initial commit of ebook 33719HEADmain

1 files changed, 4502 insertions, 0 deletions

diff --git a/33719-0.txt b/33719-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..8cd755b
--- /dev/null
+++ b/33719-0.txt
@@ -0,0 +1,4502 @@
+The Project Gutenberg eBook of Martelaren van Rusland, by Jules Michelet
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
+most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
+whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
+of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
+www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you
+will have to check the laws of the country where you are located before
+using this eBook.
+
+Title: Martelaren van Rusland
+
+Author: Jules Michelet
+
+Translator: S.J. Bouberg Wilson
+
+Release Date: September 13, 2010 [eBook #33719]
+[Most recently updated: January 2, 2023]
+
+Language: Dutch
+
+Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading
+Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg.
+
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTELAREN VAN RUSLAND ***
+
+
+
+
+                           Wereld Bibliotheek
+
+                      Onder leiding van L. Simons
+
+                         MARTELAREN VAN RUSLAND
+
+                                  door
+
+                             JULES MICHELET
+
+                  vertaald en van korte aanteekeningen
+                             voorzien door
+                          S. J. Bouberg Wilson
+
+
+
+                      Uitgegeven voor de Mij voor
+                    Goede en Goedkoope Lectuur door
+                        G. Schreuders Amsterdam
+
+
+
+
+
+
+
+INLEIDEND WOORD.
+
+
+Jules Michelet's "Les Martyrs de la Russie" is een halve eeuw oud. Het
+verscheen in 1854, toen Russische toestanden de verontwaardiging van
+geheel Europa gaande maakten.
+
+Dat we het nu (en voor het eerst) in het Nederlandsch geven,
+vindt ten deele zijn verklaring in het feit, dat het, hoewel
+zoo oud, niets verouderd blijkt. Michelet, de groote liberale
+Fransche geschiedschrijver van het midden der negentiende eeuw,
+heeft in dit werkje den geest van het Russische volk, van overheid
+en onderdrukten, met groote scherpte geschetst. Zijn boekje was een
+revolutionnair pamflet, bestemd om de Russische officieren te winnen
+voor de vrijheidszaak, en dat merken we ook aan de bloemrijkheid
+en de rethorika van zijn stijl, aan het veelvuldige gebruik van de
+"phrase". Voor ons, menschen van 1905, heeft het vooral bizondere
+waarde, omdat het ons zoo volkomen doordringt van de voorgeschiedenis
+der nu wordende revolutie. In dit pamflet van 50 jaar geleden worden
+toch de onderdrukking in Rusland, het ruw geweld en de gemeenheid der
+autocratie al als onhoudbaar voorgesteld. Sindsdien is de afschaffing
+der lijfeigenschap gebeurd, doch de tyrannie is er weinig door
+verzacht of verzwakt. En het onhoudbare heeft zich nog een halve
+eeuw staande gehouden. Hoe dit kon, verklaart dit boekje eveneens:
+door de lijdzaamheid van het Russische volk.
+
+Nog een enkel woord over den Franschen schrijver zelf. Hij was geboren
+in 1798 en stierf in 1874. In dien levenstijd heeft hij ontzaglijk
+weten te werken. Als geschiedschrijver gaf hij voornamelijk: Beknopt
+Overzicht der Nieuwe Geschiedenis (1827), Romeinsche Geschiedenis
+(1839), Geschiedenis van Frankrijk (1833-1844 en 1855-1867: in
+zeventien deelen), Geschiedenis der Revolutie (1847-1853: in zeven
+deelen) en Geschiedenis van de XIXe eeuw (na zijn dood verschenen).
+
+Zijn stijl, zijn levendige voorstelling hebben hem veel bewonderaars
+verzekerd. Zijn kenschets en geschiedenis van Jeanne d'Arc, de Maagd
+van Orleans, uit zijn "Geschiedenis van Frankrijk", is een fijngevoeld
+begrijpen van een katholieke dweepster door een liberaal denker. Wij
+stellen ons voor, fragmenten uit zijn werken in onze Bibliotheek
+op te nemen, zooals ook enkele zijner natuur-beschrijvingen op het
+lijstje staan, dat we van den heer Thijsse ontvingen.
+
+
+                                            Redactie Wereld-Bibliotheek.
+
+
+
+
+
+
+
+AAN DE RUSSISCHE OFFICIEREN.
+
+
+Mijne Heeren,
+
+
+Alweêr menschenlevens ten offer gevallen. Gisteren, 20 Juli, [2]
+zijn te Warschau, tot ieders ontzetting, zonder reden of voorwendsel,
+vier gevangenen onverwacht uit hun kerker te voorschijn gehaald, voor
+uwe militaire rechtbanken gevoerd, veroordeeld en door stokslagen
+doodgeranseld.
+
+Geen enkel te voren gesmeed komplot verklaart deze wreede
+strafoefening. Het waren gevangenen, die reeds lang, om staatkundige
+reden opgesloten zaten. Hun bloedverwanten meenden, dat de komst van
+den keizer, [3] de aanstaande viering van den vijf-en-twintigsten
+jaardag zijner troonsbeklimming, hen genade zou doen krijgen.
+
+Nu, begenadigd zijn ze!
+
+Zijt gij het wel, mijne heeren, gij, vervuld van den geest van
+Frankrijk, door dezen en zijn denkbeelden gevoed: gij, meer Franschen
+dan Russen, die tot zulke barbaarsche, zulke vernederende straffen
+bevel kunt geven?
+
+Ons is de geweldige angst niet onbekend gebleven, die u terneder
+drukt. Een ijzeren vuist dwingt u tot zulke afschuwelijke vonnissen,
+en doet ze u onderteekenen. Meer dan één onder u zou zeker zijn degen
+stuk breken, als hij daardoor slechts zijn leven op 't spel zette.
+
+Wij kennen u, wij weten dat, als ge onttrokken zijt aan ieders blikken,
+gij het waagt menschelijk te zijn. Ik zou kunnen zeggen wáár en in
+welk opzicht; maar ik zal u niet verraden. Het is waarschijnlijk,
+dat ge op den 20sten Juli het aantal slachtoffers, dat men u vroeg,
+hebt beperkt. Van de vier-en-dertig, die ge moest oordeelen, zullen
+dertig in 't leven blijven: zij gaan naar Siberië!
+
+Welke misdaad hebben die Polen bedreven?
+
+Dat zij juist zoo denken als gij.
+
+Wie verafschuwt, vervloekt méér dan gij het barbaarsche bewind van de
+bastaard-Duitschers, [4] die Rusland's ondergang bewerken? Wat zou
+men bij de meesten uwer vinden, mijne heeren, wanneer uw hart werd
+blootgelegd? Immers de revolutie, het geloof aan den 14den December,
+het niet-uitteblusschen vuur van Pestel en Rylejew? [5] Droevig
+noodlot, door heel Europa heen te moeten trekken, en de deelgenooten
+uwer denkbeelden, de martelaren van uw overtuiging te bestrijden of
+te veroordeelen--hen, wier dood gij benijdt!
+
+Gij hebt de Hongaren bewonderd, wier opstand slechts door de Russische
+tusschenkomst van 1849 gebroken werd. De straffen, die volgden, de
+afgrijselijke beleedigingen, welke heldhaftige vrouwen hebben moeten
+verduren, gij voelt ze na, evenals wij.
+
+Gij hebt de helden van de Poolsche omwenteling bewonderd, die het
+in 1837 waagden, door een daad van ongeloofelijke stoutmoedigheid,
+hun Siberisch verbanningsoord te wapen te brengen: gij waart nog méér
+lijk dan zij, den dag toen zij onder de stokslagen neêrvielen van uw
+soldaten, zelven in tranen en vol wanhoop.
+
+Uw hart moet als door een dolk doorboord zijn geworden, toen
+Wisniowski, [6] in 1847, van de galg af, dit verheven woord
+verkondigde: "Hebt elkander lief en vergeeft."
+
+Diegenen onder u, die in 1831 dienden, zullen altijd voor oogen en in
+'t hart houden een droevig beeld, dat hun steeds zuchten en nachtwaken
+zal kosten. Zij herinneren zich Kroonstad, het plechtig martelaarschap
+van het Poolsche leger in die drukbezochte haven, ten aanzien
+van de verontwaardigde zeelieden van de heele wereld. Verscheiden
+honderdtallen van dapperen, krijgsgevangenen, en wel bij capitulatie,
+weigerden hun vaderland af te zweren en Russen te worden. Geslagen,
+genezen, opnieuw geslagen toen hun wonden zich sloten, volhardden
+zij als onverwinlijken, totdat de karren hen wegvoerden, aan flarden
+geranseld, vormelooze, afzichtelijke massa's vleesch, waaraan niets
+meer den mensch deed herkennen.
+
+Welke zijn uw ongeopenbaarde gevoelens bij dergelijke verschrikkelijke
+beproevingen? Ze zijn voor ons geen geheim.
+
+Het zij mij vergund een feit te noemen:
+
+In een oorlog van jongen datum werd een uwer jeugdige officieren,
+bij zijn komst in een stad van het overweldigd land, ingekwartierd
+bij een dame uit de groote wereld, die, vol van wrok tegen de Russen
+en Rusland, hem door haar bedienden liet ontvangen en weigerde hem te
+zien. Niet dan met groote moeite slaagde hij erin tot haar door te
+dringen en sprak hij aanvankelijk op hoogen toon. Zij, onwrikbaar,
+heldhaftig, antwoordde zooals het Vaderland-zelf den vijand zou te
+woord gestaan hebben... Het hart van den jongen man verdroeg dit niet,
+en, van bewondering aangegrepen, zich aan haar voeten werpende,
+zei hij onder tranen: "Mevrouw, wij zijn ongelukkiger dan u...;
+van mijn geheele familie ben ik alléén over; ze zijn allen in Siberië."
+
+Dus, gij treedt naar voren, zwijgend, bleek, den degen in de hand, om,
+tegen uw overtuiging in, het vonnis uit te voeren, dat een vijandig
+noodlot heeft geveld. Gij treedt naar voren, met gebogen hoofd,
+zonder achter u noch vóór u uit te zien.
+
+Achter u ligt Siberië, bevolkt door den Russischen adel,
+en de Kaukasus, of de algemeene slachtplaats, waar men u laat
+ombrengen. Niettemin gaat gij voorwaarts.--Achter u is de revolutie,
+waarmeê ge sympathiseert, Frankrijk en de Fransche gedachte-wereld,
+uw geheele zijn vertegenwoordigend. En niettemin gaat gij voorwaarts.
+
+Hebt medelijden met u-zelf... Welk gevaar loopt gij ten slotte,
+tenzij te sterven?
+
+Maar sterft ge dan niet reeds? Is uw leven niet de dood?
+
+Velen, in dezen droevigen toestand, trachten zich zelven te
+bedriegen. Zij doen zich geweld aan om volijverig te zijn voor de
+grootheid van Rusland.
+
+Laat ons onderscheiden, mijne heeren. Dit woord heeft twee zeer
+verschillende beteekenissen: het rijk en het volk. Welnu, het rijk
+heeft geen stap gedaan--ik maak mij sterk het te bewijzen--die niet
+tevens een schrede was naar de vernietiging van uw nationalen geest,
+de uitwissching van het Slavisch karakter, dat u kenmerkt. De eenige
+goede omschrijving van de schrikkelijke regeering, waaronder gij
+gebukt gaat, is: de ondergang van Rusland.
+
+Anderen, die zich zelven niet wat trachten wijs te maken, sluiten de
+oogen, geven zich over aan het noodlot; zij zetten zich neêr, enkel
+in twijfel gevangen; nemen plaats boven den afgrond: "Wie weet waar
+de oorzaak schuilt?" zeggen zij. "Wij zijn verdorven, dat is zoo. Maar
+het Westen is 't niet minder... Laat ons genieten, en dan sterven."
+
+Ja, de Westersche wereld is verdorven, doch in de opperste lagen,
+de eenige die ge kent, veel meer dan in de onderste. Frankrijk
+bezit bovendien dit vóórdeel, dat het, meer of minder verdorven,
+steeds in zich zelf het vermogen behoudt tot zedelijke vernieuwing
+door de kracht der denkbeelden. Frankrijk leeft van den geest, en
+het vindt daarin een onuitputtelijke opwekking, kracht tot ommekeer
+en wedergeboorte. Zijn aanvallen van zwakte zijn niet gering. De
+wereld roept dan uit: "Het is dood." Men riep 't bij Rosbach. [7]
+En toch hernam het, juist door deze nederlaag en opgewekt door een
+flauwen lichtstraal, zijn vorige kracht en gloed, bemoedigde hen,
+die vreesden dat zijn levenszon uitgedoofd was, en, door zijn geest
+een herschepping ondergaande, werd het 't licht der wereld.
+
+Dit herscheppingsvermogen, het ligt in de gedachte die zich
+telkens hernieuwt. Wat zou er van een volk worden, dat, na zijn
+oorspronkelijkheid ingeboet te hebben, afgehouden werd van den omgang
+met elk ander, aan zich zelf overgelaten, buiten het verkeer met
+menschen gesloten, als men de vrije toestrooming van versche lucht
+tegenhield?
+
+Dit is het geval met het Russische volk.
+
+Zijn leven lag in de gemeenschap, een kleine patriarchale maatschappij,
+die den grond onder haar leden verdeelt en er hun de afwisselende
+bebouwing van overlaat. Een machtige onderlinge band. Tegenwoordig
+is de bewoner losgerukt van den bodem en van de gemeenschap. Vroeger
+bezitter van dien grond; sedert, gedurende twee eeuwen, als lijfeigene
+eraan vastgehecht, troostte hij zich met de voorstelling, dat het
+juist andersom was.--Het is nu zoover gekomen, dat hij er niets meer
+van is dan een verplaatsbaar aanhangsel, een stuk gereedschap, dat
+men aan de mijnen, aan de fabrieken verkoopt.
+
+Een aandoenlijke toestand, die tot tranen toe ontroert. Deze tot de
+lijfeigenschap gedoemde bevolking had zich met het hart erop toegelegd
+haar in overeenstemming te brengen met de natuurlijke menschelijke
+gevoelens; de lijfeigene noemde zijn meester vader. Hij was het kind
+van zijn heer, en de heer de zoon van den czaar. Heel deze wereld
+had zich vereenzelvigd met het denkbeeld van vaderschap. Daarin zat
+het geloof en het gansche hart van den Rus... En gij hebt dat hart
+gebroken!
+
+Den lijfeigene aan uw agenten overleverende, die hem tot wanhoop
+brengen, hebt gij de keizerlijke politie tegen zijn oproerigheden
+moeten te hulp roepen, haar verbreiding moeten aanvragen over het
+geheele rijk, in ieder dorp den bleeken, kwaadwilligen man doen komen,
+die den boer bedreigt en den meester verraadt. Vroeger ongetwijfeld
+zeer afhankelijk in uw verhouding tot den czaar, hadt ge ten minste
+dit geluk, dat de punten van aanraking zeldzaam waren; oppermachtig
+thuis, van het oogenblik af dat de winter alle gemeenschapsmiddelen
+verbrak, hield de dwangheerschappij voor u op. Acht maanden per jaar
+waart gij koningen. Met den herfst sloot gij uw deur, en niemand
+kwam u verontrusten. Tegenwoordig ontmoet ge op uw goederen overal
+den onheilspellenden man, met het gluipend, ter-zij-uitziend oog,
+door wien de czaar van Sint-Petersburg uit u aanziet.
+
+Een mijner vrienden bevond zich eens in een Russisch paleis, in het
+hart van 't rijk, ver van alle wegen verwijderd, en nam deel aan een
+grooten maaltijd, welken de vrouw des huizes gaf aan den talrijken
+adel uit de buurt. De eetzaal zag op een uitgestrekt park uit,
+waarvan de voornaamste laan vlak naar het midden venster voerde
+en de plaats, welke de dame aan tafel innam. Plotseling houdt
+zij op te spreken, blijft roerloos zitten, de oogen naar buiten
+gericht... daarop verbleekt zij; ziet als een doode, siddert... zij
+klappertandt... Zij is op het punt in onmacht te vallen. Een
+militair-uitziend persoon treedt de zaal binnen; het was de generaal
+der keizerlijke gendarmerie, dien ze had zien aankomen. Ze dacht niet
+anders of ze was verloren. Gelukkig stelt hij haar gerust. Een ongeval,
+hem met zijn rijtuig overkomen, had hem opgehouden, en hij had daarom
+een anderen weg ingeslagen, om haar een bezoek te brengen.
+
+Zoo leeft gij nu. Gedwongen te kiezen tusschen twee verschrikkingen,
+van onderen de muiters vreezende, van boven den verpletterenden
+afgod, die iederen dag zwaarder drukt, zoekt gij uw toevlucht onder de
+bescherming van den laatste. Gij vlucht, waarheen? Ongelukkigen! Naar
+het bloedig altaar van Moloch. [8]
+
+Wat déze verschrikkelijke god verslindt, zijn echter niet
+alleen menschen; het is ook het talent, de innerlijke kracht, de
+levensvatbaarheid van Rusland.
+
+Van 1812 tot 1825 hebt gij een proef genomen op de nationale
+veerkracht. Het zachtzinnige vaderschap van Alexander [9] werd de
+vertrouwde van uwe menschlievendheid. De gebeurtenis van den 14en
+December verschrikte, beklemde de harten, drong ze weêr terug naar
+de eigenbaat.
+
+De letterkundige werkzaamheid duurde nog voort, bij gebreke van die
+van den staat; zelfs in dezen onschuldigen kring werd het Russische
+zieleleven vervolgd, de poëzie gedood mèt de dichters... Lermontow
+gedood. Gribojedew gedood. Puschkin gedood. En welk een tragische
+dood! [10]
+
+Kort na 1840 eindigt uw letterkunde. Diep stilzwijgen, gij laat u
+niet meer hooren. Gelooft gij, dat men u kwijtschelding geeft? Neen,
+een nieuw jachtveld voor vervolgingen wordt geopend, uitgestrekter,
+verschrikkelijker. Het despotisme, tot dusver uitwendig, materiëel, wil
+nu tot de zielen doordringen, en maakt zich ongerust over het geloof.
+
+"Gij gehoorzaamt; goed. Als Polen en als Rusland zijt gij gebroken;
+best... Toch ontbreekt er iets, zonder 'twelk de rest mij niets waard
+is: gij moet mij erkennen als richtsnoer van uw denken, als beslisser
+in uw geloofszaken; in mij moet gij vereeren de vereeniging der
+twee machten, zonder welke niets bestaat. Als beide mij toebehooren,
+ben ik een gehéél, ben ik God."
+
+Zoo spreekt Nebukadnezar; [11] hij heeft het doen verkondigen door
+een van zijn slaven (Januari 1850); hij heeft verklaard, dat Rome
+uitgediend had, dat de Latijnsche kerk vereenigd moest worden met de
+Grieksche, de eenig katholieke, d.i. de algemeene, en dat de Czaar
+de Opperpriester van de geheele wereld was.
+
+Grootvorst Michaël had het reeds gezegd, twintig jaar vroeger, bij
+gelegenheid van een bezoek aan de Sint-Pieter te Rome, toen de paus
+juist den kerkdienst waarnam: "Dit is alles wel mooi, wel verheven;
+maar wat zal het schoon zijn als wij hier eens den dienst verrichten!"
+
+De keizer heeft meer gedaan, dan een woord te spreken. Sedert
+1833 heeft hij gehandeld als paus, door de wreede vervolging
+der Uniaten (Grieken, vereenigd met Latijnen). Polen, staatkundig
+reeds verpletterd, heeft ook nog de slachtoffers geleverd voor deze
+verschrikkelijke godsdienstige strafoefening.
+
+Wat wil de nieuwe God anders doen, dan Rusland mishandelen en de
+aanhangers der tallooze secten, die er zich, totdusver onder de
+bescherming der heeren, verborgen? Reeds deze ongelukkigen alleen
+verschaffen, gemiddeld per jaar, vijfhonderd ballingen aan Siberië.
+
+Zóó slaat deze macht met den dood, verbrijzelt, verslindt. Als
+zij niets had om tusschen haar moordende kaken te nemen, zou zij
+zich-zelve verscheuren.--Staatkundig leven? Verslonden. Letterkundig
+leven? Verslonden. Nu heeft zij 't gemunt op het godsdienstig leven,
+in Rusland en in Europa. Zij nadert, met open muil. Waarom is de
+revolutie haar onuitstaanbaar? Het orgaan van den czaar heeft het
+met buitengewone openhartigheid gezegd: omdat de Fransche revolutie
+een godsdienst is.
+
+Frankrijk en de revolutie zijn volstrekt niet ongerust en vreezen
+niets.--Wie moet vreezen? Gij vooral, mijne heeren. Het werktuig,
+waardoor deze macht de wereld aangrijpt, kiest zijn steunpunt op u,
+het drukt u neêr en verplettert u. Het verricht niets naar buiten,
+zonder het eerst naar binnen te hebben gedaan.
+
+Het is niet maar een mensch, merk dit wel op, het is een werktuig. De
+dood van een menschelijk wezen (ofschoon de kracht van zijn
+persoonlijkheid de drukking vermeerdert), zijn dood, zeg ik, kan niet
+volstaan om het zoo verbazend gespannen mechaniek te verminderen.
+
+Wie kan het losser maken, meneeren? Gij, meer dan iemand anders. Zelfs
+de czaar vermag niets zonder u.
+
+Indien hij de machine door bovenmatige krachtsoefening, zoo natuurlijk
+bij de oppermacht, met behulp van vreemdelingen, die den Russischen
+aard niet kennen, haar hoogste spankracht heeft doen bereiken,--dan
+hebt gij die er niet minder aan gegeven, door het lot van den
+lijfeigene te verzwaren, door overal, om de oproerigen in toom te
+houden, de tusschenkomst van de keizerlijke macht noodzakelijk
+te maken. Gij hebt aan den troon van den czaar dit nieuwe,
+verschrikkelijke overwicht geschonken, waaronder Rusland kraakt.
+
+De stelling, die gij inneemt, is nog sterk; uw macht, ten goede
+en ten kwade, ontzaglijk. Het volk, tusschen u en den czaar
+geplaatst, zou aan u de voorkeur geven. Vrijgemaakt, is het aan
+erger dienstbaarheid overgeleverd: die der omgekochte bureaucraten,
+zonder hart of eergevoel. Wat het vraagt is, dat gij het, door u aan te
+sluiten bij het echt-Russisch element, de gemeenschap, zoowel tegen de
+regeering als tegen uw eigen zaakwaarnemers beschermt. De gemeenschap
+zou, onder uw bescherming, zich oefenen in de vrijheid. Luistert
+naar de mannen van den ouden stempel, en naar de ouden van dagen,
+eerbiedigt zeden en gewoonten; legt uwen intendant het zwijgen op
+tegenover den starost [12] en de plaatselijke patriarchen. Verwijdert
+de zakenmenschen. Zorgt, dat de grondpachten matig, billijk worden;
+dat de obrok (de vaste belasting), ongelukkigerwijs tegenwoordig in
+Groot-Rusland minder verbreid, algemeen worde, de aan verandering
+onderhevige heerendiensten vervange en uit vrijen wil worde toegestaan.
+
+Wanneer de plaatselijke regeering aldus van haar banden wordt bevrijd,
+zal het centraal bewind voor u een minder noodzakelijke beschermer
+zijn. Het zal voelen, dat gij sterk zijt door de liefde der uwen,
+en het zal u ontzien. Alles zal trapsgewijze milder worden, juist
+zooals het in de natuur gaat.
+
+Rusland heeft voor zijn grootheid niet noodig een tegennatuurlijke
+wereld te blijven.
+
+"Keert tot de natuur terug."
+
+Als men haar eenmaal verlaat, maakt de eene gedrochtelijkheid iedere
+andere, niet minder monsterachtig, noodzakelijk, onvermijdelijk.
+
+Om maar één voorbeeld te geven, uw kankerende wond, Polen, vraagt
+den Kaukasus ter zuivering. En de etterende plek, de Kaukasus, eischt
+onophoudelijk het Russisch bloed, het Poolsch bloed.
+
+"Keert tot de natuur terug."
+
+Maakt de gestrengheid van uwe politie minder wreed, door haar overbodig
+te doen zijn. Dat zal zij zijn, als de lijfeigene u zegent.
+
+Viert de teugels aan de barbaarsche gestrengheid van uw militaire
+inrichting. Het uitwendige heeft er toch het wezen van vernietigd. Zij
+zou veel krijgshaftiger zijn, als zij niet vervallen was tot de
+aanmatigende geweldenarij van de Duitsche krijgstucht.
+
+Rusland is een veroverende staat en moet het zijn, volgens de
+natuurwet. Zijn veroveringen liggen in het Zuiden.
+
+Raadpleegt den eersten den besten Rus; er is er niet een, die zich om
+het Westen bekommert. Zijn ras en zijn geest zijn van een Zuidelijke
+natie, die zich ongelukkigerwijs naar het Noorden ziet verbannen.
+
+Laat dit bibberende volk zich komen warmen in het Zuiden, afdalen
+naar de vruchtbare steppen, die, eenmaal goed bebouwd, meer waard
+zullen zijn dan Polen, en een Italië zullen worden. Rusland glooit
+in werkelijkheid naar de Zwarte Zee af. De menschen gaan er van zelf
+heen, evenals de rivieren er naartoe stroomen; en telkens als ze in
+de nabijheid komen van dat paradijs, de Krim, meenen zij hun vaderland
+terug te vinden.
+
+Wanneer gij uw wettige en natuurlijke zending gaat vervullen, de
+verovering van de woestenij in het Zuiden, zult gij zonder spijt een
+ontaarden strijd beëindigen. Dan zult gij voldoening schenken aan uw
+zuster, aan Polen; het helpen om zich los te maken van Duitschland, en
+het eigenhandig herstellen. Het zal u verzoenen met God en met Europa,
+en als een gezegende zult gij tot de broederschap der menschheid weêr
+toegelaten worden.
+
+
+
+
+
+
+
+II.
+
+
+Een vrijdenker uit Friesland, een officier die den dienst der Russische
+garde verlaten had en die een boeiend werk geschreven heeft over
+de militaire dwingelandij, welke hij had aanschouwd en ondervonden,
+de heer Harro Harring, [13] plaatste als motto boven zijn boek: Ausi
+(ik heb het gewaagd), 1832.
+
+Weinige jaren vroeger had een Duitscher, luitenant Mörtens, evenzeer
+uit Russischen dienst getreden, schrijver van een klein boek over de
+buitenlandsche aangelegenheden van Rusland, zich te Dresden metterwoon
+gevestigd. Wie zou niet gedacht hebben, dat hij in deze stad, onder
+'t oog van Duitschland, zich in veiligheid bevond? Niettemin is hij,
+zonder eenig spoor van zich na te laten, verdwenen, en niemand heeft
+kunnen zeggen, wat er van hem geworden is (1829). Men gaf de schuld
+aan het Russisch gouvernement, en dit is er niet boos om geworden:
+het zoekt immers zijn voordeel in vreesaanjaging!
+
+Toen men kennis kreeg van de Juli-revolutie, [14] bevonden zich twee
+zeer bekende en zeer geachte Fransche ingenieurs, de heeren L... en
+Cl... in een gezelschap te Moscou. De eerste hield zijn mond; de tweede
+besprak en prees de omwenteling. Denzelfden avond gevangen genomen,
+zou hij naar Siberië overgebracht zijn, als onze gezant niet in tijds
+gewaarschuwd was en hem met aandrang had opgeëischt.
+
+Geen enkel paspoort gaf den vreemdeling zekerheid. Kotzebue [15] was
+in 't bezit van een Pruisischen pas, volkomen in orde, toen hij te
+Petersburg werd opgelicht en in eens door, regelrecht naar Tobolsk
+[16] werd gevoerd. Men had hem bang willen maken, en het vervolg
+bewees, dat men daarin volkomen geslaagd was. Hij bekeerde zich zonder
+voorbehoud, en werd oprechtelijk goed-Rus; zóó goed, dat de keizer,
+verheugd over zijn ommekeer, hem tot directeur der schouwburgen
+van de hoofdstad aanstelde. Men weet, dat hij, sedert dit tijdstip,
+met zijn aan Rusland verkochte pen Duitschland verried en belasterde.
+
+Onze vriend, de heer Pernet, directeur van de Revue indépendante, was
+ook in 't bezit van een pas, toen hij verraderlijk werd in hechtenis
+genomen. Men liet hem vrijelijk reizen tot Moscou. Daar, uit het
+gezicht van Europa verwijderd en ver van het Fransch gezantschap,
+nam men hem zonder voorwendsel gevangen. Geen enkele Rus, dien
+hij kende, durft voor hem in de bres springen. Men werpt hem in
+een onderaardsche kerkercel, op gelijke hoogte met den bodem der
+omringende grachten, zoodat hij den ganschen dag, door zijn traliën
+heen, het gezicht had op, en het ondragelijk gestommel hoorde van de
+barbaarsche terechtstellingen, die er plaats vonden. Men bracht hem
+daar onder de oogen lijfeigenen, welke de gedienstige keizerlijke
+politie zich belast voor hun meesters af te rossen. De smartkreten,
+de pijnlijke klachten, de stokslagen, die de beenderen doen kraken,
+de woedende geluiden der bij hun dienst tierende beulen, dit alles
+vormde voor hem een helsch schouwspel, dat hem 't harte brak, en op
+verschrikkelijke wijze zijn oogen, zijn ooren en langzamerhand ook
+zijn hersenen aandeed. Aan zijn tralievenster vastgeketend, zonder
+er zich van te kunnen verwijderen, voelde hij zich reeds in twee
+dagen als verstompt worden; zijn gedachten ontsnapten hem... Maar
+erger werd het nog, toen men twee jonge meisjes van twintig jaar,
+half naakt, voorbracht, welke haar meesteres, een furie, wreedaardig
+liet geeselen! Het waren twee ongelukkige mode-naaistertjes, die,
+niet wetende dat ze lijfeigenen waren, tijdens de afwezigheid harer
+gebiedster haar geliefden bij zich ontvangen hadden. Zij liet ze door
+karwatsen stuk rijten. Zij gilden om genade en krompen ineen... Op
+het zien van die bloedende vrouwenlichamen met blootgelegde zenuwen,
+dreigde onze landgenoot flauw te vallen. Men hield niet eerder op,
+dan nadat een der jonge meisjes neêrgevallen was en op het punt van
+sterven... Pernet bestierf het zelf.
+
+Was dit alles een toeval? Men moet Rusland niet kennen om het te
+gelooven. Men wilde den Franschman kapot maken, hem een sterken en
+duurzamen indruk van schrik geven. De vreemdeling heeft inderdaad
+aanleiding om na te denken, als hij ziet, dat de afstand tusschen den
+vrije en den aanhoorige zóó gering is, dat de minste politiedienaar
+den vrije kan arresteeren en doen afranselen. Deze naaistertjes
+waren géén lijfeigenen; waarschijnlijk waren 't Fransche meisjes:
+alle modistes zijn dat.
+
+Twee Duitschers, uit Rusland vertrekkend en den voet op een
+Engelsch schip zettend, vliegen elkander in de armen. "Goddank,
+mijn vriend!"--roept de een uit--"eindelijk kunnen we dan weêr eens
+vrij ademhalen!"
+
+Ik weet niet of al degenen, die Rusland verlaten, zich aldus kunnen
+gelukwenschen. Het meerendeel laat er een aanmerkelijk deel van
+zich-zelven achter. Zij, die er eenigen tijd doorgebracht hebben,
+spreken er nauwelijks over dan met groote voorzichtigheid, 't zij
+omdat ze iets van de verschrikking overhouden, die hen nooit verlaat,
+'t zij omdat ze zich met dit vreemde land vereenzelvigd hebben, als
+'t ware gerussificeerd zijn. Zij ontkennen niet, wat er in Rusland
+voor hatelijks of ontaards is; zij stemmen het toe, maar zonder het
+te laken. Aldus is hun zedelijke zin, verzwakt en ontzenuwd, niet
+meer dezelfde als bij andere menschen. Zij zijn ongeschikt geworden
+om een flink en ernstig oordeel te vormen.
+
+Rusland bezit, behalve zijn verschrikkelijkheden, bovendien een macht
+die tot aanmerkelijke ontzenuwing leidt. Het voortdurende gebruik maken
+van warme baden en van dampbaden, de nacht en dag verwarmde huizen,
+de weekelijke zeden der Slavische landen, alles verslapt het zedelijk
+gevoel. Het hart, aanvankelijk door de barbaarsche kanten der slavernij
+gewond, heeft zich het zwijgen opgelegd; de zinnelijke kanten hebben
+de overhand gekregen. Hij, die eerst in opstand kwam, verontschuldigt
+weldra, en eindigt met alles heel zachtzinnig te vinden.
+
+Een schrijver, die twintig jaar in Rusland heeft vertoefd, beschrijft
+de aandoening, welke zich van hem meester maakte, den eersten dag
+waarop hij vrouwen hoorde slaan. Haar hart-brekende en -verscheurende
+stemmen drongen tot zijn ooren door, tegelijk met allerlei kinderlijke
+klachten van een smartelijke naïveteit, met alle vleiwoordjes,
+waardoor het slachtoffer den beul tot zachtheid hoopt te stemmen. Het
+meisje: "Genade! medelijden! niet vandaag! ik ben niet wel! spaar
+me!"--De getrouwde vrouw: "Genade! ik ben zwanger!... Och, man, zacht
+toch!... Je zult twee schepselen vermoorden!" In één woord, alles wat
+pijn en vrees voor roerends weten te uiten.--Hij smolt in tranen. De
+prinses, vrouw van den huize, die hem in dien staat verraste en die
+dit niet kon begrijpen, zei tot hem: "Wat u zoo van streek brengt,
+daar zijt ge zelf de oorzaak van. U hebt gezegd, dat u zooveel van
+aardbeien hield; ik heb deze meisjes naar het bosch gestuurd, en ze
+hebben haar plicht zoozeer vergeten, dat ze in het dorp zijn gaan
+dansen." Het was dus uit goedheid, tengevolge van haar beleefdheid
+voor den gast, dat zij haar tachtig bedienden liet geeselen.
+
+De vrouwen zijn in Rusland veel talrijker dan de mannen; het leger
+verslindt verschrikkelijk veel van de laatste. De vrouwen verrichten
+weinig werk, zoo op 't veld als in huis. Een niets-doende, vernederende
+dienstbaarheid is het lot van een oneindig aantal onder haar. Een
+Russische dame zei mij eens: "Op een klein landgoed van honderd-vijftig
+boeren, waar ik nooit kom, heb ik veertig kamervrouwen, die letterlijk
+niets uitvoeren." Zij zijn zoo weinig in tel, dat de banken alleen
+voorschot geven op mannelijke lijfeigenen; de vrouwelijke kan men op
+den koop toe krijgen.
+
+De vernederende plaats door de vrouwen ingenomen, die altijd ter
+beschikking moeten zijn, is een der dingen, welke Rusland zeer laag
+stellen. Het Russische familieleven is minder beveiligd dan dat van
+den neger. Van den meester tot de eigenen is de kleur dezelfde, en de
+vermengingen geschieden zonder dat een beschuldigende kleurschakeering
+het ware vaderschap aan den dag brengt. Vandaar afschuwelijke
+gevolgen, die veel minder in onze koloniën voorkomen. De meester
+gebruikt broers als dienstbaren, misbruikt zijn zusters, dikwijls
+zijn dochters. En wanneer wij zeggen de meester, moet men daaronder
+minder den heer verstaan, dan den werkelijken meester, den intendant,
+den onbeschaamden zaakwaarnemer, die, op een verafgelegen landgoed,
+zonder toe- of opzicht, zonder eerbied voor den mensch, naar willekeur
+de ongelukkige bevolking verkracht.
+
+Wat men ook gelieft te beweren van de gevoelsverstomping der hoorigen,
+zoo gelooven wij niettemin, dat deze onafgebroken ontwijding van de
+familie een der martelingen is van het Russisch zieleleven. Geen
+mensch is zoo ontaard, dat hij niet bitter moet lijden, als hij
+er niet zeker van is, of de kinderen, die hij liefkoost, wel de
+zijne zijn. Er is overigens geen volk, geen land, waar 't gevoel
+voor 't vaderschap inniger is. Voor den aangedanen hoon buigen zij
+het hoofd. Hoe zouden wij ons daarover kunnen verwonderen? Oproeren
+blijven altijd plaatselijk, en geven daardoor nooit hoop op bevrijding;
+men gaat ertoe over, met de zekerheid van onder stokslagen te zullen
+bezwijken. De mensch wordt in Rusland als gevangene geboren, door de
+natuur als zoodanig aangewezen, vóór hij het door zijn medemensch
+gemaakt wordt. De dorpen, op grooten afstand van elkaar afgelegen,
+hebben weinig onderling verkeer, gescheiden door bosschen en moerassen
+en, gedurende den meesten tijd van het jaar, door ontoegankelijke
+sneeuwmassa's. Dáár zijn zij geboren, dáár sterven zij, onder de
+ijzeren hand van het noodlot. Maar niettemin hebben zij een hart,
+en dit hart wordt zooveel te meer verteederd voor het eigen gezin,
+waar al de rest zoo wreed is, niet alleen het gezag, maar ook de hemel.
+
+Men siddert, als men bedenkt met welk een ruwe lichtvaardigheid
+deze dierbare banden verbroken worden. Wat ons de natuur het meeste
+geweld schijnt aan te doen, de ontvoering van kinderen, is in Rusland
+aan de orde van den dag. Niemand verbaast er zich over. De keizer
+geeft er het voorbeeld van. Hij heeft vervaarlijke rooverijen van
+kinderen doen plegen en laat ze nog geschieden. Na de revolutie
+waren het Poolsche kinderen, die opgelicht werden, onder voorgeven
+van ze in het Grieksche geloof op te doen voeden. De moeders liepen
+achter de rijtuigen aan en lieten zich onder de hoeven der paarden
+verpletteren. Later, en nog tegenwoordig, laat hij de kinderen der
+Joden op zesjarigen leeftijd oplichten, om ze, naar men zegt, voor
+den soldatendienst voor te bereiden. De arme kleinen, meêdoogenloos
+behandeld, die voor verzorgsters slechts Kozakken hebben, sterven
+onderweg. Het doet er niet toe, de begeleiders brengen toch het
+vereischte getal aan: de dooden worden aangevuld door de kinderen
+der Russische boeren te stelen.
+
+De heeren rooven de kinderen, niet alleen voor hun genoegen, maar soms
+ook uit winstbejag. Laat ons hier alleen als voorbeeld noemen één,
+die op zijn goederen jeugdige dansers liet opleiden, welke hij aan
+de schouwburgen van Moscou leverde, en tegen hooge prijzen verkocht
+aan andere heeren, die op hun kasteelen opera's geven.
+
+Deze kinderen, op die wijze in een andere wereld verplaatst, ontvingen
+een zorgvuldige opvoeding, beter dikwijls dan die van hun meesters;
+maar toch zijn zij er het ongelukkigst van allen aan toe. Zij blijven
+lijfeigenen; een redelooze nuk kan hen ieder oogenblik weer laten
+vervallen tot de hardste vernedering van dienstbaarheid. Een jonge
+lijfeigene, door zijn meester naar Italië gezonden en een uitstekend
+violist geworden, had na zijn terugkeer zooveel te verduren, dat
+hij, zijn kunst vervloekende, in wanhoop zich een vinger afsneed,
+om ongeschikt te worden zijn instrument verder te bespelen. Een nòg
+tragischer geval ontstond door de onmenschelijkheid van de bijzit van
+den wreeden Araschejeff, den gunsteling van keizer Alexander. Deze
+vrouw had tot gezelschapsdame opgeleid een voortreffelijk, bekoorlijk
+jong meisje. In ik weet niet welken aanval van woede liet zij haar
+eens grijpen en met de zweep kastijden. De zuster van het slachtoffer
+(men houde vol, dat de lijfeigenen geen gevoel hebben!) doorstak de
+groote dame. Alle bedienden werden op verschrikkelijke wijze gemarteld
+en naar Siberië gezonden.
+
+Slechts een klein aantal tragische gebeurtenissen wordt ruchtbaar
+en wekt de aandacht. Het meerendeel wordt echter doodgezwegen. Wij
+kennen maar enkele treurige feiten. Ons blijft verborgen wat het
+gewichtigste, het leerrijkst zou zijn: de reeks van lijdensgevallen,
+die de lijfeigene moet doormaken, het gehéél van een levensnoodlot.
+
+Ik heb het zeldzame voorrecht gehad de volledige levensgeschiedenis
+te leeren kennen van een zeer belangwekkende en zeer deugdzame
+lijfeigene, die, wreedaardig aan haar familie ontrukt door de gril van
+een aanzienlijke dame, maar sedert door haar aan eigen lot overgelaten,
+te Parijs dienstbode is geworden bij achtenswaardige dames, die mij met
+haar vriendschap vereeren. Dit reine, heilige meisje leest bijna nooit,
+geloof ik; zoo niettemin het toeval wilde, dat deze regels haar onder
+de oogen kwamen, houde ze mij ten goede, dat ik, mèt de onmenschelijke
+wreedheid van haar land, het mysterie van haar zoo oneindig teêre
+ziel ontsluier, welk, zonder gal en heugenis van het kwaad, nog zoo
+zacht en vol eerbied gestemd is voor hen, die haar hebben doen lijden.
+
+
+
+
+
+
+
+III.
+
+GESCHIEDENIS VAN KATYA, EENE RUSSISCHE LIJFEIGENE.
+
+
+Ik heb wel niet noodig te zeggen, dat ik, in deze op zichzelf zeer
+eenvoudige geschiedenis, zorgvuldig alle opsmukking der verbeelding
+vermeden heb. Er komt geen enkele omstandigheid in voor, die ik niet
+door mij zèlf heb leeren kennen, of door zeer betrouwbare personen. Hun
+namen reeds, die ik zal noemen, geven aan het publiek den zekersten
+waarborg.
+
+Iedereen heeft Katya, zonder haar te kennen, aanschouwd op de
+schilderijen, waarvoor zij als model gediend heeft. Paulin Guérin heeft
+haar mooie gezicht afgebeeld op verschillende historiestukken. De
+verrukkelijke schilder van vrouwen-portretten, Belloc, heeft haar
+als heilige Cecilia voor een geestelijke te Parijs op doek gebracht,
+en haar zachten blik voortreffelijk weêrgegeven.
+
+Haar vroeg-ontwikkelde schoonheid was de oorzaak van haar rampen. Zij
+leefde bij haar familie, in 't hart van Rusland, ver achter Moscou. Het
+was een gezin van lijfeigenen, maar in goeien-doen; haar grootvader,
+die bizonder veel van haar hield, dreef handel in pelterijen. Het
+kind, vier jaar oud, speelde aan de oevers van een meer, vlak bij
+den straatweg, toen rijtuigen voorbijkwamen, de rijtuigen van een
+dame uit de groote wereld, de vrouw van den gouverneur van ...,
+die met haar kinderen en haar geheele personeel op reis was. Zij
+merkte de aanvalligheid van Katya op, en daar haar eigen kinderen
+zoowat van denzelfden leeftijd waren, kwam de begeerte bij haar op
+hun het meisje als speelpop te geven. Zonder eenigen omslag, zonder
+de familie te raadplegen, noch den meester, wien zij toebehoorde,
+nam ze haar op, als een kat, die men op zijn weg vindt; zij droeg
+haar in haar rijtuig en reed verder.
+
+De ongeruste familie vernam ten slotte wat er gebeurd was. De dame
+had halt gehouden in een naburige stad. De troostelooze grootvader
+gaat erheen, biedt een losprijs aan; zijn geheele fortuin, als men
+dit eischt, als men hem het kind maar teruggeeft. Hij werd op ruwe
+wijs teruggestooten, misschien wel geslagen. De dame lachte hem in
+zijn gezicht uit en nam haar prooi meê.
+
+Men kent het lot der kinderen van minderen stand, welke met die
+der grooten samen worden opgevoed. De laatste, bedorven en in hun
+zelfzuchtige grillen aangemoedigd, maken van het levend speelgoed
+arme zondebokken. Bijaldien de ouders, aan den anderen kant, eenig
+voorbeeld moeten stellen, een strenge les geven, geschiedt dit liefst
+op den rug van den kleinen vreemde. Men kent de geschiedenis van den
+jongen prins, die een page tot speelmakker had gekregen; het was regel
+dat, als de prins een fout beging, de page er zweepslagen voor opliep.
+
+Naarmate Katya grooter werd, maakte haar meesteres van haar voor
+eigen dienst gebruik, als kameniertje. Het scheen wel of haar lot
+zich zou verbeteren. Het tegendeel was waar. De dames-eigenaressen
+van slavinnen zijn zelve niets meer dan groote kinderen, even
+nukkig als de kleine, maar heftiger en willekeuriger. Katya, al
+aardig opgewassen, een mooi meisje van ongeveer tien jaar, begon
+door de mannen opgemerkt te worden, die ongetwijfeld niet nalieten
+der meesteres een complimentje over haar te maken. Deze ging toen hoe
+langer zoo minder van haar houden. Ze liet geen gelegenheid ontsnappen
+om haar hard te behandelen. Als ze bijvoorbeeld een beetje langzaam
+was in het aandoen der laarsjes van mevrouw, schopte deze haar,
+zoodat ze met het gezicht tegen den grond viel.
+
+Zij sliep, als een hond, op een vloermat, aan de deur. Wee haar,
+als men ze 's nachts hoorde snikken. Ofschoon zoo jong nog aan het
+ouderlijk huis ontvoerd, had ze er niettemin een levendigen indruk
+van bewaard; herinnerde ze zich haar dorp, de bosschen, het meer,
+haar kameraadjes nog zeer goed; bracht ze zich den zonnigen tijd van
+vriendelijke behandeling en vrij-zijn, de liefkoozingen van haar armen
+grootvader, op wiens schoot zij zoo dikwijls in slaap was gevallen,
+herhaaldelijk te binnen! Deze beelden zijn haar altijd bijgebleven, en
+thans nog, na verloop van veertig jaren, even levendig bij haar. Hoe
+ver-af dit verleden ook zij, het is haar steeds lief! Het is voor
+haar de eenige werkelijkheid in dit leven geweest, en al het overige
+slechts een benauwde droom.
+
+Ze was nagenoeg twaalf jaar oud, toen haar meesteres een reis naar
+Frankrijk maakte en haar meenam, in 1815. De dame, mèt haar man
+meêgekomen, liet hem alleen, met het Russische leger, terugkeeren en
+bleef zelve in ons land. Weêrhouden door de een of andere gril uit
+passie of vroomheid voortgesproten, misschien onder den beheerschenden
+invloed van een boetprediker (waarvoor zoo menige Russische dame
+uit den tijd van keizer Alexander I zwichtte), zette zij zich in
+'t hoofd te Parijs te blijven, en wilde van Rusland niet meer hooren
+spreken. Haar man, die er ten slotte genoeg van had haar tevergeefs
+te schrijven, te verzoeken, te gelasten, eindigde met haar geen geld
+meer te sturen, overtuigd haar door den honger tot terugkeer te zullen
+dwingen. Maar zij hield vol, nam haar intrek in een klooster, waar
+ze voor weinig geld terecht kon, en zond al haar bedienden weg. De
+jonge Katya deelde in hun lot. Haar meesteres verjoeg haar even
+onmeedoogend, als ze haar had geroofd. Zij stootte haar letterlijk
+in haar verderf. Uit de omgeving van het Pantheon werd zij naar het
+Marais gevoerd, rue du Chaume, [17] bij vallende duisternis, en daar
+op de stoep van een huis achtergelaten.
+
+Het was al donker, en het regende. Een voorbijgaande dame hoort
+een kind weenen en treedt naderbij. Verwonderd, daar dit meisje te
+vinden, zoo groot al, en mooi als een engel, spreekt ze haar toe,
+maar krijgt slechts tranen tot antwoord. Het kind verstond geen twee
+woorden Fransch. God had echter ontferming met haar gehad. De dame
+was mevrouw Leroy, zuster van den schilder Belloc. In haar medelijden
+neemt zij Katya meê met zich naar huis, tevens uit verontwaardiging
+over de wreedheid, waarmeê men een ongelukkige van dien leeftijd,
+door haar schoonheid natuurlijk nog meer gevaar loopende, in een
+groote stad bloot kan stellen aan de kwade kansen van den nacht. Zij
+houdt haar bij zich, geeft haar een opvoeding, leert haar onze taal
+en behandelt haar met een zachtheid, zooals zij na haar ouderlijk
+huis nooit meer ondervonden had.
+
+Toen mevrouw Leroy later Parijs verliet, stelde zij haar in handen van
+twee vriendinnen, die zij meer dan andere liefhad en hoogachtte. Waarom
+zou ik ze niet noemen en hier niet een der aangenaamste herinneringen
+levendig houden, welke ik aan deze beminnelijke vrouwen heb
+bewaard? Het waren de energieke, verstandige mevrouw de Montgolfier,
+toen een tachtigjarige, de vrouw van den uitvinder der luchtballons,
+en haar waardige dochter, een groote schrijfster, die nooit iets
+uitgaf om de aandacht op zich te vestigen en haar werken bijna nooit
+met haar naam teekende. Men stelle zich voor, hoe goed deze laatste,
+met haar warm en teeder hart, voor Katya was. Het jonge meisje moest
+met groote behoedzaamheid verzorgd worden, had zèlve eerder behoefte
+aan bediening. Ze was heel wat grooter geworden en zeer zwak. De minste
+last, dien ze had te tillen, een trap, die ze op moest, bracht haar
+buiten adem. Men vermoedde, dat ze een hartaandoening had.
+
+In zulke goede handen gevallen, en als een kind, een kleinood dezer
+dames behandeld, was het toch niet moeilijk op te merken, dat haar
+familieherinneringen haar altijd vervolgden, dat niets haar die kon
+ontnemen, dat ze met haar gedachten altijd in Rusland was, altijd aan
+de oevers van het vaderlandsche meer, vanwaar men haar gewelddadig
+had weggevoerd. In werkelijkheid had ze haar geboortegrond nauwelijks
+verlaten. Haar geest had zich maar middelmatig verruimd (ofschoon
+ze het Fransch met merkwaardige gemakkelijkheid kon spreken); haar
+hart evenwel was, misschien te sterk zelfs, ontwikkeld, maar alleen
+ten bate van de herinneringen aan haar kindsheid, die nooit bij haar
+konden opkomen, zonder dat zij tot tranen geroerd werd.
+
+Beide dames, de goedheid zelve, besloten, in overleg met de haar
+bevriende mevrouw Belloc, alle mogelijke stappen te doen om haar
+familie op te sporen. Zij werden hierin door het Russisch gezantschap
+bereidvaardig gesteund, doch men kon niets uitvinden. De aanduidingen,
+welke Katya kon geven, waren te vaag en verward.
+
+Het was ongeveer 1823. Ik zag haar toen eens bij deze dames. Het was
+de éénige maal, dat ik haar ontmoette. Ik herinner mij levendig den
+indruk, dien zij teweegbracht op de vreemdelingen, die in het salon
+waren, toen zij binnentrad. Eerst liet zich een algemeene uitroep van
+bewondering hooren, weldra bedwongen, maar vervangen door een soort
+van verteedering. Zij was vrij groot, zichtbaar zwak; in haar jonge,
+sierlijk gevormde armen, ofschoon eenigszins mager voor een meisje
+van twintig jaar, droeg ze, een weinig naar voren gebogen, een blad
+met kopjes thee beladen. Zij scheen onder den lichten last gebukt te
+gaan, zooals een populier doorbuigt voor het zachtste blazen zelfs
+van den wind. Zij glimlachte over haar zwakte en wekte het denkbeeld,
+dat zij er zich over verontschuldigde.
+
+Men voelde de neiging bij zich opkomen er verschooning voor te
+vragen, dat men zich door haar liet bedienen. Haar bevalligheid, haar
+manier van spreken, haar schoonheid, merkwaardiger door de lijnen
+dan door frischheid, wekte de gedachte aan een Russische prinses,
+die zich verkleed had. Maar de reinheid van haar oogen, gepaard aan
+den blik van goedheid en teederheid, gaf een gansch àndere bekoring
+dan doorgaans uitgaat van aristocratische vrouwen.
+
+Deze uitdrukking van goedheid, zachtheid, inschikkelijkheid, moedigde
+de onbeschaamde vermetelheden maar al te zeer aan, en dit was voor 't
+arme meisje een reden tot voortdurende verlegenheid. De lichtzinnige
+jonge mannen, de zoogenaamde "geluksvogels", bedroefden met hun
+onbescheiden achtervolgingen dit gebroken hart. Zij had een rein,
+liefdevol gemoed (zonder er zich zelve van bewust te zijn); sexuëelen
+hartstocht kende zij niet; in dit opzicht was ze koud als het ijs van
+de poolstreken. Het leek wel of zij was blijven staan op den leeftijd,
+toen men aanving haar een opvoeding te geven.
+
+Zij hield er veel van zich af te zonderen. Uit eigen beweging,
+zonder priesterlijken aandrang, ging zij dikwijls naar de kerk. Haar
+mystieke aanleg zou zich zeker welig ontwikkeld hebben, als ze maar
+wat beschaafder was geweest. Zeer waarschijnlijk om meer alléén
+te kunnen zijn, zich vrij aan haar droomerijen en haar gebeden
+te kunnen wijden, verliet zij haar dienst, huurde een kamertje en
+werd naaister. Moeilijke broodwinning te Parijs, waarmeê de vrouwen
+slechts weinig verdienen. Af en toe, wanneer ze geen werk had, trad
+ze weêr in een of anderen dienst. Maar zoodra ze er toe in staat was,
+keerde ze tot haar eenzaamheid terug, die haar, met het uitzicht op
+de daken der Parijsche huizen, veroorloofde altijd te droomen van de
+woeste streken van haar geboortegrond en van haar verloren familie.
+
+Haar beschermsters, die haar nooit uit het oog lieten gaan, hebben haar
+dikwijls aangeraden te trouwen. 't Ontbrak nooit aan pretendenten. Maar
+steeds verwierp zij 't huwelijk, 't zij omdat ze, evenals alle
+zwaartillende harten, vreesde daarin troost te zullen vinden, 't
+zij omdat de fatsoenlijke, maar misschien eenigszins grofgenatuurde,
+doch overigens goede mannen haar fijngevoeligheid afschrikten en weinig
+beantwoordden aan haar vage poëtische neigingen. Terecht of misplaatst,
+ze geeft altijd den indruk van een vrouw van beschaving, zelfs een dame
+uit de groote wereld te zijn, vol waren adel en zachtzinnigheid. Niets
+van trots, noch van onderdanigheid. Eén enkel iets herinnert aan haar
+verleden, namelijk dat ze, wanneer zij haar weldoensters bezoekt,
+van wie ze veel houdt, haar nederig de handen kust, op de wijs van
+Oosterlingen.
+
+De jaren doen het hunne. De mooie Katya moet nu zoowat zeven-en-veertig
+jaar zijn. Laatstelijk heeft zij het gezelschap gezocht van een
+achtenswaardige vrouw, die, op tachtigjarigen leeftijd, nog van haar
+handenarbeid leeft. Deze, vrouw Paul genaamd, een arme werkster,
+mismaakt en een dwerg, deelt haar woning met haar. Ik weet niet, hoe
+zij 't aanleggen, maar bij al haar armoe, vinden zij nog gelegenheid
+om haar misdeelde buren bij te staan.
+
+Vóór eenigen tijd werd het hart van Katya op een merkwaardige proef
+gesteld. Zij ontmoette op straat een bejaarde dame, die zij meende te
+herkennen, maar die schamel gekleed was, met een versleten sjaal en
+een ouden hoed. Zonderlinge ommekeer der dingen! het was haar vroegere
+meesteres, nòg armer geworden dan zij zelve was. Katya gaat naar haar
+toe, groet haar, kust haar de hand; de oude vrouw, zichtbaar ontsteld
+en van streek gebracht, stamelt uit een overkropt gemoed eenige woorden
+over het haar overkomen ongeluk en de ellende, waarin ze verkeert. "O,
+mevrouw," roept Katya uit, zich tegenover haar uit de volheid van haar
+goede hart weêr dienstbode voelend, "u blijft altijd mijn meesteres,
+en wat ik bezit is het uwe." Dienzelfden dag verliet zij haar woning,
+met al haar spaarpenningen bij zich, en stelde die in handen van de
+oude dame, die niet anders kon dan stille tranen weenen.
+
+De lezers zullen er zich misschien over verwonderen, dat wij, in
+een werk van zoo kleinen omvang, waarin wij de lijdensgeschiedenis
+van Rusland slechts verhalen om tot de martelaarsschappen te komen,
+die er het gevolg van zijn, zoo lang hebben stilgestaan bij het leven
+van dit meisje.
+
+Wij antwoorden, dat de volledige kennis van één enkel lotsgeval ons
+beter heeft ingewijd in de geschiedenis van het Russische zieleleven,
+dan eenig verhaal, eenig boek, eenige mededeeling ooit zou hebben
+bereikt.
+
+Rusland is één lijden, dat blijkt maar al te duidelijk. Tot hoever
+is de ziel van 't volk er door aangetast? Dat is de vraag. Die
+ongelukkigen stellen tegenover de slagen, de beleedigingen, een
+schijnbare ongevoeligheid. Men kent hun taal heel weinig. En,
+kende men haar, in hun zoo gewettigd wantrouwen tegen de standen,
+die hen overheerschen, zouden zij zich wel wachten hun hart bloot te
+leggen. Hun bestaan is zóó onzeker, hun dierbaarste banden zijn zóó
+weinig hecht, dat zij erg vreezen te zullen mishagen, en wie hen ook
+bezoekt, treft hen altijd aan met een glimlach op de lippen. Zij zijn
+er bang voor om ongelukkig te schijnen en vragen haast vergiffenis
+voor 't kwaad, dat men hun aandoet. Hoe zal ik de ware beteekenis
+weêrgeven, de heimelijke gedachtenkring van een wereld, die zich
+niet uit? Ternauwernood zal ik er iets van kunnen voelen in de zoo
+diep-treurige melodieën, die deze oogenschijnlijk vroolijke man
+doet hooren, wanneer hij alléén is, als hij zijn grond bewerkt, of
+'s morgens zich ver in zijn uitgestrekte bosschen begeeft.
+
+Katya was voor mij de openbaring van een gansche wereld. Haar alleen
+maar te zien en van haar levensloop kennis te krijgen, verklaarde
+mij tal van dingen, waarvan ik gelezen had zonder ze te begrijpen.
+
+En haar eenmaal ontmoetende, en die keer was de eenige, vond ik niets
+anders dan dit woord: Gebroken hart.
+
+Dit is het juiste woord voor den zieletoestand van den Rus.
+
+Wij generaliseeren hier niet lichtvaardelijk. Wij hebben de zaak tal
+van malen bestudeerd.
+
+Er is geen jaar voorbijgegaan, waarin wij er niet van nieuws af-aan
+onze aandacht aan schonken. En sedert de meer dan vijf-en-twintig
+jaren, gedurende welke deze oplossing nader door ons op de proef werd
+gesteld, is zij ons nòg de eenig juiste gebleken.
+
+Wij leerden toen Rusland kennen, den waren zedelijken grondslag,
+waarop het volk staat, en daarmeê een dusdanige hartebreking, dat
+niets er zich meê kan vergelijken.
+
+Het Poolsche volksbewustzijn is ongelukkig--maar 't is niet gebroken;
+integendeel, 't heeft nieuw leven ontvangen door het besef van zijn
+martelaarschap.
+
+De Oostersche dienstbaarheid geeft evenmin eenig denkbeeld van dit
+gebroken-zijn. Niets is ongerijmder, dan, gelijk men gewoonlijk doet,
+Rusland met de Oostersche wereld te vergelijken. De Aziatische rijken,
+zelfs die het willekeurigst bestuurd worden, genieten veel meer van
+de vrijheden, waarop de mensch van nature recht heeft.
+
+Azië verkeert over 't algemeen in een toestand van ontspanning,
+van onzekerheid, zelfs in wat het nog barbaarsch doet zijn; Rusland,
+tot brekens toe gespannen, is met voorbedachten rade, op wreedaardige
+wijs tot lijden afgericht.
+
+Wat het voor gruwzaams heeft is dit, dat het eenige waaraan Rusland
+hecht, de gedachte die alleen door zijn brein woelt, de uitsluitende
+liefde welke het in zijn hart koestert,--dat dit alles vereenigd
+schijnt om het telken ure ten val te brengen.
+
+Een éénig verschijnsel, wij herhalen het, zonder 'twelk het Russisch
+zieleleven leeg is, een met zegelen gesloten boek, tot welks inhoud
+zelfs het scherpste oog niet kan doordringen.
+
+Wat is dit? Is het de politieke idée: de Staat? Geenszins.
+
+De Staat is niets voor den Rus; hij kent slechts zijn Gemeente, of,
+zoo hij iets van een Staat vermoedt, dan lijkt het een dichterlijke
+droom, die op verren afstand verplaatst.
+
+De godsdienst is louter van uitwèndig belang voor hem; hij is vol
+vromen eerbied voor het beeld van den een of anderen heilige, maar
+deze zelf betéékent niets voor hem, hij mist het geloof. Niets is
+onbegrijpelijker dan de verschillende uitleggingen, die hij aan het
+Christendom geeft; hij miskent het in zijn gehéél.
+
+Het eigendomsrecht, dat voor de Westerlingen zooveel waarde heeft
+en hen zoo vervult, is niets in de schatting van den Rus. Maak
+hem bezitter, en hij keert onmiddellijk tot zijn communistische
+begrippen weêr.
+
+Waarvoor de Rus alléén iets voelt, dat is voor zijn gezin; de rest
+kan hem niet schelen.
+
+Al dat overige, zelfs de gemeenschap, heeft voor hem slechts waarde,
+voorzoover de hardvochtige politiek aan zijn oorspronkelijk bestaan,
+als lid eener familie, iets heeft toegevoegd. Den meester en den
+oppersten der meesters, hij kan hen zich niet anders voorstellen dan
+van het familie-standpunt, deze benamingen door andere, zoo liefelijk
+klinkende, weêrgevende van vadertje, grootvadertje, enz.
+
+Het paradijs van den Rus is zijn goed gesloten en verwarmd huis,
+waarin hij acht maanden lang, een grof kleedingstuk wevende en er zijn
+behagen in vindend voor de behoeften van zijn gezin te verbouwen en te
+timmeren, boven op zijn kolossalen oven leeft, terwijl de scherpe, van
+Archangel overwaaiende Noordenwind, langs de kleine woning heenstrijkt,
+zonder de minste opening te vinden tusschen de dicht aaneengeplante
+boomen, met mos toegestopt en die het nestje zoo goed sluiten.
+
+Het helle-bestaan voor den Rus is de gewelddadige verbreking van zijn
+familiebanden. De "heer" kan door zijn machtwoord alles verstoren. Dit
+is de oorzaak, dat de ongelukkige zoo voor hem kruipt. Tot zelfs de
+ingewanden behooren aan den heer. Men neme hem zijn vrouw of zijn
+dochter, hij kan er niets aan doen; men ontneme hem zijn jonge kind,
+hij heeft het maar goed te vinden.
+
+En eindelijk, als men hem zelf oplicht, hem op een noodlottigen morgen
+vat, haar en baard afscheert, in boeien slaat en naar de mijnen voert,
+of naar de fabrieken, of bij het leger inlijft, hij kan er wederom
+niets tegen inbrengen. Zijn vrouw, hoe afschuwelijk zij 't ook vindt,
+is verplicht met een ander man te bed te gaan. Immers, zij is niets
+anders dan een stuk bezit; en dat mag niet ongebruikt blijven. Zij
+moet, evenals de grond, ieder jaar voortbrengen, zooveel mogelijk
+lijfeigenen telen, al wordt ze ook in wanhoop bevrucht.
+
+
+
+
+
+
+
+IV.
+
+DE MINOTAURUS. [18]
+
+OVER HET LEGER ALS STRAFMIDDEL.
+
+
+Eén feit is ten opzichte van het Russische leger welsprekender dan
+alle woorden. Het is de schaarschte aan mannen in Rusland. De vrouwen
+zijn er klaarblijkelijk veel talrijker, en, wat dit het duidelijkst
+aantoont, zijn de ongelijke huwelijken, waartoe men ze verplicht:
+men laat dikwijls een jongen van twaalf jaar trouwen met een vrouw
+van vijf-en-twintig of dertig, liever dan haar weduwe te doen blijven.
+
+Het gering aantal mannelijke wezens is niet de schuld van de natuur,
+maar van de regeering; het is 't gevolg van de buitensporige
+verkwisting van mannen ten bate van het leger. In Rusland bestaan
+niet die menigte van uitputtende of den dood brengende ambachten,
+die, zooals bij ons, zooveel werklui ten grave sleepen. De Russische
+lijfeigene beult zich niet af; hij werkt op zijn gemak en langzaam,
+nooit met dien verterenden koortsgloed van de mannen in de Westersche
+wereld.
+
+Wat voor een leger is het dan, dat, in vredestijd (de Kaukasus
+telt niet meê) op zoo zichtbare wijs een bevolking van zestig
+millioen zielen zoo kan dunnen! Tot welk een ongehoord cijfer men
+dit leger ook wil opvoeren, men zou 't niet kunnen begrijpen, zonder
+te weten op welk een onmenschelijke manier het wordt gerecruteerd,
+gedrild en gevoed. Het moet van 't volk driemaal meer mannen nemen
+dan het soldaten telt. Wat is het lot van de rest? Weinigen, zeer
+weinigen keeren naar den huiselijken haard terug: niet één man op
+de honderd; Paskjewitsch [19] zelf zegt het, ik heb zijn woord al
+aangehaald. Nergens in Rusland ziet men verminkte oud-soldaten,
+zooals in andere landen zoo veelvuldig aanwezig zijn. Alle genezen;
+zij hebben tot arts den besten heelmeester: den Dood.
+
+Als de hertog van Ragusa [20] in zijn boek, dat méér Russisch-gezind
+is, dan de Russen-zelven, tot onzen schrik berekent, dat de Russische
+soldaat den keizer twee of drie maal minder kost dan de onze, dan
+ziet hij in zijn becijfering over 't hoofd, dat om één geoefenden
+en geharden Russischen soldaat te verkrijgen, er vooraf twee of drie
+moesten doodgaan.
+
+Hij verzuimt, als iets van minder waarde en dat zonder twijfel zijn
+aandacht niet verdient, rekening te houden met zulk een verschrikkelijk
+misbruiken van menschenvleesch.
+
+Het ongehoord sterftegehalte heeft voornamelijk drie oorzaken: 1o. is
+de Rus physiek (door zijn ras, zijn levenswijs, zijn opvoeding)
+de voor den militairen dienst minst geschikte man; 2o. vervult hij
+zijn dienstplicht tegen zijn zin, sterft hij van hartzeer en heimwee;
+kan hij zich nooit troosten over het verlaten van zijn geboortegrond
+en zijn familie; en 3o. wordt hij nooit met die behoedzaamheid
+behandeld, waardoor hij aan zijn lot went en het aanvaardt; hij
+wordt onverhoeds verplaatst van de eene levenswijze naar een andere,
+gansch tegenovergestelde.
+
+Een opmerking is misschien de aandacht waard der physiologen,
+namelijk dat dit ras, in vergelijking met de andere in Europa, weinig
+gevormd schijnt, niet rijp in zijn ontwikkeling, nog kinderlijk
+is. De gelaatstrekken zijn dikwijls innemend, maar de hoofden zwak,
+de hersens onbevattelijk, het denken gaat niet diep. Men ontmoet in
+grooten getale mooie grijsaards, met rozige wangen; witgebaarde mannen,
+die nog jong lijken, en niet juist eerbiedwaardig zijn.
+
+Bij de Russen doet, evenals bij kinderen, het minder georganiseerde,
+slechts zwakjes gecentraliseerde leven, onophoudelijk wonderbaarlijke
+levens ontstaan: ik bedoel insecten; zij worden namelijk door wormen
+opgegeten.
+
+Het schijnt dat zij koud bloed hebben, of dat zij water in hun bloed
+hebben. Zij drinken ongestraft hoeveelheden brandewijn, waardoor
+menschen van hartstochtelijker geaardheid, met voller, krachtiger
+bloed, inwendig zouden verbranden.
+
+Onze Westersche nationaliteiten, die zooveel hebben doorgemaakt,
+bezitten een karakter van krachtige degelijkheid, aan Rusland
+onbekend. De Rus is voor ons, wat voor den olm, den eeuwen-ouden eik
+de slanke populier is, een hoog spoedig opschietend gewas, als 't
+ware onvoorbereid door de natuur geschapen. Deze of gene Engelschman,
+ros van haren en met vleesch gevoed, uit ouders gesproten, die ijzer
+gebeukt hebben en die van smeden zijn opgeklommen tot mechanici, zoo'n
+man alleen heeft pit in zich voor vijftig Russen. De sobere Fransche
+boer, vol van kracht en gezond verstand, die zijn winter in de open
+lucht doorbrengt, terwijl de Rus acht maanden lang bij zijn oven
+zit uit te drogen, zou heel wat beter dan hij een legering onder den
+blooten hemel van den Kaukasus verduren. Die boer is, in zeven jaar,
+een even goed geoefend soldaat, als de Rus in twintig, en bovendien
+heeft hij een kijk op de dingen, een levendige en krachtige manier
+van opmerken en handelen, van een besluit te nemen, welke de Rus
+nooit heeft. Deze, zelfs wanneer hij een flink soldaat is geworden,
+doet zelden iets uit eigen beweging.
+
+Ziet eens, op eenzelfden dag, naar twee dorpen, in Frankrijk
+en in Rusland, den dag van het vertrek der rekruten. De Fransche
+dienstplichtige hecht linten aan zijn hoed, en, ofschoon hij dikwijls
+zou willen huilen omdat hij zijn familie verlaten moet, drinkt hij en
+tracht vroolijk te zijn. De Rus werpt zich op den grond en trekt zijn
+baard uit. Door zijn heer aangewezen, meestal voor straf, zou hij als
+kolonist naar Siberië kunnen gezonden zijn; maar hij is er nog slechter
+aan toe, hij wordt soldaat gemaakt. Een verschrikkelijk iets voor een
+man, doorgaans gehuwd, vader van verscheiden kinderen, en al dertig
+jaar en ouder. Want tot zijn veertigste jaar kan de boer ingelijfd
+worden, en blijft hij in den treurigsten angst omtrent zijn lot.
+
+De jaarlijksche lichting van soldaten door heel het rijk heeft volkomen
+het karakter van een algemeene drijfjacht op arme wilde dieren, door
+de honden naar één plaats gejaagd. Om den ketting, waaraan ze allen,
+geschoren en kaal geknipt, bevestigd zijn, rent voortdurend de Kozak
+heen en weêr, als een ware wachthond van deze rampzalige kudde. Hij,
+de eenige in het rijk, wiens vrijheden eenigszins geëerbiedigd worden,
+wordt soldaat geboren, en, verre van schatting te betalen, ontvàngt hij
+geld van den keizer. Vleeschverbruiker, voortvarend en ruw, ziet hij
+met medelijden neêr op die half-gevoede Russische boeren. Zijn klein,
+leelijk, slechtgebouwd paard, maar vlug, onvermoeid, maakt een deel
+uit van den ruiter. De Kozak, de voor alles bruikbare onderdaan, weet
+wonderwel partij te trekken van het rijk. Visscher, jager, koopman,
+handelaar in rariteiten en tolbeambte, bestrijdt hij de smokkelarij,
+maar uit beroepsnijd en om zelf alléén te kunnen sluiken.
+
+Wie kan het ontzettend getal stokslagen tellen, die noodig worden
+geoordeeld om een goed Russisch soldaat te vormen? Wie wel eens in
+het bad gezien hebben Russen van elken stand, maar vooral soldaten,
+de oude grenadiers van de garde, stonden verbaasd over hun rug vol
+naden, wreedaardig opgesmukt met litteekens.
+
+Die dappere mannen, die slechts wònden hadden van voren, vertoonden van
+achteren de afgrijselijke merken van de krijgstucht, en oude krijgers,
+eerbiedwaardige mannen, werden, na aan honderd veldslagen te hebben
+deelgenomen, om de geringste kleinigheid afgeranseld.
+
+Neen, barbaren, dàt is geen militaire opleiding. De Russische
+discipline, naar uw eigen officieren dikwijls verzekerd hebben, is een
+afschuwelijk kazernemonnikwezen, een harde kloosterregel, waarbij de
+kleinste fouten, die niet eens fouten zijn, zoo wreed worden gestraft,
+dat men geen kastijding meer kon uitvinden voor de werkelijke fouten.
+
+Het toppunt in dit opzicht, om het grillige en onmenschelijke ervan,
+bereikte de czarewitz Constantijn. Om een handschoen, die niet
+onberispelijk wit was, liet hij vijfhonderd stokslagen uitdeelen. De
+door vrees bevangen soldaten, zuinigden ondershands uit, om zelf
+handschoenen te koopen: die hun verstrekt werden, zouden hun, na
+tweemaal gewasschen te zijn, een pak slaag bezorgd hebben. "Ik ben niet
+gesteld op den oorlog," zei Constantijn, "hij bederft den soldaat en
+maakt zijn uniform maar vuil." En toen iemand, om een officier bij hem
+te ontschuldigen, zei: "'t is ten minste een man, die veel moed bezit,"
+riep hij uit: "moed? Wat kan me dàt schelen? Ik hou niet van moed."
+
+Hij onthulde met dit gezegde, in zijn naïeve brutaliteit, wat het
+gezag werkelijk denkt. Het bekommert zich in geenen deele om moed of
+energie. Heldhaftigheid, zelfs te zijnen voordeele, is verdacht. Men
+bewijst een slechten dienst aan de autocratie door een held te
+zijn. Wees een goed onderdaan, middelmatig en onderworpen, sta wat
+achteraf en wacht op bevelen,--dan is 't in orde.
+
+Als de regeering, die zoo hard is, naar verhouding ten minste
+rechtvaardig en flink was, zou het kwaad heel wat minder erg zijn. Tot
+nadeel van den soldaat echter is er in de administratie van 't leger
+oneindig veel toevalligs, onregelmatigs, en heerscht het misbruik er;
+het gouvernement wéét dit, maar doet er niets tegen. Hoe kan het gezag,
+dat zoo sterk is, de oogen sluiten voor de monsterachtige winsten,
+welke men behaalt op de levensmiddelen, ja zelfs op het leven der
+menschen? Hoe heeft het de eenvoudige hervorming nog niet aangedurfd,
+sinds lang reeds overal ingevoerd, van nl. de administratie af te
+scheiden van het commando, door aan de kolonels de winstgevende
+verdeeling der levensbehoeften te ontnemen?
+
+Ziedaar dan de ongelukkige soldaat, geslagen, slecht gevoed,
+slecht gekleed, gevoerd naar de toegangen tot de bergengten van den
+Kaukasus. De gewoonten zijner jonge jaren, die hierin bestonden,
+dat hij zich 's winters (en de winter is zoo lang in Rusland)
+opsloot, zijn in wreede tegenstelling met de bivaks in het gebergte,
+de voortdurende afwisselingen van warmte en kou, van brandende zon
+en hagelstormen. Zijn huisvestingen, slecht ineengezet, bestáán
+dikwijls niet eens; ze zijn aangegeven op de kaart, waarop de keizer
+de krijgsverrichtingen volgt. Hij geeft bevel--'t is ongeveer vijf en
+twintig jaar geleden--een fort te bouwen, geeft daar jaarlijks geld
+voor en laat het werk met ijver doorzetten. Generaal Woronzoff, die
+evenals de keizer dacht dat het fort bestond, zendt er een bataillon
+heen; men zoekt er lang naar: nergens een fort te bekennen. Eindelijk
+vindt men echter een bordje, waarop zijn toekomstige plaats stond
+aangegeven. Het bataillon sliep in de sneeuw der bergen.
+
+Ik zal geen kwaad van den Kaukasus zeggen, noch van zijn krijgshaftige
+bewoners, die niet alleen de meerderen zijn van de Russen, maar
+van alle volkeren der aarde. De Tscherkessen bijvoorbeeld hebben,
+zooals men weet, aan Egypte de Mamelukken geleverd, die het een
+tijd lang beheerschten, en hoofden gegeven aan menigen Oosterschen
+staat. Bekijkt de vrij goede gravures maar eens, die overal voorhanden
+zijn. Het zijn blijkbaar koningen. Door hun zuiver koninklijke wapenen,
+hun klingen, die van geslacht op geslacht overerfden, hun geweren van
+platina, die nooit hun schot missen, hun bewonderenswaardige paarden,
+die, zonder teugel of stang, alleen gehoorzamen aan de stem van
+hun meester,--zijn zij voor de Russen, wat de adelaar is voor het
+schaap. Dikwijls verwaardigen zij zich niet hun vijand te dooden,
+zij achterhalen hem, in galop, met hun ongeëvenaard ros.
+
+Zelfs de Kozak, hoe goed krijgsman hij is, maar zoo zonderling
+toegetakeld, en daarbij zaken doende, is een belachelijk wezen,
+vergeleken bij deze koningen van 't gebergte.
+
+Men moet zich niet verwonderen over het verdriet en den afkeer,
+welken aan de Russische officieren een oorlog veroorzaakt, waarin ze
+wel slaag krijgen, maar het niet teruggeven. Ze zijn er nauwelijks
+minder erg aan toe dan hun ongelukkige soldaten. Van adel en rijk,
+van kindsbeen af gewend aan genietingen, zijn zij al vroeg opgesloten
+in een militaire school, waar ze niets leeren. Niets is treuriger,
+akeliger dan in het dagboek van een officier te lezen, tot welk een
+wanhopige leegte, een ondragelijk nietsdoen de leerlingen van de
+cadettenschool te Warschau onder Constantijn (zijn de toestanden wel
+veranderd?), veroordeeld waren. Geen onderwijs, geen boek, geen vermaak
+was geoorloofd; alleen meisjes konden ze krijgen, zooveel ze wilden;
+uitstekende manier van doen om de lichamen uit te mergelen, de zielen
+te verlagen, goeie dienaars te maken en goeie onderdanen. Men vond
+hen voorbeeldig; men wenschte zich zelf al geluk, dat ze zoo gedwee
+waren geworden. Maar diezelfde jongelui, van wie men geloofde dat ze
+gedemoraliseerd zouden zijn, marcheeren op een zekeren morgen, ten
+getale van tweehonderd, met een ongelooflijke stoutmoedigheid, tegen
+een Russisch leger op, dat meende in het bezit te zijn van Warschau,
+brengen het volk te hoop en weten het hun zijde te doen kiezen.
+
+Welke is de zedelijke toestand van den militair in Rusland? Welke
+gedragslijn zal hij kiezen bij een groot conflict met Europa? [21] Men
+kan dit in geenen deele voorzien; welke de gevoelens der officieren
+of van de soldaten ook mogen zijn, zij dragen een juk van vrees,
+dat moeilijk af te schudden is.
+
+Dit ras is, onder alle van de geheele wereld, het gemakkelijkst door
+vrees in bedwang te houden.
+
+Verstaan wij elkaâr goed ten opzichte van deze uitdrukking, van het
+verschijnsel, dat men vrees noemt. Er is geen sprake van bangheid,
+ik beweer niet dat de Russen laf zijn. De vrees is een op zichzelf
+staand verschijnsel van de verbeelding. Het is de toestand, waarin
+iemand verkeert, die door een onweêrstaanbare macht meent beheerscht
+te worden, zooals b.v. van een natuurkracht. Men kan zich moedig
+gedragen tegenover de menschen, en het toch niet zijn, als men staat
+tegenover geheimzinnige machten.
+
+Welnu, voor den moedigsten Rus is het gezag als een onweêrstaanbaar,
+natuurlijk noodlot. Zwak als enkeling, buigt hij zich onder de vage
+voorstelling die hij heeft van het kolossale rijk; hij onderwerpt er
+zich aan, hij voelt er den druk van bij de bevelen van zijn minste
+overheid. En het is maar niet een uiterlijk gehoorzamen: hij paart
+aan zijn fatalisme een godsdienstig gevoel, hij gehoorzaamt met
+vrome onderwerping.
+
+Een uitnemend beoordeelaar, die, koel, als buiten de zaak staande,
+de dingen bekeken heeft, heeft deze opmerking gemaakt: de Rus en de
+Franschman, gelijkelijk dapper in het gevaar, vertoonen dit verschil:
+de Rus trekt zijn schako tot over de oogen en stormt erop los, zonder
+te zien; de Franschman gaat voorwaarts en kijkt het gevaar aan.
+
+De Russen plaatsen in de gelederen slechts oude soldaten. Men mag
+aannemen, dat zij die blijven leven, die vergrijzen in een zoo harde
+krijgstucht, mannen zijn van ongewoon weêrstandsvermogen, zéér flinke
+soldaten. Men kan geen andere met hen vergelijken. Tegenover een
+dusdanigen vijand moet ieder Europeesch leger zich altijd versterken
+door nieuwe aanwervingen.
+
+Is het Russische leger, dat vroeger dweepziek was, dit tegenwoordig
+nog? O, neen. Is het dan ten minste geestdriftig? Waarvoor zou het
+dit zijn? Dertig jaren lang onder de wapenen gehouden, ten aanschouwe
+van heel Europa, afgemat, verkild door eeuwig paradespel, gelooft
+het niet meer aan dien God van den oorlog, die altijd de wegen der
+diplomatie heeft bewandeld.
+
+Niets heeft dit leger méér ontzenuwd dan de buitensporige geest van
+wantrouwen, welken een bezorgd toezicht er in heeft gebracht. Allen
+bespieden alles, letten op alles. Iedere officier leeft gestadig in
+de vrees door zijn buurman te worden verraden en voorkomt hem daarom
+heel dikwijls. De soldaat merkt dezen treurigen moreelen toestand van
+zijn chefs terdege op; hij behoudt den eerbied, niet de achting. De
+innerlijke gehoorzaamheid is er door geschokt.
+
+Niemand kent den Russischen soldaat goed. Met al zijn uiterlijk van een
+automaat en dat gezicht van hout, heeft hij toch soms een zeer critisch
+oordeel. Het komt uiterst zelden voor dat hij dit laat doorzien. Laat
+ik een kostelijk staaltje van dit soort aanhalen. Hierbij is sprake
+van het dweepzieke tijdperk der soldaten van Suwarow. [22] In het
+verhaal, dat zeer natuurlijk schijnt en klaarblijkelijk getrouw en
+waar is, merkt men hiervan niets, maar wel een lichte spotzucht,
+een treffende neiging tot medelijden, de vage hoop van eindelijk
+den dienst te zullen verlaten, en, wat den Rus altijd bijblijft,
+de liefde voor zijn land en zijn familie.
+
+Het was bij den dood van Catharina. [23] Ziehier het gesprek der
+soldaten, dat Niemcewicz [24] in zijn gevangenis afluisterde:
+"Eindelijk zullen we dan een czaar krijgen!" zei de een. Waarop de
+ander antwoordde: "Dat is in lang niet gebeurd. Onze oude matuszka
+(moedertje) heeft er haar plezier, geloof ik, wèl van genomen."--"Meer
+dan welletjes," zei de eerste, "maar ieder zijn beurt. Ik hoop dat nù
+onze arme gevangenen zullen vrijgelaten worden."--"Er zullen groote
+veranderingen komen," zei een derde. "Men vertelt dat allen, die dertig
+jaar dienst hebben naar huis kunnen gaan, als ze willen."--"God geve
+'t!" beaamden allen met een diepen zucht.
+
+
+
+
+
+
+
+V.
+
+SIBERIË.
+
+
+Men heeft dikwijls gesproken van de martelaars van Siberië. Maar
+waarom ze afzonderlijk te noemen? De scheidingslijn is geheel
+denkbeeldig. Behalve een verscherping van kou, is Siberië overal in
+Rusland, het begint bij den Weichsel.
+
+Men spreekt van veroordeelden. Maar iedere Rus is een veroordeelde.
+
+In een land waar de wet, die slechts een bespotting is, geen ernstig
+oordeel kan vellen, zijn allen veroordeelden of is niemand het. Er
+is geen onderscheid te maken tusschen lijden en kwelling.
+
+De algemeene kwelling is niet het een of ander stoffelijk kwaad,
+het is 't breken van het hart, het is de zedelijke angst van
+een bij voorbaat gebroken ziel wegens de mogelijkheid van een
+oneindigheid van rampen. In deze zoo hardvochtige wereld, waar alles
+de onbewegelijke stijfheid schijnt te hebben van het ijs, is niets
+vast; in werkelijkheid is alles vol van wisselvalligheid en twijfel.
+
+Allen zijn veroordeelden, zeggen we. De lijfeigene is het niet zoozeer
+door zijn dienstbaarheid en zijn ellende, als omdat hij niet zeker
+is van zijn ellende-zelve. Morgen kan alles voor hem veranderen,
+hij kan worden weggevoerd naar het leger of de fabrieken, zijn vrouw
+aan een ander gegeven worden, zijn gezin verspreid worden.
+
+De soldaat is een veroordeelde, niet alleen omdat hij den een of
+anderen morgen, uit zijn huis opgelicht, overgeleverd wordt aan de
+voortdurende afranseling, die men militairen dienst noemt, maar
+ook omdat hij niet weet wanneer het uur van zijn bevrijding zal
+slaan. Vroeger na dertig jaren, tegenwoordig na twintig: zoo luidt
+de wet. Maar wat beteekent de wet in Rusland?
+
+De officier is een veroordeelde. Tegen wil en dank volgt hij den
+harden, eentonigen weg van een eeuwigheid van exercities, parades
+en telkens weêrkeerende garnizoensveranderingen. Ongelukkige
+oorlogsmonnik, terwijl zijn fortuin hem riep naar de genietingen
+van de wereld! Maar, als hij niet in dienst treedt, wat zal er dan
+gebeuren? Dan is zijn familie voortaan verdacht, kan zij geruïneerd,
+van haar rang ontzet worden, en hij-zelf, hij is verloren.
+
+Verloren? Wat beteekent dit woord? Gedood?
+
+Maar klaarblijkelijk is het iets ergers dan gedood, omdat een
+officier aan den oorlog deelneemt, zich laat dooden als 't moet;
+anders, zegt hij, zou hij verloren zijn.
+
+De lijfeigene, die voor het leger gevat wordt, zegt: "Ik ben
+verloren!" Hij staat op de onderste trede van het ongeluk, en kan
+niet lager dalen. De officier kan wel dieper zakken. Hij heeft nòg
+iets te vreezen, en wat hij méér vreest dan den dood: Siberië.
+
+Met den lijfeigene soldaat te doen worden, heeft men slechts zijn
+lichaam genomen; over zijn hart bekommert men zich weinig. Maar
+wat den officier aangaat, van hem wil men de ziel; de opgaaf, welke
+het Russisch gouvernement zich stelt, is te weten te komen op welke
+wijs zich meester te maken van de ziel van een mensch, die door een
+ondragelijk leven onverschillig is geworden voor den dood.
+
+Men heeft deze ziel vroegtijdig verstompt in scholen, waar niets
+wézenlijks onderwezen wordt, een weinig, maar heel weinig van
+practischen aard, en niets van moreel belang; in-dier-voege, dat de
+wanhopigste verveling haar drijft tot ontzenuwende genietingen, welke
+haar nog meer verstompen. Maar deze dubbele operatie is niet altijd
+in staat een sterke ziel uit te blusschen. Wat zij menschelijks zou
+kunnen overhouden, moet bedwongen, ten onder gebracht worden door
+vrees van moreel gehalte. Welke? Die voor een onbekende straf.
+
+De inquisitie der katholieke kerk beschikte, behalve over onderaardsche
+kerkerholen en foltertuigen, om de stoffelijke kwellingen te voltooien,
+nog over een moreele straf: de eeuwige hellepijnen, de oneindigheid
+van haar duur. Rusland heeft evenzeer zijn hel, de oneindigheid van
+ruimte, de verschrikking van de woestenij, van het ledig.
+
+Een oneindigheid van afstand. Wie de reis te voet aflegt, beladen
+met zware ketenen, vertrekt jong en komt oud aan. Een man van
+vijf en twintig jaar, vol levenslust en levenskracht, is uit Polen
+weggevoerd. Drie jaren later valt een schim uitgeput in Kamschatka
+[25] neder.
+
+Een oneindigheid van lijden is een gevolg van het klimaat. Een
+onmeêdoogend klimaat; eenige graden méér beneden het vriespunt zijn
+voldoende om den dood te veroorzaken.
+
+Als de Rus, zelfs in zijn eigen woning, acht maanden opgesloten naast
+zijn oven, in een gloeiend verhit vertrek, nauwelijks de woede van den
+fellen Noordenwind weet te verschalken, hoe moet het dan niet zijn in
+dit tweede Rusland, waar de kou brandwonden doet ontstaan, waar het
+staal als glas afknapt, waar de honden, die de sleden voorttrekken,
+zouden omkomen, als hun buik en pooten niet omwoeld waren met bont?
+
+Daar aan te komen zonder hulpmiddelen, zonder beschutting, zou slechts
+verlossing geven; men zou sterven. Men mag er echter niet spoedig
+dood gaan. In een klein fort onder dak gebracht, te midden van een
+bevroren woestenij, met een houweel zwoegende of tot kruiwagenstraf
+veroordeeld, gevoed met zure melk en bedorven visch, twee, drie jaren
+lang, soms langer, dan sterft gij wel onder zulke omstandigheden.
+
+Maar voor hen, die niet zulk een afschuwelijk lot hoeven te ondergaan,
+die nog een halve-vrijheid genieten, een leven, dat stoffelijk ten
+minste bijna te dragen is, is de zedelijke uitwerking nauwelijks
+minder verschrikkelijk. Al is Siberië voor hen geen oneindigheid van
+lijden, zoo is het er toch een van vergetelheid, waar zij zich voelen
+verdwijnen, afsterven voor de wereld der menschen, voor hun familie en
+hun vrienden. Zijn naam verliezen, zich numero tien, numero twintig
+hooren noemen, en, als het huwelijksleven voortgezet mag worden,
+kinderen te verwekken zonder naam, een beklagenswaardig ras, dat zich
+zal voortplanten in eeuwige ellende: barbaarsche uitbeelding van
+de barbaarsche leerstelling van de zonden der vaderen! De verloren
+mensch verliest zijn kinderen; verdoemd, verdoemt hij hen, en, door
+een hardvochtig crescendo, komt het voor, dat de kinderen van een
+tot twintig jaren arbeid in de mijnen veroordeeld man, mijnwerkers
+zullen zijn veertig, vijftig jaar lang, tot aan hun dood toe, hun
+kinderen nog na hen, en heel hun nakomelingschap.
+
+Siberië sleept de ontaarding mede niet alleen van de menschen, maar
+ook van de voorwerpen, die er heen worden gevoerd. Een klok werd er
+naartoe gebracht, omdat ze alarm had geluid bij een oproer. Kanonnen
+werden er naartoe gebracht, en ontvingen te Tobolsk knoetslagen. De
+vernedering moet wel zeer ernstig zijn voor de mènschen, in een land
+waar een pak slaag naar welgevallen wordt uitgedeeld.
+
+Hadden de ballingen niets anders te vreezen dan den geheelen ommekeer
+in hun levenswijs, den overgang van een slap, Aziatisch bestaan tot een
+van zwoegende arbeiders, dan zou dit reeds voldoende zijn om Siberië
+tot den afschrik der Russen te maken. Hun weekelijkheid verdraagt
+ternauwernood het leven dat gezeten lieden in het Westen van Europa
+leiden. Een Russische dame bekende mij eens niet hier te Parijs te
+kunnen blijven; tallooze veraangenamingen, die haar eigen land aan
+de hand deed, ontbraken haar; de bediening door onze dienstboden
+leek haar te plomp, hun stemmen klonken te hard en te aanmatigend;
+zij kon de natuurlijke verhoudingen niet verdragen, die in een wereld
+van gelijkheid ontstaan. Zij had behoefte aan de vleierijen van haar
+kameniers, haar voorkomendheden, aan de genegenheidsbewijzen van haar
+voedster, aan een leven in sterk verwarmde vertrekken en badkamers,
+de lauwe atmosfeer van het Russisch huis. Wat zou er van die arme
+vrouw terecht zijn gekomen, indien ze, inplaats van den tocht naar
+Parijs, welken zij zoo pijnlijk vond, dien naar Tobolsk had gemaakt?
+
+Er bestaat een overlevering in Rusland, dat Catharina (of misschien
+een der keizerinnen, die haar vooraf gingen), aan zekere groote
+dames, om haar trots te breken, soms bevel zond zich zelven, in
+haar paleis, door haar dienstboden te laten geeselen. Het hoofd der
+geheime kanselarij zei dit bevel van hooger hand eerbiedig aan, maar
+bleef getuige van de uitvoering. Als de patiënte de vernederende
+behandeling had ondergaan, bracht zij haar toilet weêr in orde,
+zich gelukkig rekenende er tot dien prijs van af te komen en aan de
+verbanning naar Siberië te zijn ontsnapt.
+
+Men oordeele eens inderdaad over al de afschuwelijkheid, die er voor
+een arme, vreesachtige vrouw in gelegen is, uit haar paleis te worden
+weggerukt, beroofd van al haar weelderige overdaad, van haar eeuwigen
+zomer, en misschien nog wel des nachts in een met ijzer beslagen koets
+te worden geduwd voor een tocht van vijftienhonderd mijlen!... Of
+misschien gedwongen te worden, zij die nooit geloopen heeft,
+die afgrijselijke reis te voet af te leggen, onder zweepslagen, al
+bedelend, onder weg slechts aalmoezen ontvangend van de liefdadigheid
+der lijfeigenen!...
+
+Op welke manier zij dan ook trekken, het is in waarheid, voor een
+vrouw, een verschrikkelijke straf alléén te moeten weggaan, met
+achterlating van haar man, haar kinderen, alles wat zij liefhad,
+alléén, in den nacht, in het ruwe Noorden en in den winter, met de
+verschrikking van de onbekende toekomst. Van Europa over te gaan
+naar Siberië, staat gelijk met in het ijdel niet te vervallen. Een
+leegte van menschen, een leegte van gedachten. Een uitgestrekt
+niets, zonder verleden, zonder tradities, zonder geloof (behalve
+dat aan hekserij). Een leegte, zoo volkomen, zoo volslagen, dat
+zelfs de godsdiensten, die er zijn binnengedrongen, het Tartaarsche
+Mahomedanisme bijvoorbeeld, er hun leerstellingen, hun overleveringen,
+hun waas van heiligheid verliezen, er verbleeken, weggewischt worden,
+tot niets verdwijnen, evenals de onzichtbare zon van Siberië.
+
+Weinigen bieden weerstand aan deze droef-stemmende macht der
+ontkenning. Opgaande in dit uitgestrekte niets, vervormen zij zich
+naar het beeld daarvan en worden ten slotte ook een niets.
+
+In een reisverhaal, in 1850 te Wilna uitgekomen, met goedkeuring van
+de Russische censuur, beschrijft een zekere juffrouw Eva Felinska den
+betreurenswaardigen toestand, waarin zij te Tobolsk een Poolschen
+kolonel aantrof. Betrokken in het verzet van 1825, was hij door
+den senaat veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf, alleen voor
+het achterhouden van onthullingen. De keizer schonk niet de minste
+aandacht aan deze veroordeeling; hij deed hem naar het Noorden van
+Siberië overbrengen, op drie-en-zeventig graden breedte, vanwaar men
+hem, bij wijze van gratie, naar Tobolsk liet komen. Deze ongelukkige,
+eens de mooiste man van het leger, was niet meer te herkennen. "Daar
+hij zich niet meer staande kon houden, had hij in een armstoel plaats
+genomen. Zijn haren, reeds vergrijsd en hoe ook gedund, waren met zorg
+gekamd, vielen hem op de schouders en daalden tot zijn elbogen. Zijn
+gelaat was heel bleek en gezwollen, zijn blik dof. De aandoening deed
+zijn oogen en zijn lippen trillen. Men zag hem aan, dat hij wilde
+spreken, maar het niet kon. Hij gaf ons met zijn hand een teeken
+naderbij te komen, om ons te kunnen begroeten. Zijn geest genoot
+toen een oogenblik van helderheid, doch de ontroering maakte het hem
+moeilijk zijn tong te gebruiken, die half verlamd was. Wetende, dat
+wij naar Berezow [26] gingen, waar hij had gewoond, bewoog hij ons
+onzen intrek te nemen bij zijn gastvrouw. Het geheele onderhoud werd
+van zijn kant met groote moeite gevoerd; we moesten veeleer raden,
+wat hij wilde zeggen. Maar weldra bemerkten we, dat hij 't gebruik
+zijner vermogens had uitgeput, want, terwijl hij in zijn verbeelding
+ongetwijfeld vertoefd had aan de oevers van den Taag en van de Seine,
+die hij zoo door en door kende, deelde hij ons meê, dat we te Berezow
+meloenen zouden vinden, druiven en andere zuidvruchten. Wij maakten
+toen een eind aan ons bezoek, met beklemd hart, terwijl hij ons nog met
+een gebaar wilde doen blijven, en poogde te zeggen: Blijft nog wat!!!"
+
+
+
+
+
+
+
+VI.
+
+SIBERIË.
+
+DE STRAFFEN.
+
+
+"Hier is de nacht somber als de winter. Hij is droefgeestig, maar
+indrukwekkend. Wanneer hij verhelderd wordt door het noorderlicht,
+vertoonen zich aan den donkerblauwen, bijna zwarten hemel duizenden
+vallende sterren en schijnt hij in vlam te staan. Dit vuur verwarmt
+niet, verlicht niet. Die sterren zijn zwaarmoedig; men zou ze houden
+voor de oogen der geesten van veroordeelden, die voor immer dit
+ongelukstafereel willen vastleggen...
+
+"Kolommen vuurs, vreemdsoortige, verschrikkelijke, majestueuse
+gedaanten stooten op alle punten van den hemel tegen elkander; men
+zou zeggen gloeiende houtskolen, bijwijlen stroomen bloeds... Zou de
+natuur, evenals de mensch, visioenen hebben? Deze Noordsche natuur,
+misdeeld, ingeslapen, schijnt droomen van ballingen te droomen."
+
+Dit is een der trekken van de groote schildering, welke de goede
+generaal Kopec, metgezel van Kosciusko, [27] voor ons heeft ontworpen
+van Oostelijk Siberië, bij de punt van Kamschatka, waarheen hij
+was verbannen. Niets kan treffender zijn dan de mémoires van
+dezen eenvoudigen man. Geen grooter verschil dan met die van zijn
+voorganger in dezelfde streken, den Pool Beniowski. [28] Deze,
+ontembaar, woelziek, vermetel speler en nog vermeteler soldaat,
+eigent zich in één oogenblik de wildernis toe en wordt koning in
+het oord van zijn ballingschap. Hij herwint zijn fortuin, vindt een
+tweede vrouw, vervolgt zijn vervolgers, verslaat zijn bewakers, en in
+plaats van gevangene te blijven in Kamschatka, voert hij haar meê,
+scheept hij zich met haar in.--Kopec wendt zich tot God; hij voelt
+zich in het hart getroffen, te zeer gewond om dergelijke avonturen te
+wagen. Zonder studie of opleiding, alleen door zijn ongeluk gevormd,
+legt hij in zijn onopgesmukt verhaal de teedere en vrome melancholie
+van de ziel der Lithauers. Zijn boek geeft getuigenis van een zedelijke
+omwenteling. Polen is in zijn wezen veranderd, het heeft de gaaf der
+tranen ontvangen.
+
+"Ik wandelde langs de kust der zee, en als het weêr stormachtig werd,
+zag ik allerlei vreemdsoortige dieren, walvisschen, zeeleeuwen en
+zeehonden. Soms werd ik door steenen getroffen; beren slingerden die
+naar mij toe, om mij te wonden en vervolgens aan te vallen. Deze zee
+heeft in den herfst veel deining; zij breekt met zooveel kracht, dat
+Kamschatka er tot op zijn grondslagen van trilt. De dagen zijn grauw
+en de nachten zwart. Als de storm in aantocht is en de Oceaan zijn
+gerommel doet hooren, huilen de groote troepen honden, die leven van
+visschen (er zijn er misschien wel twintig duizend) tegen den Oceaan,
+en tallooze beren geven antwoord door onheilspellend gebrom. Gedurende
+dien tijd rommelen de vulkanen en braken vlammen en asch. O, wat een
+helsch schouwspel! en wat is een eerlijk man in een benarden toestand
+te midden van den tweespalt der toornige elementen!"
+
+Kopec beklaagt zich over de natuur, zelden over de menschen. Toch
+was hij met groote barbaarschheid behandeld. Gekwetst, ziek, zonder
+dat men op zijn wonden acht sloeg, die door de kou weêr opengingen,
+was hij dag en nacht in een koets, van binnen dubbel met ijzer
+beslagen, voortgesleurd. Geheel uitgeput, vroeg hij den officier,
+die hem geleidde, eenige rust. "Ik heb order zonder oponthoud verder
+te gaan, zei deze; ik zal in allen geval uw lijk meêvoeren. U heeft
+vrijheid onderweg te sterven."
+
+Wat ook nog erg treurig voor hem was, was dat hij onmetelijke
+convooien ontmoette van arme Polen, die naar Siberië gevoerd werden,
+kaal geschoren, met een brandmerk op 't voorhoofd en een afgehakten
+neus. Verder voortgaande werd de weg niet anders aangewezen dan door
+doodsbeenderen van beren, paarden of menschen, en enkele graven van
+in de woestenij gestorven ballingen, welke afwachtten wie na hen
+zouden komen.
+
+Bij eene pleisterplaats zag hij een oogenschijnlijk voorname vrouw,
+die dienstbode was. "Wie is u?" vroeg hij.--"Indertijd echtgenoote
+van een kolonel, nu van een grofsmid." En zij verwijderde zich,
+zonder te zeggen wie ze was.
+
+Kopec scheen een verloren man, voor altijd Siberiër te worden, zonder
+eenige gelukkige kans. Andere generaals, die men later zocht om ze
+de vrijheid te hergeven, konden nergens gevonden worden.
+
+"Eens op een dag keek ik, in droefgeestige gedachten, terwijl ik mij
+op de overblijfselen van een verongelukt schip bevond, naar de zee,
+die vol was van allerlei monsters. Plotseling ontdek ik een jongen,
+knappen, statigen man, in een vreemde kleederdracht; de verschijning
+greep me zeer aan. "Tot welke natie behoort u?" vroeg hij mij.--"Tot
+het ongelukkig volk." "O, je bent dus een Pool!... Ik ben koopman... ik
+ga naar Rusland terug... Schrijf een brief aan de uwen... Ik weet
+wel wat voor gevaar ik loop... maar dat kan me niet schelen! gauw,
+ga schrijven." Hij trotseerde het gevaar, belastte zich met den brief
+en heeft hem eerlijk bezorgd."
+
+Maanden en jaren verloopen. Eens op een dag komt de man, bij wien Kopec
+inwoonde, bleek en ontdaan bij hem in de kamer: "Er is een schip in
+zee gezien."--"Nu, des te beter!" gaf de Pool ten antwoord.--"Neen,
+des te erger," zei de man. "De kommandant hier zal ons beschuldigen
+een komplot te hebben gesmeed, zooals hij wel meer doet; hij zal ons
+goed en leven nemen. Hij weet, dat het drie jaar duurt vóór een klacht
+te bestemder plaatse komt."
+
+Het schip bracht de gratie van Kopec, zijn bevrijding. Hij wilde
+het eerst niet gelooven. Toen hij 't zelf gelezen had, viel
+hij in zwijm. Om zich te herstellen, ging hij naar de zee. "Het
+was stormachtig weêr; de monsters kwamen bij troepen naar de kust
+toezwemmen. Ik verbeeldde mij menschen te zien, gezichten te herkennen,
+ik zag tafereelen uit ons volksleven, processies, monniken die mij
+het kruis tegemoet droegen. Ik wilde mij naar voren werpen... maar
+werd tegen gehouden.
+
+"Teruggekomen, had ik moeite om mijn kamer binnen te treden. Ieder
+kwam mij gelukwenschen. De vrouwen brachten mij geschenken, goede
+en zonderlinge: rum, suiker, waskaarsen (in het land van eindelooze
+nachten, van alle dingen het meeste waard).
+
+"De geestelijke, een gemoedelijke grijsaard van tachtig jaar, balling
+als de overigen, kwam in zijn priestergewaad, met zijn koorzangers,
+zes kinderen van de naburige eilanden, door hem gevormd, die heel goed
+zongen, bepaald aandoenlijk. Ik stak al mijn kaarsen tegelijk aan. Hun
+fijne stemmetjes drongen ons tot in het hart. Ik ben altijd spoedig
+tot tranen geroerd geweest; maar ditmaal barstte ik in snikken uit,
+of, om 't juister uit te drukken, in woeste kreten.
+
+"Vervolgens gingen we rondom mijn steenen tafel zitten, en iedereen
+bleef doorweenen. Ik maakte wat Poolsche punch klaar. Elks gedachten
+waren bij het vaderland, dat niemand durfde hopen ooit te zullen
+weêrzien."
+
+"Gij zijt wel gelukkig," zeiden ze tot Kopec. "Ge vertrekt in drie
+jaar." Het schip lichtte inderdaad eerst het anker na zoo lang in
+deze kuststreken te hebben vertoefd.
+
+Hoeveel treffende geschiedenissen zou de wildernis niet kunnen
+vertellen, als ze spreken kon! Ze is echter even stom als somber. Deze
+oceaan van bevroren vlakten is nog geslotener dan de Oceaan der wateren
+over de schipbreuken, welke hij overdekt. Aan dit uitgestrekte graf
+heeft Rusland, even onvermijdelijk als de dood, de zorg toevertrouwd
+om den heldenaard te vernietigen der al te schitterende naties,
+die het omringden. Door krijgsgevangenen niet terug te geven, maar
+hen te laten verdwijnen, heeft het Zweden uitgeput. De metgezellen
+van Karel XII, [29] gedwongen tot deerniswaardig metselaarswerk,
+slapen aan den voet der bastions van Tobolsk, door hen-zelven met
+inspanning van alle krachten gebouwd. Zweden is dáár leeggevloeid. En
+Polen is er op komst. De droevige processie gaat maar steeds voort;
+gansch een volk marcheert naar de woestijn, naar het graf.
+
+Terwijl alzoo het onpersoonlijke, onverschillige groote slaafsche
+Rusland zich vermenigvuldigt, vruchtbaar als het gras der steppen en
+niet minder eentonig dan deze,--verdwijnt de krachtige persoonlijkheid
+der heldenvolken, bij welke ieders hart warm klopte, wordt ze
+uitgebluscht, begraven. Siberië bedekt, verbergt zijn schat onder
+de aarde.
+
+Treffende eigenaardigheid! Wat men niet heeft kunnen geheim houden,
+wat aan het helderst daglicht gekomen is, dat is niet de weerstand
+der dapperen, het zijn de bewijzen van toewijding als een natuurlijk
+uitvloeisel van den band van 't familieleven. De helden zijn
+heengegaan; maar de vader, de echtgenoot, de verloofde is gebleven,
+en de natuur, de wonderen van het hart, de overwinningen van de liefde
+op de menschelijke wreedheid duren voort.
+
+Iedereen heeft bij Custine de aandoenlijke geschiedenis gelezen
+van prinses Troubetskoi, [30] die alles verlaten heeft om haar
+man te volgen, een rampspoedige maar toch weinig belangwekkende
+persoonlijkheid, die het groote ongeluk gehad heeft zijn vrienden te
+laten omkomen, zich te verontschuldigen en hen te overleven. Werd hij
+bemind toen hij vorst was? Niets toont het aan. Maar als veroordeelde
+won hij liefde. In Rusland hadden zij geen kinderen; in Siberië
+krijgen zij er vijf. Deze bewonderenswaardige vrouw heeft door haar
+onverwachte liefde den balling veel meer geschonken, dan de keizerlijke
+wraak hem had ontnomen.
+
+Laat mij hier een gebeurtenis boekstaven, nog verrukkelijker, maar
+minder bekend, historisch vaststaande door het getuigenis van een
+waarheidlievenden mond, die niet in staat was te liegen.--In 1825 werd
+een jonge Rus (noemen we hem Iwan) naar Siberië gezonden. Hij had
+lief en werd bemind. Een Fransch meisje, een jeugdige onderwijzeres
+bij zijn familie, had trouwbelofte van hem. De familie, die dit
+wist, maar op de verbintenis niet gesteld was, had het jonge meisje
+verwijderd. Nauwelijks had zij vernomen, dat haar verloofde in 't
+ongeluk was gestort en van allen verlaten, dat hij "aan den ketting
+moest," of zij liet de haar gedane trouwbelofte gelden. Zij ging zonder
+schroom naar Sint-Petersburg, regelrecht naar den keizer. Hij dacht
+dat ze krankzinnig was, trachtte haar van haar voornemen af te brengen,
+beduidde haar niet te volharden in haar wensch de vrouw te worden van
+een tot dwangarbeid veroordeelde. Helaas! 't was zoo gemaklijk hem
+zijn vrijheid te hergeven... De gunst, die men haar toestond bestond
+alleen in 't verlof hem te volgen, met hem te lijden, te sterven. De
+arme Française werd inderdaad het slachtoffer van haar toewijding;
+haar zwakke borst kon het verschrikkelijke klimaat niet verdragen;
+na verloop van een jaar stierf zij. Haar man overleefde haar niet;
+'t zij door ellende, 't zij door smart vergezelde hij haar in 't graf.
+
+Zij lieten een kind na, een ongelukkige wees, bij zijn geboorte reeds
+een verschoppeling en geruïneerd. De bezittingen van zijn vader moesten
+overgaan in de handen van een natuurlijken zoon zijns grootvaders. Doch
+deze (niets is eervoller voor het Russisch karakter) weigerde voordeel
+te trekken uit de wreedheid der wet en liet den wees alles behouden.
+
+Een gevaar, dat Siberië meêbrengt, en wel het grootste, is dat
+men er sterft vóór zijn dood. De oneindige verscheidenheid der
+lotsbeschikkingen, die men er aantreft, de absolute willekeur waaraan
+allen daar onderworpen zijn, maakt het maar al te makkelijk zelfs
+de sterkste zielen te beteugelen, te vernietigen. Rusland heeft niet
+noodig, zooals Oostenrijk, met zorg ingerichte gevangenissen te bouwen,
+waar de veroordeelde gedwongen wordt onwaardig werk te verrichten,
+vrouwenarbeid te doen of met allerlei beuzelingen zich af te geven,
+die den geest verstompen. Het verlaat zich op het voor den mensch al
+te ruwe klimaat, dat hem breekt. Het verlaat zich op de beestachtigheid
+van de militaire geweldenarij, welke iederen veroordeelde van karakter
+als 't ware door een molensteen fijnmaalt. De hardvochtige soldaat,
+die telkens vervangen wordt, maakt den veroordeelde weerloos door
+die wrijving. Deze wordt hoe langer zoo kleiner gemaakt, verslapt,
+en verliest ten slotte alle kracht tot verder verzet. Het verstand
+komt hem te hulp en betoont zich vindingrijk, door hem zich zelf te
+doen wijsmaken dat hij verkeerd zou handelen met langer tegen te
+spartelen. Het laat hem zijn beulen rechtvaardigen, vernietigt in
+hem het begrip van goed en kwaad, maakt hem volkomen onverschillig
+voor alles, verderft zijn zinnen, doet hem gelooven dat het goed is.
+
+Dit is het, wat de vrijheid altijd voor haar aanhangers gevreesd
+heeft; niet den dood, een edelen en heiligen dood. Dit is het,
+wat Europa vreesde, toen het wist dat de helden van November 1831,
+[31] ter dood veroordeeld, begenadigd werden, om naar Siberië
+te kunnen worden gezonden. Lazen wij niet aan het slot van ieder
+geschiedverhaal in de mooie verzameling, getiteld Poolsche Zaken,
+van 1830 (door Straszewicz): "Zij leven, ze zijn in Siberië, ziedaar
+alles wat men weet; welke hun toestand is naar lichaam en hart,
+dat blijft ongelukkigerwijs onbekend."
+
+Maar, we zijn het, Goddank, te weten gekomen. We zijn
+gerustgesteld,--hun ziel is niet dood. Ze hebben haar gaaf behouden,
+en hun lichaam aan 't noodlot prijs gegeven.--Sommige dood, de andere
+stervende: alle zijn ze onwrikbaar gebleven in hun geloof en hun hoop.
+
+Een balling, uit Siberië weêrgekeerd (Piotrowski), heeft ons omtrent
+hun martelaarschap ingelicht.
+
+Peter Wysocki, de jonge held, die den slag van November [32] heeft
+toegebracht door de militaire school tot medewerking te bewegen aan de
+bevrijding van Warschau, is het eerste slachtoffer geweest. In 1833,
+of daaromtrent, in Siberië aangekomen, waagde hij de onderneming
+om gewapenderhand terug te keeren. Hij moest dus vernietigd worden:
+hij kreeg vijftienhonderd stokslagen. Men kan er niet méér opleggen,
+zonder den dood te veroorzaken. Uit verfijnde wreedheid wilde men,
+dat hij in leven bleef, dat hij gespaard werd om de hardste straffen
+der dwangarbeiders op hem toe te passen. Wat voor martelingen heeft
+hij ondergaan! Maar een dergelijke ziel is sterk in vertrouwen op
+'t vaderland en God!
+
+In 1837 is de beroemde dichter Sierocinski met drie van zijn
+lotgenooten bezweken. In 1831 voor 't gerecht gebracht en
+veroordeeld, had men hem, niettegenstaande zijn jeugd en zijn ambt
+(hij was priester), soldaat gemaakt. Te paard gezet, met de lans
+ter hand, leidde de ongelukkige het ruwe leven der Kozakken uit
+de grensstreken, die in Siberië jacht maken op de Tartaren, de
+smokkelaars. De autoriteiten in Siberië echter, verstandiger dan die
+te Sint Petersburg, meenden dat men meer nut van hem kon trekken als
+onderwijzer in een militaire school. Dáár beraamde deze zwakke en
+tengere man, in wiens lichaam evenwel een veerkrachtige ziel huisde,
+het vermetele plan, de stoutmoedigheid van Beniowski na te volgen en
+te overtreffen, door in geheel Siberië te bewerken, wat hij alleen
+voor Kamschatka deed, nl. de veroordeelden en de inwoners tot opstand
+te brengen. Het land, dat naar gemeentelijke wetten geregeerd wordt,
+zou ongetwijfeld voordeel hebben getrokken door zich af te zonderen
+van het groote rijk, dat slechts het Zuidelijk gedeelte koloniseert
+en het Noorden een wildernis laat. De oude stammen van het Noorden,
+vroeger tevreden met hun zwervend herdersbestaan, leven, nu zij hun
+rendierkudden niet meer kunnen weiden, alleen van de jacht, of liever
+zij sterven uit en verdwijnen als de Roodhuiden van Amerika.
+
+Er vormde zich een uitgebreide vereeniging. Het plan stond vast, om,
+als men niet langer stand mocht kunnen houden, zich gewapenderhand
+een doortocht te banen naar Bucharije, [33] misschien zelfs wel naar
+Voor-Indië. Drie saamgezworenen werden verraders. Van 1834 tot 1837
+werd de zaak te Sint-Petersburg gerechtelijk onderzocht; Sierocinski,
+steeds onwrikbaar, behield al de kalmte van zijn ziel en maakte verzen
+in zijn gevangenis.
+
+Eindelijk kwam uit Sint-Petersburg het verschrikkelijk
+vonnis. Verscheiden Polen en een Rus zouden zeven duizend stokslagen
+krijgen! zonder dat hun er één geschonken mocht worden!--de overigen
+drie duizend, wat trouwens genoeg is om er aan te bezwijken.--Generaal
+Gatafiejew werd expresselijk overgezonden om een wakend oog op de
+terechtstelling te houden. Zijn wreedheid maakte de verontwaardiging
+zelfs van de Russen gaande.
+
+Bij het aanbreken van den dag schaarden twee voltallige bataillons,
+elk duizend man sterk, om de slagen te beter te kunnen tellen,
+zich buiten de stad ieder in één linie. Gatafiejew plaatste zich in
+het midden van de strafplaats. Voor spitsroeden gebruikte men dikke
+stokken, en de soldaten werden dicht bij elkaar geposteerd, opdat de
+slagen te harder konden aangebracht worden.
+
+"Het was heel koud (Maart, in Siberië!) Men ontdeed Sierocinski
+van zijn kleederen, en plaatste hem vóór den loop van een geweer,
+met de bajonet tegen zijn borst gekeerd, wat gewoonte is bij zulke
+straf oefeningen. Daarna werden twee soldaten aan weerskanten gesteld
+van den veroordeelde, opdat zijn gang tusschen de rijen door noch zou
+verflauwen, noch versnellen. Toen kwam de bataillonsdokter naderbij,
+om den patiënt met versterkende droppels op te wekken, want zijn
+zwak gestel was door drie jaren gevangenis uitgeput, en hij leek
+meer een schim, dan een mensch; maar hij had zijn zielskracht en zijn
+wilskracht behouden.
+
+"Hij wendde het hoofd af, toen de dokter hem de droppels aanbood, en
+antwoordde: "Drinkt ons bloed en het mijne, ik heb geen behoefte aan
+uw droppels." Toen het teeken gegeven werd, begon hij met luider stem
+den psalm Miserere [34] te zingen. Gatafiejew riep driemaal woedend
+uit: "Harder slaan, harder, harder!" De slagen waren zoo krachtig,
+dat, toen het slachtoffer, na de rijen één keer langs te zijn gegaan
+en duizend stokslagen te hebben ontvangen, aan het andere eind van
+'t bataillon was gekomen, hij flauw viel en in zijn bloed badend op
+de sneeuw nederzonk.
+
+"Men wilde hem weêr overeind richten, maar hij kon niet meer op
+zijn beenen blijven staan. Een stellage op een sleê was al in
+gereedheid gebracht. Sierocinski werd er in knielende houding
+opgeplaatst, zijn handen werden op zijn rug vastgebonden en hij
+moest zich vooroverbuigen. In deze houding bevestigde men hem aan
+het stellage, zóó dat hij zich onmogelijk kon bewegen. Op deze wijs
+begon men hem door de rijen te slepen. Gatafiejew raasde aldoor:
+"Harder! harder! harder!" Aanvankelijk kermde Sierocinski nog van pijn,
+maar het werd hoe langer zoo flauwer en zwakker, om eindelijk geheel
+op te houden.
+
+"Hij ademde nog na vier-duizend slagen ontvangen te hebben; toen gaf
+hij den geest. De drie-duizend, die overbleven werden aan zijn lijk
+toegeteld, of liever aan zijn geraamte. Alle veroordeelden, hij vooral,
+werden zoo met slagen overstelpt, dat, volgens de uitdrukking van
+ooggetuigen, Polen zoowel als Russen, met wie ik erover gesproken heb,
+het vleesch bij iederen slag stuksgewijze opzwol; men zag slechts
+gebroken beenderen. Dit totdusver ongehoorde bloedbad wekte een
+algemeene verontwaardiging op onder de Polen en zelfs onder de Russen.
+
+"Een tweetal veroordeelden, die op de plaats dood waren gebleven, en
+zij die nog adem haalden onder de wreedste folteringen, werden naar
+het hospitaal overgebracht, en dadelijk daarop werden de Polen en een
+Rus in éénzelfden kuil ter aarde besteld. De Polen kregen verlof een
+kruis te planten op de laatste rustplaats dezer martelaars, en tot op
+heden (1846) verheft zich dit gedenkteeken van zwart hout in de eenzame
+steppen, zijn armen uitbreidende over het graf der slachtoffers, als om
+ze te beschermen en de barmhartigheid van God over hen in te roepen."
+
+
+
+
+
+
+
+VII.
+
+VAN HET TOENEMEND SCHRIKBEWIND IN RUSLAND.
+
+MARTELAARSCHAP VAN PESTEL EN RYLEJEW.
+
+
+Het is juist honderd jaar geleden, dat Rusland de doodstraf heeft
+afgeschaft. Onze wijsgeeren weenden toen tranen van vreugde. Zelfs
+nu nog stelt een Russisch schrijver, Tolstoï, [35] er zijn roem
+in. Gelukkig, menschlievend Rusland, dat alléén op aarde het levend
+werk van God heeft weten te eerbiedigen, terwijl de Dood nog steeds
+ten troon verheven is in de goddelooze wetgevingen van het barbaarsche
+Westen!
+
+Men brengt dus niet meer ter dood in Rusland,--men verbant er
+alleen. Slechts kan het voorkomen, dat de fijn-bewerktuigde mensch,
+te dicht in de nabijheid van de pool gezonden, er van kou en ellende
+omkomt. Ja, wat is daartegen te doen?
+
+Men brengt niet ter dood,--men verlaagt in rang en stand. Slechts kan
+daarbij iets voorkomen, als onlangs met een zekeren Paulof gebeurde. De
+beul, zijn degen boven zijn hoofd in tweeën brekende, deed dit,
+bij ongeluk, met zooveel kracht, dat hij hem den schedel insloeg.
+
+Men brengt niet ter dood,--men ranselt met roeden. De knoet is
+afgeschaft. Spaar de roede niet aan uw zoon. Het kan echter soms
+gebeuren, dat de roeden knuppels zijn.
+
+Het vonnis der 7000 stokslagen, waarvan wij hierboven gesproken hebben,
+bevatte deze bespotting, dat, als de patiënten het leven behielden,
+zij in de mijnen moesten gaan werken tot aan het eind van hun leven. Nu
+sterft men gewoonlijk bij 3 of 4000 slagen.
+
+Deze afschuwelijke huichelarij, die men overal in Rusland voelt, is
+niet de daad van den mensch alleen. Zij is voornamelijk het gevolg
+van het onoplosbaar vraagstuk, dat aan de regeering is voorgelegd:
+Door dezelfde wetten de meest barbaarsche en de beschaafdste naties
+te besturen. Het rijk heeft hierdoor alleen een afschuwelijken Janus
+[36] voor zich geschapen, die, als hij naar het Westen ziet, zich
+zachtzinnig voordoet, terwijl hij naar het Oosten zijn waar gelaat
+toont, dat van Mongoolsche wreedheid.
+
+De woeste stammen van Siberië hebben misschien alleen de juiste
+opvatting van het bewind, dat boven hen staat. Zij stellen zich den
+czaar niet voor als een mensch, maar als een tweehoofdig monster,
+den dubbelen griffioen, half arend, half tijger, dien zij op het
+Russisch wapen zien.
+
+Dáár moet werkelijk het geheim der Russische wreedheid gezocht
+worden. In deze niet tot één te brengen tweeslachtigheid ligt Ruslands
+onmacht. Het werpt er verwoede hinderpalen tegen op, om haar te
+overwinnen, en alle hinderpalen behandelt het als oproer. Maar in dit
+onrechtvaardig pogen is het Rusland-zelf, dat in opstand komt tegen
+de natuur.
+
+Als deze tweeslachtigheid een heftig en ernstig man op haar pad
+ontmoet, als Peter III of Paul I, [37] dan verschijnt ze in haar ware
+gedaante, als razernij, krankzinnigheid.
+
+Krankzinnigheid, niet zoozeer van het individu als van den
+toestand. Peter de Groote, wat voor een genie hij ook was, vertoont
+zich niettemin in vele zijner daden als een gek. Rus en barbaar
+van geboorte, is hij door zijn wil een Europeaan: dus een levende
+tegenstrijdigheid.
+
+Bij Catharina is het juist andersom, daar zij een Duitsche was,
+die Russin is geworden. Van geestesgesteldheid was zij zeer droog,
+zeer precies, zeer koud, maar in haar daden geeft ze niettemin
+het bewijs van het sterkste tegendeel. Als philosofe verdedigt zij
+in Polen de verdraagzaamheid, maar bewerkt zij tegen de Polen den
+Bartholomeüsnacht van de Ukraine. [38] Zij laat de revolutionnairen te
+Praga [39] vermoorden, maar haar kleinzoon [40] door een Zwitserschen
+revolutionnair opvoeden.
+
+Alexander, zóó opgevoed, door zijn moeder een Duitscher, zacht van
+aard, is van alle keizers juist degeen, onder wien het Russische volk
+het meest geleden heeft. In zijn dolzinnige onderneming der militaire
+kolonies, geleid door zijn onmenschelijken gunsteling Araschieff,
+tastte hij Rusland in het hart aan, in het gezin, in den huiselijken
+haard.
+
+Alzoo, welke de persoonlijke aard der czaren ook moge zijn, de
+verschrikkelijke regeeringsvorm gaat steeds verder in zijn woeden,
+ten minste het wordt verfijnder. Alexander, die niet de wreede
+koelheid van Catharina bezat, heeft niettemin Rusland veel dieper
+getroffen. Maar wat heeft dit alles te beteekenen in vergelijking
+met den czaar die thans regeert? [41]
+
+Niemand heeft den dood op zoo groote schaal toegepast, niet op enkele
+personen, maar op geheele volksstammen. De officiëele cijfers,
+welke de Russen zelf bekend maken, doen van verbazing de handen
+ineenslaan. Ongehoorde menschenslachtingen, welke het zwaard niet
+zou hebben kunnen bewerkstelligen, zijn met behulp van de natuur tot
+stand gebracht, ik bedoel, door snelle overplantingen van geheele
+bevolkingen naar moordende luchtstreken.
+
+Afstootend en op-zich-zelf-staand schouwspel, zoo'n ver om zich
+grijpende werkzaamheid van den dood! Behoort een gewelddadige dood dan
+zoozeer tot de noodzakelijkheden van het leven? Het was nog maar kort
+geleden, dat de groote uitroeiïng door de Napoleontische oorlogen
+had opgehouden, toen deze moordende volksverhuizingen begonnen,
+veel noodlottiger dan veldslagen, en die, in vollen vredestijd,
+geheele geslachten hebben verdelgd.
+
+De keizer gaf in zijn jeugd geen enkel bizonder kenteeken van een
+woesten aard, geen enkel van barbaarsche afwijkingen, zooals wèl zijn
+broer Constantijn. Zijn levensbeschrijver Schnitzler merkt alleen
+op, dat hij een spotzieke neiging had en er behagen in schepte de
+hovelingen na te bootsen. Hij ontving, onder toezicht van zijn moeder,
+zijn opvoeding in 't bizonder van een oude hofdame, gravin Von Lieven,
+die hem zeker niet op de betere kanten van de menschelijke natuur
+moet hebben gewezen.
+
+Er werd een zeer sterke invloed op de vorstinnen van de keizerlijke
+familie geoefend door een eerbiedwaardig geleerde, Rus in merg en been,
+rechtschapen en onbaatzuchtig, den geschiedschrijver Karamsin. Zij
+hadden hem een woning gegeven in het park van Tsarsko-Selo. [42]
+Deze verdienstelijke man, grootgebracht naar den geest der Oudheid,
+die langen tijd geleefd had in vertrouwelijken omgang met de vroegere
+czaars, hield van niets zoozeer, bewonderde niets zoozeer als het
+Schrikbewind en Robespierre. Hij was in 1793 te Parijs geweest, en had
+er een groote voldoening van meêgenomen. Toen hij van den 9en Thermidor
+[43] vernam, smolt hij in tranen weg. Al zijn streven bij Alexander,
+in overeenstemming met de vorstinnen, was hem af te houden van zijn
+zwak voor 't liberalisme.
+
+Bij dezen invloed voegde zich een andere, die sterk op de Russische
+groote wereld inwerkte, die van de Maistre. Dank zij dezen uitnemenden
+schrijver leerde Rusland, als uit den mond van Frankrijk, dat
+het despotisme, waarover het zich ontschuldigde, juist het ideaal
+was der menschelijke samenleving. Hoewel Alexander de Maistre voor
+korten tijd verwijderd had, werd zijn invloed steeds grooter, en de
+Soirées de Saint-Petersbourg (1822) voerden dien ten toppunt. Zijn
+paradoxale stelling over den lof van den beul, van dit levend wonder,
+totdusver te zeer miskend, maakte een diepen indruk. Nicolaas [44]
+was 26 jaar. Dit boek moest het zaad, door Karamsin uitgestrooid,
+welig bij hem doen ontkiemen.
+
+Tegen deze vreemde leeringen van de absolute willekeur kwam
+evenwel een geheiligde macht in verzet die nooit sterft: de Wet, de
+Rechtvaardigheid. De wetgevende proefnemingen van Catharina werden door
+Alexander weêr hervat. Hij zocht, bij de gevaren waarin hij verkeerde,
+een versterking in de wetten. Speranski begon in 1808 het Russisch
+recht te verzamelen. Maar jonge, energieke mannen bepaalden zich
+niet tot bijeenbrengen: zij wilden dat dit recht iets levends werd,
+dat het een ziel had. Voor een van hen doemde het denkbeeld op een
+wèrkelijk Russisch wetboek saam te stellen, gegrondvest op de vrijheid.
+
+Pestel, zoo heette hij, was een man van genie, practisch, heelemaal
+geen utopist. Hij schiep zich geen hersenschimmig Rusland. Hij nam het
+zooals het is, communistisch, en liet het zoo. Hij onderstelde, dat,
+door de gemeente te versterken, te bevrijden en door haar heur beginsel
+(de bodem het eigendom van den bebouwer) in toepassing te doen brengen,
+men het allereerste bestanddeel, het oorspronkelijke molecuul van de
+Republiek bezat; dat, opklimmende naar het arrondissement (de gemeente
+vàn de gemeenten), naar de provincie, en eindelijk tot het centrum, men
+van het Russisch element gemaklijker kon komen tot het republikeinsch
+bestuur dan tot het Tartaarsche czarendom of het Duitsche keizerschap.
+
+Deze jonge man, toen nog luitenant, doch die als kolonel stierf,
+maakte den veldtocht in Frankrijk meê, [45] en gaf er het bewijs van
+een hooggestemd gevoel voor menschelijkheid en recht. Te Bar-sur-Aube
+[46] gekomen, zag hij hoe Beiersche soldaten de inwoners mishandelden,
+en zonder te onderzoeken of deze Duitschers ook Russische bondgenooten
+waren, stormde hij met zijn getrouwen op hen los.
+
+Alexander had juist in dien tijd aan de wereld het zonderlinge
+schouwspel geschonken van een vrijzinnigen czaar. De vrienden van
+Pestel werden daardoor om den tuin geleid. Zij vertrouwden kort daarop
+hun verbeteringsplannen juist aan Alexander. Zij kwamen er een weinig
+laat meê; Alexander was onder de macht gekomen van de mystieke mevrouw
+Krüdener; hij was geen keizer meer, maar een heilige geworden. Hij
+had den ouden mensch afgeschud, en, tegelijk ermede, elke herinnering
+aan gedane beloften en gewekte verwachtingen uit de dagen van zijn
+gevaar. Hij hoorde hen welwillend aan, werd bewogen, weende, en zei
+hun dat voor zulke schoone zaken de maatschappij nog niet rijp was.
+
+Ziende dat hij alles uitstelde tot het hemelsch Jerusalem,
+namen zij den schijn aan van hun vereeniging te ontbinden, maar
+sloten zich heimelijk hechter aaneen. Negen jaar lang hebben ze
+aan haar uitbreiding gewerkt. Zoozeer lag zij in den geest en de
+noodzakelijkheid van den tijd, dat de deelhebbers tot de ontdekking
+kwamen van drie soortgelijke vereenigingen, die van elkanders bestaan
+niets afwisten. De eene (de Ridders, verhelpers van misstanden) was
+Russisch. Een tweede (de Onafhankelijkheid) was Poolsch. Een derde
+omvatte Rusland, Polen, àlle Slavische landen, en droeg den naam van
+Vereenigde Slaven.
+
+Alle drie traden zij in nadere betrekking tot elkander en kwamen ze
+tot overeenstemming. Twee punten alleen brachten verdeeldheid in de
+groote Russische maatschappij: de bevrijding van Polen en de vrijmaking
+der lijfeigenen. Om der billijkheidswil moet gezegd worden, dat de
+stichters der vereenigingen hieromtrent niet aarzelden. Zelve hadden
+zij elke lichamelijke kastijding van hun lijfeigenen afgeschaft. Zij
+wilden den boer vrijmaken en hem den grond, dien hij bebouwde, in
+eigendom afstaan: d.w.z. dat zij hun leven in de waagschaal stelden
+voor de zegepraal van een denkbeeld, dat, als het verwezenlijkt werd,
+hun in de eerste plaats hun vermogen zou gekost hebben.
+
+De stichters, onsterfelijker nagedachtenisse, waren, voor de Zuidelijke
+vertakking der vereeniging, Pestel, inmiddels tot kolonel bevorderd,
+en de Mouravieff's, ook officieren; voor het Noorden waren het Rylejew,
+de Bestousheff's, prins Obolenski en sommige anderen.
+
+Welke bron men ook raadpleegt, het staat vast door aller getuigenissen,
+dat Rylejew een der verhevenste karakters is, welke de geschiedenis ons
+te aanschouwen geeft. Militair, daarna beambte bij het Amerikaansch
+Genootschap, dat te Sint-Petersburg gevestigd was, had hij het niet
+beneden zijn waardigheid geacht den onbezoldigden post van secretaris
+bij de lijfstraffelijke rechtbank te aanvaarden; een daad, zooals
+alleen een uitstekend burger die kan verrichten, in een land van
+louter omkoopbaren, waar het van belang was dat deze betrekking niet
+in onwaardige handen viel. Rylejew was een dichter, men leest nog
+altijd met tranen in de oogen zijn profetisch poëem, waarin hij zich
+zelf onder den naam van Mazeppa verpersoonlijkt: het op een wild,
+onstuimig ros vastgebonden slachtoffer, dat, naar de woeste steppen
+meêgesleurd, er verlaten en eenzaam moest omkomen.
+
+Het eerst van alle Russen schreef Rylejew in dit gedicht het woord,
+nog zoo weinig begrijpelijk voor de àndere Russen van toen, maar
+verheven, heilig voor de toekomst... "Vóór alles ben ik burger."
+
+Hij was een zachtzinnig man, vol menschenliefde, en toch
+heldhaftig. Welke moeite het gerechtelijk onderzoek zich ook gaf om
+een ander licht op zijn karakter te doen schijnen, het blijft een
+onomstootelijk feit, dat hij, ziende hoe een der saamgezworenen het
+vaste plan had opgevat keizer Alexander te vermoorden, hem bad zijn
+voornemen ten minste uit te stellen, het hem op zijn knieën bezwoer,
+en, toen hij onwrikbaar bleek, hem toevoegde: "dan zal ik jou veeleer
+dooden."
+
+Met zulke waardige aanvoerders, was het ongeluk der saamgezworenen,
+dat zij zich niet nauwer onder elkander aansloten, dat zij aan andere
+invloeden gehoorzaamden, en hun vereeniging te vèr uitstrekten.
+
+De hoofden van een ander eedgenootschap, die zij tot het hunne
+hadden toegelaten: Michaël Orloff met enkele zijner medestanders,
+verzochten en kregen ook gedaan, dat boven Rylejew, wiens werkkring
+niet heel hoog aangeschreven stond, en boven Pestel, dien men voor
+te geslepen en te eerzuchtig hield, een dictator benoemd werd. Men
+koos een man van hoogen rang, uit een geslacht, dat indertijd den
+troon aan de Romanow's betwist had. Het was een prins Troubetskoi,
+[47] zachtzinnig, zwak, besluiteloos, juist de persoon die er voor
+aangelegd scheen een dergelijke onderneming te doen mislukken. Zij, die
+hem deden benoemen, wilden door de omwenteling alleen een oligarchie
+van groote heeren vestigen, en vreesden bovenal een energiek leider.
+
+Wij zullen nooit de verbazing van Europa in 1825 vergeten, toen men
+in de couranten las, dat noch Constantijn, noch zijn broer, [48]
+keizer wilden zijn. [49] Zij bleven de een voor den ander tegenover
+deze bloedige kroon en dien troon van vuur staan, zonder er met
+den vinger aan te durven ráken. In dit land van broedermoord scheen
+elk van beide, daartoe door den ander aangezet, de uitnoodiging tot
+opvolging te beschouwen als een oproep tot den dood. Hun houding was
+werkelijk ernstig gemeend. Constantijn, koning van Polen, gehuwd met
+een Poolsche, was sedert 1822 bezweken voor de tranen van zijn vrouw
+en had reeds van tevoren van de opvolging afstand gedaan. Nicolaas,
+wien dit niet onbekend kon zijn, laat niettemin zijn broer tot
+keizer uitroepen en den eed van trouw aan hem afleggen. Daarop doet
+Constantijn opnieuw afstand en volhardt hierbij; de senaat roept nu
+Nicolaas uit. Dit geschiedt met gesloten deuren, om twee uur in den
+nacht. Geen verklaring aan het volk, noch aan het leger. Men beschikt
+over het laatste als over een kudde; het heeft den eed al eenmaal
+gezworen, en men laat het daarop het tegendeel bezweren.
+
+Men wordt door medelijden aangegrepen, als men de onzekerheid
+ziet, den volslagen moreelen nacht, waarin de eerlijke ziel van
+den Russischen soldaat door zijn chefs gelaten wordt. De eenen,
+aanhangers van Nicolaas, waagden het niet hem in te lichten over den
+veranderden toestand. De anderen, de saamgezworenen, geen kans ziende
+hem de begrippen van vrijheid te doen vatten, deden hem gelooven dat
+Constantijn, aan wien hij trouw gezworen had, de werkelijke czaar
+was, en hen zou straffen, die naar Nicolaas overliepen. Vervuld
+van schroom en vrees, bleven die beklagenswaardige lieden voor 't
+meerendeel werkeloos, roerloos. Sommigen werden slechts meêgesleept
+door den drang van hun goeie hart en van hun menschelijkheid, toen
+zij van ontslaggevingen hoorden en men hun zei, dat hun kameraden
+vermoord werden.
+
+De keizer had het paleis en de citadel gevuld met troepen, die van
+alle gemeenschap waren uitgesloten. Om zich des te beter te verzekeren
+van die in het paleis waren, gaf hij zijn zoon, een mooi kind van
+acht jaar, in hun macht. Ze ontvingen hem met tranen in de oogen,
+en ofschoon zij behoorden tot de Finsche troepen, die in den opstand
+waren betrokken, betoonden zij zich onwrikbaar in hun trouw.
+
+De saamgezworenen brachten alleen aan hun zij het regiment van
+Finland, dat als vréémd stond tegenover Rusland en het tegen wil
+en dank dient; het regiment van Moscou; het corps garde-mariniers,
+en de gardegrenadiers, deze laatste niet dan na groote moeite, na een
+kortstondig maar hevig gevecht, waarin de Bestousheff's de officieren
+van Nicolaas neêrsabelden en het vaandel veroverden.
+
+Zij plantten het op het onmetelijk plein, zeggen we liever de vlakte
+van Sint-Isaäc, en vatten post achter het standbeeld van Peter den
+Grooten. Er waren een groot aantal niet-militaire saamgezworenen,
+tot de tanden gewapend, nog meer nieuwsgierigen en heel veel volk,
+maar die alle als verzonken in dit uittermate groote veld. Zij haalden
+de beide kolonels, de militaire hoofden van den opstand, Troubetskoi
+en Boulatoff. Maar noch de een, noch de ander verscheen. Boulatoff
+bleef zelfs den geheelen dag bij het escorte van den keizer, in zijn
+onmiddellijke omgeving, 't zij omdat hij nog niet besloten was, 't zij,
+zooals hij later pochte, dat hij zich dáár bevond om hem te dooden,
+zoodra hij zijn moed zou zien verflauwen. Wat Troubetskoi betreft,
+die zijn hoofd verloren had, hij liet alles in den steek, zoowel de
+aanvoering van den opstand, als de zorg voor zijn papieren, welke
+zooveel mannen in het verderf zouden storten. Hij zocht zijn toevlucht
+bij een vrouw, zijn schoonmoeder; daarop bij den Oostenrijkschen
+ambassadeur; eindelijk bij den keizer zelven, te midden van diens
+generalen staf, als een verdoolde haas, die een schuilplaats tracht
+te vinden bij de honden, die hem najagen.
+
+Het burgerhoofd van den opstand, Rylejew betoonde zich flinker dan
+de beide militaire chefs. Hij verscheen op het plein, maar zocht hen
+tevergeefs. Het geringe aantal der troepen in opstand gaf weinig
+hoop. Sommigen gaven hem den raad een leger te scheppen, aan den
+opstand toe te voegen een massa gering volk, dat daar aanwezig
+was. Daarvoor zou het voldoende zijn, als hij hun de herbergen
+liet plunderen. Dit zou echter nauwelijks gebeurd zijn, of het volk
+zou tot een algemeene plundering overgaan, tot een moord op groote
+schaal van de politie, aan welke het een doodelijken haat had. Deze
+wanordelijkheden zouden een onverwachten tegenaanval ten gevolge
+hebben, daar Nicolaas genoodzaakt zou zijn geworden de moordenaars
+te doen vermoorden. Maar Rylejew weigerde van dit verschrikkelijk
+middel gebruik te maken. Van dit oogenblik af aan was gemakkelijk te
+voorzien, wat gebeuren zou. De opstandelingen, teruggedrongen tegen
+het paleis van den Senaat, aan den uithoek van een ontzaglijk plein
+gelegen, moesten onvermijdelijk worden weggevaagd door het geweervuur,
+neêrgesabeld door de cavalerie. Rylejew verliet het plein; hij zocht
+geen toevluchtsoord, hij ging naar zijn huis terug en wachtte er den
+dood af.
+
+De keizer, bleek en ontdaan, zooals een ooggetuige zegt, toonde
+niettemin veel moed. Aan het hoofd van de garde-te-paard reed hij
+voorwaarts en ontmoette detachementen, welke zich tot de opstandelingen
+begaven. "Dag, mijn kinderen!" riep hij hun volgens keizerlijke
+gewoonte toe. "Hoera voor Constantijn!" was hun eenig antwoord. Men
+beweert eenstemmig, dat hij zich flink hield en van geen verwarring
+blijk gaf. En wat zei hij hierop? Ja, dit weet men niet bepaald
+zeker. Twee lezingen worden gegeven: de een door den heer Schnitzler,
+die het geval bijwoonde, de ander door den heer de Custine, aan wien de
+keizer zelf de zaak heeft verteld. Het waarschijnlijkst van beide is,
+dat hij met luidklinkende stem zou gezegd hebben: "Rechts zwenken,
+marsch!" De soldaten zouden automatisch gehoorzaamd hebben.
+
+De korte Decemberdag ging op deze wijs voorbij, zonder dat de
+opstandelingen hun beide kolonels zagen verschijnen. Hun aantal
+verminderde. Het regiment van Moscou kwam tot andere gedachten en
+liet zijn makkers in den steek. Zij, die stand hielden, betoonden zich
+zeer flink. Zonder zich te verontrusten over de artillerie, welke men
+den keizer tot versterking had gezonden en die hen zou neerschieten,
+wezen zij elke poging tot verzoening van de hand, uitroepende: "Leve
+Constantijn! leve de Constitutie!" Dit laatste woord, verre van de
+hunnen aan te vuren, zooals men meende dat moest, wierp den soldaat
+veeleer in de onzekerheid: "Wat beteekent dat Constitoutzia?" vroeg
+hij. "Is dat de vrouw van den keizer?"
+
+De gouverneur van Petersburg, de dappere Miloradovitsch, die eenige
+opstandelingen met mooie woorden van hun vrienden had losgemaakt, om
+ze daarna in de citadel op te sluiten, waagde het naderbij te komen,
+rekenende op de oude aanhankelijkheid der soldaten. "Verrader," zeiden
+de saamgezworenen, "je bent hier niet achter de coulissen van den
+schouwburg. (Hij was een aanbidder van actrices en danseressen). Wat
+heb-je met onze kameraden uitgehangen?" Obolenski stak met zijn
+bajonet naar de borst van zijn paard, en Kakhofski velde het met een
+pistoolschot. Deze laatste, die erg opgewonden was en die zich sterk
+gemaakt had den keizer te dooden, dacht dat hij nog al vast in zijn
+schoenen stond; maar toen hij nòg eens geschoten had en kolonel Sturler
+gedood, kwam zijn hart boven. "Weêr een op mijn geweten!" riep hij uit,
+en hij wierp zijn pistool verre van zich.
+
+De indruk, dien de zeelui ontvingen, was dezelfde, toen een hunner
+aanlegde op grootvorst Michaël. 't Zij uit eerbied, 't zij uit
+goedhartigheid, zij sloegen zijn arm neêr en deden het schot missen.
+
+Inmiddels naderden, met groote praal, het kruis ter hand, de
+metropolitanen van Petersburg en Kiew, door den keizer gezonden. Toen
+kon men gewaar worden hoe weinig de Rus, met al zijn uiterlijke
+vroomheid, in groote omstandigheden, onder den invloed geraakt van
+wat heilig is bij zijn eeredienst; hoe weinig achting hij heeft voor
+zijn priesters, die--het moet erkend worden--ook weinig achtenswaard
+zijn. Zij werden door de soldaten ontvangen met gejouw, en hun stem
+werd gesmoord door tromgeroffel.
+
+Dit had men verwacht. Na God aan zijn zij geplaatst te hebben,
+liet de keizer, die zich in zijn paleis teruggetrokken had, het
+gevecht beginnen. Zijn troepen waren van te voren natuurlijk
+reeds overwinnaars. Zij hadden niets anders te doen, dan het
+artillerievuur maar te laten spelen. Grootvorst Michaël, vreezende
+dat zijn artilleristen er een gewetenszaak uit zouden maken op hun
+arme landgenooten te vuren, gaf zelf het voorbeeld door het eerste
+schot te lossen. Daar op korten afstand geschoten werd, richtten de
+kogels een afschuwelijke slachting aan. Er werd ongeveer tien maal
+een aanval gedaan, en wie toen nog overbleven, zochten hun heil in
+de vlucht, achtervolgd door de cavalerie, waarvan een detachement
+hen van achteren aanviel. Men weet niet hoevelen er omgekomen zijn;
+de lijken werden onmiddellijk geworpen in openingen, die men in het
+dikke ijs maakte, waarmeê de Newa bedekt was.
+
+De saamgezworenen van het Zuiden hadden geen beter lot. Een der
+Bestousheff's en de gebroeders Mouravieff, onverschrokken en vol
+geestdrift, waren niet verwonderd over de lusteloosheid, waarvan de
+meesten hunner medeverbondenen blijk gaven. Zij wendden zich daarom
+tot de soldaten en lieten hun in een kerk, door een priester nog al,
+een republikeinsche geloofsbelijdenis voorlezen, die Bestousheff
+saamgesteld had uit allerlei bijbelteksten. Er werd in verteld,
+dat alle menschen gelijk zijn en dat de slavernij een misdaad is
+jegens God. Deze waarheden hadden weinig uitwerking op hen; men kon
+hen alleen in beweging brengen door den naam van Constantijn. De
+aanhangers van Nicolaas, die talrijker waren en bovendien beschikten
+over de keizerlijke artillerie, versloegen hen; de dappere aanvoerders
+doodden zich zelven of lieten zich dooden; Bestousheff en Mouravieff
+werden, zwaar gewond, gevangen genomen.
+
+Pestel, te Moscou gearresteerd, toonde niet de minste ontroering. Door
+een vriend gewaarschuwd, had hij hem slechts één woord toegevoegd:
+"Breng mijn Russisch wetboek in veiligheid." Dit werk, onder den grond
+verborgen, werd opgegraven en aan de Commissie in handen geleverd,
+welke het in haar onderzoek belachelijk trachtte te maken. Men
+verzekert niettemin, dat de ontwerpers van het wetboek, 't welk
+Nicolaas liet vervaardigen, verplicht zijn geweest, verschillende
+inzichten van Pestel over te nemen. Wat in allen gevalle vaststaat,
+is, dat zijn boek in het politieke gedeelte, verstandige en humane
+denkbeelden bevatte. Zoo bijvoorbeeld een billijke ontspanning van de
+knellende banden, die Rusland verstikken; een milden regeeringsvorm,
+gelijkende op dien van de Vereenigde Staten; een herstelling van
+het groote onrecht, dat zoo noodlottig is voor het Russische rijk:
+de volkomen bevrijding van Polen; uitgebreide vrijheden aan de Joden
+toe te staan, die, met ontlasting van dit land, de middelen zouden
+ontvangen om in het Oosten een Staat te stichten.
+
+Zoo zaten dus Pestel, Rylejew, de beminnelijke en dappere Alexander
+Bestousheff, de onverschrokken Mouravieffs, m.a.w. het genie, de deugd,
+de moed, het ware hart van Rusland, in de onderaardsche cellen van
+Petersburg. Alleen Puschkin, de groote nationale dichter, ontbrak
+eraan. Hij behoorde tot de saamgezworenen. Ver van de hoofdstad
+wonende, wilde hij met hen komen medestrijden, sterven. Onderweg
+loopt een haas over zijn pad: zijn koetsier houdt stil; zulk een
+ontmoeting is voor iederen Rus een slecht voorteeken. Puschkin laat
+hem doorrijden. Hij komt een oude vrouw tegen; nieuwe vertraging:
+de koetsier wilde niet verder.
+
+Als de koetsier eindelijk nog een priester ziet voorbijgaan (het
+allerongunstigst voorteeken), verlaat hij zijn bok, werpt zich op
+de knieën en deelt aan zijn meester zijn bijgeloovige vrees meê. De
+dichter keerde terug, werd gered, maar bleef alleen behouden voor
+grooter rampen, voor een tragischer levenseind.
+
+Het dreigend en verschrikkelijk manifest, dat de czaar den volgenden
+dag uitvaardigde, was opgesteld, zegt men, door het werktuig der
+keizerin-weduwe, den levensbeschrijver der Iwan's, den vader van de
+school van 't Schrikbewind, den ouden Karamsin.
+
+Zijn leerling en de voortzetter van zijn werk was Bloudow, de
+secretaris der Enquête-Commissie. Zij werd saamgesteld uit een aantal
+mannen, wier voorzitter de keizer-zelf was in den persoon van zijn
+alter ego, [50] zijn broer grootvorst Michaël. Deze, een hardvochtig
+en ruw soldaat, doet zich door één enkelen trek kennen. Toen een der
+saâmgezworenen zijn politiek geloof onverschrokken beleed, merkte
+de grootvorst kalm op: "Men moest zijn mond door bajonetsteken tot
+zwijgen brengen."
+
+De uitkomsten door deze geheime rechtspleging, gedurende vijf maanden
+van verhoor, verkregen, waarbij ongetwijfeld van alle middelen van
+vreesaanjaging en omkooping gebruik werd gemaakt, zijn door het
+gouvernement in druk verspreid, tot over geheel Europa.
+
+Het spreekt van zelf, dat de eedgenooten worden voorgesteld, of zij
+allen lafaards en botteriken waren. De openbare aanklager geeft hun
+ieder oogenblik rijkelijk de beleedigenste benamingen. Zeker van
+niet tot leugenaar te worden gemaakt, beschuldigt hij het meerendeel
+van hen van hun bekentenissen telkens te hebben ingetrokken. O,
+vele onder hen, vooral de saamgezworenen die soldaat waren, Russen
+van den ouden stempel, van hun jeugd af-aan gewoon den keizer te
+vergoden, zullen uit overtuiging tot hun vroegeren eeredienst zijn
+teruggekeerd, en in de gebeurtenis van 14 December het oordeel Gods
+hebben opgemerkt; maar heeft men voor het meerendeel der overigen
+niet het recht te onderstellen, dat zulke partijdige beoordeelaars
+het erop hadden aangelegd hen te brandmerken? Wat het ten minste doet
+gelooven, is dat dit zoo ijverig doorwrochte onderzoek feiten bevat,
+welke door alle partijen als onwaar zijn erkend, bij voorbeeld
+valsche dagteekeningen. Het gaat o.a. uit van de onderstelling,
+dat de saamgezworenen in 1817,--toen Alexander nog zóó bemind was,
+dat zij hem hebben geraadpleegd en hun plan aan zijn goedkeuring
+onderwierpen,--! het voornemen hadden den czaar en de keizerlijke
+familie te dooden.
+
+Als men nagaat dat, gedurende zooveel jaren, onder zooveel personen,
+er niet één verrader was; wanneer men overweegt hoe onverschrokken
+de aanvoerders waren en hoe hun dood van verheven eenvoud getuigde,
+hoe kan men dan gelooven, dat zij er behagen in schiepen hun vrienden
+te verraden, aan de wraak over te leveren?
+
+De geschiedenis zal haar zwartste bladzijde openhouden om er de
+namen der rechters op te schrijven, die, niet tevreden met deze
+verheven zoenoffers ter slachtbank te voeren, getracht hebben hen in
+een schotschrift, met den naam van gerechtelijk onderzoek versierd,
+te onteeren en hun nagedachtenis te vermoorden! Wat zeg ik, hen aan
+te tasten op een punt, dat dikwijls grootmoedigen méér treft dan de
+eer-zelve; aan te tasten in wat het leven van het leven dier helden
+en waarlijk goede menschen was, ik bedoel: in hun vriendschap!
+
+Men leze de geestdriftige lofspraak, welke Rylejew, in zijn gedicht,
+houdt op hem, dien hij aan zijn vaderland voorstelt als held, op zijn
+jongen vriend Alexander Bestousheff,--en men zal de innige teederheid
+beseffen die deze groote ziel kenmerkte.
+
+Wat zou, in 's Hemels-naam, Rylejew erbij gewonnen hebben, als hij
+zijn vrienden had overgeleverd, hij die, van den beginne af-aan,
+den dood slechts voor zich-alleen eischte, verklarende, dat de 14de
+December zìjn werk, en hìj er de schepper van was!?
+
+Het krachtige en rustige bewustzijn, waarvan Rylejew bij zijn vonnis
+blijk gaf, is reeds in zijn dichtwerk verkondigd. Door een soort
+van vóórgevoel had de held zijn lot vermoed, en had hij vooràf
+zijn doodszang gezongen. "Wat ons in onze droomen een besluit des
+Hemels scheen te zijn, was nog niet besloten. Geduld! Dat de kolos
+zijn eene fout nog op de andere stapele, dat hij te kort schiete
+bij zijn wil de helft van 't heelal te versmoren! Dat hij zijn
+gang ga, opgeblazen van trots, een praalvertooning te maken in de
+stralen der zon... Geduld! De toorn des hemels zal hem niettemin
+verpletteren... God is de vergelding-zelve! Hij staat niet toe,
+dat de zonde, eenmaal gezaaid, haar oogst niet zou opleveren."
+
+Inmiddels openbaarde het proces, vijf maanden lang voortgezet, aan de
+verschrikte gemoederen het eindeloos aantal schuldigen. De keizer had
+niet het minste besef gehad van het gevaar, dat hem bedreigde. Hij
+dacht, op den 14 December, dat hij alleen te doen had met enkele
+aanhangers van Constantijn, en daar onthulde men hem den omvang van
+een vreeselijke samenzwering, die overal haar vertakkingen had. Geen
+familie van eenige beteekenis, waarvan ten minste niet een der leden
+aan het komplot had deelgenomen. Om de waarheid te zeggen: Rusland
+zelf, althans het denkend Rusland, had het czarendom afgezworen en
+wilde anders worden. Op welken grondslag verhief zich nu de troon, dien
+Nicolaas bestegen had? Zweefde hij eigenlijk niet in de lucht? Alleen
+maar steunende op den onvasten eerbied der lijfeigenen, op hun hoop
+vroeg of laat bescherming te vinden bij dien onbekenden god, ver weg
+zetelend en die nooit bescherming verleent!
+
+Onder de regeering van Paul, die toch een levendig
+rechtvaardigheidsgevoel bezat, waren de lijfeigenen, die zich bij hem
+kwamen beklagen, er slecht aan toe; hij vond de zaak zóó gevaarlijk,
+dat hij hun meesters liet waarschuwen en de ongelukkigen zelven aan
+een tuchtiging overleverde. Gedurende de vijf maanden, welke het
+gerechtelijk onderzoek duurde, zei men in heel Rusland, dat keizer
+Nicolaas de bevrijding der lijfeigenen zou uitspreken. Zij geloofden
+het zoo vast, dat zij hun pacht niet meer opbrachten. Zoodra zijn
+troon bevestigd was, herstelde hij den vroegeren stand van zaken en
+dwong hen met den sterken arm tot betalen.
+
+Wat was er geworden van de regimenten, die deel genomen hadden aan
+den opstand? Hun lot is een geheim gebleven. Het eene bataillon werd
+naar den Kaukasus gezonden, een ander naar Siberië. Velen in Rusland
+zijn er van overtuigd, dat het meerendeel der Finsche regimenten
+bedolven is in de onderaardsche kerkers van Kroonstad, in vochtige
+cellen zonder licht en beneden zeepeil. Wat zulke verblijfplaatsen
+moeten zijn, bij het verschrikkelijk Russisch klimaat, kan men zich
+voorstellen. Die ongelukkigen--als er ten minste nog van in leven
+zijn gebleven--hooren al dertig jaar lang de Oostzee boven hun hoofden
+bruisen, de in vrijheid aanrollende golven en zelfs de rondzwalkende
+schipbreukelingen benijdend. Denkvermogen en smartgevoel moeten--laat
+ons het hopen--onder zulke omstandigheden uitgedoofd worden.
+
+Van de bekende families werden maar zeer weinig leden gestraft:
+in 't geheel honderd twintig. Men wilde de wijde vertakking van
+'t kwaad verhelen.
+
+Men beefde bij de gedachte, dat die tallooze benden van schuldigen
+zouden weten, dat zij als zoodanig algemeen bekend waren, en dat zij
+uit wanhoop zich bij de beweging hadden aangesloten. De keizer liet
+een groot aantal van hen vóór zich komen, hoorde hen welwillend aan,
+wilde hen voor onschuldig houden, en liet ze in die voorop gezette
+meening gaan. IJdele pogingen, er was geen veiligheid of vertrouwen
+meer! De vrees, eenmaal van den troon weggeslingerd, keerde tot den
+troon weêr. En zij is er gebleven, en de keizer, van nature reeds
+gestreng, is, uit wantrouwen, steeds hardvochtiger en onverzoenlijker
+geworden. De onmogelijkheid zijn werkelijke vijanden te kennen
+heeft zijn hart verbitterd, gewond, verwilderd. Daar Rusland zonder
+ondergrond is, heeft het, zooveel het kon, de Russen moeten afbrengen
+van hun strafmanie, welke hun tweede natuur is geworden. Alles is
+schuldig: Polen, de Joden, de Katholieken, de Revolutie, Europa... Zoo
+schrijdt van den 14den December tot aan ònze dagen, gestadig, steeds
+heftiger, verschrikkelijker, het Russische 1793 [51] verder, dat nu
+al dertig jaren lang voortduurt.
+
+Wat op den keizer den diepsten indruk maakte, was zijn samenkomst
+met Nicolaas Bestousheff. Wij halen dit onderhoud aan uit een
+zeer Russisch-gezind boek, bizonder partijdig voor den czaar. Hij
+werd getroffen door de onverschrokkenheid van dezen saâmgezworene,
+zijn vrijmoedigheid, de juistheid waarmeê hij alle gebreken van het
+keizerrijk aantoonde. Hij zag hem recht in de oogen, en zei:
+
+"Als ik er zeker van was in u voortaan een trouw dienaar te
+mogen aanschouwen, zou ik u vergiffenis kunnen schenken."--"Wel,
+sire!" antwoordde Bestousheff, "dat is het juist waar wij ons over
+beklagen, dat de keízer alles zou kunnen doen. Laat het gerecht zijn
+loop volgen, en dat het lot uwer onderdanen voortaan alleen van de
+wètten afhange."
+
+Vijf der schuldig-bevondenen van den 14den December werden veroordeeld
+om te worden geradbraakt: Pestel, Rylejew, Mouravieff-Apostol,
+Michaël Bestousheff en Kakhofski.
+
+De keizer schonk hun genade, maar droeg er toch zorg voor dat de
+mindere straf, in de plaats van de radbraking, onteerender zou
+zijn. Zij moesten gehàngen worden, een ongehoorde straf in Rusland.
+
+Alle vijf hielden zich flink.
+
+Hun meerendeel verlangde geen priester, zich zelven voldoende
+gereinigd achtende door het martelaarschap, dat zij voor hun vaderland
+ondergingen.
+
+Pestel verklaarde, dat hij meer dan ooit vast stond in het geloof,
+neêrgelegd in zijn Russisch Recht.
+
+Den 25sten Juli 1826, des nachts te twee uren, werd op den muur
+der vesting het strafwerktuig, een hooge groote galg, opgericht,
+waaraan vijf lichamen zouden kunnen bengelen. Zooals bekend is,
+heerscht er in het Russisch klimaat in Juli geen eigenlijke nacht:
+de avondschemering gaat ongemerkt in den dageraad over. Men kon alles
+gewaar worden. De soldaten naderden; er waren weinig toeschouwers;
+het uur van de terechtstelling was niet bekend gemaakt. Heel Rusland
+sliep, toen enkelen hun leven voor 't vaderland opofferden.
+
+Om drie uur werden de veroordeelden voorgebracht, aan wie men het
+leven geschonken had: zij werden gedegradeerd, voor hun oogen werd
+hun uniform verbrand. In het pak der dwangarbeiders werden zij naar
+Siberië gezonden.
+
+Eindelijk verschenen de vijf ter dood veroordeelden, met groote kappen
+op, waardoor hun geheele gelaat bedekt werd.
+
+Toen zij de treden van het schavot beklommen hadden en zij het koord
+om hun hals hadden gekregen, zonk de vloer, waarop zij stonden,
+onder hun voeten weg. Twee werden in hun val gedood. Wat de drie
+anderen betreft, deze ongelukkigen vielen, terwijl de strop over
+hun kappen gleed, mèt het valluik en den ladder, in het gapend gat
+onder de galg. De gehangene, die aan zijn noodlot ontsnapt, moet
+kwijtschelding verkrijgen, volgens tal van wetten, die al uit de
+Middeleeuwen dateeren. Maar wie zou de voltrekking van het vonnis
+hebben durven opschorten? De keizer was niet te Sint-Petersburg,
+maar in zijn paleis van Tsarko-Selo. Vol kneuzingen, werden zij weêr
+op de been gebracht. Rylejew, met vasten tred het schavot opnieuw
+bestijgende, richtte op zachten toon een verwijt tot het noodlot:
+"Er was bepaald, dat niets mij zou gelukken, zelfs niet de dood." Een
+oogenblik later had hij opgehouden te bestaan.
+
+Deze groote man had, zegt men, zelf gewenscht te sterven, daar
+hij voelde dat over zijn edele daad een floers was gespreid. Hij
+verklaarde dit met zijn eigen woorden: "Ik heb zonder goedkeuring
+van het Russische volk gehandeld."
+
+Dat sproot voort uit den tijd, was geen fout van den man. Dit volk,
+in volle duisternis van barbaarschheid, nog minderjarig, een onnoozel
+kind, was zich zijn eigen instinct niet helder bewust, en kon aan
+wat het voelde of dacht geen woorden geven. Een middel om het te
+raadplegen wàs er niet.
+
+Wil dit zeggen, dat deze nacht eeuwig moest duren? dat men dit
+onvermogen, door het te eerbiedigen, voor altijd moest bestendigen? dat
+men, een volk hebbende, 'twelk zich niet kon uiten, niets moest
+doen om zijn tong los te maken, het eindelijk zijn eerste woord te
+doen spreken?
+
+Het gewetensbezwaar van Rylejew is begrijpelijk, men voelt het
+meê. Staande voor het feit, dat hij alleen de intelligentie, de
+gedachte, het brein vertegenwoordigde van die enorme massa van vijftig
+millioen menschen, die nog niet konden denken, was hij zelf getroffen
+door zijn verantwoordelijkheid, en vroeg hij een oogenblik aan God of
+werkelijk hij, eenvoudig man als hij was en op zich zelf staand wezen,
+uitverkoren zou zijn het denkbeeld van zijn volk te verwezenlijken.
+
+Altijd opmerkelijk gewetensbezwaar, dat de makers van omwentelingen
+zelden zal belasten en dat ons de oprechtheid van ziel van 't Russische
+volk moet doen eeren. Maar, voor de praktijk gaat het te ver.
+
+Neen, krachtige geest, twijfel er niet aan: gij zijt op dien dag het
+geweten van Rusland geweest, zijn profetisch geweten. Wat het eenmaal
+zal denken, naar mate het zich tot denken zal zetten, openbaarde zich
+reeds in den geest van Pestel en in het hart van Rylejew. De ziel
+van Rusland, niet zooals zij zich in haar diepe vernedering te allen
+tijde heeft doen kennen, maar gelijk zij zich eenmaal zal openbaren,
+hebt gij verkondigd; gij hadt het rècht te handelen en te spreken in
+háár naam! Waarom? Omdat gij-zelf Rusland's ziel waart.
+
+En wat heeft uw dood haar niet een dienst bewezen!
+
+Totdusver dobberde zij in heel een volk en vermocht zij niets uit
+te richten. Maar vastgelegd, tot één gebracht in u, hebt gij haar
+machtig gemaakt en haar kracht gegeven, onder den eenigen vorm,
+welken heur kindsheid haar toelaat te begrijpen,--in de gedaante van
+mànnen en martelaren,--vleeschgeworden in uw leven, verheerlijkt
+in uw dood. Zoodat zij, in plaats van de twijfelachtige schimmen,
+welke zij had in de heiligen van het verleden, in u de heiligen der
+heiligen bezit. Zij had uw toespraken niet begrepen, maar zij begrijpt
+wat van u overblijft des te beter. Gij hebt haar iets gegeven, dat
+zij voor altijd op het altaar kan plaatsen.
+
+
+
+
+
+
+
+VIII.
+
+OVER DE VERNIETIGING VAN POLEN.
+
+
+Op hetzelfde oogenblik, waarop de keizer, bekomen van de indrukken
+van den 14den December, de lijfeigenen weêr vasthechtte aan den grond
+en hun verwachtingen den bodem insloeg, gaven zij hem een bewijs van
+hun moedige toewijding, daarmeê bevestigend wat de saâmgezworenen hem
+hadden meêgedeeld van de bestaande misbruiken, en ze tevens met groot
+gevaar voor zich zelven ontdekkend. Bij een wapenschouwing, welke
+de keizer hield, treden vier boeren naar voren en verzoeken hem te
+spreken. Men stoot hen terug; men beduidt hun, dat zij kunnen te kennen
+geven wat zij aan den czaar te zeggen hebben; zij willen tot niemand
+anders dan tot hem spreken. Toen zij toegelaten waren, wierpen zij zich
+op de knieën, en zei een van hen: "Vadertje, gij wordt bestolen... Ga
+maar naar Kroonstad, en ge zult zien, dat op de markt, openlijk, in de
+winkels de tuigage van uw schepen, al wat tot uw marine behoort wordt
+verkocht." De keizer zendt er driehonderd man heen; de bazaar (markt)
+wordt omsingeld, het gestolene wordt gevonden. Een streng onderzoek
+wordt ingesteld. Kort daarop gaat de scheepstimmerwerf, de bazaar,
+alles in vlammen op, en het onderzoek verdwijnt tegelijk met den rook.
+
+De keizer kon de beteekenis der mannen van den 14den December
+schatten, toen die ongekunstelde stemmen uit het volk op deze
+wijs hun onthullingen ondersteunden. Zij hadden hem in hun laatste
+onderhoud een wezenlijken dienst bewezen, door hem Rusland in zijn
+ware gestalte te toonen, als één groote bloedende wond. Zij hadden
+dezen jongen krijgsman, van aard hard en spotziek, geleerd eerbied te
+hebben voor het Russische volk, een volk, waaronder mannen voorkwamen,
+zoo ijverend voor wet en gerechtigheid, dat zij, zelfs in het aanzien
+van den dood, van willekeurige genade niets weten wilden, en uitriepen:
+"Laat de wetten haar gang gaan!"
+
+Pestel had een dictator gewild, om de administratie te hervormen, te
+zuiveren. En de wensch van het Russische volk was daar niet ver van
+af. Het verlangde een rechtvaardigen rechter, onverbiddelijk tegenover
+de misdadigers. En zulk een rechter had zich te vermenigvuldigen
+over 't geheele rijk. Rusland had niet alleen behoefte aan wetten,
+maar aan mànnen. Er moesten, tusschen den vader en zijn kinderen,
+eerlijke rechters gekozen worden, die behoorlijk bezoldigd werden,
+opdat zij zich niet hoefden te laten omkoopen; er moesten strenge
+voorbeelden gesteld worden bij de eerste ambtsovertredingen, en zelden,
+maar met kracht, daartegen opgetreden worden; de eerlijkheid moest bij
+de rechtbanken en de administratie hersteld, het zedelijk peil der
+natie verhoogd worden, men moest haar helpen zich te bevrijden van
+een ingekankerd bederf, haar trapsgewijze waardig maken het beheer
+over zich zelve te voeren. Het eerste noodige hierbij was, dat er
+aan de spits, niet een man van genie, stond, maar een met grooten
+moed bezield, en groot van hart, die, juist door zijn voorbeeld, het
+Russisch karakter ophief, krachtig maakte, inwijdde in het goede,--in
+één woord, een heldhaftig opvoeder van het nationale geweten.
+
+De keizer was dit geenszins. Omgeven door menschen tegen wie hij
+een gewettigd wantrouwen koesterde, trachtte hij aanvankelijk alles
+zelf te doen, maar hij kon de bezwaren niet overwinnen. Hij had niet
+zoozeer daden te verrichten als wel mannen te scheppen, uitvoerders
+van zijn wil te kiezen en te maken.
+
+Evenals de meeste menschen van dit tijdvak, en verscheiden
+saâmgezworenen zelfs, geloofde hij vast aan de levende kracht van
+wetten. Een van hen, Tourgenieff, schijnt in zijn lofwaardig boek
+de meening te zijn toegedaan, dat Rusland gered zou worden als
+het deze of gene Engelsche of Fransche wet aannam. De keizer was er
+eveneens van overtuigd, dat orde in het rijk zou heerschen, als men de
+groote massa der Russische wetten maar ordende en bijeenbracht. Hij
+vertrouwde dit reuzenwerk toe aan den wetskenner Speranski. Hierdoor
+heeft hij grooter dienst bewezen aan de rechtsgeleerdheid dan aan de
+wetgeving. In den oneindigen chaos van elkaar tegensprekende ukazen,
+kiest de rechter welke hij wil, en de willekeur is dezelfde.
+
+Een strenge regeling van de rechterlijke macht diende vóór alles te
+gaan. Wat het volk overal vroeg, was een rechtvaardig rechter. Het
+had behoefte aan een ernstige opvoeding tot gerechtigheid.
+
+Helaas! het noodlot, de hartstocht hebben dit volk op den
+tegengestelden weg gevoerd: een opvoeding tot ònrechtvaardigheid,--door
+het tegenover een broedervolk het verderfelijkst bedrijf te doen
+uitoefenen, dat van den beul.
+
+De keizer zòcht den juisten weg, maar hij had in zich een heimelijke
+drang tot afwijking ervan. Hij hield van rechtvaardigheid, maar met
+een wreed hart; hij hield ervan uit persoonlijken hoogmoed, als van
+iets dat hèm toebehoorde, hij beschouwde ze als gerechtigheid van
+den czaar, niet als gerechtigheid van God.
+
+Een steen bevond zich op zijn weg,--en hij is voor altijd uit het
+spoor geraakt.--Waar gaat hij heen? Niemand weet het.
+
+Die steen was Polen.
+
+Een noodlottige steen, niet te verbrijzelen, dien men tevergééfs
+zoekt fijn te stooten. Hij blijft altijd onwrikbaar.
+
+Het onderzoek van den 14den December had één ding ontsluierd, dat den
+keizer moest verwonderen, treffen, zijn hart voor goed ontwapenen,
+namelijk de zielegrootheid, welke de Polen ten toon spreidden in
+hun heimelijke betrekkingen tot de Russische saamgezworenen.--Deze
+laatsten openbaarden zich als Romeinen, en de Polen als ridders. Pestel
+geloofde, evenals Brutus, [52] dat men den tyran moet dooden om de
+tyrannie te dooden. De Polen kwamen daartegen op. Zij betoonden zich
+barmhartiger voor hun vijand, dan de Russen voor hun meester. Dezen
+onrechtvaardigen overweldiger, dezen meineedigen souverein, die den
+draak stak met de grondwet, welke hij zelf verleend had: de Polen
+drongen erop aan hem te sparen. De goede, grootmoedige kolonel
+Krzyzanowski, een man met een eerlijk, menschelijk en teeder hart,
+zei tot den Russischen republikein, dat hij niet had hooren zeggen,
+dat de Polen ooit hun koningen hadden gedood.
+
+Dienzelfden kolonel heeft mevrouw Felinska later in Siberië zien
+sterven. [53]
+
+Om den zieleadel der Polen naar waarde te schatten, moet men weten
+dat niet alleen hun wetten waren verkracht, hun vergaderingen een
+schijnvertooning; dat men hun de openbaarheid der beraadslagingen had
+ontnomen, enz. enz.; maar dat de keizer hen persoonlijk overleverde
+aan de luimen, aan de wreedheid van Constantijn. [54] Men moet weten
+dat deze boosaardige woestaard, deze tijger-aap, er zijn behagen in
+stelde de uitgezochtste kwellingen en straffen uit te denken. Het is
+ontzettend om neêr te schrijven, maar hij had, in de onderaardsche
+kerkerholen van een karmelieterklooster, tot speelbal een gevangene,
+den ongelukkigen Lukasinski, tegen wien hij zich uitputte in het
+verzinnen van al wat het menschelijk vernuft aan zijn slachtoffer
+kan doen lijden: honger, ketenen, pijnigingen, dorst gedurende weken
+achtereen (geen water, en zoute haringen als uitsluitend voedsel),
+en geeselingen, telkens opnieuw toegediend, zoodra hij weêr van zijn
+wonden genezen was... En dit alles met duivelsch overleg. Constantijn
+was vóór alles bevreesd, dat hij hem door den dood zou ontsnappen.
+
+De man van ijzer en staal, die zooveel martelingen te boven kwam, was
+een dapper officier van het oude leger. Hij had de laatste woorden,
+den laatsten adem van Dombrowski opgevangen. Deze aanvoerder en
+formeerder der beroemd geworden Poolsche legioenen, beklaagde zich
+erover, toen hij in 1818 stierf, dat zijn heldhaftige kameraden
+zooveel bloed vergoten hadden voor vreemde belangen, zoo weinig
+ten bate van Polen-zelf. Sedert dit ernstig woord gesproken werd,
+groeide een nieuw geslacht op, een nieuwe wereld van helden, van
+onverschrokken samenzweerders. De eerste was Lukasinski.
+
+De tyran voelde bij instinct, dat deze man voor hem een schrikbeeld
+was, dat in hem de ziel van Polen huisde; in hem zocht hij deze groote,
+onzichtbare ziel der natie te treffen. Daar hij zijn stilzwijgen
+niet kon overwinnen, wilde hij hem althans onteeren; men gaf voor
+dat hij zijn medeplichtigen had verraden. Als dit waar geweest was,
+zou zijn cipier in zijn woede geen toenemende barbaarschheden tegen
+hem uitgedacht hebben.
+
+Toen in 1830 de Polen de krankzinnige grootmoedigheid aan den dag
+legden Constantijn te laten ontvluchten, voerde hij geen andere
+schatten meê, dan alleen dezen gevangene; goud en zilver golden
+niet zooveel voor zijn onmenschelijkheid als zijn levend speelgoed;
+bij zijn overijlden aftocht werd hij gevolgd door de schim van een
+man, aan het affuit van een kanon meêdoogenloos vastgebonden: den
+rampzaligen Lukasinski...
+
+Maar keeren wij terug tot de gebeurtenissen van December 1825. De
+Poolsche aangeklaagden, de goede kolonel en de anderen, zouden in
+hun vaderland door het opperste gerechtshof, den senaat, gevonnist
+worden. Dit lichaam, waarin bijna alleen toegewijde aanhangers van
+Rusland zitting hadden, scheen blindelings te moeten veroordeelen. De
+keizer twijfelde er geen oogenblik aan. Maar de macht der openbare
+meening was toen zoo krachtig, dat zij den senaat op haar kant
+kreeg. Hij verklaarde de aangeklaagde schuldig, omdat zij het Russisch
+complot niet hadden ontdekt, doch onschuldig voorzoover Polen betrof;
+hij veroordeelde hen slechts tot lichte straffen. De voorzitter had den
+moed aan den czaar te berichten: "Zij hebben zich slechts verbonden
+voor de handhaving van hun volksbestaan; zij stelden zich op het
+standpunt van het traktaat van Weenen, [55] dat dit erkend heeft. Het
+opperste gerechtshof heeft hierin niets misdadigs noch strafwaardigs
+kunnen zien." Welk een overmoedige daad! Men houde hierbij wel in het
+oog, dat zij niet uitging van het aloude Polen met twintig millioen
+zielen; maar van het nietige Polen, dat door Alexander om zoo te
+zeggen, was ingekrompen tot Warschau en zijn stadsgebied.
+
+De ijsbeer knerste op de tanden.--En als ik spreek van den beer,
+bedoel ik Rusland. De vrijspreking verontwaardigde het meerendeel
+der Russen, bracht hen tot verzet. Zij vonden Polen ondankbaar;
+moest het, beter behandeld dan Rusland, daar het, althans in schijn,
+een grondwet had, zich niet gelukkig rekenen? Zij verweten het zijn
+materiëelen voorspoed, een natuurlijke vrucht van den vrede, maar
+dien zij voor het werk van den czaar hielden; ook de verfraaiïngen
+van Warschau (door Poolsch geld tot stand gebracht) en vooral de
+instelling der territoriale banken, welke aan de Polen een zoo
+aangename gemakkelijkheid verschaffen om zich te ruïneeren.
+
+Toen nu de keizer de opwinding in Rusland aanzag, en dat hij zijn
+volk aan zijn zijde had, kon hij zijn woede niet langer in bedwang
+houden. Hij dacht niet meer aan de wetten, noch aan zijn rol van
+wetgever, van Russischen Justinianus. [56] Hij gedroeg zich openlijk,
+volgens zijn natuur, als een Tartaar. Hij wilde zelfs geen verlof
+geven het vonnis openbaar te maken. Constantijn verlangde niets minder
+dan een militaire commissie om de veroordeelden dood te schieten. Zij
+werden naar Siberië gebracht. De Poolsche rechtbank en geheel Polen
+werden beleedigd en met minachting behandeld.
+
+Intusschen begon men den keizer aan 't verstand te brengen, dat
+dit kleine land op niets méér recht had dan elke andere Russische
+provincie. Het bevond zich in een uitzonderingstoestand, die moest
+opgeheven worden; het diende te worden gebracht onder het algemeene
+centrale gezag van het rijk. De souvereinen, bewonderaars van Napoleon
+(vooral van zijn fouten), achten niets hooger in hem dan zijn streven
+naar centralisatie, welke hem naar dezelfde wetten volken liet besturen
+met tien verschillende talen en uiteenloopende zeden: de prefectuur
+van Hamburg en die van Rome. De wetgeleerde en bureaucratische geest,
+die te Petersburg heerschte, dreef den keizer in beide richtingen, die
+van onrechtmatige centralisatie en van plompe wetboekvervaardiging. Hij
+ondernam een onzinnig, een onbegonnen werk, al zou 't hem ook het leven
+kosten: de volkomen gelijkmaking van Polen met Rusland, de opslorping,
+de vernietiging van het Poolsche volksbestaan.
+
+De verkeerde wegen, die hierbij konden worden ingeslagen, waren reeds
+gebaand. Catharina, een godloochenaarster, had tot uitgangspunt
+tegen Polen het godsdienstig vraagstuk gekozen. Dit is het beste
+aanvalsmiddel, het krachtigste houvast. Ten eerste steunt men daarbij
+op de bekrompen vroomheid en dweperij der Russen; vervolgens treft
+men er Polen door op een punt, waar het de sympathieën van Europa
+niet bezit. Europa is er spoedig bij, in dit geval, te gelooven,
+dat het een zaak van priesters geldt, en het hult zich in een mantel
+van rustige onverschilligheid.
+
+Wat Polen het meest geschaad heeft, zijn zijn ultra-roomsche
+verdedigers, die aantoonden dat het juist gebonden was aan wat afsterft
+en moet òndergaan. Italië zal overwinnen en leven, omdat het den
+priester eraan gegeven heeft en met Europa meê vooruitgaat. Ierland
+zinkt hoe langer zoo dieper weg, omdat het zich aan den priester blijft
+vastklampen, d.w.z. zich buiten Europa plaatst: het heeft zijn leven
+gezet op wat dood is. Polen is niet dood; het ligt slechts levend in
+zijn graf, en zal er niet uit opstijgen zoolang het zijn innerlijke
+tegenspraak niet zal begrijpen, die zijn kracht verlamt en het van de
+levende wereld vervreemdt. Volk van heldhaftigen en vrijen geest, meent
+het katholiek te zijn; het is 't, ja; maar niet van nature, alleen
+omdat het 't wil, als verweermiddel tegen Rusland. Het katholicisme
+is juist de ontkenning van de heldhaftige persoonlijkheid, welke de
+karaktertrek van de Polen uitmaakt.
+
+De paus en de Quotidienne [57] hebben 't hun meer dan tienmaal en met
+reden gezegd: "Als gij katholieken zijt, gehoorzaamt dan, onderwerpt u,
+draagt het juk van Rusland."
+
+De Montalembert heeft in zijn warmgeschreven verdediging van Polen,
+uit zijn jeugd dagteekenend (1833), een onberaden woord gebruikt, dat
+keizer Nicolaas met goud zou betaald hebben. Hij vergelijkt den roem
+der Polen met dien der Vendéeërs. Het was een even onnauwkeurige als
+onvoorzichtige gelijkstelling. De Vendée, dat is de burgeroorlog. De
+Vendée is de Franschman Frankrijk in den rug aanvallend, terwijl
+heel Europa het vanvoren aantast. [58] Geen overeenkomst alzoo met de
+wettige, eerlijke, heldhaftige worsteling van het ongelukkige Polen
+tegen den vreemdeling, met Rusland.
+
+Dit rijk had, onder het bestuur van Alexander, den vader van het
+Heilig Verbond, [59] die zelf aan den invloed gehoorzaamde van mevrouw
+Krüdener en van de Maistre, in de hooge Poolsche geestelijkheid een der
+beste werktuigen van den dompersgeest gezien. De bisdommen werden in
+aantal vermeerderd, ver boven de behoeften der dungezaaide bevolking,
+en buitensporig bezoldigd. Iedere bisschop kreeg een jaarwedde van
+zestigduizend Poolsche guldens, één honderdachtduizend, en de primaat
+hondertwintig-duizend. Wat de lagere geestelijkheid betreft, deze
+werd ontzien, terwijl men de oogen sloot voor haar eisch de gewone
+rechtbanken niet te hoeven erkennen.
+
+Hoe meer de geest van staatkundige vrijheid en het nationaliteitsgevoel
+hardvochtig werden onderdrukt, zooveel te meer ontzag men den
+onafhankelijksheidszin der geestelijkheid. Aan haar werd toegestaan
+zelve haar eigen zaken, in overeenstemming met Rome, te regelen. Ja,
+wat meer is, men had haar het ministerie der eerediensten en van
+het openbaar onderwijs overgelaten, waarin de aartsbisschop-primaat
+met twee bisschoppen zitting had. Het paleis van Constantijn was het
+middelpunt der bijgeloovige vroomheid. Zijn gemalin was de steunpilaar
+van het geestelijk genootschap Het Lam Gods. De zedelijke verstomping
+van Polen scheen het gemeenschappelijk doel, waarnaar militaire
+dwingelandij en godsdienstige domperij in roerende overeenstemming
+streefden.
+
+In de groote zaak van het vonnis van het hooggerechtshof rekende
+Rusland op den steun der acht bisschoppen, die er zitting in
+hadden. Zij hadden zich kunnen beroepen op hun waardigheid om zich
+van een oordeel te onthouden. Zij gaven niettemin hun oordeel en
+verklaarden, den stortvloed der openbare meening volgend, evenals de
+andere rechters, dat de aangeklaagden niet schuldig waren voorzoover
+Polen betrof.
+
+De keizer vatte deze vrijspraak als een persoonlijke beleediging
+op. Hij begon den oorlog tegen de kerk in Polen.
+
+De eerste daad, overigens een zeer verstandige, was een algemeene
+regeling van het geheele openbaar onderwijs, om aan de katholieke
+geestelijkheid allen invloed op de opvoeding te ontnemen. De tweede
+daad, weer van dadelijk-aanvallend karakter, bestond hierin, dat een
+geestelijk genootschap of gerechtshof werd opgericht, om de belangen
+der Vereenigde Grieken (d.w.z. verbonden aan Rome) te regelen:
+een genootschap overeenkomstig met dat, 'twelk, onder den keizer,
+de Grieksche kerk in Rusland beheert. Het was een volk van drie
+millioen zielen, totdusver aan 't gezag van den paus onderworpen,
+dat de czaar zoodoende onder 't Moscovitisch kerkgezag bracht.
+
+Hij wilde nog verder gaan, de Poolsche geestelijkheid beletten in
+briefwisseling te blijven met den paus, anders dan door bemiddeling
+van de regeering. Dit werd de oorzaak, dat de geestelijkheid zich
+aansloot bij de omwenteling van 1830.
+
+Zonderlinge samenloop van omstandigheden! Onze Juli-revolutie, [60]
+in de eerste plaats begonnen tegen de priesters en de femelarij
+van den koning, vond op haar weg, als nabootster, België en Polen:
+priesterrevoluties!
+
+Wat meer dan iets anders ertoe bijgedragen heeft om den opstand der
+Polen een verloren zaak te doen zijn, was vooral dat een belachelijk
+generaal [61] aan 't hoofd werd geplaatst, een man van het Heilig
+Hart of het Lam Gods, verdacht, onbekwaam of verraderlijk, die slechts
+Rusland ontzag en alleen den Poolschen patriotten den oorlog aandeed.
+
+De Poolsche omwenteling, onder zulk een treurige leiding,
+verontschuldigde zich als een revolutie, werd een kruistocht, en keerde
+zich natuurlijk naar den kant van Rome. Zij verwachtte van den paus
+zedelijken steun; zij onderstelde dat een bul het volk zou wapenen,
+de landelijke bevolking in massa zou meêsleuren, den bodem zelf tot
+opstand brengen. Men moet het erbarmelijk antwoord van Rome lezen,
+en hoe het zich schandelijk verschuilt achter de mogendheden van
+den eersten rang, die het lot van Polen zullen bepalen tot algemeene
+genoegdoening van partijen!
+
+Genoegdoening! Er is nooit een meer wreedaardig-spottend woord
+gesproken!... Het was het oogenblik waarop de keizer, ziende dat Rome
+en Frankrijk Polen aan zijn lot overlieten, het besluit nam--het
+te onderdrukken? neen,--het te vernietigen, te doen verdwijnen van
+den aardbodem.
+
+Dit is de grootste misdaad, die ooit begaan is. Men wachte zich wel
+naar eenigen grond voor vergelijking te zoeken.
+
+Men heeft het ondernomen niet alleen Polen te vermoorden,
+zijn wetten, zijn godsdienst, zijn taal, zijn letterkunde,
+zijn volksbeschaving,--maar ook de Polen te dooden, hen als ras
+te vernietigen, de kracht der bevolking te breken, zoodat, wanneer
+zij als kudde van menschelijke wezens nog bestaat, zij als Poolsche
+bevolking, met levensvatbaarheid en zedelijk vermogen, verdwenen is.
+
+Totdusver had ik 't zelf niet willen gelooven. Ik had mij
+altijd hardnekkig voorgenomen de uitdrukking: Polen te dooden,
+voor niets anders dan louter grootspraak te houden, rhetorische
+overdrijving. Evenwel, ik moet mij voor overwonnen verklaren. Ik heb
+onder de oogen de (alsnog onvolledige) reeks van keizerlijke ukazen,
+die van jaar tot jaar, op onverstoorbare wijze, het voornemen eener
+stelselmatige vernietiging ten uitvoer willen brengen.
+
+Wat is toch de reden, dat de Polen het eenvoudig werk niet hebben
+ondernomen den veelbeteekenenden tekst dier afschuwelijke wetten bijeen
+te brengen en te doen drukken, om daardoor voor hun vijand het groote
+grafmonument op te richten, dat hem beter zou hebben gekarakteriseerd
+dan iedere schimprede?
+
+Een Tartaarsch veroveraar heeft er eens behagen in gevonden voor
+zijn roem in de vlakte van Bagdad een pyramide op te richten van
+honderdduizend doodshoofden. Hoeveel grootscher zou het gedenkteeken
+zijn, dat wij voorstellen, saamgesteld uit duizenden moordende
+wetten! Welk een heerlijke Doodstropee!
+
+Niets kan hiermeê in vergelijking komen.
+
+Het oude Rome meende den Joodschen naam te hebben uitgeroeid. En het
+deed niets anders dan hem over de gansche aarde te verbreiden. De
+verdrijving der Joden uit Spanje heeft hun vernietiging toch niet
+ten gevolge gehad.
+
+De Conventie heeft, in een oogenblik van gevaar en woede, door heel
+Europa in 't nauw gebracht, in den rug door den opstand van de Vendée
+aangevallen, den eed gezworen de Vendée te zullen verdelgen. Maar
+de Vendée is blijven bestaan, en is een der dichtstbevolkte streken
+van Frankrijk.
+
+De onderneming van Lodewijk XIV om de protestanten te bekeeren of uit
+te roeien biedt meer overeenkomst met de Poolsche vernietiging. Wij
+vinden, als in Rusland, een reusachtig wetboek, saamgesteld uit
+wetten ter verbanning en vogelvrijverklaring. Toch is het onderscheid
+groot. Bij de protestanten-vervolgingen komen geen Tartaarsche razzia's
+voor, als in Polen zijn gehouden, geen moordende overplaatsingen
+van rassen en geslachten. Ook hebben de uitgeweken protestanten niet
+alleen hun bestaan in Europa gered, maar zij hebben stand gehouden in
+Frankrijk en zijn er tot voorspoed geraakt, door den geldhandel vooral:
+zij leenen tegenwoordig geld aan de nakomelingen hunner vervolgers.
+
+Neen, niets is te vergelijken met wat in Polen geschied is, niets. Noch
+wetten, noch het zwaard zouden de bovenmenschelijke verrichting eener
+zoo verschrikkelijke verwoesting hebben kunnen volvoeren. Slechts
+twee voorbeelden konden op den weg helpen van krachtdadiger middelen
+om het doel te bereiken.
+
+In Ierland heeft men een volk gezien, dat door overmaat van ellende,
+zonder mèrkbaar in getalsterkte te verminderen, ontaardde, wegsmolt,
+geheel verdween. Er bleven nog wel menschen over, maar het ras bestond
+niet meer.
+
+In Frankrijk, heeft men tijdens de laatste jaren van Napoleon, toen de
+heele mannelijke bevolking regelmatig door den oorlog was weggevoerd,
+de lichaamslengte zien inkrimpen. Nog eenige jaren zulk een systeem
+volgehouden, en het ras zou verànderd zijn. Een natie die slechts
+vernieuwd wordt door zwakken, zieken, verkromden, moet ten slotte
+ondergaan. In getalsterkte kan zij dezelfde blijven; als macht van
+eenige beteekenis zal zij weldra verdwijnen.
+
+Ziedaar voorbeelden, ziedaar lessen. Door deze middelen tot een
+te brengen, kunnen wij iets uitrichten in de groote kunst van
+den dood. Laat ons bij elkander voegen de ellende van Ierland, de
+lichtingen van Napoleon, de beruchte verordeningen op de verdachten,
+gevangen genomen volgens de wetten van het Schrikbewind of die van
+Lodewijk XIV; vermeerderen we al deze westersche middelen met het
+groote oostersche: de gewelddadige overplantingen van menschen naar
+hun vijandige klimaten, en het moest wel ongelukkig treffen als het
+Polonisme aan al deze vereenigde pogingen weêrstand zou bieden.
+
+Het Polonisme, een nieuw woord, dat niet zoozeer een ras als een
+geestesrichting aanduidt. Polen is niet meer een volk in de gedachte
+der verdelgers, het is een denkbeeld, het is een leelijke ziel,
+het is een verbastering van het ware begrip, iets als een ketterij.
+
+Dit kenmerkt den strijd en voorspelt het resultaat ervan. Ja, Polen
+is iets geestelijks, en het heeft niets dan een lichaam tegen zich
+over. De barbaarsche, wreede kracht die het met zijn grijparmen
+vasthoudt, vermag alles, behalve om een geest te worden. Zij blijft
+ruwheid, stof, en wordt het hoe langer zoo meer. Om een ziel in zich te
+kunnen opnemen, moest zij zelve een ziel zijn, en die is haar ontzegd.
+
+Maar nu moet alle dichterlijkheid aan een kant gezet worden, dient de
+platte werkelijkheid, als zóódanig, dus ook platweg, gezegd te worden,
+het lage met lage woorden genoemd.
+
+Welke macht is het, die in werkelijkheid de uitroeiïng van Polen zich
+ten doel gesteld heeft? De keizer alleen? De hemel gave 't! Een ènkel
+mensch put zich uit. Rusland? In geenen deele; tegenwoordig boezemt
+het ternauwernood nog medelijden in.
+
+Neen, deze doodbrengende macht is noch een mensch, noch een heel volk;
+het is de geörganiseerde verachtelijkheid, welke men bureaucratie
+noemt; het is het samenstel van intriganten, vreemde parvenu's,
+moeras-insekten van het Noorden, die rondom den keizer krielen
+en zwermen.
+
+Polen is een ding, een zaak. Daarin ligt het geheim.
+
+Duizenden menschen, bureaucraten, politiemannen en allerlei ambtenaren,
+militairen, halve-militairen (zooals er zooveel in Rusland zijn),
+die allen zijn in de zaak betrokken, door winstgevende betrekkingen òf
+door verbeurdverklaringen. De keizer is goed, en hij weet zijn dienaren
+te beloonen. Een van hen, Adam van Wurtemberg, heeft zich door zijn
+meester het huis zijner nog levende moeder doen schenken. Hij heeft
+die moeder aan de deur gezet. Hij heeft het huis van zijn grootmoeder,
+een ziekelijke tachtigjarige, die niet meer vervoerd kon worden,
+door kogels doen doorboren.
+
+De prooi vermeerdert den honger, de eters vermenigvuldigen zich als
+de lokspijs overvloedig is. De dood en de vernietiging, die krachten
+welke men negatief waande, zijn van scheppend vermogen bevonden; zij
+hebben bewezen een afgrijselijke vruchtbaarheid te bezitten, zij hebben
+een geslacht gekweekt van kruipend gedierte en knagende wormen. En
+Rusland wordt tegenwoordig opgegeten door dit gespuis. Onophoudelijk
+krijgt het stukken van Polen te verslinden.
+
+Werpt u dus, wormen, hongerigen, intriganten van alle soort, werpt u
+op den begeerlijken buit! De zoon van den pope, [62] die kan lezen,
+schrijven en proces-verbaal opmaken, krijgt een plaats bij de
+politie. De jonge man van kleinen adel, die sedert zijn schooltijd
+verdorven is, hebzuchtig geworden en eergierig, tot alles bereid, zal
+wel een kamertje weten te vinden in de monstergebouwen der centrale
+administraties te Sint-Petersburg. Als hij laaghartig is, zal hij wel
+spoedig bevorderd worden. De promotie gaat zeer snel. Verscheiden
+hooge ambtenaren van het keizerrijk zijn niet ouder dan dertig
+jaar. Als zij kans zien in de omgeving van den meester te komen,
+als zij gelegenheid vinden de eenige zijde te vleien, waar hij vat op
+zich geeft, zijn woede, dan is hun fortuin gemaakt. Aan hen de zorg
+om, ter eere van zijn naam, onophoudelijk deze woede op te wekken,
+bij een op zulk een noodlottige hoogte geplaatst man de duizeling te
+onderhouden, het valsch poëtisch gevoel te voeden, dat gelegen is in
+de inbeelding, dat men een volk heeft kunnen vernietigen.
+
+Zulke lieden zullen er nooit om verlegen zijn nieuwe ukazen voor te
+stellen. De heftigheid van den keizer is voor hen een uitnemende bodem
+ter ontginning; dag en nacht bewerken zij dien. Zij vinden er fortuin,
+eereambten, hooge posten en plotselinge, onverwachte bevordering,
+waardoor zij vele rangen overspringen.
+
+Verplaatsen wij ons naar het oogenblik van de eerste woede-uiting van
+den keizer, toen hij het overwonnen Polen in zijn macht had. Een Polen,
+dat ingekrompen was tot drie millioen menschen, had het gewaagd het
+zwaard op te heffen tegen een Rusland van vijftig. Die onbeschaamde
+Polen, een Dembinski bijvoorbeeld, hadden zoo weinig eerbied voor de
+keizerlijke macht, dat zij met eenige hoopjes mannen de Russische
+legers van achter en van terzij bestookten, zonder dat men ze kon
+vatten.
+
+Maar nu hàd hij 't dan in zijn macht, dat Polen; hij bezag 't met het
+oog, waarmeê de beer kijkt, die honigvreter uit de bosschen van het
+Noorden, wanneer hij een bij in de holte van zijn fluweelen poot te
+pakken heeft. Zal hij haar dezen of den anderen vleugel, of een van
+haar pooten uittrekken? Hij wil haar niet versmoren, maar langzaam
+doen omkomen.
+
+De eerste daad was, de gevangenen die geen Russen wilden worden,
+te doen afranselen. Wij hebben al gesproken van de slachting van
+Kroonstad: aan ieder man acht-duizend stokslagen! Daar men dood
+gaat bij hoogstens vier-duizend, was men zoo welwillend de patiënten
+te laten genezen, om de volledige strafoefening mogelijk te maken:
+deze werd dus bij gedeelten toegepast.
+
+Zij die zich wel tot Russen lieten omdoopen, werden naar den Kaukasus
+gevoerd en daar bij de voorposten geplaatst. De Tscherkessen,
+voortreffelijke schutters, hadden weldra gerechtigheid aan hen
+geoefend.
+
+De keizer werd in deze genietingen een weinig gestoord door de
+zwakke, koude en laffe vertoogen van de regeeringen van Engeland en
+Frankrijk. Maar hij was er volkomen van overtuigd dat het eerste rijk,
+den kogel zijner nijverheid achter zich aansleepende (een gouden
+kogel, maar niettemin een zwaren), niets wilde en niets zou doen;
+en Louis-Philippe nog minder, die tegenover Nicolaas de nederige
+houding aannam van een koning op zijn knieën. Aan beide zijden
+schijnvertooningen. En een schijnvertooning was het antwoord. Hij zou
+aan de overwonnelingen een nieuwe grondwet geven. Deze daad beteekende
+niets anders dan de vernietiging van Polen. Zij, die haar verlangden,
+hielden zich voor voldaan.
+
+Door de verordening van Februari 1832 werd Polen eenvoudig een
+onderdeel van het Russische rijk. De Poolsche kroon kon voortaan
+alleen te Moscou verkregen worden. Geen persoonlijke vrijheid meer
+noch vrijheid van drukpers. Ook geen landdag meer. Rechters, die naar
+willekeur konden worden afgezet. Alle posten toegankelijk voor de
+Russen. Geen ministeriëele verantwoordelijkheid meer. Geen speciaal
+Poolsch leger meer. De verbeurdverklaring wederom ingesteld. Verbanning
+buiten Polen, d.w.z. naar Siberië, enz., enz.
+
+Maar welke bepalingen dit vreemde staatsstuk dan ook bevatte, het
+schijnt dat de keizer verontwaardigd was een schaduw van grondwet
+te moeten behouden. De provinciale staten, die hij in de plaats
+stelde van den landdag, hield hij voor een buitensporige, onduldbare
+toegefelijkheid. Door ze toe te staan aan Europa, wilde hij Europa
+tevens trotseeren. En een maand later, in Maart, liet hij een
+aanvang maken met de uitvoering van twee afschuwelijke maatregelen,
+de wegvoering van geheele familiën en de oplichtingen van kinderen.
+
+In een enkel gouvernement, dat van Podolië, bevel tot verplaatsing
+van vijf-duizend familiën (vijf-en-twintig- tot dertig-duizend
+menschen) van opstandelingen, aan wie hun straf was kwijtgescholden,
+of van verdachte personen; bevel ze naar de onveilige streken van
+den Kaukasus te brengen, op onbebouwden grond, in een atmosfeer van
+koorts, op twee pas afstands van den vijand.
+
+Het antwoord van den gouverneur van Podolië is merkwaardig.--Er zijn,
+zegt hij, drie klassen van adelijken: de adelijke grondbezitters,--de
+adelijke bedienden, landbouwers en werklui,--èn de adelijken uit
+de steden, burgers, advokaten, enz. Het is noodzakelijk zich niet te
+bepalen tot de eerste klasse, maar vooral uit de beide andere te nemen,
+"het land van déze lieden te ontvolken."
+
+Dit beroep van verfoeilijke vleierij op de keizerlijke wreedaardigheid
+werd volkomen begrepen. In zijn brief van 6 (18) April 1832
+antwoordt de minister van binnenlandsche zaken, dat Zijne Majesteit
+de voorschriften heeft bekrachtigd, er eigenhandig aan toevoegende:
+"Ze moeten niet alleen dienen voor Podolië, maar voor alle westelijke
+gouvernementen. Alleen menschen, die in staat zijn te werken, mogen
+gezonden worden; hun gezinnen kunnen later volgen."
+
+Alzoo moeten zij alleen weggaan, van de hunnen gescheiden; de vrouw
+en de kinderen blijven achter om van honger in Polen te sterven,
+de man vertrekt om in den Kaukasus den dood te vinden.
+
+Ten slotte voegt de keizer erbij, dat de adelijken van de tweede
+klasse, de niet-grondbezitters, afzonderlijk zullen gehouden worden,
+ingedeeld bij de Kozakken, zonder aanraking met de koloniën van hun
+landgenooten.
+
+Dit verschrikkelijk reglement is niet een overgangsmaatregel geweest;
+het diende en dient nog tot grondslag voor besluiten en daden, die
+de menschheid doen sidderen.
+
+Voor de Fransche conscriptie, die de mannen naar het lot wegnam,
+heeft men de verschrikking van de Russische lichtingen in de plaats
+gesteld, waar de mannen gekozen, aangewezen worden naar de luimen
+des meesters en van publieke agenten. Men oordeele of mannen,
+verdacht om hun energie, van Polonisme dus, bij deze doorzichtige,
+partijdige handelwijze zullen gespaard worden. Zij verdwijnen alzoo
+naar den Kaukasus, en, volgens de verzekering van Paskjewitsch,
+[63] keeren zij er nooit van terug. Rusland heeft dáár als 't ware
+een afzichtelijke fistel gevonden, door welke het 't beste bloed van
+Polen, zijn manlijkheid en zijn kracht, doet wegvloeien. Het houdt
+'t land zwak, altijd ziek, als na een aderlating.
+
+Al de strengheid van dit stelsel is neêrgekomen op de tweede klasse,
+die der adelijke boeren, een in zijn wezen militairen stand, en die
+meer dan de burgers der steden, den waren derden stand van Polen
+uitmaakte. Men begon met hen te verlagen tot den rang der zoogenaamd
+vrije boeren van Rusland (odnod-wortzi); vervolgens vond men een middel
+uit om hen viermaal voor één de bloedschatting te doen betalen. Al de
+andere onderdanen van het rijk ondergaan de lichting slechts om de twee
+jaren, zij echter ieder jaar. De anderen geven vijf man op de duizend,
+zij tien. Zoodat de lasten, die op hen rusten vierdubbel zijn. Deze
+ongelukkige klasse, uit ongeveer een millioen zielen bestaande,
+zal op den duur geen weerstand kunnen bieden aan zulk een herhaalde
+ontzettende aderlating. Niettemin verzekert men mij, dat dit jaar
+(1851) de keizer vindt, dat de zaken te langzaam vorderen, en dat men
+zint op middelen hen in massa naar de woestenijen van Zuid-Rusland
+over te brengen.
+
+Wat aan Polen overbleef, de wet van 1832, is door den keizer-zelf
+vernietigd. Hij heeft in de volgende jaren, een geheele
+gedaanteverandering van het land ondernomen. Voor de verdeeling
+van Polen in woiwodschappen heeft hij de Russische indeeling in
+gouvernementen in de plaats gesteld, de Russische munt ingevoerd
+ter vervanging van de Poolsche, het Russisch stelsel van maten en
+gewichten in zwang gebracht voor het decimale en metrische systeem,
+dat de Polen bezaten, den ouden Juliaanschen kalender hersteld,
+met afschaffing van den wetenschappelijken Gregoriaanschen, dien
+alle moderne naties volgen. Hij heeft, om de deur dicht te doen,
+getracht de Poolsche taal te doen verdwijnen, door haar gebruik op te
+heffen bij de administratiën; de ambtenaren, die het Russisch niet
+verstonden, af te zetten, de Russische taal in de Poolsche scholen
+verplichtend te stellen, aan de jeugd te verbieden haar eigen taal te
+spreken!--Eenige studenten te Wilna vereenigden zich in 't geheim om
+onder elkander Poolsch te spreken; betrapt, opgelicht, aan den staart
+van Kozakken-paarden gebonden, werden zij voor hun leven soldaat!
+
+Dit is, dunkt mij, het gedrochtelijkst, het monsterachtigst-barbaarsch
+en het tegennatuurlijkst ondernemen, dat zich bedenken laat. De taal,
+onze dierbare moedertaal, ons allen even lief, waarvan elk woord,
+elke klank ons aan het vaderland doet denken, herinnert ons alle
+aandoeningen van het leven, onze wieg, al wat wij liefhadden! Haar
+uit ons hart te rukken, is ons van ons-zelven los te scheuren. Het
+wil mij voorkomen dat, ten opzichte van de personen die ons dierbaar
+waren en die wij moesten verliezen, de klank der dagelijksche woorden
+niet het minste is, wat ons in de herinnering is gegrift, ja, méér
+is dan de trekken van het gelaat, meer dan hun gebaar en hun houding
+en gang. Wat mij het sterkst is bijgebleven van mijn vader, met wien
+ik acht-en-veertig jaren van mijn leven heb samengeleefd, is zijn
+stem... Een trilling vaart door mij heen, als ik me verbeeld, dat
+hij in mijn nabijheid is, mij toespreekt en tot me zegt: "Mijn zoon!"
+
+Zeker, heel het hart ligt in de taal: gezin, liefde, het
+vaderland. Iedere krachtige natie heeft het beste van zich zelve
+in haar spraak gelegd. De heldhaftige Poolsche taal, trillend van
+forsche klanken, doet zelfs hem, die de beteekenis der woorden niet
+kent, de majesteit van den ouden Vrijstaat voeden, en toovert voor
+het ontvankelijk hart heel de glorie van zijn geschiedenis opnieuw
+te voorschijn. Men hoort er de kloeke stem der helden in weêrklinken.
+
+Het Russisch heeft een aangenamen klank, het is een zoete, het
+gehoor streelende taal; het heeft iets van de zangerige talen van
+het Zuiden. Het op te dringen aan Polen, is het nationaal karakter
+in een gewichtig punt veranderen, is het verzwakken en ontzenuwen.
+
+Ik ben overigens geneigd te gelooven, dat, wat men door dit barbaarsch
+verbod vooral wilde bewerken, was Polen te beleedigen, zijn ziel
+doodelijk te bedroeven, zijn hart te doorboren, waar het 't zekerst
+te verwonden was en het 't meest door zou lijden.
+
+Het geschiedde in dien tijd dat de keizer Europa deed dreunen door de
+beleedigende, verwoede rede, welke hij de overheden van Warschau in het
+gelaat slingerde. Hij liet niets achterwege om den naam zich waard te
+maken van een meedoogenloos man te zijn. Toen prinses Sanguszko tot hem
+kwam om genade te smeeken voor haar jongen man, die naar Siberië moest,
+liet de keizer zich het vonnis geven, en voegde er eigenhandig aan toe:
+"te voet."
+
+Zulk een theatraal schrikbestuur is een echt Russisch middel. Men
+heeft er zich van overtuigd door de wandaad van Kroonstad, ten
+aanschouwe van heel Europa op een der drukst bezochte plaatsen
+openlijk bedreven. Men heeft het ook maar al te zeer kunnen zien
+dit jaar, den 20sten Juli 1851, toen het gerucht zich verbreid had,
+dat enkele gevangenen zouden begenadigd worden en het viertal, ten
+antwoord hierop, onmiddellijk werd ter-dood-gebracht.
+
+Soms heeft de Russische regeering den schijn aangenomen alsof ze er
+genoegen in vond voor deze of gene harer daden zich, met bedekten spot,
+te verdedigen. Bij voorbeeld, in 1842, toen ze te Rome en misschien
+ook aan andere hoven liet weten, dat, zoo ze zich de bezittingen der
+Poolsche kerk had toegeëigend, ze dit gedaan had om ze in het belang
+dier kerk-zelve beter te beheeren; en dat, wat betreft den kinderroof,
+waarvan zooveel schande werd gesproken, deze alleen uit barmhartigheid
+gepleegd was.
+
+Uitsluitend om barmhartigheid te oefenen worden nog altijd de kinderen
+der Joden gestolen. Behalve de razzia's op groote schaal, welke de
+Staat houdt, rooven de Kozakken ze onophoudelijk, drijven er handel
+in en verkoopen ze tegen vastgestelden prijs.
+
+De keizerlijke barmhartigheid houdt de Poolsche moeders steeds in
+vreezen en beven. Altijd zijn zij beangst voor nieuwe slagen.
+
+Het was in de maand Maart van 1832, toen de keizer juist in de
+hevigste bui van woede verkeerde, toen hij 't bevel gaf tot wegvoering
+van zooveel gezinnen, dat hij de kinderen van mannelijk geslacht,
+zwervers, weezen, èn arm, van zeven tot zestien jaar, liet vangen (dit
+is het woord, waarvan zich de raad van administratie bedient). Het
+bevelschrift kwam onmiddellijk van den generaal-adjudant Tolstoï.
+
+Paskjewitsch drukt zich in zijn reglement anders uit; met twee
+letters verandert hij alles, een verandering, die hij wel niet zonder
+machtiging des keizers zal aangebracht hebben: hij zegt OF en niet
+en; hij zegt weezen OF arm; een wreedaardig verschil: immers sedert
+was het geoorloofd kinderen, die geen weezen waren te rooven, alleen
+maar als ze arme ouders hadden.
+
+Het gouvernement van Warschau voegde, toen het dit onmenschelijk
+bevelschrift liet aanplakken, om de gisting onder het publiek te
+verminderen en te verzachten, er deze, aan den tekst onbekende,
+woorden aan toe: de kinderen, die geen toevluchtsoord hadden.
+
+In werkelijkheid stal men, over 't algemeen, niettemin de kinderen
+van arme ouders, en niettegenstaande de heftige en verschrikkelijke
+tegenspartelingen van die ouders.
+
+Het was een weerzinwekkend tafereel. Na menigen stoet van des nachts
+opgelichte kinderen, liet men den 17den Mei 1832 er een over dag
+vertrekken. De moeders liepen achter de karren en reten zich de
+borsten stuk; verscheidene wierpen zich onder de wielen; ze werden
+door stokslagen weggejaagd. Den 18den werden wederom een menigte jonge
+kinderen opgelicht, die werk verrichtten of in de straten ventten. Den
+19den werden parochie-scholen leeggehaald. De arme kleinen, op deze
+wijs heengevoerd, stierven den heelen weg over als vliegen. Als ze
+te zwak waren om den tocht voort te zetten, liet men ze aan hun lot
+over. De menschen, die in de streek woonden, vonden de lijken dier
+jonge slachtoffers met hun stukje brood naast zich: ze hadden niet
+meer de kracht gehad het op te eten.
+
+
+
+
+
+
+
+IX.
+
+OVER DEN CZAAR ALS PAUS EN ALS GOD.
+
+KERKELIJKE VERVOLGINGEN.
+
+
+Een zeker personnage van het antieke tooneel roept in de eerste
+verwarring van zijn liefdesgeluk uit: "Ik ben God geworden!"
+
+De dood is als de liefde: hij windt op. De woeste vreugde, veroorzaakt
+door verdelgingen op groote schaal, doet de ziel duizelen. Wie meent
+een wereld te vernietigen geeft niets toe aan den Schepper. Hij zegt:
+"Ik ben God geworden!"
+
+Meer dan God.--God schept langzaam, in de oneindige goedheid van het
+goddelijk moederschap, met de omzichtigheid der natuur.--De vernieler
+daarentegen is er trotsch op dat hij onverhoeds vernietigt. Wat hem
+bij den dood aangenaam stemt, is de plotselinge verandering. Het zou
+zijn hoogste vreugde zijn met één woord te verdelgen wat jaren van
+worden gekost heeft; van een menschelijke wereld te kunnen zeggen:
+"Ik ben er langs gegaan, ze bestaat niet meer."
+
+Te midden van de groote vernietiging van Polen heeft het hoofd van
+Rusland voor het eerst zijn titels van Plaatsvervanger van God en
+Emanatie (uitvloeisel) van God, welke in zijn geloofsbelijdenis staan,
+in ernst opgevat. Opperhoofd en rechter van zijn priesters (naar de
+bewoordingen van hun eed), is hij bij de vervolging der Katholieken en
+de uitroeiïng der Joden te werk gegaan als een Russische paus. Zijn
+portretten in Byzantijnschen stijl, met kwistige hand uitgedeeld,
+hebben hem, met den stralenkrans van den heiligen Nicolaas om 't
+hoofd, ter aanbidding voorgesteld aan de volkeren van den Donau en
+van de Grieksche stammen, in het Turksche rijk wonende.
+
+Maar wat zou die nieuwe God verrichten?
+
+Hij wist het zelf niet.
+
+Terwijl hij in Polen den adel vogelvrij verklaarde, trad hij in Rusland
+voor korten tijd als revolutionnair op, door de edelen op te roepen
+tot vrijmaking der lijfeigenen, waaraan zij echter geen gevolg konden
+geven zonder de afkondiging van een agrarische wet. Als hij op deze
+helling was voortgegaan, zou hij een soort van Messias der lijfeigenen
+geworden zijn, een barbaarsche Messias, gevaarlijk voor Europa.
+
+Hij heeft het niet gedurfd. En, zich plotseling naar den anderen
+kant wendende, trad hij als paus en veldheer van de tegen-revolutie
+op en liet hij, na het beleg van Rome (October 1849), verklaren dat
+de Latijnsche kerk, vervallen en dood, niet anders doen kon dan zich
+met de algemeene, de katholieke kerk van Moscou te vereenigen.
+
+Deze zonderlinge geestelijke vader, die bekeert door het zwaard, die
+zegent met den knoet, heeft, tusschen twee stelregelen geslingerd en
+daardoor des te heftiger in zijne uitingen, in het korte tijdsbestek
+van twintig jaren, verbazingwekkende, ongehoorde teekenen gegeven
+van zijn aanmatiging God te zijn. Noch de keizers-opperpriesters van
+het oude Rome, als zij altaren voor zich zelven oprichtten, noch de
+opperpriesters-koningen van het nieuwe Rome, wanneer zij den aardbol
+verdeelden of aan de aarde verboden te draaien, hebben hun hoogmoed
+trotscher ten toon gespreid.
+
+Hij heeft aan den tijd verboden de tijd te zijn, de mathematische
+en astronomische wetenschappen verloochend, den ouden kalender
+opgedrongen, die door de heele overige wereld was afgeschaft. Hij
+heeft aan de munt verboden de waarde te hebben, die ze bezit, door te
+bevelen dat drie roebels voortaan voor vijf zouden gelden. Hij heeft
+aan de rede verboden de rede te zijn, en als er een wijze in Rusland
+werd aangetroffen, werd hij bij de gekken opgesloten.
+
+Wat hem bij zulke ongeloofelijke buitensporigheden heeft aangemoedigd,
+was--het mag niet verzwegen worden--dat hij alléén stond op de wereld,
+daar iedere zedelijke kracht in dien tijd verslapt of buiten werking
+gesteld was.
+
+Het pontificaat van het verleden, Rome, had afstand gedaan van zijn
+gezag, sedert de paus niet anders meer durfde optreden dan als een
+machteloos Italiaansch vorst.
+
+Het pontificaat van den tegenwoordigen tijd, Frankrijk, had zich zelf
+vergeten onder zijn burgerlijk koningschap en bij zijn verafgoding
+van de nijverheid, op zijn Engelsch.
+
+Rome is in allen geval--het moet erkend worden--niet uitsluitend ten
+onder gegaan door de persoonlijke zwakheid der pausen, maar meer nog
+door het logisch uitvloeisel der Katholieke leeringen. Deze hebben
+geen ander doel dan gehoorzaamheid te kweeken. Rome heeft haar gestadig
+onderwezen. Niet alleen heeft het in 1831, toen het zieltogende Polen
+het de hand reikte, de stervende naar den czaar terug-verwezen, maar
+het heeft in 1832 de Poolsche omwenteling onteerd, door aan de Polen
+te gelasten hun beul te gehoorzamen.
+
+Rome hoopte, in ruil voor zijn lastbrief, van den czaar te verkrijgen,
+dat hij een pauselijk gezant te Sint-Petersburg zou ontvangen. Maar hij
+dacht er niet aan en begon onverhoeds den oorlog met den paus (1833),
+door te bevelen dat de Unie-Grieken, geloovigen van de Latijnsche kerk,
+zich onmiddellijk hadden te bekeeren. De wijze waarop men hierbij te
+werk ging was eenvoudig. Men omsingelde een dorp, de priester werd met
+den knoet behandeld en daarna weggevoerd. De pope hield de zweep in
+de hand en bedreigde, sloeg zijn sidderende kudde, terwijl hij haar
+onderzoekend langs ging. De weêrspannigen werden opgesloten in vol
+rook staande badstoven. De genade had daar dadelijke uitwerking door
+middel van bedwelming. Als dan allen het eens waren geworden, werden
+ze in de kerk bijeengebracht en duwde men hun het heilig avondmaal
+met geweld in den mond,--onder voortdurende bedreiging met den knoet.
+
+De ergste dezer dwang-bekeeringen geschiedden buiten Polen, in de
+militaire koloniën, in de woestenijen van Rusland gevestigd. Daarheen
+werden de weêrspannigen gebracht en er lam geslagen onder het
+voorwendsel van de krijgstucht te handhaven, zonder den troost te
+hebben van een godsdienstig martelaarschap, en gedood, niet als
+katholieken, maar als oproerige soldaten.
+
+Niettemin werd de bekeering als een groote overwinning overal
+rondgebazuind. Zichtbaar wonder. De kettersche geestelijkheid
+vraagt, onder het storten van vreugdetranen, om hereeniging met de
+kerk van Moscou. De keizer verwaardigt zich die toe te staan. Zijn
+officiëel dagblad zingt in een zalvend artikel een vroom loflied:
+"Gelukkige hereeniging!" roept het uit, "die zonder tranen is tot
+stand gekomen! Alleen overreding, zachtheid is gebruikt!"
+
+Wat antwoordde de paus op dezen leugen? Hij, die zich in de
+Keulsche aangelegenheid [64] zoo fier tegenover Pruisen gedroeg,
+bleef in ootmoed en vreeze ten overstaan van Rusland. Binnenskamers,
+in een geheime vergadering met de kardinalen, deed hij niets dan
+zuchten slaken. Maar in 't openbaar ontving hij den jeugdigen zoon
+des keizers. Ternauwernood dat hij 't in 1842, toen de czaar de
+kerken en de geestelijke goederen zich toeëigende, waagde, altijd in
+heimelijke bijeenkomst, een eerbiedige klacht te uiten, maar in die
+klacht bezoedelde hij de Poolsche omwenteling opnieuw door haar een
+oproer te noemen.
+
+Op de vreesachtige woorden van den paus, die de ronde deden in Europa,
+in 't bizonder door de half-officiëele dagbladen van de Fransche
+regeering, had de keizer van tevoren geantwoord door daden, die,
+naar barbaren-aard, even wreed als handig waren. Om zijn christelijke
+gezindheid te bewijzen, te toonen dat hij een onwankelbaar, en tevens
+streng Christen was, vaardigde hij zijn ukaze uit ter uitroeiïng van
+de Joden.
+
+"Hoe kan men nu nog twijfelen, dat de keizer een geloovig en vroom
+Christen is, als men hem ziet kruisigen die den Christus gekruisigd
+hebben?"
+
+Op deze wijze vestigde hij den roep zijner vroomheid al heel goedkoop:
+in anima vili, [65] in de personen van hen, die door niemand verdedigd
+werden en door niemand beklaagd. De Duitschers, die in verscheiden
+steden de Joden met steenworpen vervolgden, vatten van dit tijdstip
+af-aan veel achting op voor den keizer van Rusland.
+
+Op een goeien morgen werd de ukaze uitgevaardigd. De keizer is tot de
+ontdekking gekomen (wat men te allen tijde al wist) dat de Poolsche
+Joden, van elke nijverheidsonderneming buitengesloten, leven van den
+handel in rariteiten en van smokkelen. Bevel ze onmiddellijk over
+te plaatsen naar het hart van Rusland. Sedert den val van Jerusalem
+is niemand ooit zoo wanhopig geweest. Geen uitstel. De Kozakken
+komen. Daar liggen hun eigendommen op straat... "Allo, vooruit! pakt
+je uit de voeten... jullie moet weg, zoo is 't bevel... Geen dag, geen
+uur uitstel..." Grijsaards, vrouwen, jonge kinderen vertrekken, slepen
+zich voort. De soldaat dringt van achteren aan en maakt, zoo noodig,
+van zijn wapens gebruik om tot voortgang te prikkelen. Uitgeput,
+verhongerd vallen de slachtoffers neêr. Zonder hulp laat men hen daar,
+als honden, omkomen. De vrouw valt in zwijm en sterft; haar man moet
+den weg voortzetten.
+
+Is dit nu genoeg? O, neen. De overlevenden bemerken alras, dat voor
+hen, in hun nieuwe woonplaatsen, een verschrikkelijke vervolging
+begint: de lichting der kinderen! Ze worden, op zesjarigen leeftijd,
+weggevoerd, zwak en teeder als ze nog zijn, om ingelijfd te worden bij
+het leger of de marine. Maar het joodsche ras is van oudsher volkomen
+ongeschikt voor den militairen dienst. Al die kinderen sterven. De
+Jood kan als soldaat niet leven.
+
+De keizer heeft goed gerekend. Deze wreede strafoefening is zeer
+populair geweest. De Russische en Poolsche boeren verafschuwen de
+Joden. Zij bedenken niet, dat wanneer dit ongelukkig ras gehate
+ambachten en bedrijven uitoefent, geen andere aan hen worden
+overgelaten. Den gelukkigen aanleg, dien in den laatsten tijd zooveel
+Joden uit verschillende landen hebben bewezen, de Oostersche schoonheid
+van hun ras, hun vrouwen, de mooiste van de heele wereld, àlles moet
+de barbaarsche middelen ter uitroeiïng doen betreuren, welke men in
+Rusland tegen hen in toepassing brengt.
+
+Doch de keizer is in dit opzicht zijn volk in 't gevlei gekomen. En
+hij heeft opnieuw hun hart gestolen, toen hij den geheelen adel van
+'t koninkrijk Polen van vijftig-duizend familiën, met één pennestreek,
+terugbracht tot vijfduizend. Kort daarop slingerde hij zijn vermaard
+geworden ukaze van 2 April 1842, ter vrijmaking van de Russische
+lijfeigenen, de wereld in.
+
+De vrijmaking in naam en de voorgewende onafhankelijkheid der
+lijfeigenen van de kroon had niets bizonder aanlokkelijks voor de
+lijfeigenen, die den adel toebehoorden. De eersten, het is zoo,
+kunnen elk bedrijf uitoefenen, waar zij behagen in scheppen; maar de
+keizerlijke zaakwaarnemer zwaait een roede over hen, die veel harder
+is dan van eenig ander meester. De omkoopbaarheid van dezen persoon,
+dien zij onophoudelijk moeten tevreden stellen, doet hen de slavernij
+betreuren.
+
+Wat beoogde inderdaad de keizer, toen hij door de ukaze van 1842
+de heeren aandreef om met hun boeren een overeenkomst aan te gaan,
+waardoor ze zoogenaamd vrij zouden worden, d.w.z. onderworpen raken
+aan de heerschappij van den keizerlijken knoet?
+
+Hij wilde den adel vrees aanjagen.
+
+De werkelijke vrijmaking kan door dezen niet geschieden, tenzij aan
+de boeren, mèt de vrijheid, een groot stuk grond wordt gegeven. Wordt
+dit goed bebouwd, dan zou 't hun gemaklijk zooveel opbrengen, dat
+hun verlies gedekt werd. Velen denken en zeggen het, maar durven
+toch niets doen. Zij beweren de eigenlijke meening van den keizer op
+dit stuk te kennen. Zij verzekeren, dat hij in toorn zou ontsteken,
+wanneer hij hierin gehoorzaamd werd, dat hij hen, die zijn officiëele
+uitspraak als gemeend zouden opvatten, en beginnen zouden haar ten
+uitvoer te brengen zeer verdacht zou vinden. Een ernstig schrijver,
+Tolstoï, [66] zegt dat de boeren in sommige gewesten onderstelden
+dat de vorsten en de adel in den hemel andere beschermers hadden dan
+zij, een afzonderlijk God, een God van rijkdom, die hun met kwistige
+hand hun bezittingen schonk. Tijdens den hongersnood in den winter
+van 1845-'46 gingen de boeren van Esthland, Lijfland en Koerland in
+grooten getale tot den staatsgodsdienst over, om eenige ondersteuning
+te verkrijgen. Alleen verkeerden zij hierbij in de meening, dat zij,
+door het geloof van den keizer te omhelzen, dus over te gaan tot den
+god van den rijkdom, den eigendom zouden verkrijgen van den grond,
+die door hen bebouwd werd. De keizer was wel verplicht deze al te
+voorbarige bekeeringen tegen te gaan. Wij vernamen deze bizonderheden
+van personen, die ze ter plaatse zelf hebben verzameld, te Riga en
+te Dorpat.
+
+De keizer sidderde, toen hij begreep dat hij aan 't hoofd stond van
+een uitgebreiden communistischen en godsdienstigen boerenopstand.
+
+Hij deinsde terug voor de noodzakelijke gevolgen, die zijn geestelijke
+aanspraken en zijn beroep op vrijmaking schenen te hebben. Eén stap
+verder, en hij zou misschien de Messias der lijfeigenen geworden
+zijn. Men weet door de tallooze voorbeelden der geschiedenis van
+het Oosten, hoe spoedig de vonk van dweepzucht bij de blinde massa
+oplaait. Zij zou, wie haar, zelfs door moord, tegelijkertijd het
+bezit van den grond en de vrijheid schonk, hebben aangebeden en door
+dik en dun gevolgd zijn.
+
+Dus, de keizer deinsde terug. Hij wendde zich naar den adel, dien
+hij totnogtoe had bedreigd.
+
+En sedert staan beide partijen, czaar en adel, van aangezicht tot
+aangezicht tegenover elkaar, niets doende, niets durvende ondernemen,
+elkaâr schrik aanjagende, als twee spinnen, die elkander beloeren
+omdat ze niet weten of zij bevriend of vijandig zijn, en of bij de
+bespieding de een er niet op zint de ander te verslinden.
+
+
+
+
+
+
+
+X.
+
+OVER DEN CZAAR ALS PAUS EN ALS GOD.
+
+MEN DOET HET VOORSTEL HEM TOT UNIVERSEEL PAUS TE BENOEMEN.
+
+
+De Russische boer, die in zijn catechismus den naam van den keizer
+met groote letters ziet gedrukt, evenals dien van God, terwijl die
+van Jezus maar klein gedrukt is, vormt zich natuurlijk een zeer hoog
+denkbeeld van de keizerlijke macht. Hij leest erin dat de keizer een
+emanatie (uitvloeisel) van God is. Maar wat is een emanatie? Als hij
+bij zijn priester daarnaar vraagt, of bij den keizerlijken beambte
+(gewoonlijk een priesterszoon), zegt men hem dat Gods geest inderdaad
+in den keizer moet zijn gevaren, omdat de geestelijke rechtbank, die
+de plaats bekleedt van den patriarch, hem als hoofd en rechter van
+de Kerk erkent, en omdat hij de bisschoppen kiest. Rechtstreeks aan
+hem leggen de burgerlijke en militaire ambtenaren van het rijk ieder
+jaar door getuigschriften de verklaring af, dat zij hun godsdienstige
+plichten nauwgezet hebben vervuld.
+
+Groot is dan ook de verwondering van zoo'n boer, wanneer hij, naar
+Sint-Petersburg of Moscou gegaan, er den keizer ziet. Wat! is dat een
+emanatie? Wat! die hoogste vertegenwoordiger van den godsdienst, van
+wien de bisschoppen afhankelijk zijn, is een officier in nauwsluitende
+uniform en met de stramme houding, die alle andere Russische militairen
+ook hebben?
+
+Volgens een overlevering, misschien wel weinig betrouwbaar, maar
+die toch verdient dat er aandacht aan geschonken wordt, als aan elke
+volksoverlevering, zou eens een soldaat, die den keizer voor de eerste
+maal zag en hem den eed van trouw moest afleggen, geweigerd hebben dit
+te doen, zeggende niet te kunnen gelooven, dat die militair werkelijk
+de keizer was.
+
+De Rus heeft van nature een verheven, vriendelijken en heiligen dunk
+van de macht van zijn souverein. Hij onderstelt, dat degeen die hier
+op aarde de plaatsvervanger is van den Vader der wereld zelf ook een
+vader is (batouska). En die vadernaam, dien hij den keizer geeft,
+omvat voor hem het begrip van priester en rechter.
+
+Het moderne czaarschap, door Peter den Grooten en zijn opvolgers
+gemodelleerd naar het Pruisische despotisme, met zijn ganschen
+nasleep van soldaten en bureaucraten, beantwoordt in geenen deele
+aan de aartsvaderlijke voorstelling, welke de Rus zich in zijn hart
+gevormd heeft.
+
+Gelooft de keizer-zelf er aan te beantwoorden? Heeft hij de zekerheid,
+welke deze overtuiging hem zou geven? Ik betwijfel het. Naar welk
+tijdperk ik opklim tot aan Peter den Grooten toe, zijn alle reizigers
+eenstemmig in de voorstelling van den czaar, wèlken zij ook bedoelen,
+als van een minder majestueus vorst, dan men van zulk een machthebber
+zou verwachten: een gejaagd en vreesachtig man. Deze karaktertrek
+vindt men ook bij den tegenwoordigen keizer, [67] wiens hooge en
+trotsche gestalte hem van zèlf majestueus zou doen zijn. Hij geeft
+er zich te veel moeite voor. Zelfs in de kerk, bij een plechtige
+gelegenheid: het huwelijk van zijn zoon, heeft de heer de Custine
+deze gejaagdheid opgemerkt.
+
+Als hij voèlde op zijn wettigen grondslag, de Russische opvatting, vàst
+gezeteld te zijn; als hij van zich getuigen kon, dat hij beantwoordde
+aan de voorstelling van een volk uit zoo veel millioenen menschen
+bestaande, dan zou hij zeker niet zoo gejaagd zijn. Wanneer de ziel
+van een volk ook in het lichaam huist van één man, vindt hij daarin
+een houvast en een hechtheid, die hem een rustig evenwicht schenken.
+
+Het gezag is vredelievend, wanneer het voelt in gemeenschap te staan
+met de menschen, te worstelen in de groote samen-leving van het volk
+met zijn God. Hier echter is het in beroering, omdat het alleen staat,
+volslagen alleen, omdat het, bij de diepe stilzwijgendheid van het
+rijk, slechts zijn eigen stem hoort, zonder te worden gewaarschuwd,
+gerust gesteld door de stem van het algemeen gezond verstand. Het weet,
+dat het een kracht is; maar is het wel zeker ook een recht te zijn?
+
+Er is geen recht in Rusland. De wet is er een onmogelijkheid. De
+zestig wetsdeelen, die de keizer heeft laten bijeenbrengen, vormen
+één groote bespotting.
+
+Alle recht berust er op dezen grondslag, die het belet een recht te
+zijn: Het goede is wat overeenstemt met den wil van den meester. Het
+kwaad is wat zich verzet tegen dienzelfden wil.
+
+Het gebouw is gevestigd op het ledig. Daar de moraal niet in de
+fundamenten is gelegd, verheft de wetgeving zich, zonder steun,
+als 't ware in de lucht. Van onwaarde in de basis, is zij van geen
+beteekenis tot aan den top. Welke is de drager van dat onmogelijk
+wetboek? De willekeur. En deze alleen wordt, in den naam van de wet,
+ten uitvoer gelegd.
+
+Doch het is niet alleen de willekeur van den meester, welke een spel
+speelt met de wetten, het is ook de willekeur van alle meesters van
+minderen rang (de uitvoerders der bevelen van den souverein), ontrouwe
+tusschenpersonen, die tot eigen voordeel de opperste dwingelandij
+bedriegen, exploiteeren en deze trotsche macht tot een afhankelijke
+maken. Zij bedreigt, zij beveelt, en zonder het te weten of 't wèl
+wetend, gehoorzaamt zij meestal aan haar dienaars, menschen van het
+laagst allooi. Zoodat wij, het zonderling gebouw van rechtsverkrachting
+en list, dat versierd is met den naam van wetten wel beschouwende,
+op de spits zelfs van deze pyramide van slavernij, een slaaf ontdekken.
+
+Slaaf van zijn agenten, van zijn ministers, van zijn rechters, slaaf
+van hun trouweloosheid en haar ieder oogenblik voelende.
+
+Hierin ligt het martelaarschap van den keizer.
+
+Men moet er zich niet over verwonderen, wanneer hij in zijn wantrouwen
+en zijn onrust telkenmale de orde, die hij gesticht heeft, zelf
+verstoort, door b.v. zaken aan haar natuurlijke rechters te onttrekken,
+en ze dadelijk voor de hoogere rechtbanken te doen brengen. Maar de zoo
+hóóggeplaatste rechters zijn niet betrouwbaarder dan de anderen. De
+keizer voelt onder zijn voeten de aarde beven van kuiperijen. Hij
+is verontwaardigd. Hij roept de zaak voor zich als rechter. Hij zal
+alléén oordeel vellen. Maar heeft hij den tijd, de kennis, de noodige
+studie? Hij moet toch een beslissing nemen, gelooven aan zijn eigen
+wijsheid, of liever aan zijn instinct, aan ingeving van den hemel,
+hij moet in zich den Heiligen Geest voelen.
+
+Alzoo blijft deze uitgebreide komedie van wetten en rechtbanken, al die
+moeite om een wereld van gerechtigheid in te richten, ijdel doen. Alles
+is uitgegaan van de willekeur des keizers, alles keert terug tot de
+ingeving van den keizer. Of hij wil of niet, hij moet wel paus zijn.
+
+Vreeselijke straf voor een zoo groote aanmatiging. Terwijl in een
+wereld, waar alles natuurlijk en rechtvaardig toegaat, alles hellend
+naar beneden gaat, en het recht, afwaarts stremmende als een rivier,
+aan de maatschappij leven en kracht inblaast,--gaat hier alles naar
+boven, komt alles op onnatuurlijke wijze aan de spits aankloppen,
+aan een zwak menschelijk hoofd, waarin, naar men beweert, de wijsheid
+en de geest Gods zetelen.
+
+De dienaren van de hoofdmacht gevoelen zich al te wel op hun
+monsterachtige plaats, om niet voortdurend te wenschen, dat de keizer
+alles tot zich laat opklimmen, dat hij de rechtspraak opschort en in
+alles stoutweg zelf uitspraak doet uit kracht van zijn pauselijk gezag.
+
+Het streven van zulk een staat is klaarblijkelijk hoe langer zoo minder
+een staat te worden, meer en meer een godsdienst. Alles is godsdienstig
+in Rusland. Niets is wettelijk, niets is rechtvaardig. Alles is of
+tracht heilig te zijn.
+
+Het binnenlandsch bestuur is heilig. De priesters zijn ambtenaren,
+godsdienstige koningen. De kommiezen zelven zijn zonen van priesters.
+
+De actie naar buiten is heilig; zij bestaat voornamelijk in de
+kerkelijke propaganda, welke Rusland naar alle onbeschaafde volkeren
+heendrijft. Het is een soort van godsdienstige overheersching.
+
+Dit alles geschiedt haast zonder medeweten van Europa. Men spreekt er
+bitter weinig over. Rusland heeft niet graag, dat men over hem spreekt,
+zelfs niet ten goede. Zijn agenten bewerken de voornaamste organen
+van de Europeesche pers en weten haar stilzwijgendheid te verkrijgen.
+
+Laat het heilige Rusland maar onder den grond voortkruipen. God
+zal het met zijn licht wel eenmaal beschijnen, tot stichting van de
+gansche wereld.
+
+Wat voor de vrome zielen reeds een heele troost is, is dat tegenwoordig
+alle rechtschapen menschen, van Moscou tot Rome, Jezuïeten en Kozakken,
+in nadere aanraking met elkaâr zijn gekomen.
+
+De slecht ingelichte katholieken, die, in weêrwil van den paus,
+Polen zoo lang hebben verdedigd en Rusland aangeblaft, zijn tot beter
+inzicht gekomen en houden hun mond.
+
+Toch is er één oogenblik geweest, waarop dit stomme Rusland, dat
+zooveel van zwijgen houdt, zelf de stilte heeft verbroken. Zijn hart
+bevrijdde zich; een overwinningskreet--weldra gesmoord--is door zijn
+mond geüit.
+
+Het was na de Hongaarsche geschiedenis, na het beleg van Rome, toen
+de Omwenteling [68] door eigen hand ten doode gewond scheen, dat de
+keizer een manifest de wereld inzond, als riep hij ter kruisvaart op:
+"Rusland zal zijn heilige roeping vervullen..."
+
+Welke roeping? Dat was nog niet duidelijk uiteengezet. Die om den paus
+te doen zegevieren? Tijdens het beleg van Rome [69] bevond zich onder
+de priesters-afgevaardigden, aan het hoofd van het corps diplomatique,
+inderdaad de afgezant van Rusland.
+
+Maar de vreugde zat te diep, de hartstocht was te hevig, om zich aan
+duistere woorden te houden. De keizer heeft zijn minachting voor Rome
+laten uitbazuinen; later, verdronk de stad in bloed. Hij heeft, niet
+zonder reden, gedacht, dat het zich na zulk een zegepraal niet weêr
+zou opheffen. Op 't zelfde tijdstip, waarop hij met zooveel macht
+het herstel van het wereldlijk gezag in de hand werkte, heeft hij
+den geestelijken ondergang doen verkondigen.
+
+De wijze waarop dit geschiedde was vreemd, niet op den man af, maar
+zeer duidelijk en zeer authentiek. In dit land wordt, over zulke
+ernstige onderwerpen, geen woord gesproken, dat niet geoorloofd is. En
+in deze zaak is het woord overgebracht door een lid van de Russische
+diplomatie-zelve, een werktuig van den keizer.
+
+Er zijn altijd in zijn omgeving jonge mannen, vol ambitie,
+voortgesproten uit de opbruischende school van de Maistre, die,
+in weêrwil van de oude diplomaten, branden van verlangen om hun
+stem te doen hooren en opzien te baren. Zij hebben blijkbaar hun
+voordeel gedaan met een aanval van hoogmoed van hun meester om zich
+een volmacht te doen geven tot een ongehoorden stap, indruischend
+tegen de lijn van omzichtigheid, doodzwijgen en list, welke altijd
+door Rusland gevolgd wordt.
+
+Een brief van den 13den October 1849, gedateerd van Sint-Petersburg,
+en geteekend: Een Russisch diplomaat, verschijnt in een Revue. De
+schrijver is de gezant van den keizer in Beieren. De titel: Het pausdom
+en de Romeinsche kwestie, bezien van het standpunt van Sint-Petersburg.
+
+De mystieke en godvruchtige toon herinnert niettemin herhaaldelijk,
+door hooghartige, half-ironische trekken, den meester, wiens ruwe
+wenken de schrijver heeft gevolgd. Zonder het te willen, zonder er
+zich misschien van bewust te zijn, slaat hij tusschenbeide een harden,
+bitteren en hoogen toon aan, zooals die zou zijn van den machtigen
+heer, wiens geheimschrijver hij is.
+
+Het artikel is vol minachting voor Frankrijk en het Westen, en vol
+medelijden met Rome, maar een minachtend medelijden. "Rome, dat
+de oorsprong was van het Westen, was nog zijn laatste kracht. Het
+bezwijkt. Het is bewezen dat de Romeinsche kwestie onoplosbaar is, daar
+Rome niet te verzoenen is met Rome en de paus en de Romeinsche staat
+elkander niet meer kunnen erkennen. De paus is door God gestraft, omdat
+hij is afgeweken van de Katholieke eenheid, omdat hij den christelijken
+hoofdzetel heeft doen ondergaan in pauselijke en romeinsche eigenbaat."
+
+Maar zoo dáár dan een eind is, hier is een begin. We zouden ongelijk
+hebben bang te zijn. De wereld sterft nog niet. Zij bestaat,
+die katholieke eenheid, die de redding moet aanbrengen; zij is in
+de Grieksche Kerk. Deze wacht tot de bewaarster der christelijke
+lotgevallen in het Westen, het zieke en oud-geworden Rome, haar het
+toevertrouwde heilig pand teruggeeft.
+
+Het is niet moeilijk de conclusie te trekken. Rome, om zijn baatzucht
+veroordeeld, moet het Latijnsche pausdom met dat van den paus te Moscou
+vereenigen, die klaarblijkelijk minder egoïstisch is. En, daar deze
+militaire paus de beide zwaarden in zijn hand voert, het wereldlijk en
+het geestelijk; daar hij, als apostelen, achtmaal honderdduizend Russen
+en Kozakken te zijner beschikking heeft, zal de orde weldra hersteld
+zijn zoowel in de maatschappelijke wereld, als in die van het geweten.
+
+Achtmaal-honderdduizend! Dat is zeker veel. Maar, afgezien van
+overdrijving, ontslaat dit toch niet van gehoorzaamheid aan de logica.
+
+Tegen wie is die kruistocht gericht? Tegen het democratisch
+individualisme, wordt beweerd. Maar wat is de czaar-zelf, en het
+Russisch gouvernement? Immers het individualisme.
+
+En er is dit onderscheid, dat, zoo het republikeinsche ik een onrustig,
+bewegelijk ik is, vol van gejaagdheid, deze onrust vruchtbaar is,
+deze gejaagdheid voortbrengende kracht heeft. Zij wekt zonder ophouden
+de levensvonken op. De democratie van Athene, de volksregeering van
+Florence, [70] zijn de roem van de menschheid geweest.
+
+Het czarendom is ook een individuëel ik; maar wat voor vrucht
+draagt het? Wie ziet niet in, dat Rusland daardoor uitgebluscht is,
+onvruchtbaar geworden, als 't ware gestorven? Zijn rust is geen rust:
+het is de droom van een levend begraven mensch. O, om alleen maar
+van het geluk te spreken, zonder van den roem te gewagen, wat zou
+'t meer baat hebben bij al de woelingen, welke de vrijheid meêbrengt!
+
+Ongeloofelijk ondernemen! Gij kunt niet eens bij u zelven den toestand
+van maatschappelijke orde scheppen, die toch van ondergeschikten
+aard is! En gij maakt aanspraak op de hoogere sferen van den
+godsdienst! Vijanden der Wet, wilt gij hooger stijgen dan de Wet,
+gij vergrijpt u aan de wereld der Genade!... Onmachtig de werken van
+den mensch tot stand te brengen, noemt gij u daarom God!
+
+Gij stelt u in de plaats van de Kerk! Maar gij wéét niet eens wat
+een Kerk is.
+
+O, een Kerk van de Godheid, wie geeft mij er zoo een te aanschouwen? De
+Middeleeuwen hebben er een onjuist beeld van gegeven, en de Nieuwe
+tijd gaat er langzaam heen. In allen gevalle zal de groote toekomstige
+omwenteling, die in aantocht is, ons zeker vergunnen er den eersten
+steen van te leggen, d.i. dien van Gerechtigheid.
+
+Een Kerk, dat wil zeggen een geest,--een geest van broederliefde.
+
+Een Kerk, dat wil zeggen een gemeenschap in dien geest--een wezenlijke,
+diepgaande gemeenschap, in volkomen overeenstemming.
+
+Een Kerk, dat wil zeggen een beschaving, die deze overeenstemming en
+deze liefde uitstraalt.
+
+Geen enkele dezer drie kenmerken van een ware Kerk kan
+bij u gevonden worden. Waar is de geest? Hol en ijdel. En
+de geestesovereenstemming? Valsch; gij verbiedt het volk te
+onderrichten. En de beschaving?...... Men vindt op den ganschen
+aardbodem geen dorheid, die te vergelijken is met die van de Grieksche
+Kerk, gedurende haar bestaan van duizend jaren.
+
+Maar wat u een strenger verbod moet zijn den naam van Kerk te voeren,
+dat is uw bloedvergieten, de schrikbarende, krankzinnige verkwisting
+van menschenlevens, waaraan gij u schuldig maakt. Het zwaard, het vuur,
+de knoet waren daartoe niet voldoende; gij hebt ook gebruik gemaakt
+van de moordende natuurkrachten van het klimaat en van de elementen.
+
+Hoe kunt gij het altaar beroeren met door bloed bezoedelde handen!
+
+De keizer is in 't jaar 1846 te Rome geweest; hij is door den paus
+goed ontvangen; hij heeft de Sint-Pieter bezocht; hij heeft gebeden
+op het graf der heiligen.
+
+Wat zou de heilige Ambrosius [71] gedaan hebben? Zou hij niet voor de
+deur gestaan hebben, om den keizer den toegang te beletten? Zou hij
+niet gezegd hebben: "Vóór dezen tempel binnen te gaan, verwaardige
+Uwe Majesteit zich ons zijn handen te toonen."
+
+"Men herinnert zich", zegt de Russische schrijver, dien ik
+vroeger aanhaalde, "men herinnert zich de ontroering, welke in de
+Sint-Pieter de verschijning verwekte van den orthodoxen keizer, die na
+verscheiden eeuwen van afwezigheid te Rome wederkeerde. Begrijpelijke
+ontroering! De neêrgeknielde keizer was niet alleen." Enz.
+
+Neen, zeker, hij was niet alleen. Om hem bevond zich een groot
+gezelschap. Rechts de martelaren van Rusland, die van Polen ter
+linkerzijde. De zielen van eenige honderd-duizenden menschen vulden
+op dien dag de Kerk; zooveel duizenden, die van ellende in Siberië
+omkwamen, zooveel duizenden, die doodgeranseld waren, een bevolking
+van rampzalige schimmen, vooral van kinderen, Poolsche en Joodsche,
+op zoo hardvochtige wijze aan hun moeders ontrukt, die den Dood
+tot voedster hadden en wier jonge beenderen men langs alle wegen
+aantrof...... Ja, deze alle waren dien dag ook in Sint-Pieter, en
+hun stemmen stegen op tot God!
+
+De paus heeft deze zielen gezien noch gehoord. Van dat oogenblik
+af-aan was hij geoordeeld.
+
+Hij heeft gezwegen. Maar Frankrijk zal niet zwijgen. Het zal in zijn
+plaats spreken. Bewaakster van de Nieuwe Kerk, zal het bij den ingang
+dien helschen Messias tegenhouden, die komt in den naam van God.
+
+Moordenaar van Gods werk, van zijn levende schepselen, wat zoekt
+gij hier?
+
+Een nieuwe wereld is opgestaan, een van menschelijkheid en
+rechtvaardigheid. Frankrijk behoedt den drempel, en gij zult
+niet verder gaan. Het spreekt zijn priesterwoord: "Gij zult niet
+binnentreden!"
+
+
+
+
+
+
+
+INHOUD.
+
+
+                                                              Bladz.
+
+          Inleidend woord van de Redactie                         5
+    I.    Aan de Russische Officieren                             7
+    II.                                                          18
+    III.  Geschiedenis van Katya, eene Russische Lijfeigene      26
+    IV.   De Minotaurus.--Over het Leger als Strafmiddel         37
+    V.    Siberië                                                47
+    VI.   Siberië.--De Straffen                                  54
+    VII.  Van het toenemend Schrikbewind in Rusland.
+          --Martelaarschap van Pestel en Rylejew                 65
+    VIII. Over de vernietiging van Polen                         87
+    IX.   Over den Czaar als Paus en als God.--Kerkelijke
+          vervolgingen                                          110
+    X.    Over den Czaar als Paus en als God.--Men doet het
+          voorstel hem tot universeel Paus te benoemen          118
+
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+
+[1] Een beschrijving van de schrijnende toestanden in Rusland in de
+eerste helft van de negentiende eeuw. Vertaling van Les Martyrs de
+la Russie uit 1854.
+
+[2] 1851.
+
+[3] Nicolaas I, 1825 (Dec.)-1855, gekroond 22 Aug. 1826.
+
+[4] Het Keizerlijk huis der Romanows, dat zich steeds met Duitsche
+hoven vermaagschapte.
+
+[5] In hoofdstuk VII worden deze beide en de opstand van 14 (26)
+Dec. 1825 nader besproken.
+
+[6] Hij was natuurlijk een Poolsch veroordeelde, maar wat hij misdreven
+(?) heeft, kon de vertaler niet uitvinden.
+
+[Dit was Teofil Wisniowski, prominent lid van de Poolse Democratische
+Vereniging (Towarzystwo Demokratyczne Polskie), die na de opstand van
+Kraków ter dood veroordeeld werd, en op 31 juli 1847 opgehangen.--J.H.]
+
+[7] Hier werden in 1757 de Franschen door de Pruisen, onder Frederik
+den Grooten, gevoelig geslagen.
+
+[8] Een afgod der oude Semietische volken, aan wien menschenoffers
+werden gebracht.
+
+[9] Van 1801-1825 was Alexander I keizer der Russen.
+
+[10] Lermontow en Puschkin kwamen 1841 en 1837 in een duel
+om. Gribojedew werd 1829 in Perzië door een woedende volksmenigte
+vermoord.
+
+[11] Naam van een Oostersch despoot uit de oudheid, koning van
+Babylonië, regeerde 604-561 v. Chr.
+
+[12] Beteekent zooveel als »oudste«; het is ook de naam voor
+dorpsburgemeester.
+
+[13] Hij was een Oostfries uit Sleeswijk, geb. 1798, gest. 1870.
+
+[14] 1830, in Parijs.
+
+[15] Een vroeger zeer beroemd Duitsch schrijver, vooral als dramatisch
+auteur in geheel Europa gevierd. Geb. 1761, gest. 1819.
+
+[16] Stad in Siberië.
+
+[17] In Parijs.
+
+[18] Het alverslindend monster.
+
+[19] Een Russisch generaal, bekend uit de dagen van den Poolschen
+opstand van 1830-'31.
+
+[20] Fransch generaal, die onder Napoleon I gediend heeft.
+
+[21] Dit werkje is geschreven vóór de uitbarsting van den Krimoorlog.
+
+[22] Overwon de Polen (1795) en streed tegen Napoleon.
+
+[23] Catharina II regeerde over Rusland van 1762-1796. Zij was een
+flinke, maar onzedelijke vrouw.
+
+[24] Poolsch schrijver en patriot (geb. 1757, gest. 1841), die tegen
+de Russen streed en krijgsgevangen werd gemaakt.
+
+[25] Het verstverwijderde gedeelte van Siberië.
+
+[26] Stadje in het Noordwesten van Siberië.
+
+[27] Een der grootste Poolsche helden uit den laatsten oorlog tegen
+Rusland, welke met den val van het land eindigde (1794).
+
+[28] Deze was in 1767 door de Russen gevangen genomen.
+
+[29] Koning van Zweden, 1697-1718, voerde een aanvankelijk gelukkigen
+oorlog tegen Rusland, onder Peter den Grooten, maar leed later een
+gevoelige nederlaag.
+
+[30] Prins Troubetskoi nam deel aan de samenzwering van 1825 (zie
+hoofdstuk VII). Hij werd later begenadigd.
+
+[31] De overwonnen Poolsche opstandelingen.
+
+[32] 1830.
+
+[33] De streken omvattend tusschen de Kaspische Zee en Tibet.
+
+[34] [God,] wees mij genadig.
+
+[35] Niet de in onze dagen zoo beroemde Leo T., maar Alexei,
+gest. 1875.
+
+[36] Een afgodsbeeld met twee aangezichten.
+
+[37] Peter III was keizer in 1762, Paul van 1796-1801. Beiden werden
+vermoord.
+
+[38] De Bartholomeüsnacht was een te Parijs in 1572 onder de
+Protestanten aangericht bloedbad. De Ukraine was vroeger een deel
+van het Poolsche rijk.
+
+[39] Voorstad van Warschau.
+
+[40] Den lateren keizer Alexander I.
+
+[41] Nicolaas I (1825-1855).
+
+[42] Keizerlijk paleis buiten Petersburg.
+
+[43] 27 Juli 1794: deze dag maakte een einde aan het Schrikbewind.
+
+[44] De opvolger van keizer Alexander.
+
+[45] Tegen Napoleon, 1814.
+
+[46] De schrijver vergist zich: niet Bar-sur-Aube, maar Arcis-sur-Aube
+was de plaats: Maart 1814.
+
+[47] Dezelfde die in hoofdstuk VI is genoemd.
+
+[48] Grootvorst Nicolaas.
+
+[49] Het was bij den dood van keizer Alexander.
+
+[50] Ander ik.
+
+[51] Het Fransche schrikbewindsjaar.
+
+[52] Een der samenzweerders tegen Julius Caesar, die dezen in 44
+v. Chr. vermoordden.
+
+[53] Zie slot van hoofdstuk V.
+
+[54] Den reeds meermalen genoemden onderkoning van Polen, 1816-1830,
+broer van de keizers Alexander I en Nicolaas I.
+
+[55] Na den val van Napoleon door de mogendheden gesloten, 1815,
+om orde te brengen in den ontredderden toestand van Europa.
+
+[56] Keizer van het Oost-Romeinsche rijk (527-565), vooral beroemd
+door zijn samenstelling van de Romeinsche wetten: corpus juris civilis.
+
+[57] Is, of was, zeker een kerkelijk blad of zoo iets. De vertaler
+is er niet achter kunnen komen.
+
+[Een Frans monarchistisch tijdschrijft, dat verscheen tussen 1790-1792,
+en opnieuw tussen 1817-1847.--J.H.]
+
+[58] 1792-'93.
+
+[59] Na den slag van Waterloo aangegaan.
+
+[60] Van 1830.
+
+[61] Chlapicki.
+
+[62] Priester.
+
+[63] Nam in 1831 Warschau in en brak daarna den Poolschen opstand.
+
+[64] Een strijd over gemengde huwelijken.
+
+[65] Op levende wezens zonder waarde.
+
+[66] Zie de aanteekening bij den aanvang van hoofdstuk VII.
+
+[67] Nicolaas I, 1825-1855.
+
+[68] Van 1848.
+
+[69] Door de Franschen, 1849.
+
+[70] De eerste, onder leiding van Pericles, in de 5e eeuw vóór
+Christus; de andere, onder die van het geslacht der Medici's, in de
+15e eeuw.
+
+[71] Deze weigerde aan den Romeinschen keizer Theodosius eens den
+toegang tot de kerk, wegens een te Thessalonica aangericht bloedbad.
+
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTELAREN VAN RUSLAND ***
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions will
+be renamed.
+
+Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
+law means that no one owns a United States copyright in these works,
+so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the
+United States without permission and without paying copyright
+royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
+of this license, apply to copying and distributing Project
+Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm
+concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
+and may not be used if you charge for an eBook, except by following
+the terms of the trademark license, including paying royalties for use
+of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
+copies of this eBook, complying with the trademark license is very
+easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
+of derivative works, reports, performances and research. Project
+Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may
+do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
+by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
+license, especially commercial redistribution.
+
+START: FULL LICENSE
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full
+Project Gutenberg-tm License available with this file or online at
+www.gutenberg.org/license.
+
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project
+Gutenberg-tm electronic works
+
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or
+destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your
+possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
+Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound
+by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the
+person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph
+1.E.8.
+
+1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this
+agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm
+electronic works. See paragraph 1.E below.
+
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the
+Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
+of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual
+works in the collection are in the public domain in the United
+States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
+United States and you are located in the United States, we do not
+claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
+displaying or creating derivative works based on the work as long as
+all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
+that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting
+free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm
+works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
+Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily
+comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
+same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when
+you share it without charge with others.
+
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
+in a constant state of change. If you are outside the United States,
+check the laws of your country in addition to the terms of this
+agreement before downloading, copying, displaying, performing,
+distributing or creating derivative works based on this work or any
+other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no
+representations concerning the copyright status of any work in any
+country other than the United States.
+
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
+immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear
+prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work
+on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the
+phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed,
+performed, viewed, copied or distributed:
+
+  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
+  most other parts of the world at no cost and with almost no
+  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
+  under the terms of the Project Gutenberg License included with this
+  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the
+  United States, you will have to check the laws of the country where
+  you are located before using this eBook.
+
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is
+derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
+contain a notice indicating that it is posted with permission of the
+copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
+the United States without paying any fees or charges. If you are
+redistributing or providing access to a work with the phrase "Project
+Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply
+either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
+obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
+trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
+additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
+will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works
+posted with the permission of the copyright holder found at the
+beginning of this work.
+
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
+any word processing or hypertext form. However, if you provide access
+to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format
+other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official
+version posted on the official Project Gutenberg-tm website
+(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
+to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
+of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain
+Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the
+full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works
+provided that:
+
+* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
+  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has
+  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
+  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
+  within 60 days following each date on which you prepare (or are
+  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
+  payments should be clearly marked as such and sent to the Project
+  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
+  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg
+  Literary Archive Foundation."
+
+* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+  License. You must require such a user to return or destroy all
+  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
+  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm
+  works.
+
+* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
+  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
+  receipt of the work.
+
+* You comply with all other terms of this agreement for free
+  distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
+Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than
+are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
+from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
+the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set
+forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
+Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm
+electronic works, and the medium on which they may be stored, may
+contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
+or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
+intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
+other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
+cannot be read by your equipment.
+
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium
+with your written explanation. The person or entity that provided you
+with the defective work may elect to provide a replacement copy in
+lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
+or entity providing it to you may choose to give you a second
+opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
+the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
+without further opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO
+OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
+LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of
+damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
+violates the law of the state applicable to this agreement, the
+agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
+limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
+unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
+remaining provisions.
+
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in
+accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
+production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm
+electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
+including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
+the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
+or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
+additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any
+Defect you cause.
+
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of
+computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
+exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
+from people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future
+generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
+Sections 3 and 4 and the Foundation information page at
+www.gutenberg.org
+
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
+U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West,
+Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up
+to date contact information can be found at the Foundation's website
+and official page at www.gutenberg.org/contact
+
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without
+widespread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
+DONATIONS or determine the status of compliance for any particular
+state visit www.gutenberg.org/donate
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations. To
+donate, please visit: www.gutenberg.org/donate
+
+Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
+Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be
+freely shared with anyone. For forty years, he produced and
+distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of
+volunteer support.
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
+the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
+necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
+edition.
+
+Most people start at our website which has the main PG search
+facility: www.gutenberg.org
+
+This website includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.