diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 31702-8.txt | 2675 | ||||
| -rw-r--r-- | 31702-8.zip | bin | 0 -> 31186 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 31702-h.zip | bin | 0 -> 38308 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 31702-h/31702-h.htm | 3024 | ||||
| -rw-r--r-- | 31702-h/images/marchio.jpg | bin | 0 -> 4431 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
8 files changed, 5715 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/31702-8.txt b/31702-8.txt new file mode 100644 index 0000000..bb77253 --- /dev/null +++ b/31702-8.txt @@ -0,0 +1,2675 @@ +Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: 'A vilanza + Teatro dialettale siciliano, volume settimo + +Author: Nino Martoglio + Luigi Pirandello + +Release Date: March 19, 2010 [EBook #31702] + +Language: Italian + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA *** + + + + +Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive) + + + + + + + + + + + NINO MARTOGLIO E LUIGI PIRANDELLO + + + TEATRO DIALETTALE SICILIANO + + VOLUME SETTIMO + + + + 'A VILANZA (LA BILANCIA) + + CAPPIDDAZZU PAGA TUTTU + + + + CATANIA + + CAV. NICCOLÒ GIANNOTTA, Editore + + LIBRAIO DELLA REAL CASA + + + + + PROPRIETÀ LETTERARIA + + _ai sensi del testo unico della legge + 25 giugno 1865, 10 agosto 1875 e 18 maggio 1882, + approvato con R. Decreto e Regolamento + 19 settembre 1882_ + + +Proprietà artistica, di rappresentazione e di traduzione, riservate per +tutti i paesi, compresi la Svezia, la Norvegia e l'Olanda--Copyright by +Società Italiana degli Autori--Milano, Corso Venezia N. 6. + +Tutti gli esemplari di questa edizione portano la firma dell'Autore. Le +copie non munite di essa firma, si reputano, quindi, contraffatte. + +Unica versione autorizzata dagli Autori per la rappresentazione. + + +Officine di Arti Grafiche dell'Editore CAV. VINCENZO GIANNOTTA nel Reale +Ospizio di Beneficenza--_Via Crociferi, 15_--CATANIA + + + + + 'A VILANZA + + (LA BILANCIA) + + Dramma in tre atti + + + + + PERSONAGGI + + SARU MAZZA, agrimensore 30 anni + ANNA, sua moglie 25 » + ORAZIU PARDU, perito agronomo 35 » + NINFA, sua moglie 28 » + DONNA RACHELA, zia di Anna 55 » + + _In una cittadina di Sicilia--Ai tempi nostri._ + + + + +ATTO PRIMO + +Tinello in casa Pardu.--Comune in fondo, uscio sulla sinistra e finestra +a destra. + + +SCENA I. + +Oraziu, Ninfa, Saru e Anna. + + +_(La tavola è ancora apparecchiata e i quattro personaggi sono alla fine +del desinare--Ninfa versa da bere a Saru, che è acceso in volto e +imbambolato, non tanto per il vino bevuto quanto per lo stordimento +della passione aizzosa e sfacciata di Ninfa, che lo tiene come sotto un +fascino--Anna è sulle spine, più per la paura di Oraziu e per la +vergogna dello spettacolo di audacia della donna, che per gelosia del +marito.--Oraziu--che in realtà nota tutto--finge di non accorgersi di +nulla e con un sorriso sardonico pare che inciti i due a compromettersi +di più agli occhi di Anna, verso la quale si mostra rispettoso)_. + +NINFA + +Biviti 'n'autru tanticchia!... Vaia, cumpari!... + +ANNA + +_(sulle spine)_--No, ppi carità, n' 'o faciti biviri chiù!... N' 'o +viditi ca ci leva?... + +SARU + +Si, veru è, grazii, cummari, basta... assai haiu vivutu... + +ORAZIU + +Chi assai!... Comu, ci faciti 'st'offisa, 'a cummari?... + +NINFA + +_(strafottente)_--Nenti, nenti, siddu n' 'o voli, m' 'u vivu iu!... +_(accosta il bicchiere alle labbra, con l'aria di dare una risposta alla +comare)_. + +ORAZIU + +_(fermandole il braccio)_--No!... Chi fai?... Non t' 'u viviri!... +Daccillu a to' cumpari!... Caru cumpari, ora non putiti rifiutari chiù +_(lui stesso prende il bicchiere da Ninfa e lo porge a Saru. Subito +dopo, versando del vino nel bicchiere di Anna)_. E a me' cummari--m'avi +a permettiri--cci 'u damu virgini, 'n'autru jriteddu!... + +SARU + +Grazii... _(beve, contro voglia)_. + +ANNA + +_(quasi contemporaneamente)_--Grazii... _(assaggia appena il vino e, +deponendo il bicchiere, si alza, risolutamente)_--Ora jemuninni, +Sariddu, c'haiu 'u pinseri di dda criatura c'aspetta 'n casa... + +NINFA + +Chi?... Va, assittativi, cummari!... Ca chi diciti?... Vui siti chidda +ca faciti 'i visiti d' 'u medicu, curti curti!... + +ANNA + +Ca comu, avi tri uri ca semu cca!... Nui vulistuu fari ristari ppi forza +a mangiari... + +ORAZIU + +E non vi pari l'ura ca vi nni scappati!... Aviti cuntatu macari 'i +minuti, spaventu di Diu!... A nuautri... a me' mugghieri, cca... e a +mia, 'u tempu, 'nsemi ccu vui non nni pari... Va, assittativi 'n'autru +tanticchia, facitila cuntenta!... Assittativi, cumpari!... + +ANNA + +_(notando che Saru sta per rimettersi a sedere, sotto lo sguardo +incitante di Ninfa)_--No, no, Saru, non t'assittari!... Cummaruzza... +cumpari, criditimi, lassai 'u picciriddu sulu... ccu 'a zia Rachela... e +poi... _(a Saru, fissandolo, con intenzione)_ ti scurdasti ca t'haiu a +priparari 'i robi.... Non divi partiri, dumani?... + +NINFA + +_(lesta)_--Partiti?... + +SARU + +Si... Haiu a jri a fari 'na perizia, a Truina... + +ORAZIU + +Ah, 'u sacciu... 'A stima di l'eredità Francu!... Accittastuu?... Iu non +ci vosi jri... Troppu faticusu... + +SARU + +Non nni potti fari a menu... Si 'ntromisi 'u nutaru Firritu e non ci +potti diri di no! + +ORAZIU + +Iti a truvari 'u friscu, a Troina!... + +SARU + +'U sa chi vi pari quantu ci haiu a stari?... Putiti calculari ca partu +dumani e posdumani vi vegnu a truvari cca... + +ORAZIU + +Si mi truvati!... Haiu a fari macari iu, 'na stima d'agrumitu... a +Biancavilla... Assittativi, vi dicu, cummari!... + +ANNA + +No, non po' essiri, cumpari Oraziu!... Dicitimi chiddu ca vuliti, ma mi +nni vaju!... Cinc'uri senza latti, 'dda criaturedda!... Quannu mai!... A +'st'ura, nuzzinteddu, è misu ca chianci, 'n vrazzu, a' zâ Rachela, ca mi +l'avrà addubbatu a pupuneddi di zuccaru, ppi fallu stari cuetu!... _(al +marito, c. s.)_--Non ci pensi, tu, Saru?... + +NINFA + +Cummari, 'a vuliti fari 'na cosa bona?... Vo' jti a pigghiari 'u +picciriddu e purtatilu cca!... + +ORAZIU + +Si, si, cummari, brava Ninfa!... V'accumpagnu iu, caminati!... + +ANNA + +_(con fermezza)_--No, no, cumpari, non vi muviti... + +ORAZIU + +Pirchì, nun pozzu aviri 'st'onuri?... + +ANNA + +L'onuri è miu, chi c'entra!... Non è ppi chissu, cumpari, è pirchì non +tornu chiù, iu!... 'U picciriddu, doppu c'allatta, stancu comu sarà, +s'addurmisci... iu haiu a rizzittari tanti cusuzzi... ci haiu a +priparari 'i robi di villutu a iddu... + +SARU + +_(a cui Ninfa avrà fatto cenni pressanti di rimanere)_--E bonu, +assettati, 'n'autru tanticchia... + +ANNA + +_(c. s.)_--No, Saru, nenti... si tu voi, restati... ma iu mi nni vaiu. + +SARU + +Allura mi nni vegnu. + +ORAZIU + +No, vui ristati, cumpari... pirchì... staiu pinsannu ca si duviti +partiri dumani--scusati--'a relazioni d' 'a perizia di Tumminello, non +l'avemu a presentari dumani stissu?... _(a Ninfa)_--Vo' pigghiami 'ddi +carti, ddà banna, e daccilli, ca iu accumpagnu 'a cummari... + +NINFA + +_(va per la sinistra e torna subito dopo, consegnando a Saru un rotolo +di carte)_. + +ORAZIU + +_(a Saru)_--'Ntantu ci dati 'na riliggiuta, e quannu tornu 'a firmamu +tutti dui. + +SARU + +Ca bonu è... Va, Anna, fatti accumpagnari, ca iu, tra pocu, sarò dintra, +ha' capitu?... + +ANNA + +_(che avrà fatti sforzi di cenni e di sguardi ora severi, ora +supplichevoli per non farlo restare, alfine rassegnata)_--'Na vota +ca.... hai chi fari!... Arrivederci, cummari, e grazii!... + +NINFA + +Vih! Ca chi diciti!?... _(la bacia sulle guance, che Anna le offre, +costretta, freddamente e senza ricambiarle i baci)_--Grazii a vui!... +_(a Saru)_--Iu vi lassu, cumpari... vi lassu sulu ppi non +disturbarivi... Ca cca... aviti chi leggiri _(accompagna Anna per la +comune)_. + +ORAZIU + +Arrivederci, cumpari Saru... staiu turnannu... Stati attentu e' cunti d' +'a zenia... ca ddocu è, 'u dannu, pp' 'u fattu d' 'u carvuni!... _(segue +le due donne)_. + + +SCENA II. + +Saru solo, poi Ninfa. + + +SARU + +_(rimasto solo, fa dei gesti nervosi ed esprime con gli occhi e con +tutto l'atteggiamento del volto la tortura interna della passione che lo +trascina; poi si scuote, con un moto violento, e cerca di concentrarsi +nell'esame delle carte.... ma non vi riesce.... Sente il fruscio delle +vesti e l'alito della persona di Ninfa, che sopravviene, e, senza +voltarsi, ha uno stiramento quasi felino e spasmodico)._ + +NINFA + +_(rientrando, gli viene, cupida, dietro le spalle, gli afferra la testa +tra le mani, gliela rovescia, e gli pianta la bocca sulla bocca, +baciandolo e mordendolo insieme, con contorcimenti di voluttà)_--No, non +ti moviri!... Non parrari!... _(lo ribacia c. s.)_. + +SARU + +_(svincolandosi)_--No, lassami!... Lassami!... Non sintisti, ca torna +subitu?!... Lassami studiari 'sti carti!... + +NINFA + +_(spingendo nervosamente lontano l'incartamento, che si squinterna, +parte sulla tavola e parte per terra)_--Ah chi si', di marmu?.... +Agghiazzatu!... Lèvili, 'ssi carti.... 'annunca 'i scicu!.... _(le +spinge ancora in là e altre ne fa cadere, poi, riafferrandolo pei +capelli, spasimante)_--Non mi pari veru ca t'haiu cca sulu, ccu +mia!.... Avi tri uri ca mi nni vaiu 'n suppilu 'n suppilu, cca, a +tavula, guardannuti 'nta 'ssa vucca!... + +SARU + +_(fa un gesto di smarrimento e di voluttà con gli occhi)_. + +NINFA + +No!... Non fari accussì, ccu l'occhi, ca muriri, muriri, mi fai!... +_(gli immerge quasi, smaniando la faccia nel seno)_. + +SARU + +_(scattando)_--No, no, ti dicu!.... Chi vo' fari muriri, macari a +mia?... Tu ti vo' ruvinari e mi vo' ruvinari!.... + +NINFA + +E chi fai, ti scanti? + +SARU + +Ppi tia!... + +NINFA + +Chi mi nni 'mporta, a mia?!... Tu ppi tia, ti scanti!... Lu vidu!.... + +SARU + +_(con una scrollata di spalle)_--Ca quali scantari... muta, statti!.... +Non mi scantu, iu!... + +NINFA + +D'iddu, 'u sacciu, non ti scanti... Tu d'idda, d'idda, ti scanti!..... E +ti scanti di daricci pena, a 'dda facciuzza di Madonna Immaculata, è +veru?..... Ca ti talìa e t'astuta lu focu.... e ti riduci +'n'agnidduzzu, manzu manzu!... _(lo lascia e lo fissa severa)_--Si +sapissi quantu mi urti, quannu diventi accussì!... Eccu, basta +parraritinni, ca ti cascanu li vrazza!... _(facendogli un verso della +bocca)_--Ah! Vi vulissi vidiri, a tutti dui, 'nta un mumentu di +tinirizza!.... _(riafferrandolo)_--Senti, quannu ci pensu +l'affuchirìa!... Ccu 'dda 'atta morta!.... + +SARU + +_(scuotendosi e respingendola violentemente)_--Auh!..... T'haiu dittu ca +d'idda non mi nn'ha' a parrari!... Comu iu non ti parru mai di to' +maritu!... + +NINFA + +Si, 'u sacciu, bonu!.... La Madonna supra l'artaru!... + +SARU + +La Madonna Addulurata, si!.... China di spati 'nta lu cori!... E ci +l'avemu azziccatu tu ed iu!.... Pirchì iu 'u sacciu, chiddu ca soffri, +senza diri nenti!... Iu 'u vidu, c'ha capitu tuttu... e chi tuttu lu +scantu di to' maritu, ca nun l'avemu nè iu nè tu, sta facennu moriri ad +idda, avvilinata dintra!... Non l'ha' vistu, ah, non l'ha' nutatu oggi, +c'ha passatu morti e passioni, a tavula, vidennu a mia e a tia comu du' +'mbriachi?... + +NINFA + +_(riafferrandolo c. s.)_--Si, 'mbriachi!.... 'Mbriachi d'amuri e di +passioni!.... Dillu 'n'autra vota ca si' 'mbriacu macari tu!... 'Mbriacu +di mia... dimmillu!.... + +SARU + +_(c. s.)_--E non lu vidi?!... + +NINFA + +Chi mi nni 'mporta d'iddu.... d'idda!.... Non parrari chiù... non diri +nenti!... Stamu pirdennu in chiacchiri inutili 'stu quartu d'ura di +felicità ca nni desiru!.... + +SARU + +_(sciogliendosi, brusco)_--Zitta!... Mi pari ca 'ntisi scrusciu di +licchettu!.... Chi avi, 'u chiavinu, Oraziu? + +NINFA + +Si _(attenta l'orecchio)_--Iddu è!... + +SARU + +_(accorrendo a raccattare i fogli)_--'I carti, 'i carti! + +NINFA + +_(lo aiuta a raccattare e frattanto, trovandoglisi accosto, +irresistibilmente, stando china, gli dà un'ultima stretta e un ultimo +bacio sulla testa)._ + + +SCENA III. + +Oraziu e detti. + + +ORAZIU + +_(appare sulla comune, quasi sorprendendoli nell'abbraccio; si ferma, +fingendo di niente, e, prima di avanzarsi attende, anzi, che i due si +sollevino e depongano le carte sulla tavola)_.--..... E chi c'era, +ventu.... ca vi vularu 'i carti? + +NINFA + +.... Già... 'na rifuliata di ventu... mentri ca 'u cumpari liggeva... + +ORAZIU + +_(sorridendo, da finto semplicione)_.--E comu.... ccu 'a finestra +chiusa?... + +SARU + +Già.... tutto 'nsemula.... 'Na cosa strana.... non sacciu comu fu. + +NINFA + +S'appi a grapiri, forsi, 'a finestra d' 'u currituri.... + +ORAZIU + +_(sempre col sorrisetto in bocca, sottile, furbo, +studiandoli)_.--Mai!... V' 'u dicu iu, comu fu... _(nota che i due si +turbano)_. Fui iu... grapennu 'a porta.... Cca l'aria stagna, 'nt' 'a +scala c'è riflussu e grapennu, di dda banna fici pompa, e si tirau +l'aria di cca, d'un colpu, mannannuvi tuttu sutta supra... + +NINFA + +E già.... chistu, appi a essiri... Difatti iu, di 'nt' 'a cucina, macari +'u 'ntisi, 'u rifrussu!... + +ORAZIU + +Ah, tu dda banna, eri?... + +NINFA + +Ca cc'avia a fari, cca?.... Cc' 'u cumpari ca studiava!... Ppi non +disturballu, mancu 'a tavula, sparicchiai. + +ORAZIU + +È logicu.... _(a Saru, che per darsi un contegno, sentendosi sotto lo +sguardo indagatore del compare, s'è dato a riordinare, con cura, i fogli +della relazione)_.--Chi vi nni pari?... + +SARU + +E già... si... 'u riflussu appi a essiri!... + +ORAZIU + +Ancora 'nt' 'o riflussu siti?... Vi staiu dimannannu chi vi nni pari d' +'a relazioni.... + +SARU + +Ah!... Si... tuttu giustu. + +ORAZIU + +Vi persuariti?... 'A zenia cunsuma du' tonnellati di carvuni o' jornu... +Prima, ca custava a trentadu' liri a tonnellata, rapprisintava 'na spisa +giustificata, ppi chiddu ca rinneva; ma ora, ca è juntu a tricentu liri +'a tunnillata, chi bisognu aviti vui, signor curaturi giudiziariu, di +falla funziunari a macchina?.... + +SARU + +Certu!... _(Ninfa se ne va di là, tranquilla)_. + +ORAZIU + +Attaccatici dudici, sidici muli, a turnu, vi rennunu 'u stissu e costanu +assai di menu. + +SARU + +Giustu. + +ORAZIU + +Dici, lu signor curaturi--stortu comu nu ferru di cavaddu, ma non tantu +spertu ppi falla a nui:--muli 'nta lu funnu ci nni su' dui suli, ju nun +pozzu spenniri ppi accattarini n'autri quattordici, e si l'affittu non +mi cunveni chiù.... + +SARU + +Giustu. + +ORAZIU + +Giustu chi... chiddu ca dici 'u curaturi?... + +SARU + +No... chiddu ca diciti vui... chiddu ca dicemu nuautri... + +ORAZIU + +E chi dicemu, nuautri?... 'U vidistuu 'u cuntu ca ci fazzu iu, d' 'i +muli, in linia subordinata?... + +SARU + +Sì, ragiuni, aviti... + +ORAZIU + +Di chi?... + +SARU + +Ca di falla agiri cch' 'i muli... giustu!... + +ORAZIU + +Ca quali muli, chi stati dicennu?... Giustu, esattu, esattu, giustu!... +Di unni, giustu?... Cumpari, cc'aviti liggiutu, allura? + +SARU + +Comu?... n' 'a facemu nuautri, 'ssa proposta d' 'i muli? + +ORAZIU + +Oh... c'è paura 'u riflussu, 'nsemmula ccu 'i carti, vi fici partiri 'a +testa?... Chi liggistuu?... Chissa d' 'i muli resta in linia +subordinata, ma in linia diretta, la risposta mia... osia, nostra, è ca +'nta un funnu unni ci su' setti tummina di voscu, 'ssu signuri po' fari +ligna e la macchina della noria la può mandare a legna, con una economia +enorme!... + +SARU + +Cumpari, vi cunfessu ca ddocu, ancora, non ci aveva arrivatu... Aveva +liggiutu 'a sula prima parti. + +ORAZIU + +Comu!... E chissu ca dicemu, non è 'nt' 'a prima parti?... A' secunna +pagina, cumpari!... Va, m'haju persuasu ca nenti, aviti liggiutu!... + +SARU + +No... non è ca non haiu liggiutu... Sugnu un pocu... com'haiu a diri, +va?... Sugnu sturdutu d' 'u vinu!... Mi facistuu viviri assai... + +ORAZIU + +Ah, ora ci semu!... _(forte)_--Ninfa!... Ninfa!... Facci 'na tazza di +cafè o' cumpari... Ma forti, quantu ci schiarisci l'idea... ca cca avemu +a travagghiari!... + +VOCE DI NINFA + +Va beni, vi servu, cumpari. + +SARU + +No, chi cafè!... _(forte)_--Non vi disturbati, cummari, ca non c'è +bisognu!... + +ORAZIU + +Lassaticcillu fari!... Va, datimi 'ssi carti, v' 'i leggiu iu _(gliele +leva di mano)_. + +SARU + +No, cumpari, sintiti... _(si alza)_--Nun sugnu in gradu di vinirivi +appressu... Haju bisognu di jttarimi un pocu supra 'u lettu... e poi +m'haiu a priparari certi cusuzzi ppi dumani... + + +SCENA IV. + +Ninfa e detti + + +NINFA + +_(sulla soglia dell'uscio di sinistra)_--Chi l'haiu a fari, o no, 'ssu +cafè?... + +SARU + +No, cummari, grazii, ca mi nni staiu jennu... + +ORAZIU + +Ppi daveru vi nni vuliti jri?... + +SARU + +Si, cumparuzzu... scusatimi... e vui macari, cummari... + +ORAZIU + +Allura guardati chi faciti: purtativi 'a relazioni e a menti ripusata, +stasira, o dumani a matina, prestu, ci dati 'na bella liggiuta... ca iu, +dumani, o' tardu, passu d' 'a vostra casa e m' 'a pigghiu... Vui 'a +firmati... + +SARU + +Sta beni _(arrotola le carte e se le mette in tasca)_--Ristamu 'accussì, +allura.... Arrivederci, cumpari.... e scusati.... + +ORAZIU + +Chi diciti, cumpari?... Scusati vui, chiù tostu, di la libertà ca +nn'avemu pigghiatu.... E grazii--_(gli stringe la mano)_. + +SARU + +Arrivederci, cummari.... _(notando che si accinge ad +accompagnarlo)_--No, non vi disturbati, ca 'a strata 'a sacciu _(le +impone, anche con lo sguardo, di restare)_. + +NINFA + +_(stringendogli la mano, forte e con intenzione)_--Faciti bonviaggiu.... +Arrivederci _(Saru va via)_. + + +SCENA V. + +Ninfa e Oraziu + + +ORAZIU + +_(rimasto solo con Ninfa, la guarda lungamente, studiandola, poi le +dice, pigiando sulle parole)_--Bona 'a pigghiau..., 'u cumpari.... + +NINFA + +Chi?... + +ORAZIU + +'A sbornia, chi?... Non cridiva ca s'avissi a 'mbriacari accussì +prestu!... Ma mi pari ca tu.... + +NINFA + +Iu, chi?.... + +ORAZIU + +'U facisti 'mbriacari!... _(seguendo col gesto)_. Abbucca, abbucca, +abbucca.... bivi, bivi, bivi.... Finiu a 'mbriacata tunna!... _(la +guarda e la studia ancora lungamente)_. + +NINFA + +_(imperterrita)_--Pirchì mi guardi d'accussì? + +ORAZIU + +Chi fu, non ti pozzu guardari? Chi c'è paura ti 'mbriacasti macari +tu?... + +NINFA + +_(cogliendo la palla al balzo, ride ostentatamente al modo degli +ubbriachi)_--Chi mi vidi, ca ti paru 'mbriaca?... E puru.... chi +sacciu.... forsi è veru, ca mi livau un pocu! + +ORAZIU + +'U sta vidennu?!... + +NINFA + +_(strusciandoglisi addosso)_--Ca chi ti pari?... Ti piacissi, a tia, 'a +mugghiredda 'mbriaca, è veru?... _(fa per afferrargli la testa)_. + +ORAZIU + +_(respingendola, duro)_--Va, levati!... + +NINFA + +Chi si' sgarbatu!... Sempri accussì mmastinu hai ad essiri?... 'U sai ca +si' curiusu, ccu 'ssa guardata accussì?... _(ride c. s.)_ + +ORAZIU + +Vo' fatti 'u cafè ppi tia, vah!... + +NINFA + +No.... _(molle molle, dinoccolata)_ mi curcu, iu.... + +ORAZIU + +Comu 'u cumpari..... + +NINFA + +Chi c'entra, 'u cumpari?... Chiddu si vo' curca ccu so' mugghieri... Chi +ti pari, ca è comu tia?... _(gli si struscia di nuovo addosso)_.... ca +mi nni manni? + +ORAZIU + +_(c. s.)_--Levati, ti dicu!... + +NINFA + +Chi hai, oh?!..... Mancu si t'avvicinassi 'na vespa, comu fai!..... +_(provocante)_--Va..... camina!.... + +ORAZIU + +Unni?.... + +NINFA + +_(con un sorrisetto lascivo)_--Iu mi vo' curcu.... _(se ne va +lentamente, dondolandosi, con contorcimenti serpentini e movimenti +provocanti di fianchi; giunta presso l'uscio di sinistra si ferma, volta +soltanto la testa e, con gli occhi imbambolati e pieni di voluttà, lo +fissa un istante, poi gli dice, a mezza voce, invitante)_--Veni?!.... +_(e scompare)_. + +ORAZIU + +_(come attratto da una forza magnetica, alla quale non sa resistere, +stringe i pugni, digrigna i denti, stravolge gli occhi e mormora tra i +denti)_--Assassina!.... _(poi si volge a guardare verso la camera, +riluttante a cedere, alla fine, come vinto, muove verso di essa, a +tratti)_. + +NINFA + +_(dall'interno)_--Ca chi ci aspetti?.... + +ORAZIU + +_(quasi con rabbia)_--Vegnu!.... _(indi, fermandosi un'altra volta e +volgendosi, minaccioso, verso la comune, con un dito tra i denti, +esclama, quasi senza voce)_--Ah, cumpari, cumpari.... si mi veni +fatta!.... _(chiude il pugno e, barcollando, riprende la via +dell'uscio)_. + + +_Tela._ + + + + +ATTO SECONDO + +Stanza da lavoro del perito agrimensore Saru Mazza.--Comune a destra, +uscio in fondo, finestra sulla sinistra.--Un grande tavolo da disegno, +senza cassetti, su due cavalletti, ingombro di squadre, compassi, +barattoli di colori, boccette d'inchiostro, carte da disegno, lucidi, +etc.--In fondo, accanto all'uscio, cassettone con su una Madonna in +cornice.--Una branda di tela, chiusa, un canapè, due poltrone, sedie +etc. + + +SCENA I. + +Saru e Anna + + +SARU + +_(è pronto per partire, con gli strumenti del mestiere ad armacollo e lo +schioppo a bandoliera. Egli indossa un costume da caccia in velluto +marrone a millerighe, calza stivaloni e regge con la sinistra una +valigetta di cuoio. Alla cintura porta la cartucciera piena)_--Allura, +Annuzza... mi nni vaiu.... + +ANNA + +_(fredda)_--Arrivederci. + +SARU + +_(guardandosi addosso e girando lo sguardo intorno)_--Non mi staiu +scurdannu nenti... mi pari _(la guarda)_--Chi è.... tu accussì, mi +lassi partiri?.... + +ANNA + +Comu ti lassu partiri?... + +SARU + +Chi sacciu,... senza dirimi nenti!.... + +ANNA + +E chi t'ha' a diri? Ti dissi arrivederci.... Non torni dumani? + +SARU + +Domani, tornu.... Ma è 'a prima vota ca ti vidu accussì fridda.... +_(accostandosele)_--Chi hai? + +ANNA + +_(contegnosa)_--Nenti.... _(trovando una scusa là per là)_--Sugnu in +pinseri pp' 'u picciriddu ca stanotti ha avutu baschi... + +SARU + +Nenti, non ti preoccupari.... 'I picciriddi 'accussì, su'.... Ora veni +'a zâ Rachela e ti porta 'u lattosiu.... Doppu dui, tri cucchiarini ci +passanu tutti cosi... _(silenzio--la riguarda)_--Ma... non è chissu, +Anna... Cosa hai, tu!... Iu ti conusciu. + +ANNA + +_(fredda)_--Non haiu nenti... + +SARU + +Non hai nenti e 'u dici accussì?... Vaia, Anna, non fari 'sti finti, +pirchì tantu non li sai fari.... Sai comu si' tu?... Comu l'acqua +chiara, ca si ci vidi lu funnu paru paru.... Passannu tanticchiedda di +voria, l'arrizza tutta e si conusci subitu!... Ccu mia ti vo' +ammucciari?.... + +ANNA + +Nni mia si vidi 'a facci, e si vidi 'u funnu, pirchì è petra liscia; ma +nni tia è 'a facci, petra liscia e servi pp'ammucciari 'u funnu, ca 'u +sapi Diu chi c'è!... + +SARU + +_(con un gran desiderio di confessarsi)_--Ah, 'u vidi s'è veru ca non +si' tu, oggi?... Quannu mai m'ha' lassatu partiri senza abbrazzarimi?... + +ANNA + +_(severa)_--Ca di quantu vo' essiri abbrazzatu, tu? + +SARU + +_(caldo, deponendo la valigetta e prendendole una mano)_--Di tia sula, +babba!... Comu dicu iu, di tia sula!... + +ANNA + +Ah, 'u vidi?... Chi veni a diri: _comu dici tu?_ + +SARU + +_(con passione)_--Comu dicu iu veni a diri ca tu, ppi mia, si' comu la +Madonna, ca s'adura in ginocchiu, ccu li manu junciuti e ccu lu cori 'n +vucca... + +ANNA + +_(svincolandosi)_--Si, 'u sacciu.... Pirchì poi ci su chiddi ca +s'aduranu di 'n 'autra manera!.... Ci su' chiddi.... + +SARU + +_(mettendole una mano sulla bocca)_--Zittiti, non t'allurdari 'a +vucca!.... Adurari?... A cui!.... _(con più grande calore)_--A tia sula, +Anna, a tia sula! Cca, 'nt' 'o me' cori, tu sula ci si'!... Cca sulu, +ccu tia, iu mi sentu sicuru, tranquillu, sirenu comu un picciriddu 'n +vrazzu di la mamma, ca non po' tradiri!.... 'U restu... Pirchì ti vo' +abbassari a carcularlu?... + +ANNA + +Ah, non l'ha' a carculari?... Ah, no?... _(a una controscena di Saru, +che le esprime ch'egli è una vittima d'altri)_--Si, si, 'u sacciu, è 'na +frevi maligna!... Non nni sugnu gilusa, no, pirchì 'u vidu, 'u sentu, ca +vo' beni sulu a mia!... Ma iu pensu a lu mali ca po' purtari 'ssa frevi; +si non a mia, ca ti cumpatisciu, pirchì vidu ca non si' tu, ma è +idda--'sta canazza arraggiata, ca non si sazia mai!--si non a mia, dicu, +a tia... e perciò a mia e a 'dda criaturedda nostra, di riflessu!... Non +vidi ca si' 'mbriacu?... Ca t'affirran tuttu e non ti fa vidiri chiù +chiddu ca fai?... Si iddu... si so' maritu si nn'adduna?!... Sa pirchì +ti pari, ca non haiu chiù paci, 'nta lu me' cori?... Ca mi staiu muta e +non fazzu uno scandalu?--Ca non ci vo' levu l'occhi ccu li jta?... +Pirchì mi scantu di perdiri a tia!... Pirchì si chiddu ti scopri e +t'ammazza è 'nta lu so' dirittu!... + +SARU + +Anna, bonu, bonu, ppi carità!... Non diri chiù nenti!... Non mi fari +vergugnari e avviliri chiù di quantu sugnu virgugnatu e avvilitu!..... +M'avissi sputatu 'nfacci, ajeri!... Ti guardava... la guardava... +guardava ad iddu... Si, hai ragiuni: frevi maligna!... M'ha' scuncirtatu +lu sangu, m'ha' liatu li sensi e m'ha' fattu perdiri la testa!... Frevi +maligna!... _(stringendo i pugni)_--Ma la tagghiu!... Ppi quantu è veru +Diu, la tagghiu!... _(dolce e supplichevole)_--E mi l'ha' a dari tu, +'ssa forza!... L'haiu a truvari 'nta l'amuri to', ppi la to' paci e ppi +lu me' decoru!... Ppi livarimi 'stu rimorsu, ccu tia e ccu iddu!... +Benchì--sentimi--non l'haiu iu... ccu nuddu di tutti dui, e tantu menu +ccu idda... Pirchì non vosi, iu, non vosi, no, no!... Non haiu vulutu +mai, iu!... Ha statu idda, 'sta 'nfami, ca mi ci ha tiratu ppi li +capiddi!... Non m'ha' volutu lassari ppi curtu!... Sutta l'occhi toi +stissi... sutta l'occhi d'iddu...--ca non sacciu comu ha fattu a non si +nni addunari!... _(riflettendo, roco)_--... Si non si nn'addunau +aieri!... + +ANNA + +_(allarmata)_--Madonna mia!... _(afferrandogli un braccio)_--Hai 'stu +scantu?... Iu macari, l'haiu!... + +SARU + +_(preoccupato)_--Ti parsi macari a tia, ca si nn'avissi addunatu?... +Mentri ca erumu a tavula, ah?... + +ANNA + +Si!... E non sapeva chi fari, iu, ppi sviallu!... + +SARU + +_(angosciato)_--E doppu!... Doppu lu peggiu!... Quannu vi nni jstuu +lassannucci suli, e iddu turnò!... + +ANNA + +_(con terrore)_--Vi sorprisi?... _(ha il tremito alle labbra e alle +membra)_. + +SARU + +No... ma... quasi... Si mangiau 'a fogghia--mi parsi!--Parrava +masticatu... Pirchì ti nni jsti, Anna, pirchì ti nni jsti?! + +ANNA + +Sperava ca ti nni vinissi ccu mia!... Non sapeva chi fari, ppi +staccariti!... Ti guardava ccu lu cori 'nta l'occhi, e tu non ti +muvisti!... + +SARU + +Hai ragiuni, hai ragiuni, mugghiredda mia!... _(se la stringe +appassionatamente al petto)_ Tesoru miu beddu e santu!... Tu si' la me' +salvizza, tu!... M'ha' salvari, Anna, m'ha' salvari!... E... vidi?... +Appena mi nni parrasti, ti cascai 'nta li vrazza, è veru?... Senza +negari, senza diri minzogni... Ti giuru ppi dda criaturedda nostra ca si +non mi nn'avissi parratu tu, turnannu di fora t'avissi cunfissatu tuttu +iu, spontaneamente!... L'aveva cca, _(si mette la mano sotto il petto)_ +comu un gruppu, 'nta la vucca di l'arma, ca non mi faceva ciatari!... +_(stringendosi più forte a lei)_--Non mi lassari, Annuzza, non mi +lassari!... + +ANNA + +No, no, ca comu ti lassu?... Pozzu lassari a tia, si mi dimanni aiutu +accussì?... _(ripresa dal terrore e dal tremito)_ Ma si' certu--o +Diu!--si' certu, ca si nni accorsi?... + +SARU + +_(notando lo sgomento di lei, per confortarla)_--No, no... non ti +scantari!... 'U rimorsu mi fici vidiri chiù di chiddu ca era... No... +pensu ca poi si misi a parrari tantu tranquillu... supra 'a relazioni d' +'a perizia ca ficimu 'nsemi... Mi desi 'i carti... _(battendosi una mano +aperta sulla fronte)_--Oh, a propositu!... Mi l'aveva scurdatu!... Ma si +non haiu chiù 'a testa!... Menu mali ca mi ci facisti pinsari!... L'haiu +a firmari e t' 'a lassu cca, ca dici ca veni iddu, chiù tardu, a +pigghiarasilla _(apre un cassetto, toglie il rotolo delle carte del +primo atto, lo spiega, lo depone sul tavolo e firma l'ultimo foglio)_. + +ANNA + +Cca ha' a veniri?... Iddu?... + +SARU + +Si... accussì mi dissi... + +ANNA + +_(pensando)_--Si putissi appurari qualche cosa!... + +SARU + +Sta attenta, oh, ppi carità!.... Non nesciri discursu, si iddu non +parra!... Avissi a fari peju?!... _(la riabbraccia con effusione, poi)_ +Ni nni jemu, Anna!... Ni nni jemu, di cca!... Haiu 'a me' prufissioni... +tutti sannu ca sugnu un galantomu... e unni è ed è, un pezzu di pani non +mi po' mancari... E' veru, Anna?... + +ANNA + +_(tenera, commossa)_--Si, si... unni vo' tu!... Veru è!... Iu nun haiu a +nuddu, cca... Non haiu autru ca a tia... e 'a zia Rachela, mischina!... + +SARU + +Si nni veni ccu nui!... Chiddu ca basta ppi dui bastirà ppi tri _(guarda +l'orologio, riprende la valigetta e, consegnandole le carte)_--Vidi unni +'i metti, ca iu mi nn'e' jri. + +ANNA + +_(riassalita dal dubbio, lo guarda, con meraviglia e rimprovero)_--E +comu?... Tantu tempu prima, ti nni stai jennu?... Non ci manca un pezzu, +ancora, ppi partiri 'u trenu?... + +SARU + +_(che comprende, offeso)_--Ah, Anna, chi pensi?... Ancora suspetti di +mia?... Doppu chiddu c'ha' 'ntisu?... + +ANNA + +No... non dicu chissu... + +SARU + +Ca chi dici, allura?... _(riabbracciandola, tra i baci)_--M'haiu a fari +'i canniggiaturi, in piazza... haiu a passari di 'nt' 'o nutaru Firritu, +a ritirari 'a pianta d' 'u funnu, e poi di nni don 'Nzulu, l'armeri, ppi +pigghiarimi 'i cartucci... + +ANNA + +Hai 'a cartuccera china!... + +SARU + +Chisti pp' 'i cristiani, su'... a mitragghia!... Mi passu a pigghiu +chiddi di caccia... a pallini... _(guardandola negli occhi, con occhi +sereni)_. Mi dicinu ca unni jemu ci su' pirnici... e si mi nni capita +quarcuna... sacciu ca a me' mugghiredda ci piaciunu!... + +ANNA + +_(rasserenata, giuliva, lo bacia)_--Grazii!... _(si ode il campanello +d'ingresso e, sciogliendosi)_. Chista 'a zâ Rachela, è! + +SARU + +Ca bonu è, va, ca ti lassu ccu idda. + +ANNA + +Ah, chi dici, ca 'a facemu curcari cca?.... + +SARU + +No.... chi bisognu c'è?.... Domani sugnu cca!... Vo' grapici. _(Anna +esce)_. + + +SCENA II. + +La zia Rachela e detti. + + +RACHELA + +_(entra, preceduta da Anna, si leva lo scialle, che depone su una sedia +e, deponendo sul tavolo una boccettina con una mistura bianca)_--Eccumi +cca.... Dissi 'u farmacista ca prima di dariccilla, o' picciriddu, si +divi agitari 'a buccittina _(a Saru)_--E tu chi fai, parti? + +SARU + +Si, zia.... Ci raccumannu di tinirimi allegra, cca, a Annuzza!.... Non +manca a vossia.... + +RACHELA + +Vattinni, vattinni tranquillu.... Arrivederci, e boni affari; ca +nuautri, cca.... nni sapemu sentiri, ccu me' niputi.... + +SARU + +_(stringendole la mano)_--Vossia benedica.... _(esce, tenendo il braccio +attorno alla vita di Anna, che lo accompagna fino alla porta di uscita, +di là)_. + + +SCENA III. + +Anna e la zia Rachela + + +ANNA + +_(torna, poco dopo, asciugandosi gli occhi)_. + +RACHELA + +_(che si è data, frattanto, a rassettare la stanza)_--Ah, ah!... +Nuvità!.... Me' niputi ca chianci! Ammatula predicu, tu non canci mai, +figghia!.... 'U sacciu pirchì chianci!.... Pirchì ti persuadi ca to' +maritu nesci tantu tempu prima di partiri 'u trenu, pirchì ha' a jri a +salutari a chidda!.... E tu, 'nveci di chianciri, pirchì non ci +dicevi:--aspetta, maritu miu, ca t'accompagnu!--e ci rumpevi l'ova 'nt' +'o panaru!.... Chi pinseri avevi?... Pp' 'u picciriddu non c'era iu?.... +M'arriordu 'a sant'armuzza di to' ziu, quannu aveva ppi testa quarche +pinseri stortu.... + +ANNA + +_(piangendo di tenerezza)_--Ca quali, zia, no!.... + +RACHELA + +Si, mettimi 'nt' 'o saccu, ora, ca sugnu picciridda!... + +ANNA + +No, ci dicu, no, non pinsassi a cosi tinti!.... Nisciu prima pirchì divi +jri in piazza, a farisi 'i canniggiaturi.... poi 'nt' 'o nutaru Firritu +e poi nni don 'Nzulu l'armeri.... + +RACHELA + +_(mettendo un dito nella bocca aperta)_--Ahum!.... Pezza di +basalocca!.... E tu ci cridi?.... + +ANNA + +Si zittissi, si zittissi, ci dicu!.... Mi cunfissau tuttu, ora ora, +chiancennu comu un picciriddu!.... E comu un picciriddu daveru è!.... Ca +voli ajutu di mia, ca dici ca iu l'haju a sarvari.... Mi parrau cu lu +cori 'n manu, jancu comu la nivi!..... E di chissu, 'ssa 'nfami, s'ha' +apprufittatu, ch'è comu la cira!.... Criaturi, mi fici pena!.... Chi è +iddu?.... Com'è ca m' 'a putissi pigghiari ccu iddu, si 'u sacciu, 'u +sacciu ca non voli beni ad autru e non ha vulutu beni mai ad autru ca a +mia?!.... Ah, zâ Rachela, si vossia mi cridi, fussi felici, 'nta 'stu +mumentu, si non fussi pp' 'u scantu ca 'u cumpari si nn'avissi addunatu! + +RACHELA + +_(meravigliata)_--Chi dici?.... A 'stu puntu, avissi arrivatu, to' +maritu?.... Di farinnillu addunari?.... + +ANNA No iddu, idda!.... L'haiu vistu ccu l'occhi mei, ajeri, a +tavula!.... Mi nni addunai iu, fiuramuni si non si nn'addunau iddu!.... + +RACHELA + +_(per confortarla)_--Tu ti nn'addunasti pirchì 'u sapevi.... chi +c'entra?!.... + +ANNA + +Ma macari Saru, mi pari ca avissi 'ssu scantu!.... + +RACHELA + +Signuri mei, viditi, ppi 'na cajurdazza qualunchi, chi 'nfernu ca po' +nasciri 'nta du' famigghi!.... E chissa d'accussì 'u pigghia, a so' +maritu?.... E chi è, pazza?... N' 'o sapi ca si ci firria 'u +ciricoppulu!.... _(notando che Anna ha il tremito alle labbra)_--Nenti, +Anna, non stari ccu pinseri, pirchì iu 'u conusciu a Oraziu Pardu.... 'u +conusciu megghiu di so' mugghieri.... Non sapi nenti, pirchì si si +nn'avissi addunatu, Diu nni scanza e libiri, avissi fattu un +macellu!.... Bah!.... Sta tranquilla, ca non sapi nenti! _(si ode il +campanello e va ad aprire)_. + + +SCENA IV. + +Ninfa e dette. + + +NINFA + +_(entra, tutta affocata in volto, preceduta da zia Rachela. La gioia le +schizza dagli occhi ed è quasi convulsa)_--Bongiornu, cummari!.... +Unn'è, 'u cumpari?.... Oraziu mi mannau ppi 'ddi carti.... +Dicitaccillu!.... + +ANNA + +_(contenendosi, va a prendere le carte e, consegnandogliele, +freddamente)_--Cca ci sunnu 'i carti.... Su firmati, pirchì Saru dissi +ca 'u cumpari si l'aveva a veniri a ritirari iddu.... + +NINFA + +_(forte, per farsi Udire di là, dove crede sia il compare, +ridendo)_--Ah, ma iddu non potti veniri, pirchì si sta priparannu, ca ci +arrivau l'ordini di partiri subitu ppi Biancavilla.... e mannò a +mia!.... + +ANNA + +_(c. s.)_--E siti accussì cuntenta, ca parti vostru maritu? + +NINFA + +Ca vui chi siti, appinata, ca parti 'u vostru?.... Non mi pari veru, ca +ogne tantu haiu 'na jurnata di libirtà!... Chi vi pari, bellu, aviri 'u +maritu sempri cusutu e' costi?.... Zâ Rachela, parrassi vossia!.... + +RACHELA + +_(con intenzione)_--Ca.... secunnu mariti.... e secunnu mugghieri, +figghia!.... C'era 'u miu, salaratu, ca si 'u Signuruzzu non si l'avissi +chiamatu cu iddu, mi l'avirria tinutu, no cusutu e' costi, ma 'nta +'n'aricchia!.... + +ANNA + +_(per vincere l'istinto irrefrenabile di gittarsi addosso alla impudente +e farne uno straccio)_--Va, iu ci dugnu 'stu lattosiu 'o picciriddu. Con +permissu, cummari.... _(prende la boccettina e va via)_. + +NINFA + +_(ad Anna prima che scompaia)_--Avvirtitulu, 'u cumpari!... _(a zia +Rachela, non avendo ottenuta risposta)_--Chi è malatu, 'u figghiozzu?... + +RACHELA + +No, nenti.... 'u stumacheddu!... _(con intenzione)_--So' matri si potti +pigghiari quarchi dispiaciri, ajeri..... ca ci nn'è sempri _(pigiando +sulle parole)_--a causa di li mali genti, ca nun mancanu mai....--ci +desi latti straviatu e ci addugghiau 'u corpu, criaturi!... Ma ora ci +passa.... + +NINFA + +'U cumpari chi è, fora?... + +RACHELA + +N' 'o sapiti?... + +NINFA + +E quannu torna?... + +RACHELA + +Dumani, dici.... + +NINFA + +No, dicu, quannu torna ora, prima di partiri!... + +RACHELA + +Partiu.... + +NINFA + +_(sconsolata)_--Comu!... E ccu quali trenu?... 'U trenu non parti e' +setti e deci?... + +RACHELA + +Si, ma siccomu duveva sbrigari certi affari, prima.... + +NINFA + +Ah, si?... E unni, unni, ca me' maritu.... già.... mi pari ca me' maritu +dissi ca partunu 'nsemula e 'u vulissi avvisari.... 'U sapi, vossia, +unn'è?... + +RACHELA + +Chi sacciu, mi pari d'aviri 'ntisu cu duveva jri 'nt' 'o nutaru +Firritu.... + +NINFA + +Ah, 'nt' 'o nutaru, 'nt' 'o nutaru.... e poi?... + +RACHELA + +E nni don 'Nzulu l'armeri, mi pari ca dissi.... Ma forsi a 'st'ura è in +chiazza, ca si sta facennu 'i canniggiaturi.... + +NINFA + +Ca bonu, bonu.... allura mi nni vaju, iu.... Mi salutassi 'a cummari.... +_(si avvia)_. + +RACHELA + +E chi è, ccu tutta 'sta furia?... Mancu aspittati ca torna, 'a cummari, +ppi salutalla?... V' 'a chiamu?... + +NINFA + +_(che s'è fermata, sulle spine)_--No, no, non la disturbati.... Haiu +primura.... 'U sapiti com'è, Oraziu!... Mi dissi di fari prestu.... +_(scappando)_--Arrivederci!... _(scompare)_. + +RACHELA + +Arrivederci!... + + +SCENA V. + +La zâ Rachela e Anna + + +RACHELA + +_(forte)_--Anna!... Vidi ca si nni ju.... 'a cummari!... + +ANNA + +_(rientrando)_--Si mi cridi, vossia, comu 'a vidu, mi sentu acchianari +'na cosa di cca _(accenna al petto)_ ca si non fussi ppi tutti 'i +conseguenzi, mi vinissi un impitu di pistarimmilla sutta 'i peri--'ssa +sbriugnata ca m' 'u veni a scuncicari 'nsina dintra!... + +RACHELA + +Dici ca 'u circava so' maritu, pirchì hannu a partiri 'nsemi, iddu e +Saru.... + +ANNA + +'Nsemi, partunu?... _(si preoccupa)_. + +RACHELA + +N' 'a sintisti, ca ci arrivan l'ordini di partiri subitu?... E siccomu +iddu va a Biancavilla, Saru a Troina, 'a linia è tutt'una.... + +ANNA + +_(c. s.)_--Ah, perciò 'nsemula, partunu!... _(silenzio)_--Zâ Rachela, ni +nni jemu di cca!... Saru m' 'u dissi antura e iu non ci fazzu cangiari +pinseri, certamenti.... + +RACHELA + +E a mia mi lassati sula, povira vecchia?... + +ANNA + +Si nni veni ccu nui!... Iddu stissu, 'u dissi: chiddu ca basta ppi dui, +bastirà ppi tri... Vossia chi attaccagghi avi, cca?... Quannu ni nni +jemu nuautri.... + +RACHELA + +Ca iu.... all'infora di 'ddi quattru strusciuli c'haiu 'n casa.... Tuttu +ddocu è, 'u me' capitali!... Quann'è ura m' 'i vinnu.... Cioè, no.... +Ora c'è Ciccia.... Ciccinedda, mischina!... + +ANNA + +Quali Ciccia?... + +RACHELA + +'A crapa martisa!... Cosi da ridiri, ccu 'ssa crapa!... 'U sai ca si +curca ccu mia?... Certi discursi ca facemu, a' notti!... Mi rispunni: +beeeh.... comu 'na cristiana! + +ANNA + +E chi s' 'a curca, 'nt' 'o lettu?... + +RACHELA + +A tu 'n'autra, 'nt' 'o lettu!... Chi era, cristiana ppi daveru?... E' +peri 'u lettu... Idda si metti addinucchiata supra ddi quattru zampitti, +e s'appoia 'a testa, ccu 'dda varvitta, supira 'u lettu!.... + +ANNA + +Armaluzza!... Ma pirchì n' 'a lassa 'nta l'astricu, macari 'a notti?.... + +RACHELA + +Ca pirchì s' 'a 'rrobanu!... L'astricu e vasciu, scavarcanu 'a +cancillata, e s' 'a portanu 'nta 'n vidiri e svidiri!... Comu si purtaru +a Nina e a Carulina!.... + +ANNA + +Cu' eranu, 'ss'autri?... + +RACHELA + +'I addineddi paduvani!... T' 'i scurdasti?... Mi facevunu deci ova 'a +simana, in media, ca si vuscavunu 'a spisa megghiu di du' mammani!... +'Na bella matina nesciu 'nta l'astricu, ppi purtarici 'u scagghiu... e +non c'eranu chiù!... Cu' fu, di notti a notti, si l'aveva cagniatu!... + +ANNA + +Genti sapituri, àppuru a essiri..... + +RACHELA + +D' 'u vicinanza, non po' falliri!... + +ANNA + +Vossia appi suspettu supra quarcunu?... + +RACHELA + +Cirtizza, no suspettu!... E' ca non aveva provi e mi puteva vuscari 'na +querela sparti, si no 'u dinunziava!... Sugnu tantu sicura ca fu mastru +Littiriu Lapuni, 'u tamburineri!... + +ANNA + +Chiddu ccu 'dda varvazza di stuppa?... + +RACHELA + +Chiddu, chiddu!... E a propositu, ti fazzu ridiri!... L'autru ajeri +notti mi sunnava di vidillu arreri 'u barcuni di l'astricu, ca guardava +arreri 'a pirsiana, ppi vidiri si durmeva... Iu vuleva fari vuci, +chiamari ajutu, ma non puteva!... Maria, chi sonnu 'nfami!... Iddu +ammuttau 'u barcuni, ca si rapiu a vanidduzza, trasiu a quattru peri, e +strascinannusi cammira cammira, si 'nficcò sutta 'u me' lettu!... + +ANNA + +Chi dici, vossia?... + +RACHELA + +Maria Santissima!... Benchì sonnu mi pari ancora di vidillu!... Di tantu +in tantu s'affacciava, ccu 'dda varvazza, arreri 'a cuttunata, ppi +vidiri si iu durmeva... E iu sempri ca non puteva nè gridari, nè +parrari!... L'urtima vota mi parsi ca aveva 'nt' 'a manu un +cutiddazzu... + +ANNA + +Gesù e Maria!... + +RACHELA + +Fu tantu 'u scantu, 'nt' 'o sonnu stissu, ca m'arrusbigghiai!... + +ANNA + +Menu mali!... + +RACHELA + +Ca quali, senti!... Comu m'arrisbigghiai, sempri ccu ddu diavulu davanti +l'occhi, vaiu ppi stenniri 'na manu e toccu varva!... Sugnu +morta--dissi--non è sonnu!... Iddu ppi daveru c'è 'ncasa, mastru +Lapuni!... Senza vuliri jettu 'na sticcata e stava cascannu d' 'u +lettu!... Di cu' era, 'dda varva ca tuccai?... + +ANNA + +_(sorridendo)_--D' 'a capra martisa!... + +RACHELA + +Di Ciccina, gnursì!... Ca finarmenti si desi a conusciri: beeeh!... E si +cascava d' 'u lettu?... Iddu ca è 'na muntagna!... + +ANNA + +E vossia non fa autru ca cardari 'dda lana, ppi fari crisciri 'i +matarazza!... Mi mi dici 'na cosa: ci nni fa latti, 'ssa crapa?... + +RACHELA + +Si!... E dumani t' 'u portu... Bellu, cauru cauru, ccu tutta 'a +scuma.... + +ANNA + +E chi ci duna a mangiari?... + +RACHELA + +Chiddu ca veni veni... Virdura, canigghia, scorci di muluni, di +ficudinnia, d'aranci... muddica di pani... tuttu cosi, mangia!... 'I +vicini 'u sannu, e m' 'i sarvunu, ppi Ciccina!... + +ANNA + +_(alzandosi)_--Scurau _(va a prendere un lume a petrolio sul cassettone +e lo accende, poi si segna e recita una breve orazione a fior di +labbra)_. + +RACHELA + +_(quasi contemporaneamente fa altrettanto, poi, dopo d'essersi +risegnata)_--'U picciriddu chi fici si cuitau? + +ANNA + +Si, tantu beddu!... Si pigghiò 'u lattosiu, chetu chetu, ci desi na +sucatedda 'a minnuzza e chiusi l'occhi a pampinedda, ccu dda vuccuzza +aperta, umita umita!... Tantu biddicchiu... comu un angileddu!... + +RACHELA + +È so' patri, scurciatu!.... L'ha' guardatu, cca sutta?... _(fa cenno al +collo dal lato sinistro)_. + +ANNA + +Scurciatu!.... La stissa vucca, l'occhi stissi, e macari 'u stissu disiu +di cafè!.... + +RACHELA + +Ranni Diu!.... + +ANNA + +E comu conusci a so' patri!.... Accussì nicu, quannu 'u vidi arrivari di +luntanu, ci ridunu l'occhi, e m'abballa 'nt' 'e vrazza!.... + +RACHELA + +_(alzandosi)_--Va, Annuzza.... vo' rizzettiti, ca iu mi nni vaiu.... +Dumani nni videmu.... Tu chi fai, ti fermi dintra?.... + +ANNA + +Pirchì? + +RACHELA + +Ca pirchì si non ti fermi, mi portu 'u chiavinu d' 'u licchettu e dumani +matina, senza ca tu ti susi ppi grapirimi, ti vegnu a fari 'u cafè e ti +vugghiu 'u latti.... Ma già, pensu ca 'u chiavinu s' 'u purtò Saru, è +veru? + +ANNA + +No, Saru avi 'u so', cca ci nn'è 'n'autru.... Allura, comu voli, zia.... +ma non tantu prestu, ca iu, prima di l'ottu, l'ottu e menza, non mi +vulissi susiri, dumani.... 'Na vota ca Saru non c'è.... nn'apprufittu +ppi dormiri tanticchia di chiù.... + +RACHELA + +No, all'ottu, all'ottu e menza vegnu iu.... tu, poi, ti susi quannu +voi... quannu t'arrusbigghi da te stissa... + +ANNA + +_(sorride)_--Va beni.... e tanti grazii, zâ Rachela _(dandole una chiave +che prende da sul cassettone)_--Chistu è 'u chiavinu.... vossia s' 'u +sarva. + +RACHELA + +_(mettendo il chiavino in tasca)_--Arrivederci, Annuzza _(coprendosi le +spalle dello scialle)_--Bona notti, dormi tranquilla.... E non pinsari a +nenti, 'u senti?.... + +ANNA + +Vossia benedica _(la accompagna per l'uscita--Breve scena vuota)_. + + +SCENA VI. + +Anna sola, poi Oraziu. + + +ANNA + +_(Rientra e dà un'ultima rassettata alla stanza, mette in ordine le +carte del tavolo, passando presso l'immagine della Madonna si risegna, e +le manda un bacio con la mano, poi prende il lume acceso e si avvia, un +po' stanca, verso l'uscio di fondo; ma prima di raggiungerlo si ode il +campanello dell'ingresso e si ferma. Attenta un po' quasi parendole +impossibile che abbiano suonato alla porta di casa sua. Il campanello +risuona, pian pianino, e allora, senza muoversi, parlando a sè +stessa)_--E cu' po' essiri.... a 'st'ura?.... 'A zâ Rachela no, pirchì +si purtò 'u chiavinu.... _(forte)_--Cu' è? + +ORAZIU + +_(dall'interno)_--Amici. + +ANNA + +Amici, cui?.... + +ORAZIU + +_(c. s.)_--Grapiti, cummari, iu sugnu!.... + +ANNA + +_(trasalisce e va ad aprire, in preda quasi allo +sgomento--Dall'interno)_--Vui, cumpari?.... _(riapparendo, seguita da +Oraziu)_--Successi cosa a Saru?.... Ppi carità, cumpari, parrati.... Chi +siti scuru 'nfacci!.... Saru?.... Parrati: Saru?!.... + +ORAZIU + +_(ironico)_--Tantu beddu, non stati ccu pinseri.... + +ANNA + +Ma comu!.... Non aveuru a partiri 'nsemi?... + +ORAZIU + +_(grave)_--Iu partivi.... iddu ristau!.... + +ANNA + +Comu?!.... Partistuu, e siti cca? + +ORAZIU + +Mi jttai d' 'u trenu!.... + +ANNA + +_(con un sussulto)_--Vi jttastuu d' 'u trenu?.... Comu?!.... E +pirchì?!.... + +ORAZIU + +Appena fu fora 'a stazioni, apprufittai ca rallintau 'a cursa, 'nt' 'a +vutata di 'u Canalicchiu, e mi jttai.... ppi veniri cca!.... + +ANNA + +Cca?.... E Saru? + +ORAZIU + +Ah, Saru?.... Saru m'accumpagnau finu 'a stazioni.... poi.... fincìu ca +si scurdau di passari d' 'u nutaru, ppi pigghiarisi 'a pianta.... dici +ca senza 'a pianta non puteva partiri.... e parti dumani matina. + +ANNA + +_(c. s.)_--E unn'è, ora?.... 'U vinistuu a circari, è veru? + +ORAZIU + +No.... a me' casa è!.... + +ANNA + +_(c. s.)_--Ah.... v'aspetta ddà?.... + +ORAZIU + +_(con un sorriso tra l'amaro e il sarcastico)_--Ca quali... non +m'aspetta!.... Sapi ca sugnu partutu!.... _Mi vitti_ partiri!.... A +'st'ura è beddu, letu e tranquillu, abbrazzatu ccu me' mugghieri!... + +ANNA + +_(impallidendo)_--Cumpari, chi diciti?.... + +ORAZIU + +_(guardandola, come meravigliato)_--Chi n' 'o sapiti, vui? + +ANNA + +Iu?!.... + +ORAZIU + +Mi pareva ca vi nn'aveuru addunatu!.... A d'ora, ca 'u sacciu, iu!.... + +ANNA + +_(ha un nuovo sussulto e si passa una mano sulla fronte e tra i capelli, +come in atto di disperazione)_. + +ORAZIU + +Nenti, non vi tramutati, cummaruzza!.... Non mi viditi?.... Sugnu tantu +bellu, calmu, iu!.... + +ANNA + +_(punto rassicurata)_--Ma.... chi vuliti fari?.... Chi vinistuu a fari, +cca?.... _(istintivamente va a far scudo della sua persona davanti +l'uscio della camera, quasi temendo si voglia offendere la sua +creatura)_. + +ORAZIU + +_(che tutto comprende, con il solito sorriso)_.--Chi vi scantati, pp' 'u +picciriddu, cummari?.... Chi c'entra, iu figghi chi nn'haiu?.... Di 'ssu +latu, iddu non m'ha offisu..... Si m'avissi offisu supra un figghiu +miu... allura si, avissivu 'u mutivu di scantarivi pp' 'u picciriddu.... +Ma iddu ccu me' mugghieri sula, m'ha offisu.... + +ANNA + +E allura?!... Chi v' 'a vulussivu pigghiari, ccu mia?... + +ORAZIU + +Cummari... 'u sapiti comu si dici?... Occhiu ppi occhiu e denti ppi +denti. + +ANNA + +_(c. s.)_--Chi sintiti diri? + +ORAZIU + +_(freddo come una lama e risoluto)_--Iddu si ju a curcari ccu me' +mugghieri e iu mi vegnu a curcari ccu so' mugghieri!... + +ANNA + +_(indietreggiando, con ribrezzo, offesa, fiera, sdegnata)_.--Ah!... +Chissu vulissivu fari?... + +ORAZIU + +No iu, cummari.... iddu, voli ca fazzu chistu!... + +ANNA + +_(con disprezzo)_.--E a mia, vui, non ci aviti pinsatu?... + +ORAZIU + +E iddu, a mia, chi ci pinsò?... + +ANNA + +Ma ppi cu' m'aviti pigghiatu, a mia?... + +ORAZIU + +Pirchì, cummari, chi vulissivu diri, di no?... + +ANNA + +E m' 'u dimannati?... A mia?... + +ORAZIU + +_(come stupito)_.--No?... + +ANNA + +_(con un grido)_.--No!... + +ORAZIU + +'U ripititi?... _(la fissa negli occhi)_. + +ANNA + +_(come sputandoglielo in faccia)_.--No! + +ORAZIU + +_(torvo)_.--Sta beni, cummari! _(avviandosi, con il cipiglio dell'uomo +assetato di vendetta e risoluto)_.--Vi salutu!... + +ANNA + +_(intuendo una tragedia)_.--Unni jti?!... Chi faciti?!... + +ORAZIU + +_(si volta e, accompagnandosi col gesto, esclama)_.--'U 'mmazzu!... + +ANNA + +_(caccia un urlo disperato, gli corre incontro e, afferrandolo, +convulsa, per un braccio)_.--No, no, ppi carità!.... Vi cunsumati!... +Cunsumati du' famigghi!... Pinsati a 'dda criaturedda 'nnuccenti, ca sta +durmennu!.... Ppi carità, ppi carità!... Mi jettu a li vostri pedi, +cumpari!... _(si china)_. + +ORAZIU + +_(sollevandola)_.--No, non aviti a fari chissu, cummari!... E 'o vostro +picciriddu ci aviti a pinsari vui, non ci haiu a pinsari iu!... + +ANNA + +_(disperata)_--Ma chi vuliti, di mia?... + +ORAZIU + +Non v' 'u dissi?... + +ANNA + +E criditi ca 'na fimmina comu mia po' cediri a 'na cosa accussì +mustruusa?!... + +ORAZIU + +E criditi ca un omu comu mia po' suppurtari chiddu ca ci fa vostru +maritu?.... V' 'a pigghiati ccu mia?... Ccu iddu vi l'aviti a +pigghiari!... + +ANNA + +Signuruzzu miraculusu, datimi lumi, ca mi stannu partennu li sensi!... +Ma iu.... povira disgraziata 'nnuccenti, chi soddisfazioni vi pozzu +dari?... + +ORAZIU + +Tutta!... La soddisfazioni giusta!... Chidda ca mi spetta!... Facemu +pari e patta e cu' chiù ci misi, chiù ci persi!... + +ANNA + +_(come una forsennata)_--Vui pazzu siti, pazzu... e mi vuliti fari +nesciri pazza a mia!... Ammazzatimi, chiù tostu!... Megghiu morta, ca +fari chissu!... + +ORAZIU + +Cummari, 'i denti aviti a stringiri, e l'aviti a fari!... + +ANNA + +_(c. s.)_--No! + +ORAZIU + +Sì!... + +ANNA + +No!!... + +ORAZIU + +Ca chi tantu ribrezzu, vi fazzu? + +ANNA + +No, no vui, l'azioni ca mi vuliti fari fari, mi fa ribrezzu!... + +ORAZIU + +Ah, si non sugnu iu, allura, è nenti!... L'azioni non la faciti vui.... +iddu v' 'a fa fari!... + +ANNA + +_(supplichevole)_--Ppi carità, ppi carità, turnati in sensi!... + +ORAZIU + +Iu in sensi perfetti, sugnu.... E v' 'u dimustru, cummari: +_(accostandosele, persuasivo)_--Vui chi vuliti?...... Ca mi nni vaiu, è +veru? _(a un cenno di si di Anna)_--E unni?... Unni mi nni vaiu?... 'A +lucanna?... Pp'aspittari c'agghiorna.... nesci iddu, d' 'a me' casa, e +trasu iu?... 'U me' postu è occupatu, 'u sapiti sentiri?... E niscennu +di cca.... e jennu jntra.....--ca va, mittitivi 'nt' 'e me' panni!... +Ccu tuttu ca siti 'n'apa di meli, 'na pampina di paradisu, arrivannu +dintra, e truvannuli 'nsemi, vui, chi facissivu?... Macari ca non +fussivu 'ntinziunata, niscissivu 'u revolviri e tirassivu o' toccu, a +cu' casca casca!...--_(accalorandosi)_--Ppi forza!... Ppi forza, cara +cummari!.... È ddà.... 'nt' 'o me' lettu, a 'st'ura!.... Abbrazzatu ccu +me' mugghieri!.... _(col sangue agli occhi)_--Ca si la vasa!... Ca si +pigghia li so' vasuni!.... Ed iu lu sacciu comu si vasanu!.... +_(l'afferra, convulso e mentre lei si divincola, come ossessionato se la +stringe al petto, la palpa tutta, se la bacia, furente)_.--D'accussì, +vui m'aviti a abbrazzari a mia!.... D'accussì m'aviti a vasari!.... + +ANNA + +_(con un supremo sforzo si scioglie, lo graffia tutto come una leonessa +ferita, lo percuote al viso gridando)_--No, no, lassatimi!.... +Lassatimi!.... Gridu!.... _(poi cade a terra, esausta)_. + +ORAZIU + +_(si scosta, con la mano sulla guancia offesa e sanguinante, la fissa, +torbido, poi esclama, con voce da belva)_--Ppi la cruci di Diu, faciti +cuntu ca siti viduva!... _(si precipita per uscire)_. + +ANNA + +_(sollevandosi, con un ultimo sforzo, lo chiama, con un urlo +disperato)_--No!... Ppi carità, no!... Ristati!... Ristati, ppi +carità!... + +ORAZIU + +_(si ferma e, con un ghigno di soddisfazione)_--Ah, restu?!... +_(accostandosele, piani piano)_--E nni vasamu, comu si vasanu iddi?... +Nn'abbrazzamu comu s'abbrazzanu iddi?... _(stende la mano verso di lei, +che sta sollevandosi)_. + +ANNA + +_(istintivamente scostandosi)_--No!... _(ma vedendolo rifarsi bieco, si +abbandona un'altra volta, chiudendo gli occhi, per non vedere)_. + +ORAZIU + +_(c. s.)_--Restu!... _(mentre Anna si contorce in terra, come una serpe, +e si mette tra i denti un fazzoletto, per morderlo di disperazione, egli +si scioglie rapidamente la cintura con la rivoltella nel fodero, e la +depone sul cassettone, poi, con un sorrisetto satanico di soddisfazione, +si china e cerca di sollevarla)_--Susiti!.... + +ANNA + +_(con un ultimo sforzo, a mezza voce, supplichevole, +angosciata)_--No!.... No!.... + +ORAZIU + +_(passandole le mani sotto le ascelle e sollevandola, sghignazza +quasi)_--Ca quali no!... Ca quali no!.... + +ANNA + +_(priva di forze, vinta, non oppone più resistenza)_. + + +_Tela._ + + + + +ATTO TERZO + +La stessa scena del second'atto.--L'alba del giorno appresso. + + +SCENA I. + +Anna e Oraziu + + +ORAZIU + +_(esce, in maniche di camicia, dall'uscio di fondo, seguito da)_ + +ANNA + +_(che si appoggia, disfatta, a uno stipite dell'uscio stesso)_. + +ORAZIU + +_(va ad aprire gli scuri della finestra e a traverso i vetri entra sulla +scena la prima squallida luce dell'alba che, man mano, si va facendo più +intensa)_--Si, sta agghiurnannu. + +ANNA + +_(si avanza, stanca, di qualche passo, discinta, coi capelli disfatti; è +pallida, avvilita, dopo la notte di strazio per lei e di allegra +vendetta per lui)_--E perciò... ppi carità, vo' jtavinni prima ca fa +jornu e grapunu 'i porti, in modu ca nuddu vi vidissi!.... _(coprendosi +il volto con le mani)_--Mancu di mia v'avissivu a fari vidiri!.... _(con +voce di pianto)_.--Chi nn'aviti fattu, chi nn'aviti fattu, di mia? + +ORAZIU + +E chi tantu, ppi daveru, nni si' pintuta? _(con intenzione)_--E puru.... + +ANNA + +_(energica)_--Ah, no! Lu corpu, forsi, ma l'arma no! Non ha +accunsintutu, l'arma!.... E mi l'aviti straziatu, stanotti!... Putiti +essiri saziu!.... Vo' jtavinni, ora, vo' jtavinni! + +ORAZIU + +Ma chi ti scanti, d' 'i genti?.... Ca mi po' vidiri nesciri?... N' ha' +paura, ca non mi vidi. + +ANNA + +Comu, non vi vidi? Si nisciti chiù tardu, quannu tutti so' fora.... + +ORAZIU + +Ca quali!.... Non mi vidi pirchì non nesciu. + +ANNA + +_(allibita)_--Non nisciti? E chi vi vuliti ristari, cca? + +ORAZIU + +Certu. + +ANNA + +E comu, non pinsati ca torna iddu? + +ORAZIU + +Ca iu ad iddu aspettu!... + +ANNA + +_(atterrita)_--Ah, non vi basta chiddu c'aviti fattu di mia?... Macari +ccu iddu, ora? _(angosciata)_--E allura pirchì?..... Allura pirchì?.... + +ORAZIU + +Quantu si' bona! Comu voi, ca mi bastassi? Mi basta per una parte--e +mancu m'ha' bastatu tantu bonu--ma non mi basta ppi 'n'autra... Iu 'u +sacciu, ca iddu mi fici 'a festa ccu me' mugghieri.... e accussì l'avi a +sapiri iddu. Pirchì dunca, chi soddisfazioni fussi, accussì?... A' para, +avemu a essiri _(alza una mano, come se reggesse la bilancia al +peso)_--Vilanza: tantu di cca e tantu di cca banna. + +ANNA + +_(come fuori di sè)_--Madonna santissima! E chi pinseri infernali vi +vinni, ora? E la vostra parola? V'haiu datu tuttu chiddu ca vi putia +dari, ppi salvari ad iddu: l'anuri mia, li me' carni....--ccu la me' +criaturedda a latu!...--E allura pirchì l'haiu fattu, iu, si mancu ha' +valutu ppi sarvari a iddu? + +ORAZIU + +Chi vo' salvari? Cca non c'è nenti da salvari! Chi ti fiuri ca ci avissi +a fari, ad iddu, oramai?... No, nenti. Ti giuru ca non ci turcirò un +capiddu! Non l'haiu chiù, 'ssu dirittu. Pp' 'a prima parti semu a paru; +mi resta, ora, sulamenti, ca si sapissi... E mi nni vaiu. + +ANNA + +Vi nni jti? Ma non ci pinsati ca iddu, si vi trova cca, v'ammazza? + +ORAZIU + +M'ammazza?... Iddu ammazza a mia?... Guarda ca 'n'autra nn'haiu a +sèntiri! D'unni veni, iddu?... Unni l'ha' passatu, 'a nuttata?... A' me' +casa... e iu cca, a' so' casa!... Ccu cu' ha' statu, iddu? Ccu me' +mugghieri... e iu haiu statu cca, ccu so' mugghieri!... + +ANNA + +Ca allura ppi daveru vui accussì criditi d'aviri aggiustatu tuttu cosi? + +ORAZIU + +Tuttu cosi, cara cummaredda mia! Iddu l'avia guastatu ed iu l'aggiustai. +Scusati: l'amicizia, la stima, lu cumparaticu, l'onuri, cu' è ca l'avia +guastatu? Iddu!... E ora iu haiu misu 'a vilanza 'm paru!... Ccu 'na +differenza: ca a mia, ppi rispettu d'iddu e di vui, mancu mi passava pp' +'a testa.... e a iddu sì!... Risposta è, 'a mia, cummari! A cc'avissi +vulutu, iddu, un pisu e du' misuri?... Non lu po' vuliri, non ti +scantari!.... + +ANNA + +Maria Santissima! Vergini 'Mmaculata, e chi nni nasci, ora? + +ORAZIU + +Non ti scantari, ca nenti mi fa! Ci parru iu: sacciu chiddu ca ci haiu a +diri! _(persuasivo)_--Ca metti ca iu, _ora_, turnassi a' me' casa e 'u +truvassi ddà, ccu me' mugghieri... Chi ci avissi a fari? Nenti, +_ora!_... Si ci jeva arsira, si, l'ammazzava e aveva tutta 'a ragiuni e +tuttu 'u dirittu di fallu; _ora_ non chiù. _Ora_ nenti... Tali e quali +iddu ccu mia.... Non ti scantari, ca non po' fari e non po' diri nenti. + +ANNA + +_(tendendo l'orecchio verso l'uscio di camera)_--'U picciriddu, 'u +picciriddu chianci! _(corre in camera)_. + + +SCENA II. + +Oraziu solo, poi Anna e Saru + + +ORAZIU + +_(rimasto solo tentenna il capo con laido ghigno di amara soddisfazione +e di acre veleno; poi si accosta pian piano alla finestra e l'apre, per +respirare l'aria del mattino ormai chiaro. La beve a pieni polmoni, +passandosi la mano sulla fronte e sui capelli, come per rinfrancarsi al +refrigerio della frescura mattinale)_.--Ah, bella jurnata ha' a essiri, +chista, ppi mia!... _(sospira di soddisfazione, poi si sporge a guardare +sulla strada e, poco dopo, arretra istintivamente, turbato, si frega le +mani, come non vedesse l'ora di venire alla prova, si accosta all'uscio +e, come se parlasse ad Anna)_.--Alluccà, alluccà!... Sta currennu +dintra! + +ANNA + +_(affacciandosi all'uscio, pallida, tremante, sgomenta)_.--Iddu!? Oh, +Maria Santissima! + +ORAZIU + +_(nervoso)_--Mi vitti, mi vitti e sta currennu!... Cca è!... _(resta un +po' come smarrito nel turbamento, indeciso sul da fare)_. + +ANNA + +_(tentando di tirarlo dentro)_--Trasiti cca, trasiti cca, circati +d'ammucciarivi!.... + +ORAZIU + +_(sostenendosi, si strappa dalle mani di lei, che lo tira, e con un riso +nervoso, di sfida, ma pur di intenso turbamento)_--No, ti dicu, ca nenti +mi po' fari! + +SARU + +_(precipitandosi sulla scena, pallido d'un pallore cadaverico, +stravolto, e spianando il fucile contro Oraziu, gli grida, roco)_--Nenti +ti pozzu fari? + +ORAZIU + +_(risoluto e deciso, facendosi avanti, con gran voce)_--No, nenti! + +SARU + +T'ammazzu comu un cani! _(tira il grilletto e fa partire il colpo che +rintrona sinistro nella stanza)_. + +ORAZIU + +_(colpito in pieno, si porta le mani al petto e stramazza, +comprimendoselo, senza dir verbo)_. + +ANNA + +_(atterrita)_--Ah, Saru, Saru, chi facisti? + +SARU + +_(cadaverico, ma calmo, posando il fucile, ancora fumante sul +tavolo)_--Chiddu ca non sappi fari iddu, vilunazzu!... Aveva a veniri a' +so' casa e aveva ad ammazzari comu un cani a mia, truvannumi ddà, ccu +so' mugghieri!... Iu 'u truvai cca, ccu tia e ammazzai ad iddu! + +ANNA + +Ma a mia, iddu.... chi c'entra?!... Ah, Saru, Saru, iu ppi tia, chi +cridi? Ppi tia, ppi sarvari a tia!.... + +SARU + +'U sacciu, zìttiti, non parrari!... Chissa è, 'a me' forza e 'a me' +ragiuni!.... + +ANNA + +Ragiuni, e comu.... Tu ca veni di ddà?.... Ti cunsumasti!... E iu haiu +datu ppi nenti lu me' onuri!.... + +SARU + +_(afferrandola)_--Ah, lu to' onuri, lu sai diri!... M' 'u sai diri +'nfacci c'hai datu lu to'... onuri?!... E ti pari nenti, chistu? + +ANNA + +Ma tu non ci avevi pigghiatu lu so'?... Iddu critti di fari pari e +patta, parrava di vilanza, ca vosi mettiri 'm paru.... + +SARU + +Ah, di vilanza, ti parrau? Ah, si?.. 'U stissu pisu avi, chiddu ca fici +iddu e chiddu c'haiu fattu iu?... + +ANNA + +Ma si, Saru miu, ppi la genti, ppi la genti!... + +SARU + +Quali genti? Davanti la giustizia ju mi nn'haju a jri!... Chi guardamu, +'u fattu... accussì, di fora? Iu mi misi ccu so' mugghieri, iddu si misi +ccu 'a mia e semu a paru? E so' mugghieri a paru ccu tia, si po' +mettiri? E chiddu chi fici iddu, 'nfamuni, ccu tia, ccu chiddu ch'aiu +fattu iu ccu so' mugghieri? S'avissiru a parrari cc' 'u spirdatu d' 'i +setti stiddi, chissu!... Ccu Saru Mazza, hannu a parrari!... Chi parauni +mi ponnnu fari, 'i genti? Cca tu, ca si' 'na santa, e ddà ca c'è 'na +cani di vanedda, ca cu' junci si la po' pigghiari?... Ah, di vilanza, +parramu? E chi hannu, 'u stissu pisu, chiddu c'haiu fattu iu e chiddu ca +fici iddu, cca? Iu c'haju statu trascinatu ppi li capiddi d'idda.... +d'idda, ca a mia mancu ppi testa, mi passava!... E m'ha' cuntatu li +passi e m'ha' vinutu a circari dintra, fora, a la stazioni mentri ca +parteva, a tutti banni!... E m'ha' tiratu lu ciatu; e m'ha' vutatu li +cirivedda, senza guardari periculu!... Macari davanti ad iddu... +_(guardando il cadavere, con aria di terrore e voce cavernosa)_.... ca +non la vidi chiù!... + +ANNA + +_(guardando il cadavere alla sua volta, si mette le mani nei capelli e +scongiura)_--Maria, Maria, Saru, scappatinni!.... + +SARU + +_(c. s.)_--Aspetta, ca ti dicu chistu. Chistu ca non t' ha' a scurdari, +ca è tuttu, ppi mia! _(piano, sottovoce, come se il morto potesse +udire)_--Chi è, 'u stissu, ah? 'U stissu di chiddu ca fici iddu? Pensaci +bonu: ca si nni vinni cca, friddu friddu _(additandolo, senza osare di +guardarlo)_, ccu 'ssa facci di Giuda, a mettiri a la turtura a tia, +santa, e pigghiariti con la minaccia e lu terruri _(gli si volta, +scuotendo le pugna sul cadavere)_--Una matri, vigliaccu! Ccu la so' +criatura a latu, vigliaccu!... A la stissa vilanza ccu 'na cajorda, la +vulissi mettiri?.... Iu, ca sugnu schifiatu di li vasuna arraggiati di +to' mugghieri e tu, t'hanno a vidiri, assassinu, ccu la facci china di +sgraggiuni di 'sta 'nfelici _(si accalora fino al massimo del furore e +della disperazione)_, ca custringisti ccu la forza, vigliaccu!.... + +ANNA + +_(afferrandolo)_--Chi dici, Saru, ccu cu' parri?!... _(si ode il +tramestìo di passi per le scale e un vocìo confuso)_..... Zittu!.... +Zittu!.... Acchiana genti!.... + +SARU + +_(che si è prima ritratto, confuso, dal cadavere, scostandola)_--Vo +grapi!... Cca sugnu!... Non ti scantari, sugnu prontu!... _(incrocia le +braccia e attende, con suprema aria di sfida.--Anna si avvia alla +comune)_. + + +SIPARIO. + + + + + +End of Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA *** + +***** This file should be named 31702-8.txt or 31702-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/1/7/0/31702/ + +Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/31702-8.zip b/31702-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f249c8f --- /dev/null +++ b/31702-8.zip diff --git a/31702-h.zip b/31702-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..865ed7d --- /dev/null +++ b/31702-h.zip diff --git a/31702-h/31702-h.htm b/31702-h/31702-h.htm new file mode 100644 index 0000000..7834ead --- /dev/null +++ b/31702-h/31702-h.htm @@ -0,0 +1,3024 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="it" lang="it"> +<head> + <meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=iso-8859-1" /> + <title> + 'A vilanza, by Nino Martoglio, Luigi Pirandello + </title> + <style type="text/css"> + +p { + margin-top: .75em; + text-align: justify; + text-indent: 1em; } + +p.center { text-align: center; + text-indent: 0; } + +p.extra { text-align: center; + text-indent: 0; + font-size: 200%; + font-weight: 500; } + +h1 { + text-align: center; + margin-top: 2em; + margin-bottom: 1.5em; + font-size: 180%; + font-weight: 500; } + +h2 { + text-align: center; + margin-top: 2em; + margin-bottom: 2em; + font-weight: 500; } + +h3 { + text-align: center; + clear: both; + font-weight: 500; } + +hr { + width: 65%; + margin-top: 2em; + margin-bottom: 2em; + margin-left: auto; + margin-right: auto; + clear: both; } + +hr.minor { + width: 15%; + margin-top: 1.5em; + margin-bottom: 1.5em; } + +table { + margin-left: auto; + margin-right: auto; } + +td { padding-left: 0.5em; + padding-right: 0.5em; } + +body { + margin-left: 20%; + margin-right: 20%; } + +.pagenum { + position: absolute; + left: 90%; + font-style: normal; + font-weight: normal; + font-size: smaller; + text-align: right; + color: #999999; + background-color: #ffffff; } + +.bt { + border-top: solid 1px; } + +.center { + text-align: center; } + +.small { +font-size: 70%; } + +.sm { font-size: 90%; } + +.big { + font-size: 130%; } + +.smcap { + font-variant: small-caps; } + +.noserif { font-family: sans-serif; } + +.g { letter-spacing: 0.1em; } + +.break { margin-top: 2em; } + +.pad4 { margin-top: 4em; } + +.figcenter { + margin: auto; + text-align: center; } + + </style> + </head> +<body> + + +<pre> + +Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: 'A vilanza + Teatro dialettale siciliano, volume settimo + +Author: Nino Martoglio + Luigi Pirandello + +Release Date: March 19, 2010 [EBook #31702] + +Language: Italian + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA *** + + + + +Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive) + + + + + + +</pre> + + + +<p class="center">NINO MARTOGLIO E LUIGI PIRANDELLO</p> + +<hr class="minor" /> + +<p class="extra">TEATRO DIALETTALE SICILIANO</p> + +<hr class="minor" /> + +<p class="center">VOLUME SETTIMO</p> + +<hr class="minor" /> + +<p> </p> + +<h1><span class="small">'A VILANZA (<span class="smcap">La Bilancia</span>)<br /> +<br /> +CAPPIDDAZZU PAGA TUTTU</span></h1> + +<p> </p> + +<div class="figcenter"> +<img src="images/marchio.jpg" width="50" height="91" alt="marchio tipografico" + /> +</div> + +<p> </p> + +<p class="center"><span class="g">CATANIA</span><br /> + +<span class="smcap">Cav. Niccolò Giannotta</span>, Editore<br /> + +<span class="small">LIBRAIO DELLA REAL CASA</span></p> + +<hr /> + +<p> </p> + +<p class="center"><span class="smcap">Proprietà Letteraria</span></p> + +<p class="center"><i>ai sensi del testo unico della legge<br /> +25 giugno 1865, 10 agosto 1875 e 18 maggio 1882,<br /> +approvato con R. Decreto e Regolamento<br /> +19 settembre 1882</i></p> + +<hr class="minor" /> + +<p>Proprietà artistica, di rappresentazione e di traduzione, riservate +per tutti i paesi, compresi la Svezia, la Norvegia e l'Olanda — Copyright by Società Italiana degli Autori — Milano, Corso Venezia +N. 6.</p> + +<p>Tutti gli esemplari di questa edizione portano la firma dell'Autore. +Le copie non munite di essa firma, si reputano, quindi, +contraffatte.</p> + +<p>Unica versione autorizzata dagli Autori per la rappresentazione.</p> + +<p> <br /> </p> + +<p class="center"><span class="bt">Officine di Arti Grafiche dell'Editore <span class="smcap">Cav. Vincenzo Giannotta</span></span><br /> +<span class="small">nel Reale Ospizio di Beneficenza — <i>Via Crociferi, 15</i> — CATANIA</span></p> + +<p> <br /> </p> + +<hr /> + +<h2><span class="g">'A VILANZA</span><br /> +<br /> +<span class="small">(LA BILANCIA)</span><br /> +<br /> +<span class="small noserif">Dramma in tre atti</span></h2> + +<hr /> + +<p> <br /> </p> + +<p class="center"><a href="#ATTO_PRIMO">ATTO PRIMO</a><br /> +<a href="#ATTO_SECONDO">ATTO SECONDO</a><br /> +<a href="#ATTO_TERZO">ATTO TERZO</a></p> + +<p> <br /> </p> + +<hr /> + +<p class="center break big g">PERSONAGGI</p> + +<table summary="Personaggi"> + <tr> + <td><span class="smcap">Saru Mazza</span>, agrimensore</td> + <td>30 anni</td> + </tr> + <tr> + <td><span class="smcap">Anna</span>, sua moglie</td> + <td>25 »</td> + </tr> + <tr> + <td><span class="smcap">Oraziu Pardu</span>, perito agronomo</td> <td>35 »</td> + </tr> + <tr> + <td><span class="smcap">Ninfa</span>, sua moglie</td> + <td>28 »</td> + </tr> + <tr> + <td><span class="smcap">Donna Rachela</span>, zia di Anna</td> + <td>55 »</td> + </tr> +</table> + +<p class="center break"><i>In una cittadina di Sicilia — Ai tempi nostri.</i></p> + +<hr /> + +<p><span class="pagenum"><a name="Page_9" id="Page_9">[9]</a></span></p> + +<h2><a name="ATTO_PRIMO" id="ATTO_PRIMO"></a>ATTO PRIMO</h2> + +<p class="sm">Tinello in casa Pardu. — Comune in fondo, uscio sulla sinistra +e finestra a destra.</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA I.<br /> +<br /> +Oraziu, Ninfa, Saru e Anna.</h3> + + +<p><i>(La tavola è ancora apparecchiata e i quattro personaggi +sono alla fine del desinare — Ninfa versa da bere a +Saru, che è acceso in volto e imbambolato, non tanto per +il vino bevuto quanto per lo stordimento della passione +aizzosa e sfacciata di Ninfa, che lo tiene come sotto un +fascino — Anna è sulle spine, più per la paura di Oraziu +e per la vergogna dello spettacolo di audacia della donna, +che per gelosia del marito. — Oraziu — che in realtà nota +tutto — finge di non accorgersi di nulla e con un sorriso +sardonico pare che inciti i due a compromettersi di più +agli occhi di Anna, verso la quale si mostra rispettoso)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Biviti 'n'autru tanticchia!... Vaia, cumpari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(sulle spine)</i> — No, ppi carità, n' 'o faciti biviri chiù!... +N' 'o viditi ca ci leva?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Si, veru è, grazii, cummari, basta... assai haiu vivutu...<span class="pagenum"><a name="Page_10" id="Page_10">[10]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Chi assai!... Comu, ci faciti 'st'offisa, 'a cummari?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(strafottente)</i> — Nenti, nenti, siddu n' 'o voli, m' 'u vivu +iu!... <i>(accosta il bicchiere alle labbra, con l'aria di dare +una risposta alla comare)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(fermandole il braccio)</i> — No!... Chi fai?... Non t' 'u viviri!... +Daccillu a to' cumpari!... Caru cumpari, ora +non putiti rifiutari chiù <i>(lui stesso prende il bicchiere +da Ninfa e lo porge a Saru. Subito dopo, versando del +vino nel bicchiere di Anna)</i>. E a me' cummari — m'avi +a permettiri — cci 'u damu virgini, 'n'autru jriteddu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Grazii... <i>(beve, contro voglia)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(quasi contemporaneamente)</i> — Grazii... <i>(assaggia appena +il vino e, deponendo il bicchiere, si alza, risolutamente)</i> — Ora +jemuninni, Sariddu, c'haiu 'u pinseri di dda criatura +c'aspetta 'n casa...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Chi?... Va, assittativi, cummari!... Ca chi diciti?... +Vui siti chidda ca faciti 'i visiti d' 'u medicu, curti +curti!...<span class="pagenum"><a name="Page_11" id="Page_11">[11]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ca comu, avi tri uri ca semu cca!... Nui vulistuu +fari ristari ppi forza a mangiari...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>E non vi pari l'ura ca vi nni scappati!... Aviti cuntatu +macari 'i minuti, spaventu di Diu!... A nuautri... +a me' mugghieri, cca... e a mia, 'u tempu, 'nsemi ccu +vui non nni pari... Va, assittativi 'n'autru tanticchia, +facitila cuntenta!... Assittativi, cumpari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(notando che Saru sta per rimettersi a sedere, sotto lo +sguardo incitante di Ninfa)</i> — No, no, Saru, non t'assittari!... +Cummaruzza... cumpari, criditimi, lassai 'u +picciriddu sulu... ccu 'a zia Rachela... e poi... <i>(a Saru, +fissandolo, con intenzione)</i> ti scurdasti ca t'haiu a priparari +'i robi.... Non divi partiri, dumani?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(lesta)</i> — Partiti?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Si... Haiu a jri a fari 'na perizia, a Truina...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ah, 'u sacciu... 'A stima di l'eredità Francu!... Accittastuu?... +Iu non ci vosi jri... Troppu faticusu...<span class="pagenum"><a name="Page_12" id="Page_12">[12]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Non nni potti fari a menu... Si 'ntromisi 'u nutaru +Firritu e non ci potti diri di no!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Iti a truvari 'u friscu, a Troina!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>'U sa chi vi pari quantu ci haiu a stari?... Putiti +calculari ca partu dumani e posdumani vi vegnu a truvari +cca...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Si mi truvati!... Haiu a fari macari iu, 'na stima +d'agrumitu... a Biancavilla... Assittativi, vi dicu, cummari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No, non po' essiri, cumpari Oraziu!... Dicitimi chiddu +ca vuliti, ma mi nni vaju!... Cinc'uri senza latti, 'dda +criaturedda!... Quannu mai!... A 'st'ura, nuzzinteddu, +è misu ca chianci, 'n vrazzu, a' zâ Rachela, ca mi +l'avrà addubbatu a pupuneddi di zuccaru, ppi fallu +stari cuetu!... <i>(al marito, c. s.)</i> — Non ci pensi, tu, +Saru?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Cummari, 'a vuliti fari 'na cosa bona?... Vo' jti a +pigghiari 'u picciriddu e purtatilu cca!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Si, si, cummari, brava Ninfa!... V'accumpagnu iu, +caminati!...<span class="pagenum"><a name="Page_13" id="Page_13">[13]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(con fermezza)</i> — No, no, cumpari, non vi muviti...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Pirchì, nun pozzu aviri 'st'onuri?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>L'onuri è miu, chi c'entra!... Non è ppi chissu, +cumpari, è pirchì non tornu chiù, iu!... 'U picciriddu, +doppu c'allatta, stancu comu sarà, s'addurmisci... iu +haiu a rizzittari tanti cusuzzi... ci haiu a priparari 'i +robi di villutu a iddu...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(a cui Ninfa avrà fatto cenni pressanti di rimanere)</i> — E +bonu, assettati, 'n'autru tanticchia...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — No, Saru, nenti... si tu voi, restati... ma iu +mi nni vaiu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Allura mi nni vegnu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>No, vui ristati, cumpari... pirchì... staiu pinsannu ca +si duviti partiri dumani — scusati — 'a relazioni d' 'a +perizia di Tumminello, non l'avemu a presentari dumani +stissu?... <i>(a Ninfa)</i> — Vo' pigghiami 'ddi carti, +ddà banna, e daccilli, ca iu accumpagnu 'a cummari...<span class="pagenum"><a name="Page_14" id="Page_14">[14]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(va per la sinistra e torna subito dopo, consegnando a +Saru un rotolo di carte)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(a Saru)</i> — 'Ntantu ci dati 'na riliggiuta, e quannu tornu +'a firmamu tutti dui.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Ca bonu è... Va, Anna, fatti accumpagnari, ca iu, +tra pocu, sarò dintra, ha' capitu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(che avrà fatti sforzi di cenni e di sguardi ora severi, +ora supplichevoli per non farlo restare, alfine rassegnata)</i> — 'Na +vota ca.... hai chi fari!... Arrivederci, cummari, +e grazii!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Vih! Ca chi diciti!?... <i>(la bacia sulle guance, che Anna +le offre, costretta, freddamente e senza ricambiarle i +baci)</i> — Grazii a vui!... <i>(a Saru)</i> — Iu vi lassu, cumpari... +vi lassu sulu ppi non disturbarivi... Ca cca... aviti +chi leggiri <i>(accompagna Anna per la comune)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Arrivederci, cumpari Saru... staiu turnannu... Stati +attentu e' cunti d' 'a zenia... ca ddocu è, 'u dannu, +pp' 'u fattu d' 'u carvuni!... <i>(segue le due donne)</i>.</p> + +<p> </p> + +<p><span class="pagenum"><a name="Page_15" id="Page_15">[15]</a></span></p> + +<h3>SCENA II.<br /> +<br /> +Saru solo, poi Ninfa.</h3> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(rimasto solo, fa dei gesti nervosi ed esprime con gli occhi +e con tutto l'atteggiamento del volto la tortura interna +della passione che lo trascina; poi si scuote, con un +moto violento, e cerca di concentrarsi nell'esame delle +carte.... ma non vi riesce.... Sente il fruscio delle vesti +e l'alito della persona di Ninfa, che sopravviene, e, senza +voltarsi, ha uno stiramento quasi felino e spasmodico).</i></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(rientrando, gli viene, cupida, dietro le spalle, gli afferra +la testa tra le mani, gliela rovescia, e gli pianta la +bocca sulla bocca, baciandolo e mordendolo insieme, con +contorcimenti di voluttà)</i> — No, non ti moviri!... Non +parrari!... <i>(lo ribacia c. s.)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(svincolandosi)</i> — No, lassami!... Lassami!... Non sintisti, +ca torna subitu?!... Lassami studiari 'sti carti!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(spingendo nervosamente lontano l'incartamento, che si +squinterna, parte sulla tavola e parte per terra)</i> — Ah +chi si', di marmu?.... Agghiazzatu!... Lèvili, 'ssi carti.... +'annunca 'i scicu!.... <i>(le spinge ancora in là e altre +ne fa cadere, poi, riafferrandolo pei capelli, spasimante)</i> — Non +mi pari veru ca t'haiu cca sulu, ccu<span class="pagenum"><a name="Page_16" id="Page_16">[16]</a></span> +mia!.... Avi tri uri ca mi nni vaiu 'n suppilu 'n suppilu, +cca, a tavula, guardannuti 'nta 'ssa vucca!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(fa un gesto di smarrimento e di voluttà con gli occhi)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>No!... Non fari accussì, ccu l'occhi, ca muriri, muriri, +mi fai!... <i>(gli immerge quasi, smaniando la faccia +nel seno)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(scattando)</i> — No, no, ti dicu!.... Chi vo' fari muriri, +macari a mia?... Tu ti vo' ruvinari e mi vo' ruvinari!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>E chi fai, ti scanti?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Ppi tia!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Chi mi nni 'mporta, a mia?!... Tu ppi tia, ti scanti!... +Lu vidu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(con una scrollata di spalle)</i> — Ca quali scantari... muta, +statti!.... Non mi scantu, iu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>D'iddu, 'u sacciu, non ti scanti... Tu d'idda, d'idda, +ti scanti!..... E ti scanti di daricci pena, a 'dda +facciuzza di Madonna Immaculata, è veru?..... Ca ti<span class="pagenum"><a name="Page_17" id="Page_17">[17]</a></span> +talìa e t'astuta lu focu.... e ti riduci 'n'agnidduzzu, +manzu manzu!... <i>(lo lascia e lo fissa severa)</i> — Si sapissi +quantu mi urti, quannu diventi accussì!... Eccu, +basta parraritinni, ca ti cascanu li vrazza!... <i>(facendogli +un verso della bocca)</i> — Ah! Vi vulissi vidiri, a +tutti dui, 'nta un mumentu di tinirizza!.... <i>(riafferrandolo)</i> — Senti, +quannu ci pensu l'affuchirìa!... Ccu 'dda +'atta morta!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(scuotendosi e respingendola violentemente)</i> — Auh!..... +T'haiu dittu ca d'idda non mi nn'ha' a parrari!... Comu +iu non ti parru mai di to' maritu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Si, 'u sacciu, bonu!.... La Madonna supra l'artaru!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>La Madonna Addulurata, si!.... China di spati 'nta +lu cori!... E ci l'avemu azziccatu tu ed iu!.... Pirchì +iu 'u sacciu, chiddu ca soffri, senza diri nenti!... Iu 'u +vidu, c'ha capitu tuttu... e chi tuttu lu scantu di to' +maritu, ca nun l'avemu nè iu nè tu, sta facennu moriri +ad idda, avvilinata dintra!... Non l'ha' vistu, ah, +non l'ha' nutatu oggi, c'ha passatu morti e passioni, +a tavula, vidennu a mia e a tia comu du' 'mbriachi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(riafferrandolo c. s.)</i> — Si, 'mbriachi!.... 'Mbriachi d'amuri +e di passioni!.... Dillu 'n'autra vota ca si' 'mbriacu +macari tu!... 'Mbriacu di mia... dimmillu!....<span class="pagenum"><a name="Page_18" id="Page_18">[18]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — E non lu vidi?!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Chi mi nni 'mporta d'iddu.... d'idda!.... Non parrari +chiù... non diri nenti!... Stamu pirdennu in chiacchiri +inutili 'stu quartu d'ura di felicità ca nni desiru!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(sciogliendosi, brusco)</i> — Zitta!... Mi pari ca 'ntisi scrusciu +di licchettu!.... Chi avi, 'u chiavinu, Oraziu?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Si <i>(attenta l'orecchio)</i> — Iddu è!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(accorrendo a raccattare i fogli)</i> — 'I carti, 'i carti!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(lo aiuta a raccattare e frattanto, trovandoglisi accosto, +irresistibilmente, stando china, gli dà un'ultima stretta e +un ultimo bacio sulla testa).</i></p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA III.<br /> +<br /> +Oraziu e detti.</h3> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(appare sulla comune, quasi sorprendendoli nell'abbraccio; +si ferma, fingendo di niente, e, prima di avanzarsi +attende, anzi, che i due si sollevino e depongano le carte<span class="pagenum"><a name="Page_19" id="Page_19">[19]</a></span> +sulla tavola)</i>. — ..... E chi c'era, ventu.... ca vi vularu +'i carti?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>.... Già... 'na rifuliata di ventu... mentri ca 'u cumpari +liggeva...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(sorridendo, da finto semplicione)</i>. — E comu.... ccu 'a +finestra chiusa?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Già.... tutto 'nsemula.... 'Na cosa strana.... non sacciu +comu fu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>S'appi a grapiri, forsi, 'a finestra d' 'u currituri....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(sempre col sorrisetto in bocca, sottile, furbo, studiandoli)</i>. — Mai!... +V' 'u dicu iu, comu fu... <i>(nota che i due +si turbano)</i>. Fui iu... grapennu 'a porta.... Cca l'aria +stagna, 'nt' 'a scala c'è riflussu e grapennu, di dda +banna fici pompa, e si tirau l'aria di cca, d'un colpu, +mannannuvi tuttu sutta supra...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>E già.... chistu, appi a essiri... Difatti iu, di 'nt' 'a +cucina, macari 'u 'ntisi, 'u rifrussu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ah, tu dda banna, eri?...<span class="pagenum"><a name="Page_20" id="Page_20">[20]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Ca cc'avia a fari, cca?.... Cc' 'u cumpari ca studiava!... +Ppi non disturballu, mancu 'a tavula, sparicchiai.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>È logicu.... <i>(a Saru, che per darsi un contegno, sentendosi +sotto lo sguardo indagatore del compare, s'è dato +a riordinare, con cura, i fogli della relazione)</i>. — Chi vi +nni pari?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>E già... si... 'u riflussu appi a essiri!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ancora 'nt' 'o riflussu siti?... Vi staiu dimannannu +chi vi nni pari d' 'a relazioni....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Ah!... Si... tuttu giustu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Vi persuariti?... 'A zenia cunsuma du' tonnellati di +carvuni o' jornu... Prima, ca custava a trentadu' liri +a tonnellata, rapprisintava 'na spisa giustificata, ppi +chiddu ca rinneva; ma ora, ca è juntu a tricentu liri +'a tunnillata, chi bisognu aviti vui, signor curaturi +giudiziariu, di falla funziunari a macchina?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Certu!... <i>(Ninfa se ne va di là, tranquilla)</i>.<span class="pagenum"><a name="Page_21" id="Page_21">[21]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Attaccatici dudici, sidici muli, a turnu, vi rennunu +'u stissu e costanu assai di menu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Giustu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Dici, lu signor curaturi — stortu comu nu ferru di +cavaddu, ma non tantu spertu ppi falla a nui: — muli +'nta lu funnu ci nni su' dui suli, ju nun pozzu spenniri +ppi accattarini n'autri quattordici, e si l'affittu +non mi cunveni chiù....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Giustu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Giustu chi... chiddu ca dici 'u curaturi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>No... chiddu ca diciti vui... chiddu ca dicemu nuautri...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>E chi dicemu, nuautri?... 'U vidistuu 'u cuntu ca ci +fazzu iu, d' 'i muli, in linia subordinata?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Sì, ragiuni, aviti...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Di chi?...<span class="pagenum"><a name="Page_22" id="Page_22">[22]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Ca di falla agiri cch' 'i muli... giustu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ca quali muli, chi stati dicennu?... Giustu, esattu, +esattu, giustu!... Di unni, giustu?... Cumpari, cc'aviti +liggiutu, allura?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Comu?... n' 'a facemu nuautri, 'ssa proposta d' 'i muli?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Oh... c'è paura 'u riflussu, 'nsemmula ccu 'i carti, +vi fici partiri 'a testa?... Chi liggistuu?... Chissa d' 'i +muli resta in linia subordinata, ma in linia diretta, la +risposta mia... osia, nostra, è ca 'nta un funnu unni +ci su' setti tummina di voscu, 'ssu signuri po' fari ligna +e la macchina della noria la può mandare a legna, +con una economia enorme!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Cumpari, vi cunfessu ca ddocu, ancora, non ci aveva +arrivatu... Aveva liggiutu 'a sula prima parti.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Comu!... E chissu ca dicemu, non è 'nt' 'a prima +parti?... A' secunna pagina, cumpari!... Va, m'haju +persuasu ca nenti, aviti liggiutu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>No... non è ca non haiu liggiutu... Sugnu un pocu...<span class="pagenum"><a name="Page_23" id="Page_23">[23]</a></span> +com'haiu a diri, va?... Sugnu sturdutu d' 'u vinu!... Mi +facistuu viviri assai...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ah, ora ci semu!... <i>(forte)</i> — Ninfa!... Ninfa!... Facci +'na tazza di cafè o' cumpari... Ma forti, quantu ci schiarisci +l'idea... ca cca avemu a travagghiari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Voce di Ninfa</span></p> + +<p>Va beni, vi servu, cumpari.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>No, chi cafè!... <i>(forte)</i> — Non vi disturbati, cummari, +ca non c'è bisognu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Lassaticcillu fari!... Va, datimi 'ssi carti, v' 'i leggiu +iu <i>(gliele leva di mano)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>No, cumpari, sintiti... <i>(si alza)</i> — Nun sugnu in gradu +di vinirivi appressu... Haju bisognu di jttarimi un pocu +supra 'u lettu... e poi m'haiu a priparari certi cusuzzi +ppi dumani...</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA IV.<br /> +<br /> +Ninfa e detti</h3> + + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(sulla soglia dell'uscio di sinistra)</i> — Chi l'haiu a fari, +o no, 'ssu cafè?...<span class="pagenum"><a name="Page_24" id="Page_24">[24]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>No, cummari, grazii, ca mi nni staiu jennu...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ppi daveru vi nni vuliti jri?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Si, cumparuzzu... scusatimi... e vui macari, cummari...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Allura guardati chi faciti: purtativi 'a relazioni e a +menti ripusata, stasira, o dumani a matina, prestu, ci +dati 'na bella liggiuta... ca iu, dumani, o' tardu, passu +d' 'a vostra casa e m' 'a pigghiu... Vui 'a firmati...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Sta beni <i>(arrotola le carte e se le mette in tasca)</i> — Ristamu +'accussì, allura.... Arrivederci, cumpari.... e +scusati....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Chi diciti, cumpari?... Scusati vui, chiù tostu, di la +libertà ca nn'avemu pigghiatu.... E grazii — <i>(gli stringe +la mano)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Arrivederci, cummari.... <i>(notando che si accinge ad +accompagnarlo)</i> — No, non vi disturbati, ca 'a strata +'a sacciu <i>(le impone, anche con lo sguardo, di restare)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(stringendogli la mano, forte e con intenzione)</i> — Faciti +bonviaggiu.... Arrivederci <i>(Saru va via)</i>.</p> + +<p> </p> + +<p><span class="pagenum"><a name="Page_25" id="Page_25">[25]</a></span></p> + +<h3>SCENA V.<br /> +<br /> +Ninfa e Oraziu</h3> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(rimasto solo con Ninfa, la guarda lungamente, studiandola, +poi le dice, pigiando sulle parole)</i> — Bona 'a +pigghiau..., 'u cumpari....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Chi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>'A sbornia, chi?... Non cridiva ca s'avissi a 'mbriacari +accussì prestu!... Ma mi pari ca tu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Iu, chi?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>'U facisti 'mbriacari!... <i>(seguendo col gesto)</i>. Abbucca, +abbucca, abbucca.... bivi, bivi, bivi.... Finiu a 'mbriacata +tunna!... <i>(la guarda e la studia ancora lungamente)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(imperterrita)</i> — Pirchì mi guardi d'accussì?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Chi fu, non ti pozzu guardari? Chi c'è paura ti +'mbriacasti macari tu?...<span class="pagenum"><a name="Page_26" id="Page_26">[26]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(cogliendo la palla al balzo, ride ostentatamente al modo +degli ubbriachi)</i> — Chi mi vidi, ca ti paru 'mbriaca?... +E puru.... chi sacciu.... forsi è veru, ca mi livau un +pocu!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>'U sta vidennu?!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(strusciandoglisi addosso)</i> — Ca chi ti pari?... Ti piacissi, +a tia, 'a mugghiredda 'mbriaca, è veru?... <i>(fa per +afferrargli la testa)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(respingendola, duro)</i> — Va, levati!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Chi si' sgarbatu!... Sempri accussì mmastinu hai +ad essiri?... 'U sai ca si' curiusu, ccu 'ssa guardata +accussì?... <i>(ride c. s.)</i></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Vo' fatti 'u cafè ppi tia, vah!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>No.... <i>(molle molle, dinoccolata)</i> mi curcu, iu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Comu 'u cumpari.....<span class="pagenum"><a name="Page_27" id="Page_27">[27]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Chi c'entra, 'u cumpari?... Chiddu si vo' curca ccu +so' mugghieri... Chi ti pari, ca è comu tia?... <i>(gli si +struscia di nuovo addosso)</i>.... ca mi nni manni?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — Levati, ti dicu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Chi hai, oh?!..... Mancu si t'avvicinassi 'na vespa, +comu fai!..... <i>(provocante)</i> — Va..... camina!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Unni?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(con un sorrisetto lascivo)</i> — Iu mi vo' curcu.... <i>(se ne +va lentamente, dondolandosi, con contorcimenti serpentini +e movimenti provocanti di fianchi; giunta presso l'uscio +di sinistra si ferma, volta soltanto la testa e, con gli occhi +imbambolati e pieni di voluttà, lo fissa un istante, poi +gli dice, a mezza voce, invitante)</i> — Veni?!.... <i>(e scompare)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(come attratto da una forza magnetica, alla quale non +sa resistere, stringe i pugni, digrigna i denti, stravolge +gli occhi e mormora tra i denti)</i> — Assassina!.... <i>(poi +si volge a guardare verso la camera, riluttante a cedere, +alla fine, come vinto, muove verso di essa, a tratti)</i>.<span class="pagenum"><a name="Page_28" id="Page_28">[28]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(dall'interno)</i> — Ca chi ci aspetti?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(quasi con rabbia)</i> — Vegnu!.... <i>(indi, fermandosi un'altra +volta e volgendosi, minaccioso, verso la comune, con un +dito tra i denti, esclama, quasi senza voce)</i> — Ah, cumpari, +cumpari.... si mi veni fatta!.... <i>(chiude il pugno e, +barcollando, riprende la via dell'uscio)</i>.</p> + + +<p class="center pad4"><i>Tela.</i></p> + +<hr /> + +<p><span class="pagenum"><a name="Page_29" id="Page_29">[29]</a></span></p> + +<h2><a name="ATTO_SECONDO" id="ATTO_SECONDO"></a>ATTO SECONDO</h2> + +<p class="sm">Stanza da lavoro del perito agrimensore Saru Mazza. — Comune +a destra, uscio in fondo, finestra sulla sinistra. — Un grande +tavolo da disegno, senza cassetti, su due cavalletti, ingombro di +squadre, compassi, barattoli di colori, boccette d'inchiostro, carte +da disegno, lucidi, etc. — In fondo, accanto all'uscio, cassettone +con su una Madonna in cornice. — Una branda di tela, chiusa, +un canapè, due poltrone, sedie etc.</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA I.<br /> +<br /> +Saru e Anna</h3> + + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(è pronto per partire, con gli strumenti del mestiere ad +armacollo e lo schioppo a bandoliera. Egli indossa un +costume da caccia in velluto marrone a millerighe, calza +stivaloni e regge con la sinistra una valigetta di cuoio. +Alla cintura porta la cartucciera piena)</i> — Allura, Annuzza... +mi nni vaiu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(fredda)</i> — Arrivederci.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(guardandosi addosso e girando lo sguardo intorno)</i> — Non +mi staiu scurdannu nenti... mi pari <i>(la guarda)</i> — Chi +è.... tu accussì, mi lassi partiri?....<span class="pagenum"><a name="Page_30" id="Page_30">[30]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Comu ti lassu partiri?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Chi sacciu,... senza dirimi nenti!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E chi t'ha' a diri? Ti dissi arrivederci.... Non torni +dumani?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Domani, tornu.... Ma è 'a prima vota ca ti vidu accussì +fridda.... <i>(accostandosele)</i> — Chi hai?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(contegnosa)</i> — Nenti.... <i>(trovando una scusa là per là)</i> — Sugnu +in pinseri pp' 'u picciriddu ca stanotti ha +avutu baschi...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Nenti, non ti preoccupari.... 'I picciriddi 'accussì, +su'.... Ora veni 'a zâ Rachela e ti porta 'u lattosiu.... +Doppu dui, tri cucchiarini ci passanu tutti cosi... <i>(silenzio — la +riguarda)</i> — Ma... non è chissu, Anna... Cosa +hai, tu!... Iu ti conusciu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(fredda)</i> — Non haiu nenti...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Non hai nenti e 'u dici accussì?... Vaia, Anna, non +fari 'sti finti, pirchì tantu non li sai fari.... Sai comu<span class="pagenum"><a name="Page_31" id="Page_31">[31]</a></span> +si' tu?... Comu l'acqua chiara, ca si ci vidi lu funnu +paru paru.... Passannu tanticchiedda di voria, l'arrizza +tutta e si conusci subitu!... Ccu mia ti vo' ammucciari?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Nni mia si vidi 'a facci, e si vidi 'u funnu, pirchì +è petra liscia; ma nni tia è 'a facci, petra liscia e +servi pp'ammucciari 'u funnu, ca 'u sapi Diu chi c'è!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(con un gran desiderio di confessarsi)</i> — Ah, 'u vidi s'è +veru ca non si' tu, oggi?... Quannu mai m'ha' lassatu +partiri senza abbrazzarimi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(severa)</i> — Ca di quantu vo' essiri abbrazzatu, tu?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(caldo, deponendo la valigetta e prendendole una mano)</i> — Di +tia sula, babba!... Comu dicu iu, di tia sula!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ah, 'u vidi?... Chi veni a diri: <i>comu dici tu?</i></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(con passione)</i> — Comu dicu iu veni a diri ca tu, ppi +mia, si' comu la Madonna, ca s'adura in ginocchiu, +ccu li manu junciuti e ccu lu cori 'n vucca...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(svincolandosi)</i> — Si, 'u sacciu.... Pirchì poi ci su chiddi<span class="pagenum"><a name="Page_32" id="Page_32">[32]</a></span> +ca s'aduranu di 'n 'autra manera!.... Ci su' chiddi....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(mettendole una mano sulla bocca)</i> — Zittiti, non t'allurdari +'a vucca!.... Adurari?... A cui!.... <i>(con più grande +calore)</i> — A tia sula, Anna, a tia sula! Cca, 'nt' 'o me' +cori, tu sula ci si'!... Cca sulu, ccu tia, iu mi sentu +sicuru, tranquillu, sirenu comu un picciriddu 'n vrazzu +di la mamma, ca non po' tradiri!.... 'U restu... Pirchì +ti vo' abbassari a carcularlu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ah, non l'ha' a carculari?... Ah, no?... <i>(a una controscena +di Saru, che le esprime ch'egli è una vittima +d'altri)</i> — Si, si, 'u sacciu, è 'na frevi maligna!... Non +nni sugnu gilusa, no, pirchì 'u vidu, 'u sentu, ca vo' +beni sulu a mia!... Ma iu pensu a lu mali ca po' purtari +'ssa frevi; si non a mia, ca ti cumpatisciu, pirchì +vidu ca non si' tu, ma è idda — 'sta canazza arraggiata, +ca non si sazia mai! — si non a mia, dicu, a +tia... e perciò a mia e a 'dda criaturedda nostra, di +riflessu!... Non vidi ca si' 'mbriacu?... Ca t'affirran +tuttu e non ti fa vidiri chiù chiddu ca fai?... Si iddu... +si so' maritu si nn'adduna?!... Sa pirchì ti pari, ca +non haiu chiù paci, 'nta lu me' cori?... Ca mi staiu +muta e non fazzu uno scandalu? — Ca non ci vo' levu +l'occhi ccu li jta?... Pirchì mi scantu di perdiri a +tia!... Pirchì si chiddu ti scopri e t'ammazza è 'nta +lu so' dirittu!...<span class="pagenum"><a name="Page_33" id="Page_33">[33]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Anna, bonu, bonu, ppi carità!... Non diri chiù nenti!... +Non mi fari vergugnari e avviliri chiù di quantu +sugnu virgugnatu e avvilitu!..... M'avissi sputatu +'nfacci, ajeri!... Ti guardava... la guardava... guardava +ad iddu... Si, hai ragiuni: frevi maligna!... +M'ha' scuncirtatu lu sangu, m'ha' liatu li sensi e m'ha' +fattu perdiri la testa!... Frevi maligna!... <i>(stringendo +i pugni)</i> — Ma la tagghiu!... Ppi quantu è veru Diu, la +tagghiu!... <i>(dolce e supplichevole)</i> — E mi l'ha' a dari +tu, 'ssa forza!... L'haiu a truvari 'nta l'amuri to', ppi +la to' paci e ppi lu me' decoru!... Ppi livarimi 'stu rimorsu, +ccu tia e ccu iddu!... Benchì — sentimi — non +l'haiu iu... ccu nuddu di tutti dui, e tantu menu ccu +idda... Pirchì non vosi, iu, non vosi, no, no!... Non +haiu vulutu mai, iu!... Ha statu idda, 'sta 'nfami, ca +mi ci ha tiratu ppi li capiddi!... Non m'ha' volutu lassari +ppi curtu!... Sutta l'occhi toi stissi... sutta l'occhi +d'iddu... — ca non sacciu comu ha fattu a non si +nni addunari!... <i>(riflettendo, roco)</i> — ... Si non si nn'addunau +aieri!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(allarmata)</i> — Madonna mia!... <i>(afferrandogli un braccio)</i> — Hai +'stu scantu?... Iu macari, l'haiu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(preoccupato)</i> — Ti parsi macari a tia, ca si nn'avissi +addunatu?... Mentri ca erumu a tavula, ah?...<span class="pagenum"><a name="Page_34" id="Page_34">[34]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Si!... E non sapeva chi fari, iu, ppi sviallu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(angosciato)</i> — E doppu!... Doppu lu peggiu!... Quannu +vi nni jstuu lassannucci suli, e iddu turnò!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(con terrore)</i> — Vi sorprisi?... <i>(ha il tremito alle labbra +e alle membra)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>No... ma... quasi... Si mangiau 'a fogghia — mi parsi! — Parrava +masticatu... Pirchì ti nni jsti, Anna, +pirchì ti nni jsti?!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Sperava ca ti nni vinissi ccu mia!... Non sapeva chi +fari, ppi staccariti!... Ti guardava ccu lu cori 'nta l'occhi, +e tu non ti muvisti!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Hai ragiuni, hai ragiuni, mugghiredda mia!... <i>(se la +stringe appassionatamente al petto)</i> Tesoru miu beddu e +santu!... Tu si' la me' salvizza, tu!... M'ha' salvari, +Anna, m'ha' salvari!... E... vidi?... Appena mi nni parrasti, +ti cascai 'nta li vrazza, è veru?... Senza negari, +senza diri minzogni... Ti giuru ppi dda criaturedda nostra +ca si non mi nn'avissi parratu tu, turnannu di fora +t'avissi cunfissatu tuttu iu, spontaneamente!... L'aveva +cca, <i>(si mette la mano sotto il petto)</i> comu un gruppu,<span class="pagenum"><a name="Page_35" id="Page_35">[35]</a></span> +'nta la vucca di l'arma, ca non mi faceva ciatari!... +<i>(stringendosi più forte a lei)</i> — Non mi lassari, Annuzza, +non mi lassari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No, no, ca comu ti lassu?... Pozzu lassari a tia, si +mi dimanni aiutu accussì?... <i>(ripresa dal terrore e dal +tremito)</i> Ma si' certu — o Diu! — si' certu, ca si nni +accorsi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(notando lo sgomento di lei, per confortarla)</i> — No, no... +non ti scantari!... 'U rimorsu mi fici vidiri chiù di +chiddu ca era... No... pensu ca poi si misi a parrari +tantu tranquillu... supra 'a relazioni d' 'a perizia ca +ficimu 'nsemi... Mi desi 'i carti... <i>(battendosi una mano +aperta sulla fronte)</i> — Oh, a propositu!... Mi l'aveva +scurdatu!... Ma si non haiu chiù 'a testa!... Menu mali +ca mi ci facisti pinsari!... L'haiu a firmari e t' 'a lassu +cca, ca dici ca veni iddu, chiù tardu, a pigghiarasilla +<i>(apre un cassetto, toglie il rotolo delle carte del primo +atto, lo spiega, lo depone sul tavolo e firma l'ultimo +foglio)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Cca ha' a veniri?... Iddu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Si... accussì mi dissi...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(pensando)</i> — Si putissi appurari qualche cosa!...<span class="pagenum"><a name="Page_36" id="Page_36">[36]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Sta attenta, oh, ppi carità!.... Non nesciri discursu, +si iddu non parra!... Avissi a fari peju?!... <i>(la riabbraccia +con effusione, poi)</i> Ni nni jemu, Anna!... Ni nni +jemu, di cca!... Haiu 'a me' prufissioni... tutti sannu +ca sugnu un galantomu... e unni è ed è, un pezzu di +pani non mi po' mancari... E' veru, Anna?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(tenera, commossa)</i> — Si, si... unni vo' tu!... Veru è!... +Iu nun haiu a nuddu, cca... Non haiu autru ca a tia... +e 'a zia Rachela, mischina!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Si nni veni ccu nui!... Chiddu ca basta ppi dui bastirà +ppi tri <i>(guarda l'orologio, riprende la valigetta +e, consegnandole le carte)</i> — Vidi unni 'i metti, ca iu +mi nn'e' jri.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(riassalita dal dubbio, lo guarda, con meraviglia e rimprovero)</i> — E +comu?... Tantu tempu prima, ti nni stai +jennu?... Non ci manca un pezzu, ancora, ppi partiri +'u trenu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(che comprende, offeso)</i> — Ah, Anna, chi pensi?... Ancora +suspetti di mia?... Doppu chiddu c'ha' 'ntisu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No... non dicu chissu...<span class="pagenum"><a name="Page_37" id="Page_37">[37]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Ca chi dici, allura?... <i>(riabbracciandola, tra i baci)</i> — M'haiu +a fari 'i canniggiaturi, in piazza... haiu a passari +di 'nt' 'o nutaru Firritu, a ritirari 'a pianta d' 'u +funnu, e poi di nni don 'Nzulu, l'armeri, ppi pigghiarimi +'i cartucci...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Hai 'a cartuccera china!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Chisti pp' 'i cristiani, su'... a mitragghia!... Mi passu +a pigghiu chiddi di caccia... a pallini... <i>(guardandola +negli occhi, con occhi sereni)</i>. Mi dicinu ca unni jemu +ci su' pirnici... e si mi nni capita quarcuna... sacciu +ca a me' mugghiredda ci piaciunu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(rasserenata, giuliva, lo bacia)</i> — Grazii!... <i>(si ode il campanello +d'ingresso e, sciogliendosi)</i>. Chista 'a zâ Rachela, è!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Ca bonu è, va, ca ti lassu ccu idda.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ah, chi dici, ca 'a facemu curcari cca?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>No.... chi bisognu c'è?.... Domani sugnu cca!... Vo' +grapici. <i>(Anna esce)</i>.</p> + +<p> </p> + +<p><span class="pagenum"><a name="Page_38" id="Page_38">[38]</a></span></p> + +<h3>SCENA II.<br /> +<br /> +La zia Rachela e detti.</h3> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(entra, preceduta da Anna, si leva lo scialle, che depone +su una sedia e, deponendo sul tavolo una boccettina con +una mistura bianca)</i> — Eccumi cca.... Dissi 'u farmacista +ca prima di dariccilla, o' picciriddu, si divi agitari +'a buccittina <i>(a Saru)</i> — E tu chi fai, parti?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Si, zia.... Ci raccumannu di tinirimi allegra, cca, a +Annuzza!.... Non manca a vossia....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Vattinni, vattinni tranquillu.... Arrivederci, e boni +affari; ca nuautri, cca.... nni sapemu sentiri, ccu me' +niputi....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(stringendole la mano)</i> — Vossia benedica.... <i>(esce, tenendo +il braccio attorno alla vita di Anna, che lo accompagna +fino alla porta di uscita, di là)</i>.</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA III.<br /> +<br /> +Anna e la zia Rachela</h3> + + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(torna, poco dopo, asciugandosi gli occhi)</i>.<span class="pagenum"><a name="Page_39" id="Page_39">[39]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(che si è data, frattanto, a rassettare la stanza)</i> — Ah, +ah!... Nuvità!.... Me' niputi ca chianci! Ammatula predicu, +tu non canci mai, figghia!.... 'U sacciu pirchì +chianci!.... Pirchì ti persuadi ca to' maritu nesci tantu +tempu prima di partiri 'u trenu, pirchì ha' a jri a salutari +a chidda!.... E tu, 'nveci di chianciri, pirchì non +ci dicevi: — aspetta, maritu miu, ca t'accompagnu! — e +ci rumpevi l'ova 'nt' 'o panaru!.... Chi pinseri avevi?... +Pp' 'u picciriddu non c'era iu?.... M'arriordu 'a sant'armuzza +di to' ziu, quannu aveva ppi testa quarche +pinseri stortu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(piangendo di tenerezza)</i> — Ca quali, zia, no!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Si, mettimi 'nt' 'o saccu, ora, ca sugnu picciridda!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No, ci dicu, no, non pinsassi a cosi tinti!.... Nisciu +prima pirchì divi jri in piazza, a farisi 'i canniggiaturi.... +poi 'nt' 'o nutaru Firritu e poi nni don 'Nzulu +l'armeri....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(mettendo un dito nella bocca aperta)</i> — Ahum!.... Pezza +di basalocca!.... E tu ci cridi?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Si zittissi, si zittissi, ci dicu!.... Mi cunfissau tuttu,<span class="pagenum"><a name="Page_40" id="Page_40">[40]</a></span> +ora ora, chiancennu comu un picciriddu!.... E comu +un picciriddu daveru è!.... Ca voli ajutu di mia, ca +dici ca iu l'haju a sarvari.... Mi parrau cu lu cori 'n +manu, jancu comu la nivi!..... E di chissu, 'ssa 'nfami, +s'ha' apprufittatu, ch'è comu la cira!.... Criaturi, mi +fici pena!.... Chi è iddu?.... Com'è ca m' 'a putissi pigghiari +ccu iddu, si 'u sacciu, 'u sacciu ca non voli beni +ad autru e non ha vulutu beni mai ad autru ca a +mia?!.... Ah, zâ Rachela, si vossia mi cridi, fussi felici, +'nta 'stu mumentu, si non fussi pp' 'u scantu ca +'u cumpari si nn'avissi addunatu!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(meravigliata)</i> — Chi dici?.... A 'stu puntu, avissi arrivatu, +to' maritu?.... Di farinnillu addunari?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No iddu, idda!.... L'haiu vistu ccu l'occhi mei, ajeri, +a tavula!.... Mi nni addunai iu, fiuramuni si non si +nn'addunau iddu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(per confortarla)</i> — Tu ti nn'addunasti pirchì 'u sapevi.... +chi c'entra?!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ma macari Saru, mi pari ca avissi 'ssu scantu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Signuri mei, viditi, ppi 'na cajurdazza qualunchi, chi +'nfernu ca po' nasciri 'nta du' famigghi!.... E chissa<span class="pagenum"><a name="Page_41" id="Page_41">[41]</a></span> +d'accussì 'u pigghia, a so' maritu?.... E chi è, pazza?... +N' 'o sapi ca si ci firria 'u ciricoppulu!.... <i>(notando che +Anna ha il tremito alle labbra)</i> — Nenti, Anna, non +stari ccu pinseri, pirchì iu 'u conusciu a Oraziu Pardu.... +'u conusciu megghiu di so' mugghieri.... Non sapi +nenti, pirchì si si nn'avissi addunatu, Diu nni scanza +e libiri, avissi fattu un macellu!.... Bah!.... Sta tranquilla, +ca non sapi nenti! <i>(si ode il campanello e va +ad aprire)</i>.</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA IV.<br /> +<br /> +Ninfa e dette.</h3> + + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(entra, tutta affocata in volto, preceduta da zia Rachela. +La gioia le schizza dagli occhi ed è quasi convulsa)</i> — Bongiornu, +cummari!.... Unn'è, 'u cumpari?.... Oraziu +mi mannau ppi 'ddi carti.... Dicitaccillu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(contenendosi, va a prendere le carte e, consegnandogliele, +freddamente)</i> — Cca ci sunnu 'i carti.... Su firmati, pirchì +Saru dissi ca 'u cumpari si l'aveva a veniri a ritirari +iddu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(forte, per farsi Udire di là, dove crede sia il compare, +ridendo)</i> — Ah, ma iddu non potti veniri, pirchì si sta +priparannu, ca ci arrivau l'ordini di partiri subitu ppi +Biancavilla.... e mannò a mia!....<span class="pagenum"><a name="Page_42" id="Page_42">[42]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — E siti accussì cuntenta, ca parti vostru maritu?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Ca vui chi siti, appinata, ca parti 'u vostru?.... Non +mi pari veru, ca ogne tantu haiu 'na jurnata di libirtà!... +Chi vi pari, bellu, aviri 'u maritu sempri cusutu e' +costi?.... Zâ Rachela, parrassi vossia!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(con intenzione)</i> — Ca.... secunnu mariti.... e secunnu mugghieri, +figghia!.... C'era 'u miu, salaratu, ca si 'u Signuruzzu +non si l'avissi chiamatu cu iddu, mi l'avirria +tinutu, no cusutu e' costi, ma 'nta 'n'aricchia!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(per vincere l'istinto irrefrenabile di gittarsi addosso +alla impudente e farne uno straccio)</i> — Va, iu ci +dugnu 'stu lattosiu 'o picciriddu. Con permissu, cummari.... +<i>(prende la boccettina e va via)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(ad Anna prima che scompaia)</i> — Avvirtitulu, 'u cumpari!... +<i>(a zia Rachela, non avendo ottenuta risposta)</i> — Chi +è malatu, 'u figghiozzu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>No, nenti.... 'u stumacheddu!... <i>(con intenzione)</i> — So' +matri si potti pigghiari quarchi dispiaciri, ajeri..... +ca ci nn'è sempri <i>(pigiando sulle parole)</i> — a causa<span class="pagenum"><a name="Page_43" id="Page_43">[43]</a></span> +di li mali genti, ca nun mancanu mai.... — ci desi latti +straviatu e ci addugghiau 'u corpu, criaturi!... Ma ora +ci passa....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>'U cumpari chi è, fora?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>N' 'o sapiti?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>E quannu torna?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Dumani, dici....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>No, dicu, quannu torna ora, prima di partiri!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Partiu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(sconsolata)</i> — Comu!... E ccu quali trenu?... 'U trenu +non parti e' setti e deci?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Si, ma siccomu duveva sbrigari certi affari, prima....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Ah, si?... E unni, unni, ca me' maritu.... già.... +mi pari ca me' maritu dissi ca partunu 'nsemula e 'u +vulissi avvisari.... 'U sapi, vossia, unn'è?...<span class="pagenum"><a name="Page_44" id="Page_44">[44]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Chi sacciu, mi pari d'aviri 'ntisu cu duveva jri +'nt' 'o nutaru Firritu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Ah, 'nt' 'o nutaru, 'nt' 'o nutaru.... e poi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>E nni don 'Nzulu l'armeri, mi pari ca dissi.... Ma +forsi a 'st'ura è in chiazza, ca si sta facennu 'i canniggiaturi....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p>Ca bonu, bonu.... allura mi nni vaju, iu.... Mi salutassi +'a cummari.... <i>(si avvia)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>E chi è, ccu tutta 'sta furia?... Mancu aspittati ca +torna, 'a cummari, ppi salutalla?... V' 'a chiamu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Ninfa</span></p> + +<p><i>(che s'è fermata, sulle spine)</i> — No, no, non la disturbati.... +Haiu primura.... 'U sapiti com'è, Oraziu!... Mi +dissi di fari prestu.... <i>(scappando)</i> — Arrivederci!... +<i>(scompare)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Arrivederci!...</p> + +<p> </p> + +<p><span class="pagenum"><a name="Page_45" id="Page_45">[45]</a></span></p> + +<h3>SCENA V.<br /> +<br /> +La zâ Rachela e Anna</h3> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(forte)</i> — Anna!... Vidi ca si nni ju.... 'a cummari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(rientrando)</i> — Si mi cridi, vossia, comu 'a vidu, mi +sentu acchianari 'na cosa di cca <i>(accenna al petto)</i> ca +si non fussi ppi tutti 'i conseguenzi, mi vinissi un +impitu di pistarimmilla sutta 'i peri — 'ssa sbriugnata +ca m' 'u veni a scuncicari 'nsina dintra!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Dici ca 'u circava so' maritu, pirchì hannu a partiri +'nsemi, iddu e Saru....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>'Nsemi, partunu?... <i>(si preoccupa)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>N' 'a sintisti, ca ci arrivan l'ordini di partiri subitu?... +E siccomu iddu va a Biancavilla, Saru a Troina, +'a linia è tutt'una....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — Ah, perciò 'nsemula, partunu!... <i>(silenzio)</i> — Zâ +Rachela, ni nni jemu di cca!... Saru m' 'u dissi antura +e iu non ci fazzu cangiari pinseri, certamenti....<span class="pagenum"><a name="Page_46" id="Page_46">[46]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>E a mia mi lassati sula, povira vecchia?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Si nni veni ccu nui!... Iddu stissu, 'u dissi: chiddu +ca basta ppi dui, bastirà ppi tri... Vossia chi attaccagghi +avi, cca?... Quannu ni nni jemu nuautri....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Ca iu.... all'infora di 'ddi quattru strusciuli c'haiu +'n casa.... Tuttu ddocu è, 'u me' capitali!... Quann'è +ura m' 'i vinnu.... Cioè, no.... Ora c'è Ciccia.... Ciccinedda, +mischina!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Quali Ciccia?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>'A crapa martisa!... Cosi da ridiri, ccu 'ssa crapa!... +'U sai ca si curca ccu mia?... Certi discursi ca facemu, +a' notti!... Mi rispunni: beeeh.... comu 'na cristiana!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E chi s' 'a curca, 'nt' 'o lettu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>A tu 'n'autra, 'nt' 'o lettu!... Chi era, cristiana ppi +daveru?... E' peri 'u lettu... Idda si metti addinucchiata +supra ddi quattru zampitti, e s'appoia 'a testa, +ccu 'dda varvitta, supira 'u lettu!....<span class="pagenum"><a name="Page_47" id="Page_47">[47]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Armaluzza!... Ma pirchì n' 'a lassa 'nta l'astricu, +macari 'a notti?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Ca pirchì s' 'a 'rrobanu!... L'astricu e vasciu, scavarcanu +'a cancillata, e s' 'a portanu 'nta 'n vidiri e svidiri!... +Comu si purtaru a Nina e a Carulina!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Cu' eranu, 'ss'autri?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>'I addineddi paduvani!... T' 'i scurdasti?... Mi facevunu +deci ova 'a simana, in media, ca si vuscavunu +'a spisa megghiu di du' mammani!... 'Na bella matina +nesciu 'nta l'astricu, ppi purtarici 'u scagghiu... e non +c'eranu chiù!... Cu' fu, di notti a notti, si l'aveva +cagniatu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Genti sapituri, àppuru a essiri.....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>D' 'u vicinanza, non po' falliri!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Vossia appi suspettu supra quarcunu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Cirtizza, no suspettu!... E' ca non aveva provi e +mi puteva vuscari 'na querela sparti, si no 'u dinunziava!...<span class="pagenum"><a name="Page_48" id="Page_48">[48]</a></span> +Sugnu tantu sicura ca fu mastru Littiriu Lapuni, +'u tamburineri!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Chiddu ccu 'dda varvazza di stuppa?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Chiddu, chiddu!... E a propositu, ti fazzu ridiri!... +L'autru ajeri notti mi sunnava di vidillu arreri 'u barcuni +di l'astricu, ca guardava arreri 'a pirsiana, ppi +vidiri si durmeva... Iu vuleva fari vuci, chiamari ajutu, +ma non puteva!... Maria, chi sonnu 'nfami!... Iddu +ammuttau 'u barcuni, ca si rapiu a vanidduzza, trasiu +a quattru peri, e strascinannusi cammira cammira, si +'nficcò sutta 'u me' lettu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Chi dici, vossia?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Maria Santissima!... Benchì sonnu mi pari ancora di +vidillu!... Di tantu in tantu s'affacciava, ccu 'dda varvazza, +arreri 'a cuttunata, ppi vidiri si iu durmeva... +E iu sempri ca non puteva nè gridari, nè parrari!... +L'urtima vota mi parsi ca aveva 'nt' 'a manu un cutiddazzu...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Gesù e Maria!...<span class="pagenum"><a name="Page_49" id="Page_49">[49]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Fu tantu 'u scantu, 'nt' 'o sonnu stissu, ca m'arrusbigghiai!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Menu mali!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Ca quali, senti!... Comu m'arrisbigghiai, sempri ccu +ddu diavulu davanti l'occhi, vaiu ppi stenniri 'na manu +e toccu varva!... Sugnu morta — dissi — non è sonnu!... +Iddu ppi daveru c'è 'ncasa, mastru Lapuni!... Senza +vuliri jettu 'na sticcata e stava cascannu d' 'u lettu!... +Di cu' era, 'dda varva ca tuccai?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(sorridendo)</i> — D' 'a capra martisa!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Di Ciccina, gnursì!... Ca finarmenti si desi a conusciri: +beeeh!... E si cascava d' 'u lettu?... Iddu ca è +'na muntagna!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E vossia non fa autru ca cardari 'dda lana, ppi fari +crisciri 'i matarazza!... Mi mi dici 'na cosa: ci nni fa +latti, 'ssa crapa?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Si!... E dumani t' 'u portu... Bellu, cauru cauru, +ccu tutta 'a scuma....<span class="pagenum"><a name="Page_50" id="Page_50">[50]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E chi ci duna a mangiari?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Chiddu ca veni veni... Virdura, canigghia, scorci di +muluni, di ficudinnia, d'aranci... muddica di pani... tuttu +cosi, mangia!... 'I vicini 'u sannu, e m' 'i sarvunu, ppi +Ciccina!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(alzandosi)</i> — Scurau <i>(va a prendere un lume a petrolio +sul cassettone e lo accende, poi si segna e recita una +breve orazione a fior di labbra)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(quasi contemporaneamente fa altrettanto, poi, dopo d'essersi +risegnata)</i> — 'U picciriddu chi fici si cuitau?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Si, tantu beddu!... Si pigghiò 'u lattosiu, chetu chetu, +ci desi na sucatedda 'a minnuzza e chiusi l'occhi a +pampinedda, ccu dda vuccuzza aperta, umita umita!... +Tantu biddicchiu... comu un angileddu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>È so' patri, scurciatu!.... L'ha' guardatu, cca sutta?... +<i>(fa cenno al collo dal lato sinistro)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Scurciatu!.... La stissa vucca, l'occhi stissi, e macari +'u stissu disiu di cafè!....<span class="pagenum"><a name="Page_51" id="Page_51">[51]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Ranni Diu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E comu conusci a so' patri!.... Accussì nicu, quannu +'u vidi arrivari di luntanu, ci ridunu l'occhi, e m'abballa +'nt' 'e vrazza!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(alzandosi)</i> — Va, Annuzza.... vo' rizzettiti, ca iu mi +nni vaiu.... Dumani nni videmu.... Tu chi fai, ti fermi +dintra?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Pirchì?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>Ca pirchì si non ti fermi, mi portu 'u chiavinu d' 'u +licchettu e dumani matina, senza ca tu ti susi ppi +grapirimi, ti vegnu a fari 'u cafè e ti vugghiu 'u latti.... +Ma già, pensu ca 'u chiavinu s' 'u purtò Saru, è veru?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No, Saru avi 'u so', cca ci nn'è 'n'autru.... Allura, +comu voli, zia.... ma non tantu prestu, ca iu, prima di +l'ottu, l'ottu e menza, non mi vulissi susiri, dumani.... +'Na vota ca Saru non c'è.... nn'apprufittu ppi dormiri +tanticchia di chiù....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p>No, all'ottu, all'ottu e menza vegnu iu.... tu, poi, +ti susi quannu voi... quannu t'arrusbigghi da te stissa...<span class="pagenum"><a name="Page_52" id="Page_52">[52]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(sorride)</i> — Va beni.... e tanti grazii, zâ Rachela <i>(dandole +una chiave che prende da sul cassettone)</i> — Chistu +è 'u chiavinu.... vossia s' 'u sarva.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Rachela</span></p> + +<p><i>(mettendo il chiavino in tasca)</i> — Arrivederci, Annuzza +<i>(coprendosi le spalle dello scialle)</i> — Bona notti, dormi +tranquilla.... E non pinsari a nenti, 'u senti?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Vossia benedica <i>(la accompagna per l'uscita — Breve +scena vuota)</i>.</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA VI.<br /> +<br /> +Anna sola, poi Oraziu.</h3> + + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(Rientra e dà un'ultima rassettata alla stanza, mette in +ordine le carte del tavolo, passando presso l'immagine +della Madonna si risegna, e le manda un bacio con la +mano, poi prende il lume acceso e si avvia, un po' stanca, +verso l'uscio di fondo; ma prima di raggiungerlo si ode +il campanello dell'ingresso e si ferma. Attenta un po' +quasi parendole impossibile che abbiano suonato alla porta +di casa sua. Il campanello risuona, pian pianino, e allora, +senza muoversi, parlando a sè stessa)</i> — E cu' po' +essiri.... a 'st'ura?.... 'A zâ Rachela no, pirchì si purtò +'u chiavinu.... <i>(forte)</i> — Cu' è?<span class="pagenum"><a name="Page_53" id="Page_53">[53]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(dall'interno)</i> — Amici.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Amici, cui?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — Grapiti, cummari, iu sugnu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(trasalisce e va ad aprire, in preda quasi allo sgomento — Dall'interno)</i> — Vui, +cumpari?.... <i>(riapparendo, seguita +da Oraziu)</i> — Successi cosa a Saru?.... Ppi carità, cumpari, +parrati.... Chi siti scuru 'nfacci!.... Saru?.... Parrati: +Saru?!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(ironico)</i> — Tantu beddu, non stati ccu pinseri....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ma comu!.... Non aveuru a partiri 'nsemi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(grave)</i> — Iu partivi.... iddu ristau!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Comu?!.... Partistuu, e siti cca?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Mi jttai d' 'u trenu!....<span class="pagenum"><a name="Page_54" id="Page_54">[54]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(con un sussulto)</i> — Vi jttastuu d' 'u trenu?.... Comu?!.... +E pirchì?!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Appena fu fora 'a stazioni, apprufittai ca rallintau +'a cursa, 'nt' 'a vutata di 'u Canalicchiu, e mi jttai.... +ppi veniri cca!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Cca?.... E Saru?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ah, Saru?.... Saru m'accumpagnau finu 'a stazioni.... +poi.... fincìu ca si scurdau di passari d' 'u nutaru, ppi +pigghiarisi 'a pianta.... dici ca senza 'a pianta non puteva +partiri.... e parti dumani matina.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — E unn'è, ora?.... 'U vinistuu a circari, è veru?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>No.... a me' casa è!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — Ah.... v'aspetta ddà?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(con un sorriso tra l'amaro e il sarcastico)</i> — Ca quali... +non m'aspetta!.... Sapi ca sugnu partutu!.... <i>Mi vitti</i> +partiri!.... A 'st'ura è beddu, letu e tranquillu, abbrazzatu +ccu me' mugghieri!...<span class="pagenum"><a name="Page_55" id="Page_55">[55]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(impallidendo)</i> — Cumpari, chi diciti?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(guardandola, come meravigliato)</i> — Chi n' 'o sapiti, vui?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Iu?!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Mi pareva ca vi nn'aveuru addunatu!.... A d'ora, +ca 'u sacciu, iu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(ha un nuovo sussulto e si passa una mano sulla fronte +e tra i capelli, come in atto di disperazione)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Nenti, non vi tramutati, cummaruzza!.... Non mi viditi?.... +Sugnu tantu bellu, calmu, iu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(punto rassicurata)</i> — Ma.... chi vuliti fari?.... Chi vinistuu +a fari, cca?.... <i>(istintivamente va a far scudo +della sua persona davanti l'uscio della camera, quasi +temendo si voglia offendere la sua creatura)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(che tutto comprende, con il solito sorriso)</i>. — Chi vi +scantati, pp' 'u picciriddu, cummari?.... Chi c'entra, +iu figghi chi nn'haiu?.... Di 'ssu latu, iddu non<span class="pagenum"><a name="Page_56" id="Page_56">[56]</a></span> +m'ha offisu..... Si m'avissi offisu supra un figghiu +miu... allura si, avissivu 'u mutivu di scantarivi pp' 'u +picciriddu.... Ma iddu ccu me' mugghieri sula, m'ha +offisu....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E allura?!... Chi v' 'a vulussivu pigghiari, ccu mia?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Cummari... 'u sapiti comu si dici?... Occhiu ppi occhiu +e denti ppi denti.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — Chi sintiti diri?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(freddo come una lama e risoluto)</i> — Iddu si ju a curcari +ccu me' mugghieri e iu mi vegnu a curcari ccu +so' mugghieri!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(indietreggiando, con ribrezzo, offesa, fiera, sdegnata)</i>. — Ah!... +Chissu vulissivu fari?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>No iu, cummari.... iddu, voli ca fazzu chistu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(con disprezzo)</i>. — E a mia, vui, non ci aviti pinsatu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>E iddu, a mia, chi ci pinsò?...<span class="pagenum"><a name="Page_57" id="Page_57">[57]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ma ppi cu' m'aviti pigghiatu, a mia?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Pirchì, cummari, chi vulissivu diri, di no?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E m' 'u dimannati?... A mia?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(come stupito)</i>. — No?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(con un grido)</i>. — No!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>'U ripititi?... <i>(la fissa negli occhi)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(come sputandoglielo in faccia)</i>. — No!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(torvo)</i>. — Sta beni, cummari! <i>(avviandosi, con il cipiglio +dell'uomo assetato di vendetta e risoluto)</i>. — Vi +salutu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(intuendo una tragedia)</i>. — Unni jti?!... Chi faciti?!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(si volta e, accompagnandosi col gesto, esclama)</i>. — 'U +'mmazzu!...<span class="pagenum"><a name="Page_58" id="Page_58">[58]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(caccia un urlo disperato, gli corre incontro e, afferrandolo, +convulsa, per un braccio)</i>. — No, no, ppi carità!.... +Vi cunsumati!... Cunsumati du' famigghi!... Pinsati a +'dda criaturedda 'nnuccenti, ca sta durmennu!.... Ppi +carità, ppi carità!... Mi jettu a li vostri pedi, cumpari!... +<i>(si china)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(sollevandola)</i>. — No, non aviti a fari chissu, cummari!... +E 'o vostro picciriddu ci aviti a pinsari vui, +non ci haiu a pinsari iu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(disperata)</i> — Ma chi vuliti, di mia?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Non v' 'u dissi?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E criditi ca 'na fimmina comu mia po' cediri a 'na +cosa accussì mustruusa?!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>E criditi ca un omu comu mia po' suppurtari chiddu +ca ci fa vostru maritu?.... V' 'a pigghiati ccu mia?... +Ccu iddu vi l'aviti a pigghiari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Signuruzzu miraculusu, datimi lumi, ca mi stannu +partennu li sensi!... Ma iu.... povira disgraziata 'nnuccenti, +chi soddisfazioni vi pozzu dari?...<span class="pagenum"><a name="Page_59" id="Page_59">[59]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Tutta!... La soddisfazioni giusta!... Chidda ca mi +spetta!... Facemu pari e patta e cu' chiù ci misi, chiù +ci persi!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(come una forsennata)</i> — Vui pazzu siti, pazzu... e mi +vuliti fari nesciri pazza a mia!... Ammazzatimi, chiù +tostu!... Megghiu morta, ca fari chissu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Cummari, 'i denti aviti a stringiri, e l'aviti a fari!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — No!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Sì!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No!!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ca chi tantu ribrezzu, vi fazzu?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>No, no vui, l'azioni ca mi vuliti fari fari, mi fa ribrezzu!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ah, si non sugnu iu, allura, è nenti!... L'azioni non +la faciti vui.... iddu v' 'a fa fari!...<span class="pagenum"><a name="Page_60" id="Page_60">[60]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(supplichevole)</i> — Ppi carità, ppi carità, turnati in sensi!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Iu in sensi perfetti, sugnu.... E v' 'u dimustru, cummari: +<i>(accostandosele, persuasivo)</i> — Vui chi vuliti?...... +Ca mi nni vaiu, è veru? <i>(a un cenno di si di Anna)</i> — E +unni?... Unni mi nni vaiu?... 'A lucanna?... Pp'aspittari +c'agghiorna.... nesci iddu, d' 'a me' casa, e trasu +iu?... 'U me' postu è occupatu, 'u sapiti sentiri?... +E niscennu di cca.... e jennu jntra..... — ca va, mittitivi +'nt' 'e me' panni!... Ccu tuttu ca siti 'n'apa di +meli, 'na pampina di paradisu, arrivannu dintra, e truvannuli +'nsemi, vui, chi facissivu?... Macari ca non +fussivu 'ntinziunata, niscissivu 'u revolviri e tirassivu +o' toccu, a cu' casca casca!... — <i>(accalorandosi)</i> — Ppi +forza!... Ppi forza, cara cummari!.... È ddà.... 'nt' 'o me' +lettu, a 'st'ura!.... Abbrazzatu ccu me' mugghieri!.... +<i>(col sangue agli occhi)</i> — Ca si la vasa!... Ca si pigghia +li so' vasuni!.... Ed iu lu sacciu comu si vasanu!.... +<i>(l'afferra, convulso e mentre lei si divincola, come ossessionato +se la stringe al petto, la palpa tutta, se la bacia, +furente)</i>. — D'accussì, vui m'aviti a abbrazzari a +mia!.... D'accussì m'aviti a vasari!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(con un supremo sforzo si scioglie, lo graffia tutto come +una leonessa ferita, lo percuote al viso gridando)</i> — No, +no, lassatimi!.... Lassatimi!.... Gridu!.... <i>(poi cade a +terra, esausta)</i>.<span class="pagenum"><a name="Page_61" id="Page_61">[61]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(si scosta, con la mano sulla guancia offesa e sanguinante, +la fissa, torbido, poi esclama, con voce da belva)</i> — Ppi +la cruci di Diu, faciti cuntu ca siti viduva!... <i>(si +precipita per uscire)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(sollevandosi, con un ultimo sforzo, lo chiama, con un +urlo disperato)</i> — No!... Ppi carità, no!... Ristati!... Ristati, +ppi carità!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(si ferma e, con un ghigno di soddisfazione)</i> — Ah, restu?!... +<i>(accostandosele, piani piano)</i> — E nni vasamu, comu +si vasanu iddi?... Nn'abbrazzamu comu s'abbrazzanu +iddi?... <i>(stende la mano verso di lei, che sta sollevandosi)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(istintivamente scostandosi)</i> — No!... <i>(ma vedendolo rifarsi +bieco, si abbandona un'altra volta, chiudendo gli occhi, +per non vedere)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — Restu!... <i>(mentre Anna si contorce in terra, come +una serpe, e si mette tra i denti un fazzoletto, per +morderlo di disperazione, egli si scioglie rapidamente la +cintura con la rivoltella nel fodero, e la depone sul cassettone, +poi, con un sorrisetto satanico di soddisfazione, +si china e cerca di sollevarla)</i> — Susiti!....<span class="pagenum"><a name="Page_62" id="Page_62">[62]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(con un ultimo sforzo, a mezza voce, supplichevole, angosciata)</i> — No!.... +No!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(passandole le mani sotto le ascelle e sollevandola, sghignazza +quasi)</i> — Ca quali no!... Ca quali no!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(priva di forze, vinta, non oppone più resistenza)</i>.</p> + + +<p class="center pad4"><i>Tela.</i></p> + +<hr /> + +<p><span class="pagenum"><a name="Page_63" id="Page_63">[63]</a></span></p> + +<h2><a name="ATTO_TERZO" id="ATTO_TERZO"></a>ATTO TERZO</h2> + +<p class="center sm">La stessa scena del second'atto. — L'alba del giorno appresso.</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA I.<br /> +<br /> +Anna e Oraziu</h3> + + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(esce, in maniche di camicia, dall'uscio di fondo, seguito +da)</i></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(che si appoggia, disfatta, a uno stipite dell'uscio stesso)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(va ad aprire gli scuri della finestra e a traverso i vetri +entra sulla scena la prima squallida luce dell'alba che, +man mano, si va facendo più intensa)</i> — Si, sta agghiurnannu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(si avanza, stanca, di qualche passo, discinta, coi capelli +disfatti; è pallida, avvilita, dopo la notte di strazio per +lei e di allegra vendetta per lui)</i> — E perciò... ppi carità, +vo' jtavinni prima ca fa jornu e grapunu 'i porti, +in modu ca nuddu vi vidissi!.... <i>(coprendosi il volto con +le mani)</i> — Mancu di mia v'avissivu a fari vidiri!.... +<i>(con voce di pianto)</i>. — Chi nn'aviti fattu, chi nn'aviti +fattu, di mia?<span class="pagenum"><a name="Page_64" id="Page_64">[64]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>E chi tantu, ppi daveru, nni si' pintuta? <i>(con intenzione)</i> — E +puru....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(energica)</i> — Ah, no! Lu corpu, forsi, ma l'arma no! +Non ha accunsintutu, l'arma!.... E mi l'aviti straziatu, +stanotti!... Putiti essiri saziu!.... Vo' jtavinni, ora, +vo' jtavinni!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ma chi ti scanti, d' 'i genti?.... Ca mi po' vidiri nesciri?... +N' ha' paura, ca non mi vidi.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Comu, non vi vidi? Si nisciti chiù tardu, quannu +tutti so' fora....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ca quali!.... Non mi vidi pirchì non nesciu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(allibita)</i> — Non nisciti? E chi vi vuliti ristari, cca?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Certu.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>E comu, non pinsati ca torna iddu?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Ca iu ad iddu aspettu!...<span class="pagenum"><a name="Page_65" id="Page_65">[65]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(atterrita)</i> — Ah, non vi basta chiddu c'aviti fattu di +mia?... Macari ccu iddu, ora? <i>(angosciata)</i> — E allura +pirchì?..... Allura pirchì?....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Quantu si' bona! Comu voi, ca mi bastassi? Mi basta +per una parte — e mancu m'ha' bastatu tantu bonu — ma +non mi basta ppi 'n'autra... Iu 'u sacciu, ca +iddu mi fici 'a festa ccu me' mugghieri.... e accussì +l'avi a sapiri iddu. Pirchì dunca, chi soddisfazioni fussi, +accussì?... A' para, avemu a essiri <i>(alza una mano, +come se reggesse la bilancia al peso)</i> — Vilanza: tantu +di cca e tantu di cca banna.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(come fuori di sè)</i> — Madonna santissima! E chi pinseri +infernali vi vinni, ora? E la vostra parola? V'haiu +datu tuttu chiddu ca vi putia dari, ppi salvari ad iddu: +l'anuri mia, li me' carni.... — ccu la me' criaturedda +a latu!... — E allura pirchì l'haiu fattu, iu, si +mancu ha' valutu ppi sarvari a iddu?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Chi vo' salvari? Cca non c'è nenti da salvari! Chi +ti fiuri ca ci avissi a fari, ad iddu, oramai?... No, nenti. +Ti giuru ca non ci turcirò un capiddu! Non l'haiu +chiù, 'ssu dirittu. Pp' 'a prima parti semu a paru; mi +resta, ora, sulamenti, ca si sapissi... E mi nni vaiu.<span class="pagenum"><a name="Page_66" id="Page_66">[66]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Vi nni jti? Ma non ci pinsati ca iddu, si vi trova +cca, v'ammazza?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>M'ammazza?... Iddu ammazza a mia?... Guarda ca +'n'autra nn'haiu a sèntiri! D'unni veni, iddu?... Unni +l'ha' passatu, 'a nuttata?... A' me' casa... e iu cca, +a' so' casa!... Ccu cu' ha' statu, iddu? Ccu me' mugghieri... +e iu haiu statu cca, ccu so' mugghieri!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ca allura ppi daveru vui accussì criditi d'aviri aggiustatu +tuttu cosi?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Tuttu cosi, cara cummaredda mia! Iddu l'avia guastatu +ed iu l'aggiustai. Scusati: l'amicizia, la stima, +lu cumparaticu, l'onuri, cu' è ca l'avia guastatu? Iddu!... +E ora iu haiu misu 'a vilanza 'm paru!... Ccu +'na differenza: ca a mia, ppi rispettu d'iddu e di vui, +mancu mi passava pp' 'a testa.... e a iddu sì!... Risposta +è, 'a mia, cummari! A cc'avissi vulutu, iddu, un +pisu e du' misuri?... Non lu po' vuliri, non ti scantari!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Maria Santissima! Vergini 'Mmaculata, e chi nni nasci, +ora?<span class="pagenum"><a name="Page_67" id="Page_67">[67]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p>Non ti scantari, ca nenti mi fa! Ci parru iu: sacciu +chiddu ca ci haiu a diri! <i>(persuasivo)</i> — Ca metti ca +iu, <i>ora</i>, turnassi a' me' casa e 'u truvassi ddà, ccu me' +mugghieri... Chi ci avissi a fari? Nenti, <i>ora!</i>... Si ci +jeva arsira, si, l'ammazzava e aveva tutta 'a ragiuni +e tuttu 'u dirittu di fallu; <i>ora</i> non chiù. <i>Ora</i> nenti... +Tali e quali iddu ccu mia.... Non ti scantari, ca non +po' fari e non po' diri nenti.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(tendendo l'orecchio verso l'uscio di camera)</i> — 'U picciriddu, +'u picciriddu chianci! <i>(corre in camera)</i>.</p> + +<p> </p> + +<h3>SCENA II.<br /> +<br /> +Oraziu solo, poi Anna e Saru</h3> + + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(rimasto solo tentenna il capo con laido ghigno di amara +soddisfazione e di acre veleno; poi si accosta pian piano +alla finestra e l'apre, per respirare l'aria del mattino ormai +chiaro. La beve a pieni polmoni, passandosi la mano +sulla fronte e sui capelli, come per rinfrancarsi al refrigerio +della frescura mattinale)</i>. — Ah, bella jurnata ha' +a essiri, chista, ppi mia!... <i>(sospira di soddisfazione, poi +si sporge a guardare sulla strada e, poco dopo, arretra +istintivamente, turbato, si frega le mani, come non vedesse +l'ora di venire alla prova, si accosta all'uscio<span class="pagenum"><a name="Page_68" id="Page_68">[68]</a></span> +e, come se parlasse ad Anna)</i>. — Alluccà, alluccà!... Sta +currennu dintra!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(affacciandosi all'uscio, pallida, tremante, sgomenta)</i>. — Iddu!? +Oh, Maria Santissima!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(nervoso)</i> — Mi vitti, mi vitti e sta currennu!... Cca è!... +<i>(resta un po' come smarrito nel turbamento, indeciso sul +da fare)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(tentando di tirarlo dentro)</i> — Trasiti cca, trasiti cca, +circati d'ammucciarivi!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(sostenendosi, si strappa dalle mani di lei, che lo tira, e +con un riso nervoso, di sfida, ma pur di intenso turbamento)</i> — No, +ti dicu, ca nenti mi po' fari!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(precipitandosi sulla scena, pallido d'un pallore cadaverico, +stravolto, e spianando il fucile contro Oraziu, gli +grida, roco)</i> — Nenti ti pozzu fari?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(risoluto e deciso, facendosi avanti, con gran voce)</i> — No, +nenti!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>T'ammazzu comu un cani! <i>(tira il grilletto e fa partire +il colpo che rintrona sinistro nella stanza)</i>.<span class="pagenum"><a name="Page_69" id="Page_69">[69]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Oraziu</span></p> + +<p><i>(colpito in pieno, si porta le mani al petto e stramazza, +comprimendoselo, senza dir verbo)</i>.</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(atterrita)</i> — Ah, Saru, Saru, chi facisti?</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(cadaverico, ma calmo, posando il fucile, ancora fumante +sul tavolo)</i> — Chiddu ca non sappi fari iddu, vilunazzu!... +Aveva a veniri a' so' casa e aveva ad ammazzari +comu un cani a mia, truvannumi ddà, ccu so' mugghieri!... +Iu 'u truvai cca, ccu tia e ammazzai ad iddu!</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ma a mia, iddu.... chi c'entra?!... Ah, Saru, Saru, iu +ppi tia, chi cridi? Ppi tia, ppi sarvari a tia!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>'U sacciu, zìttiti, non parrari!... Chissa è, 'a me' +forza e 'a me' ragiuni!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ragiuni, e comu.... Tu ca veni di ddà?.... Ti cunsumasti!... +E iu haiu datu ppi nenti lu me' onuri!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(afferrandola)</i> — Ah, lu to' onuri, lu sai diri!... M' 'u +sai diri 'nfacci c'hai datu lu to'... onuri?!... E ti pari +nenti, chistu?<span class="pagenum"><a name="Page_70" id="Page_70">[70]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ma tu non ci avevi pigghiatu lu so'?... Iddu critti +di fari pari e patta, parrava di vilanza, ca vosi mettiri +'m paru....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Ah, di vilanza, ti parrau? Ah, si?.. 'U stissu pisu +avi, chiddu ca fici iddu e chiddu c'haiu fattu iu?...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p>Ma si, Saru miu, ppi la genti, ppi la genti!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p>Quali genti? Davanti la giustizia ju mi nn'haju a +jri!... Chi guardamu, 'u fattu... accussì, di fora? Iu mi +misi ccu so' mugghieri, iddu si misi ccu 'a mia e semu +a paru? E so' mugghieri a paru ccu tia, si po' mettiri? +E chiddu chi fici iddu, 'nfamuni, ccu tia, ccu chiddu +ch'aiu fattu iu ccu so' mugghieri? S'avissiru a parrari +cc' 'u spirdatu d' 'i setti stiddi, chissu!... Ccu Saru +Mazza, hannu a parrari!... Chi parauni mi ponnnu fari, +'i genti? Cca tu, ca si' 'na santa, e ddà ca c'è 'na cani +di vanedda, ca cu' junci si la po' pigghiari?... Ah, di +vilanza, parramu? E chi hannu, 'u stissu pisu, chiddu +c'haiu fattu iu e chiddu ca fici iddu, cca? Iu c'haju statu +trascinatu ppi li capiddi d'idda.... d'idda, ca a mia +mancu ppi testa, mi passava!... E m'ha' cuntatu li +passi e m'ha' vinutu a circari dintra, fora, a la stazioni +mentri ca parteva, a tutti banni!... E m'ha' tiratu +lu ciatu; e m'ha' vutatu li cirivedda, senza guardari<span class="pagenum"><a name="Page_71" id="Page_71">[71]</a></span> +periculu!... Macari davanti ad iddu... <i>(guardando +il cadavere, con aria di terrore e voce cavernosa)</i>.... ca +non la vidi chiù!...</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(guardando il cadavere alla sua volta, si mette le mani +nei capelli e scongiura)</i> — Maria, Maria, Saru, scappatinni!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(c. s.)</i> — Aspetta, ca ti dicu chistu. Chistu ca non t' ha' +a scurdari, ca è tuttu, ppi mia! <i>(piano, sottovoce, come +se il morto potesse udire)</i> — Chi è, 'u stissu, ah? 'U +stissu di chiddu ca fici iddu? Pensaci bonu: ca si nni +vinni cca, friddu friddu <i>(additandolo, senza osare di +guardarlo)</i>, ccu 'ssa facci di Giuda, a mettiri a la turtura +a tia, santa, e pigghiariti con la minaccia e lu +terruri <i>(gli si volta, scuotendo le pugna sul cadavere)</i> — Una +matri, vigliaccu! Ccu la so' criatura a latu, vigliaccu!... +A la stissa vilanza ccu 'na cajorda, la vulissi +mettiri?.... Iu, ca sugnu schifiatu di li vasuna arraggiati +di to' mugghieri e tu, t'hanno a vidiri, assassinu, +ccu la facci china di sgraggiuni di 'sta 'nfelici +<i>(si accalora fino al massimo del furore e della disperazione)</i>, +ca custringisti ccu la forza, vigliaccu!....</p> + +<p class="center"><span class="smcap">Anna</span></p> + +<p><i>(afferrandolo)</i> — Chi dici, Saru, ccu cu' parri?!... <i>(si ode +il tramestìo di passi per le scale e un vocìo confuso)</i>..... +Zittu!.... Zittu!.... Acchiana genti!....<span class="pagenum"><a name="Page_72" id="Page_72">[72]</a></span></p> + +<p class="center"><span class="smcap">Saru</span></p> + +<p><i>(che si è prima ritratto, confuso, dal cadavere, scostandola)</i> — Vo +grapi!... Cca sugnu!... Non ti scantari, sugnu +prontu!... <i>(incrocia le braccia e attende, con suprema +aria di sfida. — Anna si avvia alla comune)</i>.</p> + + +<p class="center pad4">SIPARIO.</p> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's 'A vilanza, by Nino Martoglio and Luigi Pirandello + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK 'A VILANZA *** + +***** This file should be named 31702-h.htm or 31702-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/1/7/0/31702/ + +Produced by Carlo Traverso, Barbara Magni and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/31702-h/images/marchio.jpg b/31702-h/images/marchio.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5cb8a4a --- /dev/null +++ b/31702-h/images/marchio.jpg diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..443980c --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #31702 (https://www.gutenberg.org/ebooks/31702) |
