal dagen aan de plundering
der soldaten bloot. Het vreeselijk lot der ongelukkige stedelingen
verwekte een storm van verontwaardiging door het gansche land, en in
plaats van tot verdeemoediging wekte het <ins class="corr" id="corr18" title="Bron: op het hevigste verzet">het
hevigste verzet op</ins>.</p>
<p>Na Mechelen kwam de beurt aan Zutfen, en reeds den 16<sup>en</sup> November was
deze stad gedwongen zich over te geven. Ook hier hadden de gruwelijkste
tooneelen plaats, die in zooverre doel bereikten, dat Naarden, welke
stad thans stond belegerd te worden, den moed verloor en afgezanten
uitzond, den vijand tegemoet, om eerbiedig de sleutels der stad aan te
bieden en genade af te smeeken.</p>
<p>Ook dit mocht echter niet baten. In het gemoed van Don Frederik de
Toledo, noch in dat van Alva, zijn vader, was plaats voor medelijden, en
op zijn bevel werd Naarden bijna geheel uitgemoord. Driehonderd menschen
werden, ongewapend als zij waren, in de kerk als weerlooze beesten
geslacht, en het gelukte slechts aan enkele burgers aan het algemeene
bloedbad te ontkomen. En dat alles geschiedde nog wel ondanks de
herhaalde belofte, dat Naarden niet geplunderd zou worden.</p>
<p>Thans wisten de Hollanders volkomen, wat zij <span class="pagenum" title="138"></span><a id="p_138"></a>van de genade der
Spanjaarden te hopen hadden. De veroverde steden zeiden het hun genoeg,
en zij waren vast besloten, den strijd vol te houden tot het uiterste.</p>
<p>Op den zesden December reed een stoet aanzienlijke Edelen Amsterdam aan
den Zuidkant binnen, en Don Frederik, Alva's gevreesde zoon, bevond zich
als de eerste in hun midden. En zij werden gevolgd door vendel op vendel
krijgslieden, die zich buiten de wallen neersloegen. Niemand behoefde te
twijfelen, wat dit te beteekenen had, en het gerucht ging al spoedig van
mond tot mond: „Thans is het om Haarlem te doen.”</p>
<p>Hopman Maerten Pruys, die met zijne vendels gelegen was in de Schans
te Sparendam, zag zich in den vroegen morgen van den elfden December
plotseling door een overmachtig heir van Spanjaarden overvallen, en al
verdedigde hij zich met de grootste dapperheid, waarbij hij het grof
geschut duchtig liet donderen, het mocht hem niet gelukken de Schans
te behouden. Hijzelf sneuvelde met den degen in de hand, en zijne
krijgslieden moesten, onder bevel van de Hoplieden Michiel en Gerrit van
der Laen, de vlucht nemen. Toen twee vendels uit Haarlem, die op het
geschutgedaver te hulp waren gezonden, de Schans naderden, vonden zij
deze reeds bezet, en moesten zij onverrichterzake terug trekken.</p>
<p>In Saardam evenwel was er heel wat veranderd. <span class="pagenum" title="139"></span><a id="p_139"></a>De dappere en onvermoeide
Overste Lazarus Muller had zich aan den Waterlandschen dijk vaste
stellingen weten te verschaffen. Daarna besloot hij een aanval te doen
op de schansen te Saardam, en aan zijne onstuimige dapperheid was het
te danken, dat de Spanjaarden het onderspit moesten delven en een goed
heenkomen zochten naar Amsterdam. De vlaggen met het kruis werden van de
stengen nedergehaald, en de Oranjevlag er voor in top geheschen. Dat gaf
een weldadige verademing voor de arme Saardammers, die geducht onder de
knevelarijen van de Spanjaarden hadden geleden.</p>
<p>Bossu, die thans aan de overzijde van het IJ de Geuzenvlag zag wapperen,
en de Hollanders bezig zag geduchte versterkingen op te werpen aan den
Waterlandschen dijk, besloot het verzet der Hollandsche boeren voor goed
te fnuiken. Hij rustte eene vloot uit, die bestemd was om de schepen
der Geuzen, die op het IJ lagen en trotsch den Oranjewimpel van stengen
en masten lieten wapperen, te vernietigen. Aan den uitslag daarvan
twijfelde hij geen oogenblik; de kleine vaartuigen der Geuzen zouden òf
spoedig in den grond worden geboord, òf een gemakkelijke buit voor zijne
lieden worden.</p>
<p>Het kwam echter heel anders uit, dan hij gedacht had. De Hollanders
hadden hunne kanonnen op den dijk geplaatst, en begroetten de Spaansche
schepen met een waren kogelregen, waardoor deze gedwongen <span class="pagenum" title="140"></span><a id="p_140"></a>werden te
wijken, nog wel met een groot verlies van volk.</p>
<p>Den volgenden morgen voer de Spaansche vloot opnieuw uit, en zond
branders op de schepen der Geuzen af. Maar de matrozen zagen het
dreigende gevaar, grepen haastig de riemen en brachten hunne schepen
in veiligheid op eene plaats, waar zij door de kanonnen op den dijk
beschermd werden. De matrozen zelf verlieten de schepen en klommen tegen
den dijk op, waarachter zij zich verscholen.</p>
<p>Nauwelijks hadden de Spanjaarden dat opgemerkt, of zij meenden, dat de
Hollanders op de vlucht geslagen waren, en onder luid gejuich stapten
ook zij aan wal, om hen te achtervolgen. Maar pas kwamen hunne hoofden
boven de dijk uit, of de schoten knalden, en menige Spanjaard viel
doodelijk getroffen neder. Salvo op salvo daverde, zoodat de schrik
den Spanjaarden om het hart sloeg en zij ijlings naar hunne schepen
terugkeerden. De vervolgers waren nu vervolgden geworden: de rollen
waren omgekeerd. Aan den voet van den dijk werd een moorddadig gevecht
geleverd, en de schepen werden door het vuur van de kanonnen op den dijk
deerlijk geteisterd. Sommige geraakten aan den grond, zoodat de krijgers
kanonnen en ankers over boord moesten werpen om weer vlot te komen.
Berooid, gehavend en vernederd keerden de Spanjaarden in Amsterdam
terug.</p>
<p><span class="pagenum" title="141"></span><a id="p_141"></a></p>
<p>Den 11<sup>en</sup> December trokken, zooals wij zeiden, de Spanjaarden op, om
Haarlem te gaan belegeren. De Hoplieden Steenbach, Vader, Wittenberg
en Pruys kregen onmiddellijk bevel om op te breken en naar Haarlem te
trekken, ten einde de burgerij bij de verdediging ter zijde te staan, en
nauwelijks kwam dit Bossu ter oore, of hij zond Hopman Van der Linden
opnieuw uit, om de Zaanstreek te bezetten.</p>
<p>De Noord-Hollandsche Vrijbuiters hadden hun tijd niet in ledigheid
doorgebracht. Overal zwierven zij op de wateren rond, en zij waagden
zich zelfs op het IJ, tot in de nabijheid van Amsterdam. Zij leefden
thans van den behaalden buit, want door het wegrooven hunner koeien
waren zij zonder middel van bestaan. Dikwijls bestegen zij den hoogen
Westzaner toren om den omtrek te verkennen, en wee dan de kleine
afdeelingen Spaansche soldaten, die hier of daar langs den landweg
trokken, uitgaande op roof. Schielijk stapten de Vrijbuiters in hunne
vaartuigen, en verscholen achter groote rietvelden kozen zij den
kortsten weg, om de vijanden onverwachts te bespringen. 't Oude Hoen en
zijne Vrijbuiters waren de schrik der Spanjaarden geworden, en de naam
van den aanvoerder alleen was soms reeds in staat, hen op de vlucht te
doen slaan.</p>
<p>Marten en Aelbert ondernamen dikwijls de stoutste stukjes, ja, waagden
zich zelfs in Amsterdam, om <span class="pagenum" title="142"></span><a id="p_142"></a>daar den stand van zaken op te nemen. Zij
hadden eene flinke visschersboot, waarmede zij in den nacht het IJ
opvoeren om de netten uit te werpen. Was het geluk hun dienstig, zoodat
zij een flinken voorraad visch vingen, dan voeren zij brutaalweg naar
Amsterdam, om den visch daar aan den man te brengen, maar stapten dan
ook meermalen aan wal, om rond te spieden, de vijanden uit te hooren en
met het gehoorde hun voordeel te doen.</p>
<p>Zoo maakten zij ook kennis met een voornaam Overste, die een groot
liefhebber van visch was en 's morgens vroeg al op den uitkijk stond om
te zien, of de beide jongelieden haast kwamen. Zoodra hij ze ontdekte,
stapte hij in een bootje, om de eerste keuze te hebben, want hij wist
het bij ondervinding: Amsterdam telde meer vischliefhebbers dan hem
alleen. En al menigmaal was hem een heerlijk middagmaal voor den neus
weggekocht.</p>
<p>Toen Marten en Aelbert weer eens een dergelijken tocht hadden gemaakt en
huiswaarts voeren, zei Marten: „Mij dunkt, Aelbert, dat het zoo moeilijk
niet zou zijn, dien Overste eens eene poets te spelen, die hem
levenslang heugen zou.”</p>
<p>„Hoe bedoel je dat?”</p>
<p>„Wel, als wij willen, kunnen wij hem gemakkelijk genoeg gevangen
nemen...”</p>
<p>Aelbert schoot in een lach.</p>
<p>„Ben je dwaas, Marten?” riep hij uit. „Zou je <span class="pagenum" title="143"></span><a id="p_143"></a>dien overste, die bepaald
een hoogen rang in het leger bekleedt en een adellijk personage is, uit
Amsterdam durven weghalen, terwijl zijn vrienden hem omringen? Dat is àl
te dwaas!”</p>
<p>„Ja, ik geloof toch wel, dat ik het zou durven, en dat het wel slagen
kon ook,” hield Marten vol. „Hoe dikwijls stapt hij niet bij ons aan
boord, om zelf de visch uit te zoeken? Wij hebben dan eenvoudig de
riemen te grijpen en hard weg te roeien....”</p>
<p>„En dan neemt hij intusschen zijn rapier en steekt ons op zijn gemak
allebei dood, heel eenvoudig,” lachte Aelbert. „'t Is gemakkelijk
genoeg, dat geef ik toe, maar ik bedank voor de eer.”</p>
<p>„'k Geloof toch, dat het wel kan,” hield Marten vol. „Wij zouden
natuurlijk met de grootste voorzichtigheid te werk moeten gaan en niet
handelen, zonder zeker van onze zaak te zijn. Ik moet er toch nog eens
over denken, want hij is bepaald een rijk heer, die een goed losgeld kan
betalen. En dat konden wij tegenwoordig best gebruiken. Die Spekken
hebben ons totaal broodeloos gemaakt.”</p>
<p>„Dat is waar, en ik geef toe, dat het een stout stukje zou zijn, wat me
wel lijken zou,—maar 't is te gevaarlijk en heeft weinig kans van
slagen.”</p>
<p>Marten gaf zijn plan echter niet op, en toen de Vrijbuiters eens bij
Jan Slob aan den Westzaner Overtoom bijeengekomen waren, om plannen te
beramen en een glas van diens lekker bier te <span class="pagenum" title="144"></span><a id="p_144"></a>drinken, kwam hij met zijn
voorstel voor den dag, hetwelk met de noodige belangstelling werd
aangehoord.</p>
<p>Jan Slob vooral had er schik in, en hij riep uit:</p>
<p>„Bijloo, mannen, dat noem ik een mooi zaakje. Als het gelukt, geef ik
een vaatje van mijn fijnste bier present. Wat zou het heerschap vroolijk
kijken, als jelui hem hier brachten en wij de kan op Zijn-Edeles
gezondheid ledigden.”</p>
<p>Deze voorstelling van den vroolijken waard had een algemeen gelach
tengevolge, en maakte de tongen los. De Vrijbuiters hadden wel lust in
de zaak. Het avontuurlijke trok hen aan. Maar Aelbert gaf zich niet zoo
dadelijk gewonnen.</p>
<p>„'t Is een onmogelijkheid,” riep hij uit. „'t Is altoos druk aan den
IJkant, en de Overste is meestal in gezelschap van eenige krijgslieden,
die maar niet goedschiks zullen toelaten, dat wij hun hoofdman tegen wil
en dank meenemen. Bovendien is hij nooit ongewapend, zoodat het een
hoogst gevaarlijke onderneming zou zijn.”</p>
<p>„Gevaarlijk!—Gevaarlijk!” mompelde 't Oude Hoen, die zijn zoon niet
zonder eenig misnoegen aanzag. „Al onze ondernemingen zijn gevaarlijk,
en wij, Vrijbuiters, mogen dat woord niet kennen. De vraag is alleen:
Is de zaak uitvoerbaar. Zoo ja, dan wagen wij de kans, zoo niet, dan
stellen wij ons haar uit het hoofd. En ik geloof, dat zij wel slagen
kan.”</p>
<p><span class="pagenum" title="145"></span><a id="p_145"></a></p>
<p>'t Was Aelbert niet ontgaan, dat zijn vader hem van lafheid scheen te
verdenken, en dat kon hij niet verdragen. Daarom zei hij:</p>
<p>„U moet niet denken, dat de vrees mij zoo doet spreken, Vader. Ik ben
niet bang en geloof, dat al meermalen getoond te hebben...”</p>
<p>„Dat heb je!” werd hij van verschillende kanten in de rede gevallen. En
Symensen, een van de voornaamste Vrijbuiters, sprak luide, terwijl hij
hem op den schouder klopte:</p>
<p>„'t Jonge Hoen bang? Wij denken er niet aan, jongen. Je bent wat
dapperheid betreft de waardige zoon van je vader, en die gelooft het
zelf ook niet.”</p>
<p>„Mijn meening is alleen, dat de onderneming schipbreuk moet lijden,”
hernam Aelbert, die zich gestreeld voelde door de goede meening, die de
Vrijbuiters omtrent hem koesterden. „Amsterdam is de stad der
Spekken...”</p>
<p>„Ja, ja, dat is waar,” viel Symensen in, „maar 't zaakje lijkt me toch
te mooi toe, om er niet eens over te praten.”</p>
<p>„Och, wàt praten!” riep Jan Slob uit. „Praten helpt niets, zeg ik
altoos, maar dòèn, dàt is je ware.”</p>
<p>„En goed overleg is het halve werk, Jan,” zei 't Oude Hoen ernstig. „Ik
geloof, dat ik wel een plan weet.”</p>
<p>De oogen der Vrijbuiters tintelden van genoegen bij deze woorden. Zij
namen hunne bierkannen in <span class="pagenum" title="146"></span><a id="p_146"></a>de hand en schoven wat naderbij. Als 't Oude
Hoen zeide, dat hij een plannetje had, was het gewoonlijk wat goeds, dat
wisten zij bij ondervinding.</p>
<p>„Laat hooren,” klonk het nieuwsgierig. En 't Oude Hoen hernam:</p>
<p>„Als gewoonlijk gaan Aelbert en Marten uit visschen, en als zij een
goede vangst gehad hebben, roeien zij niet in de eerste plaats naar
Amsterdam, maar komen hier in deze herberg, om ons daarvan mededeeling
te doen.”</p>
<p>„Mooi zoo,” zei Jan Slob, zich de handen wrijvende van genoegen, „dan
zoek ik er eerst de lekkerste paling uit, want daar zijn mijn vrouw en
ik groote liefhebbers van.—Dat is goed bedacht, 't Hoen!”</p>
<p>„Jij blijft er nuchter van!” zei Symensen lachende.</p>
<p>„En verder?”</p>
<p>„Wij brengen dan eenige groote tobben aan boord, en in elke tobbe neemt
een Vrijbuiter plaats....”</p>
<p>„O jé, wat dikke palingen!” lachte Jan Slob. „Veel te dik, zelfs voor de
maag van een Spek.”</p>
<p>Een daverend gelach weerklonk door de herberg, en Jan Slob kon men er
gemakkelijk bovenuit hooren. Hij had zelf kolossaal veel pret over zijne
grap.</p>
<p>„Zou je dan denken, 't Hoen, dat die Spanjaard geen verschil kan zien
tusschen een Vrijbuiter en een paling?” vroeg een ander.</p>
<p>„Elke tobbe wordt toegedekt met een andere tobbe, <span class="pagenum" title="147"></span><a id="p_147"></a>die wij er omgekeerd
bovenop plaatsen. Dan roeien de jongens naar Amsterdam en zien den
Spanjaard aan boord te lokken en aan de praat te houden, terwijl zij de
boot langzaam laten afdrijven. Zijn ze ver genoeg van den walkant, dan
springen de Vrijbuiters voor den dag, rekenen den Spek in....”</p>
<p>„En brengen hem hier!” vulde Jan Slob aan. „Een vat van het fijnste bier
zal den goeden uitslag loonen.”</p>
<p>„Top! Aangenomen!” klonk het vroolijk. „Zoo kan de zaak best
gelukken....”</p>
<p>„Maar als zij nu niet eens gelukt?” vroeg Symensen. „Als die Overste nu
eens te vroeg ontdekt, welke dikke palingen in die tobben zitten,—wat
dan? Dan zijn onze twee dappere jongens onherroepelijk verloren en kost
het hun het leven.”</p>
<p>„Daarom moeten wij zorgen dicht genoeg bij de hand te zijn, om ter hulp
te kunnen komen, als dat noodig mocht blijken,” zei 't Oude Hoen. „Er
zijn rietzudden in overvloed in den omtrek daar, en als wij het wat slim
aanleggen, kan er menige boot van de Vrijbuiters tersluiks heenroeien en
den loop van zaken afzien.”</p>
<p>„Juist,—dat kan,” sprak Engel Lastpenning. „Bovendien is het niet waar,
dat de twee jongens onherroepelijk verloren zijn, als de list ontdekt
wordt. Zij moeten natuurlijk de meest snelvarende boot hebben, en de
mannen, die zich in de tobben verbergen, moeten flinke roeiers zijn.
Ziet nu die Hoofdman, <span class="pagenum" title="148"></span><a id="p_148"></a>dat er verraad in het spel is, welnu, dan
springen de mannen direct te voorschijn, nemen hem zijn rapier af en
grijpen de riemen, om zoo gauw mogelijk weg te komen. De vijanden hebben
maar niet dadelijk eene boot bij de hand, om hen te kunnen
vervolgen....”</p>
<p>„Dat is waar,—maar zij hebben musketten en kunnen dus schieten,” viel
Aelbert in. „Doch dat doet er niet toe. Ik krijg zin in het zaakje en
waag het er op.—En jij, Marten?”</p>
<p>„Dat behoef je niet te vragen!” riep deze uit. „'t Is mijn eigen plan,
dus 't spreekt van zelf, dat ik meêdoe. Wanneer zal het gebeuren?”</p>
<p>„Hoe lang is het geleden, dat de Overste 't laatst visch van jelui gehad
heeft?” was de wedervraag van 't Oude Hoen.</p>
<p>„O, wel al eene week,” was het antwoord. „Hij heeft bepaald wel weer
trek in een lekker zoodje....”</p>
<p>„Dikke paling,” vulde Jan Slob lachend aan. „De brave man zal ditmaal
over de dikte geen klagen hebben.”</p>
<p>„Ik wil wel voor paling spelen,” zei Claes Kees Symensen. „En ik beloof
den Overste, dat ik moeilijk te verteren zal zijn. Kom, Jan Slob, geef
mij nog een kan bier.”</p>
<p>„En mij ook!” riep Jan Walichs uit. „Ik houd je gezelschap, Claes!”</p>
<p>„Ook in een tobbe? Uitstekend.”</p>
<p>„Twee is genoeg, vrienden,” zei 't Oude Hoen. „Meer dan twee zou direct
de aandacht trekken. <span class="pagenum" title="149"></span><a id="p_149"></a>Wij moeten de zaak dus morgen wagen. Als Aelbert
en Marten dezen nacht een goede vangst hebben, zou ik niet weten, waarop
wij wachten moesten.”</p>
<p>„Bravo, dus morgen kost het mij een vat bier, als het goed afloopt,” zei
Jan Slob. „Ik heb het er graag voor over.”</p>
<p>„Wij moesten maar dadelijk de netten gaan uitwerpen,” stelde Aelbert
voor. „Dezen keer hebben we een extra goeden voorraad noodig, zoodat de
Overste niet dadelijk zijne keus bepaald heeft.”</p>
<p>Marten vond het goed, en nadat de Vrijbuiters afgesproken hadden, den
volgenden morgen tijdig bij Jan Slob in de herberg te zullen zijn,
gingen zij uiteen.</p>
<p>De twee knapen stapten in de boot en roeiden het IJ op, koers zettende
naar Ruichoort. Zij wisten, dat de visch zich gaarne in de omgeving van
dat eiland ophield. Marten was er in den laatsten tijd meermalen
geweest, en altoos bracht het hem den vreeselijken dag in herinnering,
die hem van zijne ouders beroofd en van zijne zuster gescheiden had. En
terwijl hij de netten uitzette of inhaalde, waren zijne gedachten bezig
met de vraag, waar Anna toch kon gebleven zijn, van wie hij in al dien
tijd taal noch teeken ontvangen had. O, hij begreep zeer goed, dat de
toestand in Kennemer- en Waterland veel te gevaarlijk was voor een
meisje, om er te kunnen reizen, en hij duidde het haar in het geheel
niet ten kwade, dat zij niet gekomen was, om hem te zoeken. <span class="pagenum" title="150"></span><a id="p_150"></a>Hij wist
wel, dat dit eene onmogelijkheid was, maar toch,—dat zij hem nooit
eenig bericht gezonden had omtrent de plaats van haar verblijf, dat kon
hij zich niet begrijpen en stemde hem verdrietig. Zij wist toch, hoeveel
hij van haar hield, hoe lief hij haar had. O, hij verlangde
onuitsprekelijk naar haar....</p>
<p>„Waar denk je zoo ernstig over, Marten?” riep zijn vriend hem toe, die
zag, hoe hij de armen slap liet hangen en peinzend op het water staarde.
„Speelt zuster Anna je weer door het hoofd?”</p>
<p>„Ja,” zei Marten zacht. „Ik kan het niet helpen, Aelbert. Altoos als ik
hier bij Ruichoort kom, nemen mijne gedachten denzelfden loop, en 't is
nu al zooveel weken geleden, dat zij is weggegaan.”</p>
<p>„Moed houden, Marten! We hebben alles gedaan, wat we konden, om haar te
zoeken, en we zullen haar eenmaal vinden ook, daar twijfel ik niet
aan...”</p>
<p>„Ja, maar dat zij nooit eenig bericht heeft gezonden, maakt me toch wel
bezorgd en angstig,” viel Marten in. „Ik vrees, dat haar een ongeluk
overkomen is, of dat zij wellicht in de handen der vijanden viel. O, dat
zou verschrikkelijk wezen.”</p>
<p>„Hoe had ze je bericht kunnen zenden?” vroeg Aelbert schouderophalend.
„In de eerste plaats weet ze niet, waar je bent, en is het dus
onmogelijk om met den een of ander bericht meê te geven, en dan nog
wemelt het hier van vijanden, die.... Och kom, wees toch wijzer! Je weet
zelf wel, dat <span class="pagenum" title="151"></span><a id="p_151"></a>je het onmogelijke van haar vergt.—Willen we de netten
nu weer inhalen? De visch heeft tijd genoeg gehad, om er in te zwemmen.”</p>
<p>Zoo werd gedaan, en de vangst was niet onvoordeelig. Enkele karpers, een
paar palingen en wat witvisch werden opgehaald en in de kaar gedaan.
Daarna werden de netten weer uitgezet, en roeiden de jongens naar een
andere plaats, om ook daar den oogst binnen te halen. Zoo bleven zij den
geheelen nacht bezig, met het gevolg, dat zij vroeg in den morgen naar
de herberg van Jan Slob konden terugkeeren in het bezit van eene ruime
vangst, die menigen lekkerbek kon doen watertanden.</p>
<p>De Vrijbuiters waren daar reeds bijeengekomen, in afwachting van de
tijding, die de knapen zouden brengen. En toen zij vernamen, dat de
vangst voorspoedig was geweest, meesmuilden zij in hun ruwen baard en
wreven zich de handen van genoegen bij de gedachte aan de poets, die zij
den Overste gingen spelen. En Jan Slob lachte luidkeels en trommelde
genoeglijk met zijne vingers op zijn dikken buik. Hij had schik in de
zaak.</p>
<p>„Kijkt eens hier, wat prachtige tobben!” riep hij uit. „Daar kan Claes
Kees Symensen zoo gemakkelijk in liggen, of hij in Abrahams schoot lag.
Deze tweede is wat kleiner, en zal wel geschikt zijn voor Jan Walichs.
Nu,—wat zeg je er van? Heb ik niet goed gezorgd?”</p>
<p><span class="pagenum" title="152"></span><a id="p_152"></a></p>
<div class="figleft" style="width: 183px;">
<a href="images/ill_p152.png"><img src="images/ill_p152th.png" width="183" height="393" alt="" title="Klik voor vergroting (369×795px, 38kb)" /></a>
</div>
<p>„Opperbest,” zei 't Oude Hoen. „Laten wij de tobben aan boord brengen.
De schuit van Marten loopt zoo licht, als ik er geen tweede ken, en is
dus uitstekend voor ons geschikt.”</p>
<p>Jan Slob droeg met een anderen vrijbuiter de tobben naar het schuitje,
en zei lachend:</p>
<p>„Zie zoo, de paling kan er in. Als de Overste zijn tanden maar niet stuk
bijt op de graten. Komaan, Claes, rol je op!”</p>
<p>Claes keek eerst de pistolen, die hem in den gordel hingen, nog eens
goed na, voelde naar den dolk, dien hij in zijn wambuis verborgen had,
en stapte in de tobbe. Hij werd zorgvuldig met eene tweede toegedekt.
Toen kroop Jan Walichs in de andere, de twee jongens grepen de riemen,
en de tocht nam een aanvang.</p>
<p>De overige Vrijbuiters verdeelden zich twee aan twee in andere
schuitjes, en roeiden hen snel vooruit, om zich in de onmiddellijke
nabijheid van Amsterdam tusschen de rietzudden te verbergen, ten einde,
als <span class="pagenum" title="153"></span><a id="p_153"></a>dat noodig mocht blijken, dadelijk te hulp te kunnen snellen.
Marten en Aelbert haastten zich daarom niet. De anderen moesten
gelegenheid hebben, om hen een goed eind vooruit te komen. Stil en onder
den indruk van het stoute waagstuk, dat zij thans gingen ondernemen,
roeiden zij bedaard verder. Jan Slob stond nog op den dijk, om hen na te
kijken, en hij wuifde hun telkens toe met de hand, of zwaaide met zijne
muts.</p>
<p>De jongens waren met pistolen en dolken gewapend, maar deze waren
zorgvuldig onder hun wambuis verborgen. De Overste moest natuurlijk in
hen slechts een paar jonge visschers zien, die in Amsterdam kwamen,
enkel om wat te verdienen.</p>
<p>Soms keken zij even achterom, teneinde te zien, hoever de anderen hen
reeds voor waren.</p>
<p>„Zijn we er haast?” werd er uit de tobbe geroepen. „Ik kan niet zeggen,
dat het me hier erg bevalt.”</p>
<p>„Wij beginnen pas,” zei Aelbert lachend. „Maar u moet niet praten, Claes
Symensen, want de kleinste onvoorzichtigheid kan ons noodlottig worden.”</p>
<p>„Je hebt gelijk. Ik zal zoo stom wezen, als een—paling,” was het
antwoord.</p>
<p>„Zeg je wat?” riep Jan Walichs uit de andere tobbe.</p>
<p>„Houd je stil, er zijn Spanjaarden dicht in de nabijheid,” antwoordde
Marten gekscherend, maar <span class="pagenum" title="154"></span><a id="p_154"></a>Jan Walichs schrok er toch zoo erg van, dat
hij verder op de geheele reis geen geluid meer durfde geven.</p>
<p>Amsterdam kwam meer en meer in het gezicht, en hoe dichter het gevaar
naderde, hoe stiller de twee jongelieden werden. Dat was ook waarlijk
geen wonder, want hunne onderneming was een brutaal stuk, dat groote
gevaren opleverde. Eindelijk konden zij de menschen aan den IJkant reeds
duidelijk onderscheiden, en het rumoer van het stadsgewoel drong tot
hen door. Hier en daar zagen zij tusschen de rietschooten eene enkele
visschersboot, waarvan de bemanning ijverig in de weer scheen te zijn,
zonder echter een enkel net uit te werpen. De knapen herkenden hen zeer
duidelijk, en Marten sprak:</p>
<p>„Nu dubbel voorzichtig, mannen! Wij naderen de stad.”</p>
<p>Een enkel woord uit de tobben gaf te kennen, dat de waarschuwing gehoord
was en opgevolgd zou worden.</p>
<p>'t Was een vrij vermoeiende roeitocht geweest, want de wind blies sterk
uit het Oosten, wat zij bij de uitvoering van hun plan in hun voordeel
hadden. Langzaam roeiden zij naar den walkant, en omziende ontdekten zij
den Overste, die hunne nadering reeds had opgemerkt. Hij was een echte
smulpaap, bijzonder op visch verlekkerd. Toen de jongens even omkeken,
riep hij hun uit de verte toe:</p>
<p><span class="pagenum" title="155"></span><a id="p_155"></a></p>
<p>„Goede vangst gehad?”</p>
<p>„Die is Goddank wèl, al kon het beter,” schreeuwde Aelbert terug. De
aankomst van de jongelieden was door meer Amsterdammers opgemerkt, wat
bleek uit de vraag:</p>
<p>„Hei daar, visschers, legt hieraan, als je wilt. Heb je wat goeds in de
kaar?”</p>
<p>„Wij komen!” was het antwoord, „en je zult eens zien, wat een prachtige
waar wij hebben.”</p>
<p>Ze meenden er echter niets van, want aanleggen lag ditmaal heelemaal
niet in hunne bedoeling. Zij hoopten natuurlijk, dat de rijke Overste de
eerste keuze zou willen hebben en met een bootje bij hen komen. En dat
gelukte. De lekkerbek maakte zich inderdaad bevreesd, dat de andere
kooplustigen hem vóór zouden wezen en hem de lekkerste visch voor den
neus zouden wegkapen. Daarom riep hij hun toe:</p>
<p>„Wacht nog even. Ik kom bij je.”</p>
<p>„Goed zoo, Heer,” mompelde Marten zacht voor zich heen. En Aelbert
antwoordde:</p>
<p>„Als u dan maar wat spoed wil maken, Heer, want wij zien daar heel wat
koopers...”</p>
<p>De Overste stapte in een bootje, greep de riemen, en roeide naar de
visschersboot, tot groote verontwaardiging van de andere kooplustigen,
die aan den wal moesten blijven staan.</p>
<p>„Hij zal de beste visch wel eerst uitzoeken,” <span class="pagenum" title="156"></span><a id="p_156"></a>mopperde er een. „Die
groote Heeren hebben altoos een schreefje voor.”</p>
<p>Nauwelijks had de Overste de groote tobben opgemerkt, of hij zeide,
terwijl hij zijn schuitje met een touw aan het roeibankje van de andere
schuit vastbond:</p>
<p>„Zoo, zoo, je schijnt een heelen voorraad te hebben. Zijn die groote
tobben dáár vol visch?”</p>
<p>„Allemaal witvischjes, Overste, voor den minderen man,” antwoordde
Aelbert. „De lekkerste visch hebben wij hier in de kaar, paling, om van
te watertanden.”</p>
<p>Hij deed het deksel van de kaar, greep een schepnet, en wilde de
palingen opscheppen, maar met voordacht deed hij dat zoo onhandig, dat
de dikste beesten hem telkens ontsnapten. De overste bleef in zijn eigen
schuitje, wat natuurlijk niet in de bedoeling der jonge Vrijbuiters lag.
Zoodra de twee booten aan elkander vastgelegd waren, hadden zij de
riemen ingehaald, zoodat de vaartuigjes thans langzaam door wind en
stroom werden medegevoerd en van de stad afdreven.</p>
<p>„Ha, dat ik dien dikkerd, daar in dien hoek, maar niet krijgen kan!” zei
Aelbert, telkens vergeefsche pogingen doende, om hem in zijn net te krijgen.</p>
<p>„Je weet wel, Marten, dien dikkerd, dien wij al dadelijk voor den Heer
Overste bestemd hadden. O, als U hem ziet, weet ik zeker, dat U hem
hebben moet.”</p>
<p><span class="pagenum" title="157"></span><a id="p_157"></a></p>
<p>De Overste rekte den hals, om in de kaar te kijken, maar dat ging niet
gemakkelijk. En toen het Aelbert maar in het geheel niet wilde gelukken,
den heerlijken paling gevangen te nemen, kon hij zijn nieuwsgierigheid
niet langer bedwingen. Met een vlugge beweging stapte hij in de andere
boot over.</p>
<p>De mannen in de tobben grepen onder hun wambuis en haalden hunne
pistolen te voorschijn.</p>
<p>De Overste bukte zich voorover, om in de kaar te kijken,—en had er geen
erg in, dat de booten langzamerhand van de stad afdreven. Maar Aelbert
en Marten zagen het wel, en ook, dat andere visschersbootjes langzaam
van tusschen de rietschooten te voorschijn kwamen en ongemerkt naderden.</p>
<p>„Daar is hij weer!” riep de Overste uit. „Schep hem nu op!”</p>
<p>Aelbert deed het, maar zoo onhandig, dat de dikke paling weer ontsnapte.</p>
<p>„Daar gaat hij weer!” zei Aelbert boos. „Dat ding is zóó vlug...”</p>
<p>„Laat mij het probeeren,” riep de Overste hem toe. „'t Is een prachtige
paling, dat heb ik wel al gezien.”</p>
<p>Hij nam het net van Aelbert over en dompelde het in de kaar. Maar nu zag
hij zooveel heerlijke visch, dat hij bijna niet wist, welke het eerst
te scheppen. Hij smakte met zijne tong tegen zijn verhemelte bij het
vooruitzicht van het lekkere middagmaal, <span class="pagenum" title="158"></span><a id="p_158"></a>dat hem wachtte. En hij zag in
het geheel niet, dat de boot thans reeds op een betrekkelijk flinken
afstand van den walkant dreef. Evenmin merkte hij op, dat Marten het
touw, waarmede de twee schuitjes aan elkander verbonden waren, losmaakte.</p>
<p>„Ha!” riep de krijgsman op verheugden toon uit, „daar heb ik den
dikkerd! Een prachtstuk van een paling, dat moet ik...”</p>
<p>Opeens echter bemerkte hij, dat zijn boot geheel onbeheerd op eenigen
afstand langzaam wegdreef, en tegelijkertijd trok het zijn aandacht,
dat verscheidene visschersbooten, die hij straks niet had gezien, thans
dicht in de nabijheid gekomen waren. En de bemanning daarvan boezemde
hem in het geheel geen vertrouwen in. Snel wierp hij een blik op de
beide jonge visschers, en de uitdrukking van hun gelaat zeide hem
genoeg, dat hij in een valstrik gelokt was. Hij richtte zich op en trok
met een snelle beweging zijn rapier.</p>
<p>„Wat heeft dat te beduiden,—schelmen, rakkers! Denk je soms, dat ik mij
zoo gemakkelijk laat overrompelen!”</p>
<p>De overste was een moedig krijgsman, die zich nog in het geheel niet als
een verloren man beschouwde. De vijand bestond immers slechts uit twee
jongelingen, nauwelijks den kinderschoenen ontwassen! Hij zou ze spoedig
genoeg onschadelijk <span class="pagenum" title="159"></span><a id="p_159"></a>gemaakt hebben, en dan naar Amsterdam kunnen
terugkeeren. Maar Aelbert en Marten hadden met een snelle beweging hunne
pistolen te voorschijn gehaald en de lonten aangestoken. Dat alles ging
vliegensvlug in zijn werk. De Overste hief zijn rapier omhoog, om Marten
een geduchten slag toe te brengen, toen plotseling eene tobbe hem zoo
onzacht tegen de beenen terecht kwam, dat hij wankelde en bijna over
boord viel.</p>
<p>„Hier heb je een paling, zooals je er nog nooit een gegeten hebt,” riep
Claes Symensen spottend uit, terwijl hij uit de tobbe wipte en den
Overste van achteren aangreep. Aelbert en Marten hadden hem reeds het
rapier ontwrongen, wat hun betrekkelijk gemakkelijk viel, omdat de Overste
bijna overboord gevallen was en zich aan het boord moest vastgrijpen.</p>
<p>Nu sprong ook Jan Walichs uit zijn tobbe te voorschijn, tot groote
verbazing van den Overste, die door hunne onverwachte verschijning zoo
verrast was, dat hij bijna geen besef had, om zich te verdedigen.</p>
<p>En nu roeiden ook de andere Vrijbuiters met groote snelheid nader,
lachende om het welslagen van hun list. Evenwel, er moest nog met
grooten spoed gehandeld worden, want Amsterdam was nog dichtbij, en men
had daar met niet weinig verbazing de overrompeling van den Overste
aangezien. De <span class="pagenum" title="160"></span><a id="p_160"></a>soldaten legden hunne musketten aan en vuurden op de
Vrijbuiters; maar de kogels sisten rondom de schuitjes in het water.</p>
<p>De Overste was spoedig ontwapend, en hij zag zeer goed in, dat verder
verzet hier nutteloos was. Symensen en Walichs hadden hem tusschen zich
in genomen en bewaakten hem, zooals zij lachend opmerkten, „met de
grootste liefde.” Maar de Overste hoopte vurig, dat het zijne vrienden
en soldaten aan den walkant mocht gelukken, hem te verlossen. Hij zag
hen naar de booten ijlen en daarin plaatsnemen.</p>
<p>De Vrijbuiters waren het visschersbootje nu genaderd, en hadden de
grootste pret.</p>
<p>„Die vogel is geknipt!” riep er een. „'t Is een echte goudvink, wiens
veêren waarde hebben.”</p>
<div class="figcenter" style="width: 397px;">
<a href="images/ill_p160a.jpg"><img src="images/ill_p160ath.jpg" width="397" height="261" alt="" title="Klik voor vergroting (1322×871px, 265kb)" /></a>
</div>
<p>„Jongens, hijsch het zeil,—spoedig!” beval 't Oude Hoen, die wel
begreep, dat er nog groot gevaar dreigde, want de soldaten roeiden snel
herwaarts.</p>
<p>Marten en Aelbert zetten den mast omhoog, sloegen het zeil aan, dat
dadelijk door den wind gebold werd, en grepen bovendien nog naar de
riemen, om den behaalden buit in veiligheid te brengen. 't Oude Hoen
gunde zich nog den tijd om het schuitje van den Overste op sleeptouw te
nemen, en zette daarna ook koers naar de herberg van Jan Slob, die al
geruimen tijd op den dijk op den uitkijk stond.</p>
<p><span class="pagenum" title="161"></span><a id="p_161"></a></p>
<p>De soldaten achtervolgden hen snel, en hielden niet op hunne musketten
op de Vrijbuiters af te vuren. Gelukkig werd niemand van hen getroffen,
en de afstand tusschen vervolgden en vervolgers werd gaandeweg grooter.
De Vrijbuiters zagen dat tot hunne vreugde, de Overste en zijne soldaten
tot hun leedwezen. Eindelijk gaven de laatsten hunne vervolging op en
keerden naar Amsterdam terug.</p>
<p>Wat had Jan Slob een pret, toen hij zag, dat de list gelukt was. Hij nam
zijne muts voor den Overste af, en zei buigend:</p>
<div class="figcenter" style="width: 392px;">
<a href="images/ill_p161.png"><img src="images/ill_p161th.png" width="392" height="234" alt="" title="Klik voor vergroting (791×472px, 98kb)" /></a>
</div>
<p>„Kom binnen, Edele Heer! U is van harte welkom, en 't zal mij een groote
eer zijn, u een kan van mijn beste bier aan te bieden.—Gegroet,
vrienden, het vat staat reeds te wachten, en de kannen zijn in een
oogenblik gevuld. Kom binnen!”</p>
<p><span class="pagenum" title="162"></span><a id="p_162"></a></p>
<p>Die uitnoodiging werd met gejuich aangenomen, en de Overste was de
eenige van het gansche gezelschap, die niet vroolijk keek. Hij vroeg
zichzelven niet zonder zorg af, wat deze ruwe mannen wel met hem
voorhadden, en 't scheen hem nog een vraag toe, of hij wel ooit weer in
Amsterdam zou terugkeeren. De Vrijbuiters waren niet gewoon, met de
vijanden vele complimenten te maken. Dat hadden zij van de Spanjaarden
geleerd.</p>
<p>Weldra zaten allen in de kleine gelagkamer om de tafels geschaard, waar
de bierkannen lustig geheven en snel geledigd werden. Ook de Overste
kreeg zijn deel van het vocht, en Jan Slob bediende hem met de grootste
deftigheid, maar hij kon niet laten spottend te glimlachen tegen de
mannen, die in de nabijheid zaten.</p>
<p>De Overste bleef niet lang in onzekerheid over de plannen van de
Vrijbuiters, want 't Oude Hoen zeide hem zonder omwegen, dat hem de
keus werd gelaten tusschen een groot losgeld of den dood. En hij zag
duidelijk, dat er met deze mannen niet te spotten viel. Hij had al lang
begrepen, dat hij in de handen gevallen was van 't Oude Hoen, wiens naam
bij de vijanden zoo gevreesd was. De keuze was dus niet moeilijk voor
hem en spoedig gedaan. Hij stemde er in toe het gevraagde losgeld te
betalen, indien iemand maar zoo goed wilde zijn, als bode een brief voor
hem naar Amsterdam over te brengen.</p>
<p><span class="pagenum" title="163"></span><a id="p_163"></a></p>
<p>„Naar Moorddam?” vroeg Claes Symensen lachend, want zoo werd toen
Amsterdam gewoonlijk door de Geuzen genoemd. „Ik bedank er feestelijk
voor. 't Mocht mij den kop eens kosten.”</p>
<p>„En ik evenzoo!” riep Jan Walichs uit. „Vriendelijk dank!”</p>
<p>Geen der Vrijbuiters bleek lust te hebben, den gevaarlijken tocht
te ondernemen, en zij wisten ook geen raad, om met de vijanden in
onderhandeling te treden. Gelukkig voer op dit oogenblik een jongeling
in een bootje voorbij de herberg, in wien Marten dadelijk zijn
voormaligen buurjongen, Aelbert Bleeker herkende, wien hij er altoos van
verdacht hield, met de vijanden in geheime gemeenschap te staan.</p>
<p>„Daar vaart iemand, die ons helpen kan. Aelbert Bleeker van den
Zuiddijk. Hij zal voor geld en goede woorden den brief wel naar Moorddam
willen brengen, en dan betwijfel ik zeer, of het zijn eerste reis
daarheen wel zal zijn.”</p>
<p>Men bedacht zich niet lang. Aelbert Bleeker werd bevolen aan te leggen,
en de Overste, die hem scheen te kennen, droeg hem op naar Amsterdam te
gaan, en het losgeld te halen. Den brief gaf hij hem mede.</p>
<p>Nog vóór den avond keerde hij terug, en bleek, tot groote vreugde van
de Vrijbuiters, het geëischte geld bij zich te hebben. Ook de Overste
zag dat <span class="pagenum" title="164"></span><a id="p_164"></a>tot zijn genoegen. Jan Slob vulde de kannen opnieuw, want de
Vrijbuiters waren aan een woest leven gewoon en lustten graag bier,
en toen werd de buit gelijk onder de deelnemers verdeeld. De Overste
herkreeg zijn vrijheid, waarvan hij gebruik maakte door zoo spoedig
mogelijk in de boot van Aelbert Bleeker naar Amsterdam terug te keeren, en
de Vrijbuiters namen van Jan Slob afscheid en zochten hunne woningen op.</p>
<p>Maar de naam van 't Oude Hoen werd door dit geval bij de Spanjaarden nog
meer gevreesd.</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="165"></span><a id="p_165"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_IX">HOOFDSTUK IX.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">Op den Sparendammer dijk.</p>
<p>De winter was voorbijgegaan, en 't was Maart geworden. 't Had maanden
aaneen gevroren, en de Spanjaarden, die nog altoos Haarlem belegerden,
hadden ontzaglijk van de koude geleden. En niet alleen van de koude,
maar ook de dappere Haarlemmers hadden er het hunne toe bijgedragen, om
het den vijanden kwaad te maken. Don Frederik, die zijn intrek genomen
had in het Huis Ter Kleef, bij Haarlem, had meermalen beproefd, de stad
door storm te nemen. Bij duizenden waren zijne krijgers op de muren
toegesneld, hadden de ladders geplaatst, en met woest geweld getracht,
de Haarlemmers van de muren te verjagen. Maar dapper hadden dezen stand
gehouden. Hunne zwaarden hadden de vijanden, die het eerst boven de
muren verschenen, de schedels verpletterd, zoodat zij nederstortende
hunne vrienden in den val meesleepten,—zij hadden <span class="pagenum" title="166"></span><a id="p_166"></a>hen met kogels
begroet, met kokende olie begoten en hun brandende pekkransen om hoofd
of hals geworpen. Zelfs vrouwen stonden dapper op de muren en streden
mede. Wie heeft niet van de beroemde Kenau Simons Hasselaar gehoord, tot
op dezen dag de roem der Haarlemmers? En wie kent niet haar neef, den
vaandrig Pieter Dirkz Hasselaar, wiens prinsenvlag overal wapperde, waar
het gevaar het grootst, het gevecht het hevigst was?</p>
<p>En telkens weer hadden de Spanjaarden moeten terugtrekken en waren de
Haarlemmers overwinnaar gebleven. De stad kon het lang volhouden, want
de Spanjaarden waren niet bij machte te beletten, dat de Haarlemmers
voortdurend toevoer kregen van levensmiddelen, kruit en lood, die hun
in sleden over de bevroren wateren werden aangebracht. Zelfs nieuwe
vendels krijgslieden konden binnen de muren komen, natuurlijk tot groote
ergernis van Don Frederik, die het met leede oogen moest aanzien, hoe
Haarlem het graf der Spanjaarden dreigde te worden. Hij beproefde wel
den toevoer van levensmiddelen en ammunitie af te snijden, en liet zelfs
eenige duizenden schaatsen komen, waarop zijne soldaten zich oefenen
konden, maar dit bereikte geen doel. Het bleek hun onmogelijk de kunst
in zoo korten tijd machtig te worden, en de vlugge Haarlemmers waren hun
op de gladde ijzers de baas.</p>
<p><span class="pagenum" title="167"></span><a id="p_167"></a></p>
<p>Eindelijk, den 5<sup>en</sup> Februari 1573, was de dooi ingevallen en
het water vrij geworden. De vorst had bijna vijf maanden geduurd. En wat
de Haarlemmers vroeger met sleden deden, geschiedde nu door middel van
vaartuigen. Er heerschte dan ook volstrekt geen gebrek in Haarlem, en
het hardnekkig verzet der dappere bezetting stemde Don Frederik tot
moedeloosheid. Hij verzocht zelfs aan Alva verlof om het beleg op te
breken. Maar Alva wilde daarvan niets hooren. Hij gaf Don Frederik bevel
de stad niet te verlaten, voordat hij haar ingenomen had, en indien hij
mocht sneuvelen of aftrekken, dan zou hij zelf komen of zijne gemalinne,
de Hertogin van Alva zenden, om het bevel over te nemen.</p>
<p>Dit antwoord krenkte Don Frederik zeer in zijn trots, en hij was thans
vast besloten, dat Haarlem vallen moest.</p>
<p>Intusschen had hij telkens toevoer van nieuwe manschappen noodig, want
de Haarlemmers waagden vele uitvallen, die aan de Spanjaarden ontzaglijk
veel afbreuk deden. Ook werden door den Prins van Oranje en diens
Stadhouder Sonoy onophoudelijk pogingen aangewend om de stad te
ontzetten, die niet dan na hevige gevechten werden afgeslagen. Ook deze
kostten menigen Spanjaard het leven. Amsterdam was voor Don Frederik de
groote voorraadschuur. Niet alleen dat het hem van wapens, ammunitie en
levensmiddelen moest voorzien, ook het te kort in manschappen werd van
daar aangevuld, <span class="pagenum" title="168"></span><a id="p_168"></a>en menig vendel voetvolk, menige ruiterbende trok langs
den Sparendammer dijk, om zich bij de belegeraars te voegen.</p>
<p>Zoo ook op een morgen in het begin van Maart 1573. 't Had den geheelen
nacht geregend, en ook nu nog vermocht de zon niet door het wolkenfloers
te breken. De dijk was zacht, week en modderig, en eene bende ruiters,
ongeveer honderd vijf en twintig man sterk, kon zich slechts langzaam
voortbewegen, want de hoeven der paarden plonsten bij elken stap in den
kleverigen grond, wat hun het loopen zeer bemoeilijkte. Soms gleden de
pooten der dieren uit, en dreigde de ruiter van zijn paard te storten,
zoodat alleen een krachtige ruk aan den teugel zulk een onheil verhoeden
kon. Hadden de paarden dus een zwaren en vermoeienden rit, de ruiters
echter trokken zich daar weinig van aan. Zij voelden zich volkomen
veilig en maakten in het geheel geen haast. Zij boden een vroolijk
gezicht aan. Voorop reden de trompetters, die af en toe een lustig
liedje bliezen, waarmede de krijgslieden gaarne instemden. Hunne
instrumenten waren versierd met roode standaardvaantjes. Achter hen reed
de Overste met zijn Edelen, allen sierlijk in fluweel, zijde en laken
gedost, de beenen in hooge, wijde kaplaarzen, het hoofd bedekt met den
smal geranden fluweelen hoed, en om de schouders den korten Spaanschen
mantel. Dan kwam de vaandrig met ontplooid <span class="pagenum" title="169"></span><a id="p_169"></a>vaandel, dat geel en groen
gestreept was en op de gele baan het roode Andrieskruis vertoonde. En
daarna volgden de ruiters met de roode, dubbeltongige wimpels aan de
lansen, in blinkende rustingen, het hoofd met den helm bedekt, en aan
den arm het glinsterend schild. Voorwaar een schoone stoet, waarop menig
oog met welgevallen zou hebben gerust, indien niet brooddronkenheid en
ruwheid het kenmerk dier mannen waren geweest, waardoor zij een voorwerp
geworden waren van haat en afschuw bij de landzaten. Thans zag men hen
liever gaan dan komen.</p>
<p>Zij vervolgden langzaam hun tocht, want de paarden hadden moeite, hun
pooten, die soms tot over de knieën in den modder wegzakten, daaruit op
te trekken, en meer dan eens moest de berijder van de sporen gebruik
maken om het dier, dat de moed ontzonk, tot meerdere krachtsinspanning
aan te manen.</p>
<p>De ruiters zelf waren onbezorgd en vroolijk. Gevaar viel er voor hen,
naar zij meenden, niet te vreezen, want welke overmoedige zou het durven
wagen, den strijd aan te binden tegen een goed gewapenden ruiterbende
van wel honderd vijf en twintig man sterk?</p>
<p>O ja, 't Oude Hoen had menigmaal blijk gegeven, dat hij niet tegen een
strijd met een overmachtigen vijand opzag, maar toch—tegen een bende
als deze zou hij het wel laten. Daarvoor waren zijn <span class="pagenum" title="170"></span><a id="p_170"></a>Vrijbuiters veel te
klein in aantal. Bovendien,—'t Oude Hoen bevond zich te Westzaan, op
een flinken afstand dus, en hem behoefden zij niet te vreezen, naar zij
meenden.</p>
<p>Toch vergisten zij zich deerlijk, de armen, want 't Oude Hoen bevond
zich met een zeventiental Vrijbuiters aan boord van zijn roeijacht op
het IJ, waar zij reeds den geheelen morgen hadden rondgezwalkt in de
hoop, hier of daar den vijand te kunnen verschalken. Zij hadden het
musket over den schouder, sommigen zelfs twee, en een verrejager naast
zich. Ook Marten en Aelbert bevonden zich aan boord, en al waren zij de
jongsten, zij hadden al menigmaal blijken gegeven, dat hun moed niet
voor dien der ouderen behoefde onder te doen.</p>
<p>„De Heer van Sonoy heeft gebrek aan paarden,” zei 't Oude Hoen 's
morgens, toen zij aan boord stapten. „De Spanjaarden, die Haarlem
belegeren, hebben zooals je weet, een inval in Kennemerland gedaan, waar
't al heel Spaansch is toegegaan met moorden, rooven en branden. Als
Sonoy flinke paarden tot zijn beschikking had gehad, zou het nooit zoo
ver gekomen zijn. Dan waren ze wel weer naar hunne tenten teruggejaagd.
Maar nu kwamen zijne vendels te laat en was het kwaad al geleden. Wij
moeten hem paarden zien te bezorgen, vrienden.”</p>
<p>„Alles goed en wel, als we maar wisten, waar <span class="pagenum" title="171"></span><a id="p_171"></a>we ze halen konden,” zei
een Vrijbuiter schertsend. „Hier in het IJ zijn ze niet te vangen...”</p>
<p>„Daar vangen we alleen Amsterdamsche Oversten,” lachte Claes Symensen,
met een knipoogje tegen Marten.</p>
<p>„Zonder hengel of snoer!” zei Jan Walichs. „Ik zou wel willen, dat we
nog zoo'n goudvink konden snappen.”</p>
<p>„Dat zal waar wezen!” lachten de anderen.</p>
<p>„Waar zullen we heengaan, mannen?” vroeg 't Oude Hoen.</p>
<p>„Naar Sparendam,” stelde Jan Dieuwers voor. „Dáár hebben we ten minste
kans om Spekken te ontmoeten. Hier is niets voor ons te beginnen.”</p>
<p>„Mij goed!” zei 't Hoen. „Naar Sparendam dus.”</p>
<p>Hij wendde het roer, en stond van zijn bankje op, om den omtrek te
verkennen. Weldra bleef zijn blik op eenzelfde punt gevestigd, en hij
hield de handen boven de oogen, om beter te kunnen zien. Eindelijk sprak
hij:</p>
<p>„Ginds komt voor elk wat wils. Vijanden, paarden en zeker ook wel
goudvinken. 't Is eene ruiterbende, mannen, die zich in deze richting
beweegt.”</p>
<p>Verscheidenen stonden op, om uit te zien.</p>
<p>„Ze zijn te talrijk,” sprak er een. „Volgens mijne meening zijn er wel
een honderd ruiters...”</p>
<p>„Als het niet meer is,” viel een tweede in. „Ze gaan zeker naar
Haarlem...”</p>
<p><span class="pagenum" title="172"></span><a id="p_172"></a></p>
<p>„Paarden genoeg!” riep een derde. „Het ergste is maar, dat op elk paard
een ruiter zit.”</p>
<p>„De Haarlemmers hebben het zeker nog niet kwaad genoeg te
verantwoorden,” sprak Claes Kees Symensen. „Ik wou, dat ik een middel
wist, om ze allemaal over de kling te jagen.”</p>
<p>„We konden het in allen gevalle beproeven,” stelde 't Oude Hoen voor. En
nauwelijks hadden de Vrijbuiters dezen voorslag gehoord, of zij gingen
weer op hunne banken zitten en keken hun aanvoerder vragend en
verwonderd aan.</p>
<p>„Wij?” vroeg er een. „Hoeveel koppen tellen we?”</p>
<p>„Achttien in het geheel,” zei 't Oude Hoen. „Veel te weinig dus, en we
hebben kans, dat we het er geen van allen levend afbrengen. Maar wat het
zwaarst is, moet het zwaarst wegen. De Haarlemmers hebben te strijden
tegen eene ontzaglijke overmacht, en het is onze plicht, hen waar wij
kunnen, te helpen. Ik stel voor, dat wij den strijd wagen.”</p>
<p>„Maar de overmacht!” hield een der Vrijbuiters vol. „Wij hebben immers
niet de minste kans van slagen!”</p>
<p>„Wie niet waagt, die niet wint!” sprak 't Hoen. „Ik bedoel ook niet,
dat wij met hen een openlijken strijd beginnen, want dan moeten wij
het natuurlijk verliezen. Maar als deze bende zich op weg bevindt naar
Haarlem, moeten zij langs het Huis Ter Hart trekken. Daar is de dijk
smal, en thans na den <span class="pagenum" title="173"></span><a id="p_173"></a>regen, natuurlijk modderig en uiterst moeilijk
begaanbaar. Ik wed, dat de paarden er haast niet kunnen loopen. Zoo
ergens, dan hebben we daar eene goede gelegenheid, om een aanval te
wagen. Wat dunkt U, zullen we het doen?”</p>
<p>„Waarom niet?” vroeg Joachim Cleynsorg. „Als we zien, dat we klop
krijgen, springen we aan boord en maken, dat we weg komen.”</p>
<p>„'t Is gevaarlijk, vrienden!” waarschuwde Pieter Claessen Yperen.
„Misschien zijn we wel één tegen tien...”</p>
<p>„Des te meer eer, als we winnen!” riep Aelbert uit.</p>
<p>„Juist,—dat zeg ik ook!” zei Marten. „De Spanjaarden moeten in elk
geval niet kunnen denken, dat wij bang zijn.”</p>
<p>„Dan met krachtige slagen voortgeroeid, mannen!” sprak 't Oude Hoen.
„Wij moeten de ruiters vóór zijn en een geschikt terrein uitzoeken, want
een goed overleg is het halve werk.”</p>
<p>Het jacht schoot thans snel door het water, en de Vrijbuiters, die niet
aan de riemen zaten, benutten hun tijd, om de musketten na te zien en
alles zooveel mogelijk voor den aanval in gereedheid te brengen.</p>
<p>De ruiters reden inmiddels stapvoets verder en hadden eindelijk na
veel tobben met de telkens uitglijdende paarden de helft van den weg
afgelegd. <span class="pagenum" title="174"></span><a id="p_174"></a>Zij naderden de plaats, waar noordwaarts het IJ tegen het
paalwerk klotste, dat daar den dijk versterkte, die aan de andere zijde
onmiddellijk afglooide in de wateren van het Spieringmeer. De weg was
daar zooals 't Oude Hoen verwacht had, zeer slecht en voor de dieren zoo
goed als onbegaanbaar, zoodat de ruiters al hunne aandacht en rijkunst
noodig hadden, om niet in den modder te blijven steken. Daardoor kwam
het misschien wel, dat zij niet hadden opgemerkt, hoe het roeijacht op
den dijk aanhield, waar negen mannen, met verrejagers gewapend, aan land
sprongen, en dat jacht daarna snel tusschen de rietschooten verdween.</p>
<p>De stoutmoedige Vrijbuiters, klein in getal, maar met een
onvergelijkelijken moed, schaarden zich midden op den dijk, gereed om
den strijd tegen den overmachtigen vijand te beginnen.</p>
<p>Thans moesten de ruiters hen wel zien, maar hunne verschijning boezemde
hun allerminst vrees in. Zij vonden het eenvoudig belachelijk, dat een
zoo nietig troepje boeren den strijd zou wagen tegen niet minder dan
honderd vijf en twintig goed gewapende ruiters, wier borst was gedekt
door een kuras en wier hand gewapend was met een scherpe lans...</p>
<p>„Kijkt die kikkers daar!” spotte een uit den hoop.</p>
<p>„We zullen ze weer in het water jagen, dat is hun element!” lachte een
tweede. „Hallo paard,—vooruit!—Die <span class="pagenum" title="175"></span><a id="p_175"></a>ellendige modder,—de beesten
kunnen er de pooten haast niet uit optrekken.—Toe, allons,—vooruit!”</p>
<p>De sporen drongen het dier diep in de zijden...</p>
<p>„Die kaerels daar schijnen werkelijk te willen vechten!” zei de Overste.
„Zijn ze gek geworden? Ze zien er uit, of het hun waarlijk ernst is.”</p>
<p>Dat was het den Vrijbuiters inderdaad, zooals spoedig bleek. Want negen
schoten knalden over den eenzamen dijkweg, en verscheidene ruiters
stortten van hunne steigerende paarden. Dat gaf eene onbeschrijfelijke
verwarring, en de welaangelegde schoten veroorzaakten eene groote woede
onder de ruiters, die thans plotseling begrepen, dat hun toestand
gevaarlijker was, dan zij eerst wel hadden vermoed. Ha, hoe verwenschten
zij thans den modderigen weg, waar de paarden haast aan vastkleefden,
en die hun ten eenenmale belette, met gevelde lans op de vijanden los
te rennen en hen als met een tooverslag uit elkander te werpen. Die
kleverige kleiweg hield de rossen als het ware bij de pooten vast en
doemde de ruiters tot machteloosheid.</p>
<p>Snel hebben de Vrijbuiters hunne vuurroeren geladen, en opnieuw vallen
negen schoten. Het aantal dooden wordt verdubbeld, en de verwarring
bereikt haar toppunt. Woede en angst gloeit den ruiters uit de oogen.</p>
<div class="figcenter" style="width: 374px;">
<span class="pagenum" title="176"></span><a id="p_176"></a>
<a href="images/ill_p176.png"><img src="images/ill_p176th.png" width="374" height="236" alt="" title="Klik voor vergroting (1247×788px, 188kb)" /></a>
</div>
<p>„Voorwaarts! Voorwaarts!” klinkt het bevel van <span class="pagenum" title="177"></span><a id="p_177"></a>den Overste. De sporen
worden de vermoeide paarden in de zijden geduwd en met gevelde lans
dringt de bende vooruit. Maar de achtersten kunnen niets uitrichten. De
dijk is te smal, om een breede linie te kunnen vormen, zoodat alleen de
voorsten strijden kunnen.</p>
<p>Daar knallen opeens nogmaals negen schoten, thans achter de ruiterbende,
die nu van twee kanten tegelijk wordt bedreigd. Het roeijacht is
teruggevaren en heeft de andere helft van de bemanning achter de kolonne
aan wal gezet.</p>
<p>De achterste ruiters wenden den teugel, en willen het kleine troepje
boeren aanvallen. Maar de lansen zijn korter dan de verrejagers der
Vrijbuiters, in wier handen het zulke vreeselijke wapens waren.
Doodelijk getroffen storten de ruiters van de paarden, die onder luid
gehinnik her en der vluchten en de verwarring nog vergrooten.</p>
<p>Het werd thans een vreeselijk gevecht. De ruiterbende werd van
twee kanten besprongen en de scherpe lansen aan het ondereinde der
verrejagers bewezen verschrikkelijke diensten. Hier en daar en ginds en
overal stortten de ruiters ontzield ter aarde, en onder de levenden
ontstond zoo'n schrik, dat zij geheel hunne bezinning verloren en bijna
aan geen verdediging meer dachten.</p>
<p>Eindelijk waren de achttien Vrijbuiters elkander genaderd,—en geen
enkele Spanjaard was in het leven gebleven.</p>
<p><span class="pagenum" title="178"></span><a id="p_178"></a></p>
<p>De Vrijbuiters, verhit door den bloedigen strijd, heffen een woesten
juichkreet aan. Zij zijn overwinnaars gebleven. Achttien eenvoudige
boeren hebben honderd vijf en twintig goed gewapende ruiters verslagen.</p>
<p>Thans vallen zij op hunne prooi aan. De lijken worden van alles beroofd,
wat waarde heeft, waarlijk eene afschuwelijke bezigheid! Maar zij kennen
geen medelijden. Hadden de Spanjaarden ook hen niet beroofd van alles
wat hun lief was, hadden zij niet hunne ouders gedood, hunne hoeven
verbrand of geplunderd, hun vee geroofd? Oog om oog, tand om tand, dat
was helaas de leus van den oorlog. De berooide en uitgeschudde mannen
kennen geen medelijden en hunne harten zijn verhard.</p>
<p>Naakt uitgeschud bleven de ongelukkige slachtoffers op het slagveld,
en de Vrijbuiters haastten zich de verschrikte paarden, die overal
rondliepen, op te vangen. Zij koppelden ze aan elkaar, en een gedeelte
der mannen voerden ze langs den weg, tot zij de plaats bereikt hadden,
waar het water het smalst was. Ook het jacht was daarheen geroeid. De
Vrijbuiters bonden de dieren daaraan vast, dreven hen in het water en
roeiden naar den overkant. De paarden waren dus wel gedwongen om den
tocht zwemmende mede te maken, en als er waren, die den overkant niet
konden bereiken, werd eenvoudig de halster losgesneden en vonden de
dieren den dood in de golven.</p>
<p><span class="pagenum" title="179"></span><a id="p_179"></a></p>
<p>De dikke Jan Slob was niet weinig verbaasd, toen hij de Vrijbuiters met
hun kostbaren buit aan wal zag stappen, en groot was zijne vreugde,
toen hij vernam, welk eene schitterende overwinning zij hadden behaald.
Spoedig werden de kannen gevuld met schuimend bier, hetwelk de mannen
zich lekker lieten smaken, maar zij gunden zich geen tijd, om lang in de
herberg te vertoeven. Het roeijacht werd op eene veilige plaats geborgen
en daarna zette men den tocht voort naar Purmerend, waar Heer Diederik
van Sonoy vertoefde, die opgetogen was over de behaalde overwinning en
de paarden gaarne voor een goeden prijs overnam.</p>
<p>De mare van deze overwinning bracht den naam van 't Oude Hoen op aller
lippen, zoowel van vriend als van vijand, en zijn roem werd allerwege
verkondigd, zoo zelfs, dat de Spaansche bevelhebbers, die om Haarlem
gelegerd waren, hun verlangen om hem te zien niet konden bedwingen, en
besloten, hem tot een bezoek aan het vijandelijke kamp uit te noodigen.</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="180"></span><a id="p_180"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_X">HOOFDSTUK X.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">Hoe de jonge Vrijbuiters in het vijandelijk kamp kwamen,
en hoe zij het verlieten.</p>
<p>Het was enkele dagen na het gevecht op den Sparendammerdijk. 't Oude
Hoen, Aelbert en Marten keerden op de hoeve terug van hun dagelijkschen
tocht naar den toren van de Westzanerkerk, van welks trans zij gewoon
waren de gangen der vijanden te bespieden,—maar dezen keer hadden zij
niets bijzonders opgemerkt. In den omtrek heerschte rust, en die het
niet beter wist zou gedacht hebben, dat het vrede was.</p>
<p>Zij waren echter nog maar kort in de hoeve teruggekeerd, of er kwam
bezoek. Een vreemdeling trad binnen, in wien zij onmiddellijk een
krijgsman herkenden, ook al scheen hij ongewapend.</p>
<p>„Goeden morgen, huisman!” klonk zijn groet, en aan zijn tongval was
duidelijk te merken, dat hij een Vlaming was. Zijn gelaatsuitdrukking
had iets <span class="pagenum" title="181"></span><a id="p_181"></a>gebiedends, iets, dat den man van geboorte verried. 't Oude
Hoen twijfelde dan ook geen oogenblik, of hij had een man van aanzien
voor zich, misschien wel een Spaansch officier. Deze groette ook de
vrouw des huizes en de beide jongelieden, nam plaats op den hem
toegeschoven zetel, en vervolgde:</p>
<p>„Ben ik hier terecht bij Govert 't Hoen, bijgenaamd 't Oude Hoen?”</p>
<p>„Die man ben ik,” was het antwoord, en men kon duidelijk zien, dat de
vreemdeling er door verrast was. Hij keek 't Hoen met groote, vragende
oogen aan, en scheen zelfs wel eenigszins aan de waarheid van 't Hoens
woorden te twijfelen.</p>
<p>„Hoe?” riep hij na eene korte weifeling uit. „Zou U het Oude Hoen wezen,
de man, die met een klein troepje Vrijbuiters eene zoo roemrijke
overwinning heeft behaald op eene talrijke ruiterbende?”</p>
<p>En hij mat met zijne oogen de gestalte van den kleinen boer voor hem,
wiens uiterlijk volstrekt geen aanleiding gaf, om in hem den beroemden
Vrijbuiter te zien, wiens naam alleen reeds geschikt was, om wel een
dozijn Spanjaarden op de vlucht te jagen.</p>
<p>'t Hoen lachte even, en ook Aelbert en Marten konden een glimlachje niet
bedwingen bij het zien van de verbazing van den vreemdeling. En 't Hoen
sprak:</p>
<p>„Toch is het zoo, Heer, ik ben 't Oude Hoen en niemand anders. Wat
wenscht U van me?”</p>
<p><span class="pagenum" title="182"></span><a id="p_182"></a></p>
<p>De vreemdeling haalde een brief te voorschijn en overhandigde dien met
de woorden:</p>
<p>„Uw roem is tot het leger om Haarlem doorgedrongen en heeft bij
verscheidene Oversten en Hoplieden het verlangen gewekt u te zien en
kennis met u te maken. De Heer Van Licques, die in het bosch het bevel
voert over de Walen, noodigt u in dezen brief uit hem een bezoek in zijn
kamp te willen brengen. Hij waarborgt u, als eerlijk krijgsman, dat u
zelfs geen haar op uw hoofd zal worden gekrenkt en biedt u vrijgeleide
aan. Hij heeft mij gelast er bij u op aan te dringen, dat u deze
uitnoodiging aanneme.”</p>
<p>Er heerschte, nadat de vreemdeling deze woorden had gezegd, eenigen tijd
stilte in het vertrek. 't Oude Hoen fronste de wenkbrauwen en verzonk in
diep gepeins. Vrouw Geerte keek haar man met angstige oogen aan, als om
hem te smeeken, de uitnoodiging af te wijzen, en ook de beide knapen
hielden hun blik op hem gericht, alsof zij hem het antwoord van de
lippen wilden lezen.</p>
<p>Eindelijk sprak Vrouw Geerte met een zucht:</p>
<p>„Maar Govert, je denkt er toch niet over, de uitnoodiging aan te nemen?
Je zult je toch niet wagen in het hol van den leeuw? Wie weet, welk lot
je daar te wachten staat! Ga toch niet, wat ik je bidden mag.”</p>
<p>Een fijn lachje krulde de lippen van den vreemdeling.</p>
<p><span class="pagenum" title="183"></span><a id="p_183"></a></p>
<p>„Vrees niet, vrouw,” sprak hij, zonder zich beleedigd te toonen, „ook
een Spanjaard kan een man van eer zijn, trouw aan zijn gegeven woord...”</p>
<p>„Dat hebben wij aan Zutfen gezien, en aan Naarden...” viel vrouw Geerte
scherp in. „Ik vertrouw dat fluiten van den vogelaar niet.”</p>
<p>De vreemdeling haalde licht de schouders op, en hernam: „Ook ik ben
Hopman in Spaanschen dienst, vrouw, en ik verpand u mijn eer, dat
hier geen verraad in het spel is. De groote, stoutmoedige daden van
uw man hebben mij en mijn vrienden doen wenschen, hem te zien en te
spreken,—ziedaar alles. Ik herhaal, dat wij hem vrijgeleide aanbieden,
en dat zelfs het geringste gevaar hem niet bedreigt.”</p>
<p>„Als vader gaat, zou ik wel meêwillen,” viel Aelbert in.</p>
<p>„En ik ook!” riep Marten uit. „Ik zou graag het vijandelijke kamp willen
zien, en de verwoesting van de muren.”</p>
<p>„Ik heb in het geheel geen bezwaar ook u beiden onder het vrijgeleide
te begrijpen,” sprak de Hopman. „'t Zal wellicht voor 't Hoen ook
aangenamer zijn den tocht in uw gezelschap te ondernemen. Ik herhaal met
nadruk en onder verpanding van mijne krijgsmanseer, dat u geen leed zal
geschieden. Integendeel, men zal uw bezoek op hoogen prijs <span class="pagenum" title="184"></span><a id="p_184"></a>stellen en u
met eere ontvangen.—Welnu, wat is uw antwoord?”</p>
<p>'t Hoen bedacht zich nog een oogenblik, en zei toen bedaard en
eenvoudig:</p>
<p>„Ik neem de uitnoodiging van den Heer Van Licques aan, en zal in
gezelschap van deze jongelieden een bezoek in zijn kamp brengen. Ik
vertrouw, dat uwe woorden waarachtig zijn en neem uw vrijgeleide aan.
Wanneer wenscht u, dat ik komen zal<ins class="corr" id="corr19" title="Bron: .">?</ins>”</p>
<p>„Uw antwoord doet mij genoegen,” sprak de Officier, „en ik stel u voor,
nog heden de reis met mij te ondernemen. Mijne tegenwoordigheid zal u
over alle moeielijkheden heenbrengen, en persoonlijk zal ik u weer naar
uwe vrienden terugvoeren.”</p>
<p>„Aangenomen,” sprak 't Hoen opstaande. „Wij zijn gereed, en keeren nog
voor de avond gevallen is, hier terug.—Wees niet bezorgd, vrouw, en
droog uwe tranen, want waarlijk, ik zou mij al zeer moeten bedriegen,
indien hier verraad in het spel was en ons eenig gevaar dreigde.”</p>
<p>Aelbert en Marten wierpen zich, evenals 't Hoen, een musket over den
schouder en gespten zich een rapier aan de heup, namen afscheid van
Moeder Geerte, die hen met een hart vol angst zag vertrekken, en
verlieten met den vreemdeling de hoeve.</p>
<p>Zij roeiden naar den Westzaner Overtoom en <span class="pagenum" title="185"></span><a id="p_185"></a>vertelden aan den verbaasden
en ontstelden Jan Slob, dat zij op weg waren naar het Spaansche
legerkamp, waarvan de officieren 't Oude Hoen wenschten te zien.</p>
<p>De dikke waard kon zijne ooren nauwelijks gelooven en keek zijn drie
vrienden hoofdschuddend aan. 't Was duidelijk, dat hij de zaak
allerminst vertrouwde en dat hij haar eenvoudig beschouwde als een
middel van den Spanjaard, om zich op eene gemakkelijke, zij het dan ook
verraderlijke wijze, van een gevreesden tegenstander te ontdoen.</p>
<p>Toen dan ook de Hopman zich een oogenblik verwijderde, zei hij op
gedempten toon, maar met grooten nadruk:</p>
<p>„Ben je nu van 't verstand beroofd, 't Hoen? Hoe is het mogelijk, dat
je je zóó laat bedriegen door die Spaansche bloedhonden! Hebben zij dan
ooit hun woord gehouden? Begrijp je dan niet, dat het er hun om te doen
is, je in hunne macht te krijgen en je op te hangen?—Keer terug, wat ik
je bidden mag,—keer terug! 't Is een list, een valstrik, een...”</p>
<p>Op dit oogenblik kwam de Hopman weder binnen, en zag Jan Slob zich dus
genoodzaakt zijne verdere waarschuwingen te staken.</p>
<p>Maar 't Hoen liet zich niet raden.</p>
<p>„Ik heb vertrouwen in het mij aangeboden vrijgeleide,” antwoordde hij
kalm aan het oor van Jan <span class="pagenum" title="186"></span><a id="p_186"></a>Slob. „En wie weet, waar mijn bezoek misschien
goed voor is. De toekomst is duister te lezen.”</p>
<p>De reis werd vervolgd. Het viertal roeide het IJ over, langs het
eilandje Ruichoort, en legde aan de overzijde het schuitje op eene
veilige plaats vast. Te voet gingen zij verder tot zij het Spaarne
bereikten, waar een jacht gereed lag, bemand met Spaansche krijgers, die
thans echter als roeiers dienst moesten doen.</p>
<p>„Ziedaar het vaartuig, dat ons naar het kamp zal brengen,” sprak de
Hopman, terwijl hij aan boord stapte. Met een hoffelijk gebaar wees
hij 't Oude Hoen een plaats aan naast zich op de bank, en de beide
jongelieden op een andere. Daarna gebood hij de krijgsknechten van wal
te steken, en voegde hun toe:</p>
<p>„Mannen, ziehier drie dappere Vrijbuiters, die zich op verlangen van Uw
Overste naar ons kamp begeven. Vergeet niet, dat Uw leven borg is voor
het hunne.”</p>
<p>Onder den tocht voerde de Hopman een druk gesprek met 't Hoen, en Marten
zei zacht tot zijn vriend:</p>
<p>„Geloof jij, dat er verraad in het spel is?”</p>
<p>„Neen,—geen oogenblik!” was het antwoord. „En ik vind het wat aardig,
dat ik nu eens op mijn gemak een kijkje kan nemen in het kamp der
Spanjaarden. Ik heb daar al lang naar verlangd.”</p>
<p>„Ja,” zei Marten droevig, „maar nog meer wensch ik in de belegerde stad
te komen...”</p>
<p><span class="pagenum" title="187"></span><a id="p_187"></a></p>
<p>„Waarom?” vroeg Aelbert met eenige verwondering. „Heb je dan lust, daar
vandaag of morgen den plunderenden vijand in handen te vallen? Want het
staat bij mij vast, dat Haarlem verloren is. Alle pogingen, die de Prins
tot ontzet heeft aangewend, zijn tot nog toe mislukt.”</p>
<p>„Och ja, dat alles weet ik wel,” zei Marten. „Maar de gedachte wil mij
maar niet uit het hoofd, dat mijn zuster Anna zich in die stad bevindt,
en ik zou het vreeselijk vinden, als zij bij de overgave, die ook
volgens mijne meening volgen móet, den vijand in handen viel.”</p>
<p>„Hoe kom je toch op de gedachte, dat Anna juist dáár zou wezen?”</p>
<p>„Omdat ik stellig al bericht van haar had gehad, als zij ergens anders
was. Neen Aelbert, ik geloof vast en zeker, dat zij zich in Haarlem
ophoudt, en ik maak mij daarover bekommerd en angstig. Zeg,—zou er geen
middel voor mij zijn, om in de stad te komen? O, ik verlang zoo
vurig...”</p>
<p>„Om er in te komen misschien wel, maar om haar te verlaten, zeker
niet...”</p>
<p>„Dat is ook niet noodig!” viel Marten in. „Als ik er maar eerst in was,
dan kon ik zoeken en zoeken, totdat ik haar gevonden had, en wie weet,
of ik dan ook geen middel zou vinden, om met haar te vluchten. Maar dáár
mag zij niet blijven.”</p>
<p>„Wij zullen er met Vader over spreken en diens <span class="pagenum" title="188"></span><a id="p_188"></a>raad vragen,” zei
Aelbert peinzend. En zijn vriend de hand drukkende vervolgde hij met
ernst:</p>
<p>„Vergeet nooit, dat waar jij ook heengaat, ik je vergezellen zal. Ik heb
je beloofd, dat ik je zou helpen zoeken, en ik zal mijn woord houden,
zelfs al moesten wij haar terughalen uit het paleis van Alva zelf!”</p>
<p>Deze hartelijke woorden deden Marten goed, en hij bleef gedurende den
verderen tocht steeds peinzen op een middel om in de bedreigde stad te
komen. Doch hoe hij zich ook pijnigde met het ontwerpen van allerlei
plannen, hij zag geen kans zijn doel te bereiken.</p>
<p>Zonder eenigen tegenspoed bereikten zij het kamp om Haarlem. De Hopman
geleidde hen naar den Hout, waar de veldheer de Licques met zijne Walen
gelegerd was.</p>
<p>Den veldheer zelf troffen zij echter niet in zijn tent aan, daar hij
bij Don Frederik ontboden was, om diens bevelen te vernemen. De Hopman
noodigde hen uit plaats te nemen en een oogenblik te wachten. Hij zou
dadelijk van de aankomst der Vrijbuiters kennis gaan geven aan de
verschillende Oversten, die het verlangen hadden te kennen gegeven hen
te zien, en spoedig terugkeeren.</p>
<p>Zoo bleven zij dus met hun drieën alleen, en had Marten een goede
gelegenheid, om 't Oude Hoen zijn wensch kenbaar te maken en diens raad
te vragen.</p>
<p><span class="pagenum" title="189"></span><a id="p_189"></a></p>
<p>'t Oude Hoen keek hem ernstig aan, maar gaf geen antwoord.</p>
<p>„Schijnt mijn verlangen u eene dwaasheid toe, Neef?” vroeg Marten.</p>
<p>„Neen,—ook ik houd het voor mogelijk, dat Anna naar Haarlem is
gevlucht,” was het antwoord. „Ik zou er ook niets op tegen hebben, dat
je eene poging...”</p>
<p>„Maar als Marten gaat, houd ik hem gezelschap, met uw goedvinden,” viel
Aelbert in.</p>
<p>Zijn vader glimlachte even, en zeide:</p>
<p>„Welnu, ik heb niets tegen je plan, en Aelbert mag mijnentwege
meêgaan,—doch met den besten wil ter wereld zou ik geen middel weten te
bedenken, om binnen gindsche muren te komen. Ik acht dat bepaald eene
onmogelijkheid.”</p>
<p>Er werd nog geruimen tijd over het plan gesproken, maar van welken kant
zij de zaak ook bekeken, zij stuitten telkens op onoverkomelijke
moeielijkheden.</p>
<p>Het duurde niet heel lang, of de Hopman keerde terug, thans in
gezelschap van een groot aantal voorname Veldoversten, die allen
nieuwsgierig waren naar den gevreesden Vrijbuiter, dien zij zich
voorstelden als een voornaam Hollander, met een groote, indrukwekkende
gestalte en buitengewone spierkracht.</p>
<p>Wie schetst echter hunne verbazing, toen zij daar een eenvoudig boertje
voor zich zagen, klein van <span class="pagenum" title="190"></span><a id="p_190"></a>gestalte en zonder eenig aanzien. Want de
kleeding der drie Vrijbuiters bestond slechts uit eene wijde broek,
een eng, maar geschoot wambuis en een breedgeranden hoed. Was deze
eenvoudige man 't gevreesde Hoen? En behoorden die twee knapen tot de
zoo beroemde Vrijbuiters? Zij konden hunne oogen nauwelijks gelooven, en
keken elkander vragend aan.</p>
<p>Het drietal was bij de nadering der deftige Heeren opgestaan en had het
hoofd ontbloot.</p>
<p>„Zijt gij het Oude Hoen?” riep de Heer Van Licques uit, terwijl hij het
boertje van het hoofd tot de voeten opnam.</p>
<p>'t Hoen glimlachte fijntjes, en sprak:</p>
<p>„Om U te dienen, Edele Heer, ik ben Govert 't Hoen. Op Uw verzoek ben ik
hier gekomen, vertrouwende op Uw woord als krijgsman...”</p>
<p>„En daar hebt ge wèl aan gedaan!” riep de Heer Van Licques hem toe. „Gij
hebt niets te vreezen, en ik dank U zeer voor uwe komst. Uwe dapperheid,
pas nog zoo klaar gebleken bij het gevecht op den Sparendammerdijk,
heeft onze bewondering opgewekt, en wij allen wenschten U te zien. Gaat
zitten, Heeren!”</p>
<p>De aanzienlijke krijgsoversten namen plaats, en de Heer de Licques
haalde een paar kostbare steenen te voorschijn, die hij 't Hoen als een
aandenken aanbood. Maar 't Hoen weigerde met groote beslistheid.</p>
<p><span class="pagenum" title="191"></span><a id="p_191"></a></p>
<p>„Hartelijk dank, Heer, voor uwe vriendelijke bedoeling, maar ik mag van
den vijand geen geschenken aannemen.”</p>
<p>De Heeren keken den eenvoudigen, waardigen man met bewondering aan, en
de Heer de Licques bleef er op aandringen, dat hij het geschenk zou
aannemen.</p>
<p>„Zeer zeker niet, Heer,”—sprak 't Hoen, en glimlachend liet hij er op
volgen: „Maar mocht het lot willen, dat ik ooit als krijgsgevangene
tegenover u kom te staan, wil dan mijner gedachtig wezen.”</p>
<p>„Daarop geef ik U mijn woord!” zei de Licques met een krachtigen
handslag.</p>
<p>Er volgde nu een levendig gesprek, waaraan allen deelnamen, en de drie
Vrijbuiters gevoelden zich volkomen op hun gemak. Zij waren er thans ten
volle van overtuigd, dat hier geen verraad in 't spel was.</p>
<p>Zoo ging er een uurtje voorbij, toen plotseling de stemmen verstomden en
alle aanwezigen opschrikten door een hevig musketvuur en het gedruisch
van wapenen.</p>
<p>Vlug sprongen de aanwezigen van hunne zetels op, en onder den uitroep:</p>
<p>„De Haarlemmers doen een uitval! Te wapen! Te wapen!” snelden zij de
tent uit. In minder dan geen tijd was ons drietal alleen, en ook zij
begaven zich naar buiten, om te zien, wat er aan de hand was.</p>
<p><span class="pagenum" title="192"></span><a id="p_192"></a></p>
<p>Er heerschte in het Spaansche kamp een groote levendigheid. Van alle
kanten zag men krijgslieden naar de bedreigde plaats snellen, vanwaar
zich een verward gedruisch van menschelijke stemmen, musketschoten en
wapengekletter deed hooren. In de verte zagen zij den strijd...</p>
<p>Ha, de oogen der Vrijbuiters tintelden met een heeten gloed, en zij
sloegen onwillekeurig de handen aan het rapier.</p>
<p>„Vader!” riep Aelbert met geestdrift uit, „Vader, laten wij toch hier
niet als lafhartigen blijven staan, terwijl ginds onze broeders hun
leven wagen...”</p>
<p>En hij trok zijn rapier half uit de scheede met bevende handen. Maar 't
Oude Hoen zei kalm en bedaard:</p>
<p>„Dat kan en mag niet, jongen. Ik ben onder vrijgeleide hier gekomen, en
daardoor tegen wil en dank verplicht hier te blijven.—Maar je wilt
immers binnen gindsche muren komen?”</p>
<p>„Ja,—ja!<ins class="corr" id="corr20" title="Niet in Bron.">”</ins> riep Marten heftig uit. „Dat wil ik!”</p>
<p>„Ga dan, mijn jongen,” klonk het ernstig. „Ginds doen de Haarlemmers een
uitval, zooals zij er reeds zoovele deden. Ga, en sluit u bij hen aan.
Ook nu zal wel het einde wezen, dat zij teruggedreven worden. Voeg U bij
hen, en de poorten zullen u, als voor hen, geopend worden. Ga, zeg ik,
en God bescherme u!”</p>
<p>„Ja, ik ga!” riep Marten vurig uit. „Eene betere gelegenheid krijg ik
nooit!”</p>
<p><span class="pagenum" title="193"></span><a id="p_193"></a></p>
<p>„En ik ga met je!” sprak Aelbert.</p>
<p>Haastig drukten de jongelieden 't Oude Hoen de hand, en snel
verwijderden zij zich in de richting van de plaats, waar de strijd
gevoerd werd. 't Oude Hoen zag hen na zoo lang hij kon, en het was den
dapperen Vrijbuiter aan te zien, dat hij ontroerd was...</p>
<p>Enkele uren later keerde hij naar zijne hoeve terug, geheel alleen. De
Heer de Licques had eerlijk zijn woord gehouden en hem door eenige
krijgsknechten, onder bevel van denzelfden Hopman, naar 't IJ terug
laten brengen. Toen hij van 't Hoen vernomen had, dat de beide
jongelieden hun strijdlust niet hadden kunnen bedwingen en zich bij de
Haarlemmers hadden aangesloten, had hij even geglimlacht en gezegd:</p>
<p>„Dat is niet volgens de afspraak, doch ik zal maar denken: „'t Muist,
wat van de katten komt.” Jammer, dat zulke rappe gasten de zaak der
oproerlingen dienen.”</p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="194"></span><a id="p_194"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_XI">HOOFDSTUK XI.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">In de bedreigde veste.</p>
<p>In stormpas waren de twee jonge Vrijbuiters naar de plaats des gevechts
geijld, de oogen glinsterende van strijdlust, en met het wapen in de
vuist.</p>
<p>'t Was waar, wat zij gedacht hadden. De Haarlemmers deden dien middag
een geduchten aanval op het zoogenaamde Voorhout. Des middags waren een
twee- of driehonderd Engelsche, Waalsche en Schotsche haakschutters
de Zijlpoort uitgetrokken, en hadden de vijandelijke regimenten naar
die plaats gelokt, waardoor verscheidene kampen geheel van krijgers
waren ontbloot. Toen deze list zoo goed gelukt was, trokken zes- à
zevenhonderd vendels soldeniers en schutters de Leidsche Waterpoort en
de Kleine Houtpoort uit, zoodat de Waalsche en Duitsche vendels, die
in den Hout gelegerd waren, van verschillende kanten tegelijk werden
aangevallen. <span class="pagenum" title="195"></span><a id="p_195"></a>De Walen stonden onder bevel van De Licques, de Duitschers
onder Fronberg en Ebersteyn. Deze vendels kregen het ontzaglijk kwaad te
verantwoorden, en de Haarlemmers vochten met onstuimigen moed.</p>
<p>„Weg met de Spanjaarden! Leve de Prins van Oranje,” was de strijdleus,
waarmede zij zich op de overmachtige vijandelijke vendels stortten.</p>
<p>„Weg met de Spanjaarden, leve de Prins van Oranje!” was ook de
kreet, waarmede Aelbert en Marten zich onbevreesd te midden van het
krijgsgewoel wierpen. 't Werd een vreeselijke strijd. Overal hoorde men
het rinkelen der zwaarden op de kurassen en helmen, de woeste kreten der
strijdenden, het gereutel der stervenden en gewonden. En in het leger
der Spaanschen ontstond eene groote verwarring. Zij waren tegen dezen
verwoeden aanval niet bestand.</p>
<p>„Vlucht! Vlucht!” werd er geroepen. En niet minder dan 14 vendels
Duitsche voetknechten en 12 Waalsche zochten een goed heenkomen in
het achterste gedeelte van het Bosch, waar zij zich opnieuw trachtten
te vereenigen om den aanval te weerstaan. Maar zij konden het niet
volhouden tegen het geweldige schieten, slaan en steken, en moesten
opnieuw hun heil zoeken in de vlucht, achtervolgd door de Haarlemmers,
die hen voortdreven tot zelfs over de Noordwijkervaart en de daarachter
gelegen <span class="pagenum" title="196"></span><a id="p_196"></a>duinen.<a id="FNa_1_2" href="#FN_1_2" class="fnanchor">[1]</a> De Spaanschen verloren niet minder dan 600 man,
waaronder hoplieden, luitenants, vaandrigs, wachtmeesters, „groote
monsieurs,” „groote cadetten” en „groote hanssen.”</p>
<p>De Haarlemmers staken een aantal huizen, hutten en tenten in den brand,
waarin de vijanden gehuisvest waren, en werden daarbij onverwachts
aangevallen door Spaansche ruiters en haakschutters, die van Heemstede
en andere plaatsen kwamen opdagen, en hen dwongen tot den aftocht. Met
verlies van niet meer dan tien of twaalf man werden zij genoodzaakt af
te trekken en zich binnen Haarlems muren in veiligheid te stellen. Maar
groot was de buit, dien de krijgers met zich medevoerden, bestaande uit
harnassen, spietsen, stormhoeden, rapieren, hellebaarden, kostbare
kleederen van hoplieden, vaandrigs en oversten, juweelen en goud, zelfs
schotels en gouden ringen, trommels, ketels en nog vele andere dingen.</p>
<p>Aelbert en Marten hadden zich in den strijd geducht geweerd, zoodat zij
zelfs de opmerkzaamheid trokken van den vaandrig Pieter Dirksz
Hasselaar, die den uitval had medegemaakt.</p>
<p>„Leven de Vrijbuiters van 't Oude Hoen!” riepen zij meermalen in de
hitte van den strijd, en die kreet had de aandacht van den vaandrig
gaande <span class="pagenum" title="197"></span><a id="p_197"></a>gemaakt, terwijl hij met bewondering had gezien, hoe dapper de
beide jongelieden zich in het gevecht gedroegen. Toen hij zich gedurende
eene korte poos dicht in hunne nabijheid bevond, hief hij zijn vaandel
omhoog, en riep hun toe:</p>
<p>„Leven de Vrijbuiters van 't Oude Hoen! Goed zoo, dappere jongens, goed
zoo! Weg met de Spanjolen en leve de Prins!”</p>
<p>Later had hij hen meermalen in het gevecht opgemerkt, en telkens weer
had het hem goed gedaan te zien, met welk eene dapperheid zij streden.</p>
<p>Eindelijk was de terugtocht begonnen. Aelbert en Marten hadden zich bij
elkander aangesloten, en Marten had gezegd:</p>
<p>„Nu zullen wij dan toch ons doel bereiken. Thans gaan wij naar Haarlem!”</p>
<p>En meegesleurd door den stroom der strijdende krijgslieden waren zij de
muren der bedreigde veste al vechtende genaderd, en deze eindelijk door
de geopende poort binnengetrokken. Groote vreugde heerschte onder de
stedelingen over de behaalde overwinning en over den rijken buit, die
binnen gebracht werd. Overal zag men mannen en vrouwen, die de
terugkeerende krijgers toejuichten....</p>
<p>Maar langzamerhand werd het stiller in de straten, want de uitgeputte
mannen zochten hunne kwartieren op, om uit te rusten van de vermoeienis.</p>
<p><span class="pagenum" title="198"></span><a id="p_198"></a></p>
<p>En doelloos dwaalden Marten en Aelbert door Haarlems straten. Zij
kenden daar niemand, en niemand kende hen. Overal keken zij rond, of
soms iets hun op het spoor zou kunnen brengen van de verloren zuster,
maar tevergeefs. Zij dwaalden de stad door van het eene einde tot het
andere, en overal zagen zij de sporen van den geduchten strijd, die nu
reeds vier maanden had geduurd, en de verbrokkelde en vergruisde muren
en de gehavende poorten, waarin de bressen met aarde, puin, meubelen, en
zelfs met de beelden uit de kerken waren dichtgestopt.</p>
<p>Op hun tocht door de stad ontmoetten zij den bevelhebber der vesting,
Wybot Ripperda, den dapperen krijgsman, die door zijn moed en krachtig
beleid reeds zooveel had bijgedragen tot het behoud der stad. En zij
zagen ook Kenau Simons Hasselaar, de dappere vrouw, wier moed reeds tot
ver buiten de muren bekend was. Met bewondering aanschouwden zij de
kloeke weduwe, die zich zoozeer beijverd had bij het herstellen van
muren en poorten, en die zich zelfs niet had ontzien de mannen ter hulp
te snellen op de wallen, als de Spanjaarden de stad bestormden en
mannenkrachten te kort schoten, om hen te wederstaan. Dan snelde zij met
het zwaard in de hand ter hulp, en verscheidene vrouwen en meisjes,
aangevuurd door haar moed, volgden haar in den strijd.</p>
<p>De beide jongelingen bleven staan om haar goed <span class="pagenum" title="199"></span><a id="p_199"></a>te kunnen zien, en zij
deden dit met een blik vol bewondering. Hoe kloek en sterk was die
gestalte, hoe vurig tintelde dat oog!</p>
<p>Toen Kenau bij het voorbijloopen hunne bewonderende blikken opmerkte,
knikte zij hen vriendelijk toe. Ook ontmoetten zij den dapperen vaandrig
weder, dien zij in den strijd hadden gezien, en van de voorbijgangers
vernamen zij, dat het Pieter Dirkz. Hasselaar was, de neef van de
beroemde Kenau.</p>
<p>Maar,—van Anna ontdekten zij geen spoor, en de avond begon reeds
te vallen. Gelukkig dat ook zij een gedeelte van den buit hadden
bemachtigd, en dus niet met ledige handen behoefden te komen, als zij
hier of daar om een nachtverblijf verzochten. Toen het reeds geheel
donker was geworden, traden zij een eenvoudige taveerne binnen, en het
gelukte hun, daar voorloopig een onderkomen te vinden. De waard was een
oud man, die niet moede werd hun te vertellen over alles, wat de stad
reeds had moeten verduren. Hij sprak over de geduchte bestormingen,
die de Spanjaarden hadden beproefd, en over de verschrikkelijke
bombardementen, die hadden plaats gehad en waarbij al meer dan zeven
duizend bommen in de stad waren geworpen.</p>
<p>Den volgenden morgen al vroeg zetten de beide jongelieden hun onderzoek
voort. Overal informeerden zij, of hier of daar ook menschen woonden,
die vóór het beleg uit Saardam waren gevlucht,—maar <span class="pagenum" title="200"></span><a id="p_200"></a>even dikwijls
werden zij teleurgesteld. En toen het middag geworden was en zij nog
geen stap nader tot hun doel gekomen waren, zei Aelbert:</p>
<p>„'t Is moeielijk zoeken in een vreemde stad, waar wij niemand kennen en
zelfs den weg niet weten. Ik geloof, dat wij beter gedaan hadden door in
Westzaan te blijven. En hoe moeten wij de stad weer verlaten? Ik weet er
geen middel op.”</p>
<p>Marten antwoordde niet, maar ook hij voelde zich teleurgesteld. Zoo
stellig had hij verwacht, Anna hier te zullen vinden. 't Was zijn
laatste hoop geweest, en thans begon hij steeds meer te vreezen,
dat zij in de handen der Spanjaarden zou gevallen zijn, wat wel het
schrikkelijkste lot was, dat haar treffen kon. Verdrietig dwaalde hij de
stad door, van de eene straat in de andere, en ook de tweede dag was nu
bijna verstreken. Hij sprak weinig of niets, en op de vragen van Aelbert
antwoordde hij slechts met een enkel woord. Toen de schemering inviel,
zei Aelbert:</p>
<p>„Willen wij ons nachtkwartier maar weer opzoeken, Marten; de avond
valt...”</p>
<p>Opeens greep Marten hem bij den schouder, en riep uit:</p>
<p>„Kijk dáár eens, Aelbert,—dáár...!”</p>
<p>Aelbert stond stil en keek in de aangewezen richting, maar hij zag niets
dan enkele krijgslieden, die in druk gesprek op eenigen afstand liepen.
En <span class="pagenum" title="201"></span><a id="p_201"></a>zijn vriend aanziende, bemerkte hij, dat deze doodsbleek zag en zijn
fonkelende oogen steeds op dezelfde plaats gevestigd hield.</p>
<p>„Dáár,—dáár,—zeg, is dat Kees niet, onze hond?—O, 't móét hem
zijn,—'t kan niet anders!—Maar, groote God,—dan kan ook Anna niet ver
weg zijn!”</p>
<p>Aelbert zag nu ook een grooten, zwarten hond, die eenige huizen voor hen
uit op de straat liep, snuffelende aan de stoepen en steenen palen, die
hij passeerde.</p>
<p>Marten klapte in de handen, en riep op gejaagden toon:</p>
<p>„Kees! Kees! Waar ben je dan?—Hallo Kees!—Kees! kom hier! kom bij den
baas!”</p>
<p>De hond stond stil en keek om. Maar hij bewoog zich niet.</p>
<p>„Kom Kees!—kom Kees!—Kees—Kees—Kees!” hield Marten vol, en hij
klapte met beide handen op zijne knieën, om den hond tot zich te lokken.</p>
<p>Het beest stond nog eenige oogenblikken onbeweeglijk,—toen kwam zijn
staart langzaam in beweging, wat weldra in een levendig kwispelen
overging,—en „woef, woef!” blafte hij, zoodat de zware stem van den
hond door de geheele straat weerklonk. Op hetzelfde oogenblik rende Kees
op zijn jongen meester toe, dien hij herkend had. Met groote sprongen
kwam hij nader en hij vloog woest <span class="pagenum" title="202"></span><a id="p_202"></a>tegen Marten op, blaffende van
blijdschap. Hij deed dat met zoo'n geduchte vaart, dat Marten bijna
omver viel.</p>
<p>Wat was Kees blij! Als dol rende hij nu eens om Marten heen, blaffende
en jankende, en dan weer vloog hij plotseling op hem toe, en legde hem
de dikke pooten op de schouders.</p>
<p>„Kees!—Goede Kees!” zei Marten, den hond streelende en liefkoozende. De
goede jongen had tranen van blijdschap in de oogen.</p>
<p>„O Aelbert,—nu kan Anna niet ver weg zijn,” stamelde hij door zijne
tranen heen.</p>
<p>Ook Aelbert was ontroerd. Hij verheugde zich er in, dat Marten zijn hond
teruggekregen had, en hij hoopte voor zijn vriend, dat nu ook Anna zou
gevonden worden. Maar dit was toch immers nog niet zeker? Al was Kees
gevonden, daarom kon toch Anna wel een ongeluk getroffen hebben?</p>
<p>Hij zei daarvan echter geen woord, want hij wilde de vreugde van zijn
vriend niet vergallen.</p>
<p>Kees kwam langzamerhand tot kalmte. Hij stond thans stil bij Marten en
liet zich diens liefkoozingen gaarne welgevallen. De lange, roode tong
hing hem uit den bek, wat een gevolg was van zijn geducht rennen en
springen, en hij keek met zijn trouwe oogen zijn jongen meester aan,
alsof hij hem vragen wilde, of hij hem nu voortaan niet meer verlaten
zou. En Marten kon niet nalaten, hem de armen <span class="pagenum" title="203"></span><a id="p_203"></a>om den ruigen nek te
slaan en hem tegen zich aan te drukken.</p>
<p>„Hoe nu verder, Marten?” vroeg Aelbert. „Wij hebben Kees nu wel, maar
Anna nog niet. En Kees kan, wat jammer genoeg is, niet praten.”</p>
<p>„O, wij zullen haar wel vinden!” riep Marten uit. „Laten wij langzaam
oploopen. Misschien wijst Kees ons dan den weg wel.”</p>
<p>„'t Is te probeeren,” zei Aelbert. En langzaam wandelden de jongens
verder. Kees liep vroolijk om hen heen, doch hij bleef voor geen enkel
huis stilstaan, zoodat de jongens niet wijzer werden. Toen zij aan het
einde der straat gekomen waren, stelde Marten voor:</p>
<p>„Wij moesten de straat een poosje op en neer loopen. Ik geloof vast, dat
Kees hier thuis hoort. Misschien zoekt hij eindelijk zijne woning zelf
weer op, dan kunnen wij hem volgen.”</p>
<p>„Goed!” zei Aelbert. „Misschien heb je gelijk.”</p>
<p>De jongelieden wandelden langzaam in de straat heen en weer, en hielden
den hond nauwlettend in het oog. En toen Kees over de eerste vreugde van
het wederzien heen was, en niet meer zoo zorgvuldig in de onmiddellijke
nabijheid van Marten bleef, werd hunne spanning op het grootst. Want
Kees begon blijken te geven, dat het wandelen hem ging vervelen en dat
hij naar huis verlangde. Blijkbaar werd hij onrustig, en was <span class="pagenum" title="204"></span><a id="p_204"></a>hij niet
gewoon, als het donker werd buiten te zijn.</p>
<p>'t Werd stiller in de straat; de menschen trokken zich in de huizen
terug, voorzoover zij de wacht niet moesten houden op de muren.</p>
<p>Opeens klonk een heldere stem op eenigen afstand achter hen, terwijl een
handgeklap zich deed hooren. Kees spitste de ooren.</p>
<p>„Kees!—Kees!—Waar zit je, Kees?—Kees!”</p>
<p>Een luid blaffen was het antwoord van den hond.</p>
<p>Marten bleef ontroerd stilstaan.</p>
<p>„Dat is Anna!—Dat is haar stem!” mompelde hij zacht. Kees keek Marten
aan, alsof hij hem wilde vragen, met hem mede te gaan. En de heldere
stem achter hem herhaalde: „Kees!—kom, Kees!”</p>
<p>Met groote sprongen ijlde Kees weg, en de jongens liepen even hard met
hem mede. Ha, ginds zagen zij in de geopende deur de gestalte van een
meisje.</p>
<p>„Brave hond!” zeide ze vriendelijk, toen Kees tegen haar opsprong, en
zij wilde hem streelen, maar toen zij de beide knapen op zich zag
afkomen, maakte zij eene beweging van schrik en wilde snel de deur
sluiten.</p>
<p>„Anna!—Anna!” riep Marten haar toe, en zijne stem bleek tooverkracht te
bezitten. Zij herkende dadelijk de stem van haar broeder.</p>
<p>Schreiende van geluk en aandoening vielen zij elkander in de armen en
zij konden geen woord <span class="pagenum" title="205"></span><a id="p_205"></a>uiten van ontroering. Hoe hadden zij beiden naar
dit oogenblik van wederzien verlangd!</p>
<p>De tegenwoordigheid van Aelbert waren zij gedurende enkele oogenblikken
geheel vergeten, zoodat deze eindelijk zeide:</p>
<p>„En wanneer kom ik nu aan de beurt, Anna? Of ken je mij niet meer?—Wat
ben jij groot geworden!”</p>
<p>Anna maakte zich uit de omarming los, en keek hem aan. En nog met tranen
in de oogen zei ze:</p>
<p>„Neef Aelbert 't Hoen! Of ik je ken!” En zij drukte hem hartelijk de
hand.</p>
<p>„Maar komt beiden binnen,” vervolgde zij. „O, ik heb zooveel aan je te
vragen!”</p>
<p>„En ik niet minder,” zei Marten, wiens oogen tintelden van vreugde, nu
hij zijn lang gezochte zuster gezond en ongedeerd terug had mogen
vinden.</p>
<p>Anna snelde hen vooruit naar de woonkamer, en kondigde de komst der
beide jongelieden aan. Een man en een vrouw heetten hen hartelijk
welkom, en Marten herkende in hen direct een echtpaar, dat hij te
Saardam meermalen had gezien. 't Waren Willem Hooft en zijn vrouw, die,
dadelijk na den inval der Spanjaarden in Saardam, met hun geld en
kostbaarheden de vlucht hadden genomen naar Haarlem, waar zij veilig
meenden te zijn. Zij noodigden de beide jongelieden vriendelijk uit, bij
hen hun intrek te nemen, wat natuurlijk gaarne aangenomen <span class="pagenum" title="206"></span><a id="p_206"></a>werd. En het
vijftal bracht den avond druk pratende door. Marten vernam van Anna, hoe
zij bij den vreeselijken dood van hare ouders tegenwoordig was geweest,
en dat de Spanjaarden getracht hadden haar gevangen te nemen, maar
dat dit door den trouwen Kees belet was. Verder, hoe zij naar het
arbeidershuisje aan den Waterlandschen dijk gevlucht en door Willem
Hooft in diens schuitje opgenomen en naar Haarlem gevaren was, waar
zij sedert haar verblijf had gehouden. En nu bleek het Marten ook,
hoe zij op middelen had gepeinsd, om hem bericht te zenden van hare
tegenwoordige verblijfplaats, maar daar zij niet wist, waar hij zich
bevond, was haar dit onmogelijk geweest. Meermalen had zij zelfs het
plan opgevat, om de stad te verlaten, en hem op te sporen. Maar waarheen
moest zij zich wenden? En hoe had een jong meisje zonder geleide in
dezen boozen tijd een dergelijken tocht kunnen ondernemen? Willem Hooft
en Maartje, zijne vrouw, hadden het haar ten stelligste ontraden.
Eindelijk was het ook zelfs eene onmogelijkheid geworden door het beleg.</p>
<p>„Zoo zie je, Marten,—we zijn van den regen in den drop gekomen,”
zei Hooft met een diepen zucht. „Te Saardam zijn wij de honderden
Spanjaarden ontloopen, om hier door duizenden te worden ingesloten. God
weet, wat nog het einde zal zijn. Ik vrees, dat Haarlem bezwijken zal,
en wat dan?”</p>
<p><span class="pagenum" title="207"></span><a id="p_207"></a></p>
<p>„Ja, wat dan?” vroeg Marten. „Ik weet het niet, maar Anna moet in ieder
geval het einde niet afwachten. Wij moeten Haarlem zien te ontkomen...”</p>
<p>„O, als dat eens kon!” riep Anna uit. „Ik ken de Spanjaarden genoeg om
te weten, wat wij van hen te duchten hebben.”</p>
<p>„Wacht maar en heb geduld, Zusje,” zei Marten vroolijk. „Twee
Vrijbuiters van 't Hoen zijn gekomen om je te redden, en zij zullen het
wel klaarspelen. Heb maar geduld, tot er een geschikt oogenblik gekomen
is.”</p>
<p>Anna antwoordde niet, maar richtte peinzend haar blik op de beide
menschen, die haar zoo liefderijk in <ins class="corr" id="corr21" title="Bron: haar">hun</ins> huis hadden
opgenomen. Vrouw Maartje schudde zacht het hoofd en sprak, hare
bedoeling radende:</p>
<p>„Neen Anna,—wij kunnen u niet vergezellen, hoe gaarne wij deze stad ook
zouden ontvluchten. Ik ben oud en grijs, en niet meer in staat, een
dergelijken gevaarvollen tocht te ondernemen. Wij moeten hier blijven
en geduldig afwachten, welk lot de Hemelsche Vader over ons beschoren
heeft. Ons leven is in Zijne hand. Maar jij moet vluchten, als de
gelegenheid daartoe openkomt. Jij bent jong en sterk, en hebt nog een
lang leven vóór je.”</p>
<p>Zoo werd er nog langen tijd gesproken.</p>
<p>Soms werd het gesprek gestoord door het doffe geluid van kanonschoten,
en hield men den adem in <span class="pagenum" title="208"></span><a id="p_208"></a>om te wachten, of wellicht een bom op het huis
zou nederstorten. Want voortdurend bevond men zich in gevaar. Ook hoorde
men af en toe den regelmatigen tred van krijgslieden, die de wachten op
de muren gingen aflossen.—</p>
<p>Voordat zij zich te bed begaven, richtten ook de twee jonge Vrijbuiters
hunne schreden naar de wallen, om het vijandelijk kamp bij nacht te
zien. En zij ontwaarden rondom de stad brandende wachtvuren, en zagen in
de verte krijgslieden als zwarte schimmen langzaam heen en weder loopen.
Ook dáár werd goede wacht gehouden.</p>
<hr class="fnsep" />
<div class="footnote"><a id="FN_1_2" href="#FNa_1_2" class="label">[1]</a> Zie over dezen uitval C. Ekama,
Beleg en Verdediging van Haarlem, bladz. 151 enz.</div>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="209"></span><a id="p_209"></a></p>
<div class="figcenter" style="width: 567px;">
<img src="images/ill_ch.png" width="567" height="67" alt="" title="" />
</div>
<h2 id="hoofdstuk_XII">HOOFDSTUK XII.</h2>
<hr class="chbegin" />
<p class="subh2">In de nachtelijke duisternis, en hoe een Spanjaard zijn woord van eer inloste.</p>
<p>Uit de handelingen van Marten en Aelbert bleek het de volgende dagen
al spoedig, dat zij over een middel ter ontvluchting hadden nagedacht
en bezig waren, de voorbereidende maatregelen te treffen. Van het
buitgemaakte geld hadden zij zich een snelvarend schuitje aangeschaft,
met riemen, mast en roer, en meermalen waagden zij er zich mede buiten
de poort, en voeren tot dicht bij het vijandelijk kamp. Dergelijke
tochten deden zij gewoonlijk als de zon ondergegaan was, en soms kwamen
zij pas na middernacht terug. Hun doel was alleen het terrein te
verkennen en er goed den weg te leeren. Zoo duurde het niet lang, of
elke rietschoot was hun bekend, elke inham hadden zij bezocht. Ja,
zij hadden zelfs buiten de Schalkwijkerpoort de Fuikvaart, waarlangs
heel dikwijls levensmiddelen en <span class="pagenum" title="210"></span><a id="p_210"></a>ammunitie werden aangevoerd, geheel
afgevaren, en waren de vijandelijke Rustenburgerschans bij de Kwakelbrug
meermalen gepasseerd. En overdag waren zij ijverig in de weer, om het
bootje nog meer snelheid te bezorgen door het aanbrengen van een fok en
een topzeil, terwijl zij tevens de twee roeispanen met vier
vermeerderden, zoodat drie personen tegelijk aan de riemen konden
zitten.</p>
<p>Eindelijk waren zij met hunne toebereidselen gereed, en wachtten zij nog
alleen op een geschikt oogenblik.</p>
<p>Intusschen zaten zij niet stil, maar hielpen de bezetting ijverig bij de
verdediging van de bedreigde wallen en poorten, zoodat zij al spoedig
goede bekenden van de krijgslieden waren geworden, die hen graag mochten
lijden en hen nooit anders noemden dan de twee Vrijbuiters. En vooral
boden zij dikwijls de behulpzame hand bij de Schalkwijker poort, welke
zij voor hunne vlucht noodig hadden. Zij konden bij de wachten doen, wat
zij wilden, en genoten een onbeperkte vrijheid van beweging. Trouwens,
de Fuikvaart, die in het Haarlemmermeer uitliep, was nog in handen van
den Prins, die den uitgang beschermde en zoo het vrije verkeer met
Haarlem zooveel mogelijk openhield. Wel had Don Frederik de straks
genoemde Rustenburgerschans in zijn macht, en zocht hij de vaart door de
Fuik te beletten, maar dat gelukte hem slechts ten deele.</p>
<p><span class="pagenum" title="211"></span><a id="p_211"></a></p>
<p>Telkens waren er weer stoutmoedigen, die den gevaarlijken tocht durfden
ondernemen, ook al waren de vele lijken van hunne voorgangers, die aan
de galgen hingen in het vijandelijk kamp, even zoovele afschrikwekkende
voorbeelden.</p>
<p>Ook Marten en Aelbert waren besloten, den gewaagden tocht te ondernemen.
Zij wilden echter zooveel mogelijk de kansen in hun voordeel hebben, en
wachtten geduldig op een gunstige gelegenheid.</p>
<p>Eindelijk, op een donkeren avond, werd het waagstuk ondernomen. Zwarte
wolken dreven langs het zwerk, en er blies een sterke wind uit het
Zuid-Oosten. 't Was donkere maan, en geen sterretje liet zich zien.</p>
<p>'s Avonds om ongeveer elf uur stapten drie jeugdige Vrijbuiters aan
boord van het kleine vaartuig. Het vuurroer hing hun over den schouder,
het rapier aan de heup, en de pistolen staken in den gordel. Kees sprong
als vierde reiziger mede aan boord.</p>
<p>Anna had haar lange vlechten afgeknipt, zich in het gewaad van een
Vrijbuiter gestoken, en het hoofd bedekt met een breedgeranden hoed. Met
moeite had zij afscheid genomen van de brave menschen, bij wie zij zoo
lang een vriendelijk tehuis had gevonden, en met tranen in de oogen had
zij hunne gastvrije woning verlaten. Zij wist, dat de beste wenschen van
Hooft en diens vrouw haar volgden.</p>
<p><span class="pagenum" title="212"></span><a id="p_212"></a></p>
<div class="figright" style="width: 224px;">
<a href="images/ill_p212.png"><img src="images/ill_p212th.png" width="224" height="343" alt="" title="Klik voor vergroting (452×693px, 33kb)" /></a>
</div>
<p>De boot stak van wal, en zonder een enkel woord te spreken roeide
Marten naar de Schalkwijkerpoort, waar de wacht hen aanriep.</p>
<p>„Wie daar,—en waarheen?” was de vraag.</p>
<p>„Goed volk,” riep Marten. „De Kennemer Vrijbuiters.”</p>
<p>„Goede reis!” sprak de wachter, en weldra hadden zij de stad verlaten.
't Was zoo donker, dat het den jongen reizigers moeite kostte, iets te
onderscheiden. Maar zij hadden de reis niet voor niets reeds dikwijls
gemaakt, en wisten den weg.</p>
<p><span class="pagenum" title="213"></span><a id="p_213"></a></p>
<p>„Zeilen hijschen?” vroeg Aelbert zacht.</p>
<p>„Goed,” sprak Marten, die op het voorbankje gezeten, half over de plecht
hing met het vuurroer in de hand en de brandende lont naast zich. Scherp
tuurde hij voor zich uit, of er ook onraad dreigde.</p>
<p>Anna hield intusschen het roer. Zij had vroeger dikwijls gevaren en kon
roeien en sturen als de beste. Vlug zette Aelbert den mast omhoog en
heesch het groote zeil en het topzeil, terwijl Marten met een snelle
beweging de fok aansloeg.</p>
<p>'t Woei hard, en de boot kreeg onmiddellijk een snellen gang. Anna
verliet het achterbankje en gaf het roer over aan Aelbert. Zij ging op
eene andere bank zitten, met Kees aan hare voeten.</p>
<p>„Anna,” sprak Aelbert, „als er een hevige windvlaag komt, laat dan het
groote zeil wat vieren, want je begrijpt wel, dat we veel te veel zeil
voeren, en kans loopen om te slaan. Houd het touw vast met één slag om
den knop, zoodat je het gemakkelijk kunt laten schieten.”</p>
<p>Anna was vlug van bevatting en begreep hem volkomen. Bepaald vrees
voelde zij niet, hoewel zij ten volle overtuigd was, dat deze tocht met
groote gevaren gepaard ging. Als zij ontdekt werden door den vijand, die
in een nacht als dezen ongetwijfeld dubbel waakzaam zou zijn, waren zij
onherroepelijk verloren.</p>
<p>De wind gierde door de zeilen en langs den mast, <span class="pagenum" title="214"></span><a id="p_214"></a>en de boot schoot
pijlsnel door het water. De drie vluchtelingen hoorden het water tegen
de boot klotsen, en soms helde het vaartuigje zoo dreigend overzij, dat
het maar weinig scheelde, of het sloeg om. Ook dat was een gevaar, dat
hun boven het hoofd hing. Maar de jonge Vrijbuiters kenden geen vrees;
daarvoor hadden zij reeds te dikwijls allerlei gevaren onder de oogen
gezien en overwonnen. Bovendien wisten zij, dat juist van de snelheid
van hun vaartuigje alles kon afhangen. Zij moesten sneller kunnen
zeilen, dan de vijand roeien, als dat noodig was. En als de wind zoo fel
bleef razen, was dat ongetwijfeld het geval.</p>
<p>Anna vertrouwde zich geheel aan hare beide geleiders toe. Zij wist, hoe
moedig zij waren, en dat zij beiden waakten voor haar leven en hare
vrijheid. En mocht soms de boot dreigen om te slaan, zoodat zij een
gilletje van schrik bijna niet bedwingen kon, toch beheerschte zij zich
en liet geen angst blijken.</p>
<p>„Ginds nadert iets!” waarschuwde Marten zacht, terwijl hij zich nog meer
inspande, om iets in de duisternis te onderscheiden.</p>
<p>Op 't zelfde oogenblik grepen zoowel Anna als Aelbert naar het vuurroer,
en Anna drukte het in voorovergebogen houding tegen den schouder.
Zwijgend vroegen zij zich af:</p>
<p>„Wat zal het zijn: vriend of vijand?”</p>
<p>En doodstil wachtten zij af, wat er komen zou. <span class="pagenum" title="215"></span><a id="p_215"></a>Zij hoorden het geluid
van gedempte mannenstemmen, afkomstig van een naderend vaartuig. En een
oogenblik later zagen zij een kleinen vonk, ongetwijfeld van een lont.
Zeker hadden de mannen ook het naderen van een vaartuig opgemerkt en
stonden zij gereed, om zich zoo noodig te verdedigen.</p>
<p>„Wie daar?” werd er geroepen.</p>
<p>Maar ons drietal gaf geen antwoord. Alleen Kees liet een dof gegrom
hooren. Zij vernamen het geklots van riemen, en nogmaals klonk de vraag:</p>
<p>„Wie daar?”</p>
<p>Thans was Marten gerustgesteld. 't Waren vrienden, die zich,
ongetwijfeld met kruit en levensmiddelen, op weg bevonden naar Haarlem.</p>
<p>„Leve de Prins van Oranje!” riep hij hun zacht toe, en onmiddellijk
verdween op dit tooverwoord de brandende lont.</p>
<p>„Leve de Prins van Oranje!” was het antwoord, en op 't volgende
oogenblik voer de boot vlak langs hen heen. Zij bevatte verscheidene
roeiers, die zwaar werk hadden tegen den wind in.</p>
<p>„Dreigt er gevaar?” vroeg Marten snel.</p>
<p>„De bezetting houdt goede wacht!” was het antwoord. „Maar 't is Goddank
erg donker. Goede reis!”</p>
<p>„Goede reis,” zeiden de Vrijbuiters, maar tegelijkertijd kwam aan de
reis bijna een ongewenscht einde, want een hevige rukwind deed de boot
<span class="pagenum" title="216"></span><a id="p_216"></a>zoodanig overhellen, dat het water over het boord stroomde.</p>
<p>„Laat vieren 't zeil!” riep Aelbert Anna toe, en deze bracht het bevel
met groote handigheid ten uitvoer. Dat was hun geluk. Anna hoosde het
water uit de boot, tot groot genoegen van Kees, die bijna geheel
ondergedompeld geweest was. Hij schudde zich brommend het water uit de
haren en legde zich weer op den bodem neder. Maar hij voelde zich daar
toch niet zoo rustig meer als eerst, vooral niet, als de boot weer sterk
overhelde. Dan stond hij soms al uit eigen beweging op.</p>
<p>Na eenigen tijd klonk opnieuw de waarschuwende stem van Marten.</p>
<p>„Thans dubbel voorzichtig,” sprak hij zacht. „Wij naderen de
Rustenburgerschans.”</p>
<p>De drie jonge vluchtelingen hadden werkelijk nu het gevaarlijkste punt
van de reis bereikt, en verkeerden dientengevolge in groote spanning.
Anna voelde, dat haar hart onstuimig klopte in haar borst, en dat hare
handen beefden. Maar zij verloor hare tegenwoordigheid van geest niet,
en was vast besloten, zich te verdedigen tot het uiterste. Liever vond
zij den dood in de golven, dan in de handen der Spanjaarden te vallen.</p>
<p>Marten kon op een korten afstand de schans zien, die zich als eene nog
donkerder massa in de duisternis afteekende. Gelukkig bleef de wind even
<span class="pagenum" title="217"></span><a id="p_217"></a>sterk en behield de boot haar ongewoon snelle vaart.</p>
<p>Plotseling werd het den jongelieden duidelijk, dat zij opgemerkt waren,
want er ontstond gerucht aan den oever in hunne nabijheid.</p>
<p>„Hallo! Wie daar?” werd er met forsche stem geroepen.</p>
<p>Maar er kwam geen antwoord. Alleen hief Kees den kop op en liet een
nijdig gebrom hooren.</p>
<p>„Aanleggen, of ik geef vuur!” werd er thans geboden, en Anna zag het
flikkeren van de lont.</p>
<p>Tegelijkertijd hoorde zij zeer duidelijk, dat eenige mannen in eene boot
stapten en van wal staken. Het geklots van de riemen was duidelijk boven
't razen van den wind en het bruisen van de golven te onderscheiden.</p>
<p>Aan den oever klonk een musketschot, dat weldra gevolgd werd door enkele
andere. Maar de kogels misten hun doel.</p>
<p>Aelbert hield het roer met vaste hand, en de boot sneed door het water.
Een hevige rukwind kwam de vluchtelingen helpen, die de naderende boot
nu gepasseerd waren en dus een kleinen voorsprong hadden.</p>
<p>Marten stond overeind aan de plecht, met het musket tegen den schouder
en de lont in de hand.</p>
<p>Hij brandde los op goed geluk af, zijn roer gericht houdende op de
naderende boot, die hij <span class="pagenum" title="218"></span><a id="p_218"></a>wel hooren, maar niet zien kon. En hij had goed
getroffen, want een akelige kreet drong tot hen door.</p>
<p>Nogmaals klonken schoten van den wal, die blijkbaar ook op goed geluk af
werden losgebrand, want geen enkele kogel trof de boot of een van de
vluchtelingen.</p>
<p>Dezen merkten echter duidelijk, dat zij met kracht werden achtervolgd.
Zij hoorden de gelijkmatige riemslagen der vijanden.</p>
<p>Marten had zijn roer weer geladen, en wachtte een gunstig oogenblik af
om opnieuw te vuren.</p>
<p>De wind gierde door het want, en soms schepte de boot water, maar dat
verwekte thans geen vrees meer, integendeel blijdschap, want het scheen
hun onmogelijk toe, dat de vijanden zóó snel konden roeien.</p>
<p>Ook de vijanden begonnen dat te begrijpen, en ziende, dat de prooi hun
dreigde te ontsnappen, schoten zij hunne musketten af. Aelbert hoorde,
dat een der kogels door het zeil vloog, en riep Anna toe:</p>
<p>„Buk, Anna, zoo diep als je kunt!”</p>
<p>Anna deed het, en hij zelf maakte zich ook zoo klein mogelijk.</p>
<p>„We vliegen door het water!” riep hij de anderen toe.</p>
<p>„Ja, Goddank!” zei Marten, die nog altoos het geladen musket gereed
hield om te vuren. „Ik <span class="pagenum" title="219"></span><a id="p_219"></a>verneem geen riemslagen meer, en geloof, dat wij
winnen.”</p>
<p>Kees stond overeind in de boot en liet een nijdig geblaf hooren.
Gelukkig voor de Spanjaarden, dat hij hen niet bereiken kon, want anders
zou hij hen even feestelijk getrakteerd hebben als indertijd Hopman Wybe
Sjoerds en diens Vaandrig.</p>
<p>Nogmaals knalden de schoten, en Anna hoorde een kogel rakelings langs
haar hoofd fluiten.</p>
<p>„Marten, buk toch!” riep zij verschrikt haar broeder toe. „Breng je niet
onnoodig in gevaar!”</p>
<p>Na enkele minuten gaven echter de Spanjaarden de vervolging op, tot
groote vreugde van de vluchtelingen, die nu overtuigd waren, dat het
grootste gevaar geweken was.</p>
<p>Weldra hadden zij den uitgang van de Fuikvaart bereikt en voeren het
Haarlemmermeer op. En enkele uren later kwamen zij behouden aan den
IJoever aan, waar zij zich geheel veilig voelden. Hunne harten klopten
onstuimig van vreugde. Het waagstuk was gelukt en Anna bevond zich in
veiligheid. Zij brachten het bootje over den Westzaner Overtoom, zonder
Jan Slob te wekken, die in diepe rust lag, en bereikten in den vroegen
morgen de hoeve van 't Oude Hoen.</p>
<p>Met een gelukkigen glimlach op het gelaat stapten zij aan wal en traden
de hoeve binnen, waar Geerte, Aelberts moeder, hen met een kreet van
vreugde ontving.</p>
<p><span class="pagenum" title="220"></span><a id="p_220"></a></p>
<p>O, hoe was zij bezorgd geweest over het lot van de beide dappere
jongelingen, die zich zoo stoutmoedig binnen de benarde stad hadden
gewaagd, om Anna te zoeken en zoo mogelijk te redden. En Anna drukte
zij schreiende van vreugde aan haar hart. Maar daarna werd haar gelaat
overtogen door een uitdrukking van onuitsprekelijke droefheid, en zij
trok Aelbert tegen zich aan en riep zacht uit, terwijl uit haar toon
jammer en droefheid klonk:</p>
<p>„Ach Aelbert, dat je Vader deze vreugde nu niet zien mag. Hoe zou hij
zich verheugd hebben....”</p>
<p>Verschrikt en ontsteld maakte Aelbert zich uit de armen zijner moeder
los, en vroeg:</p>
<p>„Moeder,—wat zegt u daar?—Vader is toch niet—”</p>
<p>Vrouw Geerte barstte in hevige snikken uit, en zacht antwoordde ze:</p>
<p>„God weet het, kind, of hij nog leeft. Hij is in de handen der
Spanjaarden gevallen, en ik ducht, dat zij met den gevreesden 't Hoen
weinig medelijden zullen hebben. O,—gisteren is hij bij de Diemerschans
door de Spanjaarden gevangen genomen,—en wreedaardig als zij zijn,
zullen zij hem wel gedood hebben...”</p>
<p>Doodsbleek hoorden Aelbert en Marten deze vreeselijke tijding aan, en
Aelbert drongen de tranen in de oogen.</p>
<p>„Arme,—arme vader,” mompelde hij zacht, en <span class="pagenum" title="221"></span><a id="p_221"></a>in zijne verbeelding zag
hij reeds, hoe de vijanden den ongelukkige hadden doodgemarteld...</p>
<p>Zij begaven zich naar de woonkamer, waar enkele Vrijbuiters om de
tafel zaten. Zij hadden den noodlottigen strijd aan de Diemerschans
medegemaakt, waar Oranje een laatste poging had gedaan om Haarlem te
ontzetten, maar waar zijn leger totaal verslagen en zijne vloot op de
vlucht gejaagd was. De Kennemer Vrijbuiters hadden na een dapper gevecht
een goed heenkomen moeten zoeken, en 't Oude Hoen was daarbij door de
vijanden gevangen genomen en in triomf medegevoerd.</p>
<p>Zwijgend en somber zaten de Vrijbuiters, die zoo pas waren aangekomen en
de vreeselijke tijding hadden medegedeeld, om de tafel, en met weemoed
dachten zij aan het vreeselijke lot, dat hun dapperen aanvoerder
getroffen had. O, zij twijfelden er niet aan, of de Spanjaarden zouden
hem een ontzettenden marteldood laten sterven.</p>
<p>De komst der jongelieden bracht eenige levendigheid onder deze stoere
mannen en verschafte hun vreugde, want de jonge Vrijbuiters stonden bij
hen in hoog aanzien. Zij verheugden zich in hunne terugkomst en waren
blijde, dat Anna de belegerde stad ontkomen was. Maar spoedig werd het
weer stil in de kamer, en hoorde men bijna niets anders dan het zuchten
van vrouw Geerte, die hare droefheid en tranen niet bedwingen kon en
hevig <span class="pagenum" title="222"></span><a id="p_222"></a>snikte. En zij zagen met deernis het bleeke gelaat van Aelbert,
die door de vreeselijke tijding diep geschokt was.</p>
<p>Opeens verbrak Marten de stilte door te vragen:</p>
<p>„Vrienden, zouden wij geen poging kunnen doen om hem te redden? Wie
weet, waarheen hij gevoerd is?”</p>
<p>„Hem redden?” vroeg <ins class="corr" id="corr22" title="Bron: Cleas">Claes</ins> Kees Symensen, „hoe zouden wij dat
moeten doen, Marten? Wij weten niet eens, waar hij zich bevindt...”</p>
<p>„En zou hij nog wel in leven zijn? Ik betwijfel het,” sprak Jan
<ins class="corr" id="corr23" title="Bron: Diewens">Dieuwers</ins> zacht. „Voor een Vrijbuiter heeft de Spanjaard
geen genade, en stellig niet voor 't Oude Hoen!”</p>
<p>„Maar we konden het toch beproeven,” hield Marten vol. „Als een van ons
een dergelijk lot getroffen had, weet ik zeker, dat hij rust noch duur
zou gehad hebben...”</p>
<p>„Maak je geen illusies, Marten,” viel Symensen in. „Hadt jij, evenals
wij, de vreugdekreten der vijanden gehoord, toen 't gevreesde Hoen hun
in handen viel, dan zou je geen oogenblik twijfelen aan zijn lot. Ik ben
er van overtuigd, dat hij niet meer leeft...”</p>
<p>„O, als zij hem maar niet gemarteld hebben,” snikte Aelbert, terwijl hij
zijne moeder de armen om den hals sloeg en zijn hoofd tegen haar
schouder vlijde.</p>
<div class="figcenter" style="width: 398px;">
<a href="images/ill_p222a.jpg"><img src="images/ill_p222ath.jpg" width="398" height="264" alt="" title="Klik voor vergroting (1325×880px, 222kb)" /></a>
</div>
<p><span class="pagenum" title="223"></span><a id="p_223"></a></p>
<p>Anna stond met tranen in de oogen naast de bedroefde vrouw. Zij sprak
niet, want woorden van troost wist zij niet, maar zij had de hand der
arme vrouw in de hare genomen, en drukte die met innig medelijden.</p>
<p>Weer ontstond een diepe stilte in het vertrek.</p>
<p>Tot plotseling de deur geopend werd, en—'t Oude Hoen in levenden lijve
aan den ingang verscheen.</p>
<p>Geerte slaakte een kreet van vreugde en wierp zich schreiende in zijne
armen. Ook Aelbert en Marten sprongen op en ijlden naar hem toe, en de
Vrijbuiters stonden in de grootste verbazing hem aan te staren. Maar
vreugde tintelde in hun oog, en een blijde glimlach plooide hunne
lippen.</p>
<p>„'t Oude Hoen!” riep Claes Kees Symensen verheugd uit. „God lof! Hij is
het gevaar ontkomen!”</p>
<p>En van alle kanten klonk het: „Godlof! Godlof! Hij leeft, en is het
gevaar ontkomen!”</p>
<p>'t Oude Hoen sloeg zijn eenen arm om zijne vrouw en zijn anderen om
Aelbert, die beiden niet spreken konden van vreugde, en zeide met
krachtige stem:</p>
<p>„Ja, mijne vrienden, ik ben het gevaar ontkomen, maar niet door eigen
kracht. Thans weet ik, dat ook in het hart van een Spanjaard
edelmoedigheid kan wonen. Vrijwillig en zonder losgeld heeft mijn vijand
mij de vrijheid hergeven...”</p>
<p><span class="pagenum" title="224"></span><a id="p_224"></a></p>
<p>De grootste verbazing stond op aller gelaat te lezen, en menigeen
mompelde: „De vrijheid hergeven, zonder losprijs? Hoe is dat mogelijk?”</p>
<p>„Ik was gevangen genomen door de Walen, die mij voor hun veldheer
brachten, en verwachtte niets anders dan den dood, en wel den
smartelijksten, dien men mij zou kunnen aandoen. Maar de Overste zei met
vriendelijke stem:</p>
<p><ins class="corr" id="corr24" title="Niet in Bron.">„</ins>„'t Hoen, dit is de tweede maal, dat ik u ontmoet.
Den eersten keer bood ik u als gedachtenis een geschenk aan, dat door u
geweigerd werd. Thans schenk ik u niet alleen het leven, maar ook de
vrijheid. Ga heen, en onthoud, dat ook een Spanjaard edelmoedig kan
zijn.”<ins class="corr" id="corr25" title="Niet in Bron.">”</ins></p>
<p>„Zijn naam?” riep de voortvarende Symensen uit. „Hoe is de naam van dien
edelen Spanjaard?”</p>
<p>En kalm was het antwoord:</p>
<p>„De Heer Van Licques!”</p>
<hr class="hr18" />
<p>Hiermede is mijn verhaal ten einde. Anna bleef in de Hoeve van 't Oude
Hoen, waar Vrouw Geerte haar weldra lief kreeg als eene dochter.</p>
<p>De Kennemer Vrijbuiters zetten nog langen tijd den strijd tegen de
Spanjaarden voort, en bedreven nog menige roemrijke daad, zooals men die
in elke <span class="pagenum" title="225"></span><a id="p_225"></a>uitgebreide beschrijving van onze Vaderlandsche Historie vinden
kan. En zij rustten niet, voordat Holland voor goed van de Spanjaarden
was gezuiverd. In het volgende jaar begon van Alkmaar de Victorie, die
in 1648 met een eervollen vrede en eene algeheele vrijheid werd bekroond.</p>
<p class="center margin2 g2 noi">EINDE.</p>
<div class="inhoud">
<p><span class="pagenum" title="226"></span><a id="p_226"></a></p>
<h2 class="h2inh" id="inhoud">INHOUD.</h2>
<hr class="chbegin" />
<table class="toc" id="toc" summary="Inhoudsopgave">
<tbody>
<tr><td></td><td></td><td class="tdr">Blz.</td></tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_I">I.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">De boerenhoeve aan den Zuiddijk en hare bewoners</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_7">7</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_II">II.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">Ongewenscht bezoek, en hoe Kees daar een einde aan maakte</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_21">21</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_III">III.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">Wybe Sjoerds verveelt zich, en Marten krijgt eene uitnoodiging</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_41">41</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_IV">IV.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">Een schoone dag, die een droevig einde had</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_65">65</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_V">V.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">De jonge zwerver</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_88">88</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_VI">VI.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">Onder de Vrijbuiters</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_104"><ins class="corr" id="corr26" title="Bron: 134">104</ins></a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_VII">VII.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">De Spanjaarden te Westzaan. Een bezoek aan de ruïne der verbrande hoeve</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_119">119</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_VIII">VIII.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">Aelbert en Marten vangen een vink met gouden veêren</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_136">136</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_IX"><ins class="corr" id="corr27" title="Bron: XI">IX</ins>.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">Op den Sparendammer dijk</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_165">165</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_X">X.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">Hoe de jonge Vrijbuiters in het vijandelijk kamp kwamen, en hoe zij het verlieten</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_180">180</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_XI">XI.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">In de bedreigde veste</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_194">194</a></td>
</tr>
<tr>
<td class="tdl"><a href="#hoofdstuk_XII">XII.</a></td>
<td class="tdl"><span class="mixcap">In de nachtelijke duisternis, en hoe een Spanjaard zijn woord van eer inloste</span></td>
<td class="tdr"><a href="#p_209"><ins class="corr" id="corr28" title="Bron: 299">209</ins></a></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</div>
<div class="adv">
<p><span class="pagenum" title="ad1"></span><a id="p_ad1"></a></p>
<p class="pers"><span class="u"><b>DE PERS OVER:</b></span></p>
<p class="adhead size250">De Kennemer Vrijbuiter</p>
<p class="adhead size90">DOOR</p>
<p class="adhead size115">C. JOH. KIEVIET.</p>
<p class="adhead size80">Rijk geïllustreerd door JOHAN BRAAKENSIEK.</p>
<p class="adhead size75">Prijs in geïll. omslag <b>f1.50</b>, in prachtband <b>f1.90</b>.</p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Met veel genoegen hebben wij dit boek van den bekenden kinderschrijver
gelezen. Het voert den lezer terug naar de tijden van het beleg van
Haarlem en Alkmaar. De levendige beschrijving van de vele avontuurlijke
lotgevallen der handelende personen zal door meisjes zoowel als door
jongens met graagte genoten worden, terwijl ook hun geschiedenis er door
wordt uitgelegd en bevestigd.
<span class="recensent"><i>Het Nieuwe Schoolblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Een solied geschiedenis-verhaal uit den tijd van 't Hoen, belangwekkend
gemaakt door de beschrijving van de lotgevallen eener familie, die te
lijden heeft.</p>
<p class="adtxt">Kinderen, die van Vaderl. historie houden, zullen het boek met veel
genoegen lezen.
<span class="recensent"><i>Rapport der Commissie voor Kinderlectuur
in „Het Schoolblad”.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Het verhaal is buitengewoon boeiend. Naar waarheid heeft de schrijver de
Spanjaarden en de Geuzen geteekend in hun ruwheid, maar ook in hun
onversaagdheid; het zijn spannende avonturen, waarvan hij vertelt.
<span class="recensent"><i>Algemeen Handelsblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Een interessant jongensboek, dat onze jeugd met graagte zal lezen; dat
haar een helderen kijk geeft op den toestand der Zaansche dorpen in den
Spaanschen tijd.
<span class="recensent"><i>De Zaanstreek.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">De jongens vinden van hun gading in „De Kennemer Vrijbuiter”. De
illustraties zijn van <span class="mixcap">Braakensiek</span>, dus goed. Een keurig en levendig doek
gespannen over 't geraamte hunner schoolkennis.
<span class="recensent"><i>De Kerkelijke Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Ook dit historisch verhaal is weer onderhoudend en prettig geschreven.
Het tooneel der handeling is in hoofdzaak de Zaanstreek, in welker
historie de schrijver blijkens zijn vroegere werken zoo geheel thuis is.
Dat de in dit verhaal genoemde <span class="pagenum" title="ad2"></span><a id="p_ad2"></a>vrijbuiters werkelijk hebben geleefd en
dat hunne daden hier naar waarheid zijn beschreven, zal de
belangstelling ongetwijfeld nog verhoogen voor dit werk, dat door <span class="mixcap">Joh.
Braakensiek</span> met aardige illustraties is verrijkt.
<span class="recensent"><i>De Tijdspiegel.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Dit is een zeer degelijk-geschiedkundig verhaal, waarin de jongens
kennis maken met den Kennemer vrijbuiter „'t Oude Hoen”. Het is mooi
geïllustreerd door <span class="mixcap">Johan Braakensiek</span>.</p>
<p class="adtxt">Het boek ziet er heel prettig en aantrekkelijk uit. Het is weer in den
gewonen prettigen trant geschreven.
<span class="recensent"><i>Het Kind.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Dit is een boek van veel en nauwgezette studie, dat voor onze kinderen
de geschiedenis der Kennemer Vrijbuiters wil doen leven. Dit boek is een
aanwinst voor onze kinderlitteratuur.
<span class="recensent"><span class="mixcap">Ida H.</span> in <i>de Vrouw</i>.</span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">We wenschen het werk in de handen van zeer veel jeugdige landgenooten.
<span class="recensent"><i>De Telegraaf.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">De heer <span class="mixcap">Kieviet</span> beschrijft in zijn Kennemer Vrijbuiter eenige episoden
uit het leven der Zaanlandsche boeren van die dagen. Hij laat ons eerst
kennis maken met de Watergeuzen, onder wie zelfs een Sonoy slechts met
moeite de tucht kon handhaven. Daarna verhaalt hij van een plunder- en
moordtocht der Spanjaarden van Amsterdam (<ins class="corr" id="corr29" title="Niet in Bron.">„</ins>Moorddam”) naar de
Zaanstreek en verplaatst den lezer ten slotte te midden der Kennemer
vrijbuiters, van wie 't Hoen het middelpunt is.</p>
<p class="adtxt">Zoo bevat het boek eene reeks van spannende gebeurtenissen en
avontuurlijke daden, die in hoofdzaak historisch getrouw zijn
medegedeeld en door het bijwerk van den schrijver zijn samengeregen tot
een leerrijk en onderhoudend geheel.</p>
<p class="adtxt">Onze jongens zullen met klimmende belangstelling de lotgevallen van den
eenvoudigen, maar fermen, vijftienjarigen boerenknaap volgen, wiens
ouders door de Spanjaarden worden vermoord, die zich daarop bij de
Kennemer vrijbuiters aansluit, niet de minst stoute onder de
onversaagden blijkt te zijn en wien het ten slotte gelukt zijne
spoorloos verdwenen zuster bij zijne pleegouders terug te brengen.</p>
<p class="adtxt">Het bevat teekeningen van <span class="mixcap">Braakensiek</span>.</p>
<div class="recensfloat">
<span class="mixcap">K. Westerling</span> in<br />
<i>de Amsterdammer, Weekbl. voor Nederland.</i>
</div>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">De jeugdige lezers zullen door dit boek eenige voorstelling krijgen van
het volksleven in die dagen, hoe de Spanjaarden konden huishouden, hoe
de Vrijbuiters vochten, en met belangstelling zullen zij de avonturen
van Marten Floriszoon volgen, die, nadat zijne ouders door de
Spanjaarden vermoord waren, zich bij de vrijbuiters aansloot.
<span class="recensent"><i>Bredasche Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Het boek ziet er smakelijk uit.
<span class="recensent"><i>Het Vaderland.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">In dit boek boeit hij zijne jonge lezers door van de Kennemer
Vrijbuiters te vertellen.
<span class="recensent"><i>N. Rotterd. Courant.</i></span></p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="ad3"></span><a id="p_ad3"></a></p>
<p class="adhead size300">IN DEN OTTER</p>
<p class="adhead size80">DOOR</p>
<p class="adhead size180">C. JOH. KIEVIET.</p>
<p class="adhead">Rijk geïllustreerd door JOHAN BRAAKENSIEK.</p>
<p class="adhead size80">PRIJS IN GEÏLL. OMSLAG ƒ<b>1.50</b>. IN PRACHTBAND ƒ<b>1.90</b>.</p>
<hr class="chbegin" />
<p class="adtxt">Een historisch verhaal uit den tijd der Fransche overheersching. Ook de
heer <span class="mixcap">Kieviet</span> kent de jeugd en haar toon. Hij heeft minder een eigen
manier, dan de zoo beslist oorspronkelijke heer Been. <span class="mixcap">Kieviet's</span> manier
is meer een herleving van die van Louwerse, Goeverneur, Andriessen. Maar
die toch op hun allerbest. En hij wordt nog steeds beter, onbevangener,
amusanter.</p>
<p class="adtxt">Wij vinden „<i>In den Otter</i>” van zijn tot nu verschenen boeken het beste.
<span class="mixcap">Joh. Braakensiek</span> illustreerde het.
<span class="recensent"><i>Rotterd. Nieuwsblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">„<i>In den Otter</i>” door <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>, geïllustreerd door <span class="mixcap">Joh.
Braakensiek</span>, Amersfoort Valkhoff & Co., prijs f1.50 en f1.90, is een
historisch verhaal, blijkbaar, al staat het nergens aangegeven, bestemd
voor jongelieden van af 10 tot 14 jaar. Het behandelt een episode uit
den laatsten tijd der Fransche overheersching, een volksbeweging in de
geheele Zaanstreek tegen een nieuwe lichting voor de Nationale Garde,
door Napoleon uitgeschreven. Het gezin in „den Otter” ook al
uiteengerukt, doordat de oudste zoon den noodlottigen Russischen
veldtocht moet meemaken, vormt het middelpunt van de gebeurtenissen, die
met groote levendigheid en blijkbaar na degelijk historische studie
beschreven worden. Het verzet wordt met geweld onderdrukt, en eenige
huisvaders die de beweging, waarbij geen bloed gevloeid had, leidden,
gefusilleerd.</p>
<p class="adtxt">Frisch en aangrijpend heeft de schrijver het verloop dezer droevige zaak
beschreven, daarbij voor afwisseling zorgende door de rol, die de kleine
Jan uit „den Otter” vervult als redder van een paar der leiders en als
aanvoerder van zijn kameraadjes, die—onderdrukking en Fransche
overheersching ten spijt—toch als echte Zaansche jongens ravotten en
spelen, alleen wel eens wat heel wijs redeneeren.</p>
<p><span class="pagenum" title="ad4"></span><a id="p_ad4"></a></p>
<p class="adtxt">De Fransche douaniers en gendarmen hebben 't natuurlijk in dezen tijd
hard te verantwoorden, soms schijnt het ons wel toe dat van een der
laatsten, den spionneerenden en drinkenden Narot, te veel een caricatuur
gemaakt is.</p>
<p class="adtxt">We zijn met „In den Otter” een goed historisch verhaal rijker geworden,
waaruit oudere kinderen meer geschiedenis kunnen leeren dan uit veel
droge handboeken. Het afschuwelijke doodvonnis over zes menschen, wier
eenige misdaad bestond in het leiden eener beweging tegen schandelijk
machtsmisbruik, heel de ellende, beschreven in de brieven van den
broeder, die den Russischen veldtocht meemaakt, ze zijn een zoo ernstig
pleidooi tegen oorlog en machtsmisbruik, dat we niet behoeven te vreezen
de kinderen hier in aanraking te brengen met treurige werkelijkheden,
wijl de voorstelling vrij blijft van alle opsiering en chauvinisme. Wij
aarzelen dan ook niet „In den Otter” in de bibliotheek van den
Nederlandschen Kinderbond op te nemen en ter lezing aan te bevelen voor
goed ontwikkelde jongens en meisjes.
<span class="recensent"><i>Correspondentieblad v/d. Nederl. Kinderbond.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<div class="figright" style="width: 224px;">
<a href="images/ill_ad04.png"><img src="images/ill_ad04th.png" width="224" height="388" alt="" title="Klik voor vergroting (453×783px, 37kb)" /></a>
</div>
<p class="adtxt">Was het ons een aangename taak voor enkele jaren in dit blad het boek
„Jongens van Oudt-Hollandt” door <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span> aan te kondigen, met
meer animo nog zetten we ons om het nieuwste werk van dezen talentvollen
auteur met een enkel woord bij onze lezers in te leiden.</p>
<p class="adtxt"><i>In den Otter</i>, een verhaal uit den Franschen tijd, speelt van het begin
tot het einde te Zaandam; het terrein der feiten is zelfs beperkt tot
den Dam en zijne omgeving.</p>
<p class="adtxt">Wij hebben van dit kinderboek—al zijn we reeds geruimen tijd van de
jongensjaren verwijderd helaas—met groot genoegen kennis genomen. Het
verhaal, ofschoon eenvoudig en onopgesmukt, <span class="pagenum" title="ad5"></span><a id="p_ad5"></a>heeft ons dermate geboeid,
dat we het in één stuk door hebben uitgelezen. Dit is te danken
allereerst aan den spannenden verhaaltrant—het geheim van dezen
schrijver voor de jeugd—aan de oordeelkundige keuze van historische
feiten uit dit fel bewogen tijdperk voor den opzet, en zeker ook voor
een deel aan de bekendheid met personen en toestanden. Veel, wat nog is,
doet denken aan wat toen bestond, en het heeft ook een eigenaardige
bekoring overal in het verhaal namen te ontmoeten van familiën, wier
nazaten nog onder ons leven. Het gaat natuurlijk niet aan in een bestek,
als ons in dit blad kan worden toegestaan, alles te noemen, wat
bijzondere attractie heeft voor ons en vooral voor onze jeugdige
stadgenooten. Maar bij eenig overdenken komen ons voor den geest: de
aangrijpende beschrijving van het vertrek der conscrits; de sobere en
toch meesterlijke schets van het lijden en de ellende, die onze
jongelingen in Rusland hadden te doorstaan<ins class="corr" id="corr30" title="Bron: :">;</ins> de vermakelijke
wijze, waarop een paar flinke Hollandsche jongens den gehaten gendarme
te pakken nemen; maar ook de nobele wijze, waarop dezelfde jongens alles
wagen om anderen te helpen tegen de vervolging der Franschen.</p>
<p class="adtxt">In overeenstemming met de historie is het oproer met zijn droeve
gevolgen geschetst; dit gedeelte is zeer treffend weergegeven.</p>
<p class="adtxt">De heer <span class="mixcap">Kieviet</span> zou zijn reputatie als kinderschrijver ontrouw geworden
zijn, als hij niet een paar komische voorvallen en guitige personen in
zijn verhaal had gebracht. Ze ontbreken dan ook niet. Hendrik Marinus,
knecht van Molaan uit „de Zon”, treedt hier en daar op met zijn grappige
uitvallen, en de beide knapen, die een hoofdrol in de geschiedenis
vervullen, Jan Lobherr uit den Otter en Meijndert Molaan, zijn een paar
jongens om aan je hart te drukken.</p>
<p class="adtxt">De heer <span class="mixcap">Braakensiek</span> heeft voor de illustratie gezorgd; deze mededeeling
is voldoende om onze lezers te overtuigen, dat ze prachtig is.</p>
<p class="adtxt">Geen twijfel, of dit boek zal door onze jongens en meisjes worden
verslonden. We kennen niet de grootte der oplage, maar het wil ons toch
voorkomen, dat zij òf geheel, òf voor een zeer groot deel wel plaats zal
vinden in onze omgeving, want voor de bewoners der Zaanstreek heeft het
boek al een bijzondere aantrekkelijkheid. Van harte wenschen we den
schrijver geluk met dezen wèlgeslaagden arbeid: hij heeft zich daarmee
opnieuw verdienstelijk gemaakt tegenover de opvoeding onzer kinderen,
want goede frissche lectuur werkt daaraan krachtig mede ten goede.
<span class="recensent"><i>Zaanlandsche Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: left;" />
<p class="adtxt">„<i>In den Otter</i>” is een goed geschreven verhaal uit de tijd der Franse
overheersing. De schrijver geeft een kijkje in het leven der Zaanlandse
bevolking uit die tijd, en getrouw aan z'n gewoonte om kinderen in z'n
kinderverhalen tot de helden <span class="pagenum" title="ad6"></span><a id="p_ad6"></a>der histories te maken, groepeert hij om
de jongens die hij op laat treden de verschillende gebeurtenissen, welke
die tijd zo spannend en vreselik maken. De ouders van z'n jongens nemen
deel aan opstanden, worden deswege vervolgd, vluchten of worden
gefusileerd, zien geliefde kinderen naar de oorlog vertrekken en leven
in gestadige angst voor de dingen die komen kunnen, en de kinderen leven
op hun manier alles mee. Al de smaad, en het verterend verdriet, de
wanhoop en de haat van de ongelukkige mensen, die zuchten onder de
ijzeren scepter van de franse tiran, worden weerspiegeld in het gemoed
der jongens, en al de ergernis en het zelfverwijt van de ouderen, die
met weerzin moeten terugdenken aan die rampzalige roes, waarin ze de
overweldigers zelf hadden ingehaald, uit zich bij hun kinderen in menig
ondeugende streek, die zij zich tegenover de vertegenwoordigers van 't
onwettige gezag veroorloven.</p>
<p class="adtxt">De jolige jongens verliezen echter ondanks de treurigheid, die ze van
alle kanten omringt, toch hun ware aard niet, al schijnt dit gevaar in
de aanvang van het verhaal te dreigen, waar de twaalfjarige Jan en zijn
dito vriend Meijndert al een heel onkinderlike taal spreken. Neen, het
blijven gelukkig vroolike snaken, en hoewel sommige hunner, als het
noodig is, blijk geven van onversaagde heldenmoed, toch
<ins class="corr" id="corr31" title="Bron: b!ijft">blijft</ins> de onbezorgde geest, die kinderen ondanks alles zoo
eigen is, de boventoon houden, waardoor dit ernstige boek toch een echt
kinderboek blijft.</p>
<p class="adtxt">Niet het minst ook door de goede afloop van de gehele geschiedenis. Want
is het boek een verhaal van leed en strijd, het is er tevens een van
geluk en overwinning. Beginnende juist als de druk van de tirannie zich
het zwaarst gevoelen doet, eindigt het met de zegepraal der vrijheid. En
die zegepraal gaat gepaard met blijde tonelen van het weerzien van
geliefde betrekkingen, zoodat bij velen de vreugde over de herwonnen
volksvrijheid verhoogd wordt door herboren familiegeluk.</p>
<p class="adtxt">Allerlei aardige, voor kinderen belangwekkende gebeurlikheden zijn door
het verhaal heen gevlochten, en tot slot laat de schrijver een heerlijk
troepje kozakken optreden tot vermaak van de Zaanlandse jongens en zeker
ook wel van de lezers van z'n boek, kozakken, gezegend met al de weinige
deugden en vele eigenaardigheden van dat bekende volkje, waardoor de
vrolikheid het laatste woord krijgt. Onze jongens zullen het boek zeker
met groot genoegen lezen, en het zij hun van harte gegund, want het is
een goed boek en ze kunnen er nog wel iets uit leeren.
<span class="recensent"><i>School en Leven.</i></span></p>
<p><span class="pagenum" title="ad7"></span><a id="p_ad7"></a></p>
<hr class="tb" />
<p class="adhead size250" style="font-weight: 900;">Jongens van Oudt-Holland</p>
<p class="adhead size75">DOOR</p>
<p class="adhead size160" style="font-weight: 900;">C. JOH. KIEVIET.</p>
<p class="adhead size80" style="font-weight: 900;">Rijk geïllustreerd door JOHAN BRAAKENSIEK.</p>
<p class="adhead size90">Prijs in geïll. omslag <b>f1.50</b>. In prachtband <b>f1.90</b>.</p>
<p class="adhead size115" style="font-weight: 900;">2e <span class="g2">DRUK</span>.</p>
<p class="pers"><b>De Pers over dit boek:</b></p>
<p class="adtxt">Een flink aardig boek voor jongens en meisjes, ook geschikt voor een
Volksbibliotheek. Het geeft een levendige voorstelling van het doen en
laten onzer voorouders in den tijd van Czaar Peter, die hier het
scheepstimmeren kwam leeren.</p>
<p class="adtxt">Het is een aardig leerzaam verhaal, boeiend voor kinderen, onderhoudend
voor ouderen, en het karakter van den Czaar is zoo frisch geschetst; 't
geheel is als bijzonder gelukkig geslaagd te noemen. <span class="mixcap">Braakensiek</span>
verhoogde de aantrekkelijkheid door goede teekeningen.
<span class="recensent"><i>Belang en Recht.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">De schrijver van zooveel flinke, aantrekkelijke jongensboeken verplaatst
ons hier in het eind der 17e eeuw, en geeft door zijn levendigen,
aanschouwelijken schrijftrant een duidelijk beeld van een dier
belangrijkste tijdperken uit de Zaanstreek. Zooals de schrijver zelve
zegt, heeft hij werkelijk historische personen ten tooneele gevoerd, en
hun lotgevallen naar waarheid vermeld. Zelfs de jongens, die in het
verhaal voorkomen, hebben voor het meerendeel geleefd, doch hun
lotgevallen berusten gedeeltelijk op fantasie. De vele historische
aanteekeningen over den tijd, waarin Czaar Peter als Pieterbaas te
Zaandam werkte, en betreffende den bloei van die streek, stelden hem in
staat uit de rijke stof zooveel te putten, dat er een boeiend verhaal
kon ontstaan, dat den lezer heel dien tijd doet meeleven. Zulke boeken
behooren èn om den inhoud èn om den vorm tot de juweeltjes van een goede
bibliotheek. Voor leerlingen eener hoogste klasse, 12-14 jaar en ouder,
is dit je lectuur.</p>
<p class="adtxt">De illustraties zijn keurig; dit waarborgt trouwens de naam <span class="mixcap">Braakensiek</span>.
<span class="recensent"><i>'t Onderwijs.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Als eerste deel van „Kieviet's Historische Bibliotheek” verscheen bij
<span class="mixcap">Valkhoff & Co.</span> te Amersfoort „Jongens van <span class="pagenum" title="ad8"></span><a id="p_ad8"></a>Oudt-Holland”, door <span class="mixcap">C. Joh.
Kieviet</span>, met aardige illustraties van <span class="mixcap">Joh. Braakensiek</span>. De schrijver
vertelt hier van het leven te Zaandam in den tijd, dat Czaar Peter daar
woonde. Hij heeft zich daarbij zooveel mogelijk aan de historie gehouden
en toch een aardig, opgewekt jongensboek geschreven.
<span class="recensent"><i>Algem. Handelsblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">In Kieviet's Geïllustreerde Historische Bibliotheek, uitgave <span class="mixcap">Valkhoff &
Co.</span> te Amersfoort, is pas verschenen in een sprekenden prachtband
„Jongens van Oudt-Holland”, door <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>, waarvoor <span class="mixcap">Joh.
Braakensiek</span> de aanlokkende illustratiën leverde.</p>
<p class="adtxt">Boeken als „Jongens van Oudt-Holland” werken er toe mede, bij de jeugd
energie en zelfvertrouwen op te wekken. Ook de kleine naties kunnen
groote mannen voortbrengen, dat leert onze geschiedenis op tal van
bladzijden; maar 't is goed, dat deze lectuur ook uitspanningslectuur
bezielt.
<span class="recensent"><i>Arnh. Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<div class="figright" style="width: 200px;">
<a href="images/ill_ad09.png"><img src="images/ill_ad09th.png" width="200" height="438" alt="" title="Klik voor vergroting (400×876px, 46kb)" /></a>
</div>
<p class="adtxt">Van <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>. Deze naam is immers voldoende om iederen jongen van
Holland naar het boek te doen grijpen.</p>
<p class="adtxt">De schrijver handhaaft door dit verhaal zijn naam. Meer hebben we niet
noodig ervan te zeggen. Ook hieruit leeren we de kinderen zonder dat ze
er bij denken. En het is zoo opwekkend, een stuk geschiedenis te lezen
uit den bloeitijd van Holland. Het zal er wel ingaan, dit boek.
<span class="recensent"><i>De Telegraaf.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: left;" />
<p class="adtxt">Een aardig jongensboek „Jongens van Oudt-Holland”, door <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>,
met illustraties van <span class="mixcap">Joh. Braakensiek</span>. Amersfoort <span class="mixcap">Valkhoff & Co.</span></p>
<p class="adtxt">De goede jongensboekenschrijver <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span> heeft in dit, zijn
nieuwste werk, het verblijf van Czaar Peter den Grooten te Zaandam
behandeld.</p>
<p class="adtxt">Nog steeds, zegt de heer <span class="mixcap">Honig</span>, is het voor het nageslacht welgevallig
met de gedachten zich in het gouden tijdperk onzer historie te
verplaatsen en het kan niet anders of bij de jongelieden wordt dan de
lust opgewekt tot navolging van de daden der voorvaderen. Boeken als
„Jongens van Oudt Holland” van den heer <span class="mixcap">Kieviet</span> werken daartoe zeker
mede!</p>
<p class="adtxt">De heer <span class="mixcap">Kieviet</span> heeft zijn onderwerp zoo prettig, zoo interessant en zoo
leesbaar behandeld, dat er alle reden is dit boek alweer voor zijn doel
voortreffelijk geslaagd te noemen. De figuur van den grooten Czaar in
zijn eenvoud en zijn humor staat in 't verhaal wel zoo aantrekkelijk
mogelijk. En <span class="mixcap">Braakensiek</span> heeft 't in den stijl geïllustreerd.
<span class="recensent"><i>Rott. Nieuwsblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: left;" />
<p class="adtxt">In dit vrij boeiende verhaal wordt het een en ander verteld uit het
leven aan den Zaankant ten tijde van Czaar Peter. Het berust deels op
historie, deels op phantasie, die evenwel geen vreemde sprongen maakt.
Het is mooi uitgegeven, en we kunnen het aanbevelen voor 12-jarigen.
<span class="recensent"><i>Rapport van de Commissie ter beoordeeling van Kinderlectuur.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: left;" />
<p><span class="pagenum" title="ad9"></span><a id="p_ad9"></a></p>
<p class="adtxt">Als schrijver van jongensboeken legt de bekende <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span> een
werkelijk verbazende werkzaamheid aan den dag. Met ingenomenheid maken
we ten eerste melding van een fraai uitgegeven boek, getiteld „Jongens
van Oudt-Holland”, verschenen (bij <span class="mixcap">Valkhoff & Co.</span>, Amersfoort) als
eerste deel van „Kieviet's Historische Bibliotheek”. Dit boek is
versierd met platen van <span class="mixcap">Johan Braakensiek</span>, die zoo bij uitstek het
Oudt-Hollandsche karakter weergeeft. Het behandelt de geschiedenis van
Czaar Peter en speelt in hoofdzaak te Zaandam. Voorts merkwaardigheden
over de eenmaal bloeiende Groenlandsche vaart. Ook een berucht
Zaankanter, Claes Compaen, die „alderfameuste zeeroover”, zooals de oude
journalen hem noemen, komt hierin voor.</p>
<p class="adtxt">Een bekend Zaansch historicus, de heer <span class="mixcap">G. J. Honig</span>, heeft in een
voorrede het een en ander opgemerkt over de hier behandelde stof.
Werkelijk een zeer aantrekkelijk boek.
<span class="recensent"><i>N. v. d. Dag.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: left;" />
<p class="adtxt">De ijverige schrijver voor de jeugd, <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>, begint een nieuwe
serie: „Geïllustreerde Historische Bibliotheek” welke zal bestaan uit
zes deelen, uitgegeven bij <span class="mixcap">Valkhoff & Co.</span>, te Amersfoort. Het eerste
deel: „Jongens van Oudt Holland”, bevat de geschiedenis van Czaar Peter
te Zaandam. Het dankbare onderwerp is op levendige onderhoudende wijze
behandeld, en werkelijk goede, geestige illustraties van <span class="mixcap">Joh.
Braakensiek</span> verhoogen de waarde van het boek, dat zeker veel aftrek zal
vinden.
<span class="recensent"><i>De Avondpost.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: left;" />
<p class="adtxt">Dit boek heb ik met bizonder veel pleizier gelezen. Ik vind het een
aardig, prettig geschreven boek.
<span class="recensent"><i>Jeugd.</i></span></p>
<hr class="chend" />
<p><span class="pagenum" title="ad10"></span><a id="p_ad10"></a></p>
<p class="adhead size250" style="font-weight: 400;">AB EN Z'N VRIENDEN</p>
<p class="adhead word2"><span class="size115">DOOR</span> <span class="size150">C. JOH. KIEVIET.</span></p>
<p class="adhead size115">Rijk geïllustreerd door JAN SLUYTERS.</p>
<p class="adhead"><b>4e DRUK.</b> Prijs in geïll. omslag <b>f1.50</b>. In prachtband <b>f1.90</b>.</p>
<div class="figleft" style="width: 317px;">
<a href="images/ill_ad10.png"><img src="images/ill_ad10th.png" width="317" height="534" alt="" title="Klik voor vergroting (641×1080px, 69kb)" /></a>
</div>
<p class="pers" style="text-indent: 1em;"><b>Oordeel van de Pers:</b></p>
<p class="adtxt">Een echt frisch avontuurlijk jongensboek. Het is een verhaal van flinke
jongens en van jongens die liegen, maar later inzien hoe leelijk dit is:
een verhaal met een strekking, maar ook een amusant boek.
<span class="recensent"><i>Alg. Handelsblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: right;" />
<p class="adtxt">Een prettig boek voor jongens—en waarschijnlijk voor meisjes ook, want
ook die lezen graag van <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>.
<span class="recensent"><i>N. Rotterd. Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: right;" />
<p class="adtxt">Dit boek behelst een zeer goed beschreven recht boeiend en tegelijk
leerrijk verhaal van de lotgevallen en ontmoetingen van een aantal
jongens.</p>
<p class="adtxt">Geen twijfel is er, of de jongens zullen dit echte jongensboek met het
grootste genoegen lezen. Als boekgeschenk zal het hun zeker welkom zijn.
<span class="recensent"><i>Christelijk Schoolblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: right;" />
<p class="adtxt">Dit boek wordt warm aanbevolen.
<span class="recensent"><i>Het Schoolblad<ins class="corr" id="corr32" title="Niet in Bron.">.</ins></i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: right;" />
<p><span class="pagenum" title="ad11"></span><a id="p_ad11"></a></p>
<p class="adtxt">Het is de dikwijls vermakelijke geschiedenis van een paar tweelingen,
die zooals de „Schoolmeester” zei: „frappant op elkaar geleken!” Maar in
dien toon van vroolijkheid mengt zich ook een gepaste ernst.
<span class="recensent"><i>Nieuws v. d. Dag.</i></span></p>
<hr class="hrad" style="clear: right;" />
<p class="adtxt">Een mooi gedrukt en werkelijk ook aardig geschreven jongensboek. Een
heel relaas van jongensavonturen. Aan 't slot komt de jongen tot
indenken en wordt een braaf mensch.
<span class="recensent"><i>De Standaard.</i></span></p>
<hr class="double" />
<p class="adhead size115 bb" style="text-align: left; width: 13em;">ZOOEVEN VERSCHENEN:</p>
<p class="adhead size350 smalled" style="font-weight: 800;">Pension „Zonneduin”</p>
<p class="adhead size115">DOOR</p>
<p class="adhead size180" style="font-weight: 800;">C. JOH. KIEVIET.</p>
<p class="adhead size130 smalled" style="font-weight: 800;">Rijk geïllustreerd door JOH. BRAAKENSIEK.</p>
<hr class="hr18" />
<p class="adhead size80">PRIJS IN GEÏLL. OMSLAG <b>f2.40</b>.—IN PRACHTBAND <b>f2.90</b>.</p>
<div class="valkhof">Uitgevers VALKHOFF & CO.—Amersfoort.</div>
<p><span class="pagenum" title="ad12"></span><a id="p_ad12"></a></p>
<hr class="tb" />
<p class="adhead size250">Vroolijke Vertellingen</p>
<p class="adhead size90">DOOR</p>
<p class="adhead size130 g2">C. JOH. KIEVIET.</p>
<p class="adhead size90">Rijk geïllustreerd door W. K. DE BRUIN e.a.</p>
<p class="adhead">Prijs in Geïllustreerd Omslag <b>f1.50</b>. In Prachtband <b>f1.90</b>.</p>
<hr class="hr18" />
<p class="pers"><b>De Pers over dit boek:</b></p>
<p class="adtxt">De vertellingen lijken ons heel geschikte lectuur voor jongens boven de
twaalf jaar, die zullen er zich zeker kostelijk mee vermaken. We noemen
als bijzonder geslaagd „De Witte Poedel,” „Een Zaansche Luilak” (bedoeld
is de Zaterdag voor Pinkster, die, zooals men weet, speciaal aan de Zaan
nog in eere is en met vroeg opstaan en herriemaken door alle Zaansche
jongens wordt gevierd) en „Wonderlijke gedaanteverwisseling”, met de
allerkoddigste teekeningetjes. Een boek dat aanbevolen mag worden!
<span class="recensent"><i>Algem. Handelsblad.</i></span></p>
<div class="figcenter" style="width: 346px;">
<a href="images/ill_ad12.png"><img src="images/ill_ad12th.png" width="346" height="205" alt="" title="Klik voor vergroting (692×410px, 49kb)" /></a>
</div>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Bij <span class="mixcap">Valkhoff & Co.</span>, te Amersfoort, heeft de bekende schrijver <span class="mixcap">C. Joh.
Kieviet</span> een boek met „Vroolijke Vertellingen” in het licht gegeven. Dat
zullen de jongens zeker heel aardig vinden. Het negental verhalen van
vroolijke en ondeugende jongens, vol avonturen en kattekwaad, is in een
prettigen toon geschreven, <span class="pagenum" title="ad13"></span><a id="p_ad13"></a>zonder overdrijving, maar heel echt. <span class="mixcap">W. K.
de Bruin</span> en <span class="mixcap">Van Geldorp</span> hebben het aantrekkelijke boek van groote en
kleine platen voorzien.
<span class="recensent"><i>Nieuws v. d. Dag.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">'t Is een bundel van negen verhalen, die den geest van den bekenden
kinderschrijver ademen, d. w. z. zoo echt in den toon zijn, zoo
rechtstreeks tot het gemoed spreken, als ze een ernstigen ondergrond
hebben, en den schaterlach weten te pakken, als ze grappig zijn. De taal
is eenvoudig los, in den spreektrant.
<span class="recensent"><i>Arnh. Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Een negental aardige vertellingen, waarvan vijf uitstekend. Veel
vroolijkheid, maar de ernst ontbreekt evenmin. De Commissie beveelt ze
warm aan voor 10-12 jarigen.
<span class="recensent"><i>Commissie ter beoordeeling van Kinderlectuur.</i></span></p>
<hr class="double" />
<p class="adhead size250" style="font-weight: 800;">„<a href="https://www.gutenberg.org/files/10971/10971-h/10971-h.htm" title="Dit boek is via https://www.gutenberg.org/ als e-boek #10971 beschikbaar.">De Zoon van Dik Trom</a>”</p>
<p class="adhead size75">DOOR</p>
<p class="adhead size160" style="font-weight: 800;">C. JOH. KIEVIET.</p>
<p class="adhead size115" style="font-weight: 800;">Vierde Druk.</p>
<p class="adhead size90" style="font-weight: 800;">Geïllustreerd door JAN SLUYTERS.</p>
<p class="adhead">BANDTEEKENING VAN LOUIS RAEMAEKERS.</p>
<p class="adhead size80">PRIJS INGENAAID <b>f1.50</b>.—IN PRACHTBAND <b>f1.90</b>.</p>
<hr class="hr18" />
<p class="pers"><b>Oordeel van de Pers:</b></p>
<p class="adtxt"><span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span> heeft hoopen kinderen plezier gedaan door Dik Trom nog
eens ten tooneele te voeren. Want <i>De Zoon van Dik Trom</i> is zoowat Dik
zelf, verjongd, en het hindert heelemaal niet, integendeel, dat Dik
vader geworden, nog even jong en jolig is, als toen hij jong was en als
nu Jan Trom is: het boek is er nog wel zoo vermakelijk door. Want Jan
Trom, die als alle Trommen het hart op de rechte plaats heeft, doet even
dwaze dingen als zijn vader en <span class="mixcap">Kieviet</span> vertelt die weer even aardig.
<span class="recensent"><i>Algemeen Handelsblad.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">We vestigen de aandacht op het allerjongste nieuws betreffende den in
alle kinderkamers veelvermaarden en veelgeliefden Dik Trom. Dik is
getrouwd met Anneke; zij drijven nu den <span class="pagenum" title="ad14"></span><a id="p_ad14"></a>winkel, Dik's ouders zijn de
naaste buren, en er is een zoon, die Jan heet. Welke guitenstreken <i>De
Zoon van Dik Trom</i> uithaalt, zeer ten genoegen van zijn onvergetelijken
vader, verhaalt <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>, ongetwijfeld evenzeer tot vreugde
zijner jonge vrienden.
<span class="recensent"><i>Nieuwe Rotterdamsche Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Een der vruchtbaarste, meest bekende schrijvers van oorspronkelijke
jongensboeken is ongetwijfeld de heer <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>. Zijn werken
vormen in weinige jaren reeds een geheele reeks; maar onder al die
boeken is er wel geen, die zoo heeft gepakt en onder de jongens
werkelijk opgang heeft gemaakt als Dik Trom.</p>
<p class="adtxt">Het bewijs van dit succes is nu weer geleverd, want bij de verschijning
van het nieuwste boek onder den veelbelovenden titel: <i>De Zoon van Dik
Trom</i>, was de eerste oplaag onmiddellijk bij aanbieding uitverkocht.
Hier is naar waarheid een zoon die naai zijn vader aardt en het is wel
zeker, dat de jonge lezers evenveel pleizier zullen hebben in den
kleinen Jan als vroeger in zijn gelukkigen vader, dien aardigen
„gezelligen” Dik Trom.</p>
<p class="adtxt">Het aantrekkelijke boek bevat platen van <span class="mixcap">Jan Sluyters</span>.
<span class="recensent"><i>Nieuws van den Dag.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">De firma <span class="mixcap">Valkhoff & Co.</span> te Amersfoort heeft succes met haar jongensboek
„<i>De Zoon van Dik Trom</i>” door <span class="mixcap">C. Joh. Kieviet</span>.</p>
<p class="adtxt">De eerste oplaag van dit lijvige boekdeel was direct uitverkocht. Dit
feit spreekt genoeg voor het werk; een aanprijzende recensie kan
overbodig geacht worden<ins class="corr" id="corr33" title="Bron: ,">.</ins></p>
<p class="adtxt">De illustratiën van <span class="mixcap">Jan Sluyters</span> zijn goed typeerend. Er zit leven en
beweging in, zooals in het verhaal zelf. De mooie, sprekende band doet
het zijne, om het boek tot een begeerd geschenk te maken.
<span class="recensent"><i>Arnhemsche Courant.</i></span></p>
<hr class="hrad" />
<p class="adtxt">Een nieuwe <span class="mixcap">Kieviet</span> ... en dan ... een vervolg op Dik Trom.</p>
<p class="adtxt">Menig jongenshart trilt van verlangen als hij deze nieuwe uitgave voor
de ramen ziet staan. En terecht, <span class="mixcap">Kieviet</span> weet voor jongens te schrijven.
Hij blijft aardig en behoudt zijn onuitputtelijken humor. De zoon van
Dik Trom is „'n aartje naar 't vaartje”, al is Trom Jr. dan ook als
zuigeling 'n huilebalk en als kind 'n magere sprinkhaan. In dit boek
schuilt als moraal ('n verdienstelijk iets in boeken voor jongens)
<ins class="corr" id="corr34" title="Niet in Bron.">„</ins>waarheid en eerlijkheid bovenal!”
<span class="recensent"><i>De Boekengids.</i></span></p>
<hr class="hr18" />
</div>
<div class="TNbox">
<a id="correctie"></a>
<h2>Overzicht aangebrachte correcties</h2>
<p>De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst:</p>
<table summary="correcties in tekst">
<thead>
<tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr>
</thead>
<tbody>
<tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 27</a></td><td class="td4">’</td><td class="td4">”</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 39</a></td><td class="td4">kennnis</td><td class="td4">kennis</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 62</a></td><td class="td4">jou</td><td class="td4">jouw</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 68</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 70</a></td><td class="td4">mêe</td><td class="td4">meê</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 72</a></td><td class="td4">Job</td><td class="td4">Jan</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 77</a></td><td class="td4">vogeIs</td><td class="td4">vogels</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 77</a></td><td class="td4">jou</td><td class="td4">jouw</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 77</a></td><td class="td4">”!</td><td class="td4">!”</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 89</a></td><td class="td4">jou</td><td class="td4">jouw</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 96</a></td><td class="td4">Slop</td><td class="td4">Slob</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr12">Blz. 98</a></td><td class="td4">Slop</td><td class="td4">Slob</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 106</a></td><td class="td4">is</td><td class="td4">in</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 108</a></td><td class="td4">Sijmensen</td><td class="td4">Symensen</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 112</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">op</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 128</a></td><td class="td4">wilde</td><td class="td4">wilden</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 128</a></td><td class="td4">pIaagden</td><td class="td4">plaagden</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 137</a></td><td class="td4">op het hevigste verzet</td><td class="td4">het</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 184</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">?</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 192</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 207</a></td><td class="td4">haar</td><td class="td4">hun</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 222</a></td><td class="td4">Cleas</td><td class="td4">Claes</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 222</a></td><td class="td4">Diewens</td><td class="td4">Dieuwers</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr24">Blz. 224</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr25">Blz. 224</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr26">Blz. 226</a></td><td class="td4">134</td><td class="td4">104</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr27">Blz. 226</a></td><td class="td4">XI</td><td class="td4">IX</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr28">Blz. 226</a></td><td class="td4">299</td><td class="td4">209</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr29">Blz. ad2</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr30">Blz. ad5</a></td><td class="td4">:</td><td class="td4">;</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr31">Blz. ad6</a></td><td class="td4">b!ijft</td><td class="td4">blijft</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr32">Blz. ad10</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr33">Blz. ad12</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
<tr><td class="td2"><a href="#corr34">Blz. ad12</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr>
</tbody>
</table>
</div>
<pre>
End of the Project Gutenberg EBook of De Kennemer Vrijbuiter, by
Cornelis Johannes Kieviet
*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE KENNEMER VRIJBUITER ***
***** This file should be named 33720-h.htm or 33720-h.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
https://www.gutenberg.org/3/3/7/2/33720/
Produced by Branko Collin and the Online Distributed
Proofreading Team at https://www.pgdp.net for Project
Gutenberg.
Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.
Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties. Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research. They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.
*** START: FULL LICENSE ***
THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
https://gutenberg.org/license).
Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works
1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works. See paragraph 1.E below.
1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States. If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed. Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work. You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
a constant state of change. If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.
1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges. If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.
1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.
1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form. However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.
1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that
- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
you already use to calculate your applicable taxes. The fee is
owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
has agreed to donate royalties under this paragraph to the
Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments
must be paid within 60 days following each date on which you
prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
returns. Royalty payments should be clearly marked as such and
sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
address specified in Section 4, "Information about donations to
the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
License. You must require such a user to return or
destroy all copies of the works possessed in a physical medium
and discontinue all use of and all access to other copies of
Project Gutenberg-tm works.
- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
electronic work is discovered and reported to you within 90 days
of receipt of the work.
- You comply with all other terms of this agreement for free
distribution of Project Gutenberg-tm works.
1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.
1.F.
1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.
1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.
1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation. The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund. If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.
1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.
Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation
The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations. Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at https://pglaf.org
For additional contact information:
Dr. Gregory B. Newby
Chief Executive and Director
gbnewby@pglaf.org
Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation
Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.
The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit https://pglaf.org
While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.
International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including including checks, online payments and credit card
donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.
Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
https://www.gutenberg.org
This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
</pre>
</body>
</html>
|
