diff options
Diffstat (limited to 'old')
| -rw-r--r-- | old/32035-h.htm.2021-01-06 | 7574 |
1 files changed, 7574 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/32035-h.htm.2021-01-06 b/old/32035-h.htm.2021-01-06 new file mode 100644 index 0000000..6e44837 --- /dev/null +++ b/old/32035-h.htm.2021-01-06 @@ -0,0 +1,7574 @@ +<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> + +<!DOCTYPE html + PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd" > + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo"> + <head> + <title> + Laŭroj + </title> + <style type="text/css" xml:space="preserve"> + +body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;} +div#titolpagho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;} +div.rubriko {padding-top: 4em; margin-bottom: 2em; text-align: center;} +h2 {font-size: 1.5em; word-spacing:1ex;} +h3 {font-size: 1.2em; padding-top: 2em; font-weight:normal; text-align: center;} +p.premio {font-size: 1.2em; font-weight: bold;} +.poezio {margin: 1em 0em 0em 5%; text-align: left; } + .strofo {margin-top: 1em; margin-bottom: 0em;} + .strofo br {display: none;} + .strofo span.i0 {display: block; } + .strofo span.i2 {display: block; margin-left: 2em;} + .strofo span.i4 {display: block; margin-left: 4em;} +div.piednotoj, div#tpnotoj {border: dashed 1px; padding: 0.5em; margin: 1.5em 10%;} +.piednoto {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} +.pnlokilo {vertical-align:baseline; position: relative; bottom: 0.33em; font-size: 0.8em;} +hr.mallonge {width: 40%;} +a {text-decoration:none;} +.sc {font-variant: small-caps; font-style: normal;} +.centre, p.roloj {text-align: center;} +.respondecolinio {text-align: right; padding-right: 15%; font-variant:small-caps;} +sup {font-variant: normal;} +td {padding: 0 0.3em;} +td.numero {text-align: right;} +td.bracket {padding: .1em .1em .1em 1em; vertical-align: middle; + background-repeat: no-repeat; background-position: center left; + background-image: url("images/bracket.png");} + +</style> + </head> + <body> +<pre xml:space="preserve"> + +The Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Lauroj + Kolekto de la originalaj verkoj premiitaj en la unua + literatura konkurso de La Revuo + +Author: Various + +Release Date: April 18, 2010 [EBook #32035] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + + + + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + + + + + +</pre> + <div id="titolpagho"> + <img width="397" height="75" src="images/kolekto.png" + alt="Esperanto--Kolekto de la Revuo." /> + <h1 style="font-size:230%;"> + LAŬROJ + </h1> + <p style="word-spacing:1ex;"> + KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ + </p> + <p> + en la + </p> + <p style="font-size:120%;word-spacing:1ex;"> + UNUA LITERATURA KONKURSO DE “LA REVUO” + </p> + <div style="font-size:130%;margin-top:3em;"> + Paris + </div> + <div style="font-size:110%;"> + LIBRAIRIE HACHETTE ET C<sup>ie</sup> + </div> + <div> + 79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79 + </div> + <p> + 1908 + </p> + <p> + Tous droits réservés + </p> + </div> + <!-- 001 --> + <div class="rubriko" id="prem1"> + <p class="premio"> + UNUA PREMIO + </p> + <h2> + LA FILINO DE LA FEINOJ + </h2> + <p> + Esperanta fabelo. + </p> + </div> + <h3> + I + </h3> + <p> + Kvankam ĝin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj + ekzistas, kiun ofte vizitis ĉiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja + scias, ke ĝi estas rava kaj sorĉa lando, simila je vastega + ĝardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas + arboj ĉiamverdaj, fluadas arĝentaj riveroj kaj pepadas oraj + birdoj, kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj + muzikistoj. Tie, la suno senripoze disĵetas ĝojan radiaron sur + la fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, ĉiam surportas riĉegajn + rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de l’ tagastro, + konsistigante la sezonojn el printempo ĉiama. + </p> + <p> + Pri la loĝantaro de ĉi tiu mirinda lando estas senutile insisti, + ĉar, se malkleruloj ankoraŭ troviĝas nekonantaj la landon + de la feinoj, ĉiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco + konatiĝis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili por + helpo, okaze de disrevigaj projektoj aŭ de forflugemaj iluzioj! kaj, + kvankam en la fabeloj ili ofte sin kaŝas sub la formo de maljunulino + aŭ de ĝiba almozulino kun kroĉaj nazo kaj mentono, tamen, + ĉiufoje, kiam oni imagas al si feinon, ŝi prezentiĝas al la + homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo + ondanta sur nudaj ŝultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj + manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenaĵa + diverskolora robo el nepriskribebla ŝtofo, tra kies flanka malfermaĵo + eliĝas kruroj sendifektaj. + </p> + <!-- 002 --> + <p> + Tiaj ankaŭ ili estas en sia sorĉa lando, kaj tiaj ili estis en + la tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj, mi + tuj ekrakontos. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reĝino; en ŝia + palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj la + plej strangaj manĝaĵoj estis alportitaj sur la oran manĝotablon: + formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj sur la flamo de + lampiro; ovaĵo el kulaj ovoj; akridaĵo rostita; salato el + konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj laŭvole satiĝis per + tiu malpeza nutraĵo, kiu tamen plene sufiĉas por tiel delikataj + kreitaĵoj. Eĉ, kiam ili eliris el la palaco por promenadi en la + paradizaj ĝardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado, el + floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej ŝatata de la feinaro. + </p> + <p> + Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ĝi kontraŭe dolĉigas + la koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis laŭ + disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio ĉiam konsistas la + konversacio de la feinoj, kiel ankaŭ de la mortemulinoj. + </p> + <p> + Subite, aŭdiĝis ekkrieto kaj ia feino, kiu marŝis antaŭ + siaj kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu: + </p> + <p> + —Vidu fratinoj,—ŝi diris al la alkurintinoj,—vidu + kion mi ĵus ektrovis! + </p> + <p> + Kaj ŝi, mirante, montris infanineton, apenaŭ unutagan, kuŝantan + sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj, naskema + legomo<a href="#piednoto1" class="pnlokilo">[1]</a>. + </p> + <p> + Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitaĵo, + kies vizaĝo lilia, meze de la verda foliaro, ŝajnis la plej bela + el ĉiuj floroj de l’ sorĉa ĝardeno. + </p> + <!-- 003 --> + <p> + La reĝino siavice alproksimiĝis, momenton enpensiĝis, kaj + fine parolis per voĉo pli dolĉa ol la kanto de enamiĝanta + turtino: + </p> + <p> + —Ĉar ni trovis ĉi tiun etulinon en la tago de mia + nomfesto, mi volas, ke ŝi fariĝu la plej bela kaj la plej feliĉa + el ĉiuj estintaj, estantaj kaj estontaj estaĵoj! Por tio, ĉiu + el ni faru al ŝi po unu donaco, tiamaniere, ke ŝi estu fine + provizita je ĉiuj eblaj perfektaĵoj! + </p> + <p> + Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto. + </p> + <p> + —Ŝi havu,—diris la unua,—okulojn nigrajn kaj vaste + fajrajn, kiel tiuj de Hispanino! + </p> + <p> + —Mi donacas al ŝi,—diris la dua,—tian hararon + blondan, longan kaj bukloriĉan, kian oni vidas ĉe la Germaninoj! + </p> + <p> + —Ŝiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,—aldonis + la tria;—ŝia frunto paligu la liliojn; ŝiaj oreloj similu + travideblajn markonketojn; kaj ŝian admirindan kapon, kiel gracia + kolono, subportu kolo sendifekta! + </p> + <p> + Sinsekve la feinoj antaŭdonis al la estonta belulino la diafanecon de + Anglino, la ĉarmon de Rusino, la brakojn, ŝultrojn kaj bruston + de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p.. + </p> + <p> + Laste parolis la reĝino kaj diris: + </p> + <p> + —Ĉiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan + kaj netakseblan feliĉon al ĉiuj, kiuj enamiĝos en ŝin! + </p> + <p> + Kaj ŝi prenis la etulinon sur siajn brakojn, ŝin kisis kaj + portis en la palacon, kie ĉiuj feinoj laŭvice zorgis pri ŝia + nutrado, lulado, vartado kaj edukado. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p> + La tagon, kiam la knabino fariĝis dek-okjara, la feinoj are kunvenis + en salonon de la reĝina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj + diskutadoj, decidis, ke ŝi devos, dum kelkaj jaroj, vojaĝadi + eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Ŝi + <!-- 004 --> estis tiam la plej ĉarma belulino, kiun oni povas + imagi. Ŝia korpo superis la plej neriproĉindajn ĉefverkojn + de la antikva kaj nuntempa skulptarto. Ŝiaj movoj, ŝia irado, + ŝia sintenado montriĝis nekredeble graciaj, kaj kiam ŝi + dancis sur la herbaro de l’ ĝardenoj, eĉ la feinoj vane + provis ŝin imiti; ŝi estis altkreska, kun ŝultroj larĝaj + kaj mole deklivaj, kun koksoj dolĉe kurbaj kiel artoplena amforo; sub + admirinda brusto, ŝia talio tiom mallarĝiĝis, ke ĝin + ŝi preskaŭ povus zoni per sia ĉirkaŭkolo! Oni apenaŭ + komprenis, kiel povas ŝin porti tiaj malgrandaj piedoj, kaj oni + ekmiregis konstatante, ke ŝiaj manetoj havas nekredeblan forton. + Priskribi ŝian vizaĝon estus entrepreno malfacila! Antaŭ + ĉio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn + kaj riĉegan hararon, en kiu kunmiksiĝis ĉiuj plej diversaj + nuancoj de l’ blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kaŝtana + helbruno kaj kupra ruĝo. Nenia perlo atingis la blankecon de ŝiaj + dentoj, nenia rubeno la ruĝecon de ŝiaj lipoj, nenia kamelio la + delikatecon de ŝia haŭto! + </p> + <p> + Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble ŝi posedis ĉiujn plej + ŝatindajn ecojn de l’ koro, de l’ spirito kaj de l’ + karaktero. + </p> + <p> + Resume, ŝi estis la plej admirinda el ĉiuj vivantaj kreitaĵoj. + Nur oni povis riproĉi al ŝi iom da strangeco, pro tiom da kontraŭaj + belaĵoj kunigitaj sur ŝiaj korpo kaj vizaĝo. + </p> + <p> + Ĉar estis decidite, ke ŝi bezonas vojaĝadi kaj konatiĝi + kun la homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur + sin la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiaŭis + la tutan feinaron. Ambaŭ migrontinoj suriris la flugilojn de grandega + drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon. + </p> + <h3> + IV + </h3> + <p> + La unuan fojon, kiam ŝi aperis en balo, ĉiuj ekmiregis, vidante + tiel belan kaj strangan fraŭlinon. Sed baldaŭ la impreso pri + strangeco + <!-- 005 --> superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis + ĵaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom + eklevetiĝis mallaŭta murmurado: + </p> + <p> + —Ĉu vi vidas?... Kio estas tio ĉi?... Tiaj larĝaj + ŝultroj kun tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste + nigraj okuloj kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, ruĝa! Ne! + flava... ne! helbruna!... Ŝi estas tro altkreska!... Ŝiaj moviĝoj + estas malkonvene flekseblaj!... El kie ŝi venas?... Kiu ŝin + konas?.. k.t.p., k.t.p.. + </p> + <p> + La murmureto plilaŭtiĝadis, ĝis ĝi fariĝis mallaŭda + bruego. + </p> + <p> + Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis + kontraŭbatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel ŝin mem; + ilin oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartiĝemuloj, k.t.p.... La + mokadon, la riproĉojn, la malŝaton ili elportis kuraĝe, + senlace rebatis ĉiujn mallaŭdojn de la enviuloj, kaj, ĉar + la fraŭlino estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorĉaj + okuloj, ili tuj enamiĝis en ŝin kaj de tiam sin sentis plene + feliĉaj! + </p> + <p> + Tagon post tago, aliĝis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj + logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daŭrigis malŝati + ŝian belecon kaj ridi je ŝiaj senegalaj ecoj. + </p> + <p> + Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de la + junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj malamikoj. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Tiam ŝi kaj ŝia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, + oni diras, tre ŝatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis + al ŝi pli bone. Kompreneble, multaj ankoraŭ ridis je ŝia + strangeco, multaj ŝin mokis kaj eĉ rifuzis ŝin ekrigardi; + sed ĉar la plej famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj + interesiĝis pri ŝi, laŭte proklamis ŝian belegecon kaj + al ĝi kantadis laŭdojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, + ekiris sur la vojon montritan + <!-- 006 --> de ĝiaj kondukantoj. En ĉiuj partoj de la lando, + homoj ĉiurangaj konatiĝis kun la filino de la feinoj, kaj ŝin + amis. Plej strange estas, ke nenia ĵaluzeco ekzistis inter la ĉiam + pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraŭe, tuj kiam iu viro + eksentis amegon al ŝi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante: + </p> + <p> + —Ĉu vi konas la okan mirindaĵon de l’ mondo? Kia + belulino! Kaj tiel ĉarme stranga! Rapidu konatiĝi kun ŝi! + Vi, kiel mi mem, ŝin amos kaj via feliĉo estos nepriskribebla! + </p> + <p> + Kaj ja tiel okazis.... + </p> + <p> + La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de Francujo; + ĝi dissemiĝis, disvastiĝis ĉiuflanken, kaj tia + scivolemo ĉie vekiĝis, ke tiama poeto ĝin esprimis + ekkriante: «En la mondon venis nova sento!» + </p> + <p> + Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, eĉ la plej malproksimaj + landoj, siavice venigis al si la ĉarmulinon kaj ĝojis ŝin + akceptinte, ĉar ĉiu popolo malkovris en ŝi la belaĵojn, + kiujn ĝi plej multe ŝatas kaj kiujn ĝi kutimas admiri + ĉe siaj aninoj. + </p> + <h3> + VI + </h3> + <p> + Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraŭlino ĉiutage + plikredebliĝis. Ĉiutage malpliiĝis la nombro de ŝiaj + malŝatantoj; ĉiutage multobliĝis la nombro de ŝiaj + admirantoj; kaj sciigoj pri ŝia sukceso, per flugiloj de facila + vento, alvenis en la landon de la feinoj, kiuj kune ĝojadis kaj sin + reciproke gratulis. + </p> + <p> + Fine venis la tago de l’ triumfo! + </p> + <p> + Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili + ŝin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene ŝin festos, + gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la feliĉo, kiun ili de + ŝi ricevis! + </p> + <p> + La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo por la + fraŭlino kaj tia ĝojigo por ŝiaj amantoj, ke ili + <!-- 007 --> neniam forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en + Bulonjo-ĉe-maro! + </p> + <p> + Kompreneble el ĉiuj landoj antaŭe vizititaj de la ĉarmulino + estis alvenintaj ŝiaj unuaj kaj ĉiam fidelaj admirantoj, kaj la + bela amatino senprefere sin montris same afabla, dolĉa kaj dankema al + ĉiuj siaj amikoj novaj aŭ malnovaj, junaj aŭ maljunaj, riĉaj + aŭ malriĉaj, belaj aŭ malbelaj. Cetere, pro la ricevita + ĝojo, ĉiuj estis junaj, kaj riĉaj, kaj belaj! + </p> + <p> + Sed ju pli granda estas feliĉo, des pli ĝi postlasas en la homaj + koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj, por ke + unusemajna amindumado povu por ĉiam kontentigi ŝiajn amegantojn. + Ili do decidis, ke la festo rekomenciĝos, kaj, antaŭ kelkaj + monatoj, ĝi rekomenciĝis en Svisujo. + </p> + <p> + Antaŭ dek-naŭ jarcentoj, tri reĝoj orientaj, portantaj + oron, aromon kaj mirhon, marŝadis tra senlimaj dezertoj, celante + malgrandan urbon; tien ankaŭ, sur alia vojo, iradis paŝtistoj + pelante antaŭen siajn multenombrajn brutarojn; kaj ĉies okuloj + avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova + estonteco! + </p> + <p> + Tiel same, vidu! El ĉiuj partoj de l’ terglobo, homoj ĉiunaciaj, + ĉiurangaj, ĉiuaĝaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al + malgranda Eŭropa lando, kaj ĉies okuloj avide rigardas verdan + steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco! + </p> + <p> + Ĝenevo! Ĝenevo! En la koro de la filino de l’ feinoj, en + la koro de ĉiuj ŝiaj amantoj, tiu ĉi nomo por ĉiam + estas enskribita, flanke de l’ vorto Bulonjo! + </p> + <p> + Sub suno origanta la supron de l’ majesta montaro kaj rebrilanta en + la senmova spegulo de l’ lazura lago, sep tagojn triumfis la + belulino, sep tagojn ŝin adoris ŝiaj anoj feliĉegaj, sep + tagojn ŝi disverŝis sur ilin la fajron de siaj sorĉaj + okuloj, la mielon de sia dolĉa parolo, sep tagojn, kiuj forflugis + kiel sep minutoj! + </p> + <p> + Adiaŭante unu la alian, ĉiuj diris: «Ĝis la revido!» + ĉar de nun + <!-- 008 --> ili ĉiujare renovigos <i>sian semajnon</i>, kaj Anglujo + estas elektita por la venonta kunveno.... + </p> + <p> + Ĉiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la + belulino; kaj, ĉar pro sia amo al ŝi, pro influo de ŝiaj + admirindaj ecoj, ili fariĝas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj + pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraŭstaras + ankoraŭ, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la + mondon kaj ĝojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis en + la palacon de la reĝino kaj decidis, ke la juneco, la beleco kaj + ĉiuj ecoj de la fraŭlino daŭrados eterne, ke ŝi neniam + difektiĝos, neniam maljuniĝos, unuvorte ĉiam restos sama + por la ĝojo kaj feliĉo de la enamiĝinta homaro! + </p> + <p class="respondecolinio"> + René Artigues. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto1"> + [1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri sia naskiĝo, + ili kutime respondas, ke ĝi estas trovita sub brasiko. + </p> + </div> + <!-- 009 --> + <div class="rubriko" id="prem2"> + <p class="premio"> + DUA PREMIO + </p> + <h2> + LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO + </h2> + <p> + Rakonto. + </p> + </div> + <p> + La preĝejtura horloĝo estis ĵus elbatinta la dek-duan + noktan horon. Densa mallumo ĉie regis en la Kastiluja<a + href="#piednoto2" class="pnlokilo">[2]</a> urbeto A..., kuŝanta apud + malgranda rivero, kies akvofluado senĉese, kadence kaj iom malakre + murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De tempo al tempo + blovetis malvarma vento, sed tiel dolĉe kaj senbrue, kvazaŭ + timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan loĝantaron de + la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero aŭdiĝis la timiga + helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele preterfluganta. + </p> + <p> + La ĉefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa, + tre longa ĝi ja estis, sed mallarĝa, malebena kaj tordolinia, + kvazaŭ silka rubando, kiu senorde disvolvita kuŝas sur + kudrotablo, antaŭ ol ornami per siaj rondetoj, turniĝoj kaj + bandetoj la belan festveston de ia ankoraŭ pli bela junfraŭlino. + </p> + <p> + En la tempo, kiam okazis nia rakontaĵo, tiu strato havis en sia mezo + antaŭ fasadangulo de la luksdomo, loĝita de la nobela kavaliro + Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris senarte + skulptita Kristofiguro el ŝtono, kiun dum nokto lumigis pendanta + olelampeto. Tiun ŝtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto <i>La + Kristofiguro de la Lumo</i>, kaj antaŭ ĝi, en vesperoj, fervore + genufleksis kaj faris krucosignon ĉiuj strataj preterpasantoj. + </p> + <!-- 010 --> + <p> + Apenaŭ estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la + ĉefstrato senbrue aperis preskaŭglite paŝanta viro, tre + modeste vestita kaj havanta ĉirkaŭe dudek jarojn. Atinginte la + lokon, kie staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante + kaj anstataŭ daŭrigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren + kaj per la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta + kradofenestro. + </p> + <p> + La frapeto ne bezonis ripetiĝon, ĉar la fenestro tuj malfermetiĝis, + kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino, kiu afable ridetis al + la ĵusalveninto. + </p> + <p> + —Kiom vi malfruis hodiaŭ,—ŝi riproĉete + ekparolis,—jam elsonis la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi + ne venos. + </p> + <p> + —Kial ne veni, karega Eloizeto?—respondis li per amdolĉa + mallaŭta voĉo.—Ĉu estus eble al mi kviete dormi ne + ĵus vidinte mian ĉarman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antaŭ + kelkaj horoj, mi sidis apud vi, kiel ĉiuvespere; mi iom kun vi + parolis kaj multe kun viaj gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj + konsentas pri nia amo kaj permesas, ke mi al vi faru ĉiuvesperan + viziteton; kaj tamen, mi koravidis tiun ĉi revidon, por paroli kun vi + sen alestantoj; ŝajnas al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj + kaj delikataj, via voĉo pli dolĉesona, viaj okuloj pli ensorĉrigardaj, + via vizaĝo pli bela kaj ĉarma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun + mi tutsola, estas pli mia, ol antaŭe, ke via amo estas pli varma, kaj + ĉial tiuj ĉi intimaj interparoletoj estas por mi la plej feliĉaj + momentoj de mia vivo. + </p> + <p> + —Ankaŭ por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiaŭ + pli malfrue, ol kutime, kaj mi preskaŭ mortis de senpacienco kaj malĝojo. + </p> + <p> + —Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate + estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj troviĝis je kelkaj paŝoj + de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaĝon kaŝanta + mantelo eniris tiun ĉi straton. Tuj mi haltis kaj min kaŝis en + ian pordosojlon atendante, ke li baldaŭ foriros, sed bedaŭrinde + la kavaliro + <!-- 011 --> komencis promeni kaj repromeni antaŭ la domo de Don + Diego de Gevara, kaj, ĉar tiamaniere li pasigis duonhoron, mi devis + tial prokrasti mian alvenon, atentante vian ripetitan admonon, ke ni plej + zorge evitu esti vidataj de ia preteriranto. + </p> + <p> + —Kaj vi plej saĝe faris, mia Joĉjo. Vi ne povas imagi, kia + terura timego min kaptas, dum mi vin aŭdas ĉe la fenestro. Ho, + se miaj gepatroj ekscius, ke mi estas sufiĉe malsaĝa por resti + apud vi en horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riproĉegus; + kaj, se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj + rimarkoj, eĉ kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn + fojojn mi diris al vi ĉi tion, penante min eltiri el viaj logaj + karesvortoj: ĉiam la koro venkis la prudenton, amo superregis + singardon: sed jen hodiaŭ estos la lasta nokto.... + </p> + <p> + —Ho, ne estu kruela, mia anĝelo! Ĉu pro infana timo ni + devas ja senigi nin je plej rava feliĉo? Eĉ se viaj gepatroj + ekscius pri tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al + ni pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili + estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ĝis frenezo kaj honeste celas + fariĝi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma kaj + neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj ĝi ne + nin denuncos; mi plej fervore preĝas al ĝi ĉiuhore, ke + ĝi protektu nian amon, kaj kredu al mi, ĝi ne ĉesos nin + gardi kaj defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon + de niaj deziroj. + </p> + <p> + —Ankaŭ mi havas al ĝi grandan konfidon, sed mia timo ne + estas senkaŭza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda + strato, loĝas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja<a + href="#piednoto3" class="pnlokilo">[3]</a> Izabelo estas famkonata pro sia + belegeco, kaj multaj kavaliroj ŝin amindumas. Ŝia patro devigas + ŝin ĉiam resti hejme, kaj + <!-- 012 --> nur ĉiudimanĉe ŝi iras en preĝejon aŭdi + meson. Tial ne estas malfacile antaŭvidi, ke fine ŝi akceptos + ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, ŝi lin atendos nokte, kiel + mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos neeblaj. + </p> + <p> + —Mi konfesas, ke via penso iras tre antaŭen, bela Eloizeto. + Lasu min, almenaŭ ĝis tiam, ĝui tiun senkomparan feliĉon, + kaj ne parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon, + kiu tre rilatas al nia amo. Ĝi estas plej ĝojiga novaĵo, + kiun vi sendube ne divenos. + </p> + <p> + —Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la + deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj. + </p> + <p> + —Plaĉu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj + lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus. + </p> + <p> + —Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi + petas, mi estas senpaciencega, mia koro. + </p> + <p> + —Mi faros ĝin, sed kun kondiĉo, ke.... + </p> + <p> + —Kondiĉon ankoraŭ! Ĉu eble, ke mi morgaŭ vin + atendu ĉi tie?.... Konsentite, sed rapidu. + </p> + <p> + —Mia kondiĉo estas alio pli facile efektivigebla. + </p> + <p> + —Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu. + </p> + <p> + —Ĉu vi ne pentos poste? + </p> + <p> + —Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros. + </p> + <p> + —Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraŭlo tre + riĉa kaj maljuna, kiu loĝas ekster Hispanujo, decidis ĉi + tien veni por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas + fianĉinon kaj varmege ŝin amas, li proponis ĉeesti la edziĝon + kaj aranĝi la feston, kondiĉe, ke ĝi okazos baldaŭ—dum + li tie ĉi restos—kaj ke li donacos al la gefianĉoj belan + doton. Morgaŭ mem mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili + konsentos, vi estos baldaŭ mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostiĝi + por resti apud vi ĉiunokte. + </p> + <!-- 013 --> + <p> + —Ho kiel bela surprizo, mia Joĉjo! Ĉu tio estas vera? Mi + sentas min la plej feliĉa.... + </p> + <p> + —Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson. + </p> + <p> + —Volonte! Vi nur diru, kio.... + </p> + <p> + Ŝi ne povis daŭrigi: oni tiam aŭdis paŝadon sur la + strato de iu alproksimiĝanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la + fenestron, dirante al sia fianĉo per karesa voĉo: «morgaŭ, + morgaŭ, mia kara....» + </p> + <p> + Jozefo malgaje ekmarŝis, transpasis la stratan angulon kaj ien sin kaŝis. + Pense li malbenis la ĝenulon, kiu interrompis lian interparolon en la + plej interesa momento. Profitante la mallumon de la strato, li atendis kun + espero revidi ankoraŭ sian fianĉinon, tuj kiam malproksimiĝos + la preteriranto. + </p> + <p> + Ĝi estis altkreska kavaliro kun bela sinteniĝo, eleganta mantelo + kaj granda ĉapelo. Alveninte antaŭ la domon de don Diego de + Gevara, li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la + domo malfermiĝis kaj aperis belega virino kun blanka vesto. + </p> + <p> + —Tre kuraĝa vi estas, Don Juan,—ŝi sensalute + ekdiris.—Ne sufiĉis, ke vi min amindumis dum mia loĝado en + la ĉefurbo. Vi eĉ venas ĉi tien por daŭrigi vian aman + persekuton. Ĉu eble vi ne scias, ke mia patro proponis min, kiel + edzinon, al Don Henriko de Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke + nenia espero restas jam al nia amo? + </p> + <p> + —Jes, mi ĉion scias kaj mi tro amas vin por ĝin akcepti. + Granda estas la potenco de patro, sed ĝi nur devas helpi al la feliĉo + de gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfeliĉigi + vin por ĉiam kaj obeante al via patro senkontraŭstare, vi + montras tute klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi ĵuris + iam. + </p> + <p> + —Ho, Don Juan, ne aldonu vian riproĉon al mia malfeliĉo. + Ĉu vi povas ankoraŭ dubi pri mia amo? Ĉu, atendante vin + ĉi tie, mi ne pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio? + </p> + <p> + —Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia ĉagreno estas la kaŭzo, + <!-- 014 --> ke mi vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke + vi malamas Don Henrikon, kaj ke, edziniĝinte kun li, vi estos malfeliĉa? + Per senĉesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon. + </p> + <p> + —Tio bedaŭrinde ne helpos, Don Juan: mi sufiĉe konas la + karakteron de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj eĉ se + tiu edziĝo estus por mi mortiga, li ne ŝanĝus sian decidon. + </p> + <p> + —Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi + povus perdi vin por ĉiam? Preferinda estus la morto mil fojojn! Aŭskultu + kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al feliĉo. Forkuru + kun mi, mia anĝelo. Ni tuj edziĝos sekrete kaj venos peti la + pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam.... + </p> + <p> + —Sufiĉe, Don Juan, sufiĉe: ne logu min per viaj flamaj + vortoj. Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtaĵon. + Ne, tute ne: mi estos plej malfeliĉa, sed ne riproĉita pro ia + malhonoraĵo. Forgesu min, kaj ne.... + </p> + <p> + Ŝi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun + plej granda surprizo ĉirkaŭrigardis kaj tuj komprenis la kaŭzon + de ŝia subita malapero. Ĵus transpasinte senbrue la domangulon, + ia kavaliro kun vizaĝo kaŝita per mantelo kaj ĉapelo, jen + staris kontraŭ li silenta kaj minaca. + </p> + <p> + Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li + malafablege: + </p> + <p> + —Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por + interrompi mian interparolon? Ĉu tiel maldece vi kutimas konduti pri + honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne volas, ke + mi mortigu vin, kiel hundon. + </p> + <p> + —Kvietiĝu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli + kun kavaliroj. Ŝajnas, ke en tiu ĉi afero, vi estas la ofendito + kaj ĝuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldaŭ + mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via + malhonesteco.... + </p> + <p> + —Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho + <!-- 015 --> kiel mi dankas la ĉielon, ke ĝi difinis min por + vin mortigi! Pretigu vin por tuja batalo kaj ne daŭrigu per paroloj, + ĉar en tiu ĉi afero la kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur + devas argumenti per armilo. + </p> + <p> + Oni tuj aŭdis la fortan alfrapiĝon de la glavoj. Tute solaj en + la mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la + du kavaliroj furioze duelis. La batalo daŭris tre mallonge. En la + flameco de atakado Don Juan faris ian mallertaĵon kaj Don Henriko + rapide ĝin profitis por puŝenigi sian glavon en la bruston de + sia kontraŭulo. + </p> + <p> + Don Juan ŝanceliĝis, metis ambaŭ manojn al sia vundo kaj + peze falis teren, ellasante profundan ekĝemon. La alia kavaliro + rapide forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta + mallumeco. + </p> + <p> + —Helpon! helpon! mi mortas!—diris ankoraŭ per malforta voĉo + la forlasita vundito. + </p> + <p> + Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per voĉo preskaŭ + neaŭdebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin klinis al li. + Ĝi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito. Vidante lin, Don + Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por tio; lian korpon + trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj de Jozefo. + </p> + <p> + —Ho la malfeliĉa kavaliro!—diris la junulo kaptita de + terura emocio—Dio helpu min en tiu ĉi okazo! + </p> + <p> + Kaj li komencis ekmarŝi por iri hejmen, kiam oni aŭdis bruon el + proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari. + </p> + <p> + La bruo gradige plifortiĝis, ia lumo ŝajnis disvastiĝi tra + la strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj. + </p> + <p> + —Helpon ĉi tien, sinjoroj,—diris Jozefo kun tremanta voĉo.—Jen + sur la strato kuŝas mortinta kavaliro.... Oni ĵus lin mortigis. + </p> + <p> + —Kaj kion vi faris ĉi tie en tia malfrua horo?—severe + demandis la gardestro. + </p> + <!-- 016 --> + <p> + —Mi okaze preterpasis,—respondis timeme la junulo. + </p> + <p> + —Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj! + </p> + <p> + —Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble + la sango de lia vundo.... + </p> + <p id="err01"> + —Sufiĉe, sentaŭgulo, ni ja tion detale klarigos. + Gardistoj, ligu liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. + Dume, ni helpos al la kavaliro, se estas ankoraŭ tempo. + </p> + <p> + Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni + senkompate lin arestis kaj enŝlosis en ian senluman kaj malvarman + ĉambron. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo de don + Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Ĉar neniu povis imagi, kio + vere estis okazinta la antaŭan nokton, ĉiu kredis ke efektive + Jozefo estas la mortiginto kaj eĉ kelkaj supozis, ke don Juan estis + aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro ĵaluzo, estis venĝinta + sin al la kavaliro. + </p> + <p> + La proceso tuj komenciĝis por klarigi la aferon kaj puni la krimulon. + Malgraŭ la senkulpeco de Jozefo ĉiuj cirkonstancoj estis al li + malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de ĉio, + sed ili ambaŭ silentis; la unua—por eviti kondamnon; la dua—por + kaŝi sian noktan interparolon. + </p> + <p> + Ĉar la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon, + trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta horo, la + juĝisto baldaŭ konvinkiĝis, ke la krimo estis farita de la + malfeliĉa junulo. + </p> + <p> + Ĉiutage la patro de Eloizo iris en la juĝejon por sin informi + pri la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliĉe, la afero + iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo ŝajnis neevitebla. + </p> + <p> + Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fianĉo, plorante + <!-- 017 --> konfesis al siaj gepatroj, ke ŝi estis parolinta kun + Jozefo ĉe la fenestro, ĵus antaŭ la mortigo de don Juan, + kaj plej kompatinde ŝi permeson petis de ili por tion sciigi al la juĝisto, + en la celo pravigi la ĉeeston de Jozefo en la loko de la terura + okazintaĵo. + </p> + <p> + Nun estis al ŝi tute indiferente, ĉu en la urbeto oni ekscios + pri ŝiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la ĉefa afero estis + savi lin el malglora kondamno. + </p> + <p> + Sed ho ve! eĉ tiu rimedo ne helpis. La juĝisto ne kredis al tio, + kion al li ĵuris Eloizo. Li supozis, ke ĝi estas nur elpensita + artifikaĵo por senkulpigi la krimulon. + </p> + <p> + Jam estis la proceso preskaŭ finita kaj ĉiu antaŭvidis, ke + Jozefo estos al morto kondamnita. La malfeliĉa Eloizo ploradis + senkonsole sian malfeliĉon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin + montris pli pala kaj malĝoja. Ŝia patro devis prokrasti la edziĝon + kun Don Henriko, ĉar ŝi plej obstine rifuzadis kaj eĉ firme + aldonis, ke ŝia neŝanĝebla decido estas formondiĝi kaj + por ĉiam eniri monaĥinejon. + </p> + <p> + Fine la juĝisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldaŭ de + ĉiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ĝin kaŝis al + Eloizo, timante eblan gravan malsaniĝon. + </p> + <p> + Jozefo eksciis pri ĝi plej emocie, kaj ankoraŭ ripetis, ke li + estas senkulpa. + </p> + <p> + Jam ĉiuj preparaĵoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis + difinita por la ekzekuto. + </p> + <p> + Petita, kiel kutime, ke li, antaŭ ol morti, eldiru sian lastan + deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preĝi lastfoje + antaŭ la Kristofiguro de la Lumo. + </p> + <p> + Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita. + </p> + <p> + Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antaŭ la + Kristofiguron de la Lumo. La juĝisto iris kun li, kaj multenombra + popolanaro el ĉiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por ĉeesti + lian strangan solenaĵon. + </p> + <!-- 018 --> + <p> + Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu ĉi kaj Don + Henriko staris sur la balkono amike babilantaj. + </p> + <p> + La malfeliĉa mortkondamnito pie surgenuiĝis antaŭ la + Kristofiguro kaj komencis preĝi kun granda fervoro. Fininte sian preĝon, + li daŭrigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per laŭta + kaj tremanta voĉo: + </p> + <p> + —Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas + al vi preĝi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la + mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Ĉu vi, Dio + justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj + hontinde? + </p> + <p> + Ĉiuj aŭdantoj restis kortuŝitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj + virinoj ploretadis. Ĉiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, + sed tiu ĉi staris silenta kaj senmova. + </p> + <p> + —Ho Dio mia,—daŭrigis li,—mi nur petegon al vi + prezentas. Savu min el plej terura maljustaĵo: montru publike al + ĉiuj la veron de miaj diroj. Se mi estas kulpa—signu min per + via mano: se mi estas senkulpa—montru ankaŭ per mano la + mortiginton de Don Juan, se li ĉi tie staras! + </p> + <p> + Granda korpremo kaptis la ĉeestantojn post aŭdo de tiuj vortoj. + Ĉies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazaŭ antaŭsentante + ion misteran kaj grandiozan. Tiun ĉi fojon la Kristofiguro ne restis + senmova. Ĝi eklevis sian dekstran brakon kaj firme direktis ĝin + al la loko, kie staris Don Henriko. + </p> + <p> + La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don Henriko + falis palega sur genuojn, dirante: + </p> + <p> + —Estu plenumata Via volo! + </p> + <p> + Kaj sin turnante al la juĝisto, li daŭrigis: + </p> + <p> + —Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan’on en + duelo, noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la juĝado. + </p> + <p> + Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni aŭdis surdigan popolkrion: + «Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!» kaj malgraŭ + la + <!-- 019 --> ĉeesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la ŝultroj + de popolanoj li estis triumfe portata en sian domon. + </p> + <p> + Dank’ al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post + unu monato edziĝis kun sia kara Eloizeto. + </p> + <p> + Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio, kio + fariĝis kun la bela Donja Isabelo. + </p> + <p> + Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis feliĉaj + multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili eĉ ne unu solan nokton + forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu estis la + protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas etendita laŭ + sama direkto, kvazaŭ ĝi volus ankoraŭ signomontri la + mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Vicente Inglada. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto2"> + [2] <i>Kastilujo</i> = nomo de hispana regiono. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto3"> + [3] <i>Donja</i>, hispane <i>doña</i> = samvalora moŝtesprimo, + kiel <i>don</i>, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo <i>don’in’o</i>, + uzita de S<sup>ro</sup> N. Borovko en «Ŝtona gasto», + estas tro longa. + </p> + </div> + <!-- 020 --> + <!-- 021 --> + <div class="rubriko" id="prem3"> + <p class="premio"> + TRIA PREMIO + </p> + <h2> + KRISTNASKA NOKTO + </h2> + <p> + Fabelo. + </p> + </div> + <p> + Supre sur la Alpaj altaĵoj, ĉe la nudaj rigidiĝintaj + montaroj, malĝoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero + restas kovrita de neĝo, kaj ĉio malaperas sub ĝia blindige + blanka ŝutaĵo, kiu formortigas ĉiujn vivajn estaĵojn. + La montaj krutaĵoj fiere enprofundiĝas en senviva, timiga + silentado, sekiĝas torentoj kaj kovriĝas per glacioj. En la vilaĝeto, + homoj kaj bestoj trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie ĉiam + brulanta fajro dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur + sciigas malofte alvenanta leteristo, kaj kontraŭ la mizeroj kaj + prizorgoj, kiuj naskiĝas en la mondo malsupra, ŝirmas la + izolulojn amasoj de neĝo kaj teruraj profundegaĵoj, kien enĝemas + la vento. Plej ofte, superkovras la dezertajn vastaĵojn densa, seka, + malvarma nebulego, kiu ĝisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn + malrapide flugantajn el la tegmentoj. Sed ne ĉiam daŭras tia malĝojeco. + Iafoje, sunradio pli brila ol ora somersuno, pli dolĉa ol dia + rigardo, forpelas grizaĵon, kaj enportas reĝojon en la dometojn, + dum, super la ebenaĵoj, ĉe la malproksimaj, profunde kuŝantaj + homejoj, ĉion rigidigas la nevenkebla premado de l’ vintra + sezono. + </p> + <p> + Malĝoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altaĵoj. La + tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu tie-supre + reĝadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ĝin + kutimigis al tiu ŝajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la + montanoj la + <!-- 022 --> plej bona kaj kara sezono, ĉar, nur dum ĝia daŭrado, + ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon + trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis homoj + nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove posedas; + ĝi refariĝas ilia mem propraĵo; sole ili konas ĝiajn + sovaĝajn profundegaĵojn, ĝiajn blankajn, puregajn neĝkampojn, + ĝiajn minacajn furiozojn, ĝian ensorĉan ĉarmon, kiu + iafoje kaptas mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto. + </p> + <p> + Dum la vesperoj, la familianoj ariĝas en la kuirejo de la kajuto, + ĉirkaŭ la tablo, kaj dormeme aŭskultas rakontojn, dum ilin + nekontraŭstareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj. Malĝoje, + trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altaĵoj..., kaj pri la + bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu precize + scias, neniu klare pensas, ĉar ĉiam sama, de la fortikaj + malnovaj prapatroj ĝis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado; + kaj ĉiam samaj estis la vesperoj, meze de l’ neĝa naturo, + en la malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro. + </p> + <p> + Sed, kiam proksimiĝas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado + naskiĝas ĉe la kajutoj. Baldaŭ okazos Kristnasko! Baldaŭ + ĉirkaŭ tablo, najbaroj kunvenos, ĝoje festenos, kunridos, + kunkantos, kaj estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj + Kristnaskoj, dum la gefianĉoj kisos sin unu la alian, dum la + maljunuloj trankvile disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj + iras en la arbarojn por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj + familioj ĝin ekbruligos, dum, tre malproksime, ĉe la profundaĵoj, + kie sin movas la ceteraj homoj, eksonos la ĥoroj, kaj ekbrilos miloj + da lumetoj por festi la naskiĝon de Kristo. + </p> + <p> + Ĝuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola paŝadis tra la + arbaro. Antaŭ kelkaj horoj, ĵus diris al ŝi la patro: + </p> + <p> + —Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ĝi jam estas + dehakita. + </p> + <p> + Ŝi do iris, ĝoja pro tiu festo, ne nur ĉar vespere ĉeestos + ŝia + <!-- 023 --> fianĉo, sed ankaŭ ĉar okazos ia ŝanĝeto + en la unutona, senlime sama vivado de l’ domanoj. + </p> + <p> + Dormis la tero sub dika neĝa sternaĵo, en kiun tiel malfacile + interniĝis la piedo, kiel en ŝtonan muron. Reĝadis + profunda, malgajiga silentado; forflugintaj estis ĉiuj vivaj estaĵetoj, + ĉiuj mallaŭtaj bruetoj, kiuj somere ĝojigadis la arbaron. + Oni nur vidis la longajn skeletojn de la abioj, kiuj ĉi tie kaj tie + metis malhelan koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri + la koloreco de l’ ĉirkaŭaĵo ne atentis Manjo, ĉar + tion ŝi ĉiam vidis; laŭ ŝi, la vintro estas la sole + bona sezono, dum kiu izolaj estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaĝaj + altaĵoj. Ŝi ŝatis solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj + al la urbanoj ŝin kaptis. La arbaron neniam timas la ĉi + supruloj, ĉar, en ĝi, ili laboradis de la frua aĝo, kaj la + malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno kvazaŭ rebrilas en ilia animo, + tiel ke sen tiaj maldolĉaĵoj ili malfacile elportus la vivon. + </p> + <p> + Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur + tial, ke tiu ĉi festo estas ĝojiga kaj bonporta. Ŝi ja + lernis, ke en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskiĝis + Savonto, pri kies vivo ŝi bone sciis; tion ŝi tre kredis, sed + tio estis tiel enradikigita en ŝi, ke la penso pri ĝi estis tute + senutila. Ŝi do preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn + novaĵojn pri la valanoj alportos la fianĉo, kion al ŝi + donacos la patro, kiu venos ĉe la festenon. Dume, tiel pripensante, + ŝi alvenis al la loko, kie kuŝas la jam dehakita abieto. Brave + ŝi ŝarĝis per ĝi siajn ŝultrojn kaj tuj foriris, + ĉar jam ekvesperiĝis, kaj la vojo al la domo estis malfacila kaj + longa. + </p> + <p> + Terura, akra, senkompata malvarmo reĝadis, sed pri ĝi ŝi + estis sufiĉe sperta; tamen, ŝin iom timigis la densa nebulego, + kiu, ĉe l’ vesperiĝo, pliakriĝas en la arbaroj. + </p> + <p> + La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ĝispenetradis la arbajn + densejojn, netakseble kliniĝis al la horizonto; timema, senbrila ruĝaĵo + aperis ĉe la sunkuŝiĝo, kaj, laŭ la pliblovo de l’ + vento, ŝi tre + <!-- 024 --> bone sentis, ke venas vespero. Kaj ŝi rapide iradis, + ĉiam kaptita de la penso pri la baldaŭa festeto, pri Kristnasko, + kiu en la sama horo, kunigadas ĉiujn frato-homojn por festi tutmondan + ĝojon. + </p> + <p> + Ŝi portis la abieton sur la ŝultroj, sed, ĉar densiĝis + mallumo kaj ŝian paŝadon malhelpis la trunkoj, ŝi decidis + demeti la arbeton kaj ĝin treni. La ĉielon oni jam ne vidis; + super la ĉirkaŭa naturo naĝadis noktombroj kaj tute malheliĝis + la vojo. Malvarmigaj blovoj alĵetiĝadis laŭ la aleoj; de la + branĉoj pendis glacieroj, kaj la trunkojn ĉirkaŭis prujno. + Sur la malmola neĝo glitis la piedoj, kaj ŝi estis devigata iri + malpli rapide. Maltrankvileco ŝin konfuzetis, tiom pli ke, tra la + nebulego, ŝi ne povis scii, ĉu ŝi iras laŭ la ĝusta + vojo, aŭ ĉu ŝi eraras. Tamen, ŝi konfidis al la + kutimo. Jam de la frua infaneco, ŝi tien venadis kun la patro kaj la + fratoj, en tiu sama tago por dehaki la kristnaskan abieton. Sed, tiun + jaron, ŝi ja volis iri tute sola. Baldaŭ ŝi estos matura + virino, edzino, kaj tial estas necese, ke edzino estu kuraĝa, kaj + ŝin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie supre, vivo estas batalado, + senĉesa eterna batalado kontraŭ naturo tiel fiera kaj sovaĝa, + ke ĝi ne toleras la kunvivadon de aliaj vivemaj estaĵoj, kaj la + braveco estas, eĉ por la virinoj, io natura, necesa, pri kiu neniu + fanfaronas. + </p> + <p> + ... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliiĝadis la frosto + kaj plifuriozis la neĝaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, muĝadis + de la montaj suproj. El la tero, aŭ el la branĉaro de abio, + iafoje leviĝis ventoturniĝoj, pelataj de l’ vento, kaj + ĉiuflanke disflugis neĝeroj, tiel multnombraj, ke la vagantino + fermis la okulojn pro timo. Bruon oni ja ne aŭdis. Iafoje, branĉo, + tro peze ŝarĝita, ellasis neĝan pecon, kiu mallaŭte + defaletis teren. + </p> + <p> + Manjo tre timis, ke ŝi devojiĝis; tia ideo ŝin ekdoloris, + ĉar ĵus ŝin kaptis la penso pri nokta restado en tiu + izolejo, tra tiu akra malvarmego, meze de l’ venta batado, kaj, + plie, dum kristnaska vespero, kiam ĉio brilas de gajeco, kiam la plej + malĝojemajn okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. + Ŝi ĉirkaŭrigardis, palpis + <!-- 025 --> la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj, faris kelkajn paŝojn + al ĉiuj direktoj por vidi, ĉu ŝi staras sur la ĝusta + vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj neĝamasoj, kaj pro + la nepenetrebleco de l’ nebulego ŝi ne estis kapabla ĝin + retrovi. Ŝi tre bone konsciis, ke ŝi devojiĝis, kaj tiam, + nevenkebla timo ŝin kaptis. Kion ŝi faros por retrovi la domon, + kiel ŝi, tra tiu terura malhelaĵo, povos rekoni la vojon, + kunporti la abieton ĝustatempe por festi Kristnaskon? Ĉirkaŭe + ŝi palpis la arbojn, sed ŝiaj fingroj nur sentis delikatajn + glacieretojn, kiuj rompetiĝis ĉe ŝia tuŝo; plie, + ŝin treege doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata + malvarmo, ŝin iom post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazaŭ + ensorĉisto. Ŝi volis krii, sed ŝia krio ne trafis trans + kelkaj arboj; kaj al kio efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro + ombroplena? Senkuraĝa ŝi ne volis esti, kaj ŝi peneme remarŝis + ankoraŭ tirante la abieton, ĉar ŝi esperis, ke tre baldaŭ + ŝi eliros el la arbaro kaj retrovos signojn pri la ĝusta vojo. + Certe mokus ŝin ĉiuj, kaj ŝin mallaŭdus, se ŝi ne + kunportus la abieton kaj pro ŝia neatenteco malsukcesus la festo. Tiu + ĉi penso, pli ol la ideo pri ŝia sorto, ŝin doloris. Ŝi + antaŭeniris kun granda malfacileco; ĉe ĉiu paŝo, + ŝi alĵetiĝis kontraŭ la trunkojn; la piedojn pezigis + malvarmego; kiam ŝi haltis, ŝajnis al ŝi, ke ŝi tuj + mortos pro la piedoj glaciiĝantaj; tial ŝi marŝis laŭeble, + konservante la esperon, ke ŝi baldaŭ eliros, ke tuj ekmontriĝos + la ĝusta vojo kaj rapide ŝin kondukos hejmen, kie ŝin + atendas multo da homoj por kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazaŭ + feriĝintajn ŝi jam ne sentis, sed ili ankoraŭ energie + tenadis la abieton, kaj pri tio ŝi jam ne precize konsciis. Nur unu + penso ŝin konstante elokupadis: en tiu nuna horo, kunvenas homoj en + la kuirejon, kaj trinkas kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro + tra la pordo, ĉu ŝi tuj alvenos, kial ŝi ankoraŭ ne + estas tie.... + </p> + <p> + Ha! ŝi volas nepre eliri. Tuj ŝi per sia propra volo retrovos la + vojeton. Kaj ree ŝi plirapidis, ree ŝi faletis sur la glitiga + tero, ree ŝian paŝadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. + Ŝi sentis, ke + <!-- 026 --> ŝia elspiro frostiĝas ĉe la lipoj, ke io + terura detranĉas ŝiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al + la tero. Streĉiĝas ŝiaj nervoj de junulino, de brava, + sentima virino montana, difinita por la vivado batala kontraŭ naturo. + Iafoje, ŝi disrigardas, sed tiam ŝia timo fariĝas pli + granda. Ŝajnas, kvazaŭ nekonataj estaĵoj ŝin atentus, + kvazaŭ io malvarma ŝin kaptus kaj senbrue detirus, por ke ŝi + ne rapidu antaŭen. Kaj antaŭen ŝi ankoraŭ volis iri; + alia vigla forto ŝin puŝadis, kaj tiun potencon ŝi obeis, + ĉar ŝi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute malproksime, + estas la celo, ke momenta senmovado por ŝi estos mortiga. + </p> + <p> + ... Noktiĝis, tute noktiĝis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la + domon sendube forlasis ĉiuj invititoj por esplori, kial ŝi ne + venis. Kaj baldaŭ ili ŝin trovos, kaj ŝi honteme reiros al + la kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazaŭ malsaĝa knabineto. + Jes, tre baldaŭ ili venos, kaj tra la densaĵo eksonos voĉoj + amataj kaj paroloj konsolaj; ŝi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj + pro tio ŝi emas plori. La antaŭan jaron en la sama tempo, ĝojis + la festeneto en la kuirejo, ŝercis la viroj, babilis la virinoj, kaj + brilis la lumetoj sur la branĉoj. Nun, ŝi mizere eraradas tra la + arbaro, sen ia radio de lumo. Ŝin ja lacigis la marŝado; terure + ŝin doloris la piedoj, sed malgraŭ ilia malvarmeco, ŝi + sentis, ke vivo ankoraŭ fluadas en ili, ke la danĝero ankoraŭ + ne minacas ŝin. Kontraŭe, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj + al la abieto per frosto, kaj ŝian tutan korpon skuetis frostotremo + pro timo kaj malvarmego. Ŝi haltis, aŭskultante, ĉu ne + venos iu familiano, ĉu la teruran ĉirkaŭan silentecon tuj + ne finos homa voĉo, vorto de espero. Tamen, ŝiajn orelojn ne + atingis ia bruo. La senlima, eterna, morta silentado ŝin ĉirkaŭadis; + nur vento ĝemegis, kaj neĝo defalis teren. Kaj, jen ŝi + rememoras pri versaĵo iam lernita en la lernejo, kiam ŝi estis + malgranda knabino. En ĝi oni parolis pri patro kun infano rapidantaj + tra arbaro, kaj la infanon, oni diris, allogis reĝo per dolĉaj + paroloj, kaj la infano mortis. Kontraŭvole, ŝi rememoras la + tutan versaĵon: + </p> + <!-- 027 --> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Rajdas nokte tra la vento</span><br /> <span class="i0">Unu + patro kun infano,</span><br /> <span class="i0">Knabon havas li en + brakoj,</span><br /> <span class="i0">Premas ame, varme tenas.</span> + </div> + </div> + <p> + Kaj kvazaŭ en sonĝo, reflugas al ŝia kapo ĉiuj versoj, + ĝis la lasta: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tre rapide rajdas patro,</span><br /> <span class="i0">Mortiĝantan + filon tenas,</span><br /> <span class="i0">Li kun peno hejmen venas,</span><br /> + <span class="i0">Jam en brakoj mortis knabo.</span> + </div> + </div> + <p> + Tion ŝi ofte deklamis kaj ĝuste, kiam ŝi estis tute juna, + dum kristnaska vespero, antaŭ ĉiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj + ŝian unutonan deklamadon sekvis multo da laŭdoj kaj brua aplaŭdado. + Pri aliaj infanaj mirrakontoj ŝi ankaŭ rememoras. La Reĝo + de l’ Malvarmo loĝadas, laŭ la enlanduloj, en la plej + densa loko de la arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian + reĝolandon, kaj, vestita per tute blanka vestaĵo, li restas + ĉe ia nekonata angulo, kaj, per dolĉaj, trompemaj vortoj + nekontraŭstareble delogadas al sia loĝejo la mizerajn vagantojn, + kies korpon li enneĝigas ĝis la veno de l’ somero. Manjo + tre bone scias, ke tia Reĝo estas nur timigilo al la neobeemaj + infanoj, sed, nuntempe, vero kaj malvero kunmiksiĝadas en ŝia + deliranta kapo, kaj, ĉe ĉiu paŝo, ŝi tre timas, ke tuj + aperos al ŝi la blanka Reĝo. + </p> + <p> + Ne! pri tiaj aferoj, ŝi ne devas pensi. Ŝi ja ne estus inda + edzino, se ŝin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj ŝi rekuraĝas, + provas antaŭenpaŝi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por + ke ne frostiĝu ŝiaj piedoj, ĉar iu familiano baldaŭ + venos kaj ŝin kunportos al la varma lito. + </p> + <p> + Aliaj realaj okazintaĵoj ŝin okupas. Iu prapatro iam restis + tutan nokton en arbaro kaj senĉese marŝadis, por ke la kapo ne + frostiĝu, kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la + nebulego, ĝis oni lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. + Oni ankaŭ ofte + <!-- 028 --> rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilaĝa + sorĉistino, kiu nokte perdiĝis en arbaro kaj estis retrovita nur + multajn monatojn poste, enfosita en neĝa kavaĵo. Sed pri ŝi + la tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revenĝo de Dio, ĉar + iam, laŭ la komuna opinio, la nomita sorĉistino ensorĉis + junulinon, kiu venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke ŝi + estas sur la sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, laŭ + la diro de la vilaĝaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al + ŝi tamen ŝajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorĉistino, + aŭ la blanka mantelo de la Reĝo de l’ Malvarmo. + </p> + <p> + ... Kaj nun tute ne doloras ŝin la piedoj, ĉar ŝi jam ne + sentas, ke ili estas; la abieton ŝi ne forlasis, ĉar ŝi pri + ĝi jam ne pensas. Iafoje ŝi provas ekrezoni, rememori la + direktojn, laŭ kiuj ŝi devas iri, sed tia pripenso alkondukas + ŝin al pli mizera konkludo rilate al ŝia estanta sorto. + </p> + <p> + Ŝian bravecon iom post iom ĉesigas lacigo kaj malvarmego. Ĉe + ĉiuj kelkaj paŝoj, ŝi haltas, ĵuras, ke ŝi ne + iros pli malproksimen, aŭskultas, ĉu ne laŭtiĝas ia + brueto, ĉu ne aperas la savontoj. Sed, ja nenio.... Kaj ŝi + senesperiĝas, sidiĝas sur trunketon, ellasas malĝojajn + larmojn, atendas ĝis venos aŭ morto aŭ savo.... + </p> + <p> + Jen, en ĉiuj lokoj de l’ tero, ĝojas la festo de + Kristnasko. Tiun feston ŝi iam vidis en la urbeto sur la ebenaĵo, + kaj tie ĝi estis multe pli bela kaj riĉa. Abio briladis en + ĉambro, geknabetoj ĝojeme rigardadis al la arbo, ricevis + ludilojn de bela sinjorino, kaj kiam finiĝis la festo kaj estingiĝis + la arbo, iu maljuna viro parolis per solena, strange frapanta voĉo. + Li rakontis pri antikvaj okazintaĵoj:... Tie, en tre malproksima + lando, antaŭ multego da jaroj, paŝtistoj maldormis ĉirkaŭ + fajro, en plena nokto.... Kaj, jen subite al ili aperis anĝelo de la + Sinjoro, kaj diris: «Ne timu; gravan sciigon mi anoncas al vi. Hodiaŭ, + al homoj naskiĝis Savonto». Kaj anĝeloj aperis en la + ĉielon kaj kundiradis: «Gloro al Dio ĉe la supraj altaĵoj, + kaj paco al la homaro». + </p> + <!-- 029 --> + <p> + Ho! tian pentraĵon ŝi tre bone rememoris; homoj, strange + vestitaj, sidadis en la senlima dezerto; brilis meze de ili ruĝa + fajro, kaj, jen ekradiis senkompara brilo en la ĉiela vasto.... + </p> + <p> + Ĉu al ŝi ne brilos simila aperaĵo, ĉu baldaŭ + ŝi ne vidos konatulojn kun flamingoj en la mano. Ŝi denove aŭskultas.... + Silentadas.... Ŝi volas krii, sed ŝi timas, ke ŝia voĉo + estos tro laŭta, kaj tial vekos fantaziajn estaĵojn. + </p> + <p> + En ŝia deliranta kapo, ĉio kunturniĝas. Ŝi ĉiam + revidas la iam viditan pentraĵon: homoj sidantaj en la dezerto ĉirkaŭ + fajro; bela, diafana nokto sub orienta ĉielo, pli blua ol la plej + blua cejano, pli vasta ol la plej vasta ĉielo videbla de l’ + montosuproj. + </p> + <p> + Ŝi rememoras.... Neniu venas; kaj kvankam ŝi aŭdis pri + vivo, ke ĝi estas ne grava bono, tamen morti ŝi ne volas, ĉar + la vivon ŝi amas. Se ŝi ekhaltas, ŝi sentas, ke ŝin + kaptos la mortigo per la malvarmo, sed aliparte ŝiaj glaciiĝintaj + piedoj jam ne povas ŝin subporti. Kaj malespera, ŝi haltas, + pensante, ke ŝi eble trovos kuŝujon sur la tero, tie ŝi + dormos ĝis la mateno, aŭ venos la morto. Cetere, la konscio + ŝin forlasas; rakontoj ŝin persekutas; ŝi pri si mem + pensas, ke ŝin atendas la Reĝo de l’ Malvarmo, ke sekve + ŝi neniel povos saviĝi. Kaj ŝi kuŝiĝas sur la + teron, envolvante sin per sia robo por ne senti la maldolĉan fundon. + Al ŝi proksimiĝas dormemo; ŝajnas; ke ŝi sidas tre + bone sur la neĝo, ke la piedoj ŝin jam ne doloras, ke agrabla + sento ŝin tiras al pli bona, pli feliĉa vivo. + </p> + <p> + ... Jes, ili tuj revenos, ili ekkaptos ŝin kaj forportos en la + hejmon.... Sed en kian hejmon? Ŝi ja ne scias, ĉu pri la patro aŭ + ĉu pri la Reĝo de l’ Malvarmo ŝi pensas.... Bone + estos al ŝi; iu ŝin tuj kunportos kaj, kisante, ŝin ŝovos + en la varman liton, kie ŝi kunligos siajn membrojn por revarmiĝi.... + Sendube, ŝi sonĝis; jen, ŝi ja vere kuŝas en lito. + Sendube jam pasis Kristnasko; la arbeto staras sur la tablo, la lumetoj + estingiĝis, kaj, ĉe la mateniĝo, ŝi ĉion revidos, + kun la rememoro pri tiu stranga sonĝo, ke ŝi kuŝis en + arbaro, ke al ŝi estis tre malvarme.... Dolĉe estas al ŝi, + ĉar ŝi ĵus akceptis + <!-- 030 --> la kison de l’ fianĉo, dolĉan, tre varman + kison. Li fermis al ŝi la okulojn, surkisante la lipojn, kaj brako + ĵus ĉirkaŭligis ŝian kolon.... Li estas tie apude, + ŝi estas tute ĝoja; li rediras dolĉajn parolojn: «Baldaŭ, + ni kune...» Sed, kia malagrabla sonĝo ŝin ĵus tenis: + ŝi estis en arbaro, homo, ne homo, sed blanka demono ŝin + karesis, kaj dolĉe, dolĉege ŝin tiradis al ia malvarma + profundegaĵo. + </p> + <p id="err02"> + Sed, teruro! tio ja ne estas sonĝo! ŝi sidas en arbaro, ŝiaj + membroj kuŝas sur la neĝo, kaj jen ŝi volas movi fingron... + ĝi jam estas alligita al la tero per frosto; ŝi ekkrias; iom da + konscio ŝin rekaptas. Jes, ĉion ŝi rememoras tute bone, + tute precize. Se ŝi kuŝas pli longe, tuj ŝi mortos, ĉar + la perfida Reĝo de l’ Malvarmo tiel detranĉas la vivon de + l’ homoj, kaj morti ŝi ne volas, ĉar la vivon ŝi + amas. Jen, ŝi tuj restariĝos; ŝi denove rapidos tra la + arbaro, laŭ kia ajn direkto, nur por ke ŝin ne prenu la frosto + kaj la dormigo de l’ malvarmo. Jes, tre certe ŝi tuj ekstaros, + kaj baldaŭ oni ŝin trovos, ĉar la tuta familio ŝin + nepre serĉadas.... Ŝi tuj ekstaros.... + </p> + <p> + En la urboj, sonas la ĝojo, kaj bruas la gajuloj; en multegaj domoj + oni festas en la kuirejo, kaj la abio lumigas la ĝojantojn per siaj + sennombraj fajretoj. Dio mia! kiel bela estis la festo, kiam ŝi estis + en la urbo. Al ŝi donacis ludilojn bela sinjorino, kaj poste solene + parolis maljunulo per strange frapanta voĉo:... en dezerto, sidadis + paŝtistoj ĉirkaŭ la fajro.... + </p> + <p> + Ĉirkaŭ la fajro! Ho! kiel bone estas sidi ĉirkaŭ + fajro! Oni almetas la manojn super la ruĝan flamon, oni apogas la + piedojn kontraŭ la fajrujon; ĝoje ronketas la brulaĵo, kaj + hela flameto lumigas tra la densa nokto.... Nun, la piedoj estas tute + varmaj, ankaŭ la manoj; ĉio estas bona, kaj, jen, al ŝi + estas tute same kiel en ŝia fantazio. La piedoj estas tute varmaj, + ankaŭ la manoj, ŝia tuta korpo tremas pro varmo. Ŝiaj + okuloj fermiĝas, la manoj kunligiĝas, la korpo tordiĝas por + esti pli varma. + </p> + <p> + Jen, subite, ŝajnas, ke, en la malproksimo, el tute malproksima + <!-- 031 --> sonorilejo batis ia horo.... Kioma, kie, ŝi nescias. + Ĉu eĉ sonadis ie? Ĉu ne okazas ia tratranĉo en ŝia + deliro? Tamen, ŝi rememoras iomete.... Ŝi kuŝas sur la + tero; tie estas varme; ŝi povas atendi ĝis la veno de l’ + matenruĝo, sed estus eble pli bone se ŝi restariĝus, tial + ke oni rakontas, ke la kuŝintoj sur la neĝo estas difinitaj por + la morto. Tio estas ne vera. Oni rakontas tion, sed ĉion rakontitan + oni ne devas kredi; kontraŭe, sur la tero, estas pli dolĉe, pli + varme, pli ripoze; oni dormetas tute bone, sentante nenian blovon, nenian + ventoturniĝon. Sed, ŝi tuj ekstaros, ĉar ŝi iom timas. + Ŝajnas tute kvazaŭ io neatendita, io neprokrastebla tuj okazos. + La Reĝo prenos Manjon; tio okazas, ne nur kiam oni estas knabino, sed + ankaŭ kiam oni estas fianĉino. Tion difinis la malbona sorĉistino + kiel revenĝon pri la puno de Dio, ĉar la sorĉistinoj estas + la estrinoj de la arbaro, kaj la potenco de Dio ne trafas trans la + malbelaj, mallaŭtaj densejoj.... Tial, ŝi stariĝu!... kvazaŭ + ia kiso ŝin tuŝetus. + </p> + <p> + Eble, la kiso de l’ fianĉo, kiu volas ŝin surprizi, ĉar + fianĉino ŝi ja estas. De longatempe ŝi pensadis pri tiu + venonta kunvivado kun alia viro, en alia domo, ne ĉar ŝin + persekutis la deziro al amo, pri kiu revadas la urbaj junulinoj, sed nur + tial, ke tia estis la kutimo de la prapatroj, ke ĝin oni nepre devas + obei. Baldaŭ okazos la edziniĝo, kaj jam ŝi sentas kvazaŭ + en tiu vespero fariĝus pli akra la kiso de l’ fianĉo—eble, + ĉar efektive baldaŭiĝas la tempo de l’ geedziĝo. + Post la paso de l’ vintro, ili kunforiros al la valo, kie pli facila + estas la vivado kaj pli ĝojaj la vintraj tagoj. + </p> + <p> + Sed, jen, iom post iom, alproksimiĝadis la Reĝo de l’ + Malvarmo, la perfida demono de la nudaj altaĵoj. Tremante, lia + maljuna mano malfermis la okulojn de la junulineto, li delikate kunmetis + la brakojn kaj la krurojn.... Varmo! varmo! ŝi naĝadis en la + varmo! kiel bone ŝi estas en la lito post la ĝojigo de l’ + kristnaska festo. Ho! la bona lito, la dolĉa varmeco de l’ + ĉambro, flanke de la varma stalo.... + </p> + <p> + Ŝi jam ne movis sin. La Reĝo de l’ Malvarmo klinis ŝian + tute + <!-- 032 --> palan kapon; ŝian hararon li ŝmiris per prujno, + kaj ŝian glaciiĝintan korpon envolvis per sia blanka, purega + mantelo, tiel blanka, tiel purega kiel la vualo de la junaj edzinoj. Kaj, + tion farinte, li avide, ĝojege, ŝin kisadis, ĉe la frunto, + ĉe la brusto, kaj al ŝi ŝajnis, ke tia kiso estas pli dolĉa + ol la plej dolĉa kiso de l’ fianĉo, pli varma ol la plej + varma kareso de l’ amo. + </p> + <p class="respondecolinio"> + H. Hodler. + </p> + <!-- 033 --> + <div class="rubriko" id="mencio1"> + <p class="premio"> + UNUA MENCIO + </p> + <h2> + NOKTAJ FANTOMOJ<br /> EN LA KASTELO DE<br /> RHODE-SAINT-PIERRE + </h2> + </div> + <div class="poezio" style="margin-left:40%;"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">«Tra densa mallumo briletas la celo,</span><br /> + <span class="i0">Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj.»</span> + </div> + <p style="margin-left:2em;"> + (<i>La vojo.</i>) + </p> + </div> + <p> + Tiuvespere, kiam mi transpasis la sojlon de la malnova gastejo, estis pli + malfrue ol kutime, ĉar en tiu pentrinda vilaĝeto de la Hagelando<a + href="#piednoto4" class="pnlokilo">[4]</a> la naturo estas tiel alloganta, + la eknoktiĝo tiel dolĉa post varmega tago, ke mi preskaŭ + kun bedaŭro interrompis mian sencelan vagadon. Sed en la gastejo + atendis min, kiel ĉiuvespere, miaj novaj kunuloj: la ĉefaj loĝantoj + de la vilaĝo. + </p> + <p> + Ĉirkaŭ la malglata ligna tablo, sub la dika lampo kun verda lumŝirmilo, + sidis ili—la vilaĝa sekretario, la kampogardisto, la kuracisto, + la orgenisto—kviete, malrapide fumante en siaj longaj argilaj pipoj + la tabakon rikoltitan en ilia ĝardeno. + </p> + <p> + Kompreneble oni ekriproĉetis—ho, tre amike—la «poeton», + kiel ili nomis min, pri lia malfruiĝo, sed tuj la gastejmastro + alportis la kutiman kartludon kun la skribardezo, al kies ŝnureto + balanciĝis spongo kun peco da kreto, kaj ni ekludis. + </p> + <p> + La kartoj estis apenaŭ disdonitaj, kiam aperis sur la sojlo + <!-- 034 --> maljunuleto vestita per blua kitelo, larĝa bruna + pantalono kaj dikaj lignaj ŝuoj. Je l’ mano li portis kupran + lanternon, kiun li teren metis ĉe la sojlo, kaj, deprenante sian + ĉapon, li alproksimiĝis al nia tablo petante, ke la doktoro + bonvolu akompani lin en najbaran vilaĝon Rhode, por flegi lian subite + malsaniĝintan filinon. + </p> + <p> + —Mi akompanas tuj, Mastro Jan,—diris la kuracisto, metante + siajn kartojn sur la tablon.—Nu, la devo vokas min,—li + aldonis.—Daŭrigu la ludon inter vi, amikoj, dum mi faros + devigan noktan promenadon. + </p> + <p> + Li prenis sian ĉapelon kaj sian bastonon kaj, antaŭ ol foriri, + demandis al la kamparano: + </p> + <p> + —Ni iros tra la arbaro, ĉu ne, Mastro Jan? Tiu vojo estas pli + mallonga. + </p> + <p> + —Tra l’ arbaro, je tia horo!... Ĉu vi tion intencas, + Sinjor’ Doktoro? Estas morgaŭ la Mez-Aŭgusto, kaj vi scias + bone, ke ne taŭgas tiam vagadi en la arbaro ĉirkaŭ la + kastelo de Rhode. + </p> + <p> + —Vi estas prava,—diris la orgenisto.—Oni rakontas + strangaĵojn pri tio, kaj certe la drama morto de la lasta kapelano de + l’ kastelo ne alportis benon al la Baronoj de Rhode. + </p> + <p> + Siavice la sekretario aldonis: + </p> + <p> + —La maljunuloj de l’ vilaĝo pretendas, ke de la tempo, + kiam la sanga dramo okazis en la kastelo, la fantomo de la kastelmastro + ĉiujare nokte vagadas ĉirkaŭ la kastelo, kaj eĉ la + arkivoj rakontas pri tio. Sed nun la junuloj tion ne kredas plu.... + </p> + <p> + Dezirante koni pli detale tiun misteran historion kaj allogita de la freŝeco + de l’ aero, mi proponis al la kuracisto akompani lin. + </p> + <p> + La gastejmastro donis al ni rondforman kupran lanternon, utiligotan por la + reveno, kaj triope ni foriris. + </p> + <p> + —Hela, bela vetero, ĉu ne, Sinjoroj?—diris la kamparano,—ni + ne bezonas la lanternojn, sed la steloj fajre brilegas, eble la vetero + ŝanĝos.—Kaj frotante alumeton li ekbruligis sian mallongan + pipon kun metala kovrileto. + </p> + <!-- 035 --> + <p> + —Sed, diru, Jan,—demandis la kuracisto—ĉu efektive + vi timus en tia hela nokto akompani nin tra la arbaro? + </p> + <p> + —Mi ne estas timulo, Sinjoroj, sed por la tuta oro de l’ mondo + mi ne volus preterpasi la kastelon dum tiu ĉi nokto. + </p> + <p> + —Sed—demandis mi—kia malbonaĵo povus trafi nin? + </p> + <p> + —Ho, Sinjoro, mi prave vidas, ke vi estas fremdulo. Se vi estus + naskiĝinta en nia vilaĝo, vi ne demandus pri tio. Ĉiuj + scias, ke ĉiujare la hundaro de l’ estinta Barono de Rhode, + blekegante kaj bojante trakuradas la kampojn, aron da nigraj ĉevaloj + trenante katenojn trarajdas la arbaron; la sonorado de l’ ĉaskornoj, + la siblado de l’ sagoj kaj de l’ kugloj, la ĝemegoj de l’ + vunditaj ĉasaĵoj plenigas la aeron per teruriga bruegado kaj ve + al tiu, kiu troviĝas sur la vojo de l’ sovaĝa bando.... + </p> + <p> + Interparolante ni alvenis apud la enirejo de l’ arbaro. + </p> + <p> + —Nu—diris la kuracisto—eble la malsanulino senpacience + atendas nin, ni eniru la plej mallongan vojon. + </p> + <p> + Mi tuj jesigis; sed la vilaĝano paliĝante protestis, kvankam li + ankaŭ deziregis, ke ni alvenu kiel eble plej baldaŭ ĉe lia + filino, tamen li petegis, ke ni forlasu nian maltimeman projekton. + </p> + <p> + Iom da fanfaroneco ne maldecas ĉe junulo kaj, anstataŭ ekdiskuti + kun la naivulo, mi ekbruligis mian lampon kaj enpaŝis la vojeton. + </p> + <p> + La kuracisto adiaŭdiris per la mano al nia gvidisto, kiu nur diris + kun sopiro: + </p> + <p> + —Gardu vin Dio! + </p> + <p> + Kaj ni malaperis en la arbombro.... Tie la lunradioj apenaŭ traboris + la densan foliaron, nur la flava lanterna lumo lumigis la vojeton ĝis + kelkaj paŝoj antaŭ ni. + </p> + <p> + La strangaj superstiĉoj, kiuj persistas ĉe la kamparanoj, fariĝis + la temo de nia interparolado. La kuracisto jam rakontis kelkajn + ekzemplojn, kiam, alproksimigante sian poŝhorloĝon al mia + lanterno: + </p> + <p> + —Jam la dekunua—li diris—Ni certe eraris pri la vojo; la + arbaro ne estas tiel vasta: ni devus jam esti alvenintaj en Rhode. + </p> + <!-- 036 --> + <p> + Ni haltis momenton, sed meze de l’ arbaro estis neeble difini, kie + ni troviĝas. Por koni la direkton ni eĉ ne havis plu la lunon + ĉar nebuloj estis kaŝintaj ĝian arĝentan globon. + </p> + <p> + Eksiblis plenda vento tra la foliaro, kraketis sekaj branĉetoj de l’ + abioj, kaj iafoje nokta strigo aŭ rabobirdo forflugis kun raŭka + ĝemo. La promenado brave komencita, nun ekŝajnis longa kaj iom + teda; mi ekbedaŭris, ke ni ne sekvis la vilaĝanon, kiam pli hela + lumeto aperis inter la ŝtipoj: ni ektuŝis la randon de l’ + arbaro. + </p> + <p> + Antaŭ niaj okuloj, alkutimiĝintaj al la mallumo sin etendis + vasta kamparo, ĉiuflanke limigita de montetoj kovritaj per densaj + arbaroj. Meze de la kampoj je interspaco da kvaronmejlo staris majeste kaj + mistere, kvazaŭ gardisto de l’ nokto, masiva konstruaĵo: + la kastelo de Rhode, kun sia minacanta kvarangula turo. De ĝia + levebla ponto ĝis la vilaĝo staris duobla vico de arbegoj, kiun + ni devis preterpasi por atingi la izolan dometon de la malsanulino. + </p> + <p> + Sur la tuta naturo korpremanta silento pezis kvazaŭ funebra vualo. + Densaj nebuloj, jen disiĝantaj, jen kuniĝantaj, traflugis la + ĉielon: momente ekbrilis la luno kaj sur la nigra fundo la tuta + kastelo fantastike lumis, je ĉiu fenestro ekbrilis blueta arĝenta + fajro... ĉirkaŭ ni zigzage flugetis aro da noktaj vespertoj. + </p> + <p> + Ĵus ni atingis la misteran aleon, kiam subite estingiĝis la + lumoj de la kastelo. Tuj pleniĝas la aero per stranga bruado: blekado + de ĉevaloj, frapado de hufoj, sovaĝa rajdado. La terura bruegado + plifortiĝante ŝajnas proksimiĝi. Nun timiga sonorado de + ĉenoj miksiĝas kun raŭkaj krioj: Ho! ho! Hu! hu! Nenion ni + vidas krom, en fundo de l’ aleo ĉe la kastelo, tremetantan + lumon, kiu jen ekbrilas jen malaperas.... + </p> + <p> + Ree fariĝas silento... silento pli terura, pli timiga ol la bruado, + kiu antaŭ momento tremigis la aeron... + </p> + <p> + Mi premis la brakon de l’ kuracisto, mallaŭte dirante: + </p> + <p> + —Kio okazas?... Kion signifas?.... + </p> + <p> + La doktoro ne tuj respondis; kaj poste pripenseme li parolis: + </p> + <!-- 037 --> + <p> + —Strangajn aferojn oni rakontas pri la kastelo de Rhode... sed la + vilaĝanoj rakontos tion al vi pli bone ol mi. + </p> + <p> + Kelkajn minutojn poste ni frapis ĉe la pordo de la izola dometo. Nia + gvidisto mem malfermis kaj rigardante nian palan mienon:—Estu + bonvenaj—, li diris.—Ho, ni timis, ke malfeliĉo trafis + vin. + </p> + <p> + —Malkviete ni atendis vin Sinjoroj, kvankam mia filino ŝajnas + nun farti pli bone,—aldonis la maljunulino, kiu sidis apud la + fajrejo, preparante varman trinkaĵon por la malsanulino. + </p> + <p> + La patro prenis la lampon de la tablo kaj enirigis la kuraciston en la + apudan ĉambron, kie kuŝis lia filino. + </p> + <p> + La patrino preninte la varman trinkaĵon, akompanis ilin. + </p> + <p> + Mi restis kelkan tempon sola en la hejma ĉambro, nur lumigita de la + ruĝa rebrilo de ligna fajro, kiu dancigis sur la kalkpentritaj muroj + fantomajn ombrojn. Mi repripensis pri ĉiuj strangaj okazintaĵoj + de ĉi tiu fantastika nokto, kiam la patrino revenis, mallaŭte + dirante kun pli ĝoja mieno: + </p> + <p> + —Ŝi ekripozas nun. Dank’ al Dio, la krizo forpasis kaj ni + povas esperi, ke ŝi estos savita; tamen la kuracisto promesis, ke li + restos ankoraŭ kelkan tempon, ĝis kiam ŝi dormos. + </p> + <p> + Kaj dum ŝi boligis akvon por prepari tason da kafo, mi profitis la + okazon por demandi ŝin pri la teruraj bruadoj, kiujn ni aŭdis. + </p> + <p> + —Ho, Sinjoro!—ŝi diris, sidiĝante apud la fajrejo—ni + ankaŭ, ni aŭdis la preterpasantan sangoĉaron kun ĝiaj + inferaj ĉevaloj, ĝiaj sonoradantaj katenoj. Ni ne kuraĝis + rigardi tra la fenestro, tio estus mortiga, sed ni preĝis por vi, kaj + la Sankta Virgulino, (danko estu al ŝi) aŭskultis nian preĝon + permesante, ke vi atingu nian dometon. Ni timegis, ke vi ricevos la saman + sorton ol nia Siska de la muelisto.... + </p> + <p> + —Kio do okazis al ŝi? + </p> + <p> + —Ĝi estas terura okazintaĵo, Sinjoro, kiun oni rakontis al + mi dum mia juneco. Estis festtago en la vilaĝo, dancmuziko ĉie + sonoris laŭ gaja takto. Dum tuta tago la gejunuloj senzorge kaj + <!-- 038 --> senlace saltadis kaj kantadis pensante nur pri plezuro kaj + ĝuo. En ĉiuj gastejoj fluadis la ŝaŭmanta biero, + ĉie regadis brua gajeco... Tiunokte Siska de la muelisto, deksep-jara + petola knabino, post la danco hejmen reiris kun kelkaj gajaj gekunuloj. + Ili kantis kaj saltis ankoraŭ sur la vojo, kiam subite eksonoris la + dekdua... kaj oni aŭdis la bruegantan ruliĝadon de kvarĉevala + veturilo. Ĝi pasis tute proksime de la ĝoja bando. «Haltu, + veturigisto!» ekkriis ia junulo.—«Haltu!» rekriis + la aliaj; kaj la petola Siska, pli rapide ol penso, eksaltis sur la postan + flankon de la veturilo, kriante: «Jen! mi veturas hejmen!» kaj + ŝi malaperis en la aleo de la kastelo. Furioze, sovaĝe kuradis + la ĉevaloj tra kampoj kaj herbejoj, irante trifoje de la kastelo de + Rhode ĝis la kastelo de Kratenberg, kiu iam staris sur la monteto. + Ĉiufoje propramove malfermiĝis brue la pordegoj de la kastelo + por enirigi la veturilon. Brue ili fermiĝis: sed neniu krom la + fantomaj rajdantoj povis trapasi la sojlon. Siska vidis dum momento la + luksan internon de la ensorĉita kastelo... kaj ŝi falis de la + veturilo. Matene vilaĝanoj trovis ŝian sangmakulitan korpon sur + la ponto antaŭ la pordego de la kastelo de Rhode.... + </p> + <p> + Dum la maljunulino rakontadis, la kuracisto kaj la patro estis silente + enpaŝintaj en la ĉambron kaj nun staris apud la fajrejo. Mi + estis tiel pripensema pro ĉiuj aŭditaj mirindaĵoj, ke mi eĉ + ne rimarkis ilian apudeston. + </p> + <p> + La virino silentis, malfermis la antikvan kverklignan ŝrankon kaj + prenis siajn kvar plej belajn tasojn, kiujn ŝi plenigis por ni per + bonodora kafo. + </p> + <p> + Ĉiuj eksidis ĉirkaŭ la fajrejo dum la doktoro kvietigis la + gepatrojn pri la farto de ilia filino, aldonante kelkajn konsilojn pri la + flegiloj uzotaj se ia nerva krizo reokazus. + </p> + <p> + Nenion mi aŭdis pri tio ĉar, en siblado de l’ vento, en la + kraketado de l’ fajro mi aŭdis malproksime, malproksimege la + ruliĝadon de la sangoĉaro, la galopadon de l’ ĉevaloj, + la krakadon de l’ vipoj, + <!-- 039 --> la bojadon de l’ hundaro; en la volviĝanta fumo + mi vidis nur suprenflugantajn fantomojn. + </p> + <p> + La kuracisto rimarkis mian ekscitiĝon, ĉar li interrompis mian + revadon dirante iom ŝerceme: + </p> + <p> + —Nu, amiko, ĉu la mastrino rakontis tiel timige kaj impresige + la historion de Rhode, ke vi sidas tie pripenseme, kvazaŭ vi dormus? + </p> + <p> + —Efektive mi pripensas la strangaĵojn, kiujn mi aŭdis,—respondis + mi, kvazaŭ vekiĝante,—kvankam mi ne povas kompreni kia + estas la kaŭzo de tiuj sorĉaĵoj. + </p> + <p> + —Ho, pri tio—diris la virino,—mi povas doni klarigojn al + vi, sed mia edzo pli bone tion rakontos ol mi, ĉar li estas pli + klera. + </p> + <p> + Kaj la maljunulo ekrakontis jene ĉi tiun legendon: + </p> + <p> + —La barono de Rhode estis fiera arogantulo, kiu tiel pasie amis la + ĉasadon, ke certe por tiu ĉi plezuro li estus vendinta sian + animon al la diablo. Preskaŭ ĉiutage li ĉasadis kun + multnombra sekvantaro tra la senlima arbaro, kiu kovris la ĉirkaŭaĵon + de lia kastelo. Eĉ dimanĉe, tago al ripozo kaj preĝo dediĉota, + li ne povis lasi sian pasion, kaj malgraŭ la avertoj de lia kapelano<a + href="#piednoto5" class="pnlokilo">[5]</a> li rajdadis kaj galopadis kiel + dum la semajno. + </p> + <p> + Ian dimanĉon, kiam li ree foriris frumatene, li estis promesinta al + sia kapelano, ke li ĉeestos la meson; sed aliparte li estis + postulinta de la abato, ke li ne komencu ĝin antaŭ lia reveno. + Tiu reciproka promeso, kvietiginte lian konsciencon, li freneze trakuradis + la nudajn kampojn kaj la vastajn arbarojn. + </p> + <p id="err03"> + Li ebriiĝis pro movo kaj bruo; kaj horoj post horoj forflugis rapide. + Jam aŭdiĝas en la malproksimo la sonorado de dek-unu batoj sur + la kastela sonorilego, kiu rememorigas al li lian promeson. Li ekvolas + hejmen reiri, ĉar laŭ eklezia regulo la meso estas komencota + antaŭ la dek-dua horo; sed je tiu momento jen saltas tra arbetaro unu + kaj du kaj tri leporoj. Rapide la barono trafos ilin kaj poste + <!-- 040 --> hejmen iros. Sed rapidegaj estas la leporoj; ju pli rapidas + la barono, des pli vigle ili saltas, jen malaperante, jen remontriĝante. + Nun ili ŝajnas lacaj, senmove sidantaj sed, kiam antaŭenvenas la + ĉasisto, ree ili ekkuras... kaj kuras: dume pasas la tempo. Ju pli + nekapteblaj ili estas des pli obstina fariĝas la ĉasisto... + </p> + <p> + Sed subite—ĉu li bone aŭdas?—en la malproksimo, + batoj de sonorilego unu la alian malrapide sinsekvas. Dum momento + surprizite haltas la barono. Nun laŭvice sidas la leporoj starigantaj + la longajn orelojn kaj kvazaŭ aplaŭdantaj per la antaŭpiedoj + kaj voĉo mistera aŭdiĝas: + </p> + <p> + «Saluton, Barona Moŝto, dank’ al via pasio vi forgesis la + meson! Altsalutas vin Satano! Nun rapidu kaj kuru... sed vane!...» + </p> + <p> + Kolerego tremigas la baronon, li incitas per spronoj sian ĉevalon kaj + galope alrajdas hejmen, malbenante la diablon, kiu malice pekigis lin. + Tamen, li estis ordoninta al la abato ke li atendu, kaj ĉi tiu obea + devas, obei malgraŭ ĉiuj leĝoj.... + </p> + <p> + Li trapasas la leveblan ponton kaj la blazonornamitan pordegon. Ĉio + silentas, lia koro forte batas pro eksciteco, li tremas, ĉar neniu + ŝajnas atendi lin. Li desaltas de sia ĉevalo; armilojn portante + li trapaŝas la korton, eniras en la kapelon. Tie genufleksas ĉiuj + liaj servistoj, kaj ĉe l’ altaro staras preĝante la abato. + Sanga nubo preterflugas liajn okulojn, li streĉas la brakon kaj... + pafo bruega skuas la aŭdantojn. Sur la altaron falas la malfeliĉa + ofero de la venĝema kaj peka barono.... + </p> + <p> + De tiu tempo dum noktoj ĉirkaŭ la Mez-Aŭgusto fantomaj + ĉevaloj trakuras la kampojn sonorigante armilojn, nigraj hundoj + ĉirkaŭsaltas, sangmakulita ĉaro, en kiu aŭdiĝas + plendaj ĝemoj, brue ruliĝadas sur la ŝtonvojo. La tuta + bando rajdadas, galopas trifoje de la kastelo de Rhode ĝis la loko, + kie staris iam la kastelo de Kratenberg, kie loĝis la potenca ĉaskunulo + de la barono de Rhode. + </p> + <p> + Oni certigas, ke nur la terura vido de tiu infera rondo sufiĉas por + mortigi la plej maltimemajn kaj, ke ĉiu, kiu malfeliĉe troviĝas + <!-- 041 --> sur la vojo, estas kuntrenata ĝis la kastela + pordego.... La maljunulo silentis kaj siavice la kuracisto ekparolis al + mi: + </p> + <p> + —Se plaĉas al vi, amiko, ni kune vizitos morgaŭ la + kastelon, ĝiajn vastajn salonojn kun ornamitaj plafonoj kaj altaj + skulptitaj kamenoj, ĝian kvinetaĝan gardoturon, ĝiajn + misterajn kelojn kaj malliberejojn; kaj la farmisto montros al ni la + gotikan kapeleton, kie kuŝas ankoraŭ sur la altaro la ĉifita + mesornamo de la kapelano apud la sangmakulita meslibro, kiu restis tie de + la tago, kiam okazis la sanga dramo. La kruela barono de Rhode mortis + baldaŭ sen heredontoj kaj de tiam neniu, krom strigoj kaj vespertoj, + volis ekloĝi en la fantomvizitata kastelo. + </p> + <p> + Tiel parolinte la kuracisto leviĝis kaj senbrue direktiĝis al la + ĉambro de la malsanulino. + </p> + <p> + —Ŝi pace dormas,—li diris.—Mi opinias, ke nun ni + povas hejmen reiri. + </p> + <p> + Ni eltrinkis nian tason, premis la manon de la gemaljunuloj, la kuracisto + promesis reveni la morgaŭan tagon kaj ni foriris. + </p> + <p> + La ĉielo estis denove sennuba, la jam subiranta luno ankoraŭ + hele brilis: nia lanterno ne utilis plu. + </p> + <p> + Kvankam noktmezo jam pasis de preskaŭ du horoj, ni tamen ne deziris + reiri laŭ la plej mallonga vojo, kaj tiufoje ni enpaŝis la + ŝtonvojon. + </p> + <p> + Trairinte la vilaĝon de Rhode, kamparana veturilo, venanta el flanka + vojo, preterpasis nin. La veturigisto salutis la doktoron per amika:—Bonan + nokton! Sinjor’ Doktoro. + </p> + <p> + —Bonan nokton, Petro! + </p> + <p> + —Ĉu vi iras hejmen? Kunveturu! Restas du lokoj en mia veturilo. + </p> + <p> + —Dankon, mastro Petro, mi akceptas,—diris la kuracisto,—ĉar + ni jam sufiĉe marŝadis tiunokte. + </p> + <p> + La veturilo haltis, ni supreniris kaj prenis lokon inter la korboj plenaj + je fruktoj kaj legomoj. + </p> + <p> + —Jen,—diris al mi ŝerceme la kuracisto kiam reekruliĝis + la + <!-- 042 --> veturilo,—nun vi veturas per la sangĉaro, ĉar + mastro Petro estas «la farmisto de la kastelo de Rhode». + </p> + <p> + Je tiuj vortoj mi nevole ektremis, sed la kuracisto ŝajnis ne rimarki + tion; kaj sin turnante al la veturigisto li demandis: + </p> + <p> + —Kien vi iras tiel frumatene jam venanta de la kastelo? + </p> + <p> + —Mi veturas al la ĉiusemajna foiro de Loveno,—respondis + Petro. Mi deziras alveni inter la unuaj kaj, ĉar la vojo estas sufiĉe + longa, mi devas forveturi nokte. Eĉ hodiaŭ mi estus volinta + forveturi jam pli frue sed malagrabla okazo malhelpis tion: kiam mi estis + jungonta la ĉevalparon la tirĉenoj rompiĝis kaj la bestoj + sin sentante liberaj forkuris tra la aleo. La hundoj bojante persekutis + ilin kaj tiuj de la najbaraĵo brue respondis al ili.... Estis infera + bruego!... Ni malfacile haltigis miajn ĉevalojn, kaj mi devis klopodi + sufiĉe longe por rebonigi la ĉenojn. Tiel okazis, ke ne estis + eble forveturi plie frue. + </p> + <p> + Interparolante la tempo rapide pasis kaj baldaŭ ni haltis antaŭ + la gastejo, kie ni malsupreniris, dankante nian okazan kondukinton. + </p> + <p> + La kuracisto deziris al mi bonan nokton, aldonante, ke la kvietiga proza + rakonto de Mastro Petro kredeble sufiĉus por malensorĉigi min + pri noktaj fantomoj. + </p> + <p> + Preminte mian manon li hejmen iris. + </p> + <p> + Mi supreniris al mia ĉambro sed malgraŭ lia diro, mi ne sentis + emon por ekdormi, ĉar la miraj rakontoj tro influis mian cerbon kaj + la okazintaĵoj tro profunde trafis mian imagon.... + </p> + <p> + Mi ekbruligis mian lampon, sidiĝis apud mia tablo kaj ekskribis + ĉi tiun rakonton. + </p> + <p class="respondecolinio"> + D<sup>ro</sup> Raym. Van Melckebeke. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto4"> + [4] <i>Hageland.</i>—Nord-orienta parto de provinco Brabant, en + Belgujo, inter la urboj Louvain, Diest kaj Tirlemont. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto5"> + [5] <i>Kapelano.</i>—flandre: kapelaan; germane: <i>kapellan</i>; + france: <i>chapelain</i>; angle: <i>chaplain</i>.—Kapelano estas + abato, kiu faras meson en privata kapelo. + </p> + </div> + <!-- 043 --> + <div class="rubriko" id="mencio2"> + <p class="premio"> + DUA MENCIO + </p> + <h2> + LA STATUO DE ZAMENHOF + </h2> + </div> + <h3> + LA TEMPVETURILO + </h3> + <p> + Profesoro Stelverdo ĵus finis sian skribadon. + </p> + <p> + Morgaŭ li faros paroladon pri Esperanto antaŭ la Literatura + Klubo, kies ano li estas. Malfrue li laboras, verkante elokventan tezon, + ĉar li intencas elkonvinki sian aŭdantaron, ke antaŭ ĉio + la kara lingvo disvastigos la belaĵojn de la literaturo tra la mondo, + donos al la reĝoj de beletristiko pli da fideluloj, ol ili iam antaŭe + havis, kaj, en tempo pli-malpli longa, naskos rason de geniuloj kompare + kun kiuj, la mortintaj verkistoj ŝajnos pigmeaj, malfortaj kaj + malspritaj. Gravege estas, ke lia parolado bone sukcesos por gajni la + aprobon de la kleruloj en la universitato Kamponto, kie Profesoro + Stelverdo sin okupadas. + </p> + <p> + Tie ĉeestos la estro de l’ universitato, D<sup>ro</sup> + Sekpolvo, dormema konservativulo, kiu malŝatas ĉion novan. Li eĉ + edziĝis je maljuna sinjorino. Nu, multe da malnovaj aĵoj estas + ŝatindaj,—ekzemple, bona vino, libroj legitaj ĝis + parkereco, amataj amikoj,—sed antaŭ ol mi kondukus al la + poredzeca altaro grizharan ostulinon, mi... nu, mi humilege petus + senkulpigon, aŭ preferus ekzilon en Barbaregujo. Sed malgraŭ + siaj fantazietoj kaj amo al antikvaĵoj, D<sup>ro</sup> Sekpolvo estas + kleregulo, kiu havas multe da influo inter la scienculoj. Se nur Profesoro + Stelverdo povos lin konvinki, ke Zamenhof nur elsekvis la principojn de + Bacon, aŭ preferinde de Pitagoro, ĉio estos bona. + </p> + <p> + La lampo en la profesora ĉambro lumis malhele; la fajro brulis + <!-- 044 --> duberuĝe, ankoraŭ disĵetante, antaŭ ol + ĝi estingiĝos, komfortan varmon. En tiu noktmeza horo la + senbrueco, kutima en la ĉambraro, kie loĝadis la profesoro, + estis pli observebla ol ordinare. Li levis sin de la skribtablo kaj lasis + sin fali sur brakseĝon antaŭ la kameno, primeditante sian temon + por ĝin fiksi bone en sia memoro. Sur la kamenbreto la horloĝa + pendolo batetadis ritme, ritme, ritme. Ĝia sonado, meĥanike + konstanta, trankviligis lian lacan cerbon; la remburita seĝo donis + dolĉan ripozon al liaj membroj; la malhela lumo disverŝis preĝejan + pacon, kaj en la dormiga varmo de la terkarba fajro la muskoloj de la + profesoro malstreĉiĝis. + </p> + <p> + Nenia trairanto tra la kvarangula ĝardenplaco, sur kiun la fenestroj + de la kolegiaj konstruaĵoj elrigardis, vekis el ĝia kvieteco la + senmovecon de la nokto; nenia bloveto ŝancelis la folion + lastrestantan sur la branĉo, kaj eĉ la striaj nubetoj baris la + radiojn de la luno serene rajdanta en la nigrablua ĉielo, kvazaŭ + por malhelpi ian maltrankviligan influon. + </p> + <p> + Ŝajnas, kvazaŭ ĉio simpatie volus ekdormi; eĉ la horloĝo + daŭrigis sian tiktakadon pli kviete, sed ĉiam ritme, ritme, + ritme. La profesoro senkonscie adaptis al ĝia unutona sonado vortojn, + vortojn, vortojn; senenergie kaj nelaŭte li elparolis la bonekonatan + himnon de l’ Espero: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Forte staras muroj de miljaroj</span><br /> <span + class="i0">Inter la popoloj dividitaj;</span><br /> <span class="i0">Sed + dissaltos la obstinaj baroj</span><br /> <span class="i0">Per la sankta + amo disbatitaj.</span><br /> <span class="i0">Nia diligenta kolegaro</span><br /> + <span class="i0">En laboro paca ne laciĝos</span><br /> <span + class="i0">Ĝis la bela sonĝo de l’ homaro</span><br /> + <span class="i0">Por eterna ben’ efektiviĝos.</span> + </div> + </div> + <p> + —Vi do parolas Esperanton,—ekdiras voĉo devenanta de + malantaŭ la balanciĝanta kapo de la profesoro. + </p> + <!-- 045 --> + <p id="err04"> + Surprizite, la profesoro sin turnas malantaŭen, por vidi, kiu + parolas, kaj tuj lia surprizo fariĝas mirego. El kie venas la + parolinto? Kiu li estas? Kion li volas? Ĉu ŝtelisto? La + profesoro restas muta pro mirego, ĉar neniam antaŭe li vidis + tian homon. + </p> + <p> + —Mi aŭdis esperantajn parolojn, kaj tial mi haltis,—klarigis + la novalveninto.—Ne miru, ne timu, ne ataku min,—li rapide + aldonis, ĉar la profesoro eksaltis kaj subite ekprenis fajrferon.—Havu + paciencon, kaj mi klarigos ĉion. + </p> + <p> + La profesoro, iom hontanta pro sia momenta kuraĝmanko, kaj pensante, + ke estas neeble, ke Esperantisto havus malbonajn intencojn, respondas: + </p> + <p> + —Tio ĉi estas nepardonebla altrudo. Kiel vi venis en mian + privatan ĉambron, kaj kial mi ne devas tuj vin forpeli? + </p> + <p> + —Sinjoro, mi petas, ke vi ne agu tro rapide. Kompleze bonvolu min aŭskulti. + La klarigo, kiun mi volonte al vi faros, estos longa kaj malfacila, sed, + mi certigas vin, vi bedaŭros nek la tempon nek la toleremon, kiujn mi + petas, ke vi donu al mi. + </p> + <p> + La profesoro, en la daŭro de tiu ĉi parolo, observis, ke lia + vizitanto sidas sur ia maŝino, malsimpla amaso da metalaj radoj,—malgrandaj + radoj, verdaj kaj purpuraj kun masivaj periferioj. Kiel ĝi venis tien + tra fermita pordo, tiel subite, tiel senbrue, li ne povis diveni. La + malhela lamplumo ne ebligis, ke la profesoro ekzamenu la detalojn, sed + evidentiĝis je l’ unua ekvido, ke tio ĉi li havas + eksterordinaran okazon. La voĉo aŭdata estas ekstreme belsona, + kaj la maniero de la parolanto tre ĝentila, kvazaŭ li dezirus + krei bonan impreson tamen tute sen troservemo. La kolero de la profesoro, + kiu sekvis lian unuan miregon, formortis; lia scivolo ekscitiĝas; jen + estas problemo ja solvinda. Sed kiel komenci ĝian solvon ne estas + facile diveneble. Jen homrajdata maŝino envenas nokte en fermitan + ĉambron! Korpa homo parolanta Esperanton, kune kun metala maŝino + videbla, tuŝebla! Tio estas nek sonĝo nek + <!-- 046 --> fantomo. Eĉ Flammarion<a href="#piednoto6" + class="pnlokilo">[6]</a> mem ne povus tion klarigi. Ĝi transpasas + teosofismon, spiritualismon kaj Flammarion’ismon kunmetitajn! Multaj + kontraŭemaj sentoj interbatalas en la cerbo de la profesoro: konfuzo, + mirego, timo, admiro, dubo, sciamo; tamen super ĉio ekregas + konvinketo, ke tiu, kiu parolas Esperanton, estas amika kaj konfidinda. + Jes! li ne dubos plu; li fidos je si; «la domo de anglo estas lia + kastelo», li timos nek fantomon nek diablon, des malpli + Esperantiston, eĉ se tiu ĉi ekaperus el la tombo mem! + </p> + <p> + Sin fortikiginte per tiaj pensoj, la profesoro demetas la fajrferon; li + sin armos per racia argumentado anstataŭ per fera batilo. Se necese, + li rompos la kapon de la trudinto per skolastika rezonado, prefere ol per + vulgara kuireja ilo. + </p> + <p> + —Sinjoro,—li diras malvarme,—pli ol klarigo estus + bezona, se tio ĉi estus simple neinvitita entrudo, sed ĉar + ĝi ŝajnas nekomprenebla mistero, mi atendos pacience, ĝis + vi dispelos la mallumecon de mia kompreno. + </p> + <p> + —Per tiuj vortoj mi rekonas vian profesoran ĝentilecon kaj + lernamon. Vi ekspertas ion, vi nescias kion; vi nomas ĝin mistero de + vi ne komprenebla, kaj samtempe vi ne volas ĝin antaŭjuĝi. + Mi ne deziras, mi ne petas plion. Sen plua antaŭparolo, nur dankante + vin por via komplezo, mi desaltos de la selo kaj tuj enprofundiĝos en + mian temon. + </p> + <p> + Konformigante la movon al la intenco, la novetrovita Esperantisto antaŭenvenas. + </p> + <p> + —Tiu maŝino,—li diras,—estas provaĵo. Mi + elpensadas pliperfektigotan maŝinon, kaj dume mi faris unuan provon + por certiĝi, ĉu ĝi taŭgas. Ĝi funkcias sufiĉe + bone, sed mi opinias, ke mi povos plibonigi ĝin post mia unua + eksperimento. Vi vidas tiun ĉi ciferplaton, (kiel malluma estas la + ĉambro!) ĝi sciigas min, ke ni estas en la jaro 1906. Ĉu + tio estas konstatebla? + </p> + <!-- 047 --> + <p> + —Jes,—respondas la profesoro, kun demandantaj okuloj. + </p> + <p id="err05"> + —Bone! Kiam mi ekveturis mi diris al mi: mi reiros ĝis ĉirkaŭ + 1900, ĉar antaŭ tiu jaro, diras niaj historiistoj, ne multe da + Esperantistoj ekzistis, kaj, krom angla, mi ne scias alian lingvon. + </p> + <p> + —<i lang="en">I, too, am English</i> (mi ankaŭ estas anglo),—interrompis + la profesoro,—<i lang="en">Pray, let us continue our conversation in + our mother-tongue</i>. (Mi petas, ni daŭrigu nian interparoladon en + nia patrinlingvo.) + </p> + <p> + —Ha! Ha! vi uzas la literaturan lingvon de la Viktoria epoko,—ridante + respondis la vizitanto,—kiun apenaŭ mi komprenas. Mi estas + metalurgiisto kaj meĥanikisto, kaj mi tute ne klopodis pri + literaturaj aferoj. Nia ordinara, nuntempa lingvo tre diferenciĝas de + la lingvo de Carlisle kaj Spencer<a href="#piednoto7" class="pnlokilo">[7]</a>. + Pro la ĝenerala akceptado de Esperanto, oni trovus la lingvon de vi + parolatan nur en la libroj de la studistoj de la literaturo. Pri la vorto, + la litero kaj la elparolado, nia lingvo jam de longe tre aliiĝis, + ĉar, unue, la Usonanoj<a href="#piednoto8" class="pnlokilo">[8]</a> + reformis la ortografion laŭ la elparolado, kaj, due, la vortoj + uzadataj de la tiama burĝaro kun ilia elparolado estas komune + alprenitaj. Do, kun via permeso, mi daŭrigos en Esperanto. + </p> + <p> + —Kiam mi vidis, do,—la obstina Esperantisto daŭrigis,—ke + la montrilo de mia maŝino alproksimiĝas al la difinita dato, kaj + mi aŭdis parolon en mia kutima lingvo, mi pensis, ke estus saĝe, + ke mi haltu ĉe tiu oportuna okazo. Tiel mi faris, kaj jen mi estas, + en via ĉambro, neatendite, neinvitite, kaj,—li aldonas + ridetante,—laŭ via plaĉo, elpelote. + </p> + <p> + Apenaŭ duonkomprenante, la profesoro demandas al si: «kia homo + estas tiu ĉi? Ĉu lunatikulo? Laŭ lia konduto, ne; laŭ + liaj absurdaĵoj pri angla lingvo, kredeble jes. Mi igos lin paroli + pri lia maŝino, kaj poste ekscios, kion fari.» + </p> + <p> + —Sinjoro,—ekdiras la profesoro,—la gastameco + malpermesas, + <!-- 048 --> ke mi vin elpelu. Mi estas fraŭlo kaj sola; do via + ĉeestado plezurigos al mi. Via maŝino interesas min. Diru, mi + petas, kia ĝi estas, ĉar al mi ĝi estas tute stranga. + </p> + <p> + —Ne sole al vi,—respondas la fremdulo,—sed al ĉiu. + Ĝi estas nove elpensita. Mi nomas ĝin la tempveturilo. Mi petas, + ke vi vin pretigu kontraŭ granda surprizo, ĉar tio, kion mi + diros al vi estos miregiga. <i>Vi</i> vivas en la jaro 1906, <i>mi</i> + vivas en la jaro 2059.... + </p> + <p> + —Neeble! Tute neeble!—la profesoro ekkrias. Nun li havas la + ŝlosilon, kiu malkaŝos la misteron; la sinjoro estas frenezulo. + </p> + <p> + —Pardonu min,—daŭrigas S<sup>o</sup> Estontulo, (tiel mi + lin nomos),—mi petis, ke vi vin preparu kontraŭ granda + surprizo. Vi opinias, ke mia maŝino estas strangaĵo, sed antaŭ + ol mi finos mian klarigon vi pensos, ke mia historio estas centoble pli + stranga. Mi insiste petas, ke laŭ via promeso, vi prokrastu vian juĝon + ĝis la fino. + </p> + <p> + —Sendube vi jam vidis,—S<sup>o</sup> Estontulo aldonas post paŭzo,—tupon + turniĝantan, tiel rapide, ke ĝi ŝajnas senmova. Plie, la + radioj de rapidege ruliĝanta rado fariĝas nevideblaj. Ĉu, + do, vi ne povas figuri al vi solidan korpon turnatan tiel rapidege, ke + ĝi ankaŭ fariĝas nevidebla? Eĉ se, pro manko de + potenco sufiĉe forta, vi ne jam tion vidis, tamen tion vi povus + imagi, ĉar vi, scienculo, scias, ke sub la ĉielo ekzistas multaj + aferoj, pri kiuj la filozofoj neniam revis. Kio okazas, do, ĉe tia + solida korpo tiel rapidege kaj nevideble turniĝanta? Ĉu ĝi + ne trapasas tra la daŭro de la tempo, kvankam ĝi mem ŝajnas + senmova kaj nevidebla? Nu, do, atentu tion ĉi (mi esperas, ke mi ne + vin ĝenas), kiam oni estas en ekspresa vagonaro, oni ŝajnas esti + senmova, kaj la ĉirkaŭaĵoj preterkuradas. Tiel simile estas + ĉe la solida korpo jam pridirita; se oni rajdus sur ĝi oni estus + nevidebla kaj senmova, kaj la tempdaŭro, tra kiu oni pasus, ŝajnus + preterkuri proporcie laŭ la rapideco de la aksturnoj de la korpo. Jen + vi havas la ĝermojn de la bazaj principoj, laŭ kiuj mi konstruis + mian maŝinon. Sed, se + <!-- 049 --> mi ne estus eltrovinta du novajn metalojn kun + eksterordinaraj reciprokaj proprecoj por produkti rapidegan movon, (vi + vidas ilin, tie en la maŝino: unu estas la verda; la alia, la + purpura), la elpensado de mia tempveturilo ne estus ebliĝinta. Tiel + okazis, ke mi, homo de la tria jarmilo, povas paroli kun vi, kiu vivadas + en la dudeka jarcento. + </p> + <p> + La profesoro rerigardis la vizitanton por legi en liaj trajtoj lian + karakteron. Li ŝajnas afabla kvankam regema, serioza, sed ne sen + bonhumoro; prudenteco kaj inteligenteco elradias el lia masiva frunto kaj + brilaj okuloj. Li kaj lia tempveturilo estas egale enigmaj. Tamen la + profesoro konkludas: «neniu krom frenezulo povas paroli tiajn + sensencaĵojn». + </p> + <p> + —Sinjoro,—daŭrigas Estontulo,—dufoje en viaj pensoj + vi nomis min frenezulo. Mi pardonas vin pro via neevitebla nescio,—li + aldonas kun dolĉa maniero, supera, sed tute sen aroganteco,—sed + permesu, ke mi vin avertu, ke en mia epoko la psikologia scienco jam + tiagrade antaŭeniradis, ke mi kapablas iom koni pensojn + neelparolatajn, precipe kiam ili estas intensivaj. Gardu, do, viajn + pensojn, tiel same, kiel vi atentas pri viaj paroloj. + </p> + <p> + Profesoro Stelverdo ne povis digesti tiun ĉi sciigon, kaj plicertiĝis, + ke lia vizitanto estas forkurinto el ia lunatikejo. Li ekserĉis + rimedon por elpeli tiun ĉi, kiu tiel facile parolas pri neeblaj + fifantaziaĵoj. La strangulo, eksentante la novan manovron, rekomencas + la atakon de alia flanko. + </p> + <p> + —Sinjoro, mi ekvidas, ke vi ne estas preparita por la konvinkiĝo + per la teorio, sed feliĉe mi alportis kun mi konkretaĵon, kiu + nepre min pravigos. Mi ne parolos plu pri mia maŝino, ĉar mi ne + povas permesi, ke vi ĝin ekzamenu. Ĝi estas nove elpensita, kaj + mi ne volas, ke iu antaŭprenu la gloron, kiu propre apartenas al mi. + Alie, la maŝino mem, la ido de mia longa laborado, pruvus, ke mi + diras la veron. Sed mi montros al vi ion alian. + </p> + <p> + S<sup>o</sup> Estontulo sin turnas al la maŝino, el kiu li elprenas + nigran + <!-- 050 --> skatolon, kiun li prezentas al la profesoro. En ĝi + estas du vitraĵoj por la okuloj, kaj el la flankoj eliras kaŭĉuka + tubo kun tuberformaj finiĝoj. + </p> + <p> + —Tiu ĉi aparato,—klarigas la neelpelebla vizitanto,—iom + similas je la kinematografo konata de vi. Sed ĝi estas multe pli + oportuna, pli taŭga; plie, ĝi videbligas ne nur la vidaĵon + laŭ ĝia natura koloro, sed ankaŭ aŭdebligas la aŭdaĵon. + Per ĝi oni povas vidi kaj aŭdi ĉion, kio okazas en la + mondo. + </p> + <p> + —Eble eĉ flari ankaŭ,—la profesoro interrompas + ironie. + </p> + <p> + —Ne, ĉar pro neuzado, la flarsento de la homo preskaŭ ne + ekzistas. Tamen ni havas ilon, kiu plifortigas odorojn, tiel same, kiel la + mikroskopo pligrandigas objektojn. + </p> + <p> + —Sed ĉu vi ne trodiras pri via aparato? Kiel, ekzemple, vi + povas vidi tion, kio okazas ĉe la antipodo? Tio ne estas ebla. + </p> + <p> + —Sinjoro, tio estas efektive tiel ebla, kiel per la telefono vi + povas aŭdi la homan voĉon transoceane. Sed ni ne diskutu pri la + afero, la horo tre malfruiĝas, ni provu ĝin. Tenu la skatolon + antaŭ la okuloj; rigardu tra la vitraĵo; kion vi vidas? + </p> + <p id="err06"> + —Mi vidas urbon nekonatan de mi; la placo estas ornamita per multaj + flagoj kun verda stelo en la angulo. Supre de la domoj naĝas centoj + da aerveturiloj; en ili estas homoj. La aerveturiloj estas sen balono kaj + ŝajnas perfekte direkteblaj; ili sin aranĝas laŭ rondo. Sur + la placo estas io tegita. Kio estas? Pardonu, ke mi ne kredis vin. + </p> + <p> + La humileco de la profesoro estis kompatinda. Lia skeptikeco foriĝis. + Lia sintenado elmontris, kiom li bedaŭras sian nekredemon. Li + ekkonis, ke antaŭ li staras superulo, pli klera, pli sperta ol li; + iu, kies ŝuagrafon li estas neinda malhokumi. + </p> + <p> + S<sup>o</sup> Estontulo premis butonon de l’ aparato; li ne ŝajnis + rimarki la aliiĝintan konduton de sia gastiganto. + </p> + <p> + —Tio ĉi estas nur enkonduko,—li diris.—Mi haltigis + la aparaton, kaj antaŭ ol mi ĝin remetos, mi klarigu. Kiam mi + ekveturis, mi sciis, ke neniu min kredos. Do, ĉar mi intencis halti + ĉirkaŭ + <!-- 051 --> la 1900<sup>a</sup> jaro, mi kunprenis kun mi vidaĵon + de hodiaŭa okazintaĵo, t. e. je la 15 de Decembro 2059, okazintaĵo, + kiu tre interesos la fruajn Esperantistojn. Hodiaŭ oni maltegis la + statuon de Zamenhof en Bjelostoko. Vidaĵo de l’ okazo nepre + konvinkos la nekredemulojn, ke efektive mi estas sur la tero hodiaŭ + je la 15 de Decembro 2059. Vi vidos tion, kio okazis, kaj ankaŭ vi aŭskultos + la paroladon de Aleksandro Romanofo, kiu prezidis ĉe la maltega + ceremonio. Oni elektis lin, ĉar li estas praprafilo de la + imperiestro, kiu regnis en Rusujo, kiam Zamenhof naskiĝis. Sed estas + necese, ke mi reiru tuj al mia propra epoko; la horo estas tre malfrua, + kaj eĉ ni en la tria jarmilo bezonas dormi. Mi lasos kun vi la + aparaton, kiun oni nomas la malproksim-vidilo. Mi instruos vin, kiel oni + ĝin uzas, kaj revenos morgaŭ je la sama horo por aŭdi, kion + vi pensos pri la viditaĵo. + </p> + <p> + —Mi dankas vin,—respondas Profesoro Stelverdo,—la + rendevuo tre konvenas por mi. Mi estos tute libera. + </p> + <p> + Per rapidaj moviĝoj S<sup>o</sup> Estontulo tuŝis la diversajn + pecojn de l’ aparato, klarigante kiel ĝi funkcias, kiel oni + ĝin alĝustigas. Poste li saltis sur la selon de sia + tempveturilo; kelkaj krakadoj aŭdiĝas; la radoj ekturniĝas. + La vizitinto, kune kun la maŝino, komencas vibri kaj fariĝi + malfacile videbla; ili ŝajnas kvazaŭ ombro, kaj tuj poste + malaperas. El la aero venas la voĉo de la foriranto; ĝi havas + sonon plimalfortiĝantan, kiel la fajfo de lokomotivo eniranta en + tunelon: + </p> + <p> + —Ĝis revido,... ĝis mor...g....aŭ!—ĝi + diras, kaj la profesoro restas sola. + </p> + <h3> + LA MALPROKSIM-VIDILO + </h3> + <p> + Sola? jes, sola, se oni povas alskribi solecon al tiu, en kies cerbo + tumultego da interplektiĝantaj pensoj traturniĝadas. + </p> + <p> + Kara leganto, verŝajne vi vidis iam la maron, la vastan, senliman + <!-- 052 --> maron, la bluan maron ridetantan en ĝia somera beleco. + Ĝi (preskaŭ mi skribis: ŝi) ridetas al vi, elĵetante + al vi el sia lazura supraĵo riĉon da oraj lumeretoj, tiel same + kiel amrigardetoj el la okuloj de via ĉarmulino; ĝiaj ondetoj + plaŭdantaj, tiel same kiel ŝmacetaj kisoj, diradas pri plezuro + kaj plena ĝuo sen penso pri la estonteco; la freŝeco ozonplena + de ĝiaj saletaj ventetoj similas je la parfumita spiro de l’ + amatino via, al vi donante novan vivon kaj forton. Ha! la koketulino! + ĝi ne estas ĉiam tiel aminda; kiel la logema virino, ĝi + havas siajn kapricojn kaj modojn. Sed ĉu vi iam vidis la vintran + maron en ĝia sovaĝeco? Krom tiuj, kiuj malsupreniras al la maro + en ŝipoj kaj vidas la mirindaĵojn de l’ profundo, la + plejmulto ne konas la maron, kiam decembra uragano levas la akvojn ĉielen. + Tiam la ondegoj senĉese sin ĵetadas sur la rokan bordon, ĉasante + unu la alian, batante kaj rebatante, sin sursaltante, formanĝante, + englutante kun reciproka furiozeco, rulante la ŝtonojn kun terura + bruo, disrompante la krutaĵojn, ĝis la akvo dissolviĝas kaj + vaporiĝas en ŝprucaĵon kaj ŝaŭmon, nur por tuj + rekomenci sian ĉiaman bataladon. + </p> + <p> + Simila uragano movis la pensojn kaj emociojn de Profesoro Stelverdo ĝis + la fundo. Supernaturaj estis egale la eniro kaj eliro de la vizitinto, + spite de liaj kvazaŭsciencaj klarigoj. La akademia sereneco ne + kutimas renversiĝi per tiaj eksterordinaraĵoj; facile estas + kompreni do, ke Profesoro Stelverdo estis superkonfuzita. + </p> + <p> + Kiel ofte, kiam oni estas en la mezo de gravega kaj urĝa afero, ia + bagatelo, ia triviala penso trudas, kaj postulas la atenton. Sir Thomas + More, bona kaj justa, mortkondamnita, starante sur la eŝafodo, + metante la kapon sur la ŝtipon, demovis sian barbon de sub la kolo, + dirante al la ekzekutisto apudstaranta kun la hakilo preta por la + mortdononta frapo: «ne dishaku mian barbon; domaĝe estus, ke + ĝi difektiĝu, ĉar vere ĝi ne ofendis». Simile, + dum la morala renversiĝo de nia profesoro, subita penso trairis tra + lian + <!-- 053 --> kapon. «Mizerulo!» li ekkriis, «ve al mia + angla malfruema saĝo! Jen mirakla vizitanto el ia nekonata lando, kaj + mi tute forgesis lin regali. Eĉ mi minacis kaj insultis lin! Kion li + pensos pri mi? Ke mi estas sovaĝulo? Ke ni en la dudeka jarcento + estis barbaroj sensciaj? Sed ho ve! la bedaŭro estas senutila. Mi nur + esperas, ke li konos, ke la ekstrema strangeco de la renkontiĝo + konfuzis ĉiujn miajn pensojn kaj senigis min je la plej ordinara + ĝentileco. Vere mi nescias, ĉu mi staras surpiede aŭ + surkape! Kiam li revenos, mi penos pruvi al li, ke...». + </p> + <p> + Lia rigardo refalis sur la malproksim-vidilon, kiun ankoraŭ li portis + en la mano, kaj la scivolo supervenkis la bedaŭron. «Tio ĉi + almenaŭ restarigos mian kredon», li diris, «aŭ male. + Mi ĝin ekprovos». + </p> + <p> + Li almetis la kaŭĉukajn tubojn al la oreloj, trarigardis la + vitraĵojn kaj ekfunkciigis la aparaton tiamaniere, ke ĝi iru iom + malrapide. Jen, kion li observis. + </p> + <p> + Antaŭ la okuloj vidiĝas la tuta urbo. Estas kvazaŭ la + observanto starus sur altaĵo aŭ eble sur turo. Ha! nun ni povas + konjekti, kie ni lokiĝis; certe, sur aerveturilo, rigardantaj la + urbon de supre kaj je oportuna proksimeco. Sed kia urbo! Tian Zamenhof mem + neniam vidis; li ne rekonus sian naskiĝurbon, la lokon, kie li + pasigis siajn knabjarojn; kie li staris silente, senmove, aparte de siaj + kunlernantoj, ne partoprenante en iliaj ludoj, tamen sopirante al kunuleco + kun ili, doloroj kaj esperoj kontraŭbatalantaj en la koro, turmentate + de granda ideo formiĝanta en sia cerbo. Ne, li ne rekonus tiun ĉi + urbon, ĉar rusan karakteron ĝi tute ne havas. Oni nescius, + ĉu oni estas en Parizo aŭ Bagdado aŭ Valparajzo; la domoj + estas konstruitaj laŭ nenia nunekzistanta tipo. Belegaj ili estas, eĉ + grandiozaj; gracio kaj daŭreco, arto kaj fortikeco kuniĝas laŭ + kunakordaj proporcioj. Koloro, formo kaj materialo, ĉiuj egale + perfektaj, kunmiksiĝas por fari ĉarmegan eksteraĵon; + kompreneble la arĥitekturistoj zorgis, ke liaj bonegaj konstruaĵoj + <!-- 054 --> estu tiel ornamaj kaj taŭgaj interne, kiel estetikaj + ekstere. Feliĉuloj, kiuj tie enloĝadas! + </p> + <p> + Sub la radioj de la norda suno, en la klara frosta aero, ĉio + ekbriletas hele. La neĝkovritaj stratoj preskaŭ blindigas nin, + tiel blankaj ili estas! La sunlumo rebrilas de miriadoj da glacikristaloj, + kiel multego da fajreroj. La malvarma freŝeco de l’ atmosfero + saltigas la sangon en la vejnoj, komunikante al ĉiu sentojn plezurajn + kaj feliĉajn. En la larĝaj stratoj, lokitaj regule sed por bela + efekto, oni vidas amason da homoj, kies gajemaj vizaĝoj elmontras la + ĝojon en la koro. Ĉien rapidas glitveturiloj. Ha! ili estas sen + ĉevaloj; tra la stratoj ili rapidegas, multe el ili laŭ unu + direkto. La veturantoj rigardas per viglaj okuloj la stratnomojn, + skribitajn pole kaj Esperante sur la domoj. Jen «Strato Zamenhof»! + Ĉu estas eble, ke la Majstro iam loĝis en tiu strato? Ha! jes, + sendube! vidu tiun tabuleton: + </p> + <blockquote class="centre"> + <p class="sc"> + Tie ĉi naskiĝis, la 15 de Decembro 1859,<br /> Lazaro Ludoviko + Zamenhof,<br /> aŭtoro de la lingvo esperanto. + </p> + <p> + «Malamikeco de la nacioj falu, falu; jam estas tempo». + </p> + </blockquote> + <p> + La vera alpilgrimejo! Estas preskaŭ neeble ĝin preterpasi, + ĝin forlasi, tiel ĝi altiras al si adoreton. Sed ni ne povas + haltadi tie; almovo tra la stratoj al ia centra punkto tiras nin kun si. + Ni sekvu ĝin! Piedirantoj, glitveturiloj, aerveturiloj, eĉ + kelkaj ĉevalrajdantoj kaj ĉevalveturiloj (tiuj ĉi ŝajnas + kuriozaj postvivantoj el la antikveco) kuncentriĝas al la placo. + Signalo aŭdiĝas! Rapidu, rapidu, ni estos tro malfruaj! Ĉio + estas agemeco, akcelo, eksciteco, konfuzo! Aŭskultu! Forta voĉo + sonas, kiel trumpeto; iu kriegas mallongajn ordonojn, klare kaj difine. + Tuj la ĥaoso fariĝas ordo. La placo mem pleniĝas per la + amaso; sur ĉiu balkono staras multaj atendantoj; ĉia niĉo, + kie unu povus trovi lokon, estas okupata. + <!-- 055 --> En la aero grandegaj veturiloj larĝigas siajn + flugilojn; centope ili sin ordigas tiamaniere, ke ĉiu povas vidi la + spektaklon. + </p> + <p> + Tuj poste, unu el ili malsupreniras. La heraldo ekkriegas; vidu, li uzas + specon de megafono. Ĉiu el tiu multego aŭdas perfekte lian voĉon. + Li anoncas, ke Aleksandro Romanofo, kies praavoj regnis en tiu ĉi + parto da la terglobo, kiam Zamenhof memvole oferis la plej bonajn jarojn + el sia vivo por Esperanto, estas speciale delegita por paroli la + panegiron. + </p> + <p> + Nenio, nek uniformo, nek oficsigno, distingigas la oratoron de la cetero + de l’ alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj aŭ + malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco aŭ manko de + kapableco. Oni juĝos lin laŭ liaj faroj. En la antaŭparton + de la aerŝipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli. + </p> + <h3> + LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO + </h3> + <p> + Hodiaŭ ni festas la naskiĝon de unu el la elektinduloj de la + homaro. Antaŭ ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskiĝis + en tiu ĉi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldaŭ + maltegos. + </p> + <p> + Al li ni ŝuldas nekalkuleblan ŝuldon; de li ni ricevis senprezan + donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multobliĝis. + </p> + <p> + La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama mondo + lin blinde ignoris. + </p> + <p> + Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antaŭ ol li naskiĝis, + la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun homo, jam + multoble kreskis. La relvojoj ŝpinis araneaĵon sur la karto + geografia; sur la libervojo de l’ oceano glitis multego da vaporŝipoj; + la telegrafo metis zonon ĉirkaŭ la globo, plirapide ol sinjorino + surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundiĝis en la + misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Ĉie kaj + ĉien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco + <!-- 056 --> fariĝis komuna akiraĵo. La ordinara homo ne restis + plu muta besto, kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutraĵon + por sia intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satiĝi. + </p> + <p> + Tamen ekzistis barego. + </p> + <p> + En Eŭropo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne + komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas ĉe la + kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la ĉirkaŭaĵoj de la + tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof naskiĝis. + Lingvo, ĉu parolata, ĉu skribata, estis tiatempe la sola ilo por + transdoni la penson, sed tiam ĝi ne havis la kapablon sin transporti + trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per la helpo de + tradukistoj. Tiel ĉiu nacio loĝadis en izoleco, kaj la pensado + restis mallarĝa, malriĉa, mallibera kaj malsana. + </p> + <p> + Imagu tian aferstaton, kaj komparu ĝin kun la nuna. + </p> + <p id="err07"> + Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian unuan broŝuron, + «D<sup>ro</sup> Esperanto: Internacia Lingvo». Li kvazaŭĵetis + sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: «se mia lingvo estas + taŭga, ĝi estu akceptata; se ne, ĝi pereu». Kuraĝo + Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis sian + gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron, sendaŭra + lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne antaŭvidis + la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed al Zamenhof + apartenas la ĉiamlaŭdinda merito, ke li ja sciis, eĉ antaŭ + ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu enflamigos, + unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne nur elpensinto + estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia antaŭdiro nepre + efektiviĝos. «Venos iam la tempo», li diris tute sen + fanfarono, «kiam Esperanto fariĝos posedaĵo de la tuta + homaro». + </p> + <p> + Sed Esperanto ne venkis la mondon ĉe la unua bato. Longa batalado + sekvis kontraŭ ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole, + Esperanto altiris al si aliĝanton post aliĝanto; ĝi + supersaltis + <!-- 057 --> la landlimojn de sia patrujo; ĝi transpasis trans la + marojn. Paŝo post paŝo, ĝi atingis la popolamason; en + surprizo, la simpla regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed + homarano. La okuloj de la kompreno malfermiĝis. Baldaŭ, la + popolamaso en unu lando kuniĝis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, + ĉar Esperanto jam ilin edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kuniĝis + por malbonaj celoj. Tion ĉi la naciestroj notis; la influo de la + vekitaj popoloj sin sentigis antaŭ la trono, ĉe la katedro, en + la parlamentejo. Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldaŭ la + edukado unuformiĝis; oni fondis centran, internacian edukadan + estraron, kiu speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de ĉiuj + landoj. Per tio, la scienco antaŭeniris paŝege, salte. La + efikeco de la jam de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per + la malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ĝi fariĝis + praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimiĝo de la + nacioj, rezultis, ke la leĝaroj de la diversaj landoj kunsimiliĝis; + por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la + rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militŝiparo fariĝis + senutilaj. Dume tiuj, kiujn la Eŭropanoj malestime nomadis nigruloj, + flavuloj, imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, ĉiam pacemaj, se + oni ne ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn + ili elsekvadis pacajn okupadojn. + </p> + <p id="err08"> + Tiu ĉi akceliĝo de homa pensado kaŭzis naturan sed flankan + efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedaĵojn ne estas la + ĉefa homa celo, ke la plej ŝatinda rekompenco al la laboro ne + estas ĝia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve + plenumita. La registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala + komforteco de la regatoj; al neniu mankis nutraĵo, vesto aŭ loĝejo: + ĉiu ricevis konvenan edukadon proporcie laŭ sia natura kapablo. + Altranga aŭ riĉa malsaĝulo ne suĉis plu la fruktojn de + la laboro de la malriĉaj kaj la malfeliĉaj. La ŝtato taksis + la valoron de ĉies servoj kaj laboroj; ĝi komencis konton en la + nomo de ĉiu regato, debitante + <!-- 058 --> la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la + taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis multe da + sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kaŝis sub malestimon. + </p> + <p> + Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn; krom + kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo fariĝis + unuiĝo de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto, la tuta + plataĵo de la homa intelekteco leviĝis. En la fruaj tagoj de la + civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento; fine, per + Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn «unu por + ĉiuj, ĉiuj por unu», kaj anstataŭ la fierdiro «<span + class="sc">civis romanus sum</span>», oni diris kun egala fiereco + «<span class="sc">mi estas homo</span>». + </p> + <p> + Religia pensado fariĝis tute libera, kaj ĉiaj sektoj baldaŭ + trovis komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l’ Amo kaj + Devo. + </p> + <p> + Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la alian. + </p> + <p> + Ĉio tio ĉi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed + rigardu la konkludon. Ĉion tion ĉi Esperanto igis ebla, ĉar + ĝi, kaj nenio alia, detruis la baregon. Tio estas la ŝuldo, kiun + ni ŝuldas al Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ĝia + genia elpensinto. Li sukcesis, kie ĉiu alia maltrafis. Li trovis + pasejon inter montaro ĝis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per + kiu ni, liaj posteuloj, iras trankvile al la fina celo. + </p> + <p> + Sed mi konas la karakteron de tiu ĉi modesta glorindulo, se Zamenhof + mem povus ĉeesti kun ni hodiaŭ, jen tio, kion li dirus:—«Ne + trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur ero en + la ĉeno de la disvolviĝo de la homaro; ĉeno, kiu komenciĝis + antaŭ la historio; ĉeno, kies etendo estas senfina kaj + nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensaĵo eluziĝos. + Eĉ nun eksignoj pri tio ne mankas. Eĉ nun kelkaj el vi povas + transdoni kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Ĉio pereas kaj + <!-- 059 --> forpasas. La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do + trograndigi mian rolon?» + </p> + <p> + Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj mankas. + Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio ĉi nian agon + por ĉiam aprobos pro tio, ke—oni povas preskaŭ citi la + vortojn de li mem skribitajn—ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke + en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li faligis; + li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter ĉiuj popoloj, + kaj la popoloj fariĝis unu granda rondo familia; li faris la mondon + feliĉa. + </p> + <p> + Li faris la mondon feliĉa! La bela sonĝo de l’ homaro por + eterna ben’ efektiviĝis! + </p> + <p> + Li faris la mondon feliĉa! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble + enĉizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu ĉi + statuo. En la dek-naŭa jarcento Doktoro Esperanto skribis «ni + faros la mondon feliĉa»; hodiaŭ, por ke la homaro ne + forgesu sian ŝuldon, lia monumento, por lia ĉiama gloro, + proklamas: + </p> + <p class="sc centre"> + «Li faris la mondon feliĉa». + </p> + <h3> + LA PLENUMO + </h3> + <p> + La parolado finiĝis kaj tuj mistera muziko aŭdiĝis; kvazaŭĉiela + ĥoro ekkantis; ensorĉa melodio flosis tra la aero. Malrapide, + dolĉe defalis la tegaĵoj kaj ekaperis kvazaŭvivanta statuo + de la Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo; + tie staris ŝajne la homo mem, kiun ĉiu bona Esperantisto amas, + kies trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li + trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko! + </p> + <p> + Tiam la tono de la muziko ŝanĝiĝis; komence, nelaŭta + kaj funebra, kiel la ekĝemeto de perdita animo; poste, penanta kaj + baraktanta, ĝi reprezentas akran militadon kontraŭ supernombra + malamiko; + <!-- 060 --> jen noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, + kreskas, kreskadas, ĝis ĝi fariĝas ario de plenumita + triumfo, kaj fine eksplodas en sonorega, ĝojega tumulto de harmoniaj + sonoj. + </p> + <p> + Nenia aplaŭdo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento, + pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne en + la kaŝejo de l’ animo, tremeta emocio agitis la ĉeestantojn. + </p> + <p> + Kvankam malheligita de la meĥanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo + uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li + revidos similan apoteozon. Ĝis la tago de lia morto tiu memoro + senvelke vivados. + </p> + <p> + El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ĝi falis. + Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentriĝis al la ĵus + vidita sceno. Kvazaŭ revante, li refalis sur la brakseĝon, + dirante preskaŭ neaŭdeble: «Nun mi povas pace morti; mi ja + vidis la plenumon». + </p> + <p class="respondecolinio"> + John Ellis. + </p> + <!-- 061 --> + <div class="rubriko" id="mencio3"> + <p class="premio"> + TRIA MENCIO + </p> + <h2> + MIA LASTA KLASO<br /> EN<br /> LA VILAĜA LERNEJO + </h2> + </div> + <p> + Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj gepatroj, + terkulturistoj, loĝadis en malgranda vilaĝo, proksime de la + rivero <i>Doubs</i>, en la samnoma departemento. En ĉi tiu parto de + Francujo, la plej multaj vilaĝanoj estas ne nur plugistoj, sed ankaŭ + vinberistoj, kaj tie ĉi eble, ankoraŭ pli ol en alia ajn + provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas + ekstreme laborema kaj ŝparema. + </p> + <p> + Al mi, infano, la kampara vivado tre plaĉis, kaj nun mi volonte + redirus laŭ la latina poeto: <i>O fortunatos nimium, sua si bona + norint, agricolas</i>! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia + konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta + mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis ĉirkaŭe + sur la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilaĝo, jen ni + nin banis aŭ fiŝkaptis en la rivero, jen ni elnestigis + birdidojn,—knaboj estas senkompataj,—jen ni iris en arbaron, + kolekti frambojn, fragojn aŭ avelojn. Vere feliĉa tempo! + </p> + <p> + Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaĝan vivadon mi nur ĝuis dum + la interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre ŝatis la + <i>sciencon</i> kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam + forestis sennecese de la klaso. + </p> + <!-- 062 --> + <p> + En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la publika + instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank’ al la + Respubliko: la gepatroj ne ĉiam volonte sendis siajn infanojn en la + lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj jare, + kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte eĉ tro granda por malriĉaj + plugistoj. Mi enfine ankoraŭ aldonos, ke la nun rakontota historio + okazas en la monato Aŭgusto, la lastan tagon de la instrujaro. + </p> + <p> + Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed, + ĉar estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la + lernantoj troviĝis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua + horo antaŭ la komunuma domo, kie ni ludis, antaŭ ol eniri. La + lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek + sonorilo, en la klasoĉambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, ĉi + tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj plu; ni + ankaŭ ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis poŝhorloĝeton + kaj la antikva turo de la vilaĝa preĝejo ankaŭ ne surhavis + horloĝon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e. la horo de + la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daŭre amuziĝis, sen + riproĉo de konscienco, ĉar nia instruisto ankoraŭ ne estis + en la klaso. Li troviĝis efektive en sia loĝejo sur la supra etaĝo, + kie li tagmanĝis kun kolegoj. Kompreneble ni ne plendis pro tiu + prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia paŭzo longtempe daŭras. + </p> + <p> + Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la + lernejon, nek reiri domen; ni ĉiam ĝoje distriĝis kaj + ludadis sur la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antaŭ + nia modesta instruejo. Lian Moŝton ni admiris kun lia luksa, cilindra + silkĉapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte + vidis en nia dezerta vilaĝo. Sed ni lin ankoraŭ pli admiris, + kiam ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de <i>Besançon</i>, + la ĉefurbo de nia departemento. + </p> + <!-- 063 --> + <p> + —Ĉu estas nun la horo de la paŭzo?—li diris;—kial + vi ne estas en la lernejo? + </p> + <p id="err09"> + —La instruisto nin ne alvokis ĝis nun,—ni respondis,—kaj + ni amuziĝas tie ĉi en la korto. + </p> + <p> + —Kie do li estas, via lernejestro? + </p> + <p> + —Li ankoraŭ tagmanĝas sur la supra etaĝo kun amikoj. + </p> + <p> + Nia lernoĉambro troviĝis sur la teretaĝo kaj la inspektoro, + kiu jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican + surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon, kaj + ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasoĉambron. + </p> + <p> + Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde + silentiĝis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom aŭdi la + babiladon kaj ridadon de la ĝojaj drinkantoj. La tuta lernantaro + konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, ĉar tiam en malgrandaj vilaĝoj + oni instruis la infanojn de l’ ambaŭ seksoj en unu sama ĉambro: + unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo staris la katedro + de la lernejestro. + </p> + <p> + Ĉi tie sidiĝis la inspektoro, dirante: + </p> + <p> + —Infanoj miaj, ĉar via instruisto ne ankoraŭ alvenis, mi + tuj volas komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi + lernis. + </p> + <p> + Mi antaŭe devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la kateĥismo + kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en ĉiu vilaĝo + la instruisto estis kvazaŭ la helpanto de la pastro kaj tiu ĉi + ofte ripetis al ni: «Kion signifas la homa scienco kompare kun la + Dia? kion servos al vi ĉiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian + animon.» Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon + per la Sankta Skribo. + </p> + <p> + —Ci nigruleto!—li diris alparolante iun knabon,—rakontu + al mi la historion de Jozefo. + </p> + <p> + Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom + <!-- 064 --> balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis + Jozefon, ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj fariĝis ĵaluzaj + kaj enviemaj; kiel ili vendis la malfeliĉan Jozefon kiel sklavon al + Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li fariĝis la ĉefministro de + Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan + familion al la reĝa kortego. + </p> + <p> + —Bone, bone!—diris la inspektoro,—mi cin komplimentas, + knabeto; ci meritas bonan noton. + </p> + <p> + —Nun ci, la dikkapulo!—li diris; (la dikkapulo, ĝi estis + mi),—ĉu ci bone scias la kateĥismon? Nu! diru: Kiuj estas + la anĝeloj? + </p> + <p> + —La anĝeloj,—mi respondis unutone,—estas la + servistoj de Dio, kiu ilin sendas de la ĉielo sur la teron, por + komuniki Liajn ordonojn al la homoj. + </p> + <p> + —Kio estas la infero? + </p> + <p> + —La infero estas la loko, kie troviĝas la demonoj, kaj kien + iras la pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco. + </p> + <p> + —Bone! perfekte! + </p> + <p> + Li ankaŭ demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep + ĉefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la + respondoj estis kontentigaj. Nian kateĥismon efektive ni bone konis: + ĉiun tagon ni lernis unu ĉapitron en la lernejo kaj la sekvantan + dimanĉon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis + nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro, + kvankam li nun iom diboĉas super ni, nin tamen bone instruas. + </p> + <p> + —Kaj ci, la blonda knabineto tie!—demandis plue la inspektoro + iun beletan, bluokulan knabinon;—kiel ci nomiĝas? + </p> + <p> + —Paŭlino G...,—ŝi respondis. + </p> + <p> + —Nu! diru al mi, kian finiĝon ricevas la substantivoj en la + multenombro? + </p> + <p> + —Oni formas,—ŝi respondis,—la multenombron ĉe + la substantivoj, + <!-- 065 --> aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finiĝas + per <i>s</i>, <i>x</i> aŭ <i>z</i>, ne ŝanĝiĝas en la + multenombro; tiuj nomoj, kiuj finiĝas per <i>al</i> aŭ <i>ail</i> + ŝanĝas sian finiĝon en <i>aux</i>; la nomoj per <i>ou</i>, + <i>au</i>, <i>eu</i>... —; tion scias la bedaŭrindaj infanoj, + kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ĝi ne similas la + esperantan! Tial la inspektoro aŭdis kun miro nian knabinon eldiri + parkere kaj senerare ne nur la ĝeneralan regulon, sed ankaŭ la + esceptojn kun multe da ekzemploj. + </p> + <p> + Li demandis nin ankaŭ pri la geografio, la historio de Francujo, la + aritmetiko kaj.... nia instruisto ankoraŭ ne venis en la klason. + Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li ĉiam atendis + malice la alvenon de sia subulo kaj ĝojis interne, pensante pri la + baldaŭa surprizo. + </p> + <p> + Li sekve daŭrigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn, + librojn, skribaĵojn kaj fine, por iom distriĝi, li alparolis la + plej junajn gelernantojn kaj demandis iun ŝerceme: + </p> + <p> + —Ĉu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj? + </p> + <p> + —Abrahamo;—estis la respondo. + </p> + <p> + —Kiom faras 20 minus 20?—Li demandis iun alian; kaj, ĉar + tiu ĉi silentis: + </p> + <p> + —Nu, se ci havus en cia poŝo 20 frankojn, kaj se ci ilin + perdus, kion ci havus tiam en cia poŝo? + </p> + <p> + —Mi havus truon,—respondis la infano. + </p> + <p> + —Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo; + alvenas ĉasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun sidas + ankoraŭ sur la arbo? + </p> + <p> + La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon, + dirante: + </p> + <p> + —Ne, ne; Sinjor’ Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la + arbo, ĉar la netrafitaj tuj forflugas. + </p> + <p> + —Jes, bone; estas ĝuste. Nun,—pludiris la inspektoro,—ĉar + ci estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankoraŭ devas solvi la jenan + problemon. + <!-- 066 --> Iru al la tabulo kaj skribu: Ia ŝipo estas longa je 60 + metroj, larĝa je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ĝia plej + granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aĝon havas la ŝipkapitano? + </p> + <p> + La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis: + </p> + <p> + —Sinjor’ Inspektoro; inter la amplekso de la ŝipo kaj la + aĝo de ĝia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas + nesolvebla. + </p> + <p> + —Jes, evidente. Kian metion havas cia patro? + </p> + <p> + —Li estas terkulturisto kaj ankaŭ ŝtonĉizisto. + </p> + <p> + —Kiomjara ci estas? + </p> + <p> + —12-jara. + </p> + <p> + —Kian profesion ci volas elekti? + </p> + <p> + —Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman + jaron en duagradan lernejon. + </p> + <p> + —Bone, ci certe fariĝos lerta matematikisto, kaj kiam ci + estonte lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi + pro la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis: + </p> + <p> + plus × plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj; + </p> + <p> + plus × minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj + malamikoj; + </p> + <p> + minus × plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj + malamikoj; + </p> + <p> + minus × minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj + amikoj. + </p> + <p> + Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moŝto tiris el la veŝtpoŝo + sian belan oran horloĝeton: + </p> + <p> + —Ho Dio!—li ekkriis surprize—estas jam la tria pretere + kaj mia homo ankoraŭ ne venas de supre; mi volas tuj fini ĉi + tiun aferon. Nun, karaj infanoj, estas sufiĉe por hodiaŭ, la + klaso estas finita. Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al + via familio. Ĝis revido kaj feliĉan libertempon! + </p> + <p> + Ni silente eliris; tamen la lignaj ŝuoj, kiujn ni portis tiutempe, + faris sufiĉe da bruo, por ke oni nin aŭdu el la unua etaĝo, + kaj + <!-- 067 --> efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin + forirantaj. Li tute ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj: + </p> + <p> + —Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras + de si mem antaŭ la kvara horo; en tiu ĉi lasta tago de la + instrujaro mi ne mallaŭdos, nek tenos ilin. Ni ankaŭ, karaj + amikoj, povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian + cigaron. + </p> + <p> + Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola en la + klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine ĉi tiu + kaj liaj ambaŭ kunuloj ekbruis sur la ŝtuparo. Per Dio! ili ne + suspektas la proksiman ĉeeston de la superulo, kiu nun klare aŭdas + iliajn voĉojn kaj paŝojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas + ĉe la penso, ke <i>nun</i>.... + </p> + <p> + Sed ho ve! <i>nun</i> la instruisto forlasis la koridoron kaj tute + forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, ĉu ĉio estas en + ordo, aŭ ĉu almenaŭ neniu infano enrestas: nenion aŭdante, + nenion suspektante, li trankvile ŝlosis la pordon de la domo kaj + foriris kun siaj kolegoj. + </p> + <p id="err10"> + Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: <i lang="it">Se + non è vero, è ben trovato</i> (se tio ne estas vera, ĝi + estas bone elpensita), sed mi vin certigas, ke ĉi tiu historieto + estas entute vera, kaj ke nia Inspektora Moŝto nun estas reale + enfermita kaj ensloŝita en la klasoĉambro. + </p> + <p> + Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj li + sin demandis, ĉu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus vana, + ili estis jam malproksime, aŭ ĉu li ne krios por helpo; sed tio + estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis, ke ĝi + ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube troviĝis bedaŭrinde + profunda kelŝtuparo; tial li ne povis sin lasi sendanĝere + elgliti malsupren ĝis tiu ŝtuparo. Ŝajnis al li pli + oportune salti trans la kavernan ŝtuparon, larĝan je du metroj. + Kaj, ĉar neceso fariĝas leĝo, li elektis ĉi tiun + lastan manieron por sin savi. + </p> + <!-- 068 --> + <p> + Preninte la seĝon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur la + malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan silkĉapelon + en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro kaj refalis feliĉe + trans la ŝtuparo en la ĝardenon. Jen li estas ekster la domo. + Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas fari? Ĉu li + reiros en la ĉefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne, certe ne; li + volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la aventuron, por ke + oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston. + </p> + <p> + Li do forlasis la ĝardenon, kaj sur la strato li demandis iun + plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loĝejo de la vilaĝestro. + Ĉi tiu estis mia propra onklo kaj loĝis apud nia domo. La + inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro: la + unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus + suspektinta la duan, nome, la enŝlosiĝon de la inspektoro. + </p> + <p> + —Ha jes!—ekkriis mia onklo, ridante el plena gorĝo,—mi + ĵus vidis la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto + estis kun siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj + vilaĝoj): + </p> + <p> + —Kio!—rediris la inspektoro,—la instruistoj de B... kaj + de M... troviĝis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la + supra etaĝo! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en + la sama nesto. + </p> + <p> + Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio, + akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble rebonigi la + aferon, kaj almenaŭ iom senkulpigi nian instruiston. Konsekvence li + petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema. + </p> + <p> + —Vi scias,—li diris,—ke nia instruisto estas tre juna; + nur antaŭ du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenaŭ + dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaŭa + kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial + insiste petas, ke vi lin ne eksigu aŭ forsendu en alian postenon, + <!-- 069 --> tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti + skandalon en mia komunumo. + </p> + <p> + La inspektoro tion promesis al mia onklo. + </p> + <p> + —Sed kondiĉe,—li aldiris,—ke la tri kulpuloj venos + morgaŭ <i>Besançon</i>’on ĉe min, por ricevi mallaŭdon + certe merititan. + </p> + <p> + Vespere, kiam mi raportis la aventuron al miaj gepatroj, ili ankaŭ + kompreneble ekridis; sed mia patro baldaŭ aldiris plej serioze: + </p> + <p> + —La bubo estas nun 12-jara, li ne plu reiros en nian lernejon; post + la somerlibertempo ni lin sendos en la urban liceon. + </p> + <p> + Kaj tia estis mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo, kiun mi, la + kvindekjarulo, neniam forgesis. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Herman Boucon. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTOJ: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto6"> + [6] Tre konata astronomiisto, kiu kolektis informojn pri «la + nekonata mondo». + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto7"> + [7] Gloraj verkistoj anglaj, kiuj floradis dum la reĝinado de + Victoria. + </p> + <p class="piednoto" id="piednoto8"> + [8] La anoj de Unuigitaj Ŝtatoj en Norda-Ameriko. + </p> + </div> + <!-- 070 --> + <!-- 071 --> + <div class="rubriko" id="mencio4"> + <p class="premio"> + KVARA MENCIO + </p> + <h2> + KOBOLDOJ + </h2> + </div> + <p> + En la sonorilejo de antikva provinca ĉefpreĝejo, loĝis tri + koboldoj. Multfoje, obeante estrajn ordonojn, oni penadis ilin forpeli: + laboristoj provizitaj je ŝtupetaroj kaj je bastonoj supreniris en la + sonorilejon: sed la koboldoj, rifuĝinte en la turpinton, poste + grimpinte sur la flagokokon, mokis persekutantojn, kriante: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! Ni venkas, triumfas, vin mokas. + </p> + <p> + Ĉiudimanĉe la koboldoj malsupreniris en la preĝejon dum la + ĉefa meso, kaj formetis la malgrandajn ĉapetojn de maljunaj + pastroj. Dum la prediko, ili ĵetis sablon en okulojn de aŭskultantoj; + kaj tuj ĉiuj ĉeestantoj balanciĝis sur siaj seĝoj, + kiel maturaj spikoj sub karesoj de l’ vento. Kiam lia episkopa moŝto + grandceremonie diservis mem, vidante, ke la ĥorejaj knaboj estas + malatentaj kaj malagorde kantas, li diris: + </p> + <p> + —Nu, tiuj ĉi knaboj pensas al koboldoj. + </p> + <p> + —Hum!—murmuretis lia moŝto. + </p> + <p> + —Hum!—mallaŭte diris la kanonikoj. + </p> + <p> + —Hum!—diris laŭte la paroĥestro. + </p> + <p> + —Hum!—kriis la vikarioj. + </p> + <p> + Tiam knaboj avertitaj foliturnetis siajn dikajn librojn kun ŝajno + atenta kaj respektoplena. + </p> + <p> + Kiam petolaĵo okazis en la ĉefpreĝejo, tuj oni pri tio + kulpigis koboldojn. + </p> + <p id="err11"> + —Kiu faris tiujn oleajn makulojn?—demandis la paroĥestro. + </p> + <p> + —Koboldoj,—oni respondis. + </p> + <!-- 072 --> + <p id="err12"> + —Kiu metis pipron en niajn flartabakujojn?—demandis la + kanonikoj. + </p> + <p> + —Koboldoj,—estis respondite. + </p> + <p> + Ĉiuj homoj plendis pri la koboldoj. Sed estis homino, kiun pli ol la + aliajn ili suferigis: ni parolas pri la patrino Turnjupino, la + ekbruligantino de kandelegoj. + </p> + <p> + Tiu bonulino estis karakteriza ino, kredante sin necesega por la bonordo + de la ĉefpreĝejo, sciante ĉion, parolante pri ĉio. + Kiam lia Moŝto diservis, ŝi preskaŭ estus dirinta: + </p> + <p> + —Ni staras antaŭ altaro, ni hodiaŭ konfirmas, lia moŝto + kaj mi. + </p> + <p> + La koboldoj estingis la kandelegojn, kiujn Turnjupino ekbruligis kun tiom + da religieco; aŭ ili konfuzis la <i>Religiajn Semajnojn</i>, kiujn la + bona virino vendis por sia profito. Ofte ili ŝovis buletojn el polvo + en la tubetojn de la rigida kaj blanka kufo, kiun kapvestis la + ekbruligantino de kandelegoj. Pro tio, la patrino Turnjupino ĵuris, + ke ŝi sin venĝos. + </p> + <p> + La bonega kreitaĵo havis korpasion. Ho, jes! Tiu vidvino estis + doninta sian koron al la sviso, la granda, larĝa, bela Pupardo, kun + dikaj tibikarnoj. La tagojn de luksaj edziĝfestoj, kiam ŝia + amato kun dukorna ĉapelo sur kapo, kun glavŝelko sur ŝultro, + kun halebardo en mano, antaŭiris la junajn geedzojn, Turnjupino + radiis. Post la ceremonio, ŝi iris al la sviso, dirante: + </p> + <p> + —Kiam do ni kune geedziĝos, mia kara Pupardo? + </p> + <p> + Kaj li ridis, respondante: + </p> + <p> + —Kiam ni estos malliberigintaj la koboldojn. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + Iun tagon, sciante, ke ŝi estas preskaŭ sola en la preĝejo, + la bonulino metis mezen de la navo supujon, kies kovrilo ne estis tute + fermita: kaj flanke de ĝi la ekbruligantino de kandelegoj eksidis kaj + ŝajnigis ekdormeton. + </p> + <p> + La koboldoj ekkriis: + </p> + <!-- 073 --> + <p> + —Nu! supujon en mezo de ĉefpreĝejo! kion tio signifas? + Cig! cag! cog! Ni iru por vidi, dum Turnjupino ripozas. + </p> + <p> + Sed kiam la scivoluloj estis enirintaj en la supujon, la ruza virino tuj + fermis la kovrilon: kaj la koboldoj restis kaptitaj. + </p> + <p> + Tute fiera, Turnjupino alpaŝis al sia loĝejo, kaj diris al sia + filo Johano, malfeliĉa kriplulo, kiu neniam ellitiĝis: + </p> + <p> + —Mi alportas niajn malamikojn: vi diros al via kuzino Estelo, ke + ŝi faru al ni por la proksima vespermanĝo supon el koboldoj. + </p> + <p> + Kaj la ekbruligantino de kandelegoj foriris malhumilega; ĉar necese + estis, ke ŝi rakontu sian venkon al ĉiuj homoj. + </p> + <p> + —Kiel Pupardo estos mirigita kaj feliĉa, maltime certigis la + bona virino. + </p> + <p> + Restinte sola, Johano aŭdis, ke en la supujo iu ploregas. + </p> + <p> + —Malfermu, kriis la koboldoj. Kiu ajn vi estas, kompatu plendindajn + kaptitojn. + </p> + <p> + —Vi estas malbonuloj,—diris la junulo.—Vi faris petolaĵojn + al ĉiuj homoj: juste vi viavice suferos. + </p> + <p> + —Se vi malfermos al ni, cig! cag! cog! ni fariĝos viaj amikoj,—rediris + la voĉetoj. + </p> + <p> + —Vi min turmentos, ĉar mi estas malforta. + </p> + <p> + —Ne, ne; ni donos al vi reĝan donacon. + </p> + <p> + —Lasu min dormi. + </p> + <p> + La koboldoj ekblekegis. Tiam Johano tedita malfermis la kovrilon. La + koboldoj saltegis en la ĉambron, suprenrampis sur la meblojn, grimpis + laŭlonge de l’ kurtenoj. La malsanulo diris: + </p> + <p> + —Vi min lacigas. Foriru tuj. + </p> + <p> + —Jes, ili ekkriis. Sed antaŭe ni rompos la supujon. + </p> + <p> + —Nu, mi tre bone sciis, ke vi faros ian malbonaĵon. + </p> + <p> + —Por ke vi ne estu riproĉita de via patrino. Vi ne konfesos, ke + vi nin liberigis; vi diros: «La koboldoj rompis la supujon.» + Cig! cag! cog! Ni al vi ekprezentos reĝan donacon; ĉar koboldoj + ĉiam respektas sian parolon. + </p> + <!-- 074 --> + <p> + Tra la fenestro larĝe malfermita eniris radio de suno. La malgrandaj + estaĵoj sin lokis sur luma sageto, farante strangajn signojn, + supren-kaj malsupren-irante, ŝajnante kredi ion. + </p> + <p> + —Rigardu,—ili diris al Johano. + </p> + <p> + —Sed mi vidas nenion. + </p> + <p> + La koboldoj daŭrigis, modelante ion en la spaco, kaj kriante: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! ĉu vi vidas nun? + </p> + <p> + —Nun mi komencas ekvidi, kvazaŭ en sonĝo, malgrandan + sinjorinon. + </p> + <p> + —Bone. + </p> + <p> + La koboldoj daŭrigis sian agadon. Johano, preskaŭ ellitiĝinte, + rigardis per plilarĝigitaj okuloj, kaj diris: + </p> + <p> + —Ŝi viviĝas; ŝi ridetas. Ho, kiom estas bela tiu + junulino! + </p> + <p id="err13"> + —Tiu beleta infanino estas Sunetino, formita el suna radio. Ni + ĵus ŝin kreis por vi. Kiam vi suferos, ĉar vi estas + malsana, ŝi venos al vi kaj vin konsolos; kiam vi estos malgaja, + ŝi vin amuzos. Sed ni malpermesas, ke vi parolu al iu ajn pri + Sunetino, eĉ al via kuzino la bona Estelo, kiu vin flegas. Se iam vi + konigos la ekziston de Sunetino, de tiu tago ŝi malaperos por ĉiam. + </p> + <p> + —Danke, danke, mi konservos la sekreton. + </p> + <p id="err14"> + La koboldoj forflugis kaj forlasis la sonorilejon de la ĉefpreĝejo; + ĉar ili preferis la Sankta-Martinan turon pli malnovan kaj pli altan. + Sinjoro Pupardo imitis la koboldojn. Li forlasis sian paroĥon, por + forkuri de Turnjupino, kun kiu decide li ne volis edziĝi. + </p> + <p> + Ĉiutage kiam suniĝis, Sunetino aperis sur ora radio en la ĉambro + de l’ junulo. Ŝin vestis riĉaj orientaj teksaĵoj. + Ŝia kolo kaj ŝiaj ambrokoloraj brakoj estis ŝarĝitaj + de safiroj, de rubenoj, de smeraldoj; dum ŝiajn harojn ornamis oraj + sunetoj. La junulino ridetis al la malsanulo per enigma mieno, sed neniam + parolis kun li. Por lin amuzi, ŝi kantis baladojn laŭ stranga + ritmo, dum akompanis ŝiajn melodiojn la kraketado de ŝiaj + brakringoj. Kelkafoje + <!-- 075 --> ŝi dancis antaŭ la junulo, kvazaŭ ŝi + estus pastrino de sanktaj orientaj misteraĵoj. Jen ŝi antaŭeniris + malrapide, ludante kun siaj silkaj skarpoj; jen ŝi sin balancis kun + serpentaj ondolinioj; jen ŝi imitis per siaj brakoj la flugadon de l’ + kolombo. Johano ne laciĝis admirante Sunetinon kaj ŝian + malrapidan sed senpaŭzan dancadon. Li diris: + </p> + <p> + —Daŭrigu; ankoraŭ; ĉiam. + </p> + <p> + Sed kiam la suno subiris al horizonto, necese estis, ke Sunetino eliru kun + ĝi en la okcidenta gloraĵo: tiam la malsanulo malgajiĝis. + </p> + <p> + Estelo, dekkvinjara junulino, kuzino de Johano, kelkafoje helpis al li + kiel flegistino, kiam forestis Turnjupino. Tiam ŝi diris al la + junulo: + </p> + <p> + —Kial vi fariĝas malgaja, kiam alvenas la krepusko? + </p> + <p> + Sed la junulo ridetis, kaj ne respondis. + </p> + <p> + Kvankam oni estis en somero, tamen okazis serio da pluvaj kaj + malbonveteraj tagoj. Johanon, kiu de du semajnoj ne vidis la sunon, + ekokupis maltrankviliga melankolio. Vane Estelo lin ĉirkaŭis per + plej amplenaj zorgadoj, dirante: + </p> + <p> + —Mi estas via infaneca amikino: konfidu al mi viajn ĉagrenojn. + </p> + <p> + —Mi havas nenion,—li respondis ploregante. + </p> + <p> + Fine, lacigita de senĉesaj demandoj, li iam diris al sia kuzino: + </p> + <p> + —Mi ne vidas plu Sunetinon. + </p> + <p> + —Kio estas Sunetino? + </p> + <p> + —Ĉu mi scias? Ŝi estas estaĵo luma, fantazia, feina, + mistera, kiun mi adoras. Rigardu tiun palan sunradion; jen estas mia + amatino. Ĉu vi ekvidas Sunetinon? Sed ŝajnas al mi, ke ŝi + faras adiaŭajn signojn: kial do? Ho! mi mizera! mi parolis! + </p> + <p> + La malsanulo svenis: tiam Estelo pensis: + </p> + <p> + —Kredeble la malfeliĉa knabo estas mortfrapita, ĉar li + deliras. + </p> + <p> + La morgaŭan tagon, Johano ripozis sur siaj kapkusenoj, palega. Lumega + suno eble ironie pafis orajn sagetojn al ĉiuj anguloj de la + <!-- 076 --> ĉambro: sed Sunetino ne montriĝis plu. Estelo, por + plezurigi la malsanulon, diris: + </p> + <p> + —Ĉu vi deziras, ke mi iru al la monteto de pavoj; ĉar eble + sur ĝi loĝas via Sunetino. Mi klopodos por ŝin alkonduki al + vi. + </p> + <p> + —Ho, jes, respondis Johano; tio igus min feliĉega. + </p> + <p> + La junulino ekvojaĝis. Kiam ŝi troviĝis en la kamparo, + ŝin ĉirkaŭis nebulo el fringoj, silvioj kaj kardeloj: la + birdoj kantis: + </p> + <p> + —Bona Estelo, venu kun ni por aŭskulti la lastan romancon de + nia majstro, la itala najtingalo. + </p> + <p> + —Ne, ne; mi ne havas tempon. + </p> + <p> + —Ni malhelpos, ke vi antaŭeniru, flugetante ĉirkaŭ + vi, se vi ne efektivigas nian deziron. + </p> + <p> + —Miaŭ! miaŭ!—blekis la junulino. + </p> + <p> + —Kato!—ekkriis la birdoj timigitaj. + </p> + <p> + Kaj subite ili forflugis ĉiuj al apudaj arbaretoj. + </p> + <p> + La vojaĝantino sin gratulis pro sia artifiko, kiam, meze de timiano + kaj de aliaj parfumaj herboj, ŝi ekvidis, al ŝi alkurantajn sur + siaj malantaŭaj kruroj, centojn da kunikloj. + </p> + <p> + —Ni vin salutas, junulino,—ili diris.—Ni al vi prezentas + Johaneton Kuniklon, nian reĝon. + </p> + <p> + La vojaĝantino ekvidis malgrandan blankan beston, sidantan sur blua + skatoleto tirita de kvardek kuniklidoj: per bastonetoj Johaneto frapis sur + du sonoriletojn. Li prezentis al la fremdulino siajn komplimentojn, kaj + aldonis: + </p> + <p> + —Vi estos la plej bela ornamaĵo de nia kortego; kaj ni + konservos vin ĝis la fino de via vivo. + </p> + <p> + Tedita Estelo ekkriis: + </p> + <p> + —Mi vidas ĉasiston kaj liajn hundojn. + </p> + <p> + Tuj ĉiuj kunikloj forkuris, dum ilin antaŭiris la reĝo, + kiel decas. + </p> + <p> + La junulino daŭrigis sian iradon. Ŝi laŭiris mallarĝan + riveron, kiam ŝi rimarkis sur la bordo fiŝojn, kiuj staradis sur + siaj vostoj, + <!-- 077 --> kaj dancis ronde sin tenante per naĝiloj. Ili ĉirkaŭis + la vojaĝantinon, dirante: + </p> + <p> + —Ni al vi ekmontros ondinon. + </p> + <p> + —Danke; vi faros tion aliafoje. + </p> + <p> + —Tiam, ĉar vi estas malĝentila, ni malhelpos, ke vi antaŭenpaŝu. + </p> + <p> + Estelo ridetis: + </p> + <p> + —Mi ekvidas fiŝkaptiston kaj lian hokfadenon,—ŝi + diris. + </p> + <p> + Flak! flok! En momenteto la bestoj sin subakvigis. + </p> + <p> + Fine la junulino trafis la monteton defendatan de grandegaj pavoj, kiuj + por ornami siajn vostojn ŝtelis senkompate la okulojn de maltimuloj + al ili alproksimiĝantaj. + </p> + <p> + Ili agis tiamaniere pro revenĝo, por puni la homaron. Ĉar iam + unu el homoj, nomita Leon, al ili promesis, ke li ilin instruos pri la + kantarto. Poste li foriris; sed ve! li neniam revenis. La pavoj ĉiam + atendas lin kaj ĉiam lin vokas, kriante laŭtege: + </p> + <p> + —Leon! Leon! + </p> + <p> + Tion sciis Estelo: sed ŝi amis Johanon, kaj ĉion riskis por lin + plezurigi. Pasante meze de pavoj, la vojaĝantino ŝajnigis + blindecon; kaj kun fermitaj okuloj, palpante per la mano, ŝi + suprenrampis la monteton. Ŝi malfermis la palpebrojn, nur kiam ŝi + alvenis sur la supraĵon. + </p> + <p> + Sur ĝi grimacantaj simioj rapidis al la junulino. Feliĉe ŝi + estis alportinta por sia vespermanĝeto korbon plenan de pomoj. Ŝi + ĵetis la fruktojn, kiuj ruliĝis sur la deklivo de la monteto. + Tuj la frandemaj simioj ŝin forlasis por rapidi al la ruliĝantaj + pomoj. + </p> + <p> + Ĝis la vespero, Estelo serĉis sur la monteto la loĝejon de + Sunetino, ĉeestis ĉe la subirado de l’ suno, kaptis + kelkajn sunajn radiojn, kaj, ilin kaŝinte en sian antaŭtukon, + ilin realportis al sia kuzo. Bedaŭrinde inter ĉi tiuj radioj ne + troviĝis Sunetino. + </p> + <p> + Johano havis gravegan krizon de malespero. + </p> + <!-- 078 --> + <p> + La junulino malsupreniris la ŝtuparon kaj eniris en la loĝejon + de fraŭlino Pimpernelo, petonte de ŝi konsilon. + </p> + <p> + Fraŭlino Pimpernelo estis maljuna fraŭlino, afabla, malgranda, + ĉarmanta: ŝi portis ĉiam beletajn kufojn blankajn kaj + rozajn, kaj ŝin vestis kutime negliĝaj blŭĉielkoloraj + vestoj. Ĉe ŝi oni flaris malprecizan sed penetrantan parfumon de + bergamoto. Fraŭlino Pimpernelo multe amis Estelon. Vidinte la ĉagrenon + de sia amikineto, ŝi diris: + </p> + <p> + —Tiuvespere mi donos al vi boteleton da likvoro el nigraj riboj, + ĉar ĝi estas likvoro por maljunaj fraŭlinoj. Vi ĝin + portos ĉe l’ piedo de la Sankta-Martina sonorilejo; kaj apud la + preĝejo vi kantos tiun malnovan arion! + </p> + <p class="centre"> + <i>En tagoj de mia junaĝo</i>... + </p> + <p> + Ĉar la koboldoj tre ŝatas tiun romancon, ili alvenos; kaj vi + parolos al ili pri Johano. + </p> + <p> + Nokton venintan, Estelo akurate obeis la konsilojn de fraŭlino + Pimpernelo. La morgaŭan tagon, la maljunulino demandis: + </p> + <p> + —Kion diris la koboldoj? + </p> + <p> + —Nenion. + </p> + <p> + —Ĉu do vi ne parolis al ili? + </p> + <p> + —Apenaŭ mi ekvidis ilin: ili tuj forkuris, forportinte la + botelon. + </p> + <p> + —Ho! kiaj frandemuloj! Tiun vesperon, vi portos al ili tri maizajn + kuketojn; sed ne forgesu ilin demandi. + </p> + <p> + La postan tagon, je la mateno la maljuna fraŭlino, tuj kiam ŝi + ekvidis sian amikineton, demandis: + </p> + <p> + —Nu? + </p> + <p> + —La koboldoj certigis, ke la likvoro estis bonega, kaj la kukoj tre + arte bakitaj. + </p> + <p> + —Kaj poste? + </p> + <p> + —Nenion pli. Ili rapide suprengrimpis al sia sonorilejo. + </p> + <p> + —Je Dio! mi kredas, ke ili mokas nin. Tiun nokton, vi diros + <!-- 079 --> al ili: «Jen estas saketo da oranĝfloraj + bombonoj, faritaj de fraŭlino Pimpernelo. Tio signifas, ke ili estas + tute bongustaj. Nu, vi gustumos ilin, nur kiam vi estos dirinta tion, kion + oni devas fari por redoni feliĉon al mia kuzo.» + </p> + <p> + La artifiko sukcesis. Apud Sankta-Martino, Estelo ekvidis florfolietaron + pluvantan sur ŝi tiel amase, ke baldaŭ ŝi estis tute + kovrita de floreroj, kvazaŭ ili estus neĝeroj, dum la koboldoj + per klaraj voĉoj ekkriis: + </p> + <p> + —Cig! cag! cog! kolektu la rozajn foliojn; zorgu, ke unu el ili ne + manku: kaj poste iu ilin ĵetos en la ĉambron de Johano. Li + resaniĝos, forgesos Sunetinon kaj vin amos ĝis sia morto. + </p> + <p> + Ĉiuj antaŭdiroj de koboldoj efektiviĝis. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + En la tago en kiu Johano edziĝis kun sia kuzino, tri grandaj kestoj + estis alportitaj en la ĉambron de Estelo. La unua estis blanka; la + dua, flava; la tria, roza kaj blua. + </p> + <p> + Sur la unua estis skribite: «Malfermota tuj.» + </p> + <p> + Sur la dua: «Malfermota post unu jaro.» + </p> + <p> + Sur la tria: «Malfermota post du jaroj.» + </p> + <p> + La juna edzino tre mirigita rompis unu el siaj ungoj, volante tro rapide + malfermi la blankan keston, por rigardi ĝian enhavon. En ĝi + troviĝis oraj moneroj, arĝenta teleraro, amasoj da juveloj. + </p> + <p> + —Nu! nun ni estas riĉegaj. + </p> + <p id="err15"> + —Kiu donas tion al ni?—demandis la junulo. + </p> + <p id="err16"> + Funde de la kesto, Estelo ekvidis malgrandan vizitkarton, sur kiu legiĝis: + «La koboldoj.» Je la vespero, la juna virino iris al la preĝejo + por ilin danki; kaj ŝi ne forgesis alporti al ili frandaĵojn. + </p> + <hr class="mallonge" /> + <p> + La junaj geedzoj vivis meze de princa lukso. Oni citis la belecon de iliaj + palacoj, la multon de iliaj veturilaroj, la belan sintenadon de ilia aro + da lakeoj. Johano kaj Estelo partoprenis en ĉiuj bonsocietaj + kunvenoj: kermesoj, ĉevalkuradoj, baloj, laŭntenisoj, k.t.p. Sed + kvankam la mondaj plezuroj ŝin forportis en siaj + <!-- 080 --> turniĝoj, la juna edzino ne forgesis la flavan keston, + kaj ŝi atendis senpacience la finon de la jaro. + </p> + <p> + Unu vesperon, ŝi diris: + </p> + <p> + —Ĉar alvenis la momento, en kiu ni devas malfermi la misteran + skatolegon, mi deziras, ke oni solenigu la surprizon. + </p> + <p> + Ŝi portigis la keston en la grandan salonon, kaj ĝin metigis sur + estradon drapiritan de rubenkolora veluraĵo. Ĝin floroj ĉirkaŭis, + kaj ĉiuj kandeloj estis ekbruligitaj, kiel oni faras por la tagoj de + grandceremoniaj vizitakceptoj. + </p> + <p> + La junaj geedzoj sentis gravan kortuŝon, sublevante la kovrilon de la + granda kesto. Sed tuj Estelo malantaŭen paŝis: + </p> + <p> + —Mumo!—ŝi ekkriis. + </p> + <p> + La persono dormanta vekiĝis, sin levis, ridetis, kraketigis siajn + brakringojn, aranĝis kokete siajn riĉajn vestaĵojn, kaj + komencis sanktan dancadon. + </p> + <p> + —Sunetino!—ekkriis Johano miranta. + </p> + <p> + Estelo blankiĝis kiel neĝo. + </p> + <p> + La aperaĵo kantis fremdan baladon kaj ofte interrompis siajn + strangajn dancpaŝojn por fari signojn al la junulo. Tiuj signoj + signifis: + </p> + <p> + —Sekvu min. + </p> + <p> + Estelo ploregis. + </p> + <p> + —Foriru, Sunetino, kaj vaporiĝu por ĉiam,—ordonis + Johano. + </p> + <p> + Tuj la aperaĵo kaj la flava kesto malaperis subite. + </p> + <p> + Ĉar Estelo tro suferis, vidinte Sunetinon, kiu al ŝi rememorigis + longan dolorplenan estintecon, ŝi malsaniĝis; kaj je la vespero + fraŭlino Pimpernelo venis ŝin viziti. + </p> + <p id="err17"> + —Kiu estis tiel kruela, ke li sendis al mi tiun aperaĵon?—ĝemadis + Estelo sufokiĝante. + </p> + <p> + —Eble la koboldoj,—respondis la maljuna fraŭlino. + </p> + <p> + —Ho, se tio estas vera, ili agis vere senkompate. + </p> + <!-- 081 --> + <p> + —Ne ilin kulpigu, mia kara infanino. Ili volis pruvi al vi, ke nun + vin solan amas Johano. + </p> + <p> + —Eble vi estas prava. Tamen mi timegas la lastan keston. + </p> + <p> + Dank’ al la flegoj kaj ammontroj, kiuj ŝin dorlotis, la juna + virino rapide resaniĝis. Unu jaro fluis ankoraŭ sen tro da tedaĵoj. + Iun vesperon, fraŭlino Pimpernelo diris al sia amikineto: + </p> + <p> + —Jen estas la momento malfermi la rozan kaj bluan keston. + </p> + <p> + —Vere? Sed nun tiuj misteraj pakaĵoj min tremigas. Plie ŝajnas + al mi, ke, elirante el la skatolego, aŭdiĝas strangaj kriadoj. + </p> + <p> + —Nu, ĉu vi opinias, ke ĝi estas bestejo? + </p> + <p> + —Kiu scias? + </p> + <p> + —Estu prudenta. Lundon proksiman, ni kunvenos ĉi tien: via + edzo, vi kaj mi mem; kaj ni klarigos tiun misteron. + </p> + <p id="err18"> + Estelo malgrasiĝis, paliĝis, pripensante al la tago difinita de + fraŭlino Pimpernelo. Fine alvenis tiu tiel timita posttagmezo. + </p> + <p> + La tri geamikoj trinkis ĉampanon por sin kuraĝigi; kaj procesie + ili eniris en la senmeblan ĉambron, en kiu estis apartigita la kesto. + </p> + <p> + Johano demetis la unuajn tabulojn, kaj vidis tiun surskribaĵon: + «Skatoleto por juveloj.» + </p> + <p> + —Tio estas vere kuraĝiga, diris fraŭlino Pimpernelo. + </p> + <p> + La junulo rapide elpakis por rigardadi la juvelojn, sed li trovis dek-du + infanetojn, ses knabinetojn, kaj ses knabetojn, kiuj portis ĉirkaŭ + kolo plataĵon el arĝento: sur ĉiu plataĵo estis + skribita la nomo de ĉiu aparta infano. + </p> + <p> + Kelkaj etuloj ridetis; aliaj sendis kisetojn; sed la plimulto ĥore + ploradis. + </p> + <p> + —Jen estas klarigita la kaŭzo de tiuj strangaj bruoj elirantaj + el la skatolo,—diris Johano. + </p> + <p> + Estelo radianta kovris je ŝmacadoj la ĉarmajn infanetojn. + </p> + <p> + —Kiel mi estas feliĉa,—ŝi ekkriis! + </p> + <!-- 082 --> + <p> + Fraŭlino Pimpernelo certigis: + </p> + <p> + —Mi vetas, ke tiuj buboj estas donaco de koboldoj. Mi volas ilin + demandi. + </p> + <p> + —Ĉu vi opinias, ke ili povos respondi? + </p> + <p> + —Aferoj tiel strangaj okazas ĉi tie, ke tio ne estus mirinda, + se tiuj etuloj parolus. + </p> + <p> + Kaj ŝi aldonis: + </p> + <p> + —Kiu sendis vin ĉi tien, miaj graciuloj? + </p> + <p> + Tiam la plej roza, la plej vangoronda el la infanetoj bonvolis forlasi la + plezuron, kiun ĝi sentis suĉante sian polekson, kaj respondis + per infana balbutado: + </p> + <p> + —Ko.... bo.... do. + </p> + <p> + —Nu!—ekkriis fraŭlino Pimpernelo triumfante, mi divenis. + </p> + <p> + Oni devis multe klopodi por trovi tuj dek-du vestarojn, dek-du lulilojn, + dek-du nutristinojn. Estelo sentis neniun laciĝon pro tiuj multaj + zorgadoj, tiele ŝi sentis sin feliĉa, en mezo de siaj infanetoj. + Ŝi ilin kisadis ĉiuminute, ilin nomante: «Miaj juveloj»; + kaj mallaŭte ŝi murmuretis: + </p> + <p> + —Vivu koboldoj. Estus dezirinde, ke ĉiu urbo havu sonorilejon + loĝitan de koboldoj. + </p> + <p class="respondecolinio"> + S<sup>ino</sup> Vallienne. + </p> + <!-- 083 --> + <div class="rubriko" id="mencio5"> + <p class="premio"> + KVINA MENCIO + </p> + <h2> + LA SALTO DE LA DIABLO + </h2> + </div> + <p> + Sur kruta ŝtonego, ĉe la supro de alta monteto fiere staras la + kastelo de Grafo Altmejer’ kun siaj dikegaj muroj kaj grandaj turoj, + kiuj ŝajnas kunmiksiĝi kun la nuboj. Ĝi majeste superas la + ĉirkaŭajn montetojn, kaj tra ĝiaj fenestroj oni ĝuas + vere mirindan vidaĵon. La montetoj estas ĉiuj kovritaj de + centjaraj arboj, fagoj, abioj nigre verdaj, betuloj, kies trunkoj kvazaŭ + per kalko blankigitaj kontrastas kun la aliaj malhelaj trunkoj. Profunda + valo kuŝas ĉe la piedo de la orienta flanko de la monto, sur kiu + staras la kastelo, kaj funde de ĝi, fluas bela rivero ombrita de + salikoj kun arĝentaj folioj, kaj alnoj. Tiu ĉi rivero, kiu + serpente fluas tra la ĉirkaŭaj valoj subite malaperas en la + teron, ne malproksime de la kastelo. Tie estas kavaĵo, en kiun falas + la akvoj je kaskado kun bruo tiom pli forta, ke ĝi estas + pligrandigita de la formo de la kaverno, kiu, laŭ la diro de la + enlandanoj estas senfunda. Ja, nenie ĉe la ĉirkaŭaĵo, + oni vidas tiun riveron reaperi. + </p> + <p> + Tiu ĉi kaskado havas malbonan reputacion, kaj oni rakontas pri ĝi + strangajn historiojn. Unu el ili diras, ke iam la diablo persekutata de + ĉefanĝelo Sankta Mikaelo, kaj atingota de li, sin ĵetis en + la riveron, kiu tuj enabismiĝis en la teron, kune kun li. La + maljunulinoj rakontas, ke dum kelkaj mallumaj noktoj, oni aŭdas la + diablon, kiu krias kaj dancas, solenante la sabatfeston kun maljunaj sorĉistinoj. + Ili certigas, ke ili vidis kaproviron kun okuloj flamantaj, apud la faŭko + de la kaskado, ke li atendas la + <!-- 084 --> sorĉistinojn, kiuj alvenas unu post la alia, rajdante + sur balailoj; kiam la lasta eniris en la kavaĵon, siavice la + kaproviro malaperis. + </p> + <p> + Estas fakto, ke oni aŭdas ofte en la kaverno de la kaskado strangajn + bruojn, kiuj neniel similas tiujn de akvofalo. Kelkaj kamparanoj certigas + kaj ĵuras, ke, de malproksime, ili ekvidis lumon, kiu lumigas la + akvojn ĉe ĝia faŭko. Sed tre kredeble, la imago de la loĝantaj + aliformigis la ombron de ia lupo, en kaproviron, kaj la strangajn bruojn, + en kriojn de demonoj lumigitaj de la infera fajro. + </p> + <p> + Alia legendo diras, ke unu el la antaŭaj posedantoj de la kastelo + vendis sian animon al la diablo, kaj ke kiam okazis por la kastelmastro la + momento elpagi sian ŝuldon, li forkuris por eviti la diablon, kiu + persekutis lin ĝis la supro de la nord-okcidenta turo, de kie li sin + ĵetis en la riveron. Tiam la diablo por atingi sian ŝuldanton, + saltis siavice post li kaj ekkaptis lin ĝuste en la momento, kiam li + falis en la riveron, kiu subite malfermiĝis kaj samtempe malaperis en + la teron, farante profundegan kavaĵon kaj formante bruegan kaskadon. + </p> + <p> + Tiu ĉi akvofalo estis ĉiuflanke ombrita de arboj kaj arbetaĵoj, + kiuj formis zonon al la kavaĵo, escepte ĉe la parto, kie la + rivero malaperas. Tie grafo Altmejer starigis palisaron el arbotrunkoj + enigitaj en la teron ĉe la fundo de la akvo, por malebligi, ke la + boatoj aŭ la bestoj, okaze falintaj en la riveron, estu englutitaj en + la profundegaĵon. + </p> + <p> + Tiuj arbetaĵoj estis la komenco de la arbaro, kiu disvastiĝis + sur la najbaraj montetoj, en ĝi estas kelkaj vojetoj faritaj de homa + mano, sed preskaŭ ĉiuj estas faritaj de la sovaĝaj bestoj, + kiuj venas trinki al la rivero, kaj multenombraj estis tiuj bestoj en la + bieno de la grafo. La ĉasoŝtelistoj estis severe punitaj, ĉar, + kiam ili estis surprizitaj por la dua fojo, ili estis tuj pendigitaj sen + ia juĝo. Tial sinjoro Altmejer havis multajn ĉasgardistojn, kies + ĉefo estis Hans Delmer. Tiu ĉi ĉefgardisto estis bona, + afabla kaj servema; + <!-- 085 --> ofte li pardonis ĉasoŝtelistojn, certigante ilin, + ke li pendigos ilin la unuan fojon, kiam li ekvidos ilin, sed neniam li + plenumis sian promeson. + </p> + <p> + Jam de longe Hans Delmer estis vidva, li vivis kun sia filino Edith en + beleta kaj komforta dometo, kuŝanta meze de maldensejo ĉirkaŭita + de alta kaj fortika palisaro, por ke la sovaĝaj bestoj ne povu eniri + la ĝardenon, kiu ĉirkaŭas la domon. En tiu ĉi ĝardeno, + dum siaj libertempoj, Hans Delmer kulturigis legomojn, fruktarbojn; lia + filino Edith zorgis pri la floroj. + </p> + <p> + Edith estis bela junulino dudekjara, blonda kiel spikoj; ŝiaj grandaj + okuloj estis lume bluaj kaj dolĉaj, kiel tiuj de gazelo. Ŝi + estis altkreska kaj gracia. Ŝi zorgis pri la mastrumado, kaj ĉio + estis pura kaj brilega en la domo. Jam multaj junuloj estis petintaj + ŝian manon, sed ĉiam ŝi estis rifuzinta, dirante, ke ŝi + ne volas edziniĝi, ke cetere ŝi volas resti libera kaj neniam + forlasi sian amatan patron. + </p> + <p> + Kiam ŝi tion diras, la vizaĝo de Hans montras strangan emocion + rapide kaŝitan. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Grafo Altmejer, kiel lia ĉefgardisto, estis ankaŭ vidva. Jam + antaŭ dek jaroj li estis perdinta sian amatan edzinon. Li loĝis + en la kastelo kun siaj du filoj Henriko kaj Frederiko; estis granda + kontrasto inter la du fratoj. + </p> + <p> + Henriko, kiel lia patrino, estis blondhara, li estis altkreska, gracia, + kun ĉarma vizaĝo, li pasie amis sian patron kaj ofte ploris sian + bedaŭregatan patrinon. Li ŝatis la studadon, la promenadojn en + la arbaro, li estis afabla kaj ĝentila kontraŭ ĉiuj, li + volonte parolis kun siaj servistoj, kun la kamparanoj kaj la laboristoj; + kaj li estis ĉiam preta por fari servon al iu ajn, kiu bezonis ĝin. + Tial ĉiuj amis lin kaj ĵetus sin en la fajron por li. + </p> + <p> + Frederiko kontraŭe estis nigrhara, malbela, malaltkreska, fiera, + <!-- 086 --> malhumilega, malĝentila kontraŭ ĉiuj; li + kruele batis la servistojn pro la plej malgrava kulpo, neniam li parolis + kun iu kamparano aŭ laboristo. En la tuta regiono li estis malamegata + de ĉiuj, sed oni tre timis lin, ĉar li estis kruela kaj venĝema. + Apenaŭ li sciis legi kaj skribi, ĉar neniam li volis studi, + dirante, ke tio taŭgas nur por la malnobeloj. Li vivis plej ofte en + la diboĉo kun sentaŭguloj similaj al li kaj kun malĉastulinoj. + </p> + <p> + En tiaj kondiĉoj oni povas pensi, ke Frederiko estis malmulte ŝatata + de sia patro kaj de sia frato. Grafo Altmejer ofte riproĉis lin pro + lia vivmaniero, sed tiu malbona filo ne volis ion aŭdi, kaj li turnis + la dorson al sia patro blasfemante. Siaflanke Frederiko des pli malamis + sian fraton, ke tiu ĉi estis bela, kaj ke, kiel unua naskito, li + estis la sola heredonto do la bienoj de Grafo Altmejer. Tio furiozigis + lin, kaj li ofte rigardis sovaĝe Henrikon. Ĉe tiuj momentoj + mortigaj ideoj trairis lian cerbon. + </p> + <p> + Grafo Altmejer iam tre ŝatis la ĉasadon, sed nun li malofte + ĝuis tiun plezuron, kaj nur kiam la podagro ne devigis lin resti sur + la lito aŭ en la ĉambro. Li tre ŝatis interparoladi kun sia + ĉefgardisto, kiu lin estimis treege pro lia konata honesteco; ofte li + vizitis lin en lia domo, ili interparolis pri antaŭaj gloraj ĉasadoj. + Dume Edith etendis sur la tablon tukon blankan kiel neĝo, kaj servis + kelkajn manĝaĵojn kaj bieron ŝaŭmantan. Li volonte + akceptis, sed kondiĉe ke Hans kaj lia filino manĝu kune kun li. + Hans amegis sian mastron, kaj oferus sian vivon por li. + </p> + <p> + —Nu!—li ofte diris ridetante,—nu! Edith, kiam do vi + edziniĝos? Vi ne volas resti fraŭlino, mi supozas? Mi estos la + baptopatro de via unua filo. + </p> + <p> + Tiam Edith ruĝiĝis, sed ne respondis. + </p> + <p> + Henriko ofte venis al la ĉefgardisto; li havis grandan amikecon por + Edith, kiun li trovis bela kaj dolĉa kiel anĝelino. Ili ofte + renkontis unu la alian en la arbaro apud la salto de la Diablo, kiu estis + proksima de la loĝejo de Hans Delmer. Ili ambaŭ longe + interparoladis, + <!-- 087 --> kaj nedifinebla sento de malgajeco ekkaptis iliajn korojn, + kiam ili estis devigitaj disiri. + </p> + <p id="err19"> + Jam de kelka tempo Henriko fariĝis pensema, malparolema; li ŝajnis + ĉiam enprofundigita en ia revado, kelkafoje lia patro demandis lin + pri tio: + </p> + <p> + —Mia kara Henriko, kion vi do havas? Via karaktero tute ŝanĝiĝis, + ĉu vi estas malsana? Vi ordinare tiel komunikema, nun silentas tutajn + tagojn, kaj ofte okazas, ke oni estas devigita demandi vin kelkajn fojojn, + por ricevi respondon de vi. + </p> + <p> + —Ho! kara patro mia, mi ne ŝanĝiĝis, mi estas kiel + kutime, kaj mi ne estas malsana. + </p> + <p> + Sed la grafo ne estis blinda, kaj li pensis, ke kaŝata amo turmentas + la koron de Henriko. + </p> + <p> + —Vi bone farus edziĝante, mia filo, la vivo ne estas gaja por + junulo en tiu granda kastelo kun via maljuna patro. Mi pensas, ke via + kuzino Ludovikino Arnheim tre konvenas por vi. + </p> + <p> + —Ne parolu pri edziĝo, mia patro, mi petegas vin, mi ne volas + edziĝi, cetere mi ne amas mian kuzinon. + </p> + <p> + —Sed, mia filo,—diris la grafo,—eble vi amas alian fraŭlinon, + tion konfesu al mi, kaj, se ŝi plaĉas al mi, mi tuj konsentos + pri via edziĝo. + </p> + <p> + —Mi amas nenian fraŭlinon,—respondis Henriko,—mi + tion ĵuras al vi. + </p> + <p> + Kaj, tion dirante, li kredis esti sincera; sed li eraris. + </p> + <p> + Jam de kelkaj tagoj li sentis en si ion neesprimeblan, li sentis, ke en + lia koro io ŝanĝiĝis; li ordinare tiel gaja fariĝis + malgaja. + </p> + <p> + Lasinte sian patron, li eliris el la kastelo kaj iris promeni en la + arbaron; li alvenis al la kaskado, apud kies rando li sidiĝis + pripensante. Post kelkaj minutoj brueto de senpezaj paŝoj sur la + folioj mortintaj aŭdiĝis. Henriko rekonis la paŝojn de + Edith. Subite en lia brusto, pli rapide batas lia koro, la paroloj de lia + patro revenas en lian memoron. Li komprenas la kaŭzon de sia ŝanĝiĝo, + li amas + <!-- 088 --> Edith’on! Li ne pensas, ke ŝi ne estas nobela, ke + ŝi estas la filino de ĉefgardisto; lia koro ne rezonas, li amas + Edith’on! Kaj ĝis nun li ne pensis pri tio. Jen do la kaŭzo + de la ĝojo, kiun li sentis vidante ŝin! Li tuj leviĝis kaj + aliris renkonten al ŝi, li premis ŝiajn manojn dirante: + </p> + <p> + —Edith! kara mia kiom mi estas feliĉa vidi vin! + </p> + <p> + Tion dirante liaj okuloj brilis, kaj lia vizaĝo montris ĝojegan + esprimon. + </p> + <p> + —Kiel mi ankaŭ, sinjoro Henriko,—diris Edith ruĝiĝante, + ĉar ŝi estis ekvidinta la pasian rigardon de la junulo. + </p> + <p> + —Mi amas vin, Edith! + </p> + <p> + —Ho, ne tion diru, sinjoro Henriko! Kion dirus via patro. Vi scias, + ke vi ne povas edziĝi je mi, kaj vi ne volas malhonorigi min kaj mian + bonan patron. Ni restu amikoj kiel antaŭe, kaj eble vi renkontos iun + nobelan fraŭlinon, je kiu vi povos edziĝi kaj esti feliĉa. + </p> + <p> + —Ho! Silentiĝu Edith! silentiĝu, mi petegas vin, vi disŝiras + mian koron, mi tion ĵuras al vi tie ĉi, je la nomo de mia kara + patrino mortinta, mi edziĝos nur je vi, aŭ mi mortos pro ĉagreno. + </p> + <p> + —Ne tion ĵuru! amiko mia, ne tion ĵuru! Vi tre scias, ke + neniam via patro konsentos pri tia edziĝo; certe vi ne forgesis, ke + lia familio, kiel ankaŭ li mem, forpelis vian onklon Rupert’on, + tial ke li edziĝis je fraŭlino nenobela, kaj ke ili neniam volis + senkulpigi kaj pardoni tion, kion ili nomas misaliancon. + </p> + <p> + Henriko ploris, ĉar li estis certa, ke lia patro neniam konsentos pri + tiu edziĝo. + </p> + <p> + Subite brua ekridego aŭdiĝis, kaj Frederiko montriĝis al + liaj miregitaj okuloj: + </p> + <p> + —Nu! miaj geamikoj, ne ĝenu vin! la arbaro estas oportuna por + kaŝataj karesoj!... ne ĝenu vin!... Sed vi ne havas malbonan + guston, Henriko! ŝi estas bela la fraŭlino! + </p> + <p> + Kaj tion dirante, li foriris ridegante. + </p> + <p> + Neesprimebla sento de timo trairis la cerbon de Henriko. Li + <!-- 089 --> havis ankoraŭ en la oreloj tiun demonan ridegon. Li + timis ne por si mem, sed por sia amegata Edith, ĉar li ne dubis, ke + lia frato, kies rigardon avidan al Edith li rimarkis, estis kapabla + plenumi krimon. + </p> + <p> + —Sinjoro Henriko,—diris la junulino,—pli bone estus, se + vi forgesus min. Pensu pri via patro, kiu malbenus vin. + </p> + <p> + Ŝi leviĝis kaj forkuris. Ŝia koro ankaŭ suferis, sed + ŝi ne volis tion konfesi, ĉar la amo eniris ŝian animon. + </p> + <p> + —Ho! mi petegas vin Edith, ne lasu min! ne lasu min! + </p> + <p> + Sed jam ŝi estis malaperinta. + </p> + <p> + Ŝajnis al Henriko, ke lia koro ŝiriĝas, granda pezo premis + lian bruston, sur kiun konvulsie kuntiriĝis liaj manoj. + </p> + <p> + —Kiom mi estas malfeliĉa!—li ekkriis,—prefere estus + morti, ol tiel kruele suferi! + </p> + <p> + Maldolĉaj larmoj fluis sur liajn vangojn. + </p> + <p> + —Nu! la kolombino do forflugis? Ĉu mi timigis ŝin? + </p> + <p> + Ĝi estis ankoraŭ la voĉo de Frederiko. Tiuj mokemaj paroloj + rekonsciigis lin; li leviĝis, kaj, nenion respondinte al sia frato, + li aliris la kastelon. + </p> + <p> + Li faris la eblon por kaŝi al sia patro la mortigan ĉagrenon, + kiu konsumis lin, sed li ne povis trompi sian patron, kiu des pli malgajiĝis, + ke li tute nesciis la kaŭzon de tia stato. + </p> + <p> + Ĉiutage Henriko aliris al la kaskado, esperante, ke li trovos Edith’on, + sed ŝi ne venis; tamen li venis sidiĝi en la loko, kie lia plej + amata estis sidiĝinta, por enspiri la aeron, kiun ŝi estis + enspirinta, por revivi pense la feliĉajn tagojn pasigitajn... Tie li + restis tutajn horojn. + </p> + <p> + Ĉiutage ankaŭ Frederiko spionis lin de malproksime, pli kaj pli + li pensis, ke estas tre facile malaperigi sian fraton sen la scio de iu. + Tiam li fariĝus la sola heredonto de sia patro, kiu post nelonge + mortus pro la perdo de sia plej amata filo. Tiel li fariĝus la sola + mastro. + </p> + <!-- 090 --> + <p> + Do, iun tagon, kiam lia frato estis kiel kutime sidanta apud la faŭko + de la kavaĵo, Frederiko pasis malantaŭ li, tiel senbrue, ke + Henriko enprofundigita en sia revado ne aŭdis lin. Tiam subite, + obeante siajn krimajn intencojn, li enpuŝis sian fraton en la kavaĵon, + kaj tio okazis tiel rapide, ke Henriko ne havis la tempon ekkrii, kaj tuj + malaperis en la abismon. + </p> + <p> + Sed Frederiko ektremis, ĉar li aŭdis akran ekkrion.... Kiu do + faris ĝin?... Sed post kelkaj momentoj li trankviliĝis pensante: + «Kion do mi timus? Nenia homa estaĵo vidis min, kaj sendube tiu + akrasona ekkrio estis tiu de ia garolo forfluganta. Cetere neniam la + profundaĵo redonas sian kaptaĵon!» + </p> + <p> + Kviete li realiris la kastelon; lia vizaĝo ne montris ian signon de + konsciencriproĉo. Lia bruta animo ne estis kapabla havi tiaspecajn + sentojn. + </p> + <p> + Jam de longe la horo de l’ vespermanĝo estis pasinta, kaj + Henriko ne estis reveninta al la kastelo. Grafo Altmejer estis tre + maltrankvila kaj ne volis manĝi. «Kial do Henriko ne estas tie + ĉi, li pensis, li, kiu estas ĉiam tre akurata, kiu ĉiam + sciigas, kiam li forestos. Kio do povis okazi?» Dolora antaŭsento + sufokis lin. Sed Frederiko ne ŝajnis tion ekvidi, li manĝis kiel + kutime kaj trinkis ĝis ebriiĝo. + </p> + <p> + —Ĉu vi vidis vian fraton hodiaŭ Frederiko? + </p> + <p> + —Ne mi ne vidis lin, sed li ne estas perdita, li retrovos la vojon + al la kastelo. Eble li amindumas iun paŝtistinon, kaj li forgesis la + horon. Cetere mi ne estas komisiita gardi lin! + </p> + <p> + Tamen la voĉo de Frederiko ne estis sincera, kaj la grafo sentis, ke + pli kaj pli grandiĝas la antaŭsento pri krimo. Li fikse rigardis + sian filon, sed nenion diris. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p id="err20"> + Grafo Altmejer supreniris en sian ĉambron, kaj rifuzinte la servojn + de sia servisto, li ŝlosis la pordon. Tiam li falis sur apogseĝon + kaj profunde pripensis. Li estis konvinkita, ke Frederiko mortigis + <!-- 091 --> sian fraton, sed li ne havis ian pruvon. Mil konfuzaj ideoj + kunmiksiĝis en lia cerbo. Subite ŝajnis al li, ke oni frapetas + al pordo; tiu brueto devenis de malantaŭ granda portreto de unu el la + prapatroj de familio Altmejer, kiu estas fiksita sur la muro. Li pensis, + ke muso gratas inter la muro kaj la kadro, sed preskaŭ tuj li aŭdis + bruon de risorto, kiu malstreĉiĝas, kaj samtempe mallaŭtan + voĉon, kiu diras: + </p> + <p> + —Ne maltrankviliĝu, mia patro. Ĝi estas via filo Henriko + viva. + </p> + <p> + Tiam, kiel pordo, la kadro turniĝis, kaj Henriko aperis al sia + mirigita patro; li havis la montran fingron antaŭ la buŝo por + peti, ke lia patro ne ekkriu, kaj referminte la sekretan pordon, li ĵetiĝis + en la brakojn de sia patro, kiu ploris pro ĝojo. + </p> + <p> + —Nu! mia kara filo,—diris la grafo,—kio do okazis al vi? + Kial vi ne revenis por vespermanĝi? Kaj kial vi venas, kaŝante + vin, per sekreta koridoro, kiun mi ne konas? + </p> + <p> + —Mia patro,—respondis Henriko,—simpla akcidento okazis + al mi: mi estis ekdorminta apud la salto de la Diablo, kaj moviĝante, + mi falis en ĝin. + </p> + <p> + —Sed, kiamaniere vi povis reveni tien ĉi, kara infano? tiu + mortiga kaskado neniam redonas tion, kion ĝi englutas, kaj kial vi ne + revenis al la kastelo per la ordinara vojo, anstataŭ uzi vojon kaŝitan? + </p> + <p> + —Nu! mia patro, aŭskultu min, vi scias, ke mi legis niajn arĥivojn + de la komenco ĝis la fino. Mi faris en ili strangajn eltrovojn + precipe pri la kaskado, tial mi eksciis, ke tiu kaskado, aŭ prefere + ĝia kaverno, komunikiĝas kun via kastelo per subtera galerio, + kiu finiĝas en kelo, sub la nord-orienta turo. En tiu kelo komenciĝas + ŝtuparo, kiu alkondukas al ĉiu etaĝo, kaj ĉe ĉiu + etaĝo estas koridoro, kiu trairas la dikegajn murojn, kaj en tiuj + muroj estas malfermaĵetoj, tra kiuj oni povas vidi kaj aŭdi + tion, kio okazas en ĉiu ĉambro. Estis tute neeble, ke mi revenus + per alia vojo, ĉar mi + <!-- 092 --> ne havis ŝtupareton por eliri el la kaverno tra ĝia + faŭko. Jen do kiel tio okazis: kiel mi jam diris al vi, mi estis + ekdorminta apud la faŭko de la kaskado; kiam mi falis en ĝin, mi + nenion timis. Ĉar mi sciis, ke mi ne pereos en ĝi. Reveninte al + la supro de la akvo, mi direktis min al la rando de la kaverno, kie estas + speco de natura trotuaro, kiu kondukas sub la kaskado, inter ĝi kaj + la flanko de la kaverno. Tie troviĝas malfermaĵo, faŭko de + subtera galerio, kiu kondukas al vasta ĉambro ronda, kiun niaj + prapatroj uzis por kunvenigi konspirantojn; tiuj ĉi alvenis en ĝin + per moveblaj ŝtuparetoj tra la malfermaĵo de la kaverno kaj same + eliris. En tiu ĉambro estas la sekreta pordo de la koridoro, kiu + alkondukas al la kelo sub la turo. Mi antaŭe ĉion tion esploris + sufiĉe, por koni ĉiujn detalojn, cetere mi metis ĉe kelkaj + lokoj lanternojn por uzi ilin ĉiufoje, kiam mi bezonis ilin, kaj se + kamparanoj certigas, ke ili vidis lumon ĉe la kaskado, ili ne eraras, + ĉar mi ofte esploris la kavaĵon lumigante ĝin per lanterno. + Tiel mi konis ĝian danĝeran flankon, la faŭkon en kiun + bruege malaperas la akvoj. Mi ne pensis, ke iam mi bezonos koni ĉiujn + tiujn detalojn, por savi mian vivon, ĉar tiu, kiu falus en la + profundaĵon, ne konante ilin, estus nepre englutita en la teruran + abismon, ĉar estas neeble eliri el ĝi per la supera parto, krom + per movebla ŝtupareto, tial ke ĝi havas la formon de funelo + renversita. + </p> + <p> + Dum tiu rakonto, profunde pripensis grafo Altmejer. Subite li diris:—Ĉu + vi vidis vian fraton dum la tago? + </p> + <p> + —Jes mia patro, mi ekvidis lin. + </p> + <p> + —Estas strange! Li diris al mi, ke li ne vidis vin.... Vi trompas + min Henriko, vi ne falis en la kaskadon okaze, oni faligis vin, kaj mi + timas, ke mi konas la krimulon. Ĝi estas via frato!.... + </p> + <p> + —Ne! mia patro, mi ĵu... + </p> + <p> + —Ne mensogu, mia filo, sed konduku min tra la sekreta koridoro al la + ĉambro de Frederiko. + </p> + <p> + Henriko turnis la kadron, kaj preninte lampon, li kondukis sian + <!-- 093 --> patron al la malfermaĵeto, tra kiu oni povas aŭdi + kaj vidi en la ĉambron. + </p> + <p> + La vizaĝo de grafo Altmejer terure ŝanĝiĝis, li avide + rigardis, kaj li aŭdis la voĉon de Frederiko, kiu ebria dancis + en sia ĉambro ripetante: + </p> + <p> + —Mi puŝis cin en la kavaĵon, ci estas mortinta Henriko! Ci + ne revenos plu! Ah! Ah! Ah!—kaj li ridegis.—Nun mi estas la + sola heredonto de la maljunulo, kiu ne longe vivos! Ah! Ah! Ah! Kaj Edith, + cia blondulino estos mia amantino! Ah! Ah! Ah! + </p> + <p> + Henriko ankaŭ ĉion aŭdis kaj li ekfrosttremis. + </p> + <p> + —Ni forkuru! Henriko, ni forkuru!—diris la grafo. + </p> + <p> + Faletante ili reiris al la ĉambro. + </p> + <p> + —Ho! la abomena krimulo! kaj tiu sovaĝa besto estas el mia + sango! Ho! mi punos vin Frederiko! Kiu mortigis, tiu estos mortigita, mi + tion ĵuras je la nomo de Dio!... Sed, mia filo, kion aludis via + malbenita frato parolante pri Edith, via blondulino. + </p> + <p> + —Mia patro kompatu min, mi havas ion por konfesi al vi, sed mi ne + kuraĝas tion fari. + </p> + <p> + —Parolu, mia filo, mi aŭskultas vin. + </p> + <p> + —Nu! mia patro, mi amas Edith’on, kaj mi volus edziĝi je + ŝi... + </p> + <p> + —Silentiĝu, kruela infano, vi do ankaŭ volas mian morton, + neniam mi konsentos pri misalianco, neniam! Ĉu vi forgesis vian + onklon Rupert’on?... + </p> + <p> + Tiam per la koridoro Henriko aliris sian ĉambron, sed li tiel + suferis, ke li ne povis ekdormi. La grafo ankaŭ ne povis fermi la + okulojn, tro da dolorigaj ideoj trairis lian cerbon!... + </p> + <h3> + IV + </h3> + <p> + —Nu! mia patro, ĉu mia frato revenis? demandis Frederiko al sia + patro kun malbona rigardo. + </p> + <p> + —Ne, eble vi scias ke li ne revenos,—respondis la grafo. + </p> + <!-- 094 --> + <p id="err21"> + —Mi ne komprenas, kion vi volas diri,—respondis Frederiko + balbutante. + </p> + <p> + Sed ĝuste en tiu momento alvenis servisto, kiu diris al la grafo, ke + lia ĉefgardisto havas ion por diri al li konfidencie, kaj ke tre urĝas. + </p> + <p> + La grafo aliris sian ĉambron, kien post nelonge alvenis la ĉefgardisto. + Li kunportis en la mano kesteton el ŝtalo, kiun li demetis sur la + tablon kaj leteron sigelitan per vakso, kiun li prezentis al la grafo; sur + ĝia koverto estis skribite: «Por doni al Grafo Altmejer, kiam + Edith estos dudek-unujara». + </p> + <p> + La grafo sidigis Hans’on Delmer’on, kaj malfermis la koverton. + Dum li legis tiun leteron, lia vizaĝo grade montris grandan emocion + kaj samtempe grandan ĝojon; kaj li mallaŭte diris: + </p> + <p> + —Mia kara Henriko estos do feliĉa! + </p> + <p> + Jen tio, kion li legis: + </p> + <blockquote> + <p style="padding-left:2em;"> + «Mia kara kuzo, + </p> + <p> + «Oni kutimas pardoni la mortintojn, kiam vi ricevos tiun ĉi + leteron mi estos mortinta, mi do pensas, ke vi pardonos min. Mi komisiis + ĝin al Hans Delmer, kies honestecon kaj fidelecon mi konas, li + donos ĝin al vi, kiam la momento difinita estos alveninta. Mi ne + rememorigos al vi mian edziĝon, mian misaliancon, kiel vi diris, + kaj la kruelan manieron, laŭ kiu vi agis kontraŭ mia edzino + kaj mi. La malfeliĉo persekutis min, mia amegata edzino mortis + naskante filinon mian karan Edith’on. Ne povante zorgi pri ŝi, + mi komisiis ŝin al la edzino de Hans Delmer, kiu, kiel ankaŭ + ŝia edzo, ĵuris al mi ke ili konservos tiun sekreton, kaj + diros, ke Edith estas ilia filino. Estis tiom pli facile tion kredigi al + vi, ke vi forestis dum kelkaj monatoj. + </p> + <p> + Mi donis al Hans la tutan monon, kiun mi posedis por la elspezoj + okazigotaj de mia filino. Li ne volis akcepti, sed mi devigis lin. Post + lasta kiso al Edith kaj kora manpremo al la geedzoj, mi foriris. + <!-- 095 --> Mi enŝipiĝis kaj aliris Amerikon. Tie, mi + esperis riĉiĝi, sed la ĉagreno estis profunde atakinta + mian farton, kaj iom post iom mi sentis, ke miaj fortoj lasas min. Mi + estus volinta doni lastan kison al mia kara filino, antaŭ ol morti. + Sed ho ve! tio estas neebla, mi sentas, ke la morto proksimiĝas. Mi + adresas de Ameriko tiun leteron en koverto por Hans Delmer. Kompatu + Edith’on! pardonu min! Adiaŭ! + </p> + <p style="margin-left:15%;margin-bottom:0em;"> + Via Kuzo. + </p> + <p style="margin-left:15%;padding-left:2em;margin-top:0em;"> + Grafo <span class="sc">Rupert</span>’.» + </p> + </blockquote> + <p> + —Ĉio estas forgesita! Ĉio estas pardonita!—ekkriis + grafo Altmejer. Ni rapidu por iri serĉi nian filinon Hans! ĉar + ŝi estas nia filino al ni ambaŭ! + </p> + <p> + Kaj ili ne kuris sed flugis al la loĝejo de la ĉefgardisto. Kiam + ili estis proksime de ĝi, ili aŭdis akrasonajn ekkriojn, kaj ili + rekonis la voĉon de Edith! + </p> + <p> + —Vi do volas mortigi min, kiel vi mortigis vian fraton! mi vidis + vin, mortiganto! + </p> + <p> + Ili samtempe puŝis la pordon, kaj tiam ekvidis Frederikon, kiu + premante la brakojn de Edith provis renversi ŝin, kiu kuraĝe + defendis sin. Lia vizaĝo montris brutan kaj kruelan esprimon. + </p> + <p> + Aŭdinte la bruon de la pordo Frederiko turnis sin, ekvidante la + grafon kaj Hans’on kaj la teruran esprimon de liaj vizaĝoj, li + sentis, ke liaj lastaj momentoj alvenis. Sed antaŭ ol morti li volis + mortigi iun. Li elprenis pistolon el sia zono kaj direktis ĝin al la + brusto de Hans; sed la grafo deklinigis la armilon; la kuglo atingis la + plafonon. Li diris al Frederiko: + </p> + <p> + —Vi ne estas plu mia filo, mi malbenas vin, se mi ne timus malhonori + mian familion, mi liverus vin al la ekzekutisto. Vi mortigis vian fraton, + vi provis mortigi Hans’on. Mi kondamnas vin al morto. Mi donas al vi + kvin minutojn por rekomendi vian malbelan animon al Dio. + </p> + <p id="err22"> + Ĝuste en tiu ĉi momento Henriko eniris la ĉambron pala kiel + <!-- 096 --> mortinto, li estis aŭdinta tra la muro la + interparoladon de sia patro kun Hans. Li povos edziĝi je Edith! Li do + aliris la loĝejon de la ĉefgardisto. Ĉe la pordo li aŭdis + la juĝon de sia patro; malgraŭ ĉio, li volis peti, ke lia + patro pardonu... + </p> + <p> + Sed Frederiko, ekvidante sian fraton, kiun li kredis mortinta, pensis, ke + li vidas lian fantomon kiu venas riproĉi lin pri lia krimo, li subite + freneziĝis, kaj altirinte ponardon el ĝia ingo li enigis ĝin + en sian koron kaj falis mortinta. + </p> + <p> + Edith ĵetis sin en la brakojn de Hans. Ĉiuj restis silentaj dum + kelkaj minutoj, fine la voĉo de la grafo aŭdiĝis: + </p> + <p> + —Dank’ al Dio, li diris, mi ne estis devigita mortigi mian + infanon. Vi Hans ĵetos la korpon de tiu krimulo en la salton de la + Diablo. Nur tiu loko konvenas por ĝi. Vi tion faros, kiam noktiĝos. + Nun ni ĉiuj iru al la kastelo; Edith prenu mian brakon, mi subtenos + vin; Hans venu kun ni, vi loĝos en mia kastelo, ĉar mi detruos + tiun malbenitan loĝejon. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Mi ne pensas, ke estas necese rakonti detale la finiĝon de tiu dramo: + la feliĉo anstataŭis la doloron. Hans neniam volis konservi la + ormonerojn, kiuj estis donitaj al li, kaj ili estis disdonitaj al la malriĉuloj. + </p> + <p> + Hans loĝis en la kastelo kaj ne lasis sian filinon, kiel li nomis + Edith’on; li ne estas plu ĉefgardisto, li estas nun la amiko de + grafo Altmejer, kaj ĉiam la amegata patro de Edith. + </p> + <p> + Post tri monatoj okazis la edzofestoj de Henriko kun Edith. Ĉiuj + estis feliĉaj en la kastelo; kaj kiam la juna grafino naskis sian + unuan filon, la grafo diris al ŝi ridetante: + </p> + <p> + —Nu! mia karega filino, ĉu mi ne estis dirinta al vi, ke mi + estos la baptopatro de via unua filo? + </p> + <p class="respondecolinio"> + D<sup>o</sup> P. Gambier. + </p> + <!-- 097 --> + <div class="rubriko" id="mencio6"> + <p class="premio"> + SESA MENCIO + </p> + <h2> + NEKREDEBLAJ AVENTUROJ<br /> DE<br /> SINJORO RADAMANTO + </h2> + </div> + <p> + Tute juna, mi jam ŝategis ĉion, kio estis, eĉ proksimume, + ronda; ringego barela min ravis, kaj mi staris ekstaze antaŭ rado. + </p> + <p> + Per tio vi komprenas, ke, eĉ ne vidinte bicikledon, mi devis ŝategi + tiun mirindan ilon, kiun mi estus elpensinta, se iu ne estus tion jam + farinta, ve! + </p> + <p> + Kiam, infaneto, mi povis marŝi, alvenis al mi tute stranga aventuro, + kiu pli malfrue estas al mi rakontita de miaj gepatroj. + </p> + <p> + Mia patro, kiu havis vivan imagon, eble ĝin iom trograndigis. (Mi + diras tion, por ke vi ne kredu min mensogulo.) + </p> + <p> + Iam do, vaganta komercisto trairis mian vilaĝon, kaj kun nia patrino + mi iris lin vidi. Tre kontenta vidi la veturilon, mi ĝin alproksimiĝis, + plena je respektema timo, por atente observi la radojn. Ĉarmita de la + vido de l’ komercaĵoj kaj de l’ parolado kun najbarinoj, + mia patrino tute forgesis mian ĉeestadon. Uzante mian liberecon, mi + karesis la objekton de mia adorado kaj ĉirkaŭprenis radion, + ĝin kisante. Fininte siajn akirojn, mia patrino ekiris hejmen, kaj + tiam nur rimarkis mian foreston. Vane ŝi alvokis min, kaj kredante, + ke mi estas hejme, ŝi revenis ĝis nia domo. Ne trovante min, + ŝi fariĝis malkvieta, iris ĝis la rivero, plorante kaj + kriante; ŝiaj najbarinoj alvenis ŝin konsoli, kaj unu el ili + rakontis, + <!-- 098 --> ke ŝi vidis min apud la veturilo, kiun mi ŝajnis + admiri. + </p> + <p> + —Eble,—ŝi aldonis,—li sekvis la komerciston. + </p> + <p> + —Eble,—aldonis alia, tiu malbenita homo estas ŝtelisto de + infanoj kaj forportis vian fileton. + </p> + <p> + Mia patro, kiu ĵus tiam revenis de sia laboro, eksciante mian + malaperon, decidis, ke li tuj serĉos min kaj retrovos la homon. + </p> + <p> + Jen kio estis okazinta al mi. + </p> + <p> + Dum mi religie kisis la radion, la veturilo ekantaŭeniris; tuj mi + forte ĉirkaŭprenis la radion kaj turniĝis samtempe kun + ĝi. + </p> + <p> + La homo, kiu marŝis ĉe la alia flanko de la veturilo, ne vidis + min, kaj mi tiel ĝojis pri mia feliĉo, ke mi ne diris eĉ + unu vorton. + </p> + <p> + Post longa irado, la veturilo haltis antaŭ la pordo de izolita + gastejo, loĝata de sola virino. + </p> + <p> + Mia kondukisto eniris por trinki, sin apogis sur la bordon de malfermita + fenestro kaj ĉirkaŭrigardis ĉiuflanken en la strato. + Vidinte nenion, li senbrue alproksimiĝis la virinon, kiu rekomencis + labori, klinante la kapon al sia kudraĵo. La homo saltis sur ŝin, + prenis en siaj manoj la kolon de la malfeliĉulino kaj provis ŝin + mortigi. La virino baraktis, sed estis tuj subfalonta, kiam mi elĵetis + teruran krion. La mortigisto lasis la virinon kaj forkuris. En la sama + momento mia patro alvenis; esplorinte la veturilon, li min trovis; mi + estis sveninta, sed tamen ne forlasis la radion. + </p> + <p> + Li min portis en la domon, kie li trovis la virinon ŝajne mortintan. + Li nin ambaŭ flegis, kaj baldaŭ rimarkis plezure, ke ni estas + vivaj. + </p> + <p> + La juna virino estis baldaŭ tute sana, sed min kaptis grava febro, + kiu min devigis resti en mia ĉambro tutan monaton. + </p> + <p> + La mortigisto estis baldaŭ retrovita kaj ĵetita en malliberejon. + </p> + <p> + Tiamaniere, dank’ al mia amo por la radoj, mi povis, tute juna, savi + virinon. + </p> + <p> + Tiu amo pli kaj pli kreskadis, kaj, sepjarulo, mi elpensis triradan + veturileton, kiun mi movis per miaj manoj, sidiĝinte en ĝi. Pli + <!-- 099 --> poste mi rimarkis, ke mia eltrovo estas jam uzata de la + senkruruloj. + </p> + <p> + Iam, mi puŝis mian veturilon en strato treege dekliva kaj malrekta; + en vojturniĝo mia ilo subite haltis kontraŭ mureto; sed mi daŭrigis + mian iron super la muro kaj falis en kuvegon plenan je malpuraĵoj, + kiuj dolĉigis mian falon; tamen mi ne povas certigi, ke tiu bano + ŝajnis al mi agrabla. Tiuj malfeliĉoj kaj aliaj malpli gravaj ne + povis min korekti, kaj kun granda senpacienco mi atendis taŭgan aĝon + por aĉeti unu el tiuj mirindaj duradaj iloj, tiam nove eltrovitaj, + kiujn mi kelkfoje vidis flugantajn rapide laŭlonge de la stratoj. + </p> + <p> + Tiu tiel dezirita tempo alvenis, mi aĉetis belegan bicikledon kaj + decidis, ke mi vojaĝos en nekonatajn landojn. + </p> + <p> + Mi elektis Afrikon, kaj iris ŝipe Alĝeron; la ŝipirado + estis por mi terura, sed, tuj kiam mi metis piedon sur la Afrikan teron, + mi forgesis ĉiujn malagrablaĵojn, saltis sur mian bicikledon kaj + min direktis al dezerto. La dezerto! Kiel min interesus la tiel konataj + urboj de Alĝerio, eĉ la oazoj en kiuj ĉiam troviĝas Eŭropanoj? + Mi volis vidi Saharon, kaj, tute sola antaŭ la sabla vastaĵo, + senti la ĝuadojn de vera esploristo. + </p> + <p> + Miaj pneŭmatikoj kondutis mirinde. Mia bicikledo estis tiel malpeza, + ke la irado apenaŭ lasis postsignon sur la sablo, kaj mi flugis, mi + flugis kiel vera demono, malŝatante la Simun’on. + </p> + <p> + Mi marŝis de kelkaj tagoj kaj la provizoj kunprenitaj malmultiĝis; + antaŭ ol pli profunden iri en la dezerto, mi decidis akiri novajn manĝaĵojn. + Proksime mi ekvidis, blankajn sub la suno, tendojn de araba vilaĝo. + «Bone, mi pensis, nenia vivulo videbla!» Efektive, pro la + varmegeco, ĉiuj loĝantoj sin kaŝis en siaj tendoj kaj + dormis. + </p> + <p> + Per mia sonora korneto, mi faris teruran bruon; mi mem kriegis kiel + frenezulo, sed nenia movo respondis mian alvokon. + </p> + <p> + Vidante riĉan tendon, mi eniris senbrue, kaj aŭdis brueton post + kurteno, kiun mi iom levetis. + </p> + <!-- 100 --> + <p> + Kelkaj virinoj, kuŝantaj sur luksaj tapetoj ripozis; min ekvidante, + ili ekkriis per voĉo akra; mi provis klarigi la motivon de mia + maltimema eniro, sed ne havis la tempon fini mian klarigon; mi ricevis + fortan baton sur la kranion kaj falis senspira. + </p> + <p> + Kiam mia sveno finiĝis, mi estis en ĉambro tute malluma, mi + provis tuŝi per la mano mian dolorantan kapon sed ne povis, estante + fortike ligita. + </p> + <p> + Mi sentadis ion silkecan, kiu glitis inter miaj manoj kaj promenis sur mia + korpo, mia vizaĝo; ĝi estis musoj, kiuj trotis sur mi, serĉante + manĝaĵojn. Tio donis subite al mi fruktodonan ideon. + </p> + <p> + Mi malfacile sukcesis eltiri el mia poŝo peceton da lardo, kiu restis + al mi, kaj per ĝi mi frotis la ŝnurojn, kiuj min ligis, kaj + poste mi restis senmova. Baldaŭ la musoj, unue forpelitaj per mia + movado, revenis kaj, sentinte allogantan odoron, komencis mordeti kaj disŝiri + la ŝmiritajn ŝnurojn tiamaniere ke, post kelke da tempo, mi + sukcesis min liberigi. + </p> + <p> + Estis nokte, mi eliris singardeme kaj sukcesis retrovi mian bicikledon; + nevidite de iu, mi forlasis tiun malbenitan lokon per rapida forkuro. La + suno baldaŭ leviĝis kaj la varmeco fariĝis malagrablega, + sed tio min malpli ĉagrenis ol la manko de manĝaĵoj, la + malpleneco de mia stomako. Kiamaniere mi povos revivigi miajn fortojn por + daŭrigi mian vojaĝon? + </p> + <p> + Mi pripensis malgaje, kiam terura blekado aŭdiĝis, mi rigardis + malantaŭen kaj vidis grandegan leonon, kiu, saltegante, min sekvis. + Vane mi akcelis mian kuradon, la leono pli kaj pli proksimiĝis; + granda ŝvito malsekigis mian tutan korpon; miaj kruroj rigidiĝis + pro teruro, mi estis tuj falonta, kiam nova penso redonis al mi iom da + espero. Mi havis revolveron, eble mi povos vundi mian persekutanton aŭ + nur lin timigi. Mi min returnis, kaj eĉ ne celante, mi pafis sur la + leonon, kaj tuj daŭrigis mian forkuradon, sed aŭdis raŭkan + blekadon kaj strangan bruon, kvazaŭ haŭto estus ŝirata. + </p> + <p> + Post kelkaj minutoj, nenion plu aŭdante, mi haltis kaj rigardis + <!-- 101 --> malantaŭen: malproksime mia leono, klinita sur la + sablo, ne moviĝis, tamen mi aŭdis strangan plendon, ne tre laŭtan + pro la malproksimeco. + </p> + <p> + Mi revenis malrapide, kaj baldaŭ nekredebla vidaĵo min mirigis. + Mia kuglo estis trafinta la frunton de l’ leono, kaj glitinte longe + la vertebraro, estis disiginta la haŭton, kaj tiu ĉi, falante + sur ambaŭ flankojn de la korpo kaj kvazaŭ volvite ĉirkaŭ + la kruroj de la besto, malhelpis ĉian movadon. Malfeliĉa leono! + ne povante moviĝi, li malrapide rostiĝis per la suna varmeco kaj + elĵetis terurajn blekadojn. + </p> + <p> + Mi kompatis lian sorton, kaj per dua kuglo, mi finis lian suferon, kaj sub + la ombro de ŝtonego mi atendis la plenan kuiriĝon de mia ĉasaĵo. + Poste mi povis ripari miajn fortojn per larĝa tranĉaĵo de + rostita leono, kaj kunportis grandan pecon de viando kuirita por miaj + estontaj bezonoj, lasante la restaĵojn por la ŝakaloj. + </p> + <p> + Mi ne povus rakonti ĉiujn miajn aventurojn en la dezerto, sed unu el + ili estas tiel grava pri bicikledirado, ke mi ne povas ĝin ne diri. + </p> + <p> + Mia rapida forflugo malplenigis miajn pneŭmatikojn, kaj mi volis ilin + plenblovi per mia pumpilo, sed ho ve! mi estis ĝin perdinta! Kiu + grava malfeliĉo! Kiamaniere mi povos de nun daŭrigi mian vojaĝon? + </p> + <p> + Mi falis sur la sablon, plorante, sed mi sentis sur mia vizaĝo + agrablan freŝan aerfluon, mi rigardis apud mi, ho mirindaĵo! el + malgranda truo flugetis sableroj elpuŝitaj verŝajne de senkolora + gaso; tuj genia ideo eniris mian spiriton; vidinte kreskaĵon ŝajnantan + junko, mi tranĉis peceton kaj faris tubon, kies unu ekstremaĵon + mi enirigis en mian pneŭmatikon, alian en la truon. + </p> + <p> + Ĝojego! ĝojego! rapide mia volvaĵo pleniĝis sed + samtempe mia bicikledo fariĝis malpeza kaj ŝajnis forflugonta en + aeron; mi devis ĝin ligi ĉe mia zono, por ke mi povu daŭrigi + la enblovadon. + </p> + <p> + Fininte, mi saltis sur mian selon, sed mia salto nin ambaŭ portis + <!-- 102 --> je dek-kvinmetra alteco kaj tre malrapide ni malaltiĝis; + eĉ, renkontinte folion de granda palmarbo, mia bicikledo haltis sur + ĝi, kiel farus muŝo, kaj la folio eĉ ne moviĝis. Mi + devis multe peni por reveni teren. + </p> + <p> + Kiel vi povas imagi, mia rapideco fariĝis grandega kaj senpene mi + trakuris multajn kilometrojn. Sed mia stomako ree malpleniĝis kaj + devigis min fine halti por serĉi nutraĵon; sed vane mi esploris + la ĉirkaŭaĵon, mi nenion trovis. «Kiu dormas, tiu manĝas», + oni diras en mia lando. Mi do estis tuj dormonta, kiam mi ekvidis birdojn + flugantajn super mia kapo. Nova ideo eniris mian cerbon. En mia poŝo + mi trovis longan ŝnureton, je kies ekstremaĵo mi fiksis + kurbigitan pinglon. Mi sukcesis kapti kelkajn insektojn, kiuj estis bonaj + allogaĵoj. Mi ĵetis malproksime tiun hoketon, konservante en mia + mano la alian ekstremaĵon de la ŝnureto, al kiu mi fiksis + peceton da ligno por ĝin teni. + </p> + <p> + Mi kuŝiĝis kaj ekdormis, atendante ĉasaĵon. Mi sonĝis + kvazaŭ mi ĝuus bonegan manĝadon, sidiĝante ĉe la + tablo de riĉa Arabo, kaj mi lin gratulis pro la delikata peco de + ŝafaĵo de mi manĝata, kiam forta tirado min vekis. Mi tuj + pensis, ke mia sonĝo fariĝas realaĵo. + </p> + <p> + Mi ekrigardis mian kaptaĵon, kiam, ho strangaĵo! mi vidis, ke mi + kaptis ion tute ne atenditan, tio estis grandega struto! Ho! Ho! mi + ekkriis, sed mia voĉo timigis la birdon, kiu rapide forkuris, ĉar + pro la surprizo, mi estis forlasinta mian ŝnureton. + </p> + <p> + Perdi samtempe mian kaptaĵon kaj mian ŝnuron! Ho, neeble! Mi tuj + saltis sur mian bicikledon kaj persekutis la struton, kiu, forkurante, + glutadis mian ŝnuron, ŝajne kun granda plezuro. Sed okazis + stranga fenomeno. La digestado de tiuj bestoj estas tiel rapida, ke jam + ĉe la alia ekstremaĵo de la struto, peco de ŝnuro ekvidiĝis + kaj iom post iom plilongiĝis. Subite la struto haltis, malhelpite de + la tenilo, kiun ĝi ne povis engluti. + </p> + <p> + Mia sagaceco, kiun vi jam tre certe rimarkis, igis min tuj uzi + <!-- 103 --> tian okazon. Mi ekprenis la ekstremaĵon de la ŝnuro, + ĝin fiksis ĉe la gvidilo de mia maŝino, kaj per krioj tiel + diversaj kiel multaj, mi ekscitis mian kondukiston. + </p> + <p> + Vi devas konfesi, ke, eĉ konsiderante la strangecon de miaj + aventuroj, ne estas ordinare esti biciklede trenita de struto. Tiu nova + movmaniero, tiel nova kiel stranga, mirinde sukcesis: la birdo, ekscitita + de miaj krioj, forkuris rapidege, kaj mi senĝene ripozis, eĉ ne + farante movon. + </p> + <p> + Sed sento de profesia fiereco ŝanĝis mian vidmanieron. Estas + malinde, mi pensis, ke mi, S<sup>ro</sup> Radamanto, akceptu helpon + fremdan, kaj tiel insultu miajn krurojn. Mi do movis la pedalojn kaj + alproksimiĝinte, mi detranĉis la ŝnuron ĉe la postaĵo + de la birdo, lasante nur la pecon entenatan en la korpo, kaj donante la + liberecon al la struto, kiu rapide malaperis. + </p> + <p> + Mi revojiris, sed mi pli kaj pli malsatis, kiam mi vidis proksime la + struton; tre certe mi estis ronde kurinta kaj reveninta en la lokon de mi + forlasitan antaŭ kelkaj momentoj. La struto ripozis sur la sablo, sed + min vidinte, ĝi forkuris, lasante blankan objekton, kiun oni ne povis + rekoni pro la malproksimeco; sed alveninte apud ĝi mi vidis ovon, + kiun la struto estis ellasinta, antaŭ ol foriri. + </p> + <p> + Rapide mi faris truon por trinki la internaĵon, sed tio estis tiel + sengusta, ke mi unue ŝanceliĝis, sed, pripensinte, mi verŝis + internen iom da pulvo, kiu restis al mi, miksis ĉion kaj kuirigis per + la suna varmo. Tio faris bonegan ovaĵon, kiu redonis al mi novajn + fortojn. + </p> + <p> + Mi do daŭrigis mian vojaĝon, sed subite ambaŭ pneŭmatikoj + eksplodis, boritaj de la pecoj de la ovo, kiujn mi senprudente estis + lasinta sur la sablo; mi do fortiris la volvaĵojn por riparo, kiam, + ho terurego! mi vidis du serpentojn rapide alvenantajn al mi; mi saltis + sur mian bicikledon, sed la teruraj bestoj atingis miajn radojn kaj ĉirkaŭvolviĝis + kiel veraj pneŭmatikoj tre flekseblaj kaj dolĉaj. + </p> + <!-- 104 --> + <p> + Post longa irado, mi laciĝis kaj serĉis lokon por ripozi, mi + baldaŭ ekvidis ĉe la horizonto arbareton, al kiu mi min + direktis. Sed subite granda leono saltegis el kaŝita kaverno kaj min + persekutis. La timego donis al mi novajn fortojn kaj kun miriga rapideco + mi provis alveni ĝis la arbareto. Miaj pneŭ-serpentoj, + ekscititaj de la rapideco (ĉu mi diris, ke ili estis + sonorilserpentoj) ekmovis siajn sonorilojn (kiuj estas fiksitaj, kiel + ĉiuj scias, ĉirkaŭ ilia kolo) kaj siblis tiel terure, ke la + leono haltis subite kaj forkuris rapide. + </p> + <p> + Sed tia ekscitado malbonege impresis miajn rampulojn; ili videble malmoliĝis; + feliĉe mi ĵus atingis la arbaron, mi haltis kaj ekvidis, ke la + serpentoj mortis. Malfeliĉaj bestoj! mi verŝis larmon pro ilia + malgaja sorto kaj tuj ekpensis, ke morgaŭ estos malfacile pli antaŭeniri. + </p> + <p> + Sed mi ne ofte malkuraĝiĝas kaj estas sufiĉe sagaca (tion + vi tre certe jam scias); mi baldaŭ pensis, ke, eĉ post sia + morto, miaj serpentoj povos esti al mi utilaj kelkmaniere. Mi ilin senhaŭtigis, + ne difektante la haŭton; dank’ al seka ligno, kiun mi trovis, + mi ekbruligis grandan fajron por forpeli nokte la bestojn, kaj kuirigis la + rampulojn, kiuj donis al mi bonegan rostaĵon. Mi kungluis la ekstremaĵojn, + kiuj tuj ŝajnis al mi tiel flekseblaj kaj fortikaj kiel la pneŭmatikoj + de la firmo<a href="#piednoto9" class="pnlokilo">[9]</a>.... + </p> + <p> + Plie mi estis forpreninta la du ĉirkaŭkolojn de sonoriloj, kiuj + fariĝis du avertiloj tiel strangaj kiel sonoraj. + </p> + <p> + Poste mi supreniris altan arbon kaj tuj ekdormis. Mi sonĝis, ke mi daŭrigas + mian vojon sur belega maŝino, kies radoj estas testudoskvamoj, la + gvidilo estas fortika bovkapo kun larĝaj kornoj; la selo estas + kameldorso, la saketo, sarigpoŝo kaj la lanterno, pokalo plena de + lumvermetoj. + </p> + <p> + Morgaŭan tagon, tute ripozinte, mi daŭrigis mian iradon, + <!-- 105 --> esperante tamen, ke mi baldaŭ alvenos en regionon ne + tiel unuforman. Mia deziro baldaŭ plenumiĝis, ĉar mi + atingis arbaron, kiu ŝajnis al mi grandega. Tuj enirinte mi trovis + kelkajn bananfruktojn kaj kokosnuksojn, kiujn mi plezure manĝis. Mi + pensis, ke ne estos al mi facile trairi virgan arbon «en kiu la mano + de homo neniam metis la piedon», kiel diras unu el miaj amikoj. Mi + trovis valeton, kiu donis al mi facilan vojon, kaj mi ĝin sekvis dum + multaj tagoj, manĝante fruktojn, kelkfoje birdojn de mi pafitajn, kaj + ankaŭ leporojn, kiujn mi povis kure atingi. Nenio rakontinda okazis; + mi renkontis kelkajn bestojn, kiujn mi povis eviti kaj precipe simiojn, + kiuj ŝajnis al mi tre afablaj sed iom senĝenaj. + </p> + <p> + En la valeto fluis malgranda rivero, kiu iom post iom pligrandiĝis, + kaj mi baldaŭ alvenis apud granda riverego, kiu devigis min ŝanĝi + mian direkton. Mi do esploris la ĉirkaŭaĵon kaj kun granda + teruro ekvidis, ke mi estas meze de gento de sovaĝuloj, kiuj feliĉe + ne vidis min, ĉar mi alvenis dum la nokto. + </p> + <p> + Kun granda singardemo mi daŭrigis mian serĉadon, kaj vi pripensu + mian teruron, kiam mi trovis sur la bordo de la riverego multe da homaj + ostoj! Mi estis meze de hommanĝantoj! Kiamaniere mi povos forkuri + nevidite? Mi serĉis, sed vane, ŝipeton, en kiu nokte mi povus + senbrue forlasi tiun danĝeran lokon, sed nenion mi trovis. + </p> + <p> + Mia bicikledo estis bone kaŝita kaj mi trovis grandan arbon, kiu + estis por mi bona rifuĝejo. Mi manĝis nur kokosnuksojn, en kiuj + mi faris truon por elpreni la internaĵon. Mi komencis malesperi, + kiam, unufoje, nukso malplenigita falis en la akvon kaj kompreneble + flosis. + </p> + <p> + «Eŭreka!» mi kriis greklingve (ĝi estas cetere la + sola greka vorto, kiun mi konas). + </p> + <p> + Dum la sekvantaj tagoj mi kolektis multajn malplenajn nuksojn, kies truon + mi ŝtopis; per lianoj mi ilin kunligis kaj faris flosaĵon tre taŭgan. + Sed kiamaniere ĝin gvidi? Tio min ne multe embarasis. + <!-- 106 --> Mi kolektis kelkajn homajn skapolojn, per kiuj mi faris + helicon; mia bicikledo forte starigita meze de mia flosaĵo donis al + mi bonegan motoron, kaj kolektinte multe da nuksoj por mia nutrado, mi + nokte foriris. + </p> + <p> + Dum kelkaj tagoj mi tiel iris, min demandante, kiu estas ĉi tiu + riverego. Pro la diverseco de la vojoj de mi sekvitaj, mi tute nesciis la + ĝeneralan direkton de mia longa vojaĝo. Ĉu mi estis irinta + orienten kaj ĉu tiu rivero estas Nilo? Aŭ ĉu, suden vojaĝinte, + mi atingis Nigeron aŭ Senegalon? Neklarigebla enigmo! + </p> + <p> + Post kelkaj tagoj, ho mirindaĵo! mi ekvidis vaporŝipeton, kiu + venis laŭ kontraŭa direkto, kaj al kiu mi faris signojn. La + ŝipo sin direktis al mi kaj iu sinjoro, kiu ŝajnis esti la + ŝipestro, parolis al mi angle. Mi konas nur malmulte tiun lingvon kaj + ne komprenis; tion vidante li uzis intersekve aliajn lingvojn, danan, + germanan, rusan; sed mi nur konas kelkajn vortojn de tiuj lingvoj kaj + parolas nur france; sed bedaŭrinde la homo ne konis la francan + lingvon. Li ankaŭ uzis lingvon de mi tute ne konatan, sed kiu ŝajnis + al mi tre bela, tre dolĉa, tre bonsonora, kiel estas la hispana kaj + la itala, sed ĉiam vane. + </p> + <p> + Oni min enirigis en la ŝipon, kaj malfacile, per vortoj ĉerpitaj + en multaj lingvoj, ni komencis nin interkompreni: la estro estis Dano, sed + ĉiuj liaj kunvojaĝantoj estis angloj, ili vojaĝis tra la + mondo de kelke da monatoj. + </p> + <p> + —Ni estas nun,—ili diris,—sur la riverego Kongo kaj en + la lando nomita Belga Kongo. + </p> + <p> + Mi miris, ke mi faris vojaĝon tiel longan tra Afriko. + </p> + <p> + Mi demandis, kiamaniere ili povis vojaĝi en tiom da diversaj landoj, + ne konante tre certe la lingvojn de ĉiuj nacioj vizitataj. Ili + respondis, ke ili parolas novan lingvon elpensitan de rusa kuracisto, kaj + nomitan Esperanto. Tiu lingvo mirinde facila rapide propagandiĝis kaj + estas nun konata ĉiulande; tio multe faciligas la vojaĝojn. + </p> + <!-- 107 --> + <p> + Tute mirigita kaj iom nekredema, mi tamen petis francan lernolibron kaj + post kelkaj tagoj mi povis detale rakonti al ili ĉiujn miajn + aventurojn. Ŝajnas al mi, ke oni ne multe kredis min kaj ke ili + pensis, ke la varmega suno iom malordigis mian cerbon. + </p> + <p> + Dank’ al la nekredebla facileco de Esperanto, mi tre rapide fariĝis + sufiĉe lerta por skribe rakonti miajn aventurojn kaj decidis, ke mi + faros novajn vojaĝojn en ĉiuj landoj de l’ mondo; unue mi + iros Ruslandon, kie mi volas vidi kaj respekte saluti la gloran elpensiton + de Esperanto, doktoron Zamenhof. + </p> + <p class="respondecolinio"> + E. Deligny. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto9"> + [9] Loko luebla dek frankojn; malaltega kosto! + </p> + </div> + <!-- 108 --> + <!-- 109 --> + <div class="rubriko" id="mencio7"> + <p class="premio"> + SEPA MENCIO + </p> + <h2> + LA ONKLINO EL AMERIKO + </h2> + <p> + Ŝerco en unu akto. + </p> + </div> + <p> + PERSONOJ: + </p> + <table summary="rolara listo"> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Plenvolo</span>, onklino de + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Polimo</span>, doktoro. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc" colspan="2"> + S<sup>ino</sup> Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Smitso</span>, kapitano. + </td> + <td class="bracket" rowspan="7"> + Amikoj de la gesinjoroj Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Smitso. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Hejno</span>, advokato. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Hejno. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Dalmo</span>, negocisto. + </td> + </tr> + <tr> + <td class="sc"> + S<sup>ino</sup> Dalmo. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <span class="sc">S<sup>ro</sup> Laŭdo</span>, ekskapitano. + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">Mario</span>, servistino de Polimo. + </td> + </tr> + <tr> + <td colspan="2"> + <span class="sc">Bil</span> (negro), servisto de S<sup>ino</sup> + Plenvolo. + </td> + </tr> + </table> + <p> + <i>Salono de Polimo. Longa tablo, dekstre kaj maldekstre seĝo, poste + sep seĝoj. La pordo ĉe la fundo estas malfermita. Letero kuŝas + ĉe la pordo dekstre.—Funde tableto en angulo.</i> + </p> + <h3> + SCENO UNUA + </h3> + <p class="roloj"> + MARIO <i>sola</i>; <i>poste</i> GES<sup>oj</sup> SMITSO. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>, <i>aranĝante festan tablon</i>.—Kara + ĉielo, kian malagrablan vivon havas simpla servistino! Labori, + labori, kaj refoje labori de la frua mateno ĝis noktiĝo; kaj se + ŝi kuraĝas ripozi momenton, ŝi + <!-- 110 --> povas altiri sur sin la plej grandajn riproĉojn de la + mastrino. Se la gemastroj estus nur riĉaj, ili povus dungi pluan + servistinon, mi havus tiam kelkfoje ripozon kaj liberan tempon por eliri + kun mia korporalo. Ho, estas tiel agrable promeni kun li. Se li nur baldaŭ + fariĝus serĝento por edziĝi kun mi kaj por liberigi min de + tiu ĉi domo. (<i>Ŝi volas eliri dekstre kaj ekvidas la leteron.</i>) + Kio estas tio? (<i>Prenante ĝin.</i>) Ho, letero; verŝajne la + doktoro perdis ĝin... de kiu ĝi estas? (<i>Malfaldante ĝin.</i>) + Ĉu do ne estas krimo legi ĝin!?... tiom pli ĉar mi ne + babilados pri la enhavo. (<i>Legante</i>). Ĉikago, la duan de + decembro 1900. Kara Nevo! Vi estos surprizita kiam vi ricevos leteron de + sinjorino, al vi tute nekonata. Mi tial komencas konigi min al vi. Sendube + vi rememoras vian karan patrinon, kiu mortis, kiam vi estis nur okjara + knabeto, kaj sendube vi ankaŭ memoras, ke ŝi parolis al vi pri + sia sola fratino, kiu iris al Ameriko kun la fama kuracisto Plenvolo, kies + edzino ŝi estis.—Nu kara nevo, mi estas tiu onklino, kiu + foriris de Eŭropo, kaj kiu preskaŭ neniam skribis, nek al via + patrino, nek al iu alia el la parencaro pro kaŭzo, kiun mi ne + klarigas nun al vi. Sufiĉu, ke vi scias, ke mi vivas ankoraŭ, + kaj ke mia edzo mortis ĉirkaŭe antaŭ unu jaro, lasante min + tute sola en la vasta Ameriko. Mi neniam amis tiun ĉi mondparton, + kara nevo, sed mia Fritso (tiel sin nomis mia edzo), ne volis reiri Eŭropon, + ĉar li povis pli facile riĉiĝi en la nova mondo ol en la + malnova. Ni vivis ĉiam feliĉe, kaj tre ordinare, tio estas, tre + ŝpareme, kaj mi intencas daŭrigi tiun viv-manieron. Tamen mi + kore deziras returni al Eŭropo por pasigi miajn lastajn jarojn ĉe + mia nevo, kiu portas la nomon de mia edzo. Ĉu vi povus konsenti al + tio? Mi tre ĝin dezirus, tiom pli, ĉar mi scias (pli malfrue mi + klarigas al vi kiamaniere) ke vi estas edziĝinta, kaj ke vi havas tre + amindan edzinon. (<i>La gesinjoroj Smitso estas enirontaj sed vidante + Marion, ili sin donas signojn silenti kaj aŭskulti. Ili restas en la + malfermita pordo.</i>) Ŝi do konsentos ankaŭ ricevi min kiel + kunloĝantinon, ne vere? Mi posedas ĉirkaŭe 100 000 + dolarojn, kiujn Fritso + <!-- 111 --> postlasis al mi, kaj kiuj post mia morto alfalos preskaŭ + ĉiuj al vi ambaŭ, se vi estos bonaj por mi. Mi estos tre + nepostulema, kaj kontentiĝos kun ordinara ĉambro por mi kaj + ĉambreto por mia servisto, kiun mi kunprenos. Tiu servisto estas + nigrulo. Mi amas lin, ĉar li servis min jam de jaroj fidele, tiel, ke + mi decidis ne eksigi lin de mia servado. Krom la nigrulo, mi havas verdan + papagon, kiu parolas, li povas diri: <i>La doktoro estas fripono</i>, kaj + <i>Fritso trinkas bieron</i>. Fine mi posedas belan katinon, kiun kontentiĝos + malgranda loko en via domo. <span id="err23">Se via domo estas tro + malgranda por vi kaj mi kun mia nigrulo, papago kaj katino, bonvolu tiam + lui alian pli grandan domon, mi plene redonos al vi ĉiujn viajn + elspezojn neordinarajn.</span> Ne kredu, kara... + </p> + <h3> + SCENO DUA + </h3> + <p class="roloj"> + MARIO, S<sup>o</sup> <i>kaj</i> S<sup>ino</sup> SMITSO; S<sup>ino</sup> + POLIMO <i>en la postscenejo</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ekstersalone, dekstre</i>.—Mario! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ĉielo! Sinjorino vokas min. (<i>Ŝi + rapide remetas la leteron apud la pordo. La gesinjoroj Smitso foriras, + fermante senbrue la pordon post si.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>vokante pli laŭte + ol antaŭe</i>.—Mario! Mario! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Mi jam alvenas sinjorino! (<i>Ŝi + volas eliri dekstre. Oni laŭte frapas al la pordo je la fundo.</i>) + Ho, oni frapas! (<i>Ŝi malfermas la pordon je la fundo kaj la + gesinjoroj Smitso eniras.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Bonan vesperon + Mario! ĉu la doktoro estas hejme? + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ne sinjoro, li eliris antaŭ unu + horo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ĉu sinjorino + ankaŭ eliris? + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Ne sinjorino, ŝi estas hejme, + mi... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>vokante ankoraŭ + pli laŭte</i>.—Mario! Mario! Venu do! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Jes, sinjorino, mi jam venas! + </p> + <!-- 112 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Iru nur, ni atendos + momenton; diru, ke ni deziras fari tre malgrandan viziton. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Jes, gesinjoroj, mi tuj ĝin + diros. (<i>Ŝi eliras dekstre.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Nu, kion vi diras pri + tiu letero? + </p> + <p id="err24"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho, sinjorino Polimo + jam de longe montris ĝin al mi, sed poste alvenis ankoraŭ tri + aliaj leteroj en kiuj la maljuna onklino tre plendis pri ĉiuj specoj + da malfeliĉaĵoj. Unue mortis la katino, due la nigrulo malsaniĝis, + tiel ke la vojaĝo devis esti prokrastata, trie... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Eble ŝi perdis + sian monon... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne, ŝi ne plu + skribis pri la mono, sed la gesinjoroj Polimo tre timis, ke grava + malagrablaĵo okazis pri ĝi, tamen ili ne diris pli multe pri la + afero, nur ke ili tre bedaŭras, ke ili luis tiun ĉi grandan + domon, ĉar la doktoro timas, ke la vojaĝo de la onklino refoje + estos prokrastata. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Ĉiuj niaj amikoj + ekaŭdis pri la leteroj, kaj cetere? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho jes! kaj ni + interkonsentis fari hodiaŭ plezurigan ŝercon, en kiu vi kaj mi + ludos la ĉefrolojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Kaj nia vojaĝo al + Amsterdam? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Estis nur preteksto + por ne ĉeesti en tiu ĉi domo hodiaŭ vespere. La telegramo, + pri kiu mi parolis al vi, tute ne alvenis. Ni tamen nun venas por + senkulpigi nin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Sed mia kara, kiel do + vi ne pli frue parolis al mi pri via ŝerco, vi do malkonfidas min?—mi + do ne plu estas infano! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Mi havis mian tialon + por tio! Vi ja scias, ke vi tute ne povas teni sekreton... Nur ne + koleretu! Ni tuj rehejmiĝos kaj revestos nin por la ludotaj roloj; ni + revenos ĉi tien post kelkaj minutoj por surprizi la geedzojn Polimon; + mi kiel la onklino kaj vi kiel la nigrulo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Vi do ne postulas de + mi, ke mi pentros min tute nigre? + </p> + <!-- 113 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Nur la vizaĝon; + mi ĝin faros mem, kaj vi portos nigrajn gantojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Sed, mia karulino, tio + estas neebla, kie vi prenos la parolantan papagon? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne maltrankviliĝu, + mi diras, ĉio estas en ordo, vi vidas mem, sed silentu, iu venas! + </p> + <h3> + SCENO TRIA + </h3> + <p class="roloj"> + S<sup>o</sup> <i>kaj</i> S<sup>ino</sup> SMITSO, S<sup>ino</sup> POLIMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>enirante</i>.—Pardonu, + ke mi igis vin atendi tiel longe. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ne estas kaŭzo + por tio, kara amikino, ni nur venas por gratuli vin, kaj por senkulpigi + nin pro nia malesto hodiaŭ vespere. Ni nepre devas iri Amsterdamon + pro gravaj aferoj, ni tre bedaŭras, sed ni ne estas kulpaj en tio. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>.—Jes, la afero estas + grava, kaj ne... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Sed ni ne povas + forbabili nian tempon, ĉar la vagonaro foriras post duono da horo; ni + do devas rapidi. Nu, kara amiko, gratulu vian edzon por ni kaj amuziĝu + bone! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Dankon. Fritso ankaŭ + bedaŭros vian maleston, ĉar sen la kapitano, la festoj preskaŭ + ĉiam nebone sukcesas. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ho! vi tamen amuziĝos! + Nu, kara amikino, ni devas foriri, adiaŭ! (<i>S<sup>o</sup> kaj S<sup>ino</sup> + Smitso foriras.</i>) + </p> + <h3> + SCENO KVARA + </h3> + <p class="roloj"> + S<sup>ino</sup> POLIMO, <i>poste</i> S<sup>o</sup> POLIMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jam la oka horo; + post kelkaj minutoj mi povas atendi la vizitantojn. Sed kie do estas + Fritso? (<i>Ŝi rigardas tra la fenestro</i>) jen, li alvenas! Nun + unue mi ekzamenu ĉu Mario bone aranĝis la tablon: Jen sidos la + gesinjoroj Hejno; jen sinjoro Laŭdo; jen la gesinjoroj Dalmo, kaj jen + ĉi Fritso kaj mi.... La tablo vidiĝas tre + <!-- 114 --> bone, la gastoj povos esti kontentaj! Se ili nur ne alvenus + tiel malfrue! (<i>S<sup>o</sup> Polimo eniras.</i>) Mi ĝojas Fritso, + ĉar vi alvenis; la gastoj estos tie ĉi baldaŭ... La + gesinjoroj Smitso ĵus alvenis por diri, ke ili ne povas partopreni en + nia malgranda festo; ili nepre devis tuj foriri al Amsterdamo, pro gravaj + aferoj. Mi devas gratuli vin por ili. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi bedaŭras ilian + maleston.... Jen refoje leteron de onklino, la leteristo donis ĝin al + mi, kiam mi eniris la pordon. + </p> + <p id="err25"> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Rapide! Malfermu! Mi + estas scivola ĉu ia malfeliĉaĵo okazis, ĉar la lastaj + leteroj tute ne plaĉis min... Nu? kion ŝi skribis? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>legante</i>.—Kara, + genevoj! Mi sciigas vin, ke vi povas atendi min jam morgaŭ. Mi ĵus + alvenis en Rotterdamo. Mi havis terurajn malsanojn de maro, sed nun sentas + min sufiĉe bonete por vojaĝi. Bil kaj Koko sanas kiel eble plej + bone. Mankas al mi la tempo skribi pli multe, ĉar mi havas ankoraŭ + multon por fari. Ĝis morgaŭ! Kun mil kisoj, via onklino Lotjo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kiam ŝi + forsendis la leteron? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>serĉante</i>.—Ho! + ŝi tute ne skribis la daton... atendu, mi trovas ĝin sur la + kovrilo..... (<i>serĉante.</i>) Sed tio estas terura! la ŝtampaĵo + estas tiel malklara, ke mi ne povas legi ĝin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Eble ŝi venos + hodiaŭ!... Ĉu ŝi skribis nenion pri sia mono? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Nenion. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Se ŝi nur ne + estus nun venonta. Kara ĉielo, imagu al vi, ke ŝi alvenas, kiam + niaj gastoj estas... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho tio ne malhelpos. + Ŝi tiam povos tuj konatiĝi kun ili. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jes, sed mi + preferus, se ŝi venus, kiam ni solaj estos hejme. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mia kara, ne + maltrankviliĝu. (<i>Post momento.</i>) Ĉu vi ekaŭdis, ke la + najbaroj scias pri nia onklino? Mi jam ekaŭdis kelkajn aludojn pri + ŝi. + </p> + <!-- 115 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kelkajn aludojn? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Jes,... la najbaroj + moke parolas pri: <i>ora</i> onklino, pri <i>diamanta</i> onklino kaj + cetere; oni jam diris, ke ŝi tute <i>ne</i> alvenos. Ankaŭ oni + disrakontas, ke ŝi perdis sian monon, kaj ke ni estas devigataj + transloĝiĝi pro la alta luprezo de nia domo. Eĉ la buboj + sur la strato moke rigardis min, demandante unu al la alia: ĉu la <i>ora</i> + onklino jam alvenis. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed tio estas + terurega, Fritso. Imagu do al vi, ke ŝi <i>ne</i> estas riĉa, + tiam ni <i>vere</i> devos transloĝiĝi, ĉar... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>kolerete</i>.—Kion + do vi pensas pri ŝi...; mi rediras, ne maltrankviliĝu.... Se mi + nur scius, kiam ni povus atendi ŝin. (<i>Oni sonorigas laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ektimigite</i>.—Kara + Dio! Kiu estas tie!? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Eble jam kelkaj + gastoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho jes, mi tute ne + pensis pri ili. Nu, Mario do malfermas por vidi kiu sonorigis; ni estas + pretaj akcepti la vizitantojn... Se onklino nur ne alvenos hodiaŭ! (<i>Eniras + la gesinjoroj Hejno, kaj la gesinjoroj Dalmo.</i>) + </p> + <h3> + SCENO KVINA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, GES<sup>oj</sup> HEJNO, GES<sup>oj</sup> DALMO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Bonan vesperon karaj + amikoj, koran gratulon! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Korajn gratulojn pri + la datreveno de la doktoro! (<i>Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Bonan vesperon! Mi + deziras al vi la sanon! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Karaj amikoj! mil + gratulojn! (<i>Ili donas la manojn al gesinjoroj Polimo.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi dankas, amikoj! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Koran dankon al vi + ĉiuj! Sidiĝu, sidiĝu! (<i>Ĉiuj sidiĝas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—La gesinjoroj Smitso + ne povas veni, ili estis tie + <!-- 116 --> ĉi antaŭ momento dirante, ke ili tuj devas vojaĝi + Amsterdamon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ho kia bedaŭro! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Mi tre bedaŭras, + ni sentos lian foreston, ĉar la kapitano estas ĉiam tiel bona + amuzanto. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Tia li estas! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Mi jam antaŭe + ĝojis pro lia ĉeesto... sed: «unue la aferoj kaj poste la + amuzaĵoj», kiel diras la proverbo; ne vere? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Ĉu la ekskapitano + ankoraŭ ne venis? Ordinare li estas la unua ĉe la festoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Vi estas prava, + sinjoro, ordinare li estas la unua, sed li..... (<i>oni sonorigas</i>)..... + ho, jen li, sendube! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>rigardante timete la + malfermotan pordon, mallaŭte al Polimo</i>.—Se ĝi nur ne + estas la onklino! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Ne + timu! Nia onklino nun <i>ne</i> venos, cetere ŝi kompreneble venos + veturile, kaj ni ekaŭdos la bruadon de la radoj. (<i>Eniras Sinjoro + Laŭdo.</i>) + </p> + <h3> + SCENO SESA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, S<sup>o</sup> LAŬDO. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ha! miaj karaj! (<i>Donante + la manon al la ĉeestantoj</i>)... Kiel vi ĉiuj fartas?... + Doktoro, mi gratulas vin kaj vian edzinon, kaj deziras al vi ankoraŭ + multajn feliĉajn jarojn, grandegan klientaron kaj... baldaŭ + malgrandan amindan doktoreton! ha! ha! ha! kiu ankoraŭ ĉiam + mankas en via hejmo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>ridante</i>.—Mi + dankas vin, maljuna amiko, mi dankas kore. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Mi dankas, kapitano, + sed koncernante la doktoreton, ni havas ankoraŭ sufiĉe da + tempo.... Sidiĝu, mi petas! + </p> + <p id="err26"> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ho jes, dankon, mi + jam vidas mian seĝon sur ĝia ordinara loko... (<i>Sidiĝante.</i>) + Sed kie do estas nia amiko Smitso kun lia edzino? Vi do ankaŭ atendas + ilin, ĉu ne? + </p> + <!-- 117 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jes, ni <i>atendis</i> + ilin, kapitano, sed ili ne povas veni ili devas vojaĝi al Amsterdamo + pro neatendita kaj tre grava afero, ni tial devas nun bedaŭri ilian + foreston. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Jes, tio estas + bedaŭrinda! (<i>al S<sup>ino</sup> Hejno</i>) Ĉu via patrino ne + povis veni kun vi, sinjorino Hejno? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ŝi preferis + resti hejme! Ŝi pretendis, ke ŝi havas tiom por fari—ho! + ŝi laboras ĉiam, almenaŭ tion ŝi kredas kaj opinias, + ke la mastrumo iras nebone, se ŝi ne zorgas pri ĉio.... Tiaj + estas la maljunulinoj!... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Tute same kiel mia + maljuna panjo! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Ŝi ankoraŭ + ĉiam estas sana, ĉu ne vere, kapitano? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Sana! Dank’ + al Dio, jes! Mi kelkfoje vere devas pensi, ke ŝi estas pli forta ol + mi mem. Ŝi legas tute sen okulvitro... metas ankoraŭ fadenon tra + la kudrilo, kvazaŭ ŝi estis nur dudek-jara, kaj tamen ŝi + jam estas okdek-kvin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Jam okdek-kvin!... + Mirinde! (<i>Malgranda silentado</i>). + </p> + <p> + (<i>S<sup>ino</sup> Polimo servas la gastojn.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>al Dalmo, mallaŭte</i>.—Ili + baldaŭ venos, ĉu ne? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Jes.... + silentu do! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Oni + ne aŭdos min; mi vere miras, kiel la kapitano ludos sian rolon, kaj + kiel li vidiĝos kiel nigrulo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Silentu + do! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ĉu vi aŭdis, + gesinjoroj, pri tiu terura mortigo? + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>.—Mortigo? + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Jes! Mi aŭdis antaŭ + horo ĉirkaŭe, ke maljuna sinjorino, vojaĝante per vagonaro + de Rotterdamo al nia urbo, estis mortigita mezvoje de mizerulo, kiu ŝtelis + de ŝi multege da mono, kiun ŝi portis kun si. (<i>Mire.</i>) + Ĉu vi tute ne ekaŭdis pri ĝi? + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>.—Ne. Kara ĉielo. Kia krimo. + Kia abomenaĵo! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ĉu ŝi vojaĝis + sola? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Mi ne scias pli, + ol mi rakontis... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Se la mortigito nur + ne estas... + </p> + <!-- 118 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Sensencaĵo! Eble + la tuta rakonto ne estas vera, oni ĉiam rakontas <i>tiom</i>! Kiel do + ĝi povus okazi! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Oni tamen diregas, + ke vere ĝi okazis! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, kara kapitano, ne + kredu ĝin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al S<sup>o</sup> Hejno, + mallaŭte</i>.—Kiel ili venas malfrue! Mi jam de longe atendis + ilin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Silentu + do! Vi perfidos la tutan ŝercaĵon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>, <i>al S<sup>o</sup> + Polimo</i>.—Ĉu vi antaŭ mallonge ekaŭdis ion pri via + onklino, doktoro? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho jes! ni atendas + ŝin eble jam morgaŭ. Mi ĵus ricevis ŝian lastan + leteron. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Kiel neatendite! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Jam morgaŭ? He! + </p> + <p> + <span class="sc">Ges<sup>oj</sup> Dalmo</span>, <i>kune</i>.—He! + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Domaĝe, ke via datreveno + ankaŭ ne estas morgaŭ, doktoro, ni tiam povus festi ĝin en + ĉeestado de via onklino. (<i>Oni sonorigas laŭtege.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>ekterurite</i>.—Kara + Dio! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Eble kliento por + vi, doktoro. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi ne ĝin + esperas, kapitano, ni sidas tiel agrable kune, ke kliento, en tiu ĉi + horo... (<i>Oni aŭdas laŭtan bruadon en la koridoro, post + momento eniras Mario.</i>) + </p> + <h3> + SCENO SEPA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, MARIO. + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Doktoro, ĵus alvenis maljuna + sinjorino, ŝi staras kun granda nigrulo en la koridoro, kaj demandas + ĉu vi estas hejme. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—(<i>Rigardas timete + la gastojn, kvazaŭ ŝi volus diri: foriru do ĉiuj. Jen nia + onklino, kiu alvenas; malgranda silento.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>.—Nu, doktoro, kion mi diros al ŝi? + </p> + <!-- 119 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed kara Fritso, iru + do por akcepti ŝin... Vi do komprenas, ke ĝi estas nia onklino + kun la nigrulo. Ili do ne povas resti en la koridoro! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ĉu mi enirigos + ilin tien-ĉi? (<i>Li ĉirkaŭrigardas konfuze kelkan tempon, + sed vidante, ke la gastoj restas trankvile, li fine eliras, sekvata de + Mario.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kiel neatendite! Ni + atendis ŝin nur morgaŭ! (<i>Eniras maljuna sinjorino, en la mano + ŝi portas grandan kaĝon en kiu sidas papago. Ŝi estas + sekvata de nigrulo vestita per livreo; li portas du grandajn valizojn.</i>) + </p> + <h3> + SCENO OKA + </h3> + <p class="roloj" id="err27"> + GES<sup>oj</sup> POLINO, GES<sup>oj</sup> HEJNO, GES<sup>oj</sup> DALMO, S<sup>o</sup> + LAŬDO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, <i>la onklino</i>; BIL, <i>negro</i>. + </p> + <p id="err28"> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi nur timas kara nevo, ke mi + ĝenos viajn gastojn. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, kontraŭe, + kara onklino, ili estos tre feliĉaj konatiĝi kun vi. (<i>Montrante + sian edzinon.</i>) Jen mia edzino, kiu jam tiel longe atendis vin kun + malpacienco. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Aminda edzineto, mi kredas! Nu kara + nevino, mi tre ĝojas fine vidi vin (<i>kisas ŝin</i>), kaj kore + esperas, ke ni baldaŭ fariĝos bonaj amikinoj—sed ŝajnas, + ke vi estas iom nervema, estu do kvieta, kaj ne lasu vin ĝeni de mi! + (<i>La gastoj stariĝas ĉiuj.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, estu + la bone venintino en nia hejmo, mi esperas, ke ĝi plaĉas vin. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho, ĉio ŝajnas al mi bone + tie-ĉi! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Onklino, permesu, ke + mi konigu al vi niajn amikojn: Gesinjoroj Hejno! Sinjoro Hejno estas + advokato, kaj jam de longe nia amiko... Gesinjoroj Dalmo! Sinjoro Dalmo + konatiĝis kun ni antaŭ nelonge, li estas negocisto... Sinjoro Laŭdo, + ekskapitano, kiu vizitas nin preskaŭ ĉiutage. (<i>La onklino + faras malgrandan riverencon, la gastoj same ĝin faras.</i>) + </p> + <!-- 120 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ĉu vi volas sidiĝi + tie, onklino, apud mia edzino? Pardonu, onklino, ke mi ankoraŭ ne + senigis vin de via kaĝo, ĉu vi permesas, ke mi starigu ĝin + en la angulon de la ĉambro sur la tableton? Morgaŭ ni zorgos pri + pli bona loko. (<i>Li metas la kaĝon sur tableton en la fundo de la + sceno.</i>) Kia bela birdo! Kaj ĝi parolas, kiel vi skribis al ni! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ĝi diras nur kelkajn vortojn, + kiam ĝi tion deziras; mia edzo instruis ilin al ĝi; li tre amis + la beston. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kompreneble! (<i>La + nigrulo metas la valizojn en alia angulon kaj poste sin starigas post la + seĝo de sia mastrino.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Sed onklino, via + negro,... via servisto, mi volas diri... + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Li sin nomas Bil, kuzino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho jes, mi nun + memoras, ke vi nomis lin tiel en viaj leteroj. Ĉu mi montros al Bil + lian ĉambron? Li eble estas laca pro la vojaĝo, kaj Mario + povus... + </p> + <p id="err29"> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho ne, kara nevino, tute ne, unue + li estas tre forta, kaj due mi preferas (se almenaŭ vi konsentas), ke + li restu hodiaŭ vespere post mia seĝo, li tiel kutimas servi + min, kaj... mi pensas, ke viaj amikoj, kiuj sendube ankaŭ fariĝos + la miaj, bonvolos iom konatiĝi kun Bil. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ĉu vi mem ne + estas laca, onklino? Ĉu vi ankaŭ trinkos teon, aŭ ĉu + vi deziras, ke nia servistino aranĝu por vi... + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridetante</i>.—Mi do jam diris, + kara nevino, ne maltrankviliĝu pro mi; mi estas tre kontenta, ke mi + min trovas en tia bona kaj amika societo. Faru kvazaŭ mi loĝus + jam de longe ĉe vi. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj Bil? Onklino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho, li neniam prenas ion en mia + ĉeesto, li jam en Rotterdamo trinkis kaj manĝis.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al Hejno</i>.—Mi + vere admiras la kapitanon, li vidiĝas kiel vera negro. Kie do li + prenis tiun livreon? + </p> + <!-- 121 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Kaj + rigardu lian edzinon; ŝi estas vera Amerikanino. Mi ne rekonas ŝin! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Estas + esperinde, sinjorino, ke tiu ĉi urbo plaĉos al vi. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi tute ne dubas pri tio, + sinjorino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Ĉu jam estas + longe, de kiam vi forlasis Eŭropon? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes, jam tre longe, mi estis nur + dudek-jara, kiam mi iris Amerikon kun mia edzo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Via edzo estis + kuracisto, ĉu ne vere? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes sinjoro, kiel mia nevo.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Tamen li estis multe + pli instruita ol mi.... + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo de la scenejo</span>.—La + doktoro estas fripono. (<i>La gastoj laŭte ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Jen la papago, he! + ĝi parolas klare... + </p> + <p id="err30"> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ĉu via birdo + ĉiam tiel bone parolas sinjorino? Mi estas surprizita; ion tian mi + neniam ekaŭdis. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Sed <i>kiun</i> + doktoron ĝi celis? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Eble ĝi celis nian + amikon! ha! ha! ha!... (<i>La gastoj ridegas laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>ŝerce</i>.—Via + papago jam volas malamikiĝi kun mi, kara onklino. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Lasu ĝin nur paroli! Ĝi + ne scias, kion ĝi diras. + </p> + <p> + <span class="sc">La voĉo el la angulo</span>.—Fritso trinkas + bieron! (<i>Ĉiuj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Ĉu li scias + paroli ankoraŭ pli multe, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ankoraŭ kelkajn frazojn; ju + pli oni parolas en ĉambro, des pli ĝi ankaŭ parolas; + kelkfoje tamen ĝi ne malfermas la buŝon dum tuta tago. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>.—Mirinde! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Mi tre ĝojas, ke + vi alportis ĝin, onklino, ĝi vere povas amuzi la societon. + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <!-- 122 --> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>al Bil</i>.—Bil, metu tukon + super la kaĝo. + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m!<a href="#piednoto10" + class="pnlokilo">[10]</a> (<i>Bil malfermas valizon, elprenas tukon kaj + metas ĝin sur la kaĝon kaj refoje stariĝas post la onklino.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Sed + tio estas mirinda! Mi ne komprenas, kie ili prenis tiun parolantan + papagon. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—La + papagon ili eble prunteprenis ie, sed kompreneble ĝi ne parolas... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Ni + ĉiuj ĝin aŭdis! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—La + voĉo estos de iu, kiu sin kaŝis post la pordo. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + vi volas vendi vian papagon, sinjorino? Mi deziras posedi tian parolantan + birdon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Mi jam havas ĝin dudek jarojn + sinjoro, kaj intencas ĝin havi ĝis mia morto, almenaŭ se + miaj genevoj ne estos ĝenataj de ĝi. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kontraŭe. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, pri + kio vi pensas; ni vere jam amas la birdon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Koko estas tre dolĉa papago, + ĝi mordas neniam. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Ho, ni baldaŭ + fariĝos bonaj amikoj, la birdo kaj mi. + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>flanken</i>.—Malbenita + besto! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ĉu vi bone metis la tukon Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al Hejno</i>.—La + kapitano estas vere aktoro, rigardu, kiel grave li rigardas nin. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Jes, + sed lia edzino superas lin! Mi neniam povis kredi, ke ŝi tiel bone taŭgis + por la teatro. + </p> + <!-- 123 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Dalmo</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + via servisto nur parolas angle, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Jes, nur angle. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Se vi konsentas, + sinjorino, mi instruos al li nian lingvon. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridetante</i>.—Mi dankas vin, + sinjoro. Bil lernos ja nian lingvon baldaŭ sen instruisto; li jam + bone ĝin komprenas, ĉar en Ĉikago, mi parolis kun mia edzo + nur nian gepatran lingvon. Ĉu ne vere Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes, ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte al S<sup>o</sup> + Hejno</i>.—Strange, ke ŝi ne parolas pri sia <i>mono</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>mallaŭte</i>.—Atendu + nur. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Dalmo</span>.—Ĉu vi havis belan + marvojaĝon, sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Tre malbelan. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Onklino skribis al + ni pri tiu vojaĝo; la vetero estis sufiĉe beleta, sed ŝi + terure suferis pri la marmalsanoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Kaj oni diras, ke + tio estas tre malagrabla malsano. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Malagrabla, jes; sed + feliĉe ne danĝera. + </p> + <p> + <span class="sc">La voĉo el la angulo</span>.—La doktoro estas + fripono. (<i>La gastoj ridegas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>mallaŭte</i>.—Malbenita + birdo! atendu nur, mi baldaŭ igos vin senti, ke mi estas tia. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>al Bil</i>.—Bil, portu kokon + ekster la ĉambro. + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m. (<i>Li ĝin faras + kaj revenas, reprenante sian lokon.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Ho kara onklino, + ĝi tute ne ĝenas nin! + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Sed ĝi ĝenas min; ĝi + fariĝas tro brua, kaj tion mi ne amas. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Diru + fojon, sinjorino, ĉu oni ankaŭ ludas komedietojn en Ameriko? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ho jes, sinjoro! + </p> + <!-- 124 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>al Onklino</i>.—Ĉu + la negroj ankaŭ kunludas? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>kun surprizo</i>.—Ho jes! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Ĉiuj negroj en + Ameriko estas nigraj ĉu ne? En nia lando troviĝas nigruloj, kiuj + tamen <i>ne</i> estas negroj. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ne respondas</i>. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—En nia lando eĉ + troviĝas nigruloj, kiuj estas kapitanoj, ĉu ne vere sinjoro Laŭdo? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Ho sendube! (<i>al + Onklino.</i>) Ĉu estas jam longe, de kiam vi perdis vian edzon, + sinjorino? + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Ne sinjoro, mia edzo mortis antaŭ + kelkaj monatoj. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Mi iam ekaŭdis, ke + la vidvinoj en Ameriko tre baldaŭ reedziniĝas. (<i>Onklino ne + respondas, S<sup>o</sup> Polimo rigardas S<sup>on</sup> Hejno kolerete.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Eble tio dependas de + la riĉeco de la vidvinoj, kiel ankaŭ en nia lando. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Laŭdo</span>.—Nu, mi estas fraŭlo + <i>maljuna</i>, sed fraŭlo kun <i>juna</i> koro, kaj, se mi ekkonus + bonan vidvinon, kiu akceptus mian manon, mi vere.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Hejno</span>.—Vi tiam ekprenus ŝin! + </p> + <p> + <span class="sc">Laŭdo</span>.—Volontege! Sed nur kondiĉe, + ke ŝi posedus 100 000 dolarojn! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>, <i>montrante la onklinon</i>.—Mi + supozas, ke onklino posedas ilin. Vi estus bela paro! (<i>Oni eksonorigas + du fojojn tre laŭte.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>rigardas ekterurite la gastojn, sed ne + respondas. Poste al Bil.</i>—Diru Bil, tiu ĉi domo ŝajnas + al mi frenezulejo! + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">Mario</span>, <i>ekstere, ĉe la pordo</i>.—Doktoro! + alvenis refoje maljuna sinjorino kun negro, ili estas en la koridoro, kaj + la sinjorino diris, ke ŝi estas via onklino el Ameriko! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Hejno</span>.—Kara Dio! Jen la vera + onklino! + </p> + <p> + <span class="sc">Ĉiuj</span>, <i>konsterne rigardas al la pordo, la + unue veninta onklino + <!-- 125 --> ellasas krion kaj eksvenas. Bil ĉirkaŭrigardas + kolere. Subite eniras dua sinjorino strange kaj ridinde vestita, kaj + portante malplenan kaĝon. Ŝin sekvas negro, same vestita + strange, sed per livreo multkolora, li portas du grandajn antikvajn + pluvombrelojn kaj grandan kofron, li terure rulas siajn okulojn.</i> + </p> + <h3> + SCENO NAŬA + </h3> + <p class="roloj"> + LA SAMAJ, GES<sup>oj</sup> SMITSO. + </p> + <p> + <span class="sc">Dua Onklino</span>, <i>enirante kun multe da bruado</i>.—Kie + do estas mia kara nevo? Kial li ne iras al mi renkonten por ĉirkaŭbraki + min? Ho mi estas konvinkita, ke li alprenos min en sian hejmon, kvankam + oni forŝtelis mian tutan monon... (<i>Subite ŝi ekvidas la unue + venintan negron kaj lian mastrinon, ŝi ellasas laŭtan krion, + ankaŭ eksvenas kaj ekfalas en la brakojn de la due veninta nigrulo. + Brua movado inter la gastoj, kiuj ĉiuj stariĝas.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kio do okazas? + Ĉu mi sonĝas? Ĉu ĉiuj homoj fariĝis frenezaj?.. + Fritso! helpu do nian onklinon, ŝi perdis la konscion. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>, <i>iras al la unue veninta + onklino kiu iom post iom rekonsciiĝas, la alia onklino same rekonsciiĝas + kaj ĉirkaŭrigardas terurite. La gastoj silente forŝteliĝas + el la ĉambro, unu post la alia.</i> + </p> + <h3> + SCENO DEKA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, BIL, GES<sup>oj</sup> + SMITSO + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>al la dua onklino</i>.—Kion + signifas tio, sinjorino? Kiu vi estas? Kion vi deziras? + </p> + <p> + <span class="sc">Dua Onklino</span>, <span class="sc">S<sup>ino</sup> + Smitso</span>, <i>preskaŭ plorante</i>.—Pardonu min, kara + amikino. Estas mi, via fidela Karolino. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj tiu negro? + </p> + <!-- 126 --> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>, <i>la due veninta negro</i>.—Mil + pardonojn, sinjorino Polimo, mi estas Smitso. + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Sed kion do vi volas? + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Smitso</span>.—Ni volis nur ŝerci, + ho ve!... Ni volis nur ludi malgrandan komedieton, sed tute ne pensis, ke + via onklino jam alvenis. Ni nur volis surprizi vin, kiel via onklino el + Ameriko. (<i>Al la vera onklino.</i>) Estimata sinjorino! Ni ne intencis + ofendi vin.... Ho! mi mortos pro honto... kompatu nin!... pardonu nin! ho + pardonu nin! (<i>Ŝi ploras.</i>) + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Smitso</span>, <i>al onklino</i>.—Mi + volas fari ĉion, kion vi postulos de mi, estimata sinjorino, mi eĉ + volas mortpafi min, se tio povas kontentigi vin... mi... mi... ho ve!.. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>bonkore</i>.—Mi <i>nun</i> + komprenas ĉion, miaj amikoj, kaj mi pardonas vin ĉiujn fundkore; + bonvolu diri la samon al la aliaj, mi petas; ĉar mi tre bedaŭrus, + se miaj genevoj malamikiĝus kun bonaj homoj pro mi, kaj nun iru + kviete hejmen. (<i>La geedzoj Smitso honte foriras.</i>) + </p> + <h3> + SCENO LASTA + </h3> + <p class="roloj"> + GES<sup>oj</sup> POLIMO, S<sup>ino</sup> PLENVOLO, BIL + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>—Ho kara onklino, kion + vi do devas pensi pri ni! Mi nun... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Aŭskultu, kara + onklino! Al ĉiuj, kiuj hodiaŭ vespere tiel ofendis vin, mi + malpermesos por ĉiam la eniron en mian domon. Mi ne rigardos ilin plu + kiel miajn amikojn, ĉar mi neeble povus forgesi kaj pardoni la + abomenan ŝercon, kiun ili faris. Mi tuj skribos al ĉiuj. + </p> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>, <i>ridete interrompante lin</i>.—Vi + skribos, ke mi pardonas ilin, kaj ke mi ne deziras, ke la reciproka + amikeco, kiu jam tiel longe ekzistas inter vi, estus rompita pro mi.... + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>.—Kaj vi restos ĉe + ni, ĉu ne vere, kara onklino? + </p> + <!-- 127 --> + <p> + <span class="sc">Onklino</span>.—Nu, mi pensas, ke mi faros plej + bone restante, ĉar via domo plaĉas al mi! Ĉu vi ne same + opinias tion Bil? + </p> + <p> + <span class="sc">Bil</span>.—Jes ma’m! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>ino</sup> Polimo</span>, <i>kisante onklinon</i>.—Kara + onklino, mi dankas vin, vi estas vere tro bona por ni! + </p> + <p> + <span class="sc">S<sup>o</sup> Polimo</span>.—Kara onklino, vi estas + anĝelo! + </p> + <p> + <span class="sc">Voĉo el la koridoro</span>.—La doktoro estas + fripono! + </p> + <p class="respondecolinio"> + H. J. Bulthuis. + </p> + <div class="piednotoj"> + <h4 style="text-align:center;"> + PIEDNOTO: + </h4> + <p class="piednoto" id="piednoto10"> + [10] Jes sinjorino. + </p> + </div> + <!-- 128 --> + <!-- 129 --> + <div class="rubriko" id="mencio8"> + <p class="premio"> + OKA MENCIO + </p> + <h2> + LA SINOFERO + </h2> + </div> + <h3> + I + </h3> + <p> + Karlo estis dekjara kiam lia patro, la fama esperanta poeto Kantamant, + adoptis kiel filinon malgrandan knabineton, Johaninon, sesjaran filinon de + sia plej kara amiko, kiu estis ĵus mortinta, lasinte ŝin en plej + kruela malriĉeco. + </p> + <p> + La knabineto estis ĉarma, kun dolĉa vizaĝo, grandaj bluaj + okuloj, blondaj haroj, kaj afabla iom malgaja mieno, kiun malofte lumigis + rapida rideto. Neniam havinte gefratojn, ĉiam vivinte apud patro + premata de malriĉeco kaj malsano, ŝi neniam konis la ĝojojn + de sia aĝo, kaj ŝia farto estis ŝanceliĝanta; ŝi + estis malgranda, timema, kortuŝanta en siaj funebraj vestoj. De l’ + unua tago, Karlo, granda kaj forta, sin faris ŝia protektanto. + </p> + <p> + La du infanoj ludadis kiel gefratoj. Je l’ unua fojo, Johanino konis + la plezurojn de l’ aliaj infanoj; ŝi ne estis plu sola, en la + mizera patra domo; ŝi havis afablan kunludanton, kiu konigis de + ŝi la plej belajn kaj riĉajn ludilojn, kiujn li estis ricevinta + de sia patro. Kaj baldaŭ ŝia malgajeco vaporiĝis, ŝia + vizaĝo roze koloriĝis, kaj ŝia rido ekbruis sonora en la + vasta domo. + </p> + <p> + Sed, siaflanke, Johanino estis por Karlo la amikino, kiu igis la ludojn + pli interesaj, la domon pli ŝatinda. Kaj por Kantamant, ŝi estis + la filineto, kies mankon apud sia filo li tiel ofte bedaŭris. Tiel + afabla, dolĉa por ĉiuj, tiom amata de l’ servistoj, kiom + de l’ majstro kaj de Karlo, ŝi fariĝis la hejma feino, per + kiu ĉiu estis pli feliĉa, + <!-- 130 --> ĉio pli brila, kvazaŭ se la aera estaĵo, + sendita de l’ dioj, estis alportinta, en la vastan domon, la premion + de l’ boneco de Kantamant por la kara orfino. + </p> + <p> + Kaj li, la granda poeto, dediĉis al ŝi siajn plej belajn + poemojn, tiujn, kie li kantis la infanecon, kaj kiujn ĉiu parkere + scias en Esperantujo. + </p> + <p> + Post du jaroj, kiam Johanino, okjara, forlasis siajn funebrajn vestojn, + neniu estus rekoninta la malfortan filineton, kiun ĉiu plendis, + vidante ŝin sekvantan, maldikan kaj plorantan, la enterigiron de + ŝia patro. + </p> + <p> + Tiun tagon, Kantamant, kisante ŝian frunton, diris al ŝi: + </p> + <p> + —Ĉu vi estas feliĉa kun ni, filino mia? + </p> + <p> + —Ho! jes, Sinjoro,—ŝi diris. + </p> + <p> + —Kial vi ĉiam min nomas Sinjoro, karulino? Ĉu mi ne vin + amas kiel patro? + </p> + <p> + —Ho! vi min amas, kaj mi vin amas... paĉjo! + </p> + <p> + —Johanjo kara! + </p> + <p> + Karlo, kiu ĝis tiam diris nenion, iris al ŝi: + </p> + <p> + —Kaj min, fratineto, ĉu vi min amas? + </p> + <p> + Johanino lin prenis inter siaj brakoj, kaj, lin kisante: + </p> + <p> + —Vi ĝin vere scias, Karĉjo mia. + </p> + <p> + —Kara Jonjo! + </p> + <p> + Kaj, de tiu tago, ili ĉiam uzis nur tiujn karesajn nomojn, «paĉjo, + Karĉjo, Jonjo», kiuj estis por ĉiu el ili kiel la esprimo + mem de iliaj amsentoj, la elĵeto de iliaj nedisigeblaj animoj. + </p> + <h3> + II + </h3> + <p> + Karlo havis amikon je sia aĝo, Frederikon, la solan el ĉiuj siaj + kunlernantoj, kiun li estis feliĉa akcepti hejme. Ili ambaŭ + simpatiis pro simileco de karaktero, sama emo al boneco, poezio kaj + revado. Ilia plej granda plezuro estis, sidante en la laborĉambro de + <!-- 131 --> Kantamant, aŭskulti lin kiam li legis siajn novajn + poemojn; kaj iliaj infanaj animoj kune malfermiĝis al la flugado de + la lulantaj ritmoj. + </p> + <p> + Baldaŭ, Johanino kutimis ĉeesti je tiuj legadoj, kaj ŝi + ankaŭ sentis poetan animon, kiu vekiĝis en ŝi. La tri + infanoj komprenis tiel bone, tiel profunde, la plenan belecon de l’ + versoj de Kantamant; kaj ili pro ĝojo ploris, kiam li dediĉis al + ili sian faman poemon: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Nur vin rigardante, mi estas feliĉa...</span> + </div> + </div> + <p> + Karlo kaj Frederiko staris apud la apogseĝo de Kantamant, dekstre kaj + maldekstre, unu manon apogitan sur la ŝultro de l’ poeto, + legante kun li la novajn versojn. Kaj Johanino, iom post iom, alproksimiĝis, + fine sidiĝis sur la genuoj de sia adoptinta patro, kaj, tuj kiam li + finis sian legadon, ŝi ĉirkaŭis lian kolon per siaj + malgrandaj brakoj, kaj lin kisis, dirante: + </p> + <p> + —Ho! paĉjo, paĉjo mia, kiom mi vin amas pro la bela poemo, + kiun vi tuj legis al ni. Ĝi estas tiel bela, kiel vi estas bona! + Ĉu vere, fraĉjoj? + </p> + <p id="err31"> + Kaj la du «fraĉjoj», siavice kisis Kantamant’on, + kiu ilin tenante inter siaj brakoj, ripetis: + </p> + <p> + —Vi estas la feliĉo de mia vivado. Kio estas la poemo de l’ + versoj kompare kun la poemo de viaj grandaj okuloj! Kio estas la kareso de + l’ ritmoj kompare kun la kareso de viaj rozaj lipoj? Kio estas la + simileco de l’ rimoj kompare kun la simileco de l’ viaj dolĉaj + vizaĝoj? Infanoj, infanoj miaj, estu ĉiam tri gefratoj, vin + interamantaj ĝis la sin ofero, kaj al vi donos al mi belan kaj feliĉan + maljunecon, kaj mi estos pli glora pro via amo, ol pro ĉiuj laŭdoj + de l’ popoloj. + </p> + <p> + La infanoj, grandanimaj, komprenis tiujn parolojn. Iliaj koroj malfermiĝis + al la poezio, kaj, timeme, ili komencis verki kelkajn versojn. La unua, + Karlo maltimis montri la siajn al sia patro. La malkorektaĵoj, + kompreneble, estis multaj, sed la poezia sento + <!-- 132 --> kortuŝanta; Kantamant aprobis, kuraĝigis la + infanon. Tion vidante, Frederiko ankaŭ prezentis al li siajn versojn. + </p> + <p> + —Vi estos miaj du literaturaj filoj! li ekkriis ĝoje. Sed, li + aldonis, ĉu ci, feineto, ne provis ankaŭ verki poemeton? + </p> + <p> + Johanino ruĝiĝis, sed, senŝanceliĝante, ŝi donis + al Kantamant malgrandan kajeron. Li miris. + </p> + <p> + —Preskaŭ nenia malkorektaĵo,—li diris.—Ha! + feino, feino, vi estos iam, por ni ĉiuj, la Muzo, kaj viaj inspiroj, + lulante miajn lastajn versojn, malfermos la grandan vojon de l’ + estonto al la unuaj poemoj de viaj du fratoj. Pro tiu momento, infanoj, mi + vin benas. + </p> + <h3> + III + </h3> + <p> + Jaroj kaj jaroj pasis. Karlo estis dudek-dujara, jam komencante sekvi la + gloran vojon de sia patro, verkinte kelkajn unuajn poemojn laŭdatajn + de la tuta Esperantistaro. Sed li forgesis la verkadon de novaj ritmoj, li + ŝajnis ne aŭdi la entuziasmajn aprobojn de l’ plej severaj + kritikistoj. Li revadis nur al la dolĉa feino de sia infanaĝo, + al sia nuna inspiranta Muzo, Johanino. + </p> + <p> + La maldika knabineto estis fariĝinta gracia fraŭlino, tiam + dek-okjara, kies inteligento tiom pasiigis la koron de Karlo, kiom ŝia + perfekta korpa beleco. Lia infana amikeco estis anstataŭigita de + fervora amo, kiu prenis lin tutan, ne permesante al li alian penson, tiel + ke ĉiuj liaj poemoj estis versoj de amego al ŝi dediĉitaj. + </p> + <p> + Ia timemeco, kiam tiu nova sento naskiĝis en lia koro, kaŭzis + ŝanĝon en ilia interparolado. Ĉiam sin interrigardante kiel + gefratoj, ili ne sin donis unu al alia la malvarmajn nomojn «gefraŭloj», + sed ili forlasis la karesajn nomojn, kiujn ili tiel longe ŝatis, kaj + sin nomis simple: «Karlo, Johanino». Nur Kantamant restis + ĉiam por ambaŭ ilia «paĉjo». + </p> + <p> + Ian matenon ĉe l’ krepusko, dum Karlo verkadis en sia ĉambro, + <!-- 133 --> frapo al la pordo haltigis lian plumon. Li levis sian kapon, + kaj diris: + </p> + <p> + —Eniru! + </p> + <p> + La pordo malfermiĝis, kaj, banata de l’ brilaj radioj de l’ + suno leviĝinta, dia aperaĵo elmontriĝis al li, glora kiel + matena feino alportanta al li la plej karajn revojn de lia Muzo. + </p> + <p> + —Vi, Johanino!—li ekkriis, leviĝante kaj prezentante al + ŝi siajn manojn.—Kion vi bezonas? Kion vi deziras? + </p> + <p> + Ŝi ruĝiĝis. + </p> + <p> + —Karlo,—ŝi murmuris,—pardonu min. Ho! mi scias, ke, + kion mi tuj diros al vi, tion mi devus unue diri al nia paĉjo. Sed, + ne moku Karlo, mi ne maltimis. Apud vi frato kara, mi estos pli kuraĝa. + </p> + <p> + —Pri kio estas la afero?—demandis Karlo, maltrankvila. + </p> + <p> + Ŝi plie ruĝiĝis, kaj, kaŝante sian frunton sur la + ŝultro de sia frato, ŝi mallaŭtege diris: + </p> + <p> + —Mi amas. + </p> + <p> + Li tremegis. Ŝi amis! Kaj al li, ŝi ĝin diris tiel, ne + divenante la doloron, kiun li suferos, se ŝi aliulon amas! Kaj li + timis, atendante la nomon, kiun ŝi estis tuj elparolonta. + </p> + <p> + Li povis nur ripeti: + </p> + <p> + —Vi amas? + </p> + <p> + Kaj, pli mallaŭte, li aldonis: + </p> + <p> + —Kiun? + </p> + <p> + La vizaĝo de la bela fraŭlino lumiĝis, ŝiaj okuloj + ekbrilis, kaj, fortavoĉe, ŝi respondis: + </p> + <p> + —Kiun? La plej belan el ĉiuj la junuloj, plej noblan animon, + plej altan koron. Kiun? Ĉu vi dubas pri mi, ke vi ne komprenas, ke mi + povas ami nur tiun senegalan poeton, mia Karĉjo? + </p> + <p> + Je tiu karesa nomo, ne aŭdita de kelkaj jaroj, je tiu fervora alvoko + al la amata poeto—al tiu, kiu, kiel li, estis poeto,—la koro + de Karlo eksaltis: li estis amata, kaj la amantino volis doni al + <!-- 134 --> li mem la unuan konfeson de sia amo. Ho! feliĉa tago! + neesperita momento! + </p> + <p> + Li klinis sian kapon, kaj, kisante la harojn de la amatino, li nur + murmuris: + </p> + <p> + —Johanjo! Jonjo mia! + </p> + <p> + Ŝi lin rigardis: + </p> + <p> + —Vi hodiaŭ ĉion diros al la paĉjo?—ŝi + demandis. + </p> + <p> + —Hodiaŭ matene, karulino!—li respondis. + </p> + <p> + Ŝi eliris. Kaj li, sidinte apud la tablo, verkis la jenajn versojn: + </p> + <div class="poezio"> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Mi amas cin, ci amas min,</span><br /> <span class="i2">Fraŭlino + dolĉa,</span><br /> <span class="i0">Fratino mia, fianĉino</span><br /> + <span class="i2">De mia amo.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">En tiuj la venontaj jaroj,</span><br /> <span class="i2">Interkisante,</span><br /> + <span class="i0">Travivos ni la nian vivon</span><br /> <span class="i2">Kor’ + apud koro.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Kaj, ĉar la kara nia amo</span><br /> <span + class="i2">Neniam finos,</span><br /> <span class="i0">La mondo nomos nin + «ĉiamaj</span><br /> <span class="i2">La geamantoj».</span> + </div> + </div> + <h3> + IV + </h3> + <p> + La lago brilas sub la tagmeza suno; la folioj de l’ arbareto, + bruetante sub dolĉa venteto, kliniĝas al la dormanta akvo. El la + vojeto kondukanta de l’ domo de Kantamant al la lago, eliras paro da + junaj geamantoj, ebriigita de l’ espero pri sia proksima feliĉo. + Ĉar al ŝi, ŝia frato Karlo promesis, ke li parolos hodiaŭ + al la paĉjo, kaj ŝi estas milfoje rediranta la karan promeson al + la amiko de Karlo, <i>sia</i> poeto Frederiko. + </p> + <p> + Ambaŭ haltas sur la bordo de l’ lago. Ili rigardadas la verdan + akvon, sur kiu naĝas cignoj kaj anasoj, super kiu flugas la kantanta + <!-- 135 --> loĝantaro de l’ arbareto. Sama kortuŝo + premas iliajn korojn, alproksimigas iliajn manojn, iliajn buŝojn. La + brako de Frederiko ĉirkaŭas la talion de l’ amikino. Ili + restas senmovaj, preskaŭ senpensaj, en la senlima flugado de ilia + revo, de ilia amo. + </p> + <p> + La tutan matenon pasigis Karlo en sama revado. Li kredis sin amata, kaj en + sia ĝojo, li ne maltimis rigardi la feliĉan estonton. Pro deziro + konservi, kiel eble plej longe, por li sola, la benitan sekreton, li + ankoraŭ ne parolis al sia patro: nur vespere, kiam noktiĝos, + kiam la ombroj falantaj de l’ monto kovros la ebenaĵon, nur + tiam li konfesos al la granda poeto la dolĉan kanton de tia amo, de l’ + amo de sia Jonjo. + </p> + <p> + Lia sango bolas, dum la suno supreniras en la ĉielo. La varmo lin + premas. La ĝojo lin sufokas. Li ne povas tagmanĝi. Je l’ + tagmezo, li eliras, li forlasas la hejmon de sia feliĉa infanaĝo, + la patran hejmon, kie li ŝin konis, li ŝin amis, kie ŝi + konfesis hodiaŭ mem sian reciprokan amon. Li marŝadas al la + arbareto, al la lago, la lago apud kiu tiel ofte li revadis pri ŝi, + nesciante, neesperante tiam la hodiaŭan feliĉegon. Ho! la dolĉa + kara amikino, kiu baldaŭ estos lia! + </p> + <p> + Brueto de kisoj lin haltigas. Geamantoj estas apude, kiel li ĝojaj + pro sia amo. Ha! nekonitaj geamikoj! kies feliĉo estas kvazaŭ + promeso kaj certigo de lia propra feliĉo! Li deziras ilin koni, + partopreni ilian revadon antaŭ la lago. Li diros al ili ĉion, + kion li sentas, kion li pensas; se ili estas malriĉaj, li dotos ilin, + por ke iliaj dankoj benu liajn amojn! Li antaŭiras ... kaj li vidas! + </p> + <p> + Ŝi! ŝi! Johanino, Johanjo, <i>Lia Jonjo</i>! ... Li! li, la plej + kara amiko, Frederiko! ... Ili estas ĉi tie, tiel dronigitaj en sia + revo, ke ili ne vidis lin, ne aŭdis liajn paŝojn. Ili rigardas + la verdan lagon, la bluan ĉielon, kaj, ridetante, sin interkisas. + </p> + <p> + Ho! la perfida mensogulino, kiu, hodiaŭ matene mem, parolis al li pri + sia amo! Kial tion? Neniam li esperis: li akceptus senplende sian doloron. + Sed nun, post tia espero, post tia kredo al la estonto, + <!-- 136 --> la falo estas tro kruela, la mensogo tro kulpa. Nenia + kompato al la virino senhonora! Li senmaskigu ŝin, kaj ŝin + mortigu! + </p> + <p> + Per kelkaj paŝoj, li estas antaŭ la enamigita paro. Li tuj + parolos, li tuj riproĉos la perfidon. Sed Johanino levas al li siajn + belajn bluajn okulojn: ŝia vizaĝo koloriĝas pro ĝojo, + kaj dolĉvoĉe ŝi murmuras: + </p> + <p> + —Kiom mi estas feliĉa, frato kara Karĉjo, ĉar vi sola + vidis la unuajn kisojn, kiujn mi interŝanĝis kun tiu, kiu, dank’ + al vi, frato, estas de nun mia fianĉo. + </p> + <p> + —Jes,—Frederiko aldonis,—jes, amiko. Jonjo ĉion + diris al mi. Mi scias, ke de vi mi havos feliĉon. + </p> + <p id="err32"> + Karlo komprenas: Jonjo ne estas mensoga. Li, li sola eraris. Li forgesis, + ke, kiel li, Frederiko estas poeto, ke al Frederiko, tiel bone kiel al li, + povas iri la ama entuziasmo de la junulino. + </p> + <p> + Per forta penado de sia volo li trankviligas siajn trajtojn. Afable li + respondas: + </p> + <p> + —Ne danku min, fratino, amiko, mi ne vidis paĉjon matene. Sed + vespere mi parolos al li. + </p> + <p> + Kaj li reiras hejmen, plorante, dum la geamantoj, kiuj ne divenis liajn + dolorojn, daŭrigis sian promenadon tra l’ arbareto. + </p> + <h3> + V + </h3> + <p> + Sur la tablo kuŝas blanka folio. Sur la supra parto de l’ paĝo, + kelkaj versoj, tiuj—ironio!—kiujn Karlo matene skribis, + kantante sian esperon. + </p> + <p> + Li ilin legas kaj relegas. Ne! ne! tio ne estas ebla! Li ne donos Jonjon + al Frederiko! Eble malgraŭ ĉio, ili edziĝos, sed li ne + estos la efektiviginto de tiu malfeliĉaĵo! Li ne parolas al sia + patro: la aliaj parolu mem! + </p> + <p> + Sed, de longe, Kantamant ŝajnas ne plu ami Frederikon. Iom post iom, + dum la poeta gloro de l’ du junuloj samtempe kreskis, la + <!-- 137 --> ĵaluza amo de l’ patro timis la konkurencon de l’ + amiko al sia filo. Ho! antaŭvidinta ĵaluzo, kiel prava hodiaŭ! + Certe Johanino ĝin divenis, kaj pro tio ŝi timis paroli mem al + la poeto. + </p> + <p> + Se li, Karlo, ne petos la patran jeson, eble ĉiam Kantamant ĝin + rifuzos. Neniam la amikino estos la edzino de l’ rabisto de amo! Kaj + tiu penso estas konsolo por lia vundita koro. + </p> + <p> + Sed ŝi! Ne sole Frederiko, de nun malamato, suferos! ŝi ankaŭ, + la dolĉa fraŭlino, la filineto de l’ estintaj jaroj, la + fratino de l’ infanaj tempoj, la karulino, malgraŭ ĉio + ĉiam kara, ŝi ankaŭ suferos! + </p> + <p> + Karlo prenas la paperfolion, kisas la versojn tiel ĝoje verkitajn + matene. Kaj, pli malsupre, li skribas novajn versojn, versojn de larmoj, + de doloro kaj sinofero. + </p> + <p> + Kaj li eliras el la ĉambro. Li aliras al sia patro, li petas, ke li + permesu la geedziĝon de Johanino kaj Frederiko. Kantamant kontraŭbatalas + la proponon, fine ĝin akceptas. Karlo lin dankas, tutkore, sincere, + <i>ĉar li amas pli la amatinon ol sin mem</i>. + </p> + <p> + Li reiras al la malgranda ĉambro. La du versaĵoj estas ankaŭ + tie, sur la sama paĝo. Li deŝiras la paĝon. Sur sia brusto + li metas la esperajn matenajn versojn. La aliajn li lasos sur la tablo. + </p> + <p> + Kaj li eliras al la arbareto, al la lago. Jam krepuskiĝas. La + alvenanta nokto kovras la esperojn, la dolorojn, la feliĉojn, la + tutan dramon silentan, kiu estis tiutage travivita en tiu loko, kutime + ripoziga. La paca naturo ne konas la malkvietecon de l’ animoj; kiel + dum feliĉaj vesperoj, najtingaloj kantas. + </p> + <p> + Prenante sur sia koro la versojn al la perdita feliĉo, Karlo iras laŭ + la vojeto kondukanta de l’ domo de sia patro Kantamant al la lago. + La akvo estas proksima, li ne haltas. Liaj piedoj subakviĝas, li ne + haltas. Liaj genuoj, liaj koksoj, lia brusto subakviĝas, li ne + haltas. Kaj, kiam, lastafoje, li amege ekkriis: «Jonjo!» lia + kapo malaperas sub la trankvila surfaco de l’ dormanta lago. + </p> + <!-- 138 --> + <h3> + VI + </h3> + <p> + Tuj kiam Kantamant akceptis la edziĝon de la Johanino kaj Frederiko, + li ilin ankaŭ venigis, kaj, ilin beninte, sendis ilin al la senlima + vojo de ilia feliĉo. + </p> + <p> + Tiam, li iris al la ĉambro de sia filo, por ke Karlo senprokraste + konu la edziĝon de l’ geamantoj. + </p> + <p> + Sed la ĉambro estis malplena, kaj nur la deŝiritan paĝon + vidis Kantamant sur la tablo, kaj li legis la lastajn versojn de sia inda + filo. + </p> + <div class="poezio"> + <h4 class="sc" style="text-align:left;margin-left:1.5em;"> + Adiaŭoj al la amatino. + </h4> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tuj kiam mi vidis la cian belecon,</span><br /> <span + class="i2">Ĝoje mia kor’ eksaltas;</span><br /> <span + class="i0">Ci estas virino pli ĉarma ol ĉiuj:</span><br /> + <span class="i4">Mi cin amas.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Tuj kiam mi vidis la cian amaton,</span><br /> <span + class="i2">Pri doloro mi ekploris;</span><br /> <span class="i0">Mi + perdos cin, kaj mi senfine suferos:</span><br /> <span class="i4">Ci lin + amas.</span> + </div> + <div class="strofo"> + <span class="i0">Adiaŭ, ci la belulino amata;</span><br /> <span + class="i2">Estu ci feliĉa per li.</span><br /> <span class="i0">Mi + mortos; vi ambaŭ memoru, ke min mem</span><br /> <span class="i4">Mi + oferis</span><br /> <span class="i0">Por ke ci, la kara, neniam suferu...</span> + </div> + </div> + <p> + Dum Kantamant finis la legadon de tiuj versoj la servistoj alportis hejmen + la dronigitan korpon de lia filo. + </p> + <p> + Kaj la geedzoj, foririntaj al aliaj landoj, neniam konis la sinoferon de + tiu, kiu mortis, <i>por ke ili neniam suferu</i>. + </p> + <p class="respondecolinio"> + Trinité. + </p> + <!-- 139 --> + <h4 style="text-align:left;margin-top:4em;"> + TABELO DE LA ENHAVO + </h4> + <table summary="enhava listo"> + <tr> + <td> + <a href="#prem1">La filino de la feinoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 1 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#prem2">La kristofiguro de la lumo </a> + </td> + <td class="numero"> + 9 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#prem3">Kristnaska nokto </a> + </td> + <td class="numero"> + 21 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio1">Noktaj fantomoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 33 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio2">La statuo de Zamenhof </a> + </td> + <td class="numero"> + 43 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio3">Mia lasta klaso en la vilaĝa lernejo </a> + </td> + <td class="numero"> + 61 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio4">Koboldoj </a> + </td> + <td class="numero"> + 71 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio5">La salto de la diablo </a> + </td> + <td class="numero"> + 83 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio6">Nekredeblaj aventuroj de Sinjoro Radamanto</a> + </td> + <td class="numero"> + 97 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio7">La onklino el Ameriko </a> + </td> + <td class="numero"> + 109 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#mencio8">La sinofero </a> + </td> + <td class="numero"> + 129 + </td> + </tr> + </table> + <p style="font-size:90%;"> + 955-08.—Coulommiers. Imp. <span class="sc">Paul</span> BRODARD.—8.08 + </p> + <div id="tpnotoj"> + <h4> + Notoj de la tekstpreparinto: + </h4> + <p> + Provizon de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn ŝanĝetojn + mi faris sen rimarkoj. En la originala libro la multpunktoj malsamis. + Ili diverse uzis tri, kvar, aŭ kvin punktojn. Tiel ili prezentiĝis + en ĉi tiu teksto. Ankaŭ mi lasis kiel originaltekste la + nombrojn, kiuj prezentiĝis kun streketoj. + </p> + <p> + Sube estas listo de preseraroj, kiun mi ŝanĝis: + </p> + <table summary="listo de korektoj"> + <tr> + <th> + Originale + </th> + <th> + Korekte + </th> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err01">ligu iajn manojn</a> + </td> + <td> + ligu <b>liajn</b> manojn + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err02">ĉion ŝi remomoras tute bone</a> + </td> + <td> + ĉion ŝi <b>rememoras</b> tute bone + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err03">despli vigle ili saltas</a> + </td> + <td> + <b>des pli</b> vigle ili saltas + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err04">tuj lia suprizo fariĝas mirego.</a> + </td> + <td> + tuj lia <b>surprizo</b> fariĝas mirego. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err05">ĝis cirkaŭ 1900</a> + </td> + <td> + ĝis <b>ĉirkaŭ</b> 1900 + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err06">la placo estas ormamita</a> + </td> + <td> + la placo estas <b>ornamita</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err07">gravegajn rezulatojn defluontajn</a> + </td> + <td> + gravegajn <b>rezultatojn</b> defluontajn + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err08">ĉies servoj kaj aboroj</a> + </td> + <td> + ĉies servoj kaj <b>laboroj</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err09">amuziĝas tie ĉi en la korto?</a> + </td> + <td> + amuziĝas tie ĉi en la korto<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err10">è bone trovato</a> + </td> + <td> + è <b>ben</b> trovato + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err11">Kiu faris tiujn oleajn makulojn,—demandis la + paroĥestro?</a> + </td> + <td> + Kiu faris tiujn oleajn makulojn<b>?</b>—demandis la paroĥestro<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err12">niajn flartabakujojn,—demandis la kanonikoj?</a> + </td> + <td> + niajn flartabakujojn<b>?</b>—demandis la kanonikoj<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err13">Tiu beleta infanino Estas Sunetino</a> + </td> + <td> + Tiu beleta infanino <b>estas</b> Sunetino + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err14">sonorilejon de la cefpreĝejo;</a> + </td> + <td> + sonorilejon de la <b>ĉefpreĝejo</b>; + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err15">—Kiu donas tion al ni,—demandis la + junulo?</a> + </td> + <td> + —Kiu donas tion al ni<b>?</b>—demandis la junulo<b>.</b> + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err16">Estello ekvidis malgrandan vizitkarton</a> + </td> + <td> + <b>Estelo</b> ekvidis malgrandan vizitkarton + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err17">tiun aperaĵon,—ĝemadis Estello + sufokiĝante?</a> + </td> + <td> + tiun aperaĵon?—ĝemadis <b>Estelo</b> sufokiĝante. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err18">Estello malgrasiĝis</a> + </td> + <td> + <b>Estelo</b> malgrasiĝis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err19">Henriko fariĝi pensema</a> + </td> + <td> + Henriko <b>fariĝis</b> pensema + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err20">bruon de risorto, kiu malŝtreciĝas,</a> + </td> + <td> + bruon de risorto, kiu <b>malstreĉiĝas</b>, + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err21">respondis Henriko balbutante.</a> + </td> + <td> + respondis <b>Frederiko</b> balbutante. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err22">malĝraŭ ĉio, li volis peti</a> + </td> + <td> + <b>malgraŭ</b> ĉio, li volis peti + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err23">pagago kaj katino</a> + </td> + <td> + <b>papago</b> kaj katino + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err24">ĉiuj specoj da malfelicaĵoj.</a> + </td> + <td> + ĉiuj specoj da <b>malfeliĉaĵoj</b>. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err25">ĉu ia malfeliĉajo okazis</a> + </td> + <td> + ĉu ia <b>malfeliĉaĵo</b> okazis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err26">sur ĝia ordinaro loko</a> + </td> + <td> + sur ĝia <b>ordinara</b> loko + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err27">la ohklino; BIL, negro.</a> + </td> + <td> + la <b>onklino</b>; BIL, negro. + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err28">Oklino.—Mi nur timas kara nevo</a> + </td> + <td> + <b>Onklino</b>.—Mi nur timas kara nevo + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err29">iom konataĝi kun Bil</a> + </td> + <td> + iom <b>konatiĝi</b> kun Bil + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err30">mi memiam ekaŭdis</a> + </td> + <td> + mi <b>neniam</b> ekaŭdis + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err31">saivice kisis Kantamant’on</a> + </td> + <td> + <b>siavice</b> kisis Kantamant’on + </td> + </tr> + <tr> + <td> + <a href="#err32">entuziamo de la junulino</a> + </td> + <td> + <b>entuziasmo</b> de la junulino + </td> + </tr> + </table> + </div> +<pre xml:space="preserve"> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Lauroj, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LAUROJ *** + +***** This file should be named 32035-h.htm or 32035-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/2/0/3/32035/ + +Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks +to Espéranto-France for providing the original book + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + </body> +</html> |