302 files changed, 19508 insertions, 0 deletions
diff --git a/30658-h/30658-h.htm b/30658-h/30658-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..184ff43
--- /dev/null
+++ b/30658-h/30658-h.htm
@@ -0,0 +1,19508 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"
+"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+<html lang="nl">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
+<title>The Project Gutenberg eBook of Kamerplanten: Handboek tot het kweeken van planten in de kamer, by Max Hesdörffer</title>
+
+<style type="text/css">
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+/***** Titlepage *****/
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+/***** End Titlepage *****/
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+.advertisment
+{
+background-color:#FFFEE0;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+.width20
+{
+width: 20%;
+}
+.width40
+{
+width: 40%;
+}
+.indextoc
+{
+text-align: center;
+}
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+.apparatusnote
+{
+text-decoration: none;
+}
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+.epigraph span.bibl
+{
+display: block;
+text-align: right;
+}
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+.figure
+{
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+}
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+.figAnnotation
+{
+font-size:80%;
+position:relative;
+margin: 0 auto; /* center this */
+}
+.figTopLeft, .figBottomLeft
+{
+float: left;
+}
+.figTop, .figBottom
+{
+}
+.figTopRight, .figBottomRight
+{
+float: right;
+}
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+img
+{
+border-width:0;
+}
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+p.footnote .label
+{
+float:left;
+width:2em;
+height:12pt;
+display:block;
+}
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+/****** Tables ******/
+td.sum
+{
+padding-top: 2px; border-top: solid black 1px;
+}
+/****** Poetry ******/
+.lgouter
+{
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */
+}
+.lg
+{
+text-align: left;
+}
+.lg h4, .lgouter h4
+{
+font-weight: normal;
+}
+.lg .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+p.line
+{
+margin: 0 0% 0 0%;
+}
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+/***** Drama *****/
+.speaker
+{
+font-weight: bold;
+margin-bottom: 0.4em;
+}
+.sp .line
+{
+margin: 0 10%;
+text-align: left;
+}
+/***** End Drama *****/
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+}
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+/****** Font Styles and Colors *****/
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */
+.overline, .overtilde
+{
+text-decoration: overline;
+}
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+.red
+{
+color: red;
+}
+/***** End Font Styles and Colors *****/
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+.lg
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+ul { list-style-type: none; }
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+.pagenum, .linenum
+{
+speak: none;
+}
+</style>
+
+<style type="text/css">
+.xd19e68width
+{
+width:510px;
+}
+.xd19e74
+{
+text-align:center;
+}
+.xd19e98width
+{
+width:550px;
+}
+.xd19e801width
+{
+width:438px;
+}
+.xd19e813width
+{
+width:433px;
+}
+.xd19e820width
+{
+width:180px;
+}
+.xd19e848width
+{
+width:376px;
+}
+.xd19e861width
+{
+width:208px;
+}
+.xd19e906width
+{
+width:205px;
+}
+.xd19e936width
+{
+width:545px;
+}
+.xd19e968width
+{
+width:397px;
+}
+.xd19e1006width
+{
+width:322px;
+}
+.xd19e1024width
+{
+width:655px;
+}
+.xd19e1036width
+{
+width:356px;
+}
+.xd19e1065width
+{
+width:522px;
+}
+.xd19e1206width
+{
+width:299px;
+}
+.xd19e1230width
+{
+width:533px;
+}
+.xd19e1246width
+{
+width:168px;
+}
+.xd19e1285width
+{
+width:386px;
+}
+.xd19e1303width
+{
+width:518px;
+}
+.xd19e1313width
+{
+width:124px;
+}
+.xd19e1322width
+{
+width:434px;
+}
+.xd19e1336width
+{
+width:325px;
+}
+.xd19e1363width
+{
+width:406px;
+}
+.xd19e1372width
+{
+width:249px;
+}
+.xd19e1379width
+{
+width:291px;
+}
+.xd19e1445width
+{
+width:482px;
+}
+.xd19e1450width
+{
+width:576px;
+}
+.xd19e1468width
+{
+width:336px;
+}
+.xd19e1483width
+{
+width:348px;
+}
+.xd19e1535width
+{
+width:671px;
+}
+.xd19e1553width
+{
+width:434px;
+}
+.xd19e1561width
+{
+width:451px;
+}
+.xd19e1573width
+{
+width:455px;
+}
+.xd19e1612width
+{
+width:504px;
+}
+.xd19e1634width
+{
+width:254px;
+}
+.xd19e1640
+{
+font-family:sans-serif; font-weight:bold;
+}
+.xd19e1666width
+{
+width:300px;
+}
+.xd19e1751width
+{
+width:357px;
+}
+.xd19e1809width
+{
+width:391px;
+}
+.xd19e1844width
+{
+width:191px;
+}
+.xd19e1860width
+{
+width:230px;
+}
+.xd19e1900width
+{
+width:366px;
+}
+.xd19e1921width
+{
+width:331px;
+}
+.xd19e1931width
+{
+width:503px;
+}
+.xd19e1949width
+{
+width:333px;
+}
+.xd19e1967width
+{
+width:260px;
+}
+.xd19e1990width
+{
+width:358px;
+}
+.xd19e2037width
+{
+width:339px;
+}
+.xd19e2047width
+{
+width:454px;
+}
+.xd19e2082width
+{
+width:505px;
+}
+.xd19e2095width
+{
+width:363px;
+}
+.xd19e2191width
+{
+width:279px;
+}
+.xd19e2213width
+{
+width:348px;
+}
+.xd19e2262width
+{
+width:387px;
+}
+.xd19e2286width
+{
+width:264px;
+}
+.xd19e2318width
+{
+width:437px;
+}
+.xd19e2349width
+{
+width:565px;
+}
+.xd19e2396width
+{
+width:573px;
+}
+.xd19e2414width
+{
+width:211px;
+}
+.xd19e2457width
+{
+width:621px;
+}
+.xd19e2462width
+{
+width:318px;
+}
+.xd19e2578width
+{
+width:133px;
+}
+.xd19e2863width
+{
+width:482px;
+}
+.xd19e2878width
+{
+width:587px;
+}
+.xd19e2890width
+{
+width:379px;
+}
+.xd19e2922width
+{
+width:427px;
+}
+.xd19e3327width
+{
+width:453px;
+}
+.xd19e3384width
+{
+width:483px;
+}
+.xd19e3444width
+{
+width:603px;
+}
+.xd19e3578width
+{
+width:344px;
+}
+.xd19e3617width
+{
+width:397px;
+}
+.xd19e3700width
+{
+width:352px;
+}
+.xd19e3775width
+{
+width:323px;
+}
+.xd19e3800width
+{
+width:422px;
+}
+.xd19e3934width
+{
+width:410px;
+}
+.xd19e4003width
+{
+width:306px;
+}
+.xd19e4081width
+{
+width:501px;
+}
+.xd19e4095width
+{
+width:417px;
+}
+.xd19e4105width
+{
+width:172px;
+}
+.xd19e4116width
+{
+width:386px;
+}
+.xd19e4128width
+{
+width:328px;
+}
+.xd19e4137width
+{
+width:386px;
+}
+.xd19e4147width
+{
+width:355px;
+}
+.xd19e4163width
+{
+width:573px;
+}
+.xd19e4172width
+{
+width:484px;
+}
+.xd19e4187width
+{
+width:351px;
+}
+.xd19e4453width
+{
+width:427px;
+}
+.xd19e4488width
+{
+width:533px;
+}
+.xd19e4501width
+{
+width:388px;
+}
+.xd19e4523width
+{
+width:430px;
+}
+.xd19e4545width
+{
+width:267px;
+}
+.xd19e4631width
+{
+width:419px;
+}
+.xd19e4731width
+{
+width:301px;
+}
+.xd19e4763width
+{
+width:268px;
+}
+.xd19e4813width
+{
+width:646px;
+}
+.xd19e4925width
+{
+width:314px;
+}
+.xd19e4941width
+{
+width:442px;
+}
+.xd19e4971width
+{
+width:550px;
+}
+.xd19e5020width
+{
+width:327px;
+}
+.xd19e5042width
+{
+width:369px;
+}
+.xd19e5146width
+{
+width:593px;
+}
+.xd19e5156width
+{
+width:257px;
+}
+.xd19e5168width
+{
+width:410px;
+}
+.xd19e5208width
+{
+width:246px;
+}
+.xd19e5270width
+{
+width:422px;
+}
+.xd19e5380width
+{
+width:446px;
+}
+.xd19e5398width
+{
+width:446px;
+}
+.xd19e5437width
+{
+width:402px;
+}
+.xd19e5479width
+{
+width:189px;
+}
+.xd19e5610width
+{
+width:445px;
+}
+.xd19e5635width
+{
+width:374px;
+}
+.xd19e5684width
+{
+width:477px;
+}
+.xd19e5707width
+{
+width:429px;
+}
+.xd19e5731width
+{
+width:411px;
+}
+.xd19e5832width
+{
+width:451px;
+}
+.xd19e5850width
+{
+width:435px;
+}
+.xd19e5883width
+{
+width:428px;
+}
+.xd19e5908width
+{
+width:367px;
+}
+.xd19e5970width
+{
+width:408px;
+}
+.xd19e6065width
+{
+width:604px;
+}
+.xd19e6101width
+{
+width:399px;
+}
+.xd19e6132width
+{
+width:380px;
+}
+.xd19e6197width
+{
+width:464px;
+}
+.xd19e6207width
+{
+width:395px;
+}
+.xd19e6225width
+{
+width:347px;
+}
+.xd19e6253width
+{
+width:381px;
+}
+.xd19e6264width
+{
+width:207px;
+}
+.xd19e6294width
+{
+width:539px;
+}
+.xd19e6333width
+{
+width:338px;
+}
+.xd19e6381width
+{
+width:397px;
+}
+.xd19e6420width
+{
+width:341px;
+}
+.xd19e6462width
+{
+width:537px;
+}
+.xd19e6480width
+{
+width:427px;
+}
+.xd19e6508width
+{
+width:514px;
+}
+.xd19e6541width
+{
+width:467px;
+}
+.xd19e6573width
+{
+width:484px;
+}
+.xd19e6607width
+{
+width:349px;
+}
+.xd19e6705width
+{
+width:419px;
+}
+.xd19e6726width
+{
+width:243px;
+}
+.xd19e6750width
+{
+width:419px;
+}
+.xd19e6794width
+{
+width:386px;
+}
+.xd19e6818width
+{
+width:500px;
+}
+.xd19e6852width
+{
+width:529px;
+}
+.xd19e6866width
+{
+width:441px;
+}
+.xd19e6884width
+{
+width:486px;
+}
+.xd19e6901width
+{
+width:460px;
+}
+.xd19e6926width
+{
+width:631px;
+}
+.xd19e6936width
+{
+width:322px;
+}
+.xd19e6957width
+{
+width:354px;
+}
+.xd19e7000width
+{
+width:318px;
+}
+.xd19e7033width
+{
+width:387px;
+}
+.xd19e7117width
+{
+width:523px;
+}
+.xd19e7128width
+{
+width:287px;
+}
+.xd19e7159width
+{
+width:429px;
+}
+.xd19e7185width
+{
+width:370px;
+}
+.xd19e7224width
+{
+width:332px;
+}
+.xd19e7249width
+{
+width:402px;
+}
+.xd19e7292width
+{
+width:413px;
+}
+.xd19e7342width
+{
+width:446px;
+}
+.xd19e7373width
+{
+width:482px;
+}
+.xd19e7377
+{
+margin:0px auto; display:table;
+}
+.xd19e7448width
+{
+width:447px;
+}
+.xd19e7466width
+{
+width:282px;
+}
+.xd19e7478width
+{
+width:301px;
+}
+.xd19e7488width
+{
+width:167px;
+}
+.xd19e7517width
+{
+width:455px;
+}
+.xd19e7533width
+{
+width:243px;
+}
+.xd19e7561width
+{
+width:436px;
+}
+.xd19e7642width
+{
+width:507px;
+}
+.xd19e7663width
+{
+width:502px;
+}
+.xd19e7681width
+{
+width:634px;
+}
+.xd19e7686width
+{
+width:223px;
+}
+.xd19e7704width
+{
+width:360px;
+}
+.xd19e7757width
+{
+width:428px;
+}
+.xd19e7776width
+{
+width:368px;
+}
+.xd19e7828width
+{
+width:418px;
+}
+.xd19e7862width
+{
+width:320px;
+}
+.xd19e7903width
+{
+width:337px;
+}
+.xd19e7942width
+{
+width:381px;
+}
+.xd19e7978width
+{
+width:318px;
+}
+.xd19e8006width
+{
+width:424px;
+}
+.xd19e8023width
+{
+width:365px;
+}
+.xd19e8044width
+{
+width:355px;
+}
+.xd19e8055width
+{
+width:387px;
+}
+.xd19e8146width
+{
+width:422px;
+}
+.xd19e8197width
+{
+width:557px;
+}
+.xd19e8213width
+{
+width:615px;
+}
+.xd19e8230width
+{
+width:242px;
+}
+.xd19e8304width
+{
+width:351px;
+}
+.xd19e8325width
+{
+width:182px;
+}
+.xd19e8358width
+{
+width:445px;
+}
+.xd19e8385width
+{
+width:459px;
+}
+.xd19e8403width
+{
+width:239px;
+}
+.xd19e8439width
+{
+width:243px;
+}
+.xd19e8457width
+{
+width:335px;
+}
+.xd19e8494width
+{
+width:481px;
+}
+.xd19e8519width
+{
+width:205px;
+}
+.xd19e8564width
+{
+width:567px;
+}
+.xd19e8577width
+{
+width:266px;
+}
+.xd19e8606width
+{
+width:569px;
+}
+.xd19e8670width
+{
+width:245px;
+}
+.xd19e8807width
+{
+width:430px;
+}
+.xd19e8855width
+{
+width:445px;
+}
+.xd19e8904width
+{
+width:237px;
+}
+.xd19e8931width
+{
+width:366px;
+}
+.xd19e8991width
+{
+width:322px;
+}
+.xd19e9021width
+{
+width:332px;
+}
+.xd19e9068width
+{
+width:267px;
+}
+.xd19e9108width
+{
+width:553px;
+}
+.xd19e9113width
+{
+width:329px;
+}
+.xd19e9184width
+{
+width:358px;
+}
+.xd19e9231width
+{
+width:424px;
+}
+.xd19e9326width
+{
+width:366px;
+}
+.xd19e9369width
+{
+width:397px;
+}
+.xd19e9501width
+{
+width:180px;
+}
+.xd19e9571width
+{
+width:554px;
+}
+.xd19e9598width
+{
+width:541px;
+}
+.xd19e9632width
+{
+width:511px;
+}
+.xd19e9665width
+{
+width:370px;
+}
+.xd19e9687width
+{
+width:449px;
+}
+.xd19e9692width
+{
+width:521px;
+}
+.xd19e9697width
+{
+width:373px;
+}
+.xd19e9751width
+{
+width:570px;
+}
+.xd19e9772width
+{
+width:590px;
+}
+.xd19e9855width
+{
+width:497px;
+}
+.xd19e9868width
+{
+width:513px;
+}
+.xd19e9903width
+{
+width:372px;
+}
+.xd19e10027width
+{
+width:485px;
+}
+.xd19e10036width
+{
+width:688px;
+}
+.xd19e10045width
+{
+width:550px;
+}
+.xd19e10120width
+{
+width:400px;
+}
+.xd19e10165width
+{
+width:459px;
+}
+.xd19e10196width
+{
+width:388px;
+}
+.xd19e10285width
+{
+width:629px;
+}
+.xd19e10306width
+{
+width:427px;
+}
+.xd19e10321width
+{
+width:353px;
+}
+.xd19e10326width
+{
+width:384px;
+}
+.xd19e10341width
+{
+width:319px;
+}
+.xd19e10382width
+{
+width:249px;
+}
+.xd19e10457width
+{
+width:317px;
+}
+.xd19e10515width
+{
+width:314px;
+}
+.xd19e10555width
+{
+width:456px;
+}
+.xd19e10629width
+{
+width:355px;
+}
+.xd19e10693width
+{
+width:519px;
+}
+.xd19e10704width
+{
+width:365px;
+}
+.xd19e10729width
+{
+width:642px;
+}
+.xd19e10736width
+{
+width:541px;
+}
+.xd19e10749width
+{
+width:679px;
+}
+.xd19e10831width
+{
+width:357px;
+}
+.xd19e10849width
+{
+width:465px;
+}
+.xd19e10866width
+{
+width:634px;
+}
+.xd19e10960width
+{
+width:334px;
+}
+.xd19e11081width
+{
+width:565px;
+}
+.xd19e11086width
+{
+width:125px;
+}
+.xd19e11091width
+{
+width:338px;
+}
+.xd19e11156width
+{
+width:478px;
+}
+.xd19e11161width
+{
+width:425px;
+}
+.xd19e11196width
+{
+width:428px;
+}
+.xd19e11228width
+{
+width:481px;
+}
+.xd19e11297width
+{
+width:424px;
+}
+.xd19e11314width
+{
+width:667px;
+}
+.xd19e11319width
+{
+width:193px;
+}
+.xd19e11400width
+{
+width:363px;
+}
+.xd19e11452width
+{
+width:496px;
+}
+.xd19e11468width
+{
+width:412px;
+}
+.xd19e11481width
+{
+width:394px;
+}
+.xd19e11526width
+{
+width:308px;
+}
+.xd19e11566width
+{
+width:289px;
+}
+.xd19e11594width
+{
+width:429px;
+}
+.xd19e11601width
+{
+width:538px;
+}
+.xd19e11628width
+{
+width:458px;
+}
+.xd19e11632
+{
+margin:0px auto; display:table;width:80%;
+}
+.xd19e11644width
+{
+width:537px;
+}
+.xd19e11725width
+{
+width:323px;
+}
+.xd19e11785width
+{
+width:427px;
+}
+.xd19e11841width
+{
+width:563px;
+}
+.xd19e11846width
+{
+width:523px;
+}
+.xd19e11851width
+{
+width:203px;
+}
+.xd19e11887width
+{
+width:488px;
+}
+.xd19e11904width
+{
+width:62px;
+}
+.xd19e11937width
+{
+width:545px;
+}
+.xd19e11963width
+{
+width:289px;
+}
+.xd19e11968width
+{
+width:141px;
+}
+.xd19e12000width
+{
+width:293px;
+}
+.xd19e12007width
+{
+width:291px;
+}
+.xd19e12045width
+{
+width:455px;
+}
+.xd19e12061width
+{
+width:503px;
+}
+.xd19e12066width
+{
+width:342px;
+}
+.xd19e12113width
+{
+width:249px;
+}
+.xd19e12155width
+{
+width:294px;
+}
+.xd19e12173width
+{
+width:380px;
+}
+.xd19e12178width
+{
+width:300px;
+}
+.xd19e12183width
+{
+width:450px;
+}
+.xd19e12236width
+{
+width:285px;
+}
+.xd19e12257width
+{
+width:325px;
+}
+.xd19e12289width
+{
+width:490px;
+}
+.xd19e12307
+{
+float:left;
+}
+.xd19e12309width
+{
+width:451px;
+}
+.xd19e12318width
+{
+width:290px;
+}
+.xd19e12331width
+{
+width:517px;
+}
+.xd19e12352width
+{
+width:494px;
+}
+.xd19e12367width
+{
+width:509px;
+}
+.xd19e12387width
+{
+width:433px;
+}
+</style>
+</head>
+<body>
+
+
+<p style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of Kamerplanten, by Max Hesdörffer</p>
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
+most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
+whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
+of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
+at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you
+are not located in the United States, you will have to check the laws of the
+country where you are located before using this eBook.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: Kamerplanten<br>
+Handboek tot het kweeken van planten in de kamer</div>
+<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: Max Hesdörffer</div>
+<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Editor: E. Th. Witte</div>
+<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Release Date: December 12, 2009 [eBook #30658]<br>
+[Most recently updated: December 10, 2022]</p>
+<p style='display:block; text-indent:0; margin:1em 0'>Language: Dutch</p>
+  <p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:0; margin-left:2em; text-indent:-2em; text-align:left'>Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/</p>
+<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK KAMERPLANTEN ***</div>
+
+<div class="front">
+<div class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<div class="figure xd19e68width"><img src="images/frontcover.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="510" height="720"></div>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<p class="xd19e74">Kamerplanten.</p>
+</div>
+<div class="titlePage">
+<h1 class="docTitle">Kamerplanten.</h1>
+<h2 class="docTitle">Handboek<br>
+<br>
+tot het kweeken van planten in de kamer,<br>
+<br>
+vrij bewerkt naar het Duitsch</h2>
+<h2 class="byline">Door<br>
+<br>
+<span class="docAuthor">E. Th. Witte</span>,<br>
+<br>
+Hortulanus te Leiden.<br>
+<br>
+Tweede druk.</h2>
+<div class="figure xd19e98width"><img src="images/fig000.jpg" alt="Theehybride-Roos &ldquo;Kaiserin Augusta Victoria&rdquo;." width="550"
+height="297"></div>
+<h2 class="docImprint">Leiden.<br>
+<br>
+A. W. Sijthoff&rsquo;s Uitgevers-Maatschappij.</h2>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="xd19e105" href="#xd19e105" name="xd19e105">V</a>]</span></p>
+<div id="pre" class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>Voorwoord.</h2>
+<p>&ldquo;Wanneer twee hetzelfde doen, is het daarom nog niet
+hetzelfde.&rdquo;&mdash;Ook wanneer beiden zich goed van hun taak
+kwijten, kan er toch in de uitkomst zulk een groot verschil zijn, dat
+een vergelijking nog maar juist mogelijk is.&mdash;</p>
+<p>Door denzelfden vertaler werden, met een tusschenruimte van slechts
+zeven jaren, twee boeken uit het Hoogduitsch in onze taal overgebracht,
+of liever voor Nederland bewerkt, die vrij wel over dezelfde materie
+handelen; die beide degelijk, zeer bruikbaar en aan het doel
+beantwoordend en dus aanbevelenswaardig zijn, maar die hemelsbreed in
+opvatting, veel in uitgebreidheid en in uitvoering tevens
+verschillen.</p>
+<p>Ik heb indertijd niet geaarzeld om aan de Nederlandsche bewerking
+van <span class="smallcaps">Riese&rsquo;s</span> <span class="letterspaced" lang="de">Wohnungsg&auml;rtnerei</span> een aanbevelend
+woord mede te geven, en ik behoef daarvan niets terug te nemen, wanneer
+ik hetzelfde doe, nu het een dubbel zoo uitgebreid werk betreft, maar
+dat toch geheel dezelfde strekking heeft.</p>
+<p>Toen de uitgever van dit werk mij de eerste afleveringen liet zien
+van <span class="smallcaps">Hesd&ouml;rffer&rsquo;s</span> <span class="letterspaced" lang="de">Handbuch der praktischen
+Zimmerg&auml;rtnerei</span>, en mij vroeg, wat ik van de vertaling
+daarvan dacht, kon ik niet anders dan hem mijn groote ingenomenheid
+doen blijken met dat keurige boek, en aarzelde ik niet als mijn meening
+te kennen te geven, dat, zoo hij meende dat, naast het reeds bestaande,
+de uitgave van dit meer uitvoerige en dus uit den aard der zaak
+kostbaarder boek mogelijk was, deze zeer zeker ten volle
+gerechtvaardigd kon geacht worden.</p>
+<p>Beide boeken toch verschillen zoozeer in opvatting en bewerking, dat
+een liefhebber ze gerust beide kan bezitten, en toch zoowel het een als
+het andere met vrucht zal raadplegen. <span class="pagenum">[<a id="xd19e131" href="#xd19e131" name="xd19e131">VI</a>]</span></p>
+<p>Deze Nederlandsche uitgave is genoegzaam gelijktijdig verschenen met
+de Duitsche. Kon ik aanvankelijk nog slechts oordeelen over het begin,
+mijn ingenomenheid met dit boek klom met het verschijnen van elke
+aflevering. De Schrijver blijkt een doorkundig kweeker te zijn, en hij
+verklaart de verschillende manipulaties z&oacute;&oacute; duidelijk en
+licht ze met zulke sprekende figuren toe, dat ieder, die er lust,
+aanleg en gelegenheid toe heeft, naar aanleiding hiervan, de
+kamerplantencultuur, ook zonder nadere hulp, op de breedste schaal kan
+toepassen.</p>
+<p>Dat dit boek er alweer iets toe zal bedragen om het kweeken van
+planten in de kamer hier te lande meer toepassing te doen vinden, mag
+wel aangenomen worden.</p>
+<p>Ik twijfel er niet aan of dit boek zal door de lectuur aan velen
+menig aangenaam oogenblik en, wat wel het voornaamste is, door de
+toepassing van de daarin gegeven wenken en raadgevingen veel voldoening
+verschaffen. De liefde voor planten en bloemen moge er bij velen door
+opgewekt en verlevendigd worden.</p>
+<p><span class="smallcaps">Leiden</span>, Januari 1897. H. WITTE.</p>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Voorwoord bij den tweeden druk.</h3>
+<p>De wensch, dien mijn Vader bij het verschijnen van den eersten druk
+van dit Handboek uitsprak, is eerder in vervulling getreden, dan ik
+zelf had durven denken. De Uitgever verzocht mij toch de verzorging van
+een tweeden druk op mij te willen nemen, en aangezien hij daarbij den
+wensch uitsprak het boek door een lageren prijs in grooter getale te
+kunnen verspreiden, heb ik gemeend hier en daar eenige bekortingen te
+moeten aanbrengen, zonder dat deze aan de practische waarde eenige
+directe schade hebben berokkend.</p>
+<p>Moge ook deze tweede druk er toe bijdragen de liefhebberij voor
+Kamerplanten aan te wakkeren.</p>
+<p><span class="smallcaps">Leiden</span>, 1909. E. <span class="smallcaps">Th</span>. WITTE. <span class="pagenum">[<a id="xd19e156"
+href="#xd19e156" name="xd19e156">VII</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="toc" class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>Inhoud.</h2>
+<ul>
+<li>&nbsp; <span class="tocPagenum">Bladzijde</span></li>
+<li><a href="#pre">Voorwoord.</a></li>
+<li><a href="#intro">Inleiding</a> <span class="tocPagenum">1</span></li>
+<li><a href="#ch1"><b>I. Algemeene wenken.</b></a>
+<ul>
+<li><a href="#ch1.1">De inrichting van den kamertuin</a> <span class="tocPagenum">3</span></li>
+<li><a href="#ch1.2">De gereedschappen</a> <span class="tocPagenum">15</span></li>
+<li><a href="#ch1.3">De aarde</a> <span class="tocPagenum">17</span></li>
+<li><a href="#ch1.4">Het zaaien en uitplanten</a> <span class="tocPagenum">21</span></li>
+<li><a href="#ch1.5">De kunstmatige of ongeslachtelijke voortkweeking
+van kamerplanten</a> <span class="tocPagenum">29</span></li>
+<li><a href="#ch1.6">Het oppotten en verplanten</a> <span class="tocPagenum">45</span></li>
+<li><a href="#ch1.7">De behandeling van pas opgepotte of verpotte
+planten</a> <span class="tocPagenum">53</span></li>
+<li><a href="#ch1.8">Het gieten</a> <span class="tocPagenum">54</span></li>
+<li><a href="#ch1.9">De bemesting der potplanten</a> <span class="tocPagenum">60</span></li>
+<li><a href="#ch1.10">Het snoeien der potplanten</a> <span class="tocPagenum">63</span></li>
+<li><a href="#ch1.11">Het opbinden der potplanten</a> <span class="tocPagenum">67</span></li>
+<li><a href="#ch1.12">Zindelijkheid bij het kweeken van planten</a>
+<span class="tocPagenum">69</span></li>
+<li><a href="#ch1.13">De vijanden der kamerplanten</a> <span class="tocPagenum">72</span></li>
+<li><a href="#ch1.14">Zieke kamerplanten</a> <span class="tocPagenum">80</span></li>
+<li><a href="#ch1.15">Het verwarmen der vertrekken</a> <span class="tocPagenum">87</span></li>
+<li><a href="#ch1.16">Het luchten der vertrekken</a> <span class="tocPagenum">89</span></li>
+<li><a href="#ch1.17">Het overwinteren en aan den groei brengen van
+bollen en knollen</a> <span class="tocPagenum">90</span></li>
+<li><a href="#ch1.18">De kamerplanten gedurende den zomer</a>
+<span class="tocPagenum">92</span>
+<ul>
+<li><a href="#ch1.18.a">A. In den tuin</a> <span class="tocPagenum">92</span></li>
+<li><a href="#ch1.18.b">B. Op het balkon en in de vensterbank</a>
+<span class="tocPagenum">96</span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#ch1.19">Plantenbakjes en hun beplanting</a> <span class="tocPagenum">100</span></li>
+<li><a href="#ch1.20">Het binnenbrengen der gedurende den zomer buiten
+gekweekte planten</a> <span class="tocPagenum">104</span></li>
+<li><a href="#ch1.21">De kelder als overwinteringsplaats voor harde
+planten</a> <span class="tocPagenum">106</span></li>
+</ul>
+<span class="pagenum">[<a id="xd19e325" href="#xd19e325" name="xd19e325">VIII</a>]</span></li>
+<li><a href="#ch2"><b>II. De beste kamerplanten.</b></a>
+<ul>
+<li><a href="#ch2.1">Inleiding</a> <span class="tocPagenum">108</span></li>
+<li><a href="#ch2.2">Struikachtige bloemplanten voor koele vertrekken,
+het balkon en de vensterbank</a> <span class="tocPagenum">109</span></li>
+<li><a href="#ch2.3">Struikachtige bloemplanten voor warme
+vertrekken</a> <span class="tocPagenum">148</span></li>
+<li><a href="#ch2.4">Kruidachtige bloemplanten voor koele
+vertrekken</a> <span class="tocPagenum">154</span></li>
+<li><a href="#ch2.5">Kruidachtige bloemplanten voor warme
+vertrekken</a> <span class="tocPagenum">170</span></li>
+<li><a href="#ch2.6">Bol- en Knolgewassen</a> <span class="tocPagenum">178</span></li>
+<li><a href="#ch2.7">Aroidee&euml;n of A&auml;ronskelkachtige
+planten</a> <span class="tocPagenum">204</span></li>
+<li><a href="#ch2.8">Bromeliacee&euml;n of Ananasachtige planten</a>
+<span class="tocPagenum">213</span></li>
+<li><a href="#ch2.9">Gesneriacee&euml;n</a> <span class="tocPagenum">221</span></li>
+<li><a href="#ch2.10">Orchidee&euml;n</a> <span class="tocPagenum">227</span></li>
+<li><a href="#ch2.11">Klimplanten</a> <span class="tocPagenum">238</span></li>
+<li><a href="#ch2.12">Hang- of Ampelplanten</a> <span class="tocPagenum">247</span></li>
+<li><a href="#ch2.13">Zomerbloemen</a> <span class="tocPagenum">253</span></li>
+<li><a href="#ch2.14">Cactee&euml;n</a> <span class="tocPagenum">257</span></li>
+<li><a href="#ch2.15">Succulenten of Vetplanten</a> <span class="tocPagenum">274</span></li>
+<li><a href="#ch2.16">Bladplanten</a> <span class="tocPagenum">283</span></li>
+<li><a href="#ch2.17">Struik- en boomachtige bladplanten voor koele
+vertrekken</a> <span class="tocPagenum">284</span></li>
+<li><a href="#ch2.18">Struik- en boomachtige bladplanten voor warme
+vertrekken</a> <span class="tocPagenum">292</span></li>
+<li><a href="#ch2.19">Kruidachtige bladplanten voor koele
+vertrekken</a> <span class="tocPagenum">295</span></li>
+<li><a href="#ch2.20">Kruidachtige bladplanten voor warme
+vertrekken</a> <span class="tocPagenum">299</span></li>
+<li><a href="#ch2.21">Palmen</a> <span class="tocPagenum">307</span></li>
+<li><a href="#ch2.22">Cordyline en Drac&aelig;na</a> <span class="tocPagenum">317</span></li>
+<li><a href="#ch2.23">Potplanten met fraaie vruchten</a> <span class="tocPagenum">322</span></li>
+<li><a href="#ch2.24">Coniferen</a> <span class="tocPagenum">326</span></li>
+<li><a href="#ch2.25">Varens</a> <span class="tocPagenum">328</span></li>
+<li><a href="#ch2.26">Mossen of Lycopodiacee&euml;n</a> <span class="tocPagenum">335</span></li>
+<li><a href="#ch2.27">Het aquarium</a> <span class="tocPagenum">338</span></li>
+<li><a href="#ch2.28">Practische aquariums voor de cultuur van
+waterplanten</a> <span class="tocPagenum">341</span></li>
+<li><a href="#ch2.29">De beplanting van het aquarium</a> <span class="tocPagenum">345</span></li>
+<li><a href="#ch2.30">De versiering van het aquarium</a> <span class="tocPagenum">348</span></li>
+<li><a href="#ch2.31">De verzorging van het beplante aquarium</a>
+<span class="tocPagenum">349</span></li>
+<li><a href="#ch2.32">Inheemsche en uitheemsche waterplanten</a>
+<span class="tocPagenum">351</span></li>
+<li><a href="#ch2.33">De beste planten voor het kamer-aquarium (Onder
+water groeiende planten<span class="corr" id="xd19e531" title="Niet in bron">)</span></a> <span class="tocPagenum">353</span>
+<ul>
+<li><a href="#ch2.33.a"><i>a.</i> Uitheemsche soorten</a> <span class="tocPagenum">353</span></li>
+<li><a href="#ch2.33.b"><i>b.</i> Inlandsche soorten</a> <span class="tocPagenum">355</span></li>
+</ul>
+<span class="pagenum">[<a id="xd19e555" href="#xd19e555" name="xd19e555">IX</a>]</span></li>
+<li><a href="#ch2.34">Waterplanten met drijvende bladeren</a>
+<span class="tocPagenum">358</span>
+<ul>
+<li><a href="#ch2.34.a"><i>a.</i> Uitheemsche soorten</a> <span class="tocPagenum">358</span></li>
+<li><a href="#ch2.34.b"><i>b.</i> Inlandsche soorten</a> <span class="tocPagenum">361</span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#ch2.35">Drijvende waterplanten</a> <span class="tocPagenum">363</span>
+<ul>
+<li><a href="#ch2.35.a"><i>a.</i> Uitheemsche soorten</a> <span class="tocPagenum">364</span></li>
+<li><a href="#ch2.35.b"><i>b.</i> Inlandsche soorten</a> <span class="tocPagenum">365</span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#ch2.36">Het terrarium</a> <span class="tocPagenum">367</span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#ch3"><b>III. Het Forceeren.</b></a>
+<ul>
+<li><a href="#ch3.1">Inleiding</a> <span class="tocPagenum">372</span></li>
+<li><a href="#ch3.2">Algemeene regels voor <span class="corr" id="xd19e629" title="Bron: her">het</span> forceeren</a> <span class="tocPagenum">373</span></li>
+<li><a href="#ch3.3">Bolgewassen</a> <span class="tocPagenum">375</span></li>
+<li><a href="#ch3.4">De beste bolgewassen om te forceeren</a>
+<span class="tocPagenum">377</span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#ch4"><b>IV. Kalender der Maandelijksche
+werkzaamheden.</b></a>
+<ul>
+<li><a href="#ch4.1">Januari</a> <span class="tocPagenum">400</span></li>
+<li><a href="#ch4.2">Februari</a> <span class="tocPagenum">401</span></li>
+<li><a href="#ch4.3">Maart</a> <span class="tocPagenum">402</span></li>
+<li><a href="#ch4.4">April</a> <span class="tocPagenum">403</span></li>
+<li><a href="#ch4.5">Mei</a> <span class="tocPagenum">404</span></li>
+<li><a href="#ch4.6">Juni</a> <span class="tocPagenum">405</span></li>
+<li><a href="#ch4.7">Juli</a> <span class="tocPagenum">406</span></li>
+<li><a href="#ch4.8">Augustus</a> <span class="tocPagenum">406</span></li>
+<li><a href="#ch4.9">September</a> <span class="tocPagenum">407</span></li>
+<li><a href="#ch4.10">October</a> <span class="tocPagenum">407</span></li>
+<li><a href="#ch4.11">November</a> <span class="tocPagenum">408</span></li>
+<li><a href="#ch4.12">December</a> <span class="tocPagenum">409</span></li>
+</ul>
+</li>
+<li><a href="#index">Alphabetisch Register</a> <span class="tocPagenum">411</span></li>
+</ul>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb1" href="#pb1" name="pb1">1</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="intro" class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>Inleiding.</h2>
+<p>Ieder onverdorven mensch kan beschouwd worden als een vriend der
+natuur en in het bijzonder als een vriend der bloemen- en
+plantenwereld. Het goed beschouwen der plantenwereld en vooral het
+verzorgen der planten, verschaft niet alleen een waar genot, maar geeft
+ook een aangename afwisseling, vooral voor die menschen, die, als
+broodwinners hunner families, den ganschen dag hard moeten
+arbeiden.</p>
+<p>In den tegenwoordigen tijd, waarin de strijd om het bestaan, niet
+alleen den man, maar vaak zelfs ook de vrouw en het kind tot
+onophoudelijk werken aanspoort, waardoor bijna alle aanraking met de
+natuur verloren gaat, vormen somtijds enkele planten den eenigen
+zwakken band tusschen den mensch en de natuur.</p>
+<p>De tuin, waarover helaas in onze tegenwoordige steden slechts enkele
+bevoorrechten kunnen beschikken, het balkon of ook maar de eenvoudige
+vensterbank, waartoe slechts enkele uren van den dag een zwakke
+zonnestraal kan doordringen, zij alle geven gelegenheid om zich met
+bloemen en planten bezig te houden. Hij, die slechts gedurende den
+morgen en den avond eenigen tijd aan planten kan wijden, vindt in de
+cultuur van kamerplanten ruimschoots vergoeding voor het gemis van een
+tuin.</p>
+<p>Reeds van oude tijden her, is het kweeken van planten nauw verbonden
+met ons familieleven. Zoowel in de vorstelijke paleizen als in de
+vensterbanken van de armste arbeiderswoningen vinden wij bloemen;
+overal vervroolijken zij de kamers en overal zijn zij de bron van veel
+genot voor de eigenaars, wier geringe zorgen zij ruimschoots door haren
+bloei en groei beloonen.</p>
+<p>Wanneer het buiten met de bloemenpracht gedaan, wanneer de oogsttijd
+voorbij is en de laatste dorre bladeren door de lucht fladderen,
+wanneer regenbuien en daarna harde vorst ons tot thuisblijven nopen,
+dan krijgt ook hij behoefte aan bloemen in de kamer, die gedurende den
+zomer zijn vrijen tijd, hetzij buiten de stad, hetzij in zijn eigen
+tuin kan doorbrengen. Wanneer een wit sneeuwkleed de dor geworden
+weiden bedekt, wanneer de takken der boomen zich neerbuigen onder den
+last der sneeuw, wanneer <span class="pagenum">[<a id="pb2" href="#pb2"
+name="pb2">2</a>]</span>de vorst ijsbloemen op de vensterruiten
+teekent, dan is het een onschatbaar genot in de verwarmde kamer planten
+te zien groeien, die aan het geheele vertrek een buitengewone
+gezelligheid geven.</p>
+<p>Niet overal echter verschaffen de bloemen in de kamer een even groot
+genot; maar al te dikwijls toch willen zij niet groeien. Zij komen dan
+slechts zeer langzaam vooruit, of, wat nog erger is, zij laten de
+bladeren, vallen om dan na korter of langer tijd te sterven.</p>
+<p>Het kweeken van planten toch, en vooral de verzorging van planten,
+die in verschillende landstreken thuis behooren, is een wetenschap, en
+om op de hoogte dier wetenschap te komen, moet men een goed geleider
+hebben, die raad weet voor de talrijke moeilijkheden, waar de beginner
+aanvankelijk elken dag op stuit.</p>
+<p>Dit boek stelt zich voor, zulk een geleider te zijn; het zal
+antwoord geven op al de vragen, die zich bij het kweeken van planten
+voordoen, en het zal de lezers bekendmaken met die planten, welke
+gebleken zijn voor de cultuur op het balkon, in de kamer, en op de
+vensterbank het best geschikt te wezen. Bij het gebruik van dit boek
+zal de plantenliefhebber, die in de plant een levend wezen ziet, waarin
+de sapbeweging even zoo goed aan natuurwetten gebonden is, als de
+bloedbeweging bij de menschen, een goed leidsman vinden. Hij, die het
+kiemen der zaden en het doorgroeien der zaailingen met genoegen volgt;
+die zich het eigenaardige doorzicht weet toe te eigenen, dat iedere
+tuinbouwkundige bezit, en dat dezen in staat stelt direct te zien of
+een plant de juiste grondsoort, vochtigheidsgraad of standplaats heeft,
+zal spoedig veel genoegen van zijn plantencultuur smaken.</p>
+<p>Het is overbekend, dat er bij het kweeken van planten in de kamer
+tal van moeilijkheden voorkomen, welke eenen handelskweeker, die de
+buitenlandsche planten in moderne kassen kweekt, onbekend zijn.</p>
+<p>In de kamer heeft men met ongelijkmatige temperatuur, met gebrek aan
+licht, met droge, stoffige en bijna altijd slechte lucht te kampen,
+welke lucht men echter veel verbeteren kan.</p>
+<p>Vele wegen staan den plantenliefhebber open, om de schadelijke
+invloeden, die in de woonvertrekken voor het kweeken van planten
+aanwezig zijn, te verminderen, zoo niet geheel op te heffen; hij zal
+zich door den tijd geheel vertrouwd maken met de eischen van zijn
+lievelingen en eindelijk iedere plant haar juiste plaats en goede
+behandeling geven. Wanneer dan de planten ten laatste goed groeien en
+bloeien; wanneer zij des zomers het balkon en de vensters, des winters
+de woonkamers versieren, dan is het genot van de, onder zulke moeilijke
+omstandigheden verkregen, resultaten z&oacute;&oacute; groot, dat men
+ten laatste het kweeken van planten niet meer kan laten en de
+liefhebberij daartoe steeds grooter wordt.</p>
+</div>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb3" href="#pb3" name="pb3">3</a>]</span></p>
+<div class="body">
+<div id="ch1" class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>I. Algemeene wenken.</h2>
+<div class="div2" id="ch1.1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De inrichting van den kamertuin.</h3>
+<p>Bij het kweeken van planten in de kamer moet men rekening houden met
+tal van moeilijkheden, welke voor den plantenliefhebber, die zijn
+planten slechts buiten kweekt, niet bestaan. Het moeilijkste is zeker
+wel de juiste plaatsing. Het is zeer gemakkelijk planten te koopen,
+maar heel wat moeilijker ze z&oacute;&oacute; te plaatsen, dat zij, bij
+een goede behandeling, ook in de kamer gezond kunnen gehouden worden.
+Er bestaan echter tal van voorwerpen, die dienen, om er kamerplanten op
+of in te plaatsen en die dan ook vrij algemeen gebruikt worden. Het
+meest bekende en verspreide dezer voorwerpen is zeker wel de
+<span class="letterspaced">bloemtafel</span>. Bloemtafels zijn steeds
+een zeer gewaardeerd geschenk, reden waarom ze in bijna alle vormen
+worden vervaardigd en tot alle prijzen verkrijgbaar zijn. Het meest
+worden zij vervaardigd uit ijzer-, hout-, draad- of mandenvlechtwerk.
+Al deze tafels bevatten een blikken bak, waardoor de zindelijkheid
+bevorderd wordt. Er moet op gelet worden, dat deze bak een afvoerbuisje
+heeft, waardoor het overvloedige water kan afgetapt worden. De gewone
+vorm voor de bloemtafels is de ronde. Het kan niet ontkend worden, dat
+een fraaie, ronde bloemtafel, met mooie planten gevuld, een inderdaad
+zeer schoon kamersieraad is. Jammer is het daarom, dat de ronde
+bloemtafel grove gebreken heeft, zoodat zij, voor het kweeken van
+kamerplanten, zoo ongeschikt mogelijk is. Verondersteld dat men deze
+tafel de eenige goede plaats, namelijk zoo dicht mogelijk bij het
+venster, geeft, dan zijn het toch slechts de weinige, naar het venster
+gekeerde planten, die de zoo hoog noodige directe inwerking van het
+licht genieten. De van het venster afgekeerd staande planten leiden,
+door gebrek aan licht en zon, veel meer dan men wel denken zou. Wel
+zijn er enkele bladplanten, met stevige bladeren, zooals bijv. enkele
+<span class="letterspaced">Palmen</span> en de <span class="letterspaced">Aspidistra</span>, die onder zulke ongunstige
+omstandigheden goed blijven, doch van een weelderigen <span class="pagenum">[<a id="pb4" href="#pb4" name="pb4">4</a>]</span>groei kan
+ook bij deze geen sprake zijn. Om aan het genoemde bezwaar te gemoet te
+komen, heeft men bloemtafels in den handel gebracht met beweegbaar
+bovenstel. Deze tafels kunnen, zonder verplaatsing, dagelijks een
+weinig gedraaid worden, zoodat alle planten eenigen tijd een weinig van
+het licht kunnen genieten; maar de tijd, dien deze planten in het volle
+licht staan, is ook in dit geval betrekkelijk kort. Het feit nog in het
+midden latende, dat er verscheidene planten zijn, die niet gaarne
+dikwijls van plaats veranderen, komen deze bloemtafels dus slechts
+gedeeltelijk aan het bedoelde bezwaar te gemoet. Een direct gevolg der
+ronde bloemtafels is dan ook, dat alle daarin staande planten na
+verloop van betrekkelijk korten tijd &eacute;&eacute;nzijdig worden.
+Zulke &eacute;&eacute;nzijdige planten maken, zoolang zij met anderen
+te zamen gerangschikt staan, nog wel een tamelijk goeden indruk, maar
+zoodra men ze alleen plaatst, is deze allertreurigst. Ronde bloemtafels
+kunnen dan ook slechts gebruikt worden, wanneer de daarin geplaatste
+planten geen hoofdzaak zijn. Dit is bijv. het geval met een soort ronde
+tafel, wier centrum gevormd wordt door een aardig aquarium met of
+zonder fontein. Deze, uit fraai gietijzer vervaardigde, tafels hebben
+rondom het aquarium slechts plaats voor een, hoogstens twee rijen
+kleine planten, terwijl het aquarium zelf met zeer goed gevolg benut
+kan worden voor de cultuur van moeras- en andere waterplanten. In het
+algemeen genomen, kan de ronde bloemtafel dus slechts gebruikt worden
+als fraai meubelstuk in het salon, en hoewel voor de cultuur van fraaie
+planten ten eenen male ongeschikt, kan ze dienstbaar zijn om planten,
+die men gedurende den zomer in de vensterbank, op het balkon of in den
+tuin gekweekt heeft, des winters aan de versiering der vertrekken
+dienstbaar te maken. <a href="#fig002">Fig. 2</a> toont aan, op welke
+wijze de planten op zulk een bloemtafel gerangschikt kunnen worden
+<span class="pagenum">[<a id="pb5" href="#pb5" name="pb5">5</a>]</span><span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6" name="pb6">6</a>]</span>worden. Als middenplant gebruikt men een fraaien,
+naar alle zijden goed ontwikkelden <span class="letterspaced">Palm</span>, waaromheen <span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Varens</span> en kleinere bloemplanten geschikt worden,
+terwijl verschillende hangplanten aan het geheel een los voorkomen
+kunnen geven.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e801width" id="fig001"><img src="images/fig001.jpg" alt="Fig. 1. Bloemtafels. " width="438" height="590">
+<p class="figureHead">Fig. 1. Bloemtafels.</p>
+</div>
+<p><a href="#fig001">Fig. 1</a> toont twee ongevulde bloemtafels, uit
+gietijzer vervaardigd, en wel ter rechterzijde een gewone, maar zeer
+elegant gevormde tafel en ter linkerzijde een eenvoudigere, waaraan
+echter een bloemstandaard verbonden is, zeer geschikt om er een flink
+ontwikkelden <span class="letterspaced">Palm</span> op te zetten.</p>
+<div class="figure xd19e813width" id="fig002"><img src="images/fig002.jpg" alt="Fig. 2. Elegante bloemtafel." width="433"
+height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 2. Elegante bloemtafel.</p>
+</div>
+<p>Beter dan de ronde, is de ovale bloemtafel voor het kweeken van
+planten geschikt. Indien zulk een tafel goed is, moet zij op twee
+stevige pooten staan, de lengte van het venster hebben, waar zij
+v&oacute;&oacute;r gezet wordt en niet te breed zijn, zoodat er slechts
+&eacute;&eacute;n rij planten in gezet kan worden. Zulk een tafel wordt
+het best vervaardigd uit besneden hout, waarin een blikken bak wordt
+geplaatst. De geheele bak moet z&oacute;&oacute; diep zijn, dat de
+potten, waar de planten in staan, aan het gezicht worden onttrokken.
+Dergelijke bloemtafels zijn zeer practisch en zijn zij netjes bewerkt,
+dan strekken zij ieder vertrek tot een waar sieraad.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e820width" id="fig003"><img src="images/fig003.jpg" alt="Fig. 3. Bloemstandaard." width="180" height="410">
+<p class="figureHead">Fig. 3. Bloemstandaard.</p>
+</div>
+<p>Een zeer doelmatig meubelstuk om planten op te kweeken is ook de
+<span class="letterspaced">bloemstandaard</span>. De meest
+gebruikelijke standaards, van ge&iuml;miteerd ebbenhout, waarop meestal
+een fraaie porseleinen vaas staat, kunnen slechts dienen om een enkele
+plant op te plaatsen (<a href="#fig003">Fig. 3</a>). Het spreekt
+vanzelf, dat men op zulk een standaard steeds een <span class="letterspaced">Palm</span> of andere fraaie plant moet zetten, die geen
+gebreken heeft en die naar alle zijden goed ontwikkeld is.</p>
+<p>Voor het plaatsen van alleenstaande planten heeft men ook nog andere
+vazen, zooals die in <a href="#fig004">Fig. 4</a> zijn afgebeeld. Dit
+zijn groote porseleinen vazen, die op gesmeed of gietijzeren piedestals
+staan. De standaards, die rechts in het midden zijn afgebeeld, zijn
+vervaardigd uit gedraaid smeedijzer, terwijl de linksche van het
+goedkooper gietijzer is gemaakt, dat men door bronzen of nikkelen een
+fraai voorkomen geeft.</p>
+<p>Veel beter, dan de ronde bloemtafels, zijn ook de rustieke
+bloemstandaards met verschillende etages, die ieder op zichzelf dienen
+om er een alleenstaande plant op te plaatsen<a id="xd19e842" name="xd19e842"></a> (<a href="#fig005">Fig. 5</a>).</p>
+<div class="figure floatRight xd19e848width" id="fig004"><img src="images/fig004.jpg" alt="Fig. 4. IJzeren Bloemstandaards met vazen."
+width="376" height="446">
+<p class="figureHead">Fig. 4. IJzeren Bloemstandaards met vazen.</p>
+</div>
+<p>Al de tot nu toe besproken voorwerpen, waarbij nog gevoegd moeten
+worden de &eacute;&eacute;n- of meerarmige consoles, die meestal aan
+den wand worden bevestigd, vinden een plaats in de kamer. Met deze
+hulpmiddelen is men echter niet in staat de beste plaats voor het
+kweeken der planten, namelijk <span class="pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7" name="pb7">7</a>]</span>de <span class="letterspaced">vensterbank</span>, te gebruiken. Een goed gebruik van
+de vensterbank kan men echter slechts d&aacute;n maken, wanneer de
+vensters niet van overgordijnen voorzien zijn, daar deze anders de daar
+geplaatste planten aan het gezicht zouden onttrekken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e861width" id="fig005"><img src="images/fig005.jpg" alt="Fig. 5. Bamboe standaard voor vier planten."
+width="208" height="412">
+<p class="figureHead">Fig. 5. <span class="corr" id="xd19e864" title="Bron: Bamboes">Bamboe</span> standaard voor vier planten.</p>
+</div>
+<p>In de meeste moderne huizen is de vensterbank echter
+z&oacute;&oacute; smal, dat er slechts &eacute;&eacute;n rij kleinere
+planten op geplaatst kan worden. In huizen echter, waar de vensterbank
+iets breeder is en men slechts een klein aantal planten, hoofdzakelijk
+voor vensterdecoratie, wil kweeken, kan men er een houten bakje op
+laten maken om de planten in te plaatsen. Dit bakje kan zeer goed zoo
+ingericht worden, dat het de kamer volstrekt niet ontsiert. In dit
+bakje, hetwelk zoo diep moet wezen, dat de potten geheel aan het
+gezicht worden onttrokken, zet men dan eenige werkelijk fraaie blad- of
+bloemplanten. De liefhebber, die er pleizier in heeft, zijn planten
+werkelijk zelf te kweeken, ze door zaden of stekken te vermeerderen en
+dan de jonge plantjes op te kweeken, heeft aan de beperkte ruimte van
+de vensterbank niet genoeg. Toch weet zoo iemand wel raad te schaffen
+om meer ruimte te verkrijgen. Het eenvoudigste middel hiertoe is, dat
+men aan de vensterbank een tweede plank laat aanbrengen, die al naar de
+ruimte in de kamer en het aantal te kweeken planten, breeder of smaller
+kan wezen. Men kan deze plank zoo laten maken, dat zij aan het kozijn
+met een paar scharnieren bevestigd wordt en door een paar pootjes wordt
+ondersteund, zoodat zij naar verkiezing opgesteld of neergeslagen kan
+worden. Op de ruimte, die men op deze wijze verkregen <span class="pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8" name="pb8">8</a>]</span>heeft, is
+voor een tamelijke hoeveelheid planten plaats, en deze kunnen alle
+genoegzaam van het invallende licht profiteeren, wanneer zij op een
+doelmatige wijze worden gerangschikt. Men plaatst de planten namelijk
+z&oacute;&oacute;, dat de kleinste in de eerste rij, d.w.z. het dichtst
+bij het venster staan, terwijl de grooteren, al naar de afmeting, in de
+volgende rijen worden gezet. Is men in de gelegenheid de kamerplanten
+des zomers buiten te zetten, zoo wordt de plank eenvoudig neergeslagen,
+zoodat zij dan niet hinderlijk is. Een groot bezwaar is echter aan deze
+inrichting verbonden, namelijk, dat het venster, waar de planten
+v&oacute;&oacute;r staan, niet geopend kan worden. Gewoonlijk echter
+heeft het vertrek, waar men planten kweekt, meer dan &eacute;&eacute;n
+venster, zoodat dat, waar de planten v&oacute;&oacute;r staan, wel
+gesloten zal kunnen blijven. Het luchten door het venster, waar de
+planten v&oacute;&oacute;r staan, mag echter in geen geval des winters
+geschieden, daar de planten volstrekt niet aan een kouden luchtstroom
+blootgesteld mogen worden.</p>
+<p>Ook dan, wanneer slechts &eacute;&eacute;n rij planten in de
+vensterbank staat, mag men het raam niet openen of men moet eerst de
+planten wegnemen. Dit nu is niet aan te raden, daar het veel last
+veroorzaakt en het veelvuldig verplaatsen voor teedere planten licht
+schadelijk zou kunnen zijn.</p>
+<p>Ook in dit geval doet men dus beter het venster gesloten te
+laten.</p>
+<p>Heeft men echter vertrekken, waar het venster, waarvoor de planten
+staan, toch geopend <span class="letterspaced">moet</span> worden, dan
+is het beste, dat men gebruik maakt van de
+&ldquo;Patent-Blumenbretter&rdquo; van Meier en Michael te Leipzig.
+Deze bestaan uit twee deelen, vervaardigd uit draad- of smeedijzer en
+zijn z&oacute;&oacute; ingericht, dat aan ieder vensterkozijn er een
+bevestigd wordt, welke met een scharnier kan draaien. De bakjes hebben
+ongeveer de breedte van een gewone vensterbank, zij rusten daar echter
+niet op, maar hangen aan ijzeren kettinkjes, die aan de ramen met een
+haakje bevestigd zijn. Moet men nu het venster openen, dan worden de
+kettinkjes losgemaakt en de bakjes naar binnen gedraaid. De planten
+zijn dan niet aan den directen luchtstroom blootgesteld. Zeer raadzaam
+is het ook een houten raam te laten maken, bespannen met ijzer- of
+kopergaas en dit tusschen het geopende raam en de vensterbank te
+plaatsen. De koude lucht, die dan door het gaas moet heendringen, zal
+niet zulk een ongunstigen invloed op de planten uitoefenen.</p>
+<p>Al de tot nu toe besproken voorwerpen, die dienen kunnen om planten
+in de kamer te kweeken, hebben een zeer groot nadeel; namelijk, dat zij
+de planten niet beschermen tegen de droge, stoffige kamerlucht. Wanneer
+men met hardere planten te doen heeft, is dit euvel niet zoo heel
+groot, en door herhaald besproeien en wasschen der planten, nog wel te
+verhelpen, vele teerdere planten kunnen echter onmogelijk vrij in een
+kamer verzorgd worden. Wil een liefhebber dus fijnere planten in de
+kamer kweeken, dan moet hij zich bedienen van een <span class="letterspaced">kamerkasje</span>. In zulk een <span class="pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9" name="pb9">9</a>]</span>kasje, dat
+meestal niet kostbaar, maar ook betrekkelijk klein is, heeft men
+natuurlijk voor grootere planten geen plaats. Het aanbevelenswaardigste
+is, in zoo&rsquo;n kasje <span class="letterspaced">Varens</span>,
+<span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> en bontbladerige
+plantjes te kweeken.</p>
+<p>Zeer samengesteld zijn de kamerkasjes met een
+verwarmingstoestelletje, maar daar deze zeer veel zorg vereischen,
+wordt men ze meestal spoedig moede. Meestal zullen kamerkasjes een
+fraai voorkomen hebben en bijgevolg in een verwarmd woonvertrek gezet
+worden, zoodat extra verwarming dan onnoodig is. Het kasje moet zoo
+mogelijk op een goed voetstuk staan en kan, al naar keuze, zeer
+eenvoudig van hout en gewoon glas, of fraaier en dan van ijzer en
+spiegelglas gemaakt worden. Het kamerkasje bestaat uit een meer of
+minder groot met glas bedekt raamwerk, waarin aan de achterzijde een
+deur is, die dient voor het inzetten en verdere verzorgen der planten,
+of wel, men maakt er in plaats van een deur een losse ruit in, die zoo
+noodig uit- of ingeschoven kan worden. Indien de temperatuur in het
+kasje te hoog wordt, moet er gelucht worden en de inrichting moet zoo
+zijn, dat men dit kan doen door uit den bovenkant een ruit weg te
+nemen. De kamerkasjes worden zoo gemaakt, dat men &ograve;f er slechts
+planten in potten in kan zetten, &ograve;f wel de planten er in kan
+uitplanten. In het laatste geval moet er aan de onderzijde een bak
+worden aangebracht ter opneming van de aarde. Vooral moet er zorg voor
+worden gedragen, dat deze bak voorzien is van een afvoerbuisje om het
+overvloedige water te kunnen verwijderen. Dit buisje moet aan het
+laagste punt van het bakje bevestigd worden. Indien men de planten in
+het kasje uitplant, moet men zorgen vooraf een goede drainage in den
+bak aan te brengen. Hiertoe legge men eerst een laag potscherven, of,
+bij gebrek daarvan, stukjes houtskool of cokes op den bodem, en bedekke
+deze hetzij met een laagje moerasmos (sphagnum) of wel met wat groven
+turfmolm. Op deze drainage brengt men dan de aarde aan, waar de
+plantjes in gezet worden; deze aarde moet bij voorkeur licht, los en
+niet te vochtig zijn. Het kamerkasje geeft niet alleen het voordeel,
+dat de planten beschut zijn tegen de droge, meestal stoffige en
+onzuivere kamerlucht, maar dat zij ook kunnen begoten en bespoten
+worden, zonder dat de meubelen daar iets van te lijden hebben, of ook
+het tapijt vochtig wordt.</p>
+<p>In plaats van het kamerkasje, worden ook wel glazen stolpen
+gebruikt, die nu eens over een enkele plant, dan weder over
+verscheidene planten, die men te zamen in een bakje zet, worden
+geplaatst. In het laatste geval is het raadzaam zaadtesten te
+gebruiken, zooals die in de kweekerijen voor het uitzaaien van fijnere
+zaden worden gebruikt.</p>
+<p>Zeer geschikt voor het kweeken van kamerplanten is de ruimte
+tusschen z.g.n. dubbele vensters, die echter hier te lande slechts
+betrekkelijk schaars worden aangetroffen. De architecten denken meestal
+het allerminst aan de bloemenliefhebberij van de aanstaande bewoners,
+die de door hen <span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10" name="pb10">10</a>]</span>gebouwde huizen moeten betrekken. De dubbele
+vensters zijn meestal z&oacute;&oacute; gemaakt, dat er slechts even
+ruimte is om Hyacintglazen tusschen te zetten. Om hieraan te gemoet te
+komen, heeft men lange, smalle potten vervaardigd; deze zijn echter
+niet alleen zeer leelijk, maar ook zeer onpractisch. Beter doet men dan
+nog, vierkante of langwerpig vierkante potten te gebruiken (<a href="#fig006">Fig. 6</a>), die echter niet in den handel zijn, doch aan den
+pottenbakker besteld moeten worden. Dit model potten is echter
+overbodig, wanneer men iedere plant op een klein stekpotje zet. De pot,
+waar de plant in staat, komt dan niet tusschen de ramen, doch tusschen
+de vensterruiten te staan, waar natuurlijk de ruimte aanmerkelijk
+breeder is; dit heeft echter weer tegen, dat de grootere potten dan
+geheel in het gezicht komen, wat niet erg mooi staat.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e906width" id="fig006"><img src="images/fig006.jpg" alt="Fig. 6. Vierkante bloempot voor dubbele vensters." width="205" height="209">
+<p class="figureHead">Fig. 6. Vierkante bloempot voor dubbele
+vensters.</p>
+</div>
+<p>Veel aanbevelenswaardiger dan de dubbele vensters zijn de
+<span class="letterspaced">vensterkasjes</span>. Te Weenen zijn de
+vensterkasjes lang geen zeldzaamheid; er bestaat daar zelfs een
+Vereeniging, waarvan de leden hun planten uitsluitend in vensterkasjes
+moeten kweeken. Het kasje moet z&oacute;&oacute; ingericht zijn, dat
+men het des zomers buiten en des winters binnen aan het venster kan
+hangen. In het kasje is een deur aangebracht, waardoor men des winters
+bij de planten kan komen, des zomers doet deze geen dienst, daar men
+dan slechts het venster behoeft te openen, om de planten te kunnen
+verzorgen. Het spreekt natuurlijk vanzelf, dat het kasje zoo moet
+ingericht worden, dat er geen water op de stoep of op het tapijt kan
+druipen; ook moet het voorzien zijn van zonneschermpjes, die men in de
+kamer moet kunnen behandelen. Het best is daartoe een groen gekleurde
+rouleau, die over koorden loopt. Het kweeken van planten tusschen de
+dubbele vensters of in het vensterkasje is in ieder geval veel
+loonender, dan het kweeken in de kamer, daar de planten, bij die
+kweekwijze, volop van het licht kunnen genieten, wat een eerste
+levensvereischte voor haar is.</p>
+<p>De beste van alle inrichtingen is wel de <span class="letterspaced">wintertuin</span>, dien men van uit de kamer door een
+deur kan bereiken. Zulk een wintertuin heeft bijna al de voordeelen van
+een plantenkas. De inrichting van een goeden wintertuin, die door alle
+fabrieken kan bezorgd worden, is echter tamelijk kostbaar. Ook het
+onderhoud en vooral de verwarming sleepen groote kosten met zich,
+waarom de wintertuinen dan ook lang niet algemeen zijn.</p>
+<p>Een liefhebber, die er prijs op stelt door middel van planten een
+fraai voorkomen te geven aan zijn vertrekken, balkon of waranda, mag de
+<span class="letterspaced">ampels</span> niet vergeten. Onder een ampel
+verstaat men een voorwerp, dat er op ingericht is met hangplanten bezet
+en zoo opgehangen te worden. <span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11" name="pb11">11</a>]</span>Zulke hangplanten moet men niet
+verwarren met klimplanten. Terwijl toch de klimplanten in haar
+vaderland tegen boomen opklimmen en somtijds tot in de hoogste kronen
+toe doordringen of wel tegen de steilste rotsen opgroeien, ontwikkelen
+hangplanten zich heel anders. Hangplanten kruipen in haar natuurlijken
+toestand in de meeste gevallen over den bodem of hangen van rotsblokken
+naar beneden, overal wortels slaande, die voor de voeding der stengels
+zorgen. Deze kruipende planten, die niet, zooals de struikachtige
+gewassen, met hare stengels rechtop groeien, zijn het, die in de eerste
+plaats voor ampels in aanmerking komen.</p>
+<p>Een goede ampel moet er bevallig uitzien en toch practisch zijn. De
+meeste potten-, draad- en houtwerkfabrieken brengen ampels in den
+handel van de meest verschillende prijzen en vormen, maar, hoe fraai
+deze er veelal ook uitzien, zijn zij gewoonlijk toch niet voor het
+kweeken van planten geschikt. De bruikbaarste is en blijft altijd de
+steenen ampel, bij voorkeur die, welke van hetzelfde materiaal gemaakt
+is, waaruit de gewone bloempotten worden vervaardigd. De grootste fout
+bij de ampels is gelegen in het gebrek aan een waterloozing. De spits,
+waarin een ampel meestal uitloopt, moet, evenals de bodem van een
+bloempot, doorboord zijn, zoodat het overvloedige gietwater dadelijk
+kan wegloopen. Om nu het bevuilen van den vloer te voorkomen, is het
+raadzaam onder het drainagegaatje een bakje van steen of blik te
+hangen, dat korten tijd na het gieten verwijderd kan worden. Een tweede
+fout der ampels en wel hoofdzakelijk der steenen ampels, is, dat zij te
+ondiep zijn. Zet men in zoo&rsquo;n ondiepe ampel een hangplant, die in
+den pot blijft staan, dan ziet men een groot gedeelte van den pot, wat
+niet erg mooi is; neemt men de plant uit den pot, om haar direct in de
+ampel te planten, dan blijkt het, dat de aardkluit veel te groot is en
+ze er niet in geplant kan worden, zonder er een groot gedeelte af te
+snijden. De ampels mogen dus niet te ondiep zijn; als regel moet
+gelden, dat zij evenals een bloempot, net zoo diep als wijd moeten
+zijn. Een derde fout bij de ampels uit den handel is daarin gelegen,
+dat zij veel te mooi zijn, zoodat maar al te dikwijls het fraaie
+voorkomen daarvan hoofdzaak en de daarin groeiende plant nevenzaak
+wordt. Het uiterlijke van de ampel doet echter niets ter zake, omdat
+het bij een goede beplanting door de hangplanten zoo niet geheel, dan
+toch voor het grootste gedeelte bedekt wordt. Een zoo eenvoudig
+mogelijk steenen ampel, die niet te hard gebakken, maar zoo poreus
+mogelijk is, die uitwendig noch verglaasd, noch beschilderd is, die ten
+slotte naast de hoognoodige diepte, ook een gelegenheid tot waterafvoer
+heeft, is en zal wel altijd blijven het meest aanbevelenswaardige
+voorwerp om hangplanten in te kweeken, <a href="#fig007">Fig. 7</a>
+toont drie zulke ampels. Links is afgebeeld een zeer eenvoudige, doch
+inderdaad practische ampel; in het midden een, die geheel ongeschikt
+is, omdat zij &egrave;n te ondiep &egrave;n te fraai bewerkt is; rechts
+eindelijk is een uit een zeehoorn vervaardigd; deze is wel niet zeer
+practisch, maar zeer <span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12"
+name="pb12">12</a>]</span>eenvoudig en gemakkelijk te maken en juist
+daarom wellicht aanbevelenswaardig.</p>
+<div class="figure xd19e936width" id="fig007"><img src="images/fig007.jpg" alt="Fig. 7. Ampels." width="545" height="648">
+<p class="figureHead">Fig. 7. Ampels.</p>
+</div>
+<p>In de tweede plaats komen in aanmerking de ampels, vervaardigd van
+hout of vlechtwerk. Het kan niet ontkend worden, dat een z.g.n.
+rustieke ampel inderdaad wel fraai kan zijn. Zulke ampels kunnen op
+verschillende wijzen vervaardigd worden. Men kan, evenals voor
+orchidee&euml;n-mandjes, geschilde of ongeschilde stukjes hout tegen
+elkander aanleggen, en deze met koperdraad onderling verbinden. Een
+tweede, veel voorkomende wijze is, dat een geraamte uit ruw hout wordt
+vervaardigd, hetwelk dan met boom- of kurkschors bekleed wordt; deze
+kan men dan nog met dennenappels of dergelijke vruchten versieren. Zulk
+een ampel moet natuurlijk ook van een gelegenheid tot waterafvoer
+voorzien zijn. Wil men er echter voor zorgen, dat het hout niet spoedig
+gaat rotten en dan een minder fraai voorkomen heeft, daargelaten nog de
+onaangename geur, dan moet er een blikken bakje in geplaatst worden.
+Wordt nu de plant met den pot <span class="pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13" name="pb13">13</a>]</span>in de ampel geplaatst, dan zal dit
+bakje niet hinderen; plant men haar daarentegen er in uit, dan zal men
+zien, dat zij na korten tijd gaan kwijnen. Het blik toch laat geen
+lucht tot de aarde doordringen, en als gevolg daarvan zal, wanneer men
+niet zeer voorzichtig is met gieten, de aarde verzuren.</p>
+<p>Veel minder geschikt dan de houten ampels zijn die van vlechtwerk
+wanneer er niet voor gezorgd wordt, dat zij een stevig geraamte van
+ijzerdraad bevatten. Bij het beplanten toch verliest zoo&rsquo;n ampel,
+door het gewicht der aarde, in betrekkelijk zeer korten tijd haar
+vorm.</p>
+<p>De ampels, vervaardigd uit gevlochten tienden, hebben een groote
+fout, welke ook die, uit draadvlechtwerk, hoe fraai deze ook mogen
+zijn, aankleeft: namelijk de moeilijkheid met het gieten. Wanneer de
+aarde in zoo&rsquo;n ampel wat heel erg opgedroogd is, kan men de
+daarin staande plant niet anders begieten, dan door het geheel eenigen
+tijd in een grooten emmer met water onder te dompelen. Begiet men de
+planten niet op deze wijze, dan zal het gietwater door de mazen
+wegloopen, zonder in de aarde te dringen, terwijl de meegevoerde aarde
+niet alleen de ampel zelf, maar ook alles wat er omheen staat, zal
+verontreinigen. Het ongeregelde afloopen van het gietwater, waartegen
+bij de gevlochten ampels geen middel bestaat, zal bij deze soorten
+altijd een groot bezwaar blijken te zijn, en ze in de meeste gevallen
+onbruikbaar maken. Heeft men echter zulk een gevlochten ampel, dan doet
+men het beste, die in de waranda of op het balkon te gebruiken; het
+doorloopende water zal daar de minste schade berokkenen. In dit geval
+is de voorkeur te geven aan die, welke van gegalvaniseerd draad gemaakt
+zijn, daar die niet roesten. Alvorens zulk een ampel te beplanten,
+wordt zij inwendig met tinblad bekleed, ten einde te voorkomen, dat de
+aarde tusschen de mazen wegvalt en daardoor de wortels bloot komen te
+liggen.</p>
+<p>De eenvoudigste, beste en goedkoopste ampel is zeker wel die, welke
+men verkrijgt, door een gewonen bloempot in een ijzeren ring te
+plaatsen en aan dien ring de draden te bevestigen, waar hij aan
+opgehangen wordt. (<a href="#fig008">Fig. 8</a>). Deze ampel voldoet
+aan alle daaraan te stellen eischen.</p>
+<p>De beste plaats, die men den ampels geven kan, is aan het balkon of
+de waranda; ook zijn zij zeer geschikt voor den wintertuin. In de kamer
+kunnen zij wel gebruikt worden, mits zij dicht voor het venster worden
+opgehangen. In de meeste gevallen zijn aan iedere ampel, op gelijke
+afstanden, drie metalen ringen bevestigd. Aan deze ringen worden
+koorden of kettinkjes vastgemaakt, welker sterkte moet
+ge&euml;venredigd zijn aan de grootte en zwaarte van de ampel. Deze
+drie koorden of kettinkjes moeten weder in een ring te zamen komen.
+Hangt de ampel z&oacute;&oacute; hoog, dat men haar niet gemakkelijk
+kan bereiken, dan moet aan laatstbedoelden ring weder een koord
+bevestigd worden, dat over een in den zolder aangebrachte katrol loopt,
+zoodat men haar, zoo noodig, zonder beschadigen kan laten zakken.
+<span class="pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14" name="pb14">14</a>]</span></p>
+<p>Zeer kleine ampels, waarin slechts ruimte is voor &eacute;&eacute;n
+plant, hetzij met den pot er in geplaatst, hetzij er in uitgeplant, kan
+men zeer gemakkelijk zelf vervaardigen uit een pompoen- of
+kokosnoot-schaal. Zulke ampeltjes zijn heel aardig om in het vertrek
+v&oacute;&oacute;r het venster te hangen, daar zij het licht niet te
+veel onderscheppen. Wanneer men er nu &eacute;&eacute;n moerasplant,
+zooals bijv. <span class="letterspaced">Tradescantia</span> of
+<span class="letterspaced">Isolepis gracilis</span> in plant, dan kan
+men de overblijvende ruimte met stukjes spons aanvullen. Deze zuigen
+het water op en zorgen dus, dat de aarde behoorlijk vochtig blijft,
+terwijl de fijne worteltjes er gemakkelijk in kunnen doordringen.</p>
+<p>Zeer gemakkelijk zijn de ampels te vullen, waarin men de planten met
+den pot plaatst; deze mogen niet te groot zijn en er moet voor gezorgd
+worden, dat zij een gladden bodem hebben, opdat de potten goed
+vaststaan. Als regel zal men er slechts &eacute;&eacute;n plant in
+plaatsen of wel een grootere, waar eenige kleinere omheen worden
+gezet.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e968width" id="fig008"><img src="images/fig008.jpg" alt="Fig. 8. Bloempot, ingericht als ampel." width="397" height="451">
+<p class="figureHead">Fig. 8. Bloempot, ingericht als ampel.</p>
+</div>
+<p>De ampels, waarin de planten uitgeplant worden, moeten als volgt
+behandeld worden. Op de drainage-opening legt men een omgekeerde
+scherf, de holle zijde naar de opening gekeerd; hierop worden nog
+enkele scherven gelegd, en deze worden met een laagje ruwen turfmolm
+gedekt. Hierop brengt men dan eerst de aarde. Deze aarde moet, om een
+te spoedig uitdrogen te voorkomen, niet al te licht zijn. In het midden
+van zeer groote ampels zet men dan een fraaie opgroeiende plant, zooals
+een <span class="letterspaced">Palm</span> of iets dergelijks.
+Hieromheen kunnen enkele lagere opgroeiende blad- of bloemplanten gezet
+worden, bijv.: <span class="letterspaced">Cyperus</span>, <span class="letterspaced">Pelargonium</span>, <span class="letterspaced">Fuchsia</span> of <span class="letterspaced">Heliotroop</span>; de eigenlijke hangplanten worden dan
+rondom deze laatsten geplant. Bij een dergelijke beplanting moet men er
+op letten, dat de gebruikte bloemplanten niet te veel in de hoogte
+groeien; beter is het, wanneer zij zich vertakken, hetgeen men
+gemakkelijk kan bevorderen, door den hoofdstengel tijdig in te snijden.
+De ampel mag <span class="pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15" name="pb15">15</a>]</span>vooral niet overvuld worden. Men moet aan de
+planten gelegenheid geven zich behoorlijk te ontwikkelen, terwijl ook
+de kluiten er in geplant moeten kunnen worden, zonder dat het noodig
+is, die veel te beschadigen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De gereedschappen.</h3>
+<p>Een liefhebber, die zijn planten in de kamer kweekt, bedient zich
+van betrekkelijk zeer weinig gereedschappen; laten wij die, welke bij
+het bespreken van het zaaien, stekken en verplanten vermeld zullen
+worden, zooals de verplantstok, het repikeerhoutje en het pincet
+voorloopig rusten, dan blijft ons als het belangrijkste stuk
+gereedschap de <span class="letterspaced">gieter</span> over.</p>
+<p>Wanneer men grootere planten te gieten heeft, die in den wintertuin,
+onder de waranda, of op het balkon staan, dan doet men het beste zich
+een gewonen gieter aan te schaffen, zooals die in de kweekerijen
+gebruikt wordt. De gieter, dien men gebruikt om de bloemtafel en de
+andere in de kamer gekweekte planten te gieten, kan veel kleiner en
+sierlijker zijn. In de meeste gevallen is hij groot genoeg, wanneer hij
+3&ndash;5 liter water kan bevatten. Het handvat moet aan zulk een
+kamergietertje goed groot en gebogen zijn, terwijl er vooral op moet
+gelet worden, dat de tuit vrij lang is; opdat men, wanneer de planten
+wat ver uit elkander staan, de verst weg staanden toch goed kan
+bereiken (<a href="#fig009">Fig. 9</a>). Bij een zoodanigen gieter
+behoort een broes te zijn met kleine gaatjes, die men in verschillende
+vormen heeft; namelijk nu eens met een rond en gebogen, dan weder met
+een ovaal en plat bovenvlak.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1006width" id="fig009"><img src="images/fig009.jpg" alt="Fig. 9. Kamergietertje." width="322" height="217">
+<p class="figureHead">Fig. 9. Kamergietertje.</p>
+</div>
+<p>Het duurzaamste, doch ook verreweg het duurste zijn de koperen
+gieters. De broes dient tot het aangieten van zaden, stekken en pas
+verpotte planten, alsook om des zomers de buitenstaande planten te
+besproeien. Een zeer bijzonderen gieter, met een lange tuit en een
+slechts aan de bovenzijde met gaatjes voorziene broes, toont ons
+<a href="#fig010">fig. 10</a>. Deze gieter is zeer geschikt om
+buitenstaande planten te begieten. Daar men met den gieter de planten
+slechts aan de bovenzijde der bladeren kan bevochtigen en ook het
+besproeien van de achterzijde dringend noodig is, al was het slechts
+ter bestrijding van het ongedierte, dat daar bij voorkeur huist,
+<span class="pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16" name="pb16">16</a>]</span>moet een liefhebber ook beschikken over een kleine
+<span class="letterspaced">handspuit</span> (<a href="#fig011">Fig.
+11</a>). Deze handspuitjes zijn in iederen winkel, waar men
+tuingereedschappen verkoopt, te verkrijgen.</p>
+<div class="figure xd19e1024width" id="fig010"><img src="images/fig010.jpg" alt="Fig. 10. Gieter met vlakke broes om buiten te gieten." width="655"
+height="481">
+<p class="figureHead">Fig. 10. Gieter met vlakke broes om buiten te
+gieten.</p>
+</div>
+<p>Ze moeten, willen zij goed zijn, uit geel koper vervaardigd en aan
+het uiteinde van een fijne broes voorzien zijn. Daar het kleinste model
+dier spuitjes voldoende is, behoeven ze niet kostbaar te wezen. Voor
+het gebruik in de kamer zijn de handspuitjes minder aan te bevelen,
+omdat bij gebruik daarvan het nat worden van het tapijt en der meubelen
+moeilijk te voorkomen is. Voor de kamer beveelt zich het meest de
+z.g.n. <span class="letterspaced">rafraichisseur</span> aan. Deze
+toestelletjes heeft men in velerlei soorten en zeer verschillende
+prijzen.</p>
+<p>De eenvoudigste rafraichisseurs spuiten, door in het daartoe
+bestemde mondstuk met kracht te blazen, wat zeker nogal vermoeiend voor
+de longen is. Om hieraan te gemoet te komen, heeft men rafraichisseurs
+gemaakt, voorzien van een elastieken bal. Door den bal in te drukken
+begint het toestel te spuiten. Ook heeft men er in de laatste jaren in
+den handel gebracht, waar men slechts aan een handvatsel behoeft te
+pompen, of wel op een knop te drukken, om ze in werking te stellen.
+Deze toestelletjes zijn voor de kamer zeer geschikt, daar zij het water
+z&oacute;&oacute; fijn verdeelen, dat dit als stof op de bladeren valt,
+en ze voldoende bevochtigt, terwijl zij de meubelen geenszins
+bederven.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1036width" id="fig011"><img src="images/fig011.jpg" alt="Fig. 11. Handspuitje." width="356" height="109">
+<p class="figureHead">Fig. 11. Handspuitje.</p>
+</div>
+<p>Rafraichisseurs, zooals deze in <a href="#fig012">Fig. 12</a> zijn
+afgebeeld, worden vooral door dames veel gebruikt om eau de cologne en
+andere odeurs in een kamer te verspreiden. <span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17" name="pb17">17</a>]</span></p>
+<p>Als andere gereedschappen heeft men nog noodig een <span class="letterspaced">spuitje</span> om insectenpoeder op de bladeren te
+spuiten; verder een zachte <span class="letterspaced">spons</span> om
+deze af te wasschen en een <span class="letterspaced">kwastje</span> om
+de bladoksels, waar men met de spons niet bij kan, schoon te maken. Als
+laatste gereedschappen moet men voorzien zijn van een goede
+<span class="letterspaced">rozenschaar</span> en een <span class="letterspaced">scherp mes</span>.</p>
+<div class="figure xd19e1065width" id="fig012"><img src="images/fig012.jpg" alt="Fig. 12. Rafraichisseurs." width="522" height="370">
+<p class="figureHead">Fig. 12. Rafraichisseurs.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.3"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De aarde.</h3>
+<p>Bij het kweeken van planten in de kamer, speelt natuurlijk de aarde
+ook een zeer gewichtige rol. Ieder liefhebber moet trachten zich op de
+hoogte te stellen van de verschillende aardsoorten en hare toepassing.
+Ook zij, die zich niet bezighouden met het zaaien en vermenigvuldigen
+van planten en die, hetgeen zij noodig hebben, eenvoudig in een
+kweekerij koopen, komen toch dikwijls in de noodzakelijkheid
+verschillende grondsoorten te moeten gebruiken. Als regel kan men
+aannemen, dat de planten, die men koopt, in een goed aardmengsel staan;
+maar vroeger of later komt men toch in de noodzakelijkheid dit te
+moeten vernieuwen, hetzij, doordat de planten goed gegroeid zijn en een
+grooteren pot moeten hebben; hetzij, dat zij ziek zijn geworden en
+daarom de aarde moet ververscht worden. Wil men nu van dit verplanten
+een goed resultaat verwachten, dan is het niet alleen noodzakelijk, dat
+deze bewerking goed wordt uitgevoerd, <span class="pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18" name="pb18">18</a>]</span>maar nog veel noodiger,
+dat men het juiste grondmengsel kiest.</p>
+<p>Voor gewone kamerplanten, waarvan men spreekwoordelijk zegt, dat zij
+als onkruid groeien, is het voldoende gewone bladaarde te gebruiken,
+waarin het meerendeel dezer planten zeer goed groeit. Veel beter doet
+men echter, aan iedere plant dat grondmengsel te geven, hetwelk zij
+noodig heeft. In de meeste gevallen toch kan men niet volstaan met de
+planten in een enkele grondsoort te kweeken, doch moet men een mengsel
+van verschillende grondsoorten samenstellen. Deze mengsels moeten met
+eenig overleg worden gemaakt. Is de aarde te zwaar, dan lijden de
+planten, doordat zij er niet goed in kunnen wortelen en is zij te
+licht, dan werkt het snelle uitdrogen zeer nadeelig.</p>
+<p>Een eenvoudige, maar voor vele planten zeer geschikte grondsoort is
+de <span class="letterspaced">compostaarde</span>. Men verkrijgt dezen
+grond door allerhanden afval, zooals het tuinonkruid, het in het najaar
+afgevallen blad, het des zomers gemaaide gras en verder allen
+keukenafval in een afgelegen hoekje van den tuin op een hoop te laten
+werpen. Dergelijke hoopen moeten van boven vlak zijn, zoodat men ze met
+het vuile huishoudwater, vatenwater, dierlijken afval, bloed, enz. kan
+laten overgieten. Laat men nu een zoodanigen hoop om de twee maanden
+met een mestvork flink omzetten, dan zijn de zoo opgehoopte stoffen na
+verloop van een paar jaar volmaakt verteerd en in aarde veranderd. Deze
+aarde wordt door een niet al te nauwe zeef gehord, opdat alle grovere
+deelen, zooals niet-verteerde takjes, scherven, enz. verwijderd kunnen
+worden en dan op een hoop gezet, dien men hoogstens slechts eens per
+jaar behoeft om te werken.</p>
+<p>Een lichtere grondsoort is de <span class="letterspaced">bladaarde</span>. Wanneer het in den herfst afgevallen
+blad afzonderlijk op een hoop wordt gezet en men er voor zorgt, dezen
+hoop ook voldoende om te werken, dan verteert het blad langzamerhand en
+is na 1&frac12; of 2 jaar overgegaan in een donker gekleurde lichte
+aarde. Veel beter, dan de op deze wijze verkregen aarde, is de
+zoogenaamde <span class="letterspaced">boschgrond</span>, die in
+beuken- of eikenbosschen gevonden wordt. Een liefhebber, die slechts
+weinig van dezen grond noodig heeft, kan dien, met toestemming van den
+eigenaar, zeer gemakkelijk in het een of andere bosch opzoeken. Men
+begeeft zich daartoe eenigszins diep in het eigenlijke bosch,
+verwijdert de bovenste bladlaag, die den bodem bedekt en waaronder dan
+een laag, meer of minder dik, van een zeer lichte, zachte grondsoort
+gevonden wordt. Deze aardlaag is de zoogenaamde boschgrond.</p>
+<p>Een voor vele planten zeer geschikte grondsoort is de <span class="letterspaced">heidegrond</span>. Deze aarde is, wanneer men ze door
+een fijne zeef gehord heeft, uitstekend geschikt om op te zaaien of om
+in te stekken. Ongehord is het een zeer ruwe grond, die, hetzij
+onvermengd, hetzij met toevoeging van andere grondsoorten, veel
+gebruikt wordt. De heidegrond vindt men op de heide of in bosschen,
+waar veel heidekruid, boschbessen en dergelijke planten groeien. Men
+vindt hem gewoonlijk in slechts enkele centimeters dikke <span class="pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19" name="pb19">19</a>]</span>lagen.
+Daar de bedoelde plantensoorten in hoofdzaak slechts op zandgronden
+groeien, is de heidegrond in de meeste gevallen met meer of minder zand
+vermengd.</p>
+<p>Arm aan zand is een andere grondsoort, die men ook tamelijk veel
+aantreft, namelijk de <span class="letterspaced">veengrond</span>. Deze
+grond wordt gevonden in veenachtige weiden en daar hij nogal dikwijls
+zuurachtig is, doet men wijs hem v&oacute;&oacute;r het gebruik een
+paar jaar aan de lucht bloot te stellen. Zeer raadzaam is het vooral,
+een hoop veengrond des winters enkele malen goed te laten omzetten,
+opdat de vorst er goed op kan inwerken. Sommige plantensoorten als
+<span class="letterspaced">Alpen-rozen</span>, <span class="letterspaced">Azalea&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Erica&rsquo;s</span> groeien in met zand vermengden
+veengrond beter dan in iedere andere aarde.</p>
+<p>Een zeer goede en lichte grondsoort is ook nog de <span class="letterspaced">houtaarde</span>. Deze kan men slechts zelden in groote
+hoeveelheden verkrijgen. In de meeste gevallen wordt zij aangetroffen
+in holle boomen, vooral Wilgen. In grootere hoeveelheden wordt deze ook
+wel gevonden bij groote houtzaagmolens. Wanneer men daar op plekken,
+waar de boomen van de schors ontdaan worden, de ruwe oppervlakte
+wegruimt, dan treft men er een zwarte zachte aarde onderaan. Deze kan
+men, wanneer zij uitgehord is, direct gebruiken. Hetzelfde ontstaat,
+wanneer zaagsel enkele jaren op een hoop gezet en omgewerkt wordt.
+Hoewel deze grond voor enkele planten zeer goed is, zal het altijd
+eenigszins lastig zijn, hem in voldoende hoeveelheden te
+verkrijgen.</p>
+<p>Belangrijker, dan de genoemde lichte grondsoorten, is voor den
+liefhebber, de zeer voedzame <span class="letterspaced">broeiaarde</span>. De broeiaarde wordt verkregen door
+den paardemest, die in het najaar uit afgekoelde warme bakken wordt
+gestoken en die reeds grootendeels verrot is, op een hoop te zetten.
+Wordt deze hoop in den loop van den winter en der lente een keer of
+drie-, viermaal goed omgezet, dan verandert de oude mest in den loop
+van het jaar in zwarte aarde. In dezen grond, die zeer voedzaam is,
+groeien snel ontwikkelende planten uitstekend.</p>
+<p>Nog voedzamer is een soort van <span class="letterspaced">mestaarde</span>, die men verkrijgt door stroovrijen
+koe- en schapemest op een hoop te zetten en zoo te laten verteren.</p>
+<p>Broei- en mestaarde kan men beschouwen als middelmatig zware
+grondsoorten. Bij het kweeken van planten heeft men echter ook zwaren
+grond noodig, en daarvoor komt in de eerste plaats de <span class="letterspaced">kleigrond</span> in aanmerking. Hiertoe neemt men de
+klei, die onder de graszoden van weilanden gevonden wordt, zet die los
+op een hoop en laat ze des winters, wanneer de vorst het eenigszins
+toelaat, enkele malen flink omzetten, zoodat zij goed kan doorvriezen.
+Is deze grond goed doorgevroren en wil men, in het voorjaar, een der
+grootere stukken in de hand nemen, dan valt dat uit elkander, zoo los
+is het geworden.</p>
+<p>Hetzelfde doel, dat men met den kleigrond bereikt, bereikt men ook
+met <span class="letterspaced">graszodengrond</span>. Om graszodengrond
+te maken, neemt men zoden <span class="pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20" name="pb20">20</a>]</span>van goed beweid weiland, en zet die
+met het gras naar onderen op een hoop. Zulk een hoop laat men een jaar
+staan, om hem in het voorjaar van het volgend jaar flink om te zetten.
+Deze bewerking herhaalt men des zomers en in het najaar nog eens.
+Vriest de hoop dan in den daarop volgenden winter goed door, dan is hij
+in het voorjaar voor gebruik geschikt. Is men niet zeker graszoden van
+weilanden te verkrijgen, die goed beweid zijn, dan doet men het beste
+een laag zoden neer te leggen van &plusmn; 10 cM. dikte, hierop een
+laag koemest van ongeveer 5 &agrave; 6 cM. dikte, dan weder een laag
+zoden en zoo doorgaande tot de hoop klaar is. De bewerking is dezelfde
+als die zoo juist genoemd. Is deze grond gereed, dan heeft men niet
+alleen een zeer zwaren, doch ook een zeer voedzamen grond. Een zeer
+goede aarde van hetzelfde gehalte verkrijgt men ook, door in weilanden
+de mollenhoopen te verzamelen. Deze grond is meestal zeer goed en vrij
+van ongedierte en dergelijke plagen.</p>
+<p>In den laatsten tijd wordt ook veel gebruik gemaakt van <span class="letterspaced">turfstrooisel</span>. Turfstrooisel, goed fijn gemaakt,
+is zeer geschikt om in te kweeken en kan ook dienen, om te zwaren grond
+lichter te maken. Beter daartoe geschikt is echter de aarde, die men
+verkrijgt, door turfstrooiselmest langen tijd op een hoop te laten
+staan. Turfstrooisel komt tegenwoordig bij wijze van groote balen in
+den handel voor, en is niet duur.</p>
+<p>Een zeer belangrijk bestanddeel der grondmengsels is ook het
+<span class="letterspaced">zand</span>. Nooit is een grondmengsel goed
+om planten in te verpotten, wanneer het niet minstens
+&#8537;&ndash;1/12 zand bevat. Het zand houdt de aarde rul en frisch,
+terwijl het ook een goede afwatering bevordert. Het beste zand, dat men
+gebruiken kan, is grof rivierzand, ook wel bekend onder den naam van
+scherpzand. Minder geschikt is z.g.n. duinzand, daar dit te fijn is,
+waardoor de aarde, na lang gieten, zich te veel sluit en een goede
+waterafvoer dan niet meer mogelijk is.</p>
+<p>De liefhebber, die slechts enkele planten in de kamer kweekt, en
+niet over een tuin beschikt, waar hij een hoekje, goed aan alle
+weersinvloeden blootgesteld, kan afzonderen voor bergplaats van
+aardsoorten, doet het beste deze, wanneer hij ze noodig heeft, bij een
+goeden kweeker te koopen. Hij, die er echter een bergplaats voor aarde
+op na kan houden, behoeft geen moeite te doen zich alle, hier
+behandelde, aardsoorten aan te schaffen. Voldoende is het, wanneer men
+een lichte grondsoort, broeiaarde en klei- of graszodengrond heeft,
+waarbij het zand zeker niet vergeten mag worden.</p>
+<p>Wat nu de verschillende grondmengsels betreft, kan men als
+algemeenen regel tamelijk wel aannemen, dat planten met zeer zwak
+ontwikkeld wortelgestel, of die met zeer fijne wortels, een lichten
+grond moeten hebben. Tot deze planten behooren o.m. de <span class="letterspaced">Varens</span> en al die teere plantjes, welke in het
+kamerkasje worden gekweekt. Een weinig zwaarderen en ook voedzameren
+grond, een mengsel dus van ongeveer gelijke deelen, blad-, broei- en
+graszodengrond, verkiezen de niet zeer zwaar bewortelde, maar
+<span class="pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21" name="pb21">21</a>]</span>snel groeiende zomerbloemplanten, waartoe o.a. de
+<span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Heliotropen</span> en <span class="letterspaced">Pelargonium&rsquo;s</span> behooren. In zwaren grond,
+derhalve in een mengsel van &frac12; tot &#8532; graszodengrond,
+groeien voor het meerendeel alle planten met vleezige wortels, die
+somtijds zeer omvangrijk kunnen worden, zooals bij voorbeeld de
+<span class="letterspaced">Palmen</span> en <span class="letterspaced">Bolgewassen</span>. Bij het kiezen der grondsoort moet
+men ook nog letten op den leeftijd der planten. Aan een jongen Palm
+geeft men een tamelijk lichten grond, maar wanneer hij grooter wordt en
+verpot moet worden, zorgt men er voor, de aarde telkenmale wat zwaarder
+te nemen. Bij het gebruik van zwaren grond moet men er ten slotte nog
+op letten, dat hij niet te veel pakt. Is dit het geval, dan moet hij
+met wat lichteren grond en een weinig zand vermengd worden. Ook is het
+zaak, dat de aarde bij het gebruik niet te vochtig is. Beter doet men
+iets te droge, dan iets te vochtige aarde te gebruiken, terwijl deze
+altijd de temperatuur moet hebben van het vertrek, waarin de planten
+zich bevinden. Het gebruik van te vochtige en te koude aarde is
+allernadeeligst voor den groei der planten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.4"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het zaaien en uitplanten.</h3>
+<p>Het aangenaamste en meest loonende werk, waarmede de
+plantenliefhebber zich kan bezighouden, is ongetwijfeld wel het
+vermenigvuldigen van zijn lievelingen en het interessantste is dan
+zeker wel, dit te doen langs den natuurlijken of geslachtelijken weg,
+namelijk door zaaien. Deze wijze van vermenigvuldigen is zeker wel de
+dankbaarste; want, indien men haar goed kan volvoeren, geeft zij een
+duidelijk overzicht van het zoo belangrijke gebied der
+tuinbouwkunde.</p>
+<p>Om met succes planten door middel van zaad te vermenigvuldigen,
+heeft men in de eerste plaats goed, kiemkrachtig zaad noodig en een der
+eerste zorgen moet dus zijn, zich dit aan te schaffen. Weinige zaken
+zijn op zulk een volkomen vertrouwen gebaseerd als een zaadhandel, want
+niet alleen kan men aan de meeste zaadsoorten met het bloote oog
+onmogelijk zien, of zij al dan niet kiemkrachtig zijn; maar van de
+meeste soorten kan men zelfs niet met zekerheid zeggen of het wel die
+zijn, welke men heeft besteld. De zaden van de verschillende soorten en
+vari&euml;teiten van &eacute;&eacute;n geslacht zijn dikwerf niet uit
+elkander te kennen. Het is daarom zaak, de zaden steeds van een der
+meest betrouwbare firma&rsquo;s te betrekken; in welk geval men omtrent
+kiemkracht en juistheid der verlangde soort tamelijk wel verzekerd
+is.</p>
+<p>Van groot belang is in de eerste plaats de keuze van den juisten
+tijd om te zaaien. Uitgezonderd voor die zaden, welke zeer langzaam
+kiemen en welke men het beste doet in de maanden Januari tot Maart in
+een warme kamer te zaaien, zijn de maanden April en Mei daartoe het
+meest <span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22" name="pb22">22</a>]</span>geschikt. Zaait men te vroeg, dan zal het vrij
+sterke vallen der temperatuur gedurende den nacht een zeer ongunstigen
+invloed op de kieming uitoefenen, terwijl ook de jonge kiemplantjes
+zullen lijden door de onvermijdelijke temperatuurswisselingen. Het te
+laat zaaien is ook niet aan te bevelen, daar de zaadplanten dan
+v&oacute;&oacute;r den herfst zich niet meer volkomen kunnen
+ontwikkelen.</p>
+<p>Een goede kiemkrachtige zaadkorrel heeft voor haar eerste
+ontwikkeling behoefte aan warmte en vochtigheid, terwijl het
+kiemingsproces veel zekerder zal plaats hebben, wanneer dit in volkomen
+donker kan geschieden. Om aan dit eerste vereischte der kieming te
+voldoen, brengt men de zaadkorrels in den grond en bedekt men ze ook in
+den regel met een laagje aarde. Op deze wijze uitgezaaid, ligt de
+zaadkorrel vochtig en warm en is tegelijkertijd van het licht
+afgesloten.</p>
+<p>Voor het zaaien in de kamer bedient men zich van kleine zaadpotjes,
+van platte schalen, of ook wel van houten kistjes. Welke van deze
+voorwerpen men ook gebruikt, steeds moet er op gelet worden, dat zich
+in den bodem de noodige drainagegaatjes bevinden.</p>
+<p>Heeft men zeer platte schalen, dan is het voldoende op ieder gaatje
+&eacute;&eacute;n scherf te leggen met de holle zijde naar onder; bij
+hoogere schalen of potten is dit echter lang niet voldoende, men moet
+deze minstens l/3 der hoogte met scherven vullen. Ook stukjes houtkool,
+cokes en ook wel steentjes kunnen hiervoor gebruikt worden. Deze
+schervenlaag heeft ten doel een geregelden waterafvoer te verzekeren.
+Het overvloedige water kan dan gemakkelijk wegzakken. Waar de drainage
+niet voldoende verzekerd is, daar wordt de aarde in korten tijd zuur en
+het beste zaad kan dan geen goede, gezonde zaadplantjes geven.</p>
+<p>Van evenveel belang als het is voor een goeden pot te zorgen, is het
+ook, de juiste soort van aarde te kiezen, waarin men zaait. De
+ondervinding heeft geleerd, dat men te dien opzichte voorzichtig moet
+zijn, daar vele teere planten uitsluitend in lichte aarde willen
+kiemen. Dit ligt ook eenigszins voor de hand. Zware grond is voor
+warmte moeilijk toegankelijk, hij neemt te veel water in zich op en
+biedt aan het jonge kiemplantje te veel weerstand, zoodat die moeilijk
+of in het geheel niet aan het daglicht zou kunnen treden. De beste
+grond, om in te zaaien, is in de meeste gevallen zeer zuivere, goed
+verteerde bladgrond, die door een fijne zeef is gewreven; ook
+heidegrond is zeer goed bruikbaar. Deze grondsoorten moeten,
+v&oacute;&oacute;r ze gebruikt worden, met &#8531; tot &frac14; zand
+vermengd worden. In den laatsten tijd wordt ook met goed succes zeer
+fijn turfstrooisel gebruikt. Turfstrooisel is zeer poreus, het wordt
+niet vast en blijft vochtig. Het heeft tegen, dat het een grond is,
+zeer arm aan voedende bestanddeelen, zoodat de jonge plantjes er
+spoedig uitgenomen moeten worden. Moeten, hetzelfde door welke
+omstandigheid, de jonge kiemplantjes eenigszins lang in den zaadpot
+blijven staan, dan is turfstrooisel <span class="pagenum">[<a id="pb23"
+href="#pb23" name="pb23">23</a>]</span>niet aan te bevelen.
+V&oacute;&oacute;r alles moet men er op letten, dat de aarde, waarin
+men zaait, een voldoenden vochtigheidsgraad bezit; zij mag noch te
+droog, noch te vochtig zijn. De zaadpotten worden nu met de
+klaargemaakte aarde gevuld; hierop worden zij gladgemaakt en met een
+plankje of de palm van de hand zacht aangedrukt. Naar de grootte der
+zaden, moet men het zoo inrichten, dat er tusschen het bovenvlak der
+aangedrukte aarde en den rand van den pot een ruimte van 1 tot 4 cM.
+overblijft. Zijn de zaadpannen of -potten op deze wijze geheel
+klaargemaakt, dan gaat men tot het eigenlijke zaaien over. Het
+gemakkelijkste is het zaaien van groote zaden: deze worden eenvoudig,
+maar vooral niet te dicht, over de oppervlakte van den pot verdeeld.
+Onder de kamerplanten, die grootere zaden bezitten, zijn er vele,
+waarvan de zaden pas na een voorafgaande bewerking gezaaid kunnen
+worden. Het zijn vooral die zaden, welke zeer harde schillen hebben,
+die men, indien zij eenigszins spoedig moeten kiemen, niet maar zoo
+zaaien kan. Dikwijls wordt dan die harde buitenschaal een weinig
+losgemaakt; deze bewerking is echter niet aan te bevelen, omdat
+daardoor maar al te vaak de kiem beschadigd wordt. Beter doet men,
+zulke zaden vooraf 2 of 3 dagen in lauw water te weeken. De harde
+schaal wordt door het weeken zacht, de vochtigheid kan gemakkelijker
+tot aan de kiem doordringen en als gevolg kiemt het zaad veel
+spoediger. Een hoofdzaak is het echter, dat men er op let, vooral niet
+te dicht te zaaien; slechts zeer groote zaden, zooals die van
+<span class="letterspaced">Palmen</span> en <span class="letterspaced">Bananen</span>, kunnen tegen elkander worden gelegd.
+Dikwijls is het echter in zulke gevallen beter, de zaden ieder
+afzonderlijk in een klein potje te zaaien. <a href="#fig013">Fig.
+13</a> toont een Banaan-korrel v&oacute;&oacute;r en na de kieming en
+een ontwikkelde kiemplant in een zaadpotje.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1206width" id="fig013"><img src="images/fig013.jpg" alt="Fig. 13. Het kiemen van een Banaan." width="299" height="303">
+<p class="figureHead">Fig. 13. Het kiemen van een Banaan.</p>
+</div>
+<p>Zijn de groote zaden uitgestrooid, dan moeten zij met een beetje
+overleg met aarde bedekt worden. De zaadkorrel moet ongeveer zoo hoog
+gedekt worden als zij dik is. Na het dekken wordt de aarde weer
+gelijkmatig aangedrukt. Nog moet opgemerkt worden, dat de zaadkorrels
+met zwaren grond minder gedekt moeten worden dan met lichten. Aangezien
+wij er echter reeds op gewezen hebben, dat men voor het zaaien in de
+kamer beter lichte aarde dan zware gebruikt, zoo zal men het beste doen
+als regel aan te nemen het zaad juist zoo diep te zaaien als het dik
+is. Bij te zware bedekking, wil de kiem wel eens rotten, voor zij aan
+het daglicht is kunnen treden; bij te lichte bedekking echter, heft het
+jonge worteltje <span class="pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24" name="pb24">24</a>]</span>de zaadkorrel uit den grond, wat ook niet
+wenschelijk is, daar de kiemplantjes dan te spoedig moeten verplant
+worden. <span class="letterspaced">Palmen</span> en planten, die
+dadelijk een zwaren wortel maken, worden veelal te ondiep gezaaid, zij
+kunnen gerust eenige centimeters onder de oppervlakte der aarde gelegd
+worden.</p>
+<p>Het moeielijkste is het uitzaaien van stoffijne zaden, zooals die
+van vele onzer meest geliefde kamerplanten o.a. <span class="letterspaced">Gloxinia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>, enz. Deze fijne, meestal dure
+zaden, worden in kleine zakjes verkocht, die door de zaadhandelaren
+veelal weder in een grooter zakje worden gevouwen. De kleine zakjes
+moeten zeer voorzichtig geopend worden. Het gevouwen papier vormt dan
+een zoogenaamd schuifje. Dit schuifje neemt men zoo tusschen duim en
+middelsten vinger der rechterhand, dat men het papier met den
+wijsvinger van elkander verwijderd kan houden. (<a href="#fig014">Fig.
+14</a>). Men beweegt nu het zoo vastgehouden papiertje van den
+&eacute;&eacute;nen kant van den zaadpot naar den anderen en doet het
+zoo, dat de zaden langzaam van het schuifje glijden en zoo mogelijk
+gelijkmatig over de aardoppervlakte verdeeld worden. Het geldt als
+gewoonte, dat stoffijne zaden niet met aarde bedekt, maar slechts zeer
+voorzichtig aangedrukt worden, waardoor zij voldoende in de aarde komen
+te liggen.</p>
+<div class="figure xd19e1230width" id="fig014"><img src="images/fig014.jpg" alt="Fig. 14. Het uitzaaien van zeer fijne zaden."
+width="533" height="303">
+<p class="figureHead">Fig. 14. Het uitzaaien van zeer fijne zaden.</p>
+</div>
+<p>Iedere zaadpot wordt nu voorzien van een etiquette, waarop de naam
+staat van het gezaaide zaad. Is men zoo ver gereed, dan worden de
+potten dadelijk aangegoten. Slechts voor die potten, waarin grootere
+zaden liggen, gebruikt men, bij het aangieten, een broesgieter; voor
+die, welke zeer fijne onbedekte zaden bevatten, gebruikt men den
+<span class="letterspaced">rafraichisseur</span>. Dezen moet men echter
+nog zeer voorzichtig behandelen, en er vooral op letten, dat de zaden
+niet naar &eacute;&eacute;n zijde van den pot gespoeld worden. Heeft
+men de zaadpotten aangegoten, dan zet men ze op de bestemde plaats.
+<span class="pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25" name="pb25">25</a>]</span></p>
+<p>Voor zaden, die vroeg in het voorjaar moeten ontkiemen, is het
+voorzichtig de potten met een glasplaat te bedekken (<a href="#fig015">Fig. 15</a>). Deze glasplaat wordt dagelijks
+&eacute;&eacute;nmaal van den pot afgenomen, en dan met een spons of
+doek goed droog afgeveegd. Deze zaadpotten zet men zoo warm mogelijk,
+bij voorkeur in een geregeld gestookte kamer, niet te ver van de
+kachel. Heeft men echter zaden, die minder warmte noodig hebben, dan is
+het beter, ze voor het venster te zetten. Zij behoeven dan niet met een
+glasplaat bedekt te worden, maar het is voorzichtig, wanneer de zon ze
+beschijnt, er een stukje papier op te leggen, ten einde het te sterke
+uitdrogen te voorkomen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1246width" id="fig015"><img src="images/fig015.jpg" alt="Fig. 15. Met glasplaat bedekte zaadpot."
+width="168" height="217">
+<p class="figureHead">Fig. 15. Met glasplaat bedekte zaadpot.</p>
+</div>
+<p>Indien men bij het zaaien de noodige voorzichtigheid in acht genomen
+heeft, dan behoeft men aanvankelijk niets te doen, dan de aarde
+behoorlijk vochtig te houden. Is men zeker, kiemkrachtige zaden
+gebruikt te hebben, dan kan, mits men bij het begieten de noodige
+voorzichtigheid betracht, het resultaat niet uitblijven. Bij het gieten
+der zaden, moet men er op letten, dat dit steeds geschiedt, voordat de
+oppervlakte zeer uitgedroogd is. Door het opdrogen, wordt het
+kiemingsproces gestoord, en &eacute;&eacute;n enkelen keer uitdrogen,
+op den tijd, dat het jonge worteltje zich ontwikkelt, kan het ten
+gronde gaan der kiemplanten veroorzaken.</p>
+<p>Om een goed resultaat te verkrijgen, moet men zich met een goede
+dosis geduld wapenen. Hij, die het afwachten nog niet geleerd heeft,
+leert het zeker, bij het behandelen van zaadpotten. Het is toch een
+groote fout om in de zaadpotten te wroeten, ten einde te zien of het
+zaad nog niet kiemt. Men moet de potten onaangeroerd laten staan, om
+het spoedigste tot het doel te geraken. Eenige soorten zaad zijn er,
+die een of ook wel twee jaar noodig hebben om te kiemen, deze zijn
+echter gelukkig zeldzaam. Slechts enkele zaden en wel hoofdzakelijk die
+van <span class="letterspaced">Palmen</span>, hebben verscheidene
+maanden noodig om te kiemen, de meeste kamerplanten echter doen dit
+reeds binnen een of twee weken en verscheidene zelfs al na enkele
+dagen. Tusschen het verschijnen der eerste en der laatste kiemplant in
+&eacute;&eacute;n pot, kan somtijds een aanmerkelijke tijd verloopen.
+Bij eenige soorten is deze onregelmatigheid in de kieming zeer
+opmerkenswaardig, zoo bij voorbeeld bij <span class="letterspaced">Musa
+Ensete</span>, de reeds vermelde <span class="letterspaced">Banaan</span>, een zeer bekende sierplant. Bij deze
+soort kan het voorkomen, dat de eerste kiemplant reeds na veertien
+dagen verschijnt, terwijl andere van vier tot zes maanden op zich laten
+wachten. Hetzelfde is het geval met de zaden van een, tot de
+<span class="letterspaced">Winde</span> behoorende, klimplant, de
+<span class="letterspaced">Mina lobata</span>. De eerste kiemplanten
+van deze soort verschenen acht en veertig uren na het uitzaaien,
+terwijl er acht maanden later nog opkwamen. <span class="pagenum">[<a id="pb26" href="#pb26" name="pb26">26</a>]</span></p>
+<p>Bij de Japansche Hop, <span class="letterspaced">Humulus
+japonicus</span>, heeft men ondervonden, dat de meeste zaden binnen
+&eacute;&eacute;n maand kiemen, maar dat sommige meer dan een jaar
+blijven slapen, om dan pas te verschijnen. De aangevoerde voorbeelden
+zullen wel voldoende zijn om te toonen, dat de liefhebber, die zich met
+zaaien bezighoudt, geduld, zelfs veel geduld, moet bezitten en ook, dat
+hij vooral niet te vlug moet zijn met een oordeel over het gekochte
+zaad. Hoeveel zaadpotten, met zeer goede zaden bezaaid, worden niet
+weggeworpen, alleen, omdat de bezitter geen geduld genoeg heeft om op
+de kieming te wachten.</p>
+<p>Er zijn slechts zeer weinige zaadplanten, die men in den pot, waarin
+zij gezaaid zijn, kan laten staan, om daarin tot volkomen ontwikkeling
+te komen. De meeste kiemplantjes moeten spoedig, nadat zij opgekomen
+zijn, wijder uit elkander geplant worden; een bewerking, welke men
+aanduidt door het woord <span class="letterspaced">repikeeren</span> of
+<span class="letterspaced">verspenen</span>. Heeft men niet
+z&oacute;&oacute; dicht gezaaid, dat de jonge plantjes elkander
+dadelijk raken, dan behoeft dat repikeeren niet direct na het opkomen
+te geschieden. Heeft men echter te dicht gezaaid, dan kan men, indien
+het geen zeldzame planten zijn, de zwakste voorzichtig uittrekken en
+wegwerpen, om zoodoende den sterkeren meer ruimte te geven, of wel, men
+moet zoo spoedig mogelijk uitplanten.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1285width" id="fig016"><img src="images/fig016.jpg" alt="Fig. 16. Het uitplanten van zaailingen. "
+width="386" height="192">
+<p class="figureHead">Fig. 16. Het uitplanten van zaailingen.</p>
+</div>
+<p>Zeer lastig is het uitplanten der zaailingen, die uit zeer fijne
+zaden ontspruiten, daar deze dikwijls, met het ongewapend oog,
+nauwelijks te zien zijn. Voor deze kiemplantjes, die verscheidene malen
+gerepikeerd moeten worden, voordat zij sterk genoeg zijn om
+afzonderlijk in een potje te worden geplant, gebruikt men potten van
+ongeveer 10 cM. wijdte, of wel platte schalen of kistjes. Deze potten
+of schalen worden ter halver hoogte met scherven gevuld, hierop legt
+men een laagje ruw turfstrooisel en daarbovenop de aarde. Als aarde
+gebruikt men fijn gezeefden lichten grond, vermengd met zand. Alvorens
+te planten, wordt de aarde gelijkgemaakt en zacht aangedrukt. Voor het
+uitplanten van zaailingen heeft men twee hulpmiddelen noodig, die men
+echter zelf kan maken; te weten: een klein stokje, dat men aan de
+&eacute;&eacute;ne zijde spits en aan de andere zijde vlak afsnijdt,
+het <span class="letterspaced">repikeer-stokje</span>, en ten tweede
+een <span class="letterspaced">pincet</span> (<a href="#fig016">Fig.
+16</a> van onder). Om een pincet te maken, neemt men een dun stokje,
+dat men aan de eene zijde, met een lange punt, afsnijdt; hierop splijt
+men de spits met een scherp mesje en steekt in het einde der spleet een
+klein dwarshoutje. <span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27"
+name="pb27">27</a>]</span>Dit pincet neemt men in de linkerhand,
+tusschen duim en wijsvinger, waarmede men het spleetje open en toe kan
+drukken; in de rechterhand neemt men het repikeer-stokje.</p>
+<div class="figure xd19e1303width" id="fig017"><img src="images/fig017.jpg" alt="Fig. 17. Schaal met goed opgekomen zaden. Pot met gerepikeerde zaailingen"
+width="518" height="242">
+<p class="figureHead">Fig. 17. Schaal met goed opgekomen zaden. Pot met
+gerepikeerde zaailingen</p>
+</div>
+<p>Met de punt van het repikeer-stokje maakt men het jonge zaadplantje
+los, waarop men het voorzichtig met het pincet opneemt. Heeft men het
+plantje tusschen het pincet, dan maakt men in den gereedstaanden pot,
+met de punt van het repikeer-stokje, een klein gaatje, dat vooral niet
+te diep mag zijn. In dit gaatje houdt men nu het plantje, zoodanig, dat
+de kiemblaadjes op de aarde komen te liggen, waarop men het gaatje met
+de platte zijde van het repikeer-stokje dichtdrukt, waardoor het
+plantje vast komt te staan (<a href="#fig016">Fig. 16</a>). Men moet de
+jonge plantjes nooit al te wijd uit elkander planten en ze, wat men met
+een technischen term noemt, in het verband zetten; d.w.z. dat het
+eerste plantje in de tweede rij tusschen de beide eerste in de eerste
+rij komt te staan, zooals de hiernevens staande puntjes aanduiden
+<img src="images/p027.png" alt="" width="124" height="16"> Deze
+plantwijze heeft het voordeel, dat alle plantjes even wijd uit elkander
+komen te staan en de ruimte in den pot geheel gebruikt kan worden.
+<a href="#fig017">Fig. 17</a> stelt een pot met goed opgekomen en
+daarnaast een pot met uitgeplante of gerepikeerde plantjes voor. Heeft
+men een pot op deze wijze vol geplant, dan worden de plantjes met den
+rafraichisseur voorzichtig aangegoten, en wanneer het warme planten
+zijn, met een glasplaat bedekt. Wil men dit laatste doen, dan moet er
+voor gezorgd worden, dat de pot niet tot aan den rand met aarde wordt
+gevuld; daar de jonge plantjes de glasplaat niet mogen aanraken. Zijn
+de zaailingen boven den rand van den pot uitgegroeid, en moeten zij nog
+met glas bedekt blijven, dan steekt men eenige stokjes op gelijke
+hoogte in den pot en legt daarop de glasplaat. (<a href="#fig018">Fig.
+18</a>).</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1322width" id="fig018"><img src="images/fig018.jpg" alt="Fig. 18. Het leggen van een glasplaat op een pot met zaailingen. "
+width="434" height="256">
+<p class="figureHead">Fig. 18. Het leggen van een glasplaat op een pot
+met zaailingen.</p>
+</div>
+<p>Heeft men gewone &eacute;&eacute;njarige zomerbloemen gezaaid, dan
+kan men die dadelijk repikeeren in den pot, waarin zij moeten bloeien,
+alleen moet <span class="pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28" name="pb28">28</a>]</span>men er dan op letten, ze niet te dicht op elkander
+te planten; niet te veel plantjes in &eacute;&eacute;n pot te zetten en
+in plaats van lichten grond wat zwaarderen en voedzameren te nemen.</p>
+<p>De kiemplanten, die uit grootere zaden ontspruiten, worden niet
+eerst gerepikeerd, maar direct in kleine potjes geplant. Indien men
+zaailingen van kruidachtige planten heeft, kort men den penwortel een
+weinig in. Hierna vult men het potje met aarde (in de meeste gevallen
+met zand gemengde broeiaarde) en neemt daarna den zaailing dicht onder
+de zaadlobben in de linkerhand. Met den wijsvinger van de rechterhand
+maakt men nu een flink gaatje midden in de aarde van het gevulde potje;
+hierin houdt men het plantje zoodanig, dat de worteltjes de aarde
+raken, en de zaadlobben zoo dicht mogelijk op de oppervlakte van de
+aarde komen te liggen. Met den duim en wijsvinger van de rechterhand
+wordt dan het gaatje dichtgemaakt en de aarde matig vast aangedrukt
+(<a href="#fig019">Fig. 19</a>).</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1336width" id="fig019"><img src="images/fig019.jpg" alt="Fig. 19. Het planten van een sterk ontwikkelden zaailing." width="325"
+height="293">
+<p class="figureHead">Fig. 19. Het planten van een sterk ontwikkelden
+zaailing.</p>
+</div>
+<p>Zaailingen, met zeer veel worteltjes, moeten direct verplant worden.
+Hiertoe doet men, na de noodige drainage, slechts een weinig aarde in
+den pot. Men houdt dan den zaailing in den pot, dien men hierop met
+aarde vult en daarna, niet te vast, aandrukt. De verplante zaailingen
+moeten zoo spoedig mogelijk, in elk geval voordat zij gaan slap hangen,
+aangegoten worden en wel zoo, dat het gietwater al de aarde in den pot
+behoorlijk vochtig maakt.</p>
+<p>Als jonge plantjes verlangen de zaailingen natuurlijk de noodige
+zorg. Na het verplanten moeten zij tegen de directe inwerking van de
+zon en ook tegen tocht beschermd worden, en vooral op het gieten moet
+zeer goed <span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29" name="pb29">29</a>]</span>gelet worden, daar de kleine potjes, gevuld met
+lichten grond, natuurlijk tamelijk spoedig uitdrogen. Na betrekkelijk
+korten tijd maken de jonge plantjes, indien zij goed verzorgd worden,
+nieuwe worteltjes; zij gaan dan doorgroeien en het duurt niet lang of
+men moet aan het repikeeren voor de tweede maal, of aan het oppotten
+gaan denken.</p>
+<p>Hij, die zijn kamerplanten, maar vooral zijn zomerplanten, voor het
+balkon en de waranda bestemd, op boven aangegeven wijze uitzaait en
+verpleegt, zal flinke, stevige, rijk bloeiende planten verkrijgen, die
+de vergelijking met de dadelijk op haar plaats uitgezaaide planten
+schitterend zullen doorstaan.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.5"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De kunstmatige of ongeslachtelijke voortkweeking van
+kamerplanten.</h3>
+<p>Talrijke kamerplanten kunnen veel beter, spoediger en zekerder langs
+ongeslachtelijken weg voortgekweekt worden, dan door zaaien. Hierbij
+moet ook niet uit het oog verloren worden, dat vele en vooral de
+teedere kamerplanten, hier te lande geen zaden voortbrengen; dat van
+uit het vaderland van velen geen kiemkrachtige zaden kunnen ontvangen
+worden en ten laatste, dat zeer vele der in de kweekerijen gewonnen
+hybriden, zich niet constant uit zaden laten voortkweeken. Wanneer men
+bij voorbeeld van een fraaie <span class="letterspaced">Pelargonium</span>, <span class="letterspaced">Fuchsia</span> of <span class="letterspaced">Anjelier</span> zaden oogst en die uitzaait, dan behoeft
+men in de meeste gevallen er niet aan te denken, dat de jonge
+zaailingen weder de goede eigenschappen der moederplant zullen
+bezitten. Deze zaailingen slaan terug, d.w.z. zij toonen neiging om
+weder tot hun oorspronkelijken vorm terug te gaan. Onder de
+kamerplanten, met dubbele bloemen, zijn er daarenboven niet weinig die
+onvruchtbaar zijn. Daar het dubbel worden der bloemen gewoonlijk ten
+koste der geslachtsorganen plaats heeft, ziet men niet zelden, dat bij
+de dubbele bloemen de meeldraden geheel zijn verdwenen, terwijl er maar
+al te vaak ook van den stamper niet veel meer te vinden is, aangezien
+ook deze vergroeide.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1363width" id="fig020"><img src="images/fig020.jpg" alt="Fig. 20. Het snijden van stekken." width="406"
+height="331">
+<p class="figureHead">Fig. 20. Het snijden van stekken.</p>
+</div>
+<p>Het voortkweeken van planten is voor iederen liefhebber zeer
+belangwekkend. Het wekt niet weinig de belangstelling op, om de kieming
+der zaadkorrel en het zich ontwikkelen van den zaailing te volgen; om
+te zien, hoe de pas kort geleden gesneden stek wortels maakt en in
+betrekkelijk korten tijd tot een zeer schoone plant doorgroeit. Het
+voortkweeken en vooral het voortkweeken langs kunstmatigen weg, is ook
+lang geen gemakkelijk werk, dat, wil men goede resultaten verkrijgen,
+vaak veel tijd vereischt. Ook moet de liefhebber bij deze bewerking
+zeer veel zorg en oplettendheid voor zijn plantjes overhebben.
+Lastiger, dan de geslachtelijke voortkweeking, is voor een liefhebber
+zeker de ongeslachtelijke. De bloemkweeker, <span class="pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30" name="pb30">30</a>]</span>die in
+de modern ingerichte kassen, onder het genot van warmte en vochtige
+lucht, duizenden stekken goed aan het wortelen brengt, heeft veel
+minder moeilijkheden te overwinnen dan de liefhebber, die de technische
+hulpmiddelen, waarover een kweeker van beroep thans beschikt, niet tot
+zijn beschikking heeft. Zich dikwijls met de meest primitieve
+hulpmiddelen behelpende, zoekt de liefhebber zijn doel te bereiken en
+in zeer veel gevallen gelukt het hem, zeer goed bewortelde planten te
+verkrijgen. Maar wanneer men een bewortelde stekplant heeft, dan is men
+pas halverwege, want zulk een plantje verlangt nog een zeer zorgvuldige
+verpleging, om tot een goed gezond exemplaar door te groeien. Al de
+inrichtingen, waarover zelfs de kleinste kweeker beschikt, zooals lage
+kweekkasjes en broeibakken, die men al, naar de behoeften, meer of
+minder warm kan aanleggen, ontbreken den liefhebber. Met deze
+hulpmiddelen is een goed resultaat tamelijk zeker; ook al heeft de
+kweeker niet die zorg voor zijn planten, welke de liefhebber er aan
+wijdt. Deze is aangewezen zijn planten in de kamer of voor het venster
+te kweeken; hij kan aan zijn stekplantjes noch bodemwarmte, noch
+vochtige lucht geven. Hoe dikwijls komt het voor, dat een liefhebber,
+zelfs aan zijn jonge plantjes geen geregelde temperatuur, of zelfs
+gunstig licht kan geven; zoodat hij dus met mindere resultaten tevreden
+moet zijn, dan de kweekers verkrijgen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1372width" id="fig021"><img src="images/fig021.jpg" alt="Fig. 21. Ficus en Pelargonium-stekken." width="249" height="338">
+<p class="figureHead">Fig. 21. Ficus en Pelargonium-stekken.</p>
+</div>
+<p>Uit al het medegedeelde kan men bemerken, dat het kunstmatig
+voortkweeken van planten in de kamer slechts een liefhebberij kan zijn
+voor hem, die gaarne interessante zaken wil leeren kennen, waarvan hij
+veel genoegen kan beleven, doch die hem ook teleurstellingen bereiden.
+Indien men dus in een kamer planten wil voortkweeken, moet men er zich
+op voorbereiden pas na langere cultuur, zulke goede resultaten te
+verkrijgen, als een kweeker van beroep in betrekkelijk korten tijd
+bereikt.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1379width" id="fig022"><img src="images/fig022.jpg" alt="Fig. 22. Gekruiste Anjelier-stekken." width="291" height="375">
+<p class="figureHead">Fig. 22. Gekruiste Anjelier-stekken.</p>
+</div>
+<p>De beste wijze om planten in een kamer voort te kweeken, is zeker
+door middel van <span class="letterspaced">stekken</span>. Een kort
+twijgje, dat men in de meeste gevallen met een scherp mesje, vlak onder
+een oog afsnijdt (<a href="#fig020">Fig. 20</a>) en daarna in den grond
+steekt, wortelt na korteren of langeren tijd en is dan <span class="pagenum">[<a id="pb31" href="#pb31" name="pb31">31</a>]</span>een
+zelfstandige plant geworden. Gewoonlijk snijdt men een stek dicht onder
+een oog af, omdat de ervaring geleerd heeft, dat op deze wijze
+afgesneden stekken, vooral bij kruidachtige planten, het gemakkelijkste
+wortel slaan. Er zijn echter ook uitzonderingen. <a href="#fig021">Fig.
+21</a> toont een <span class="letterspaced">Pelargonium-stek</span>,
+die vlak onder het oog is afgesneden, en een <span class="letterspaced">Ficus-stek</span>, die tusschen twee oogen is
+afgesneden. De laatste bestaat slechts uit &eacute;&eacute;n blad, met
+het daarbij behoorende stengeldeel, en wordt z&oacute;&oacute; geplant,
+dat zij tot aan den bladvoet in de aarde komt te staan. <a href="#fig022">Fig. 22</a> toont stekken van <span class="letterspaced">Anjelieren</span>, waarbij in het snijvlak nog een
+kruissnede wordt gemaakt. De ondervinding toch heeft geleerd, dat
+dusdanig gekruiste stekken, veel sneller groeien dan oningesnedene.
+<a href="#fig023">Fig. 23</a> toont verschillende soorten van stekken
+en wel: 1 bladstek van een <span class="letterspaced"><span class="corr" id="xd19e1413" title="Bron: Fiscus">Ficus</span></span>, 2 stek
+van een klimopbladerige <span class="letterspaced">Pelargonium</span>,
+3 bewortelde bladstek van een <span class="letterspaced">Peperomia</span>, 4 <span class="letterspaced">Rozestek</span> en 5 stek van een <span class="letterspaced">Anjelier</span>. De verschillende wijzen van snijden
+zijn op de gravure duidelijk te zien; terwijl ook de <a href="#fig021">Fig. 21</a> en 22 goed aantoonen op welke wijze de stekken
+moeten gesneden worden. Het beste groeien de stekken van kruidachtige
+gewassen, en wel in het bijzonder van die soorten, welke des winters
+haar blad verliezen. Deze plantensoorten, die men in een koudere kamer,
+ja zelfs in den kelder kan overwinteren, brengt men in Februari aan den
+groei; zij worden dan goed gesnoeid, regelmatig gegoten en op een goed
+lichte plaats gezet. Het resultaat zal zijn, dat zij spoedig overal
+gaan uitgroeien. <span class="pagenum">[<a id="pb32" href="#pb32" name="pb32">32</a>]</span>Van deze planten willen wij slechts vermelden de
+<span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Heliotropen</span> en <span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span>.</p>
+<div class="figure xd19e1445width" id="fig023"><img src="images/fig023.jpg" alt="Fig. 23. Verschillende soorten van stekken."
+width="482" height="334">
+<p class="figureHead">Fig. 23. Verschillende soorten van stekken.</p>
+</div>
+<div class="figure xd19e1450width" id="fig024"><img src="images/fig024.jpg" alt="Fig. 24." width="576" height="299">
+<p class="figureHead">Fig. 24.</p>
+<p>1. Met stolp bedekte stekkenschaal.</p>
+<p>2. Doorsnede van een dekkenschaal, benevens stekhoutje en
+stekmesje.</p>
+</div>
+<p>Onder den invloed van meer warmte en licht, ontwaken deze planten
+uit haar winterslaap en beginnen overal uit te botten. De scheuten die
+dan ontstaan, laat men doorgroeien, tot zij drie of vier bladeren
+hebben, waarop zij worden afgesneden en als stekken behandeld. Het
+afsnijden der stek doet men dan, zooals reeds gezegd is met een scherp
+mesje, vlak onder een blad. Ten einde de stek beter te kunnen planten,
+is het nuttig het onderste blad, of de twee onderste bladeren, af te
+snijden, en, om het inrotten te voorkomen, is het bij stekken van zeer
+zachte stengels raadzaam, ze te laten opdrogen, waartoe men ze eenigen
+tijd op een plek, waar de zon ze niet kan bereiken, laat liggen. Is de
+snijvlakte geheel opgedroogd, dan kan de stek geplant worden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33" name="pb33">33</a>]</span></p>
+<p>Om nu een goed wortelen der stekken te bevorderen, moeten zij
+besloten staan. Het beste doet men, een houten bakje, ter grootte van
+een sigarenkistje, te maken. In den bodem van het kistje moeten enkele
+drainagegaten geboord worden, waarop scherven, met de holle zijden naar
+onder; worden gelegd. Hierop legt men nog een laagje scherven en
+daaroverheen een dun laagje turfmolm. Op de turfmolmlaag wordt nu de
+aarde, waarin de stekken gestoken worden, gebracht. Als aarde gebruikt
+men goed gezeefden blad- of heidegrond. Voor stekken, die spoedig
+uitgeplant kunnen worden, is het nog beter, in plaats van aarde, zuiver
+zand te gebruiken. De stekken wortelen in zand zeer goed en kunnen er,
+bij het uitplanten, zeer gemakkelijk uitgenomen worden, terwijl de
+wortels dan zuiver blijven. Lang kan men bewortelde stekken echter niet
+in zand laten staan, daar dit geen voedingsstoffen bevat en de jonge
+plantjes er dus in zouden verarmen. De grond, of het zand, wordt, na in
+het kistje gebracht te zijn, gelijkgemaakt en zacht aangedrukt. In het
+zoo klaargemaakte kistje worden nu de stekken, tamelijk dicht bij
+elkander, geplaatst. Hiertoe bedient men zich van een puntig stokje,
+waarmede putjes in de aarde worden gestoken. Men neemt dan de stek
+tusschen duim, wijs- en middelvinger der rechterhand, houdt haar in het
+gaatje en drukt ze daarna flink aan, zoodat zij stevig vaststaat. Het
+is nogal van belang, dat een stek niet te diep in de aarde, maar toch
+goed vast staat. Is het geheele kistje met stekken gevuld, dan wordt
+het met een broesgietertje goed aangegoten, op een lichte plaats gezet
+en met een stolp of glasplaat bedekt (<a href="#fig024">Fig. 24</a>).
+De verzorging bestaat nu hoofdzakelijk in het gelijkmatig vochtig
+houden der aarde, wat men bereikt, door de stekken geregeld met water,
+dat de temperatuur van het vertrek heeft, te besproeien. Al naar het
+weer is, geschiedt dit besproeien een tot driemaal per dag. Aangezien
+de aarde water uitdampt, dat zich als droppels aan de stolp of
+glasplaat afzet, moet deze minstens twee keer per dag met een spons of
+drogen doek afgeveegd worden; de koude waterdruppels vallen anders op
+de stekken en veroorzaken daar licht rottende plekken, wat zeer slecht
+is. Vooral moet, zoolang de stekken niet beworteld zijn, opgepast
+worden, dat de zon er niet op schijnt. Schijnt de zon door het venster,
+op de stolp of de glasplaat, dan worden deze laatsten met een stuk
+papier gedekt. Beginnen de stekken te groeien, wat men vrij wel als een
+teeken mag beschouwen dat zij wortel geslagen hebben, dan begint men
+met gedurig een weinig meer te luchten, totdat de stolp of glasplaat
+geheel verwijderd kan worden. Ook het voor de zon schermen kan
+langzamerhand nagelaten worden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1468width" id="fig025"><img src="images/fig025.jpg" alt="Fig. 25. Pot met Pelargonium stekken." width="336" height="262">
+<p class="figureHead">Fig. 25. Pot met Pelargonium stekken.</p>
+</div>
+<p>In plaats van houten kistjes kan men ook gewone bloempotten, van 10
+cM. middellijn, tot het steken van stekken gebruiken. De ondervinding
+heeft geleerd, dat van in potten gestoken stekken, die het snelste
+groeien, welke het dichtst bij den potrand staan; reden waarom de
+stekken dan ook in de potten, die zeer goed van drainage moeten
+voorzien zijn, zoo <span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34"
+name="pb34">34</a>]</span>dicht mogelijk bij den rand worden gestoken
+(Fig. 25 en 26). De gesloten warme lucht krijgt men, wanneer potten
+gebruikt worden, door die met een stolp te bedekken. Het
+aanbevelenswaardigste is een stolp in den vorm van een kaasstolp, maar
+wat hooger en wijder, daar men er dan verscheidene potten te gelijk
+onder kan zetten. Ook wanneer men in potten stekt, moeten natuurlijk de
+daarover staande stolpen geregeld afgedroogd worden. Kleinere en ook
+hangplanten, die gemakkelijk wortelen, kunnen direct in den pot worden
+gestekt, waarin zij tot ontwikkeling moeten komen, en liefst
+verscheidene stekken te zamen, opdat de pot goed volgroeit. <a href="#fig026">Fig. 26</a> stelt een pot met <span class="letterspaced">Tradescantia-stekken</span> voor, een der meest
+verspreide en geliefde hangplanten.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1483width" id="fig026"><img src="images/fig026.jpg" alt="Fig. 26. Pot met Tradescantia-stekken." width="348" height="202">
+<p class="figureHead">Fig. 26. Pot met Tradescantia-stekken.</p>
+</div>
+<p>Het bewortelen geschiedt ook zeer ongelijk. <span class="letterspaced">Tradescantia</span>&rsquo;s slaan meestal reeds na drie
+of vier dagen wortel; andere kruidachtige planten, eerst na acht of
+tien dagen. Er zijn echter ook planten, waarbij dit langer duurt en
+die, in de kamer gestoken, pas na een of twee maanden wortel maken.
+Enkele planten wortelen zeer goed, wanneer de stekken in water worden
+gezet; zoo kan men onder anderen kopstekken,&mdash;dit zijn de bovenste
+stekken van een plant, met de hartbladeren er nog aan&mdash;van den
+<span class="letterspaced">Oleander</span> en van den <span class="letterspaced">Ficus</span>, zeer goed aan den groei krijgen, door
+iedere stek in een met water gevuld fleschje te zetten, en de
+halsopening met warme was dicht te maken. Deze wijze van behandelen is
+bij de genoemde planten wel zoo zeker, als de gewone manier van
+stekken. Wanneer men stekken in water steekt, dan moeten deze echter
+zooveel mogelijk in de zon staan, om te voorkomen dat zij beginnen te
+rotten. Er zijn nog verscheidene andere wijzen om stekken te steken,
+zooals door bladstekken. Van verscheidene planten en vooral van
+vetplanten, is het voldoende, een blad in den bodem te zetten, om een
+plant te verkrijgen. Een zich aan den bladvoet bevindende knop gaat dan
+ontwikkelen, en <span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35" name="pb35">35</a>]</span>men ziet aan den voet jonge wortels en een plantje
+te voorschijn komen, terwijl het oude blad langzaam afsterft. Zeer
+gemakkelijk gaat het voortkweeken van bladstekken bij de <span class="letterspaced">Bladbegonia</span>&rsquo;s. Van een goed ontwikkeld
+<span class="letterspaced">Begonia</span>-blad snijdt men de
+hoofdnerven met een mesje door, hierop legt men het op den daartoe
+gereedgemaakten pot en wel zoo, dat de dikke nerven alle in den grond
+komen te liggen; dan legt men eenige steentjes op het blad, ten einde
+te voorkomen, dat het opwipt. Geeft men nu de noodige warmte en
+verzorgt men het goed, door er op te passen, dat de grond matig vochtig
+blijft en geen zon het treft, dan zal het blad niet alleen aan den
+bladsteel, maar overal, waar men het heeft ingesneden, kleine plantjes
+vormen, die, zoodra zij wortel hebben, afgesneden en opgepot kunnen
+worden.</p>
+<p>Een juist tijdstip, waarop de stekken moeten gestoken worden, laat
+zich niet aangeven. De gewone planten, met kruidachtige stengels,
+groeien het best in Februari en Maart; verscheidene andere planten
+echter, vooral die, met hardere, houtachtige stengels, laten zich beter
+in Augustus stekken. Zoodra de stekken beworteld zijn, neemt men ze uit
+den pot, waarin zij gestoken zijn. Dit moet echter zeer voorzichtig
+geschieden, opdat de jonge worteltjes zoo weinig mogelijk beschadigd
+worden. Kan men het z&oacute;&oacute; doen, dat zij kluit houden,
+d.w.z. dat de aarde tusschen de worteltjes in blijft zitten, dan is dit
+nog veel beter. De jonge plantjes worden ieder afzonderlijk in een
+potje gezet. Na op het drainage-gaatje een scherf gelegd te hebben,
+doet men in het potje een weinig aarde; met de linkerhand houdt men dan
+het bewortelde stekje in het midden van het potje en wel
+z&oacute;&oacute;, dat het niet te diep komt te staan, vult het hierop
+verder met aarde aan en drukt het met de rechterhand matig vast.</p>
+<p>Nog gemakkelijker gaat het oppotten van weinig bewortelde stekken;
+men kan dan het potje dadelijk geheel met aarde vullen, waarna men in
+het midden met den wijsvinger een juist diep genoeg gaatje maakt; met
+de linkerhand wordt het stekje daarin gehouden, en hierop het gaatje
+dichtgemaakt en matig aangedrukt. Heeft men de stekken op deze wijze
+opgepot, dan moeten zij direct, met een broesgietertje, flink
+aangegoten worden, opdat de aarde goed doorvochtig wordt. Totdat de
+stekken zich tot volwassen planten hebben ontwikkeld, moeten zij
+natuurlijk nog verscheidene malen verplant worden. Na dit verplanten
+moeten zij, evenals toen zij pas opgepot werden, den eersten tijd voor
+de zon beschermd worden, om het slaphangen, waarmede men licht bladeren
+verliest, te voorkomen.</p>
+<p>Een andere wijze, om planten kunstmatig te vermenigvuldigen, is door
+middel van <span class="letterspaced">afleggers</span>. Deze bewerking
+wordt hoofdzakelijk toegepast op fijne <span class="letterspaced">Anjelieren</span>, en wanneer men een weinig zorgzaam
+is, zijn de kansen op goede resultaten zeer groot. De <span class="letterspaced">Anjelieren</span> ontwikkelen des zomers, nevens de
+bloeibare stengels, nog een aantal met blad bezette scheuten, die in
+het tweede jaar pas bloeibaar worden. Deze scheuten <span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36" name="pb36">36</a>]</span>leveren
+gedurende en na den bloeitijd, de afleggers. Allereerst moet men zorgen
+voldoende potruimte voor het afleggen te hebben, waarom men de
+<span class="letterspaced">Anjelier</span> eerst in een grooteren pot
+verplant, wat men zoo doet, dat de oppervlakte der aarde eenigszins
+losblijft. Men neemt nu de sterkste van de af te leggen scheuten, en
+maakt onder een blad een overlangsche insnede, zoodanig, dat deze
+eindigt onder het inplantingspunt van het volgende bladpaar, en de
+scheut ongeveer tot de helft is ingesneden. Men buigt nu dezen scheut
+naar beneden en legt hem met de insnijding in de aarde. Om te zorgen,
+dat hij zich niet weer opricht, bevestigt men hem in den grond met een
+houten haakje. Van iedere plant kan men zooveel afleggers maken, als er
+goede scheuten aan zijn en als er ruimte in den pot is. Na verloop van
+vier &agrave; zes weken is de aflegger, d.w.z. het ingesneden gedeelte
+van den scheut, beworteld. Men neemt nu den scheut, die nog steeds
+gedeeltelijk door de moederplant wordt gevoed, voorzichtig uit den
+grond, snijdt het bewortelde stengeldeel van de moederplant af en plant
+het, als zelfstandige plant, in een potje. <a href="#fig027">Fig.
+27</a> stelt de vermenigvuldiging van een buiten uitgeplante
+<span class="letterspaced">Anjelier</span> voor. Natuurlijk moeten pas
+opgepotte afleggers niet minder voorzichtig behandeld worden dan pas
+opgepotte stekken.</p>
+<div class="figure xd19e1535width" id="fig027"><img src="images/fig027.jpg" alt="Fig. 27. Het afleggen van anjelieren." width="671" height="299">
+<p class="figureHead">Fig. 27. Het afleggen van anjelieren.</p>
+</div>
+<p>Een andere wijze van voortkweeken, die met het afleggen wel eenige
+overeenkomst heeft, wordt dikwijls toegepast bij bladplanten, in
+hoofdzaak bij <span class="letterspaced">Dracaena</span>&rsquo;s, die
+haar onderste bladeren verloren hebben, en daardoor leelijk zijn
+geworden. Deze bewerking wordt het <span class="letterspaced">ringen</span> genoemd. Een eindje van het onderste blad
+verwijderd, maakt men een schuin oploopende snede in den stam tot
+ongeveer halverwege de dikte. Door in de snede een stokje te steken,
+houdt men de snijvlakken een eindje van elkander verwijderd. Om de
+insnede brengt men nu een goede hoeveelheid <span class="pagenum">[<a id="pb37" href="#pb37" name="pb37">37</a>]</span>mos, dat
+er stevig omheen gebonden wordt; of, wat nog beter is, men vervaardigt
+een soort blikken bloempot, die in twee overlangsche helften uit
+elkander genomen kan worden; deze twee helften brengt men ter plaatse
+van de snede om den stam, bindt ze te zamen en vult daarna den pot met
+aarde op (<a href="#fig028">Fig. 28</a>).</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1553width" id="fig028"><img src="images/fig028.jpg" alt="Fig. 28. Het ringen van een Drac&aelig;na."
+width="434" height="509">
+<p class="figureHead">Fig. 28. Het ringen van een Drac&aelig;na.</p>
+</div>
+<p>Een andere wijze van insnijden is, dat men rondom den geheelen stam
+een snede maakt, tot ongeveer een derde der stamdikte; men snijdt er
+dus als het ware een ring omheen. Bij zeer groote planten snijdt men om
+den geheelen stam heen een wigvormigen ring uit. Na op eenige,
+onverschillig welke wijze, ingesneden te zijn, wordt de stam steeds op
+de boven omschreven manier omwoeld. In de meeste gevallen zijn de
+kronen van dergelijke planten te groot, om als stekken te worden
+behandeld; past men echter het ringen toe, dan is men vrij zeker, dat
+ze wortel slaan. Men moet er na het insnijden goed voor zorgen, dat het
+mos om de wonde behoorlijk vochtig blijft en ook de plant zelf moet
+dikwijls bespoten en vooral uit de zon gehouden worden, om te
+voorkomen, dat zij bladeren verliest. Is de kroon beworteld, dan kan
+zij afgesneden en afzonderlijk opgepot worden. De eerste dagen, na het
+afsnijden, moet de jonge plant vooral dikwijls bespoten worden, zoodat
+de bladeren als het ware constant vochtig blijven. Doet men dit niet,
+dan zullen de onderste bladeren dadelijk geel worden en zal de plant
+een gedeelte van haar schoon voorkomen verliezen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1561width" id="fig029"><img src="images/fig029.jpg" alt="Fig. 29. Het scheuren van een Cyperus.&mdash;Bladstek van een Cyperus."
+width="451" height="391">
+<p class="figureHead">Fig. 29. Het scheuren van een
+Cyperus.&mdash;Bladstek van een Cyperus.</p>
+</div>
+<p>De stam, die nu zijn kroon kwijt is, moet men niet wegwerpen, maar
+aanvankelijk een weinig droger houden. Spoedig zal men dan zien, dat
+hij van boven een jonge scheut maakt, die, als hij een viertal blaadjes
+heeft, afgesneden en als stek behandeld kan worden. Ook kan
+<span class="pagenum">[<a id="pb38" href="#pb38" name="pb38">38</a>]</span>men den stam eener <span class="letterspaced">Drac&aelig;na</span> even onder iederen knoop afsnijden
+en de zoo verkregen stukjes in vochtig zand leggen. Bij vele soorten
+levert ieder stukje een scheut op, die wortel slaat en een
+afzonderlijke plant vormt. In de kamer zal dit echter wel niet al te
+best gaan, bij gebrek aan warmte.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1573width" id="fig030"><img src="images/fig030.jpg" alt="Fig. 30. Vermenigvuldigen van een Canna door verdeeling van den knol."
+width="455" height="406">
+<p class="figureHead">Fig. 30. Vermenigvuldigen van een Canna door
+verdeeling van den knol.</p>
+</div>
+<p>Van de verschillende wijzen van voortkweeken is voor de kamercultuur
+ook het <span class="letterspaced">scheuren</span> zeer geschikt. Veel
+kruidachtige planten ontwikkelen haar bladeren of scheuten uit een
+wortelstok en kunnen dan, als de bekende <span class="letterspaced">Cyperus</span> en <span class="letterspaced">Plectogyne</span>, een tamelijke afmeting bereiken. Deze
+planten zijn zeer geschikt om te scheuren. Hiertoe neemt men ze, bij
+voorkeur in het voorjaar, uit den pot en verdeelt ze, d.w.z. snijdt ze,
+in zooveel stukken als men planten verlangt te hebben (<a href="#fig029">Fig. 29</a>). Bij grassoorten en ook bij het bekende
+<span class="letterspaced">Venushaar</span> (<span class="letterspaced">Adiantum</span>) gaat dit verdeelen zeer gemakkelijk;
+bij andere planten echter, zooals de reeds genoemde <span class="letterspaced">Plectogyne</span>, die een meer of minder harden
+wortelstek bezitten, <span class="pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39"
+name="pb39">39</a>]</span>gaat dit zoo gemakkelijk niet; men moet
+hierbij een stevig mes gebruiken, om den wortelstok door te
+snijden.</p>
+<p>Ook knollen kan men op dezelfde wijze, namelijk door ze in stukken
+te snijden, vermeerderen; men moet er dan echter op letten, dat ieder
+stuk een of meer oogen houdt; zoodat het kan doorgroeien (<a href="#fig030">Fig. 30</a>). Het wil wel eens voorkomen, dat de snijvlakken,
+zoodra het afgesneden stuk in den grond wordt gebracht, beginnen in te
+rotten; om dit te voorkomen, bestrooit men ze v&oacute;&oacute;r het
+opplanten goed met houtskoolpoeder. V&oacute;&oacute;r het verdeelen
+worden de knollen eerst in goeden lichten grond aan den groei gebracht,
+zij maken dan scheuten en wortels; het is dan pas mogelijk met
+juistheid de plant te verdeelen. De beste tijd om knollen te verdeelen
+is het voorjaar. Verschillende knolgewassen voor de warme kas, zooals
+b.v. <span class="letterspaced">Caladiums</span> kan men op deze wijze
+behandelen.</p>
+<div class="figure xd19e1612width" id="fig031"><img src="images/fig031.jpg" alt="Fig. 31. Curculigo recurvata met wortelscheuten." width="504" height="485">
+<p class="figureHead">Fig. 31. Curculigo recurvata met
+wortelscheuten.</p>
+</div>
+<p>Veel planten laten zich ook door wortelscheuten vermenigvuldigen.
+Deze ontstaan in den pot, en kunnen bij het verplanten afgesneden en
+afzonderlijk opgepot worden. Het is geraden zulke scheuten altijd
+z&oacute;&oacute; af te snijden, dat zij voldoende wortel behouden om
+door te groeien. <a href="#fig031">Fig. 31</a> stelt een zeer bekende
+kamerplant voor, <span class="letterspaced">Curculigo recurvata</span>,
+die men uit den pot heeft genomen om de wortelscheuten er af te
+snijden. <span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40" name="pb40">40</a>]</span></p>
+<p>Een der interessantste en meest voldoening gevende wijzen van
+voortkweeken is het <span class="letterspaced">veredelen</span>. Er
+zijn echter niet heel veel planten, die zich met succes in een kamer
+laten veredelen, en de meeste liefhebbers, die het veredelen willen
+toepassen, doen dat dan ook op hun Rozen. Om dit te kunnen doen, moet
+men echter in zijn tuin of wel in potten rozenwildelingen gekweekt
+hebben. Deze wildelingen kan men het beste veredelen gedurende den
+zomer, door de meestal toegepaste wijze, het <span class="letterspaced">oculeeren</span>. De te gebruiken wildelingen kan men
+als z.g.n. wildstammetjes bij iederen kweeker voor betrekkelijk weinig
+geld koopen. Deze worden opgeplant en dienen dan voor het kweeken van
+stamrozen. Wil men struikrozen kweeken, dan gebruikt men
+wildstammetjes, niet dikker dan een potlood, die op den wortelhals, dus
+zoo dicht mogelijk bij den wortel, worden veredeld.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1634width" id="fig032"><img src="images/fig032.jpg" alt="Fig. 32. Het oculeeren." width="254" height="393">
+<p class="figureHead">Fig. 32. Het oculeeren.</p>
+</div>
+<p>Men kan op twee&euml;rlei wijzen veredelen, namelijk met een
+doorgroeiend of met een slapend oog. Bij een vroege oculatie, dat is
+van Juni tot Augustus, groeien de oogen in hetzelfde jaar nog uit,
+terwijl zij bij de September-oculatie w&egrave;l voor het begin van den
+winter vastgroeien, doch pas in het voorjaar van het volgend jaar
+uitgroeien. Het is voorzichtig, op ieder wildstammetje, naar
+verschillende kanten twee of drie oogen te oculeeren. De wildstam is
+geschikt om gebruikt te worden, zoodra hij zooveel sap heeft, dat bast
+en hout zich gemakkelijk laten scheiden. Met een scherp geslepen,
+zoogenaamd oculeermesje geeft men dan twee sneden in den vorm van een
+<span class="xd19e1640">T</span>, en wel z&oacute;&oacute;, dat de bast
+tot op het hout doorgesneden is. De bast wordt nu met de rugzijde van
+het hiertoe ingerichte mes, of nog beter met het heft, dat daartoe in
+den vorm van een vouwbeen toeloopt, opgelicht en het oog tusschen hout
+en bast ingeschoven. De oogen neemt men van voldoend volgroeide
+scheuten. Aan den voet van iederen bladsteel bevindt zich een oog, dat,
+onder gunstige omstandigheden, zich tot een twijg kan ontwikkelen.
+Nadat men het blad, tot op een stukje van den steel na, heeft
+weggenomen, wordt het oog in den vorm van een driehoekig schildje uit
+den tak gesneden. Heeft men het oog klaar, dan wordt, met het reeds
+vermelde heft van het mes, de <span class="xd19e1640">T</span>-vormige
+insnede in den wildstam een weinig opengebogen en het oog daarin
+geschoven. Is men hiermede klaar, dan neemt men een eindje bindbast en
+bindt de oculatie goed stevig vast, waarbij vooral moet gezorgd
+<span class="pagenum">[<a id="pb41" href="#pb41" name="pb41">41</a>]</span>worden, dat het ingeschoven oog vrijblijft. Is men
+zoover klaar, dan worden de meeste takjes van den wildstam weggesneden,
+opdat deze niet te veel sappen tot zich zouden trekken. Beginnen de
+oculaties zich goed te ontwikkelen, dan wordt de omgelegde band
+weggenomen en ook de wildstam tot even boven de oculatie afgesneden.
+Bij <a href="#fig032">Fig. 32</a> kan men duidelijk zien, op welke
+wijze een oculatie moet volvoerd worden; ook een afzonderlijk oog staat
+er bij; bij <a href="#fig033">Fig. 33</a> ziet men dan een veredeld
+wildstammetje, waarbij de wijze van omwinden duidelijk zichtbaar is.
+Geheel op dezelfde wijze; veredelt men in de kamer de kleine
+<span class="letterspaced">Oranjeboompjes</span>, die zeer gemakkelijk
+uit gezaaide pitten opkomen (<a href="#fig034">Fig. 34</a>). Bij
+<span class="letterspaced">Oranjeboompjes</span> moeten echter de
+oculaties met een stolp bedekt en zeer warm gehouden worden; daar zij
+anders heel moeielijk uitgroeien.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1666width" id="fig033"><img src="images/fig033.jpg" alt="Fig. 33. Veredelde wildstam." width="300"
+height="650">
+<p class="figureHead">Fig. 33. Veredelde wildstam.</p>
+</div>
+<p>Voor de kamer is ook het veredelen van <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span> heel aardig. Om <span class="letterspaced">Cactussen</span> in de kamer te veredelen, moet men
+natuurlijk soorten bezitten, die men zoodoende voortkweeken wil, en ook
+daartoe geschikte wildstammetjes. Als wildstammetjes gebruikt men
+meestal snel groeiende <span class="letterspaced">Zuilencactussen</span>, vertegenwoordigers van het
+geslacht <span class="letterspaced">Cereus</span>. Goede
+wildstammetjes, die bij kweekers wel te verkrijgen zijn, zijn o.m.
+<span class="letterspaced">Cereus Spachianus</span>, <span class="letterspaced">C. peruvianus</span>, <span class="letterspaced">C.
+macrogonus</span>, <span class="letterspaced">C. rostratus</span>;
+verder verschillende soorten van het geslacht <span class="letterspaced">Opuntia</span> en ten laatste <span class="letterspaced">Pereskia aculeata</span> en <span class="letterspaced">P. calandrinifolia</span>. De beide laatstgenoemde
+Cactussen zijn groenbladerige, dunstelige plantjes, die eerder aan
+koffieboompjes dan aan Cactussen zouden doen denken. Deze beide soorten
+zijn vooral geschikt om <span class="letterspaced">Bladcactussen</span>
+(<span class="letterspaced">Epiphyllum</span>) op te veredelen, De
+<span class="letterspaced">Epiphyllums</span> vormen hierop zeer fraaie
+kroontjes, die tegen Kerstmis met de bekende purperen bloemen zeer rijk
+bloeien. De <span class="letterspaced">Pereskia</span>, wordt om als
+onderstam voor <span class="letterspaced">Epiphyllums</span> te dienen,
+door sommige kweekers in grooten getale aangekweekt. Deze veredeling
+wordt verricht <span class="pagenum">[<a id="pb42" href="#pb42" name="pb42">42</a>]</span>door zoogenaamd <span class="letterspaced">spleetgriffelen</span>. Nadat men den kop van een
+krachtige <span class="letterspaced">Pereskia</span> op de verlangde
+hoogte heeft afgesneden, wordt dit snijvlak van dit ingesneden boompje,
+ongeveer 1 cM. diep, met een scherp mesje gespleten. Men neemt dan een
+gezonde, uit twee of drie bladeren bestaande, <span class="letterspaced">Epiphyllum</span>-twijg en snijdt deze door twee schuine
+sneden, &eacute;&eacute;n links en &eacute;&eacute;n rechts, platpuntig
+toe, zoodat de kern de punt vormt. De zoo puntig toegesneden twijg, zet
+men dan met de punt in de spleet van den wildstam. Gewoonlijk zet men
+op een <span class="letterspaced">Pereskia</span>-stammetje
+verscheidene twijgen te gelijk, om op die wijze spoedig grootere
+boompjes te verkrijgen. In het stammetje van de <span class="letterspaced">Pereskia</span> kan men ook nog eenige twijgen
+griffelen. Hiertoe maakt men op de bestemde plaats tot in het hart van
+het stammetje een schuine snede, neemt dan een <span class="letterspaced">Epiphyllum</span>-twijg, op de aangegeven wijze
+afgesneden, en zet deze in de gemaakte snede. Natuurlijk moeten ook bij
+deze veredeling de wonden goed met bast dicht gebonden worden. Bij
+<span class="letterspaced">Pereskia</span> en <span class="letterspaced">Epiphyllum</span> duurt het aangroeien gewoonlijk niet
+zeer lang, soms is dit slechts een zaak van enkele dagen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1751width" id="fig034"><img src="images/fig034.jpg" alt="Fig. 34. Veredeld Oranjeboompje." width="357"
+height="377">
+<p class="figureHead">Fig. 34. Veredeld Oranjeboompje.</p>
+</div>
+<p>Een zeer weinig bekende wijze van veredelen is die van kogelvormige
+<span class="letterspaced">Cactussen</span> op <span class="letterspaced">Pereskia</span>-stammetjes. Deze worden daartoe aan een
+klein stokje gebonden, daarna eerst afgesneden en dan een weinig spits
+toegesneden. De <span class="letterspaced">Cactus</span>, die men
+hierop enten wil, wordt voorzichtig van de moederplant afgesneden. Met
+een scherp, puntig mesje snijdt men nu een gaatje onder in deze spruit
+en wel zoo, dat dit niet grooter is dan het spitsje van den onderstam.
+Beide stukken worden nu op elkander gezet en de ontstane spleet met
+entwas dichtgesmeerd. Natuurlijk moet deze veredeling tot samengroeiing
+goed verbonden worden. Het beste doet men dit, door boven op de
+kogelvormige <span class="letterspaced">Cactus</span> een kluitje
+watten te leggen en dan door middel van bindbast een stevig verband te
+maken. Het bindsel wordt onder den pot doorgehaald, over de
+<span class="letterspaced">Cactus</span> heengelegd en dan
+vastgebonden. Men moet er vooral om denken, dat, past men deze
+veredeling toe, de <span class="letterspaced">Pereskia</span> steeds
+aan een stevig stokje moet gebonden worden.</p>
+<p>De groei van de kogelvormige Cactus is toch veel sneller, dan die,
+van den onderstam, zoodat deze laatste zijn zwaren last ten langen
+leste niet meer zou kunnen dragen, en dus zou moeten afbreken.
+<span class="pagenum">[<a id="pb43" href="#pb43" name="pb43">43</a>]</span></p>
+<p>Beter dan op <span class="letterspaced">Pereskia</span> veredelt men
+zware <span class="letterspaced">Cactus</span>-soorten op <span class="letterspaced">Cereus</span><span class="corr" id="xd19e1789" title="Niet in bron">.</span> De afbeelding stelt een op <span class="letterspaced">Cereus</span> veredelde <span class="letterspaced">Cactus</span> voor (<a href="#fig036">Fig. 36</a>). Met
+een scherp mes snijdt men de, als onderstam dienende, <span class="letterspaced">Zuilencactus</span> den kop af en van de daarop te
+plaatsen <span class="letterspaced">kogelvormige Cactus</span> snijdt
+men de onderzijde z&oacute;&oacute; af, dat, zet men de laatste op de
+eerste, de beide snijvlakken elkander volkomen bedekken en de
+middelpunten van beide juist op elkander sluiten. De geheele bewerking
+bestaat dus uit het met zekerheid uitvoeren van twee sneden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1809width" id="fig035"><img src="images/fig035.jpg" alt="Fig. 35. Het veredelen van een Epiphyllum."
+width="391" height="531">
+<p class="figureHead">Fig. 35. Het veredelen van een Epiphyllum.</p>
+</div>
+<p>Na beide soorten op elkander gezet te hebben, legt men het
+verband.</p>
+<p>Het aangroeien heeft bij <span class="letterspaced">Cactussen</span>
+zeer snel, meestal in weinige dagen plaats.</p>
+<p>Een bekend Cactusliefhebber, de heer Walter Mundt, te Pankow, bij
+Berlijn, zegt over het veredelen van <span class="letterspaced">Cactussen</span> het volgende: &ldquo;als onderstam
+gebruik ik bij voorkeur twee- of driejarige zaailingen of ook wel
+stekplanten van groene <span class="letterspaced">Cereus</span>-soorten; de blauwachtige <span class="letterspaced">Cereus</span>-soorten, zooals <span class="letterspaced">Cer. azureus</span>, <span class="letterspaced">C.
+Seidelii</span> en andere, gebruik ik bij voorkeur niet, daar deze niet
+goed aangroeien en dikwijls na eenigen tijd den entkop weder afwerpen.
+Zaailingen, van in het eind van Maart of begin April gezaaide zaden,
+kunnen hoewel dan heel weinig gedoornd, reeds in Juli tot veredeling
+dienen<a class="noteref" id="xd19e1838src" href="#xd19e1838" name="xd19e1838src">1</a>. Zijn onderstam en entkop beide zeer jong, dan is
+het resultaat tamelijk zeker, de plantensappen schijnen zich dan goed
+te vermengen. Men neemt den entkop tusschen duim en wijsvinger en drukt
+dien, terwijl men een eenigszins <span class="pagenum">[<a id="pb44"
+href="#pb44" name="pb44">44</a>]</span>draaiende beweging maakt, nogal
+stevig met de snijvlakte op die van den onderstam, waarop men de plant
+goed verbindt&rdquo;.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1844width" id="fig036"><img src="images/fig036.jpg" alt="Fig. 36. Veredelde Echinocactus denundatus."
+width="191" height="261">
+<p class="figureHead">Fig. 36. Veredelde Echinocactus denundatus.</p>
+</div>
+<p>Het verbinden is, bij het veredelen van kogelvormige <span class="letterspaced">Cactussen</span> op zuilenvormige, het moeilijkste werk
+en bij kleine entkopjes, niet grooter dan de kop van een lucifer, is
+het zelfs een kunststuk; doch ook hier geldt het spreekwoord: &ldquo;Al
+doende leert men&rdquo;. Nadat ik den uit den zaadpot genomen entkop,
+op de bovenvermelde wijze, op het onderstammetje heb geplaatst, neem ik
+een wollen draad, dien ik aan twee einden strak aantrek, zoo doende,
+dat ik tusschen beide handen een ruimte van twee tot drie duim heb. Ik
+leg nu dezen draad voorzichtig in horizontale richting over het
+entkopje, dat toch reeds door zijn eigen sappen vastgekleefd zit. Beide
+uiteinden van den draad haal ik nu voorzichtig naar beneden, er voor
+zorgende, dat de druk aan beide zijden juist gelijk is. Bij den potrand
+gekomen, trek ik den draad voorzichtig een weinig aan, leg hem dan
+eerst langs den pot heen, trek hem er vervolgens voorzichtig onderdoor,
+en knoop dan de beide einden aan elkander vast. De druk van den draad
+moet aan beide zijden juist dezelfde zijn. Er moet nog opgepast worden,
+dat de snijvlakken niet rond zijn, waarom het mes, waarmede men snijdt,
+zoo dun mogelijk moet wezen.</p>
+<p>Zijn de entkoppen van de grootte van een boon, of nog grooter, dan
+gebruik ik een tweeden draad overkruis en ook bij plantjes, die ten
+gevolge van haar naar onder gerichte doorns, gemakkelijk van het
+onderstammetje worden afgetild, dan verdrogen en niet aangroeien, zijn
+kruisdraden zeer aan te bevelen. Om geheel zeker te zijn en afstooten
+met opdrogen te voorkomen, bezwaar ik de draden met een metalen ring.
+Hiertoe schuif ik het ringetje van boven over de plant en haal het
+zoover naar beneden, totdat de draden sterk genoeg aangehaald zijn. Den
+volgenden dag leg ik, al naar de zwaarte van den ring er nog een
+tweeden bovenop. <a href="#fig037">Fig. 37</a> verduidelijkt deze
+handelwijze.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1860width" id="fig037"><img src="images/fig037.jpg" alt="Fig. 37. Met een ring veredelde Cactus."
+width="230" height="383">
+<p class="figureHead">Fig. 37. Met een ring veredelde Cactus.</p>
+</div>
+<p>De jonge zaailingen, die als onderstam dienst doen en dus bij het
+aanbinden <span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45" name="pb45">45</a>]</span>licht ombuigen, moeten eenigszins versterkt
+worden, door er twee of drie kleine stokjes omheen te zetten en deze
+aan elkander te binden.</p>
+<p>De veredelde plantjes zet ik in een gesloten, beschaduwde, maar toch
+warme ruimte, de kleinere plantjes in een groote schaal of in een
+kistje, dat, met een door middel van krijt en water witgemaakte ruit,
+wordt gedekt.</p>
+<p>Wanneer de kleine pati&euml;nten acht dagen in zulk een kastje
+staan, is dit meestal voldoende. Gedurende dien tijd mogen zij in het
+geheel niet gegoten en gespoten, en moet elk vochtig worden der wond
+zorgvuldig vermeden worden.</p>
+<p>Als voorbeeld van een goed resultaat, wil ik het volgende vermelden.
+In het voorjaar entte ik den geheel vlak afgesneden nog gezonden kop
+van een zeer zeldzame <span class="letterspaced">Echinocactus</span>-soort op een zaailing van
+<span class="letterspaced">Cereus peruvianus</span> als onderstam. Het
+kopje zou zeker verloren geweest zijn, daar het van den moederstam
+afgestooten was. Het entkopje, dat niet grooter was dan een kleine
+erwt, had in het najaar de grootte van een walnoot gekregen,
+z&oacute;&oacute; sterk was het gegroeid. Voor halfverloren planten is
+enten nog dikwijls een vrij zeker redmiddel<a id="xd19e1880" name="xd19e1880"></a>.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.6"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het <span class="corr" id="xd19e1885" title="Bron: oppoten">oppotten</span> en verplanten.</h3>
+<p>Wanneer wij de planten in de kamer kweeken, dan moet er al spoedig
+na het zaaien of na het langs ongeslachtelijken weg voortkweeken aan
+het oppotten der zaailingen of stekken gedacht worden.</p>
+<p>Deze bewerking is zeker gemakkelijker uit te voeren, dan het
+verplanten.</p>
+<p>Dit laatste behoeft alleen die liefhebber te doen, die zich niet met
+het voortkweeken van planten bezighoudt, maar die de door hem gekochte
+planten, zoo mogelijk, in goeden staat wil onderhouden. Over de
+verschillende aardsoorten, die bij het oppotten en het verplanten
+dienst moeten doen, hebben wij reeds vroeger gesproken. Van veel belang
+is echter ook het gebruik van goede bloempotten. Een goede bloempot
+moet van gebakken klei zijn; hij mag niet te zwaar wezen, zoodat dunne
+wanden een vereischte zijn; ook niet te hard gebakken, daar hij poreus
+moet zijn. Wat nu den vorm aangaat, is men teruggekomen van het hooge,
+smalle model, dat vroeger gebruikt werd; toch mag hij ook niet te plat
+wezen. De beste afmeting is, dat een pot even hoog is, als hij op zijn
+grootste wijdte middellijn heeft. Zeer platte potten, die meer van
+schalen of schotels hebben, zijn slechts in enkele gevallen, voor
+planten met weinig wortels aan te bevelen. In den bodem van iederen
+pot, moet zich een drainagegaatje <span class="pagenum">[<a id="pb46"
+href="#pb46" name="pb46">46</a>]</span>bevinden en al naarmate de
+potten grooter worden, moeten er drie of vijf zulke gaatjes in zijn.
+Gewoonlijk maken de pottenbakkers deze gaatjes van buiten naar binnen
+in den pot. Dit is zeer verkeerd, daar dan om het gaatje zich een
+eenigszins verhoogde rand bevindt, die het afloopen van het water
+belet. Ieder, die dan ook potten koopt, moet daar zeer op letten en er
+bij den pottenbakker op aandringen, dat hij het gaatje van binnen naar
+buiten in den pot steekt. In de kamers treft men dikwijls verglaasde
+potten aan, of ook wel min of meer fraaie porseleinen potten, ja zelfs
+ziet men ze wel eens van metaal. In dergelijke potten is het onmogelijk
+dat een plant goed kan groeien, omdat zij niet poreus zijn. De lucht
+kan door dergelijke potten niet heendringen, waardoor het opdrogen der
+aarde bemoeilijkt, zoo niet geheel onmogelijk gemaakt wordt, hetgeen
+natuurlijk tot gevolg heeft, dat deze verzuurt, waardoor dan ziekte in
+de wortels ontstaat. Wil men dergelijke fraaie potten toch gebruiken,
+dan gaat dit zeer goed, wanneer men de plant in haar oorspronkelijken
+pot laat staan en ze daarmede in den fraaieren zet. Het is echter zaak,
+dan eerst een paar steentjes of stukjes hout in den buiten pot te
+leggen, om daar de plant op te zetten, daar deze anders licht in het
+doorgeloopen gietwater komt te staan. Goede potten moeten dus zoo
+eenvoudig mogelijk zijn. Heeft men echter grootere planten, die in
+kuipjes moeten gezet worden, dan kan men deze zoo fraai en elegant
+maken als men wil. Voor grootere planten, die in kuipjes gekweekt
+moeten worden, is het zelfs geraden, die wat fraaier te laten
+vervaardigen, of wel, de eenvoudige kuipjes met kurk of boomschors te
+doen bekleeden. <a href="#fig038">Fig. 38</a> stelt twee zulke kuipjes
+voor, die in den handel voor matigen prijs te verkrijgen zijn. De
+rechtsche kuip is zeer eenvoudig, de linksche daarentegen fraaier
+afgewerkt; deze laatste is ook practischer, omdat door den uitgestoken
+rand van den bodem, de lucht beter kan toetreden, terwijl het
+overvloedige gietwater beter kan wegloopen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1900width" id="fig038"><img src="images/fig038.jpg" alt="Fig. 38. Elegante plantenkuipjes." width="366"
+height="242">
+<p class="figureHead">Fig. 38. Elegante plantenkuipjes.</p>
+</div>
+<p>Men doet het beste, bij het verplanten steeds nieuwe potten te
+gebruiken; deze moeten echter v&oacute;&oacute;r het gebruik eerst
+gewaterd worden, d.w.z. men moet ze tien &agrave; twintig minuten in
+het water leggen, opdat de pori&euml;n van het steen met water
+voltrekken. Vergeet men dit, dan zal na eenigen tijd de aardkluit zich
+z&oacute;&oacute; vast met den pot verbinden, dat bij het verplanten de
+plant onmogelijk uit den pot te krijgen is, zonder haar te <span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47" name="pb47">47</a>]</span>beschadigen of den pot stuk te slaan. Dit laatste
+is natuurlijk schade voor de hand. De oude gebruikte potten moet men
+natuurlijk niet wegwerpen, daar deze nog zeer goed gebruikt kunnen
+worden. In de meeste gevallen zijn deze potten vuil; aan den buitenkant
+zit mos of zwarte aanslag, wat de poreusiteit tegengaat en aan de
+binnenzijde zit meestal oude aarde. Deze oude potten kunnen dus slechts
+gebruikt worden, wanneer zij eerst goed schoongemaakt zijn. Hiertoe
+worden zij, met een harden boenborstel, aan den binnen- en buitenkant
+goed afgeschrobd, waartoe men bij voorkeur warm water gebruikt. Hierna
+laat men ze goed opdrogen. Zijn de potten sterk met mos bezet geweest,
+dan is het raadzaam, ze v&oacute;&oacute;r het gebruik eenigen tijd in
+kokend water te leggen, ten einde zoodoende alle kiemen en mossporen te
+dooden. Gebruikte kuipjes moeten v&oacute;&oacute;r het weder in
+gebruik nemen ook goed met warm water uitgeschrobd worden, om ze
+volkomen schoon te maken.</p>
+<p>V&oacute;&oacute;rdat men met het planten of verplanten begint, moet
+op een tafel de noodige aarde klaargemaakt worden. Behalve aarde heeft
+men ook drainage-materiaal noodig. Wanneer bij het verplanten een pot
+breekt, dan behoeft men dien niet weg te werpen. Hij wordt in kleine
+stukjes geslagen, die, als drainage in de potten, gebruikt kunnen
+worden, mits men ze van te voren goed afwascht. Op het drainage-gaatje,
+dat zich, zooals wij gezien hebben, in iederen goeden pot bevindt; legt
+men een scherf, en wel z&oacute;&oacute;, dat de holle zijde naar onder
+en de bolle dus naar boven gekeerd is. Heeft men kleine potjes te
+draineeren, dan is het voldoende op deze grootere scherf nog enkele
+kleinere te leggen. Moet men grootere potten gebruiken, dan is
+verstopping der drainage gevaarlijker. De aarde hierin droogt
+natuurlijk veel langzamer uit en heeft dus meer kans om te verzuren;
+terwijl grootere planten in den regel veel kostbaarder zijn en het
+verlies er van dus grooter is. Op ieder drainage-gaatje legt men dan
+een potscherf en hierboven een flinke laag kleinere scherven. Heeft men
+zooveel kleinere scherven niet voorhanden, dan kan men ook stukjes
+baksteen, cokes of houtskool gebruiken. De aarde zal natuurlijk, door
+het gieten, zeer gemakkelijk tusschen de drainage-scherven of steentjes
+indringen en dit moet zoo mogelijk voorkomen worden. Hiertoe legt men
+boven de scherven een laagje moerasmos (<span class="letterspaced">sphagnum</span>) of wel zeer grof turfstrooisel. In den
+regel is de drainage slechts gedurende betrekkelijk korten tijd
+werkzaam. De wortels toch dringen spoedig in de versche aarde en dan
+door het moslaagje tusschen de scherven. Wanneer men bij het verplanten
+de plant uit den pot neemt, dan zal men meestal zien, dat haar wortels
+langs den pot een dicht netwerk hebben gevormd, waarin de geheele
+drainage besloten is. Bij sterk groeiende planten dringen de wortels
+zelfs in het drainage-gaatje en staan de planten op een vochtigen bodem
+of op aarde, dan dringen zij daar zelfs doorheen. Het is maar goed, dat
+in bovengenoemd geval de plant meestal veel water noodig heeft en
+<span class="pagenum">[<a id="pb48" href="#pb48" name="pb48">48</a>]</span>dus al het gietwater spoedig verbruikt en ook, dat
+het overvloedige water tusschen de wortels door, gemakkelijk wegzakt,
+wanneer men maar zorgt, dat het gaatje goed geopend blijft. Is het
+gaatje toevallig door aarde of wortels verstopt, dan moet men dit, door
+er een stokje in te steken, weer vrijmaken.</p>
+<p>Gemakkelijk om te leeren en te doen is het <span class="letterspaced">oppotten</span> van planten. Men heeft hierbij meestal
+te doen met kleine zaad- of stekplantjes, die tot nu toe in een pan te
+zamen stonden, en die, voor een beteren groei, ieder afzonderlijk in
+een potje moeten gezet worden. Hiertoe bedient men zich van het
+kleinste model potjes, die onder den naam stekpotjes voorkomen. Bij het
+opplanten in zulke kleine potjes, waarin de planten natuurlijk slechts
+korten tijd staan, behoeft men niet zoo heel veel werk van de drainage
+te maken; &eacute;&eacute;n scherf op het drainage-gaatje is
+voldoende.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1921width" id="fig039"><img src="images/fig039.jpg" alt="Fig. 39. Het uit den pot slaan van een Aralia." width="331" height="410">
+<p class="figureHead">Fig. 39. Het uit den pot slaan van een
+Aralia.</p>
+</div>
+<p>Het oppotten geschiedt op de volgende wijze. Men vult het potje
+geheel met aarde, maakt daar, in het midden, met den wijsvinger van de
+rechterhand een vrij ruim putje in, waarin men het op te potten plantje
+met de linkerhand houdt. Met duim en wijsvinger van de rechterhand,
+wordt nu de aarde rondom de wortels goed vastgedrukt, zoodat het
+plantje stevig vaststaat. Is men zoover gevorderd, dan wordt de aarde
+in het potje nog een weinig aangedrukt, terwijl er zoo noodig, nog wat
+aarde bijgevoegd wordt. (<a href="#fig019">Fig. 19</a>). Wat het
+plantje zelf betreft, dit wordt van te voren zeer voorzichtig uit de
+pan of den pot, waarin het gerepikeerd stond, genomen en indien de
+wortels wat lang zijn, worden deze ingekort. Dit inkorten is voor de
+ontwikkeling van talrijke haarworteltjes zeer bevorderlijk.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1931width" id="fig040"><img src="images/fig040.jpg" alt="Fig. 40. Het losmaken van de kluit eener Drac&aelig;na." width="503"
+height="455">
+<p class="figureHead">Fig. 40. Het losmaken van de kluit eener
+Drac&aelig;na.</p>
+</div>
+<p>Omslachtiger en ook veel moeilijker dan het oppotten is het
+<span class="letterspaced">verplanten</span>. De beste tijd om te
+verplanten is voor de meeste planten zeker wel het voorjaar, wanneer
+zij weder tot ontwikkeling beginnen te komen. Planten, die in het
+voorjaar bloeien, moeten pas na den bloei verplant worden, omdat zij
+dan in haar ontwikkeling niet gestoord mogen worden. Snel groeiende en
+dus veel voedsel behoevende planten, moeten in den loop van den zomer
+nogmaals verplant worden. Fijne bladplanten en andere, die zich minder
+snel ontwikkelen, behoeven slechts <span class="pagenum">[<a id="pb49"
+href="#pb49" name="pb49">49</a>]</span>eens per jaar verplant te
+worden, terwijl grootere kuipplanten daaraan geen behoefte hebben in
+perioden, afwisselende tusschen vier en tien jaar; vooral wanneer men
+niet te spaarzaam is met vloeibaren mest. (Zie het hoofdstuk &ldquo;De
+bemesting&rdquo;). V&oacute;&oacute;r men nu een plant in een grooteren
+pot zet, moet men onderzoeken of de pot, waarin zij staat, goed
+volgeworteld is; daar een gezonde plant niet verplant behoeft te
+worden, voordat dit het geval is. Het onderzoek, naar den toestand der
+wortels geschiedt door het uit den pot slaan. Men neemt de plant in de
+linkerhand en wel zoo, dat de stam zich tusschen den wijs- en den
+middelvinger of tusschen den middel- en den ringvinger bevindt. Men
+keert nu plant met pot ten ondersteboven, neemt de onderzijde van den
+pot in de rechterhand en slaat daarop zijn rand een paar keer flink op
+dien van de verplanttafel. Men zal zien, dat de aardkluit nu van den
+pot loslaat, welke laatste daarop gemakkelijk van de eerste kan
+afgenomen worden (Fig. 39). Men heeft nu de plant met haar geheel
+wortelgestel v&oacute;&oacute;r zich, zoodat men het laatste op zijn
+gemak kan bekijken. Zijn de wortels overal goed om den pot gegroeid, of
+hebben zij zich z&oacute;&oacute; sterk ontwikkeld, dat zij een
+viltachtig netvormig weefsel om de geheele kluit heen vormen, dan is de
+tijd om te verplanten daar. Men kiest nu den pot uit, dien men wil
+gebruiken. In de eerste plaats moet er op gelet worden, dat de te
+gebruiken pot niet te groot is, wijl de aarde daarin dikwijls reeds
+zuur wordt, v&oacute;&oacute;rdat de jonge wortels er in hebben kunnen
+doordringen. De pot, dien men wil gebruiken, moet z&oacute;&oacute;
+groot zijn, dat de kluit der plant er in past en er dan rondom haar, al
+naar de grootte der plant, een ruimte van &eacute;&eacute;n tot drie
+centimeter overblijft. Voordat men tot het verplanten overgaat, moet nu
+de kluit <span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50" name="pb50">50</a>]</span>losgemaakt worden. Met een spits stokje, waartoe
+men het beste een puntig toegesneden plantenstokje gebruikt, wordt dit
+werk verricht. Eerst wordt de aarde om den rand van de kluit een weinig
+afgebroken en daarna worden de in elkander gegroeide wortels
+voorzichtig losgemaakt. Het beste geschiedt dit door met de punt van
+het stokje van boven naar beneden&mdash;d.w.z. van den onderrand der
+kluit naar de plant toe&mdash;voorzichtig langs den buitenkant van de
+kluit te steken. Dit moet echter zeer voorzichtig geschieden, daar men
+anders te diep in haar steekt, waardoor de wortels beschadigd zouden
+worden en zij te veel aarde zou verliezen (<a href="#fig040">Fig.
+40</a>). De losgemaakte wortels hangen nu langs de kluit.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1949width" id="fig041"><img src="images/fig041.jpg" alt="Fig. 41. Het insnijden van de wortels." width="333" height="518">
+<p class="figureHead">Fig. 41. Het insnijden van de wortels.</p>
+</div>
+<p>Zeer doelmatig is het voor alle planten met een sterk ontwikkeld
+wortelgestel, en vooral voor die met veel haarwortels, de afhangende
+wortels, met een scherp mesje, behoorlijk in te snijden (Fig. 41 en
+42). Heeft men echter <span class="letterspaced">Palmen</span>,
+<span class="letterspaced">Bol</span>- of <span class="letterspaced">Knolgewassen</span> te verplanten en in het algemeen
+gewassen met sterk ontwikkelde hoofd- en weinig haarwortels, dan moet
+er aan de gezonde wortels in het geheel niet gesneden worden; alleen de
+zieke of beschadigde wortels snijdt men dan met een scherp mesje af.
+Ook aan de planten met <span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51"
+name="pb51">51</a>]</span>weinig of zeer zwakke wortels mag niet
+gesneden worden; het losmaken van de kluit moet echter steeds
+geschieden. Opgemerkt moet nog worden, dat er enkele planten zijn, die
+van nature slechts zeer zwak ontwikkelde wortels hebben, zoodat zij,
+wat men noemt, geen kluit houden, d.w.z. dat de aarde na het
+verwijderen van den pot van de wortels afvalt. Bij dergelijke planten
+behoeft men zich daar echter niet ongerust over te maken, het heeft
+geen nadeelige gevolgen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e1967width" id="fig042"><img src="images/fig042.jpg" alt="Fig. 42. Losgemaakte en ingesneden wortelkluit." width="260" height="543">
+<p class="figureHead">Fig. 42. Losgemaakte en ingesneden
+wortelkluit.</p>
+</div>
+<p>Heeft men de kluit losgemaakt en de wortels behoorlijk ingesneden,
+dan kan het verplanten beginnen. In den gekozen pot wordt nu eerst op
+de voorgeschreven wijze de drainage aangebracht. Op deze drainage wordt
+dan een laag aarde gelegd en deze aarde een weinig aangedrukt met den
+rug van de rechterhand. Op deze aarde zet men nu de kluit en let er op,
+of die diep genoeg staat. De kluit toch mag niet te ondiep staan, omdat
+dan de wortels boven den pot zouden uitsteken of met te weinig aarde
+bedekt zouden worden. Zet men de kluit echter te diep, dan komt een
+gedeelte van den stam onder de aarde, en dit is in verscheidene
+gevallen ook zeer nadeelig, omdat daar wel eens rotting van stam of
+stengel het gevolg van kan zijn. Er moet dus goed toegezien worden, dat
+de bovenkant der kluit &eacute;&eacute;n, hoogsten twee vingerbreedte
+diep onder den rand van den pot komt te staan, zoodat zij behoorlijk
+met aarde kan worden bedekt. Men zet de kluit z&oacute;&oacute; in den
+pot, dat de stam of stengel juist in het midden komt te staan. Met de
+linkerhand wordt nu de plant op haar plaats gehouden, terwijl men met
+de rechterhand den pot verder met aarde aanvult. Om nu de aarde
+behoorlijk onder in den pot aan te drukken, gebruikt men een
+<span class="letterspaced">verplantstok</span>. Dit is een plat stokje,
+dat men aan &eacute;&eacute;n zijde dun afsnijdt, zoodat het den vorm
+van een lange wig verkrijgt. Met het verplantstokje wordt de aarde nu
+voorzichtig tusschen de kluit en den wand van den pot aangedrukt.
+Hierbij moet men vooral oppassen niet met het verplantstokje in de
+kluit te stooten, daar dan de wortels gekneusd zouden worden; het beste
+is zooveel mogelijk langs den rand van den pot te drukken (<a href="#fig043">Fig. 43</a>).</p>
+<p>De aarde moet zeer gelijkmatig worden aangedrukt. Is de ruimte
+tusschen kluit en pot tot aan den bovenrand gevuld, dan stoot men den
+pot eenige malen flink op de tafel om het geheel nog een weinig te doen
+inzakken. Hierna wordt een laagje aarde op de kluit gebracht, dat men
+met de vingers matig aandrukt, er voor zorgende, dat het bovenvlak
+steeds goed losblijft. Heeft men kleine plantjes te verplanten, dan
+behoeft men geen verplantstokje te gebruiken; de aarde kan dan met den
+wijsvinger aangedrukt worden. Het is lang zoo gemakkelijk niet als het
+wel schijnt, een plant z&oacute;&oacute; te verplanten, dat zij goed in
+het midden van den pot staat en de aarde overal om de kluit goed
+aangedrukt is. Om dit goed te doen, moet men er zich veel in oefenen,
+maar ieder liefhebber, die het met ware liefhebberij doet, zal het
+spoedig genoeg leeren. Van veel belang <span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52" name="pb52">52</a>]</span>is het, dat men bij het
+aandrukken van de aarde geen holen doet ontstaan, ze niet te vast en
+ook niet te los aandrukt. Laat men holen tusschen de aarde, of drukt
+men te los aan, dan loopt het gietwater dadelijk weg, zonder de kluit
+behoorlijk te bevochtigen. Heeft men te vast geplant, dan kunnen de
+wortels van vele planten slechts moeielijk in de aarde doordringen.
+Zeer weinige teerdere planten, zooals <span class="letterspaced">Selaginella&rsquo;s</span> en enkele <span class="letterspaced">Varen</span>-soorten, willen los opgepot worden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e1990width" id="fig043"><img src="images/fig043.jpg" alt="Fig. 43. Het verplanten van een Kentia met het verplantstokje." width="358" height="503">
+<p class="figureHead">Fig. 43. Het verplanten van een Kentia met het
+verplantstokje.</p>
+</div>
+<p>Er doen zich wel eens gevallen voor, waarin niet goed van wortels
+voorziene planten toch verplant moeten worden. Dit kan gebeuren,
+wanneer uit den slechten reuk der aarde blijkt, dat deze zuur is, of
+wel, wanneer men uit het slecht groeien der planten opmaakt dat de
+wortels ziek zijn. Wortelziekte is in de meeste gevallen het gevolg van
+ondoordacht gieten, van het gebruik van te koud of slecht water, of van
+het gebruik, voor zwak bewortelde planten, van een te grooten pot.
+Wortelzieke planten worden uit den pot genomen en al de aarde tusschen
+de wortels uitgeschud. De wortels worden hierna goed afgewasschen en
+alle zieke deelen met een scherp mes afgesneden. Verkrijgt men
+zoodoende groote snijvlakken, dan worden deze met houtskoolpoeder
+bestrooid. Om planten, die erg wortelziek zijn, nog te redden, doet men
+het beste, ze in een zoo klein mogelijke pot te zetten, een pot, die
+dikwijls veel kleiner moet zijn dan die, waar zij uitkwam. Een
+vereischte bij het oppotten van zulk een plant is dan, dat men voor een
+zeer goede drainage zorgt, zoo mogelijk lichten grond gebruikt, en
+dezen rijkelijk met zand en in enkele gevallen met fijne houtskool
+vermengt. <span class="pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53" name="pb53">53</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.7"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De behandeling van pas opgepotte of verpotte planten.</h3>
+<p>Na het oppotten of verpotten worden de planten dadelijk aangegoten;
+vooral bij teedere en grootbladerige planten, die neiging hebben om
+spoedig slap te hangen, moet dit zoo gauw mogelijk geschieden.
+<span class="letterspaced">Palmen</span> en eenige andere
+plantensoorten, waaronder ook <span class="letterspaced">Vetplanten</span>, kunnen, wanneer men bij het verpotten
+donker weer heeft, daarentegen enkele dagen onaangegoten blijven staan.
+Of men echter dadelijk aangiet, dan wel, daarmede nog wat wacht,
+wanneer men het doet, moet men het goed doen. Bij het verplanten, heeft
+men er natuurlijk voor gezorgd een behoorlijken gietrand te houden,
+d.w.z. dat men niet den geheelen pot met aarde heeft gevuld, maar er
+voor zorgde, dat het bovenvlak der aarde een weinig onder den rand van
+den pot bleef. Deze ruimte, die noodzakelijk is om te beletten, dat bij
+het gieten het water dadelijk van den pot afloopt, noemt men den
+gietrand. Bij het gewone gieten, is het voldoende, dezen gietrand eens
+met water te vullen, bij het aangieten gaat men echter anders te werk.
+Men neemt een fijnen broes-gieter en besproeit daarmede de aarde, er
+voor zorgende, dat er geen water op blijft staan. Deze bewerking
+herhaalt men, al naar de grootte van den pot, drie-, vier- of vijfmaal,
+ten einde te zorgen, dat de geheele kluit behoorlijk vochtig wordt.
+Door op deze wijze aan te gieten, blijft het oppervlak der aarde los en
+poreus, terwijl dit zich anders direct zou sluiten en er dan een harde
+korst ontstaat, die het zoo noodige doordringen der lucht in de aarde
+verhindert. In den beginne zijn de pas opgepotte of verpotte planten
+zeer gevoelig voor te veel water, daar zij veel minder snel opdrogen,
+dan goed doorwortelde planten. De versche grond blijft toch vochtig,
+zoolang daar geen jonge worteltjes in doorgedrongen zijn. Het beste is
+dan ook deze planten eerder iets te droog dan te vochtig te houden; men
+voorkomt daardoor, dat de versche aarde zuur wordt en prikkelt de plant
+tot vernieuwde wortelvorming. Zijn de jonge worteltjes eenmaal goed in
+den nieuwen grond doorgedrongen, dan is deze voorzichtigheidsmaatregel
+niet meer noodig. Om te voorkomen dat bij het gieten te veel water in
+den verschen, nog niet met wortels doordrongen, grond dringt, hoogt men
+bij het verplanten de aarde een weinig naar den rand van den pot op. Er
+ontstaat hierdoor rondom den stengel een soort kom, waar het water naar
+toe zakt, dat zoodoende in de oude kluit dringt. Vooral moet er op
+gelet worden, dat de kluit, bij het verplanten, behoorlijk vochtig is,
+daar deze anders moeilijk water opneemt, terwijl bij het aangieten het
+water door de versche aarde wegzakt, waardoor de kluit zou verdrogen en
+de wortels ziek zouden worden. Pas geplante gewassen moeten den eersten
+tijd steeds met een broesgietertje en nooit met een pijpgieter gegoten
+worden, door den laatste wordt de nog losse aarde van haar plaats
+<span class="pagenum">[<a id="pb54" href="#pb54" name="pb54">54</a>]</span>gespoeld; er ontstaan dan kuiltjes in de
+oppervlakte der aarde, waardoor zeer licht wortels komen bloot te
+liggen. Zijn de planten na het verpotten goed doorgegroeid, zoodat men
+kan veronderstellen dat zij talrijke wortels langs den potwand hebben
+gemaakt, dan brengt men om den stam heen een weinig aarde, waardoor nu
+het bovenvlak eenigszins naar buiten toe afhelt. Dit is noodig, omdat
+nu de buitenkant van de kluit het meeste uitdroogt en het gietwater
+zoodoende daarheen geleid wordt. Zeer dikwijls lijden de planten door
+het verpotten; de wortels toch worden er door gestoord en nu en dan
+nogal beschadigd. De kweeker heeft hier tegen verschillende
+hulpmiddelen, hetzij dat hij de planten in de gesloten, warme, vochtige
+lucht van een kas brengt, hetzij dat hij ze een warmen voet geeft, door
+ze met de potten in een broeibak te graven. Dergelijke middelen staan
+den liefhebber echter niet ten dienste; deze moet dan ook zijn planten,
+gedurende dezen overgangstijd, meer of min als pati&euml;nten
+beschouwen. Warme planten vooral moeten op een zoo licht en warm
+mogelijke plaats gezet worden; tegen de zon moet zorgvuldig geschermd
+worden en vooral moet men de planten dikwijls spuiten. Het voorkomen
+van tocht en van sterke schommelingen in de temperatuur zal aan de
+planten, vooral in dit critieke tijdperk, zeer ten goede komen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.8"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het gieten.</h3>
+<p>Een van de moeilijkste werken, zoo niet het moeilijkste werk, is
+voor den liefhebber zeker wel het gieten der potgewassen. Hij, die
+hiermede goed overweg kan, mag zich gerust een eenigszins ervaren
+plantenkweeker noemen. In de meeste gevallen worden de kamerplanten
+ziek, door de lichtvaardigheid waarmede ze gegoten worden. In plaats
+dat de liefhebber dan pleizier heeft van zijn planten, ze ziet groeien,
+in omvang toenemen en ten slotte ziet bloeien, gebeurt juist het
+tegenovergestelde. Hij ziet het &eacute;&eacute;ne blad na het andere
+verwelken en afvallen; hij ziet de twijgjes verdrogen en de wortels
+ziek worden, totdat ten laatste zijn kweekelingen sterven en de
+eigenlijke oorzaak daarvan kan hij maar niet bevroeden.</p>
+<p>Den minsten last heeft men, wat gieten betreft, met die planten,
+welke het minst in de kamer gekweekt worden; namelijk met de water en
+moerasplanten. Bij de waterplanten vervallen alle moeilijkheden
+dienaangaande; daar men slechts behoeft te zorgen, dat zij voldoende
+diep in het water staan en dus nu en dan voor het verdampte water
+versch behoeft bij te vullen. Moerasplanten, die niet direct in water,
+doch in een moerassigen en dus zeer waterrijken bodem groeien, behoeft
+men slechts in schaaltjes of schoteltjes te zetten en er voor te
+zorgen, dat deze steeds voldoende met water gevuld blijven.
+<span class="pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55" name="pb55">55</a>]</span></p>
+<p>Voor alle overige planten is het gieten lang zoo eenvoudig niet.</p>
+<p>Men moet hierbij rekening houden met het jaargetijde, zoowel als met
+den gezondheidstoestand en den groei der planten. Ook moet de grootte
+der potten of kuipjes in het oog gehouden worden en ook, of men met pas
+verpotte gewassen te doen heeft, of niet. In de eerste plaats moet men
+er op rekenen, dat bij alle planten op een periode van flinken groei
+een periode van rust volgt; tijdperken, welke niet sterk begrensd zijn,
+maar langzaam in elkander overgaan.</p>
+<p>Talrijke planten zijn er, die gedurende haar groeitijd bijna niet
+genoeg water kunnen krijgen, terwijl diezelfde planten in den rusttijd
+zeer gevoelig voor te veel water zijn. In de groeiperiode komt het vaak
+voor, dat planten, die des morgens flink gegoten zijn, des avonds weder
+behoefte hebben aan water. Dit wil nu niet zeggen, dat de planten
+gedurende dezen korten tijd al dit water verbruikt hebben, doch men
+moet niet vergeten, dat vooral gedurende den zomer, de zon en de
+heerschende droge lucht de aarde der potten ook niet weinig doet
+uitdrogen. Voordat men een plant giet, moet men zich overtuigen of zij
+wel water noodig heeft. Er zijn verscheidene kenteekenen waaraan een
+leek de behoefte aan water kan waarnemen.</p>
+<p>Planten, die teer van bouw zijn, laten, zoodra zij gebrek aan water
+krijgen, al spoedig de bladeren hangen, maar ook planten van krachtiger
+bouw, krijgen, wanneer zij gebrek aan water hebben, een matte tint en
+gaan daarop slap hangen. Een plant, die slap hangt, moet natuurlijk
+dadelijk gegoten worden. Het is echter zeer gewenscht, dat men niet
+wacht met gieten, totdat de planten slap gaan hangen, zoodat het kennen
+van andere kenmerken zeer noodig is. Een eenvoudig kenteeken is de
+eigenschap die allen aardsoorten, ook den zwarten, eigen is, namelijk
+om in drogen toestand lichter gekleurd te zijn dan in vochtigen. Zware
+leemachtige aardsoorten bersten ook nog, als ze droog zijn. Zeer
+dikwijls komt het echter voor, dat de bovenlaag der aarde er droog
+uitziet, terwijl het inwendige, waar zich juist de wortels bevinden,
+nog voldoende vochtig is. In zulke gevallen kan men echter toch ook
+tamelijk gemakkelijk weten of men al dan niet gieten moet. Een zeer
+juist kenteeken heeft men, in zulke gevallen, in het gewicht der plant.
+Terwijl toch vochtige planten eenigszins zwaar aanvoelen, kenmerken
+droge planten van dezelfde afmeting zich door een veel lichter
+gewicht.</p>
+<p>Natuurlijk behoort er eenige oefening toe, om aan het gewicht te
+onderscheiden of een plant behoefte heeft aan water. Bij een weinig
+practijk krijgt men deze echter spoedig.</p>
+<p>Gedurende den groeitijd, dus midden in den zomer, heeft het niet
+veel te beteekenen of men al een keer te veel giet; gedurende den
+winter is dit echter iets anders; &eacute;&eacute;n fout, in het gieten
+begaan, kan dan voor de plant noodlottig worden. Dikwijls verloopen er
+weken, voordat een in haar rusttijd te veel gegoten plant weer
+opdroogt. <span class="pagenum">[<a id="pb56" href="#pb56" name="pb56">56</a>]</span></p>
+<p>Voor in kleine potjes staande planten is te veel gieten ook niet zoo
+nadeelig als voor die, welke in grootere potten of kuipjes worden
+gekweekt. Bij het gieten van grootere pot- en kuipplanten, moet men dus
+met bijzondere voorzichtigheid te werk gaan; men kan zich hier niet
+meer verlaten op de kleur der aardoppervlakte, maar men moet door
+kloppen tegen den pot- of kuipwand den vochtigheidsgraad bepalen.
+Verkrijgt men door te kloppen een doffen toon, dan is de aarde
+droog.</p>
+<p>Het is een merkwaardig verschijnsel, dat de eigenlijke water- en
+moerasplanten slechts betrekkelijk weinig vocht in haar weefsel
+opzamelen, terwijl de in droge landstreken groeiende planten veel meer
+water bevatten. Juist d&agrave;&agrave;rdoor zijn deze laatste dan ook
+in staat langen tijd droogte te verdragen. Inderdaad hebben de wortels
+slechts zeer weinig behoefte aan water en zijn het hoofdzakelijk de in
+het water opgeloste voedingsstoffen, die de plant opneemt. Uit dit
+oogpunt beschouwd, moet het dus wel schadelijk werken, wanneer de aarde
+met water oververzadigd is. De aarde moet los en poreus zijn, zoodat
+het water gemakkelijk kan doorzakken. Heeft men staand water, dan
+ontstaat er rotting in den bodem, de lucht wordt daaraan en ook aan de
+wortels onttrokken, en het is zoodoende de onmiddellijke oorzaak van
+den dood van alle landplanten. Deze hoogst ongunstige werking is de
+reden, waarom de schaaltjes of schoteltjes, die uit zindelijkheid
+dikwijls onder de planten gezet worden, zooveel mogelijk moeten
+vermeden worden. Wil men ze toch gebruiken, dan moeten zij, zoodra het
+doorgeloopen gietwater zich er in verzameld heeft, leeggegoten worden.
+Alleen wanneer men planten heeft, die in een zeer lichte, doorlatende
+aarde staan, mag men ze een half uur na het gieten pas leegmaken, daar
+in dit geval het water dikwijls wegloopt zonder de aarde voldoende
+bevochtigd te hebben. Een groote fout zou dit echter wezen, er met het
+gieten op te rekenen, dat het water niet door den pot loopt.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2037width" id="fig044"><img src="images/fig044.jpg" alt="Fig. 44. Plantenschoteltjes." width="339"
+height="152">
+<p class="figureHead">Fig. 44. Plantenschoteltjes.</p>
+</div>
+<p>Wanneer men giet, dan moet dit, onverschillig welk jaargetijde het
+is, goed geschieden, zoodat het water de geheele kluit doortrekt en ten
+slotte door het drainage-gaatje in den bodem wegloopt. <a href="#fig044">Fig. 44</a> toont naast het gewone plantenschoteltje een
+tweetal, die sinds eenigen tijd in den handel gebracht zijn. Deze
+laatste zijn voor den liefhebber zeer gemakkelijk, daar zij niet
+dadelijk na het gieten leeggemaakt behoeven te worden. Een tweede
+voordeel is het ook nog, dat, blijft het water er in staan, dit
+langzaam verdampt, en zoodoende de planten met een vochtige atmosfeer
+omringt, terwijl deze toch niet met den pot in het water staan. Iedere
+pottenbakker kan, wanneer hij deze schoteltjes niet heeft, ze
+gemakkelijk naar de afbeelding vervaardigen. Vaste regels kunnen voor
+het gieten onmogelijk gegeven worden; dit hangt, zooals wij reeds
+opmerkten, veel af van het jaargetijde, van den gezondheidstoestand der
+planten en de afmeting der potten waarin zij staan.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2047width" id="fig045"><img src="images/fig045.jpg" alt="Fig. 45. Juiste houding van den gieter."
+width="454" height="489">
+<p class="figureHead">Fig. 45. Juiste houding van den gieter.</p>
+</div>
+<p>Naast de hoeveelheid water, die men geeft, is het ook van belang met
+<span class="pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57" name="pb57">57</a>]</span>welk water er gegoten wordt. Het meest geschikt is
+zeker wel <span class="letterspaced">vijver-</span> of <span class="letterspaced">regenwater</span>. <span class="letterspaced">Rivierwater</span> is meestal ook zeer goed te
+gebruiken, mits men zeker is, dat dit niet door loozingswater van
+fabrieken verontreinigd is. <span class="letterspaced">Leidingwater</span> is ook niet schadelijk, doch dit is
+in de meeste gevallen zeer arm aan voedende bestanddeelen. Het minst
+geschikt is <span class="letterspaced">bron-</span> of <span class="letterspaced">welwater</span>, daar dit in den regel te hard is en
+daarbij maar al te dikwijls kalk en andere minerale stoffen bevat, die
+vaak zeer schadelijk kunnen werken op de ontwikkeling der planten.
+Water, dat te veel kalk bevat, moet men in geen geval gebruiken; is het
+gebruik daarvan echter niet te vermijden, dan laat men het een paar
+dagen <span class="corr" id="xd19e2074" title="Bron: v&ograve;&ograve;r">v&oacute;&oacute;r</span> het gebruik in een
+kuip zetten en voegt men er een weinig koolzure kali of potasch aan
+toe, die dan de kalk neerslaat.</p>
+<p>Een factor, die ook niet uit het oog verloren mag worden, is de
+temperatuur van het water. Vele mooie, sterke planten worden
+wortelziek, doordat zij met te koud water werden begoten. Niet alleen
+voor teedere planten is het koude water nadeelig, maar zelfs de hardste
+planten hebben daarvan te lijden. In ieder jaargetijde, hetzij zomer of
+winter, moet men voor het gieten geen ander water gebruiken, dan dat
+minstens twaalf uren in hetzelfde vertrek heeft gestaan als de planten,
+en zoodoende de temperatuur van dit vertrek <span class="pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58" name="pb58">58</a>]</span>heeft
+aangenomen. Een voorname rol speelt ook het tijdstip waarop gegoten
+wordt. Des zomers giet men het beste &rsquo;s avonds, &rsquo;s winters
+daarentegen des morgens.</p>
+<div class="figure xd19e2082width" id="fig046"><img src="images/fig046.jpg" alt="Fig. 46. Verkeerde houding van den gieter."
+width="505" height="578">
+<p class="figureHead">Fig. 46. Verkeerde houding van den gieter.</p>
+</div>
+<p>Indien het eenigszins mogelijk is, moet het gieten van in de zon
+staande planten vermeden worden. Is het niet voldoende, gedurende het
+warme seizoen uitsluitend des avonds te gieten, dan doet men dit
+&rsquo;s morgens voor den tweeden keer, terwijl men dan in den namiddag
+de planten verfrisschen kan, door ze licht te besproeien. Gewoonlijk
+houdt zware kleiachtige grond het water lang vast en planten, die
+daarin staan, behoeven dus niet zoo dikwijls gegoten te worden. Het is
+echter onmogelijk om alle kamerplanten in zware aarde te kweeken; de
+teerste verlangen daarentegen juist lichten grond, zooals blad- of
+boschgrond. Deze aardsoorten hebben niet alleen de eigenschap bij warm
+weer sterk uit te drogen, maar, en hier moet voor&agrave;l op gelet
+worden, zijn zij eenmaal goed uitgedroogd, dan nemen zij niet zoo heel
+gemakkelijk het water op. Is een in deze aarde geplaatste plant eens
+goed droog en giet men haar, dan loopt het water tusschen de kluit en
+den potwand weg, zonder de kluit, waarin de wortels zich bevinden, te
+bevochtigen. Hoogstens de oppervlakte wordt dan even nat. Hetzelfde
+gebeurt ook, wanneer, door te sterk uitdrogen, de kluit <span class="pagenum">[<a id="pb59" href="#pb59" name="pb59">59</a>]</span>van den
+potwand heeft losgelaten en men haar, v&oacute;&oacute;r het gieten,
+niet eerst goed aangedrukt heeft.</p>
+<p>Niet weinig kamerplanten gaan door dit uitdrogen ten gronde. Een
+plant, waarvan de kluit inwendig droog is, begint te kwijnen; zij
+verdort, zonder dat de onervaren liefhebber er achter kan komen, wat de
+ware oorzaak daarvan is. Een meer geoefend liefhebber behoeft den pot
+slechts even op te lichten, om aan het gewicht te bemerken, waar de
+fout schuilt. In twijfelachtige gevallen zal men wijs doen, de plant
+voorzichtig uit den pot te nemen, om te onderzoeken of zij ook
+uitgedroogd kan zijn. Is de plant werkelijk geheel uitgedroogd, dan
+bestaat er slechts een radicaal middel, namelijk haar in een emmer met
+water te zetten. Het kan voorkomen, dat zij z&oacute;&oacute; licht is
+geworden, dat zij op het water blijft drijven. Meestal heeft een plant
+meer dan een half uur noodig om zoodoende tot haar vocht te komen; het
+wil echter wel gebeuren, dat daar vijf &agrave; zes uren voor noodig
+zijn.</p>
+<p>Het ligt v&oacute;&oacute;r de hand, dat het te weinig gieten ook
+zeer schadelijk voor den groei der planten is. Maar dit is niet de
+groote fout van de meeste liefhebbers; de meesten gaan aan het euvel
+mank, dat ze den planten te veel van het goede geven en daardoor veel
+te rijkelijk gieten. Wij hebben reeds gezegd, waardoor het te veel
+gieten schadelijk is voor de planten en het is nog zeer de vraag, wat
+noodlottiger is, het te veel of te weinig gieten. Als zeker kan men
+aannemen, dat het te weinig gieten minder gevaarlijk is, daar men dit
+den planten, die aan droogte lijden, direct kan aanzien en ook, omdat
+deze, wanneer men ze gegoten heeft, zich tamelijk snel weder
+herstellen. Een plant echter, dien men te veel water geeft, toont
+aanvankelijk geen verandering; begint zij eindelijk ziekelijk te
+worden, dan kan men met tamelijke zekerheid aannemen, dat de wortels
+ziek zijn, en in de meeste gevallen zullen zij dan wel reeds tot
+verrotting zijn overgegaan.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2095width" id="fig047"><img src="images/fig047.jpg" alt="Fig. 47. Kamergietertje met slang." width="363" height="327">
+<p class="figureHead">Fig. 47. Kamergietertje met slang.</p>
+</div>
+<p>Een groote fout begaan vele liefhebbers, vooral bij de buitenstaande
+planten, doordat zij te wild met het water omgaan en in plaats van de
+tuit des gieters op den rand van den pot te leggen en dan langzaam het
+water op de plant te gieten (<a href="#fig045">Fig. 45</a>), die er ver
+van verwijderd houden <span class="pagenum">[<a id="pb60" href="#pb60"
+name="pb60">60</a>]</span>en er het water op laten stroomen, zoodat de
+aarde met het opspringende water medegevoerd wordt. Door deze wijze van
+gieten, ontstaan er gaten in de kluit en worden er wortels bloot
+gelegd, wat natuurlijk moet voorkomen worden (<a href="#fig046">Fig.
+46</a>). In woonkamers, waar men alle morsing zooveel mogelijk tracht
+te voorkomen, wordt meestal voorzichtiger gegoten. In <a href="#fig047">Fig. 47</a> geven wij nog een afbeelding van een door J. C.
+Heinemann, te Erfurt, in den handel gebracht kamergietertje, dat het
+bemorsen der woonvertrekken zooveel mogelijk voorkomt. In plaats van
+een tuit is er aan dezen gieter een gutta-percha slangetje verbonden
+met een glazen mondstukje. Bij het gieten, neemt men het einde der
+slang in de hand, houdt het glazen mondstukje op den pot en regelt door
+in de slang te knijpen den toevoer van het water. Na afloop van het
+gieten, wordt het slangetje in den gieter gelegd.</p>
+<p>Let men bij het gieten goed op, dan is dit niet zoo moeilijk als het
+zich wel laat aanzien. Een liefhebber, die werkelijk hart voor zijn
+planten heeft, zal spoedig den rechten weg vinden, indien hij niet
+slechts oogen heeft, maar daar ook goed mede kan zien. Uit kleine
+veranderingen, die zijn planten ondergaan en welke een gewoon mensch
+niet ziet, zal hij al heel spoedig de behoeften van zijn kweekelingen
+leeren kennen en zal hij al gauw raad weten, hoe daarin te
+voorzien.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.9"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De bemesting der potplanten.</h3>
+<p>Bij het kweeken van planten geldt het tamelijk wel als regel, dat
+men verplanten moet, wanneer de pot met wortels volgegroeid is en de
+aarde dus geen voldoend voedsel meer bevat. Het verplanten is echter
+niet ten allen tijde even raadzaam. Heeft men teere planten, dan is
+het, door het verre seizoen, dikwijls onmogelijk geworden; bij grootere
+planten, vooral kuipplanten, is het vaak te kostbaar en te lastig en
+bij de, in het voorjaar, met bloemplanten bezette waranda- en
+balkonbakjes is het meestal onmogelijk. Groeien de planten in al deze
+gevallen goed en wil men ze gaarne wat goed doen, dan is het raadzaam
+om mest te gebruiken.</p>
+<p>Wil men van de bemesting een goede werking verwachten, dan moet men
+er voorzichtig mede zijn en haar slechts toepassen bij gezonde, goed
+bewortelde planten. Zieke planten of gewassen, die in haar rusttijd
+zijn, mogen nooit bemest worden. Fraai bloeiende planten mogen pas
+d&aacute;n bemest worden, wanneer de bloemknoppen zich beginnen te
+ontwikkelen; doet men dit vroeger, dan zal men wel een sterke
+bladontwikkeling, doch <span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61"
+name="pb61">61</a>]</span>geen bloemen krijgen. Gewoonlijk begint men
+met de bemesting in de maanden Mei en Juni, en, al naar den aard der te
+behandelen planten en van den te gebruiken mest, herhaalt men dit met
+tusschenruimten van vier tot veertien dagen. Bij potgewassen gebruikt
+men in den regel slechts vloeibaren mest, die dadelijk na de toediening
+begint te werken. De bemesting doet men het best op donkere dagen of
+tegen den avond. De mest heeft slechts d&aacute;n invloed, wanneer geen
+ongunstige omstandigheden den groei der plant beletten en er geen
+fouten in de behandeling worden begaan. Ook moet men niet vergeten, dat
+door de bemesting het verplanten slechts verdaagd wordt, daar deze
+bewerking, vroeger of later, toch moet geschieden, indien men niet wil,
+dat de elkander verdringende wortels tot rotting overgaan.</p>
+<p>In den laatsten tijd worden de chemische hulpmeststoffen zeer
+aanbevolen. Deze zijn uit verschillende zouten en minerale
+bestanddeelen samengesteld. Wij durven echter deze meststoffen den
+liefhebber niet aanraden<span class="corr" id="xd19e2127" title="Bron: ,">.</span> Hij toch kan moeilijk, of in het geheel niet nagaan,
+welke bouwstoffen een plant noodig heeft, en de meeste dezer chemische
+meststoffen zijn bij verkeerde aanwending zeer gevaarlijk, terwijl bij
+juiste aanwending de resultaten toch altijd bij vele plantengeslachten
+zeer twijfelachtig zijn.</p>
+<p>Een liefhebber doet verreweg het beste, meststoffen te gebruiken,
+bestaande uit plantaardigen en dierlijken afval; deze bevatten evenals
+goede aardsoorten al die voedingsstoffen, welke de planten voor een
+goeden groei noodig hebben.</p>
+<p>Een der beste meststoffen is zeker wel de <span class="letterspaced">koemest</span>. Op een afgelegen plek van het huis of
+den tuin zet men een vaatje neer, dat men met water laat vullen. Door
+dit water wordt zooveel koemest geroerd, dat het een donker troebel
+voorkomen krijgt. Op dezelfde wijze behandelt men den zeer goed
+bruikbaren <span class="letterspaced">schapenmest</span>. Het mengsel,
+dat men met deze mestsoorten laat bereiden, is bekend onder den naam
+van <span class="letterspaced">gier</span>. Door den minder aangenamen
+reuk laat deze gier zich natuurlijk niet best in een kamer gebruiken.
+Voor in den tuin of de waranda staande planten is zij echter zeer aan
+te bevelen.</p>
+<p>Voor bemesting in de kamer gebruikt men <span class="letterspaced">Peru</span> of <span class="letterspaced">Vischguano</span>, <span class="letterspaced">kippen</span>- of <span class="letterspaced">duivenmest</span>. Deze mestsoorten vermengt men met
+koud water, welk mengsel dan voor het gebruik een paar dagen moet
+staan, of wel, men lost het in kokend water op; in dit geval kan men
+het na het koud worden toedienen. Het is niet raadzaam de oplossingen
+van deze droge meststoffen te sterk te nemen, 2 &agrave; 3 gram op een
+Liter water is voldoende. Op dezelfde wijze wordt ook <span class="letterspaced">beender</span>- en <span class="letterspaced">hoornmeel</span> aangewend, beide zijn zeer
+stikstofrijke en goede meststoffen. Ook <span class="letterspaced">Salmiak</span> kan als een stikstofhoudende meststof
+gebruikt worden, mits men er voorzichtig mede is en niet meer gebruikt,
+dan enkele druppels op een gieter water. Bij het gebruik van vloeibare
+meststoffen moet men er op <span class="pagenum">[<a id="pb62" href="#pb62" name="pb62">62</a>]</span>letten nooit te bemesten, wanneer de
+planten droog zijn. Is dit het geval, dan worden de potten eerst met
+gewoon water gegoten, daarna bemest en is men wellicht bang, te sterk
+gemest te hebben, dan kan men met water nog eens nagieten. Bij het
+verplanten van sterk groeiende planten kan men ook enkele <span class="letterspaced">hoornspanen</span> (afval van hoorndraaierijen en
+kammenfabrieken) door de aarde heenmengen. Deze meststof werkt zeer
+langzaam, daar zij pas na enkele maanden verteert. Bij den, op genoemde
+wijzen bereiden vloeibaren mest, kan men nog wat houtasch of
+schoorsteenroet voegen, wat de werking nog een weinig verhoogt.</p>
+<p>Daar de meeste meststoffen eenigszins scherp werken en daar de
+meeste planten haar voedsel slechts in zeer zwakke oplossingen opnemen,
+moet men er zeer voorzichtig mede wezen. De vloeibare mest dringt zeer
+snel door de geheele kluit tot aan de fijnste haarworteltjes, en bij
+een te sterke dosis kan dit zeer gevaarlijk worden. Het beste is dus,
+slechts zeer zwakke oplossingen te gebruiken en dan enkele keeren meer
+toe te dienen. Midden in den zomer, wanneer de planten in vollen groei
+zijn, gebruiken zij de meeste voedingsstoffen; van het begin van den
+rusttijd echter tot den hernieuwden groei in het volgend voorjaar,
+hebben zij weinig of geen voedsel noodig en de bemesting moet
+d&agrave;n ook geheel achterwege blijven.</p>
+<p>In den handel komen enkele soorten bloemenmest voor, meest in een
+nette verpakking, welke bij de meeste zaadhandelaars verkrijgbaar zijn.
+Deze meststoffen hebben somtijds een zeer goede werking en bevelen zich
+ook aan, wijl zij in het geheel niet rieken. Bij ondervinding weten
+wij, dat er door enkele vertrouwde handelaren in hulpmeststoffen
+tegenwoordig zeer goede mengsels in den handel worden gebracht. Van
+deze meststoffen geeft men, met tusschenpoozen van enkele weken, al
+naar de grootte der planten, een grootere of kleinere hoeveelheid droog
+op iederen pot. Op dezelfde wijze kan ook Guano of hoornmeel toegediend
+worden. Men verwijdert daartoe om den potrand een weinig aarde, strooit
+in het gemaakte gleufje den mest en bedekt dat weder met aarde, waarna
+de plant flink gegoten wordt.</p>
+<p>Maar al te dikwijls wordt door onze dames koffiedik als meststof
+gebruikt, terwijl talrijke heeren een zwak hebben, daarvoor sigarenasch
+te doen dienen. Beide stoffen zijn wel onschadelijk, maar hebben niet
+den minsten invloed op de ontwikkeling der planten. Men doet dus beter,
+beide stoffen maar niet op de potten te brengen, daar zij deze slechts
+verontreinigen.</p>
+<p>Vatten wij de hoofdregelen voor de bemesting nog eens in het kort
+samen, dan zien wij, dat men steeds zwak, maar liever enkele keeren
+meer moet bemesten. Men diene nooit mest toe aan zieke of pas verplante
+gewassen, maar doe dit slechts, wanneer zij goed gezond en
+doorgeworteld zijn. De toediening moge nooit geschieden, wanneer de
+plant droog is of <span class="pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63"
+name="pb63">63</a>]</span>in de zon staat, maar men doe dit uitsluitend
+des avonds of op donkere dagen. Zeer langzaam groeiende of teere
+planten bemeste men bij voorkeur nooit, of, zoo dit al noodig is, dan
+in geen geval met sterke, veel stikstof bevattende meststoffen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.10"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het snoeien der potplanten.</h3>
+<p>Maar al te vaak vindt men in de kamers en voor de vensters planten,
+hetzij groenblijvende of bloemplanten, die een zeer treurigen indruk
+maken. Dit is niet altijd het gevolg van een slechte behandeling, maar
+van het feit, dat de onkundige bezitter ze niet behoorlijk snoeide.
+Terwijl tuinman zoowel als liefhebber, door onverstandig snoeien van
+vruchtboomen en bloemheesters, dikwijls meer bederven dan zij
+goedmaken, wordt bij kamerplanten de meeste schade aangericht, doordat
+in het geheel niet gesnoeid wordt. Men vergete niet, dat de potplanten
+eenigszins als gevangenen kunnen beschouwd worden. De wortels zijn tot
+den pot beperkt, en kunnen hun natuurlijke ontwikkeling niet
+verkrijgen, en daar vele planten uit een gunstiger klimaat stammen,
+kunnen zij natuurlijk niet zulke forsche scheuten ontwikkelen, als zij
+dit in de vrije natuur van haar moederland doen. De betrekkelijk zwakke
+scheuten der potplanten groeien, wanneer zij niet gesnoeid worden,
+gewoonlijk slechts aan de toppen der twijgjes uit; van onder blijven
+zij dus kaal. Door het gewicht der, in het tweede jaar, ontstane
+twijgen worden de eersten nu zoo bezwaard, dat zij gaan overbuigen en
+in de plaats van fraai rechtgroeiende planten, verkrijgt men dan
+kromme, vergroeide exemplaren. De potplanten moeten dus gesnoeid
+worden, en wanneer men ze in een bepaalden vorm wil kweeken, moet dit
+zelfs zeer goed geschieden. De struikvorm is de meest natuurlijke vorm
+voor het met bloemplanten beoogde doel. De kroon-, pyramide, zuil- of
+kogelvorm, waarin men zeer veel planten ziet, kunnen slechts door
+snoeiing verkregen worden. Wij willen het aankweeken van dergelijke
+kunstmatige vormen niet in de hand werken, want zonder twijfel zijn de
+stijve pyramide- en kogelvormen even onnatuurlijk als leelijk. Over het
+juiste snoeien der kamerplanten moeten wij echter nog het een en ander
+zeggen. Men moet met snoeien reeds beginnen bij de jonge, pas opgepotte
+stekken. Reeds dadelijk moeten wij met zulke jonge plantjes weten of
+wij ze in struik- of stamvorm willen voortkweeken. In het eerste geval
+moet men dadelijk beginnen met de koppen uit de stekken te snijden. Een
+jonge stek, die in een warmen bak aan alle <span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64" name="pb64">64</a>]</span>kanten
+uitgroeit en dus uit ieder bladoksel een twijg ontwikkelt, doet dit, in
+de kamer gekweekt, meestal niet; hier groeit zij slechts recht naar
+boven. Het uitsnijden van den kop is dus noodig, om zoodoende de nog
+slapende oogen tot uitgroeien te nopen. Wil men daarentegen van een
+stek een stamboompje kweeken, dan mag de kop er in het geheel niet
+uitgesneden worden. Voor dit doel moet men steeds goed groeiende
+stekken gebruiken. Bij deze worden dan stokjes gezet en de stekken,
+naarmate zij groeien, daaraan gebonden, terwijl men alle zijscheuten,
+die zich ontwikkelen, zoo spoedig mogelijk, v&oacute;&oacute;rdat zij
+kunnen doorgroeien, wegneemt. Heeft de plant eindelijk de verlangde
+hoogte bereikt, dan wordt de kop eruit gesneden. Spoedig zullen zich nu
+zijtakjes ontwikkelen, van welke men er drie tot vijf laat staan, die
+ook weder, zoodra zij eenige bladeren verkregen hebben, worden
+ingesneden. Het insnijden der zich achtereenvolgens ontwikkelende
+scheuten wordt zoo lang voortgezet, totdat de kroon een voldoenden vorm
+verkregen heeft. Ook de jonge struikplanten moeten, zoolang zij nog in
+haar groeiperiode zijn, ingesneden worden, en wel zoo vaak, totdat zij
+een mooien, goed gevulden, doch niet stijven vorm aangenomen hebben.
+Zeer dikwijls moet dit insnijden geschieden met opoffering van den
+bloei. Hierdoor late men zich echter niet van streek brengen, daar men
+veel beter doet de jonge planten nog niet te laten bloeien, wijl dit
+haar veel te veel verzwakt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e2191width" id="fig048"><img src="images/fig048.jpg" alt="Fig. 48. Voorjaarssnoei eener Fuchsia." width="279" height="382">
+<p class="figureHead">Fig. 48. Voorjaarssnoei eener Fuchsia.</p>
+</div>
+<p>Het spreekt van zelf, dat niet alle planten op dezelfde wijze en
+even dikwijls gesnoeid moeten worden. Er zijn zeer veel planten, die,
+wanneer men, toen zij jong waren, voor een goede vertakking heeft
+gezorgd, van zelf een gedrongen vorm behouden, zonder dat het later
+noodig is, ze meer in te snijden. Andere planten echter, waaronder de
+meeste groenblijvende, die men slechts als decoratieplanten kweekt,
+zooals: <span class="letterspaced">Evonymus</span>, <span class="letterspaced">Eugenia</span>, <span class="letterspaced">Viburnum
+Tinus</span>, <span class="letterspaced">Laurus nobillis</span> en
+<span class="letterspaced">Myrtus</span>, nemen het lang niet kwalijk,
+wanneer men in den loop van den zomer haar jonge scheuten een paar
+keeren insnijdt. Dit insnijden behoeft men niet met een mesje te doen,
+men knijpt het kopje eenvoudig met de nagels van duim en wijsvinger der
+rechterhand af. In alle gevallen heeft dit dikwerf insnijden een
+gevulden groei ten gevolge.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2213width" id="fig049"><img src="images/fig049.jpg" alt="Fig. 49. Voorjaarssnoei eener Pelargonium."
+width="348" height="385">
+<p class="figureHead">Fig. 49. Voorjaarssnoei eener Pelargonium.</p>
+</div>
+<p>Andere soorten van bloemplanten, die haar blad des winters
+verliezen, zooals: <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>,
+<span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Rozen</span>, <span class="letterspaced">Heliotropen</span>, <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> en meer dergelijke, worden in den
+regel slechts &eacute;&eacute;n keer &rsquo;s jaars gesnoeid, en wel in
+het voorjaar bij het begin van den nieuwen groei, of wel kort
+v&oacute;&oacute;r of na het verpotten (Fig. 48 en 49). Bij de meeste
+dezer planten gaat men volgenderwijze te werk. Eerst verwijdert men de
+doode en zeer zwakke twijgjes, door ze bij de hoofdtakken af te
+snijden. Hierna worden die twijgjes geheel verwijderd, welke merkbaar
+te veel zijn en waardoor de plant te dicht zou worden. De overblijvende
+takken worden nu gemiddeld met een derde hunner lengte ingekort,
+waarbij men <span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65" name="pb65">65</a>]</span>er op moet letten, dat het uiterste, dus het
+dichtst bij de snede staande oog, zoo mogelijk naar buiten of tenminste
+zijwaarts gericht is; nooit mag dit oog echter naar binnen staan. Uit
+het uiterste oog ontwikkelt zich toch de krachtigste twijg en men moet
+voorkomen, dat deze naar binnen groeit, daar de kroon anders niet
+voldoende in omvang toeneemt. Het spreekt wel vanzelf, dat niet alle
+planten op dezelfde wijze behandeld kunnen en mogen worden. Met het
+snoeien moet er dan ook vooral op gelet worden, of de planten bloeien
+op de jonge scheuten dan wel op die, welke in den vorigen zomer
+ontwikkeld zijn. Een voorbeeld van dit laatste levert ons de
+<span class="letterspaced">Hortensia</span>, welke bloeit uit de
+scheuten, die zich uit de eindknoppen der voorjarige krachtige twijgen
+ontwikkelen. Snijdt men nu deze twijgen in het voorjaar terug, dan ligt
+v&oacute;&oacute;r de hand, dat zij des zomers niet zal bloeien. De
+<span class="letterspaced">Hortensia</span> is dus een voorbeeld van
+die planten, waarvan de krachtige scheuten in het voorjaar in het
+geheel niet gesnoeid mogen worden; men bepaalt zich tot het verwijderen
+der doode en te dichtstaande twijgen. Worden zulke heesters te wild,
+dan moeten zij, zoodra ze uitgebloeid zijn, teruggesneden worden. Ook
+de <span class="letterspaced">Sering</span> levert hiervan een
+duidelijk voorbeeld. De <span class="letterspaced">Roos</span> behoort
+ook tot de planten, die niet juist als een <span class="letterspaced">Fuchsia</span> gesnoeid mogen worden. Onder de
+<span class="letterspaced">Rozen</span> bevinden zich eenige soorten,
+zooals de bekende <span class="letterspaced">Mar&eacute;chal
+Niel</span>, waarvan de krachtige scheuten in het geheel niet gesnoeid
+mogen worden; men verwijdert slechts het doode en te zwakke hout.
+Gewoonlijk snoeit men naar den groei der bepaalde soorten. Thee- en
+<span class="pagenum">[<a id="pb66" href="#pb66" name="pb66">66</a>]</span>andere zwak groeiende rozensoorten, moeten diep
+ingesneden worden d.w.z. zoodanig, dat aan de sterkste scheuten slechts
+3&ndash;5 oogen blijven. De sterk groeiende soorten worden tot op
+6&ndash;8 oogen ingesneden. Snoeit men een Roos te kort, dan wordt te
+diep in het rijpe hout gesneden, en het gevolg is een arme bloei;
+snoeit men ze echter te lang, dan komen de onderste oogen der te lang
+gesnoeide twijgen niet tot ontwikkeling en de struiken of kroonboompjes
+blijven dan van onderen geheel kaal, wat niet erg mooi is. In de meeste
+gevallen zal een opmerkzaam, plantenliefhebber zeer spoedig zien, hoe
+hij zijn planten moet snoeien. Aan de ontwikkeling laat zich spoedig
+waarnemen of men een plant te lang of wel te kort gesnoeid heeft en men
+zal dan zeker niet nalaten, in het volgende jaar, rekening te houden
+met de opgedane ondervinding.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e2262width" id="fig050"><img src="images/fig050.jpg" alt="Fig. 50. Snoeien van een jonge stamroos met een rozenschaar." width="387" height="561">
+<p class="figureHead">Fig. 50. Snoeien van een jonge stamroos met een
+rozenschaar.</p>
+</div>
+<p>Men gebruikt voor het snoeien, wanneer men kleine, dunne of zachte
+takjes moet afsnijden, een scherp mesje; moet echter een plant met
+dikkere houtachtige stengels gesnoeid worden, dan is het beter van een
+zoogenaamde <span class="letterspaced">Rozenschaar</span>, van klein
+model, gebruik te maken (<a href="#fig050">Fig. 50</a>). Om er voor te
+zorgen, dat de schaar niet knijpt, lette men er op, dat de scherpe
+schaar steeds naar boven gericht is. De snede moet zoo dicht mogelijk
+bij een oog plaats vinden, daar er anders een eind dood hout ontstaat,
+dat de plant zeer ontsiert. Dikwijls zal ook zulk een dood eind
+inkankeren en het ziek worden der plant ten gevolge hebben.
+<span class="pagenum">[<a id="pb67" href="#pb67" name="pb67">67</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.11"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het opbinden der potplanten.</h3>
+<p>Onder de planten, die in een kamer gekweekt worden, bevinden zich
+verscheidene, die een stevigen steun behoeven, welken men haar in den
+vorm van een plantenstokje geeft. Zonder zulk een steunsel laten zich
+b.v. de Palmen kweeken, daar deze in de kamer wel nooit een stam zullen
+vormen; ook de planten met een stevigen houtachtigen stengel, de lage
+kruidachtige planten en de meeste Cactussen en vele vetplanten zullen
+wel geen steun behoeven. Bij zeer veel planten moet men met het
+aanbinden al zeer spoedig beginnen, bij andere kan men zoolang wachten,
+totdat de kroon een bepaalden omvang verkregen heeft. Voor het opbinden
+gebruikt men gewoonlijk uit vurenhout vervaardigde stokjes. Deze
+stokjes worden tegenwoordig fabriekmatig gemaakt, en zijn in iedere
+kweekerij voor matigen prijs in alle verlangde afmetingen te verkregen.
+Daar het niet mooi staat, wanneer het stokje te veel in &rsquo;t oog
+loopt, is het geraden, dit voor het gebruik groen te laten verven. Het
+gebruik van mooie, gedraaide stokjes met bont gekleurde knoppen is niet
+aan te bevelen, omdat deze stokken meestal veel te dik zijn. Het
+opbinden moet z&oacute;&oacute; geschieden, dat de plant zoo min
+mogelijk haar natuurlijk voorkomen verliest, zoodat dan ook de takken
+niet dicht in elkander gebonden mogen worden. Het opbinden aan waaier-,
+ballon- of pyramidevormige ijzerdraadfiguren moet daarom zooveel
+mogelijk vermeden worden, slechts met klimplanten kan men hierop een
+uitzondering maken. Een plant, in een kunstmatigen vorm gebonden, ziet
+er altijd onnatuurlijk en bijgevolg ook leelijk uit. Het stokje wordt
+op de meest geschikte plaats, bij voorkeur aan die zijde der plant,
+welke het minst ontwikkeld is, kaarsrecht in de aarde gestoken. Men
+moet er ook op letten, dat het zoo dicht mogelijk bij den hoofdstam
+staat. Men bindt nu dezen van onderen stevig aan het stokje vast, en
+doet dit nog enkele keeren op gelijke afstanden. Eerst wanneer de
+hoofdstam goed aangebonden is, kan men de kleinere takjes gaan binden.
+Het komt vaak voor, dat &eacute;&eacute;n enkel stokje voor een plant
+voldoende is, doch ook wel, dat men er meerderen gebruiken moet.
+<span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span> bijvoorbeeld, die
+dikwijls zes tot tien krachtige scheuten ontwikkelen, die elk een groot
+bloemscherm te dragen krijgen, moeten aan meerdere stokjes gebonden
+worden, wil de plant er natuurlijk en los uitzien. Toch is het
+raadzaam, zoo min mogelijk stokjes te gebruiken. Een liefhebber, die
+goed toeziet, zal echter spoedig genoeg begrijpen op welke wijze zijn
+planten opgebonden moeten worden. Kan men het zonder stokje doen, dan
+is dit steeds het raadzaamste. De meeste moeite veroorzaken zeker wel
+de klimplanten, die ter versiering van balkons en waranda&rsquo;s
+worden aangewend. Wanneer de gelegenheden, waar zij tegen op moeten
+klimmen, niet eenigszins met de natuur der planten
+overeenstemmen&mdash;en dit is meestal <span class="pagenum">[<a id="pb68" href="#pb68" name="pb68">68</a>]</span>het geval&mdash;, dan
+moet iedere tak op zichzelf aangebonden worden. Laat men de takken of
+scheuten van klimplanten, die zonder hulp geen steun vinden,
+neerhangen, dan ontstaat er vaak stremming in den sappenloop en een
+langzame groei is daar het gevolg van. Fraai bloeiende klimplanten
+bloeien evenwel, wanneer men ze aanbindt, zeer ondankbaar, terwijl de
+afhangende takken juist door de sapstremming rijk gaan bloeien.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e2286width" id="fig051"><img src="images/fig051.jpg" alt="Fig. 51. Het opbinden van een kroonboompje."
+width="264" height="484">
+<p class="figureHead">Fig. 51. Het opbinden van een kroonboompje.</p>
+</div>
+<p>Het opbinden geschiedt door het aanleggen van een gewonen band of
+wel, men kruist het band eerst, zooals <a href="#fig051">Fig. 51</a>
+aantoont. De liefhebbers gebruiken voor het opbinden niet zelden
+draden, bandjes of touwtjes. Al dit bindmateriaal is niet
+aanbevelenswaardig, eerstens wijl het leelijk staat, ten tweede omdat
+het vaak, door de scherpte, de weeke twijgjes beschadigt en ten derde
+omdat het meestal spoedig verteert. Het beste materiaal, om planten op
+te binden, is zeker wel het zoogenaamde bind- of moscovischbast, dat in
+den vorm van matten wordt verkocht. Dit bast is zacht en zeer duurzaam.
+Jammer daarom, dat het niet overal even gemakkelijk te verkrijgen is.
+Door verscheidene kweekers en zaadhandelaars wordt in groote vlechten
+het zoogenaamde Raffiabast verkocht. Dit heeft vele goede
+eigenschappen; het is zacht, bindt gemakkelijk, is sterk en ziet er
+netjes uit, doch het is niet duurzaam, vooral niet, wanneer het buiten
+of op vochtige plaatsen gebruikt moet worden. De duurzaamheid van
+bindbast wordt aanmerkelijk verhoogd en de band minder zichtbaar,
+wanneer men dezen, v&oacute;&oacute;r het gebruik, een weinig draait,
+zoodat hij het voorkomen van een touwtje krijgt. Naar de zwaarte der
+plant moet men ook de zwaarte van den band nemen. Bindbast laat zich
+zeer gemakkelijk in de lengte splijten, en voor kleine planten heeft
+men slechts een dun bandje noodig. Het opbinden der planten moet eenige
+malen &rsquo;s jaars geschieden. In de eerste plaats moet men het doen
+direct na de verplanting. Dit moet gebeuren, omdat het stokje, in de
+meeste gevallen, bij de verplanting losraakt en dan natuurlijk geen
+voldoenden steun meer voor de plant biedt. Daar de in den handel zijnde
+stokjes steeds uit z.g.n. vurenhout zijn vervaardigd, rotten zij
+spoedig aan de punt weg; alvorens dus oude stokjes te gebruiken, moet
+men zich overtuigen of zij nog wel voldoende <span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69" name="pb69">69</a>]</span>gaaf
+zijn. Langer dan negen maanden of een jaar houdt een stokje het meestal
+niet uit, en natuurlijk moet dan de plant opnieuw aangebonden worden.
+Aangezien ook het bast niet zeer lang duurt, kan men als regel aannemen
+twee of drie keer per jaar de planten te moeten opbinden.</p>
+<p>Er zijn nog talrijke zaken, waar men bij het opbinden op te letten
+heeft. Bij het opbinden van een kroonboompje mag de stok niet in de
+kroon steken, zoodat hij in geen geval langer dan de stam mag wezen.
+Als regel moet ook aangenomen worden, dat het stokje nooit boven de
+plant mag uitsteken. Er zijn enkele planten met zeer zware kronen,
+waarvan de takken zouden afbreken, wanneer zij niet gesteund werden;
+onder deze planten behoort o.a. de reeds vermelde <span class="letterspaced">Epiphyllum</span>, een Cactussoort, die vaak op stam
+gekweekt wordt. <span class="corr" id="xd19e2302" title="Bron: Ik">In</span> zulke gevallen gebruikt men een ring van
+ijzerdraad, die onder de takken aangebracht wordt en die door een drie-
+of een vijftal stokjes in positie wordt gehouden. Bij het opbinden moet
+men ook acht geven, dat de band niet te sterk om de plant wordt
+aangehaald. Door het groeien toch neemt de stengel in dikte toe, heeft
+men den band te sterk aangehaald, dan kan dit uitzetten daar
+plaatselijk niet gebeuren, waardoor de band in den stengel groeit. Dit
+is zeer nadeelig, daar de sapbeweging er door gestremd wordt: ook
+ontstaat er een inkerving, die nooit meer verdwijnt. Lage, kruidachtige
+planten staan vaak zeer los, doordat de wortelhals te zwak is, bij
+Chineesche <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> komt dit
+o.a. veel voor. Zulke planten worden niet opgebonden, doch er worden
+twee of drie zeer kleine stokjes als steun langs den wortelhals
+geplaatst.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.12"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Zindelijkheid bij het kweeken van planten.</h3>
+<p>Menige veeboer verklaart, dat zindelijkheid het halve voedsel voor
+zijn vee is, en met evenveel recht kan een plantenkweeker beweren, dat
+zindelijkheid de halve cultuur uitmaakt. Vuile potplanten zien er niet
+alleen onsmakelijk uit, doch zij kunnen ook onmogelijk goed groeien. De
+zindelijkheid bij het kweeken van planten moet reeds met den pot
+aanvangen. Wij hebben reeds gezien, dat vuile potten bij het verplanten
+niet gebruikt mogen worden. De geheel nieuwe en schoone pot verliest
+echter ook spoedig zijn zindelijk voorkomen; na eenige weken of maanden
+wordt hij vuil, want door het vocht ontwikkelen er zich spoedig mossen
+en andere lagere planten op. Een zoodanig begroeide pot verliest zijn
+poreusiteit; het doordringen der lucht tot de aarde heeft niet meer in
+voldoende mate plaats en deze wordt zuur. Om dit te voorkomen is het
+noodig, dat men de potten minstens twee keer per jaar, in het voorjaar
+en in het najaar, <span class="pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70"
+name="pb70">70</a>]</span>met een stijven boenborstel afschropt. De
+oppervlakte van de aarde wordt ook meestal onzindelijk. Door de
+vochtigheid ontwikkelt zich daar ook mos op; bevat het gietwater kalk,
+dan wordt de oppervlakte langzamerhand wit. Ook dit moet minstens twee
+keer per jaar verwijderd worden. Men bedient zich hiertoe van een
+etiquetje, dat men dun afsnijdt en waarmede het bovenlaagje der aarde
+zoo zuinig mogelijk afgeschrapt wordt.</p>
+<p>Naast het mos ontwikkelen zich in de aarde dikwijls verschillende
+onkruiden, waarvan de zaden in het grondmengsel aanwezig waren. Deze
+onkruiden groeien sneller dan de gekweekte planten en zuigen den bodem
+uit; reden waarom zij, zoodra men ze kan vatten, uitgetrokken moeten
+worden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e2318width" id="fig052"><img src="images/fig052.jpg" alt="Fig. 52. Het wasschen van een Palm." width="437" height="448">
+<p class="figureHead">Fig. 52. Het wasschen van een Palm.</p>
+</div>
+<p>De planten zelf en in hoofdzaak de bladeren en takken, tracht men,
+door ze des zomers te bespuiten, schoon te houden. Het spuiten is
+echter niet voldoende, daar het gebruikte water, al ziet het ook nog
+zoo helder, nooit geheel zuiver is, waardoor het altijd, al is het ook
+nog zoo weinig, vuil achterlaat. Slechts voor planten met kleine
+blaadjes of wel voor kruidachtige planten, wier bladeren slechts van
+korten duur zijn, is het spuiten voldoende. Fraaie bladplanten, zooals
+<span class="letterspaced">Palmen</span>, <span class="letterspaced">Ficus</span>, <span class="letterspaced">Philodendron</span> <span class="letterspaced">Aspidistra</span> en anderen, die bij een goede
+behandeling jaren haar bladeren behouden, moeten anders gereinigd
+worden. De bladeren zijn, zooals bekend is, de longen der planten, en
+zij kunnen dus onmogelijk gezond groeien, wanneer zij geen schoone
+bladeren bezitten.</p>
+<p>Een blad heeft voor de plant zeer veel functies waar te nemen, en
+wordt het niet goed schoongehouden, dan kan het die onmogelijk
+vervullen. Een blad waarvan de pori&euml;n verstopt zijn, kan zijn
+natuurlijke werking niet verrichten. Bij de cultuur van alle
+bladplanten in de kamer is het dan ook van het grootste belang, dat de
+bladeren minstens &eacute;&eacute;n keer per week aan de boven- en
+onderzijde goed afgewasschen worden. Men bedient <span class="pagenum">[<a id="pb71" href="#pb71" name="pb71">71</a>]</span>zich
+hiertoe van zuiver, slechts even warm water, en een zachte spons
+(<a href="#fig052">Fig. 52</a>).</p>
+<p>Dit afwasschen moet bedaard en voorzichtig geschieden, omdat vele
+bladeren zeer te&ecirc;r zijn en door deze behandeling spoedig gewond
+zouden worden. Hebben wij met planten te doen, waarvan de bladeren door
+nalatigheid met een dikke, hard geworden laag vuil geheel of
+gedeeltelijk bedekt zijn, dan is het gebruik van zuiver water niet meer
+voldoende. In zulke gevallen moet men iets warmer water nemen, waarin
+een weinig groene zeep is opgelost. Dit zeepsop heeft ook het voordeel,
+dat talrijke jonge insecten, die men niet ziet, er door gedood worden.
+Lastig om te wasschen zijn de gegolfde bladeren van Waaier- en
+Vederpalmen. Tegen de nerven dezer bladeren hoopt zich toch al te
+dikwerf vuil op, dat niet gemakkelijk te verwijderen is. Het beste
+gelukt dit met een zacht kwastje, dat men telkens in het water
+uitspoelt (<a href="#fig053">Fig. 53</a>). Zijn de planten door de
+onder te vermelden ongedierten bezocht, dan is een zorgvuldige
+behandeling met de op te geven middelen noodwendig.</p>
+<div class="figure xd19e2349width" id="fig053"><img src="images/fig053.jpg" alt="Fig. 53. Afwasschen der bladstelen met een kwastje." width="565"
+height="513">
+<p class="figureHead">Fig. 53. Afwasschen der bladstelen met een
+kwastje.</p>
+</div>
+<p>Op de schors van oudere houtachtige planten, die reeds verscheidene
+<span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72" name="pb72">72</a>]</span>jaren in de kamer gekweekt worden, vormen zich
+dikwijls langzaam en onbemerkt een dikke laag vuil. De op deze wijze
+vuil geworden takken reinigt men het best met een hard kwastje.</p>
+<p>Ook Cactussen, die men door hare stekels niet met een spons kan
+schoonmaken, worden het best met een zachten kwast gereinigd.</p>
+<p>Wil men de planten goed zuiver houden, dan moeten ook de gele,
+verdorde of zieke bladeren verwijderd worden, alsmede de doode twijgen
+en takjes. Dergelijke afgestorven of zieke plantendeelen, evenals de
+uitgebloeide bloemen, moet men op tijd verwijderen, waartoe men zich
+van een scherp mesje bedient. Veel te weinig wordt gelet op het tijdig
+wegsnijden der verwelkte bloemen of oude bloemstelen. Is men niet
+voornemens zaden der planten te verzamelen, dan moeten de uitgebloeide
+bloemen zoo spoedig mogelijk verwijderd worden, daar zij anders
+onnoodig voedingsstoffen aan de plant onttrekken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.13"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De vijanden der kamerplanten.</h3>
+<p>De strijd om het bestaan, dien alle schepselen moeten strijden,
+blijft ook aan de in de kamer gekweekte planten niet gespaard. De
+vijanden, die het plantenleven in de vrije natuur in gevaar brengen, en
+die, wanneer zij nu en dan zeer talrijk optreden, geheele
+plantengeslachten kunnen ten gronde richten, treden echter lang niet
+allen bij de gekweekte planten op. De vijanden der planten, die zich
+onder de zoogdieren en vogels bevinden, kunnen natuurlijk tot de in de
+kamer gekweekte planten niet doordringen, en van niet weinig
+schadelijke insecten, die buiten in den grond leven en de wortels
+aanvreten en vernielen, bleven zij hier verschoond. Toch blijven er nog
+vijanden genoeg over, die onze kamerplanten beschadigen en den
+liefhebber vrij wat moeite kunnen veroorzaken. Het zijn hoofdzakelijk
+insecten, die zich op onze kamerplanten nestelen, en het is
+merkwaardig, dat, hoe zieker de planten zijn, hoe ondoelmatiger de
+behandeling is, die wij haar geven, hoe droger en stoffiger de
+atmosfeer is, waarin wij ze kweeken, deze plagen zich des te sterker
+vermenigvuldigen. Bij de kamerplanten zijn juist de kleinste insecten
+de gevaarlijkste vijanden. Zij treden vaak in zoo grooten getale op, en
+gelijken in kleur dikwijls zoo sterk op de bezochte planten, dat de
+liefhebber, die niet scherp toeziet, ze eerst d&aacute;n bemerkt,
+wanneer een niet onaanzienlijke schade is toegebracht.</p>
+<p>Een der veelvuldigst voorkomende en gevaarlijkste vijanden van de
+kamerplanten is zeker wel de <span class="letterspaced">Thrips</span>
+(<span class="letterspaced">Thrips
+h&aelig;morrhoidalis</span>)<span class="corr" id="xd19e2374" title="Niet in bron">.</span> Dit is een zeer klein, zwart, gevleugeld
+diertje van langwerpigen vorm. Het <span class="pagenum">[<a id="pb73"
+href="#pb73" name="pb73">73</a>]</span>blijft gewoonlijk voor het oog
+verborgen, daar het zich steeds aan de onderzijde van het blad ophoudt,
+waar het heen en weer loopt. Meer nog dan het in vele soorten
+optredende diertje, vallen kleine zwarte vlekjes in het oog; dit zijn
+de uitwerpselen dezer diertjes. De Thrips beschadigt de planten,
+doordat zij met haar scherpe monddeelen de opperhuid der bladeren
+afschaaft en dan haar voedsel uit het blad zuigt. Veel last van dit
+insect hebben <span class="letterspaced">Aralia&rsquo;s</span>,
+<span class="letterspaced">Azalea&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Varens</span>, <span class="letterspaced">Palmen</span>
+en <span class="letterspaced">Ficussen</span>. De aangetaste bladeren
+krijgen eerst zwarte vlekken aan de onderzijden, worden daarna geel en
+vallen ten slotte af.</p>
+<div class="figure xd19e2396width" id="fig054"><img src="images/fig054.jpg" alt="Fig. 54. Achterzijde van een blad van Sagittaria, aangetast door Roode-spin."
+width="573" height="515">
+<p class="figureHead">Fig. 54. Achterzijde van een blad van Sagittaria,
+aangetast door Roode-spin.</p>
+</div>
+<p>Een andere, niet minder gevaarlijke vijand is de <span class="letterspaced">Roode-spin</span> (<span class="letterspaced">Tetranychus telarius</span>). Dit kleine spinachtige
+diertje is ook z&oacute;&oacute; klein, dat men het nauwelijks kan
+zien. In jongen toestand is dit diertje grijs, later rood van kleur.
+Het beweegt zich vooral des nachts zeer snel over een fijn webachtig
+spinsel, op de onderzijde van het blad. Naast de Thrips is de
+Roode-spin een der gevaarlijkste plantenvijanden, omdat zij aan de
+bladeren het bladgroen onttrekt en zoodoende de directe oorzaak van hun
+afsterven is. <a href="#fig054">Fig. 54</a> toont duidelijk hoe een
+door Roode-spin aangetast <span class="pagenum">[<a id="pb74" href="#pb74" name="pb74">74</a>]</span>blad er aan de achterzijde uitziet.
+Dergelijke sterk aangetaste bladeren worden spoedig geel en sterven af;
+bij vele planten rollen zij zich op, om dan te verdorren.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e2414width" id="fig055"><img src="images/fig055.jpg" alt="Fig. 55. Jong Palmenblad, door schildluizen aangetast." width="211"
+height="524">
+<p class="figureHead">Fig. 55. Jong Palmenblad, door schildluizen
+aangetast.</p>
+</div>
+<p>Minder gevaarlijk, maar toch altijd nog zeer schadelijk zijn de
+verschillende soorten van <span class="letterspaced">schildluizen</span>. Deze treden bij voorkeur op het
+oude hout op; dikwijls echter vindt men ze ook op de bladeren, en dan
+wel aan beide zijden; ook op de jonge scheuten komen zij wel voor. De
+schildluis heeft den vorm van ronde of langwerpige schildjes, die als
+kleine verhevenheden op de bladeren voorkomen en maar al te dikwijls de
+kleur bezitten der aangetaste organen. Zeer veel last van schildluizen
+hebben de <span class="letterspaced">Oleander</span> en <span class="letterspaced">Laurus</span> (Laurier), waarvan de bladeren dikwijls
+aan de onderzijden met witachtige schildluizen als bezaaid zijn. De
+schildluizen, waarvan de beide geslachten in voorkomen en levenswijze
+zeer sterk verschillen, zuigen zich op een bepaalde plaats vast en
+sterven daar ook. Zij bevatten bij haar dood een zeer groot aantal
+eieren, die door het doode diertje als met een hard schild gedekt
+worden. Uit deze eieren ontwikkelen zich later de larven. Op
+verschillende cultuurplanten vindt men verschillende soorten van
+schildluizen. De wetenschappelijke namen van al deze soorten op te
+geven, achten wij nutteloos, daar zij alle direct als schildluizen zijn
+te herkennen en dan ook op dezelfde wijze moeten bestreden worden.
+<a href="#fig055">Fig. 55</a> toont een jong blad van een Palm, dat
+zich juist aan het ontplooien is, en dat sterk door schildluizen is
+aangetast.</p>
+<p>De insecten, waarvan men bij kamerplanten wel het meeste last heeft,
+zijn ongetwijfeld de verschillende soorten van <span class="letterspaced">Bladluizen</span>. Zij komen meestal voor op jonge
+scheuten, waaraan zij de sappen onttrekken en die zij door haar
+honigachtige, kleverige uitwerpselen daarenboven zeer benadeelen. Deze
+uitwerpselen toch verstoppen de microscopische openingetjes, die zich
+in de bladopperhuid bevinden en beletten daardoor de ademhaling der
+planten.</p>
+<p>Treft men vaak de bladluis aan, niet minder is dit het geval met de
+<span class="letterspaced">Wolluis</span>, een door een wit, wolachtig
+voorkomen zich onderscheidende bladluis, die zich veel in de bladoksels
+ophoudt. <a href="#fig056">Fig. 56</a> toont het blad eener
+<span class="letterspaced">Sagittaria</span> (Pijlkruid), sterk met
+bladluizen bezet, en <a href="#fig057">Fig. 57</a> een gedeelte van een
+Cactus (<span class="letterspaced">Echinopsis</span>), waarop talrijke
+wolluizen voorkomen. <span class="pagenum">[<a id="pb75" href="#pb75"
+name="pb75">75</a>]</span></p>
+<div class="figure xd19e2457width" id="fig056"><img src="images/fig056.jpg" alt="Fig. 56. Achterzijde van een Sagittaria-blad, sterk bezet met bladluizen."
+width="621" height="355">
+<p class="figureHead">Fig. 56. Achterzijde van een Sagittaria-blad,
+sterk bezet met bladluizen.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e2462width" id="fig057"><img src="images/fig057.jpg" alt="Fig. 57. Gedeelte van een Cactus met wolluizen bezet." width="318"
+height="344">
+<p class="figureHead">Fig. 57. Gedeelte van een Cactus met wolluizen
+bezet.</p>
+</div>
+<p>Tegen al deze vijanden worden wel maatregelen genomen, doch het
+wijste is zeker, hun optreden te voorkomen. Het beste doet men dit door
+den planten een goede standplaats te geven. Den harden, kouden planten
+geeft men de noodige frissche lucht, en men zorgt er des winters vooral
+voor, dat zij niet in een vertrek staan, dat hooger verwarmd wordt dan
+noodzakelijk is. De teerdere warme planten, die het meeste te lijden
+hebben van de aanvallen van insecten, moet men beschermen tegen te
+groote schommelingen in de temperatuur, tegen tocht en vooral tegen te
+droge lucht. Dit alleen is echter niet voldoende, maar men zorge er ook
+voor, dat deze planten op warme, lichte dagen minstens een paar keer
+met de handspuit of den <span class="corr" id="xd19e2469" title="Bron: raffraichisseur">rafra&icirc;chisseur</span> bespoten worden,
+zoowel aan de boven- als aan de onderzijde der bladeren, terwijl zij
+ook minstens &eacute;&eacute;n keer per week met lauw warm water moeten
+worden afgewasschen. Het beste doet men, in dit water zooveel groene
+zeep op te lossen, dat het melkwit gekleurd wordt. Het <span class="pagenum">[<a id="pb76" href="#pb76" name="pb76">76</a>]</span>gebruik
+van zulk zeepsop is reeds aan te bevelen, om de jonge, bijna
+onzichtbare insecten te dooden. Een paar uur na het gebruik moeten de
+planten, die er mede gewasschen zijn, echter met zuiver water
+afgespoten worden.</p>
+<p>Wanneer men bemerkt, dat de insecten de overhand beginnen te
+krijgen, dan moeten krachtiger maatregelen genomen worden. Vele
+middelen vindt men hiervoor aanbevolen; de meeste gaan echter aan
+&eacute;&eacute;n groot gebrek mank, namelijk: dat zij niet alleen de
+insecten vernielen, doch ook zeer veel schade aan de planten
+berokkenen, waardoor al te vaak het geneesmiddel erger is dan de kwaal.
+Het meest aanbevelenswaardig is wel een aftreksel van tabaksbladeren,
+dat men zelf gemakkelijk kan maken en dat ook in den handel
+verkrijgbaar is. Men maakt zulk een tabaksextract van de zwaarste
+Kentucky- of Virginia-tabak; zulk extract heeft een nicotine-gehalte
+van 7&ndash;8% en is vrij van minerale vergiften. Om bijna alle
+planten-parasieten te dooden is het voldoende de planten een of twee
+keer goed te bespuiten met dit extract, vermengd met 60 tot 100 keer de
+hoeveelheid water. Heeft men zeer teere planten, dan moet men het nog
+meer verdunnen; wil men het op planten met dikke, lederachtige bladeren
+toepassen, dan kan het iets minder verdund worden. Moet men
+grootbladige planten er mede behandelen, dan is het beter ze er niet
+mede te bespuiten, maar de bladeren met een zachte spons er mede af te
+wasschen. Heeft men kleinbladige planten met niet al te groote kronen,
+dan is het eenvoudigste, deze met de kronen in een emmer met zulk een
+oplossing te dompelen.</p>
+<p>Heeft men een kleine, goed sluitende, leegstaande ruimte tot zijn
+beschikking, bijv. een klein kamertje, dan kan men door middel van
+tabak het ongedierte nog op een andere wijze verdelgen.</p>
+<p>Men zet de planten des avonds in het kamertje; hierin brengt men een
+komfoor met gloeiende kolen, waarop men, al naar de grootte der kamer,
+een handvol of meer van de ordinairste tabaksbladeren legt, die eerst
+een weinig vochtig gemaakt zijn.</p>
+<p>De vochtige tabaksbladeren zullen nu gaan smeulen en een dichten
+tabaksrook ontwikkelen, die al de insecten op de planten doodt.
+Dezelfde uitwerking verkrijgt men door een aftreksel van tabaksbladeren
+op een schaal te gieten en het in de kamer boven een spiritusvlam te
+laten verdampen. Wij moeten echter opmerken, dat verscheidene zachtere
+planten, vooral <span class="letterspaced">Palmen</span> en
+<span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span>, zeer sterk lijden
+van den tabaksrook, zoodat dit middel in geen geval op deze planten mag
+worden toegepast. Hebben de planten een nacht in het volgerookte
+vertrek gestaan, dan moet men ze den volgenden morgen dadelijk weder in
+de versche lucht brengen en ze direct hierna goed afspuiten. Was de
+berooking niet zwaar genoeg, dan liggen de luizen bedwelmd en met
+opgezwollen lichamen op de aarde en den vloer; men moet ze in dit geval
+verzamelen en verbranden. <span class="pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77" name="pb77">77</a>]</span>Tallooze proeven hebben wij genomen
+met verschillende soorten insectenpoeders, die voor het verdrijven van
+ongedierte op planten worden aanbevolen. Deze proeven leverden steeds
+de ongunstigste resultaten. De in <a href="#fig054">Fig. 54</a> en
+<a href="#fig056">Fig. 56</a> afgebeelde bladeren zijn afkomstig van
+planten, die gedurende &eacute;&eacute;n zomer zeker wel twintig keer
+met echt Z&auml;cherlin zijn bepoederd. Grootere insecten zooals,
+pissebedden en kakkerlakken, worden door dergelijke insectenpoeders
+vernield, de kleinere ongedierten, die op planten leven, echter
+niet.</p>
+<p>Het beste middel om dergelijke insecten te verdelgen is tabak in
+iederen vorm. Tabakspoeder is ook met goed succes aan te wenden; men
+strooit het op de achterzijde der van te voren vochtig gemaakte
+bladeren. Kan men de bladluizen niet met de vingers verwijderen, dan is
+tabak verreweg het beste middel. Grootbladige planten, die door
+Roode-spin of Thrips geteisterd worden, wascht men het beste met niet
+te sterk zeepsop af. Wil men zekerheid hebben ze te vernietigen, dan
+worden de bladeren met zeepsop ingesmeerd en den volgenden dag met
+zuiver water afgewasschen. Heeft men kleinbladige planten, zooals
+<span class="letterspaced">Azalea&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Myrten</span>, die aan deze kwaal lijden, dan bestaat er
+ook een afdoend middel. Men maakt een zeepsop van water, dat tot
+100&deg; Fahr. verwarmd is. In dit mengsel worden de kronen der planten
+enkele seconden goed ondergedompeld; de kroon wordt hierna naar beneden
+gehouden en goed afgeschud, opdat het zeepsop niet op de aarde zal
+loopen. Zoo laat men de planten een dag staan en spuit ze den volgenden
+dag met zuiver water goed af. Zoo noodig moet deze behandeling twee- of
+driemaal met tusschenruimten van 8 dagen herhaald worden. Schild- en
+wolluizen worden eerst voorzichtig met een kwastje verwijderd, waarop
+men de planten op de aangegeven wijze met tabak of zeepsop
+behandelt.</p>
+<p>Naast de opgegeven plantenvijanden zijn er nog vele andere, die
+schade kunnen berokkenen, zoo bijv. de <span class="letterspaced">Smeerluis</span>, die slechts zelden en dan op weeke
+bladeren optreedt. Heeft men last van deze diertjes, dan wordt het
+blad, waar zij op huizen, afgesneden en verbrand.</p>
+<p>Verder heeft men nog larven, die in het inwendige van het blad
+leven.</p>
+<p>Deze treft men veel aan bij <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span>, die in een te warme droge lucht
+gekweekt worden. Ook heeft men nog larven, die het merg van
+Rozescheuten uitvreten. Op deze komen wij later, bij het bespreken der
+Rozen, nog nader terug.</p>
+<p>Verscheidene vijanden der planten leven ook in de aarde. Het
+menigvuldigst treedt de <span class="letterspaced">Regenworm</span> op,
+hoewel deze niet als eigenlijke plantenvijand mag beschouwd worden. De
+regenworm toch voedt zich niet, zooals algemeen geloofd wordt, met
+levende plantenwortels, doch slechts met rottende stoffen. Gewoonlijk
+wijst het aanwezig zijn van regenwormen op een verzuurden grond en men
+doet het best de planten in dit geval te verpotten in versche aarde. Is
+de aarde echter nog goed, <span class="pagenum">[<a id="pb78" href="#pb78" name="pb78">78</a>]</span>dan kan men toch den regenworm niet
+dulden, daar hij, door de gangen, die hij in de aarde boort, de wortels
+beschadigt en daardoor schade veroorzaakt. Ook wil het vaak voorkomen,
+dat het gietwater door deze gangen wegloopt, voordat het de aarde
+behoorlijk heeft kunnen bevochtigen. Men kan de regenwormen zeer
+gemakkelijk verdrijven, door de planten een- of tweemaal met goed warm
+water&mdash;echter geen heet water&mdash;te begieten.</p>
+<p>Een nog onschuldiger middel is de planten een paar maal met een
+aftreksel van notebladeren of wilde kastanjes te begieten. Bij de
+aanwending van deze drie middelen kruipt de regenworm uit de aarde en
+kan gemakkelijk verwijderd worden.</p>
+<p>Veel schadelijker, maar gelukkig niet zoo vaak in de potten
+voorkomend, is de zoogenaamde <span class="letterspaced">Draadworm</span>, de larf van den hoornkever, waarvan
+verscheidene soorten bekend zijn. De draadworm leeft drie &agrave; vier
+jaren als larf; hij heeft oppervlakkig bezien het voorkomen van een
+meelworm en doet veel schade door het afvreten der wortels. Men vangt
+de draadwormen door des avonds saladestronken met de snijvlakte op den
+pot te leggen; hierdoor worden de wormen gelokt en des morgens kan men
+ze dan onder deze stronken vinden en verwijderen.</p>
+<p>Zeer schadelijk zijn ook de <span class="letterspaced">Wortelluizen</span>. Deze heb ik tot heden slechts
+aangetroffen bij grassoorten en ook bij de <span class="letterspaced">Adiantum</span>. Zij zien er wit en wollig uit,
+verspreiden zich snel over het geheele wortelnet en richten daar veel
+schade aan. Zijn het minder kostbare planten, die er door aangetast
+zijn, dan doet men verreweg het beste, die eenvoudig op te ruimen.
+Heeft men er last van bij kostbaarder planten, dan kan men beproeven ze
+door het begieten met goed warm water te vernietigen.</p>
+<p>Als groote vijanden van kamerplanten moeten wij ten slotte nog de
+<span class="letterspaced">Pissebedden</span> en <span class="letterspaced">Melkslakken</span> vermelden. Deze algemeen bekende
+diertjes doen het meeste schade aan de planten, welke des zomers buiten
+in de schaduw worden gekweekt. In de kamer zal men er weinig last van
+hebben, tenzij zij er door gekochte planten ingebracht worden. De
+pissebedden, die vooral in jonge en zachte bladeren gaten vreten,
+worden gemakkelijk gevangen met doorgesneden rauwe en uitgeholde bieten
+of aardappels. Deze stukken worden tusschen de planten gelegd, de
+diertjes kruipen daar bij voorkeur des nachts onder, zoodat zij den
+volgenden morgen gemakkelijk te vangen zijn. De melkslakken, die
+gedurende vochtige zomers bij voorkeur in tuinen met zwaren grond
+leven, richten door het stukvreten van alle teere bladeren zeer veel
+schade aan. Het beste doet men, ze des avonds met een lantaarn op te
+zoeken, wat men gemakkelijk doet door slabladeren neer te leggen op de
+plekken, waar zij optreden. Ziet men deze des avonds laat na, dan zal
+men er verscheidene van deze ongenoode gasten op vinden.</p>
+<p>De kamerplanten hebben ook vijanden in het plantenrijk. Het optreden
+van deze woekerplanten zou men kryptogamische ziekte kunnen noemen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb79" href="#pb79" name="pb79">79</a>]</span>Een der lastigste is wel een draadalg, die
+hoofdzakelijk in stekpotten optreedt, alsook de <span class="letterspaced">Honigdauw</span>. De Honigdauw is z&egrave;ker een der
+lastigste vijanden van potplanten. Zij treedt, afgezien van den
+Wijnstok, hoofdzakelijk bij <span class="letterspaced">Rozen</span> en
+<span class="letterspaced">Chrysanthemums</span> op. Het ontstaan van
+den Honigdauw wordt zeer begunstigd en dikwijls zelfs veroorzaakt door
+tocht en sterke temperatuur-schommelingen. De Honigdauw is gemakkelijk
+waarneembaar door de witte stof, waarmede hij de bladeren en jonge
+scheuten bedekt; deze groeien dan krom en krijgen een leelijk
+voorkomen. Meer nog dan iedere dierlijke vijand kan de Honigdauw de
+aangetaste planten beschadigen. Er worden talrijke middelen tegen
+Honigdauw aanbevolen; het eenvoudigste en beste blijft toch zeker de
+bloem van zwavel. De aangetaste planten worden bij helder, zonnig weer
+goed bevochtigd en daarna flink bepoederd met bloem van zwavel. Het is
+niet de bloem van zwavel zelf, die den Honigdauw doodt, maar het is het
+zwavelzuur, dat daaruit door de inwerking van de zon en het water
+ontstaat.</p>
+<p>Een zeer kwaadaardige ziekte, die bij verschillende planten voorkomt
+is de <span class="letterspaced">Roest</span>. De Roestalg kenmerkt
+zich door een zeer gecompliceerde ontwikkeling; zij heeft in de
+verschillende stadi&euml;n daarvan een zoo verschillend voorkomen, dat
+men vroeger de Roest op rozen bij voorbeeld in haar ontwikkeling voor
+verschillende algen heeft aangezien. Dikwijls kan men op een blad de
+ontwikkeling zeer goed waarnemen. De Roest treedt bij verscheidene
+planten op, o.a. bij <span class="letterspaced">Rozen</span>,
+<span class="letterspaced">Camellia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Palmen</span>, <span class="letterspaced">Anjelieren</span>, enz. Het eenige middel tegen dezen
+vijand is: de aangetaste bladeren zoo spoedig mogelijk af te snijden en
+te verbranden; de geheele plant moet dan verder met bloem van zwavel
+behandeld worden, op dezelfde wijze als wij tegen den Honigdauw
+opgaven.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2578width" id="fig058"><img src="images/fig058.jpg" alt="Fig. 58. Eieren van de Ringspin." width="133"
+height="159">
+<p class="figureHead">Fig. 58. Eieren van de Ringspin.</p>
+</div>
+<p>De Honigdauw en de Roest kunnen als de voornaamste vijanden der
+Rozen beschouwd worden. Deze lievelingsbloemen worden echter ook door
+tal van dierlijke vijanden bezocht. Onder deze vijanden, die ook wel in
+de kamer optreden, behooren ook de <span class="letterspaced">Rupsen</span>. De vlinder dezer rups legt haar eieren
+tegen de rozetakjes en wel bij voorkeur tegen de droge of gestorven
+twijgjes; reden waarom men deze in den herfst moet afsnijden en
+verbranden. Uit deze eieren komen reeds vroegtijdig rupsjes, die groen
+of grijs gekleurd zijn. Deze rupsjes omspinnen de bladeren, zoodat deze
+zich oprollen; zij vreten dan de opgerolde bladeren en de jonge
+twijgjes op. Ook de bloemknop valt dikwijls als offer dezer rups. Waar
+deze rups verschijnt, moeten de planten dagelijks nagezien, de
+omgekrulde bladeren afgeplukt en verbrand en de overige rupsen
+verwijderd worden. Zeer schadelijk is ook de <span class="letterspaced">Ringrups</span>, de rups van de Ringspin, die haar
+eieren ringvormig om de scheuten legt (<a href="#fig058">Fig. 58</a>).
+Deze rups is ook zeer schadelijk voor vruchtboomen. In <span class="pagenum">[<a id="pb80" href="#pb80" name="pb80">80</a>]</span>Mei
+ontwikkelen zich uit de eieren kleine rupsen, die zich direct in de
+bladeren inspinnen. Deze rupsen zijn z&oacute;&oacute; vraatzuchtig,
+dat zij in enkele dagen een geheele bladkroon kunnen vernielen. Beter
+nog dan het zoeken naar de rupsen, is het op tijd verwijderen der
+eieren. Gevaarlijke vijanden der Rozen hebben wij ten slotte nog in de
+<span class="letterspaced">Rozebladwespen</span>. Deze volvoeren haar
+werk geheel in het verborgene. Zij boren een gaatje in den onderkant
+der scheuten en leggen daar tusschen de veertig en vijftig eieren in.
+De aangestoken scheuten krommen zich om, in welk geval zij direct
+afgesneden en verbrand moeten worden. De larf van deze wesp tast het
+merg der rozetwijgen aan.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.14"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Zieke kamerplanten.</h3>
+<p>Welke bloemenliefhebber heeft niet eens met groote spijt een zijner
+planten ziek zien worden en ten laatste zien doodgaan? Evenals onder de
+menschen en dieren, heerschen er ook onder de planten verschillende
+ziekten, welke dikwijls in het begin slechts voor vakmannen
+waarneembaar zijn, door leeken meestal pas bemerkt worden, wanneer het
+voor genezing te laat is.</p>
+<p>De zoogenaamde &eacute;&eacute;n- en tweejarige planten, die
+regelmatig na de vruchtdraging afsterven, buiten rekening gelaten,
+sterven wel de meeste planten door ziekten en invloeden van buiten,
+zooals vorst, droogte, storm, enz. Sterven, zooals bij menschen en
+dieren, door ouderdom, komt waarschijnlijk bij planten niet voor. Het
+kan bijvoorbeeld gebeuren, dat een bliksemstraal, die een tak uit een
+eeuwenouden boom slaat, te gelijk de indirecte oorzaak van zijn dood
+is. Het hout begint aan de wonde te rotten, de stam wordt aangestoken
+en na verloop van eenige tientallen van jaren geheel uitgehold en ten
+slotte is er slechts een krachtige windstoot noodig om den trotschen
+reus, die zoovele eeuwen over zijn kruin zag gaan, tegen den grond te
+werpen.</p>
+<p>De planten, die in een kamer gekweekt worden, zijn voor dergelijke
+invloeden, waaraan de planten in de vrije natuur zijn blootgesteld,
+beschut; ook zijn zij verzekerd tegen de dikwijls noodlottige aanvallen
+van grootere dieren, maar toch worden zij door de meest verschillende
+ziekten overvallen. De kamerplanten kan men als gevangenen beschouwen;
+evenals de vogel in een kooi, zitten zij met haar wortels in den pot
+gevangen en deze belet maar al te dikwijls haar krachtigen groei.
+Evenals de wortel in den pot, is dus ook de plant in de kamer gevangen.
+Hoe dikwijls is het vertrek gevuld met droge, stoffige lucht; hoe vaak
+wordt het toetreden <span class="pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81"
+name="pb81">81</a>]</span>van behoorlijk licht niet verhinderd? Onze
+kamerplanten zijn echter niet alleen gevangenen, het zijn ook
+bannelingen uit de meest verschillende landen, en wij moeten ze niet
+alleen goed verzorgen, maar ook haar vaderlandsche toestanden trachten
+na te bootsen en haar zoo mogelijk datgene geven, wat zij in haar land
+van herkomst kunnen vinden.</p>
+<p>Heel veel liefhebbers, die met een plant van de markt komen of er
+een in de kweekerij gekocht hebben, vermoeden weinig, dat die plant
+reeds de kiem des doods bevat. Het zou onjuist zijn, te beweren, dat
+vele kweekers opzettelijk zieke planten verkoopen, maar er zijn er toch
+wel, die in warme kassen opgekweekte planten zoo aan de markt brengen,
+of die vergeten, wanneer een liefhebber een plant wil koopen, die als
+kamerplant ongeschikt is, hem daarop opmerkzaam te maken.</p>
+<p>Afgezien van die planten, welke des winters door kunstmatige warmte
+in bloei worden getrokken, maar die toch zoo hard zijn, dat zij onze
+winters zonder nadeeligen invloed buiten kunnen verdragen, hetzij
+gedekt of ongedekt, leveren ons de tropische streken de beste
+kamerplanten. Onder deze vindt men het meerendeel der bladplanten,
+zooals alle <span class="letterspaced">Palmen</span>, die onze kamers
+versieren. Een handelskweeker moet deze planten in een warme kas,
+dikwijls ook in een verwarmden bodem kweeken, want het is er hem om te
+doen in den kortst mogelijken tijd fraaie exemplaren te verkrijgen. De
+zoo opgekweekte planten echter zijn verwend, en het is een liefhebber
+niet geraden ze zoo uit de warme kas in zijn woonvertrekken te
+plaatsen. Zeer raadzaam is het, zulke planten nog een dag of veertien
+bij den kweeker te laten, die ze dan langzaam aan een minder warme
+temperatuur kan doen gewennen. De planten worden zoodoende gehard en
+zullen veel gezonder in de kamer blijven.</p>
+<p>Het meeste nadeel ondervinden de bladplanten van de droge lucht, die
+in de kamers heerscht; hoe meer er gestookt wordt en hoe hooger de
+temperatuur stijgt, des te meer lijden de planten. Onder de inwerking
+der droge lucht verdorren de spitsen der Palm- en andere bladeren. Men
+snijdt deze dorre punten dan af, doch daarmede is het kwaad niet
+gestuit, want de bladranden drogen weer in en ten slotte blijft er van
+het geheele fraaie Palmblad weinig meer over dan de steel, die
+natuurlijk ook afgesneden moet worden. Een gevolg van de droge lucht is
+bij tropische planten ook het optreden der, in het vorige hoofdstuk
+besproken, insecten. Deze vestigen zich meestal op de onderzijde van
+het blad. In den beginne zijn zij voor het ongewapende oog bijna
+onzichtbaar, maar hoe zieker de aangetaste plant wordt, des te meer
+nemen zij in aantal toe.</p>
+<p>Evengoed als zich de dorre bladpunten laten afsnijden, kan men ook
+het ongedierte verwijderen; een geheele genezing der planten wordt
+daarmede echter niet bereikt; deze verkrijgt men slechts door de
+oorzaak der ziekte weg te nemen, en dus in dit geval door te trachten
+een eenigszins vochtige lucht in het vertrek, waar men zijn planten
+heeft, te verwekken. <span class="pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82"
+name="pb82">82</a>]</span>Zeer droog en derhalve ook zeer schadelijk
+voor de planten is de kamerlucht gedurende den winter, wanneer de
+kachels worden gestookt. Dit kwaad is tamelijk gemakkelijk te
+voorkomen, door een vlakke schaal, met water gevuld, op de kachel
+zetten; ook kan men een paar van zulke schalen tusschen de planten
+zetten. Het water zal langzaam verdampen en zoodoende de lucht vochtig
+maken. Een nog beter middel is, een zelfwerkend fonteintje in de kamer
+te plaatsen. Ik wil er hier tegelijkertijd de aandacht op vestigen, dat
+een eenigszins vochtige lucht niet alleen voor de planten, doch ook
+voor de menschen zeer nuttig en gezond is, daar zij veel zuiverder en
+stofvrijer blijft.</p>
+<p>Men moet vooral ook niet verzuimen de bladeren der bladplanten
+minstens een keer per week met een zachte spons en lauw water af te
+wasschen, daar zich op de groote bladvlakten licht stof en ander vuil
+afzet. De bladeren vervullen met hunne talrijke, voor het ongewapende
+oog onzichtbare openingetjes, dezelfde functie als de longen bij de
+menschen; reden waarom men dus moet zorgen, dat deze openingetjes niet
+verstopt geraken, afgezien nog van het feit, dat een stoffige en vuile
+plant nooit een aangenamen indruk kan maken.</p>
+<p>Zeer vele der teedere kamerplanten sterven, om het juist uit te
+drukken, aan gevatte koude. Men moet er vooral voor zorgen, dat de
+planten niet op de tocht staan, daar zij dit evenmin kunnen verdragen
+als de vogels. Zeer veel schade veroorzaken ook de schommelingen in de
+temperatuur; men moet er dus op letten, dat deze zoo gelijkmatig
+mogelijk is, wat niet wegneemt, dat de temperatuur des nachts altijd
+eenige graden lager moet wezen dan overdag, iets wat in de natuur ook
+altijd het geval is. Wanneer een kamer schoongemaakt moet worden, en
+daarom alle vensters worden geopend, zet men de planten tijdelijk in
+een ander verwarmd vertrek; men brengt ze vooral niet eerder op haar
+plaats, v&oacute;&oacute;rdat het vertrek geheel gereed is en weder de
+gewone temperatuur heeft verkregen.</p>
+<p>Bij veel planten treedt dikwijls rotting van den stam in, hetgeen
+men bemerkt aan het rot worden van den bast en later van het hout. Deze
+ziekte ontstaat door te diep planten en zeer vaak ook bij houtachtige
+planten door het gieten met te koud water. Ook bij kruidachtige planten
+komt deze ziekte voor, meestal vergezeld met schimmel; dit is dan het
+gevolg, behalve van de genoemde oorzaken, van te koude, vochtige lucht.
+Planten, die aan stamrotting en schimmel lijden, moeten zoo spoedig
+mogelijk, uiterst voorzichtig, verplant worden, waarop men ze een zoo
+gunstig mogelijke standplaats moet geven.</p>
+<p>Zeer dikwijls lijden de warme planten aan wortelziekte, die op
+verschillende wijzen, doch zeer dikwijls des winters door begieting met
+te koud water ontstaat. Iedere kamerplant moet, zooals trouwens reeds
+in het hoofdstuk over het gieten is gezegd, begoten worden met water,
+dat <span class="pagenum">[<a id="pb83" href="#pb83" name="pb83">83</a>]</span>minstens vier en twintig uur in het vertrek heeft
+gestaan, waarin de planten staan en dat daardoor de temperatuur van dit
+vertrek heeft verkregen. Zeer veel liefhebbers hebben de
+onvoorzichtigheid hun planten met ijskoud water te begieten; de slechte
+gevolgen blijven dan echter niet lang uit, daar de wortels ziek worden,
+afsterven en de dood der geheele plant daarvan het gewone gevolg is.
+Naast de ziekten, door het gieten met koud water ontstaan, treft men
+die aan, welke door het te overvloedig gieten worden veroorzaakt. Ook
+hierdoor ontstaat wortelziekte. Men moet bij alle plantencultuur den
+groeitijd van den rusttijd onderscheiden. Gedurende den groeitijd heeft
+een plant overvloedig water noodig, gedurende den rusttijd daarentegen
+moet men zeer spaarzaam met gieten zijn.</p>
+<p>Gedurende den rusttijd geeft men veel planten, in plaats van
+betrekkelijk weinig, maar al te vaak toch geregeld water. Deze
+waterhoeveelheid kunnen zij dan natuurlijk niet verwerken, en daar des
+winters de zon geen kracht genoeg heeft om de plant te doen opdrogen,
+en zij ook onmogelijk in de vrije lucht kunnen gezet worden, heeft dit
+ten gevolge, dat de aarde slikachtig en ten laatste zuur wordt. In zulk
+een zure aarde worden natuurlijk de wortels ziek en beginnen te rotten.
+Wordt de fout niet vroegtijdig opgemerkt en tegengegaan, dan zijn de
+planten reddeloos verloren.</p>
+<p>Wortelzieke potplanten moeten steeds zoo spoedig mogelijk verpot
+worden; men wascht de zure aarde zorgvuldig weg, en snijdt vervolgens
+alle zieke wortels met een scherp mesje zorgvuldig af. Er moet nu voor
+gezorgd worden, dat de zieke plant in den kleinst mogelijken pot wordt
+gezet. De pot moet rijkelijk gedraineerd worden, zoodat het water goed
+kan wegloopen en de te gebruiken aarde moet zeer licht zijn. Raadzaam
+is het de aarde, v&oacute;&oacute;r het gebruik, goed met scherp zand
+en stukjes houtskool te vermengen. Op deze wijze behandeld, heeft men
+kans, dat een zieke plant weder nieuwe wortels krijgt en daardoor weder
+aanvangt te groeien. Men moet echter zeer voorzichtig zijn met gieten
+en er op letten, dat de plant, zoodra zij daaraan behoefte krijgt,
+weder in een grooteren pot wordt verplant.</p>
+<p>Gemakkelijker dan planten, die door te veel gieten wortelziek zijn
+geworden, laten zich die behandelen, welke door te weinig gieten ziek
+werden en dan een verwelkt aanzien hebben gekregen. Het gieten toch mag
+vooral niet te gemakkelijk worden opgevat; het is een handigheid, welke
+door practische ervaring is te leeren. Het grootste gedeelte der
+zoogenaamde ringwortels bevindt zich onder in den pot; wordt er nu niet
+genoeg gegoten, dan worden wel de bovenste aardlagen bevochtigd, doch
+de kluit blijft inwendig droog en na korten tijd zal die van binnen
+geheel uitgedroogd zijn, de wortels verdrogen en ten slotte gaat de
+plant ten gronde.</p>
+<p>De voor den kweeker en liefhebber onontbeerlijkste grondsoort is
+zeker wel de boschgrond. Zooals wij reeds in het hoofdstuk over het
+gieten <span class="pagenum">[<a id="pb84" href="#pb84" name="pb84">84</a>]</span>opgemerkt hebben, bezit deze aarde de eigenschap,
+dat zij, eenmaal uitgedroogd, slechts zeer moeielijk weder water
+opneemt. Deze eigenschap bezitten ook alle aardmengsels in meerdere of
+mindere maten, die met boschgrond vermengd zijn. Is nu een plant, in
+een dier mengsels geplant, geheel uitgedroogd, dan loopt het water bij
+het gieten tusschen de kluit en den pot naar het drainagegaatje, zonder
+de kluit ook maar in het minst te bevochtigen. Deze bijzonderheid merkt
+de onkundige plantenkweeker niet op, en hij komt ook niet op de
+gedachte, dat zijn planten droog zijn, wijl hij toch geregeld goot en
+de aardoppervlakte zijner planten ook behoorlijk vochtig is. Om deze
+reden is het nuttig zieke planten even uit den pot te nemen, teneinde
+de aarde en wortels te onderzoeken. Zijn de wortels aangestoken of is
+de aarde zuur, dan wordt de plant, zooals wij reeds gezegd hebben,
+verplant. Is de aarde echter uitgedroogd, dan legt men de plant zoolang
+in een emmer met water, totdat de kluit geheel nat geworden is, iets
+wat somtijds heel lang kan duren.</p>
+<p>Gewoonlijk maakt een liefhebber weinig onderscheid tusschen de
+planten, die in warme en die in gematigde streken groeien; hij kweekt
+ze alle in de warme kamer en dat is toch zeer verkeerd. Een bekwaam en
+practisch kweeker kan aan een plant, die hij nog niet behandeld heeft
+en die hij zelf niet kent, veelal zien welke aarde en welke temperatuur
+zij verlangt, en mocht hij zich al eens vergissen, dan zal het niet
+lang duren, of hij zal zijn fout aan het voorkomen der plant kunnen
+bemerken. Een zoodanigen practischen blik bezit een leek meestal niet,
+en wil hij met het kweeken van planten in de kamer succes hebben, dan
+moet hij van tijd tot tijd beproeven zich daaromtrent op de hoogte te
+stellen. Niet weinig planten uit gematigde streken hebben een zoo
+vreemd voorkomen, dat zij de leeken licht doen denken, dat het
+tropische planten zijn en dus behoefte hebben aan een hooge
+temperatuur. Van de hiertoe behoorende planten wil ik er slechts een
+drietal noemen, namelijk de <span class="letterspaced">Aspidistra</span>, de <span class="letterspaced">Aralia</span> en de <span class="letterspaced">Ficus</span>. De <span class="letterspaced">Aspidistra</span> is de algemeen bekende, ijzersterke
+plant, waarvan de groote, groene of bonte bladeren direct uit de aarde
+ontspringen. Deze plant behoort in China en Japan thuis en verlangt des
+winters slechts een lage, mits vorstvrije temperatuur en toch wordt zij
+meestal in een warme kamer gekweekt. Wij hebben nu in de <span class="letterspaced">Aspidistra</span> een dier weinige planten, die zelfs
+bij de slechtste en meest ondoordachte cultuur gezond blijft en
+waarschijnlijk ook daarom zoo algemeen verspreid is. De <span class="letterspaced">Aralia</span>, die uit Japan afkomstig is en de
+<span class="letterspaced">Ficus</span>, die uit Australi&euml; stamt,
+zijn daarentegen zeer gevoelig voor een verkeerde behandeling. Deze
+beide planten verlangen des zomers een zonnige standplaats in den tuin
+of v&oacute;&oacute;r het geopende venster, terwijl men ze &rsquo;s
+winters moet plaatsen in een kamer, waarvan de gemiddelde temperatuur
+niet meer dan 45&deg; &agrave; 50&deg; Fahr. bedraagt. De meeste
+plantenliefhebbers weten dit echter niet en zij meenen <span class="pagenum">[<a id="pb85" href="#pb85" name="pb85">85</a>]</span>dezen
+planten al een zeer goeden dienst te bewijzen, wanneer zij ze een
+plaats in een warme kamer geven. De planten echter nemen dezen dienst
+al zeer ongunstig op en toonen dit duidelijk door haar bladeren eerst
+slap te laten hangen, waarna zij geel worden en eindelijk afvallen. De
+liefhebber echter verstaat deze plantenspraak niet; verdrietig snijdt
+hij de geel geworden bladeren af en wanneer dan ten laatste de plant
+kaler en kaler geworden is en zich eindelijk aan den kop een jong
+blaadje ontwikkelt, dan wordt dit teeken, al is het ook nog zoo zwak,
+als een bewijs van goede behandeling beschouwd, terwijl toch maar al te
+dikwijls juist het tegenovergestelde het geval is.</p>
+<p>Te groote warmte toch is voor alle planten, die zich gedurende den
+winter in haar rustperiode bevinden en die niet tot de tropische
+gewassen behooren, ten zeerste nadeelig. Vele onzer meest in trek
+zijnde decoratie- en bloemplanten overwinteren uitstekend in een
+vorstvrijen kelder of een ongestookt, doch vorstvrij vertrek. Brengt
+men nu deze planten in een warme kamer, dan wordt de zoo hoognoodige
+rustperiode verstoord; zij groeien dan door, en wijl het haar aan
+kracht en vooral aan lucht, licht en zon ontbreekt, kunnen de zich dan
+ontwikkelende scheuten niet anders dan zeer zwak zijn. Een onkundig
+liefhebber verheugt zich nu in dit bewijs van leven, en hij vermoedt
+weinig, dat deze scheuten zich ontwikkelen ten koste van de
+reservestoffen der plant, en dat zij deze daardoor zeer verzwakken.
+Dezelfde planten, die des winters in een warme kamer lijden, worden er
+ook des zomers ziek. Dit zijn alle planten, afkomstig uit de omstreken
+der Middellandsche zee, van de Kaap, van Nieuw Holland, van China en
+Japan, en van alle landstreken met een klimaat als het genoemde. Wij
+moeten dan ook wel verschil maken tusschen kamer- en vensterplanten. De
+eerstgenoemde hebben behoefte aan warmte en moeten het geheele jaar
+door in de kamer gekweekt worden; de laatste daarentegen moet men des
+zomers in den tuin of op de vensterbank buiten het raam kweeken,
+terwijl zij des winters in een koele kamer of in een kelder bewaard
+worden. De vensterbloemen hebben dus voor een goeden groei veel versche
+lucht noodig; in de kamer worden zij slap, laten zij de bladeren en
+bloemen hangen en spoedig verschijnen jonge scheuten, die dan echter
+dadelijk met bladluizen overdekt zijn. Deze laatste kunnen ons alle
+liefhebberij voor planten benemen; het zijn vieze diertjes, die de
+planten vaak geheel ten gronde richten. Het beste middel tegen
+ongedierte vindt men in een goed beredeneerde cultuur, waarvan het twee
+keer daags besproeien der planten, eens des morgens en eens des avonds,
+een onderdeel uitmaakt. Zijn de ongenoode gasten echter eenmaal
+verschenen, dan moet men die op de reeds aangegeven wijze weder
+trachten kwijt te raken en wel bij voorkeur zoo spoedig mogelijk.</p>
+<p>Vele lezers zullen zich moeilijk kunnen voorstellen, dat ook de zon,
+zonder welke geen plantenleven mogelijk is, de oorzaak van
+plantenziekten <span class="pagenum">[<a id="pb86" href="#pb86" name="pb86">86</a>]</span>kan zijn, en toch is dit inderdaad zoo. Er zijn
+toch zeer vele schaduwminnende planten en verscheidene van deze zullen,
+wanneer men ze slechts korten tijd aan de zon blootstelt, spoedig
+geheel en al bederven. Onder deze planten behooren al de <span class="letterspaced">Selaginella</span>&rsquo;s en fijnere <span class="letterspaced">Varens</span>. Alle tropische blad- en bloemplanten
+verlangen des zomers een meer of minder beschaduwde standplaats; zij
+krijgen, in de zon geplaatst, brandvlekken, worden daardoor leelijk,
+ja, sterven er dikwijls geheel door. Behalve de z.g.n. vetplanten,
+waartoe b.v. de <span class="letterspaced">Cactussen</span> behooren,
+zijn er niet veel planten, die des zomers ongeschermd achter een op het
+zuiden gelegen venster kunnen gekweekt worden. Door de sterke
+zonnestralen ontstaan namelijk bruine vlekken op de bladeren, die niet
+meer verdwijnen. Vooral is dit het geval, wanneer de planten, in de
+volle zon staande, bespoten worden. Vensters, die op het Zuiden gelegen
+zijn, moeten dan ook voorzien zijn van een inrichting, waarmede men de
+planten tegen de te scherpe zon kan beschermen, maar niettegenstaande
+zulk een inrichting, zullen zij toch nog zeer lijden, wanneer aan de
+vensterbank geen gelegenheid is gemaakt, in den vorm van een bak,
+waarin ook de potten tegen de zon beschermd staan. Wanneer die toch met
+volle kracht op de potten schijnt, worden ze zoo warm, dat al de zich
+aan de zonzijde bevindende wortels verbranden. Niet alleen hierdoor,
+doch ook nog door het veel te sterk uitdrogen, hebben de planten in dit
+geval veel te lijden.</p>
+<p>Een der grootste gevaren voor onze kamerplanten is zeker wel het
+gebrek aan voedingsstoffen. De langzaam groeiende planten moeten eens
+per jaar, bij voorkeur in het voorjaar, verplant worden; met de snel
+groeiende moet dit in den loop van den zomer meermalen geschieden. De
+meeste onzer plantenliefhebbers weten dit echter niet; zij laten hun
+planten jarenlang in denzelfden pot staan en zelfs bij de zorgvuldigste
+behandeling moet dan een plant ten laatste sterven. Door aanwending van
+mest kan het verplanten wel tijdelijk uitgesteld worden, in geen geval
+echter is dit dan, zooals velen denken, onnoodig geworden. Is de aarde
+slecht en zuur geworden of is de plant z&oacute;&oacute; beworteld, dat
+het vormen van nieuwe wortels onmogelijk is, dan moet zij noodzakelijk
+verplant worden. Mest, van welke hoedanigheid ook, zal in zulke
+gevallen meer kwaad dan goed doen.</p>
+<p>Ten laatste kunnen ook nog ziekten ontstaan door het bevriezen der
+planten. Zijn zij aan een lichte vorst blootgesteld geweest, dan moet
+men v&oacute;&oacute;r alles het spoedig ontdooien voorkomen. Een zeer
+goed middel is, de planten dan zoo spoedig mogelijk met koud water te
+bespuiten en ze twee of drie dagen in een koele kamer te laten staan.
+Bevroren planten mogen in geen geval in een verwarmd vertrek of in de
+zon worden gezet.</p>
+<p>Zooals wij gezien hebben, komen de ziekten van kamerplanten uit zeer
+<span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87" name="pb87">87</a>]</span>verschillende oorzaken voort en wij zijn niet in
+het bezit van pillen of drankjes, waarmede zij weder te genezen zijn.
+De verschillende oorzaken hebben wij zoo uitvoerig mogelijk beschreven,
+opdat de lezer zou begrijpen, dat hij zijn planten slechts door een
+zeer oplettende behandeling gezond kan houden, en dat zieke planten
+alleen met zeer veel moeite weer genezen kunnen worden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.15"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het verwarmen der vertrekken.</h3>
+<p>Een kweeker bewaart zijn planten in vier, door de temperatuur van
+elkander onderscheiden kassen, namelijk in warme, gematigde en koude
+kassen, benevens in een oranjerie. De gemiddelde wintertemperaturen
+bedragen voor de warme kas van 60&deg;&ndash;65&deg; Fahr., voor de
+gematigde kas van 50&deg;&ndash;55&deg; Fahr., voor de koude kas van
+40&deg;&ndash;45&deg; Fahr. en voor de oranjerie van
+35&deg;&ndash;40&deg; Fahr. De warme kas van een kweeker komt overeen
+met de woonkamer van een liefhebber, de gematigde kas met een suite of
+slaapkamer, waarin slechts weinig gestookt wordt, de koude kas met een
+vertrek, waarin slechts bij strengere vorst gestookt wordt en de
+oranjerie met den vorstvrijen kelder.</p>
+<p>Een liefhebber moet echter niet vergeten, dat hij met een hooge
+temperatuur nooit die resultaten zal bereiken als een kweeker en hij
+moet er ook voor zorgen, dat hij de tropische planten gedurende den
+winter altijd in een lagere temperatuur bewaart dan die, welke de
+kweeker ze in zijn kassen geeft. De vochtige wanden, de altijd vochtig
+gehouden paden der warme kassen, de meestal daarin gebruikte
+warmwatertoestellen, de steeds water uitwasemende planten zijn alle
+oorzaak, dat in de kassen de vochtigheidsgraad ge&euml;venredigd blijft
+met den warmtegraad. Een groot voordeel leveren de warme kassen ook nog
+op, namelijk, dat de temperatuur, doordat er dag en nacht gestookt
+wordt, steeds vrij gelijkmatig blijft.</p>
+<p>Hoe slecht zijn, daarmede vergeleken, de toestanden in onze
+woonvertrekken! Hoe meer wij overdag stoken, des te droger wordt de
+lucht en des te ongunstiger wordt zij voor het leven der planten.
+Daarbij komt nog, dat in sterk verwarmde vertrekken het verschil
+tusschen dag- en nachttemperatuur meestal zeer groot is. De planten,
+die overdag in een warmtegraad van ruim 65&deg; Fahr. staan, moeten na
+een kouden nacht zich des morgens dikwijls met 35&deg; tevreden
+stellen. Des morgens begint men dan weder te stoken; de temperatuur
+rijst nu snel, om in den daarop volgenden nacht weder even snel te
+dalen. Om deze reden groeien tropische <span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88" name="pb88">88</a>]</span>planten vaak beter in een
+vertrek, dat niet zoo warm gestookt wordt. Gedurende koude
+winternachten doet de buitentemperatuur zich nabij de vensters
+natuurlijk sterker gevoelen dan meer midden in de vertrekken; reden
+waarom het zeer geraden is de planten des avonds van het venster te
+verwijderen. Het beste doet men, de planten des avonds midden in het
+vertrek te zetten en zoo mogelijk op een verhevenheid, daar de
+temperatuur boven in het vertrek altijd warmer blijft dan nabij den
+vloer.</p>
+<p>Hij, die het verwarmen zijner vertrekken regelen kan naar de daarin
+staande planten, doet het best een reguleerkachel te gebruiken. Deze
+kachels geven geen rook en stof, branden zeer gelijkmatig, kunnen het
+vertrek op iedere verlangde temperatuur houden en branden, wat een zeer
+groot voordeel is, ook des nachts door. De droge lucht in het vertrek
+laat zich eenigszins temperen door achter op de kachel, waarvoor
+meestal een inrichting is, een ketel met water te zetten, dat dan
+langzaam verdampt.</p>
+<p>Het gebruik van z.g.n. calorif&egrave;res is in kamers, waar men
+planten heeft, zeer te ontraden, wijl zij een zeer ongelijkmatige
+warmte geven, en veel schadelijke dampen verwekken.</p>
+<p>In de moderne groote huizen worden vaak alle vertrekken door een
+centraal toestel verwarmd, dat z&oacute;&oacute; is ingericht, dat men
+ieder vertrek de verlangde temperatuur kan geven. Gebruikt men voor
+deze verwarming heete lucht, dan zullen noch de menschen, noch de
+planten zich daar wel bij bevinden; wordt echter stoom of warm water
+gebruikt, dan worden de toestanden veel beter. De vrij omslachtige
+stoomverwarming wordt betrekkelijk weinig, de warmwaterverwarming
+daarentegen tamelijk veel aangetroffen. Ook bij deze verwarming moet
+men den vochtigheidsgraad in de vertrekken verhoogen, door, indien het
+eenigszins mogelijk is, schotels met water op de buizen te zetten. In
+koudere vertrekken, die slechts zeldzaam verwarmd worden, is het niet
+noodig de lucht vochtiger te maken.</p>
+<p>Ten slotte willen wij nog opmerken, dat ook in vertrekken, waarin
+niet gestookt kan worden, zeer harde planten goed kunnen overwinteren.
+Wordt het z&oacute;&oacute; koud, dat het in de vertrekken zou kunnen
+vriezen, dan kan men in zoo&rsquo;n kamer een veelvoudig gebruikt
+wordend petroleumkooktoestel, of, zoo men daarover kan beschikken, nog
+beter een petroleumkacheltje zetten. Bij zeer strenge vorst is het
+geraden, het toestel of kacheltje ook des nachts, al is het niet hoog,
+te laten branden. <span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89"
+name="pb89">89</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.16"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het luchten der vertrekken.</h3>
+<p>Een plant heeft voor haar goede ontwikkeling lucht, licht, warmte,
+vochtigheid en voedsel noodig, en wel alles in de juiste verhouding.
+Wij hebben reeds gezien, hoe men zijn planten behoorlijk licht moet
+verschaffen, hoe men ze moet begieten en bemesten, ook op welke wijze
+men ze de noodige warmte moet geven; wij willen nu nog even nagaan, hoe
+men ze aan de noodige frissche lucht moet helpen. Iedere plant neemt
+uit de lucht bepaalde voedingsstoffen op, zij heeft voor haar onderhoud
+dus wel degelijk behoefte aan goede lucht.</p>
+<p>Des zomers, wanneer de hardere planten in den tuin staan en de
+zachtere door de desnoods dag en nacht geopende vensters de noodige
+frissche lucht toegevoerd krijgen, is het gebrek aan lucht niet zeer
+voelbaar. In oude, slecht gebouwde huizen, enge straten en ingebouwde
+tuinen zal men dan echter, zooals trouwens altijd, gebrek aan de
+noodige lucht hebben. In zulk een geval is daar echter niet veel aan te
+verhelpen. Maar gedurende den winter worden de vertrekken weinig of in
+het geheel niet gelucht, en mensch en dier hebben daaronder te lijden.
+De minste frissche lucht behoeven de tropische, in warme vertrekken
+gekweekte planten, zooals Palmen en andere bladplanten. Staan deze,
+zooals het behoort, dicht bij het venster, dan krijgen zij genoegzaam
+versche lucht, door de kieren daarvan. Worden de vertrekken door
+meerdere personen bewoond, dan moeten zij natuurlijk dagelijks zeer
+goed gelucht worden. Dit luchten nu moet zoodanig geschieden, dat de
+planten daar niet door lijden. Heeft men een suite, dan doet men het
+beste de vensters van dat vertrek, waar geen planten staan, te openen
+en de tusschendeuren geopend te houden. Heeft men geen suite, dan moet
+men de planten van de vensters verwijderen, deze openen en in de
+opening een hor, met dicht ijzergaas bespannen, zetten, ten einde op
+die wijze tocht te voorkomen. Wil men zulke horren niet gebruiken, dan
+worden de planten tijdelijk zoo ver mogelijk van de vensters verwijderd
+en met een lichten doek bedekt, zoodat de koude luchtstroom haar niet
+direct kan bereiken. Bij het luchten moet men steeds oppassen, dat er
+geen trekking ontstaat en dus nooit vensters of deuren over elkander
+openzetten; ook mag, bij koud weder, de temperatuur niet te veel dalen,
+wat men voorkomen kan door tijdens het luchten flink te stoken.</p>
+<p>Bij het luchten van vertrekken, waarin harde planten overwinterd
+worden, behoeft men niet zoo voorzichtig te zijn. Deze kamers, waarin
+slechts in hoog noodige gevallen gestookt wordt, kan men altijd
+luchten, zoolang de buitentemperatuur meer dan 35&deg; Fahr. bedraagt.
+Bij een dergelijke temperatuur is het beter dezen planten zooveel
+mogelijk frissche lucht <span class="pagenum">[<a id="pb90" href="#pb90" name="pb90">90</a>]</span>te geven. Des nachts moeten de
+vensters echter steeds gesloten worden, om te voorkomen, dat onverwacht
+intredende vorst de planten beschadigt.</p>
+<p>In het voorjaar moet zeer veel gelucht worden, niet alleen wijl dan
+door den invloed van de zon de temperatuur zeer stijgt, maar ook omdat
+men er voor moet zorgen, de planten, die &rsquo;s zomers buiten moeten
+verblijven, behoorlijk aan de lucht te gewennen en te harden.</p>
+<p>In onvoldoende of in het geheel niet geluchte vertrekken ontwikkelen
+vele planten zich ontijdig; zij krijgen dan kleurlooze, zwakke scheuten
+en bladeren. Bij vele treedt in zulk geval stamrotting en schimmel op,
+terwijl zij spoedig door ongedierte zullen worden aangetast. Om deze
+ongemakken te voorkomen, moet men ook des winters iedere goede
+gelegenheid aangrijpen, ten einde aan de planten behoorlijk frissche
+lucht te verschaffen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.17"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het overwinteren en aan den groei brengen van bollen en
+knollen.</h3>
+<p>Onder de kamerplanten bevinden zich verscheidene bol- en
+knolgewassen, die door zeer schoone bloemen uitmunten. Deze ontwikkelen
+zich des zomers meestal tot flinke planten, die zeer rijk en prachtig
+kunnen bloeien. In het najaar beginnen ze langzaam te verdorren, zij
+worden kleiner en kleiner en sterven ten laatste geheel af. De
+onervaren liefhebber, die wellicht zulk een plant in haar volle
+ontwikkeling ten geschenke bekwam, ziet haar tot zijn spijt langzaam
+achteruitgaan, en kan maar niet begrijpen wat de oorzaak daarvan is;
+hij is in de behandeling der plant toch zoo voorzichtig mogelijk
+geweest. Ten slotte wordt dan de groote fout begaan, haar weg te
+werpen.</p>
+<p>Bol en knolgewassen, die een volmaakten rusttijd behoeven, toonen al
+de eigenschappen, die wij hier hebben opgesomd. De liefhebber, die dit
+weet, houdt bij de behandeling dier planten daarmede rekening. Met het
+begin van den herfst, wanneer de nachten koeler beginnen te worden,
+zullen de in vensterbank gekweekte bol- en knolgewassen langzamerhand
+hun schoonheid gaan verliezen. Men moet nu deze planten haar rusttijd
+laten intreden, door langzamerhand minder te gaan gieten. De potten
+worden dus zuiniger begoten dan des zomers en al naar de planten
+stengels en bladeren verliezen, geeft men minder water, totdat men ten
+slotte, wanneer zij geheel afgestorven zijn, met gieten ophoudt. Men
+neemt nu de planten uit de vensterbank en zet ze in een hoek van een
+koeler vertrek. Na eenigen tijd zal de aarde in de potten geheel
+uitdrogen, waarop de bollen of knollen er uit genomen worden. De droge
+aarde laat zich gemakkelijk <span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91" name="pb91">91</a>]</span>uit de wortels schudden; deze worden
+dicht bij den knol afgesneden en zoo er zich nog stengels aan bevinden,
+worden deze diep ingesneden of geheel verwijderd. De aldus
+schoongemaakte bollen en knollen worden nu in een bakje met droog zand
+gelegd en zoo in een vorstvrije kamer bewaard. Op deze wijze behandelt
+men de knollen van <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>,
+<span class="letterspaced">Gloxinia&rsquo;s</span> en de meeste
+<span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span>, alsook de bollen
+van <span class="letterspaced">Ismene</span> (<span class="letterspaced">Pancratium</span>), <span class="letterspaced">Sprekelia</span> (Goudlelie) en verscheidene andere. De
+knollen van <span class="letterspaced">Dahlia&rsquo;s</span> en
+<span class="letterspaced">Canna&rsquo;s</span>, de bollen der
+<span class="letterspaced">Lilium&rsquo;s</span> en verscheidene
+<span class="letterspaced">Amaryllissen</span> laten zich bij voorkeur
+niet geheel droog overwinteren; zij krimpen dan geheel in, en worden
+ten slotte waardeloos. Deze planten behandelt men aanvankelijk juist
+zooals wij daareven vermeld hebben. Zijn zij uit de aarde genomen en
+schoongemaakt, dan doet men het beste ze gedurende haar rusttijd in een
+vorstvrijen kelder op slechts even vochtig zand te leggen en gedurende
+strenge vorst met een oud tapijt of leege zakken te bedekken.
+Dergelijke bollen en knollen, die niet geheel droog overwinteren
+willen, maken het den liefhebber zeker het lastigste; zij rotten
+gemakkelijk, waarom zij gedurende den winter voortdurend nagezien
+moeten worden. Het is dus zaak, ze dan eenige malen stuk voor stuk na
+te zien; vindt men aan den een of ander een rotachtige plek, dan wordt
+die met een scherp mesje weggesneden, en het snijvlak goed met
+houtskoolpoeder bestrooid.</p>
+<p>Bij vele rustende bolgewassen zal men kunnen waarnemen, dat de dikke
+wortels afsterven; dit is het geval bij de <span class="letterspaced">Lilium&rsquo;s</span> (Lelies) en eenige <span class="letterspaced">Amaryllis</span>-soorten. Deze bollen, waarvan men de
+<span class="letterspaced">Lilium&rsquo;s</span> zoo koel mogelijk en
+de <span class="letterspaced">Amaryllissen</span> iets warmer moet
+laten overwinteren, laat men in de potten staan, of wel, men neemt ze
+er uit, om ze met de wortels in droog zand te graven. Een andere wijze
+om bol- en knolgewassen te laten overwinteren is, ze na het afsterven
+en opdrogen in de potten te laten staan en ze pas in het voorjaar uit
+te schudden en schoon te maken. Dit heeft het voordeel, dat men den
+wortels meer tijd geeft tot rustig afsterven; het heeft echter dit
+tegen, dat men niet kan nagaan of er ook rotplekken zijn ontstaan,
+zoodat men dikwijls in het voorjaar tot de onaangename ontdekking komt,
+dat de knol geheel is verrot. Past men deze wijze van overwinteren toe,
+dan is het voldoende die bol- en knolgewassen, welke niet geheel willen
+opdrogen, eenige malen per winter met een broesgietertje te
+besproeien.</p>
+<p>Hebben de rustende bollen en knollen met succes overwinterd, dan
+komt de groote vraag, om deze schijnbaar doode voorwerpen weder tot het
+leven terug te roepen. Zij moeten dus ter rechtertijd weder opgeplant
+en aan den groei gebracht worden. Al naar den tijd, waarop men de
+planten in bloei wil hebben, begint men vroeger of later met het
+opplanten. Als vroegste datum geldt wel de maand Januari, als beste
+zeker de maand Maart. Iedere bol of knol wordt nu afzonderlijk in een
+kleinen pot geplant, waartoe men bij voorkeur zeer zandige aarde
+gebruikt. <span class="pagenum">[<a id="pb92" href="#pb92" name="pb92">92</a>]</span>Al naar de soorten meer of minder warmte noodig
+hebben, zet men ze dan op de vensterbank, in een warmere of koudere
+kamer.</p>
+<p>Bij het behandelen van bol- en knolgewassen moet men er in de eerste
+plaats om denken, dat zij, in tegenstelling met alle andere planten,
+niet direct na het opplanten aangegoten mogen worden. Men moet hier
+enkele dagen mede wachten, totdat de aarde, waarin men ze geplant
+heeft, behoorlijk is opgedroogd. Het begieten moet ook gedurende den
+eersten tijd zeer voorzichtig geschieden, daar men moet toezien, dat de
+knollen niet direct met het water in aanraking komen. Men giet dus
+langs den rand van den pot en met het oog hierop zal men wel doen
+z&oacute;&oacute; te planten, dat de aarde naar het midden toe een
+weinig oploopt. Wanneer de bollen en knollen eenmaal flink aan het
+groeien zijn, en men veronderstellen kan, dat de wortels goed in de
+aarde zijn doorgedrongen, dan kan men meer en ook geregelder
+gieten.</p>
+<p>Doordat vele liefhebbers met den rusttijd dezer gewassen onbekend
+zijn en zoodoende vele bol- en knolgewassen &ograve;f in het najaar
+worden weggeworpen, &ograve;f in het voorjaar verkeerd behandeld,
+worden zeer veel fraaie planten geheel ten gronde gericht. Veel schade
+wordt ook aangericht door het ongeduld van vele liefhebbers. Een bol of
+knol, dien men vandaag geplant heeft, begint niet direct morgen te
+groeien; vele liggen verscheidene weken, sommige wel twee maanden,
+voordat er werking in komt. Men moet daarom geduld hebben, en mag
+hoogstens door een laagje aarde te verwijderen en voorzichtig met den
+vinger te voelen, zich overtuigen of de bol of knol niet tot rotting is
+overgegaan. Dit rotten heeft meestal plaats, wanneer men de knollen of
+bollen te veel begiet, te diep in de aarde geplant heeft en ook,
+wanneer een ongeduldige ze telkens weder uit de aarde neemt om te zien
+of ze nog geen wortels maken of uitgroeien. Wil men ook in dit opzicht
+zijn pogingen met succes bekroond zien, dan moet men in de eerste
+plaats geduld oefenen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.18"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De kamerplanten gedurende den zomer.</h3>
+<div class="div3" id="ch1.18.a">
+<h4>A. In den Tuin.</h4>
+<p>Wanneer het ongestadige voorjaarsweer voorbij is en voor een meer
+geregelde zomerwarmte heeft plaats gemaakt, waardoor de tuin zich weder
+in zijn fraaiste blader- en bloemenkleed heeft gestoken, dan is het
+niet geraden alle kamerplanten, die men des winters binnenhield, nog
+steeds <span class="pagenum">[<a id="pb93" href="#pb93" name="pb93">93</a>]</span>binnen te doen blijven. De meeste kamerplanten
+houden er van des zomers in de frissche, vrije lucht te staan en
+versche lucht kan men den planten, zelfs met de beste
+ventilatie-inrichting, in de kamers slechts weinig geven. Betrekkelijk
+weinige, zeer gevoelige planten moeten ook des zomers in gesloten
+kamers gekweekt worden; verreweg het meerendeel doet men beter andere
+plaatsen te geven. De beste plaats voor alle, niet te teere, gewassen
+is zeker wel in den tuin. Een liefhebber zal zeker aanmoedigende
+resultaten verkrijgen, wanneer hij een zonnig en beschut stukje grond
+bij zijn huis heeft, dat hij des zomers niet alleen met eigenlijke
+tuinplanten, maar ook met zijn kamerplanten kan versieren. De
+veelvuldige vormen, die de uit zeer verschillende streken stammende
+kamerplanten bezitten, kunnen aan een tuintje een zeer eigenaardig en
+aantrekkelijk voorkomen geven.</p>
+<p>Al naar den aard van de buiten te brengen potplanten moet de plaats
+bepaald worden, waar men ze zetten zal. Terwijl bijna alle <span class="letterspaced">Cactussen</span> en <span class="letterspaced">Vetplanten</span> bij voorkeur in de volle zon staan,
+moeten de meeste bloemplanten een eenigszins meer beschaduwde
+standplaats bekomen. <span class="letterspaced">Palmen</span>, en
+andere tropische bladplanten, verkiezen bij voorkeur een plaats in
+halfschaduw, terwijl <span class="letterspaced">Varens</span> op een
+zeer schaduwrijke plek moeten gezet worden. Wat de hardere
+decoratie-planten betreft, zooals: <span class="letterspaced">Laurus</span> (Laurier), <span class="letterspaced">Citrus</span> (Oranjeboom), <span class="letterspaced">Laurus-Tinus</span>, <span class="letterspaced">Rhododendron</span> (Alpenroos), <span class="letterspaced">Evonymus</span> en vele andere, deze zijn wat de plaats
+betreft niet zoo heel erg kieskeurig. Zij groeien in de volle zon even
+goed als in een niet te dichte schaduw. In ieder geval moet er echter
+op gelet worden, dat men de planten z&oacute;&oacute; plaatst, dat zij
+beveiligd zijn tegen tocht of harden wind. Tocht is zeer schadelijk
+voor alle planten en harde wind kan groote schade aanrichten, door het
+uit den pot rukken der planten, het breken van takken en het scheuren
+der grootere bladeren.</p>
+<p>Indien men de planten boven op den grond plaatste, dan zouden zij
+bij warm zomerweer zeer snel en bijna geheel uitdrogen, wat voor de
+ontwikkeling zeer schadelijk is. Een tweede bezwaar zou zijn, dat de
+grootere planten bij den minsten wind zouden omwaaien. Beide bezwaren
+kan men gemakkelijk voorkomen, door de potten in te graven. De plaats,
+waar men zijn planten wil ingraven, moet eerst omgespit en gelijk
+geharkt worden. Het zou nu zeker het gemakkelijkst zijn met een kleine
+spade de gaten te maken, waar men zijn planten in wil zetten. Toch doet
+men beter dit met een ander werktuig en wel met een puntigen dikken
+paal te doen. Eerst rangschikt men de planten op de bepaalde plaats,
+waarbij men er op moet letten, dat iedere plant de noodige ruimte heeft
+om zich goed te kunnen ontwikkelen, waarom zij dus niet te dicht op
+elkander mogen staan. In de tweede plaats moet men zorgen, dat al de
+planten te zamen een goede groep vormen, die een aangenamen indruk
+maakt. Heeft men de planten gerangschikt, dan neemt men ze een voor een
+van <span class="pagenum">[<a id="pb94" href="#pb94" name="pb94">94</a>]</span>haar plaats en maakt op de plek, waar zij stonden,
+een diep gat. Men doet dit door den paal midden op de plek, waar de pot
+stond, flink diep in den grond te drukken en hem dan, al naar de
+grootte van den pot, in meer of minder schuine houding eenige malen
+rond te draaien. Heeft men op deze wijze het gat z&oacute;&oacute; wijd
+gemaakt, dat de pot er gemakkelijk in kan, dan wordt de plant er in
+gezet en de aarde rondom den pot aangedrukt. Deze wijze van ingraven
+heeft zeer veel voordeelen. Onder den pot toch blijft een vrij diep
+spits toeloopend gat, dat goede diensten zal bewijzen om het
+overvloedige water, dat, hetzij door het gieten, hetzij door zwaren
+regen, op den pot komt, gemakkelijk door het drainagegaatje te doen
+wegloopen. Een tweede voordeel is, dat door het geheel vrij liggen van
+het drainagegaatje, regenwormen en ander ongedierte verhinderd worden,
+daardoor in den pot te dringen. Bij het ingraven moet men er ook op
+letten, dat niet de rand van den pot gelijk met de aarde komt te staan;
+deze moet er minstens &eacute;&eacute;n of twee centimeter uit steken,
+daar anders bij zware regens de tuinaarde op de potaarde wordt
+gespoeld, wat minder wenschelijk is. Grootere planten, die in kuipen
+staan, graaft men niet in, daar dan de kuipen gemakkelijk rotten. Men
+zet de kuip echter op drie baksteenen, er op lettende, dat zij in alle
+richtingen waterpas staat, en slaat dan door de ooren een paar stevige
+stokken, ten einde het omwaaien te voorkomen.</p>
+<p>Wanneer dit eenigszins mogelijk is, moet men er voor zorgen, dat de
+kamerplanten, v&oacute;&oacute;rdat zij buiten gezet worden, tijdig
+verplant zijn, zoodat zij eenigen tijd rustig kunnen blijven staan op
+de plaats, waar men ze ingegraven heeft.</p>
+<p>Niet weinig kamerplanten hebben gedurende den winter in de
+woonvertrekken armoede geleden; zij zien er dan in het voorjaar
+ziekelijk uit en gaan zeker dood, wanneer geen bijzondere maatregelen
+genomen worden. Gewoonlijk behooren deze pati&euml;nten tot de hardere
+planten, en deze knapt men het beste op, door ze uit den pot te nemen,
+de kluit wat los te maken, de zieke wortels weg te snijden en ze dan
+vrij in den tuin uit te planten. Wanneer dit uitplanten moet dienen om
+zieke planten weder gezond te doen worden, dan moet men ze niet alleen
+op een gunstige plaats zetten, doch ook in een goed bereiden grond
+planten. Het beste doet men door op de bepaalde plaats de aarde een
+goeden steek diep uit te graven en die te vervangen door goede
+compostaarde. Is dit niet mogelijk, dan spit men den grond om, na er
+een flinke hoeveelheid zand en ouden koemest op gebracht te hebben. Het
+gebruik van verschen mest is voor dit doel niet raadzaam; het
+geschiktst is koemest, die een jaar oud is. Kan men niet over ouden
+koemest beschikken, <span class="corr" id="xd19e2837" title="Bron: kan">dan</span> spit men de aarde alleen met zand om en zoodra
+de uitgeplante gewassen krachtig beginnen door te groeien, giet men
+enkele malen met verdunden koemest. De zoogenaamde harde planten, die
+het uitplanten verdragen, ontwikkelen zich daarna <span class="pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95" name="pb95">95</a>]</span>prachtig. Het beste voorbeeld daarvan levert de
+<span class="letterspaced">Musa Ensete</span> (<span class="letterspaced">Abessinische Banaan</span>), die dikwijls in het
+voorjaar, zelfs bij de kweekers, geen enkel blad meer bezit en
+uitgeplant, in den herfst somtijds vijftien tot twintig reusachtige
+bladeren gemaakt heeft, die niet zelden een lengte bereiken van 2 of 3
+meter. Afgezien van de <span class="letterspaced">Palmen</span>, die
+nooit in den tuin uitgeplant mogen worden, is het uitplanten van de
+meeste kamerplanten, mits geen absoluut warme planten, zeer aan te
+bevelen. Willen wij bij het uitplanten van die gewassen, welke des
+winters in de warme kamer moeten staan, een zeer goed succes hebben,
+dan moet men ze een z.g.n. warmen voet geven. Hiertoe wordt een gat
+gegraven van ongeveer een Meter diep; hierin brengt men, op dezelfde
+wijze als een kweeker dat in zijn warmen bak doet, een laag van 80 cM.
+verschen paardenmest, die er in lagen wordt ingebracht d.w.z. de mest
+wordt er bij gedeelten in geworpen, goed gelijk gemaakt en stevig
+vastgetrapt. Op deze laag mest brengt men de aarde, die
+z&oacute;&oacute; hoog opgewerkt wordt, dat er een flink verhoogd, doch
+van boven vlak vak ontstaat. De aardlaag op den mest moet, al naar de
+grootte der planten, 30&ndash;60 cM. dik zijn en moet minstens 20 cM.
+boven den beganen grond uitsteken. Deze verhooging is zeer noodig. Te
+gelijk met het verteren, zakt toch de paardenmest en natuurlijk dus ook
+de aardlaag met de planten. Heeft men nu de opgebrachte aarde niet
+behoorlijk boven den beganen grond doen uitsteken, dan zal in het
+najaar de plant in een kuil komen te staan, die uit den aard der zaak
+koud en vochtig is. Wanneer men het niet te veel moeite acht, dan kan
+men op dezelfde wijze ook aan die planten, die niet uitgeplant worden,
+een warmen voet geven, door op de mestlaag een zoo dikke laag aarde te
+brengen als de potten hoog zijn en deze daarin te graven. Ook in dit
+geval moet men zorgen, dat de potten minstens 20 cM. boven den beganen
+grond staan. Een warme voet bevordert sterk de wortelvorming, en heeft
+daarom zulk een gunstigen invloed op den groei. De in den tuin
+uitgeplante of ingegraven gewassen veroorzaken den liefhebber niet zeer
+veel moeite. Een hoofdzaak is, dat men de planten &rsquo;s morgens
+vroeg, wanneer de zon nog niet brandt, en des avonds direct na het
+gieten, met de handspuit goed besproeit, of wel men giet de bladeren en
+twijgen met een broesgietertje goed nat. Het gieten doet men steeds des
+avonds en mocht dit wegens de groote zomer warmte, gepaard met droogte,
+niet voldoende zijn, dan giet men &rsquo;s morgens vroeg nog eens
+over.</p>
+<p>Wat nu het verplanten en bemesten betreft, gelden voor de buiten
+ingegraven planten dezelfde regels, die wij reeds vermeld hebben. Wat
+de uitgeplante kamerplanten betreft, moeten wij er op letten, dat deze
+tijdig weder in de potten worden gezet. De lastigste onder haar, die
+moeilijk aan den groei gaan, moeten in de laatste helft van Augustus,
+de andere in de eerste helft van September opgenomen worden. Wanneer
+men al de voordeelen, die met het uitplanten bereikt zijn, niet weder
+met het in de <span class="pagenum">[<a id="pb96" href="#pb96" name="pb96">96</a>]</span>potten zetten wil verliezen, dan moet dit zeer
+voorzichtig geschieden. Men doet dit op een donkeren, regenachtigen
+dag, neemt de planten voorzichtig op, zoodat zij zoo weinig mogelijk
+wortels verliezen en zet ze in goed passende potten. Zijn de planten
+voorzichtig opgepot, dan worden zij op een beschutte, schaduwrijke plek
+gezet en goed aangegoten. Op deze plek laat men ze nog een dag of
+veertien staan, er voor zorgende, dat bladeren en takken, zoowel als de
+kluit, goed vochtig blijven. Gedurende deze veertien dagen en ook
+gedurende de eerste dagen, nadat zij weer in de kamer staan, zorgt men
+er voor, dat de planten niet door de zon beschenen worden, ten einde
+het afvallen van bladeren te voorkomen.</p>
+</div>
+<div class="div3" id="ch1.18.b">
+<h4>B. De kamerplanten op het balkon en in de vensterbank.</h4>
+<p>Er zijn helaas slechts weinig liefhebbers, die over een tuin kunnen
+beschikken, om er des zomers hun planten in te kweeken. In de grootere
+steden heeft men slechts te beschikken over kamers, vensterbanken en in
+het gunstigste geval over een balkon, en met deze hulpmiddelen moet men
+dan zijn planten kweeken. Die liefhebbers, die maar een beperkte ruimte
+hebben, kweeken in den regel slechts planten, van kleine afmetingen.
+Wanneer tegen het einde van Mei meer bestendig weer gaat heerschen,
+moet men ook de planten buiten brengen, die dan op het balkon of op de
+buitenvensterbank worden gezet. Een fraaie versiering der balkons en
+vensterbanken zal den waren liefhebber, die over geen tuin kan
+beschikken, altijd zeer veel genot verschaffen. Wel is waar staan nu de
+bloemen boven de straten en zijn zij daardoor voortdurend aan den wind
+blootgesteld, terwijl het van de straten opwaaiende stof ze bevuilt,
+waardoor zij lang niet zoo gunstig staan als in den tuin, maar bij een
+oplettende behandeling kan men toch met het balkon en de vensterbank
+zeer aardige resultaten verkrijgen. Afgezien van de bakjes, waarop wij
+later terugkomen, is het balkon het best geschikt om de grootere
+potgewassen te herbergen, aangenomen natuurlijk, dat de ligging
+eenigszins gunstig is en dat het nu en dan wat zon heeft. Voor het
+plaatsen der planten in de vensterbank heeft de liefhebber meestal een
+betere keus, daar veelal de vensters in verschillende hemelstreken
+liggen. Voor planten, die veel zon verlangen, gebruikt men de vensters
+op het zuiden; voor de andere planten kan men de verschillende vensters
+gebruiken, doch bij voorkeur die, welke morgenzon hebben. De vrij in
+het venster staande planten hebben echter, vooral bij groote hitte
+midden in den zomer, veel te lijden van de zon, wanneer daartegen geen
+maatregelen genomen worden. Zeer goede beschermers tegen de zon zijn
+buitenjaloezie&euml;n, die men met een paar ijzeren haken
+z&oacute;&oacute; geleidt, dat zij over de planten neergelaten kunnen
+worden, zonder die aan te raken. Door meer of minder <span class="pagenum">[<a id="pb97" href="#pb97" name="pb97">97</a>]</span>opentrekken der jaloezie&euml;n, kan men den
+planten juist zooveel zon geven, als wordt noodig geacht.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2863width" id="fig063"><img src="images/fig063.jpg" alt="Fig. 63. Een ondoelmatig bloemenrekje." width="482" height="416">
+<p class="figureHead">Fig. 63. Een ondoelmatig bloemenrekje.</p>
+</div>
+<p>De plantenrekjes, die meestal in de vensterbanken worden
+aangebracht, zien er wel heel aardig uit, maar zijn voor het doel,
+waarvoor zij moeten dienen, meestal geheel ongeschikt. Deze
+bloemenrekjes bestaan gewoonlijk uit een paar plankjes om er de potten
+op te zetten en een hekje, dat moet dienen, om het naar beneden vallen
+der potten te voorkomen. Dat hekwerk nu is zoo onpractisch mogelijk.
+Wel wordt het naar beneden vallen der potten er door verhinderd, doch
+het beschermt deze geenszins tegen de zon. In den zomer brandt de
+middagzon met volle kracht op de steenen potten, waardoor deze
+overmatig verhit worden. Het gevolg daarvan is niet alleen, dat de
+aarde snel en volkomen uitdroogt, maar ook, dat de tegen den potwand
+liggende wortels verbranden en natuurlijk dood gaan. Hier heeft men met
+gevallen te doen, waarover wij vroeger reeds spraken. De kluiten worden
+toch geheel droog en nemen ten laatste geen water meer op. Als gevolg
+hiervan, en van het verbranden der wortels, gaan de planten merkbaar
+achteruit en tevergeefs gist de liefhebber naar de oorzaak van den
+slechten groei zijner lievelingen. <a href="#fig063">Fig. 63</a> toont
+ons een zoodanig bloemenrekje en tegelijkertijd, hoe slecht de planten
+er daarin kunnen uitzien. Een goed bruikbaar plantenrekje moet geheel
+van hout zijn en het voorkomen van een bakje hebben, waardoor de potten
+doelmatig tegen het inwerken der zon beschut worden. Toch kan
+zoo&rsquo;n gesloten plantenrekje er zeer elegant uitzien, wanneer men
+het uit besneden hout laat vervaardigen, of wel het met kurkschors of
+andere ornamenten laat bekleeden. Maar zelfs het eenvoudigste groen
+geverfde bloemenrekje voldoet uitstekend, wanneer men slechts zorgt,
+dat het gesloten is. Ook kan zulk een eenvoudig <span class="pagenum">[<a id="pb98" href="#pb98" name="pb98">98</a>]</span>rekje er
+zeer mooi uitzien, wanneer men de planten z&oacute;&oacute; schikt, dat
+de buitenwand geheel met hangplanten wordt bedekt. Voordat de planten
+in het rekje gezet worden, vult men het voor twee derden met zaagsel of
+nog beter met fijnen turfmolm; hierin worden de planten tot op 2
+&agrave; 3 cM. onder den rand ingegraven. De pot kan, daar hij poreus
+is, een goede hoeveelheid water opnemen; en staat hij nu ingegraven,
+dan blijft hij steeds vochtig, wat den tegen den binnenwand groeiende
+wortels ten goede komt. De op deze wijze ingegraven potten zijn geheel
+tegen den schadelijken invloed der zon beschermd. Een groot voordeel
+heeft het ingraven in turfstrooisel ook nog. Dit neemt veel water op en
+door de verdamping hiervan wordt de lucht rondom de planten altijd
+eenigszins vochtig gehouden, terwijl men ook niet behoeft te vreezen,
+dat het gietwater, wanneer het bakje niet waterdicht is of geen
+afvoerbuisje heeft, den vloer zal beschadigen. Dit water wordt toch
+door het turfstrooisel openomen (<a href="#fig064">Fig. 64</a>).</p>
+<div class="figure xd19e2878width" id="fig064"><img src="images/fig064.jpg" alt="Fig. 64. Een doelmatig plantenrekje." width="587" height="570">
+<p class="figureHead">Fig. 64. Een doelmatig plantenrekje.</p>
+</div>
+<p>In veel gevallen moeten echter de planten voor het venster gezet
+<span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99" name="pb99">99</a>]</span>worden, zonder dat men een plantenrekje kan
+aanbrengen, zij worden dan door een ijzeren stang voor afvallen behoed.
+Dan beschut men den pot tegen de te felle zonnestralen, door hem in een
+grooteren te zetten, en de tusschenruimte met mos of turfstrooisel op
+te vullen (<a href="#fig065">Fig. 65</a>). Dit mos kan men gemakkelijk
+voldoende vochtig houden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2890width" id="fig065"><img src="images/fig065.jpg" alt="Fig. 65. Dubbele pot, ter bescherming tegen de inwerking van de zon."
+width="379" height="417">
+<p class="figureHead">Fig. 65. Dubbele pot, ter bescherming tegen de
+inwerking van de zon.</p>
+</div>
+<p>De planten, die op het balkon of voor het venster staan, veroorzaken
+heel wat meer moeite dan die, welke in den tuin staan. Vooreerst moeten
+wij er op rekenen, dat de planten, die in de kamer gestaan hebben,
+verwend zijn en gewoonlijk is het de zon, die in den beginne het meeste
+kwaad doet. De bladeren krijgen, wanneer men ze ondoordacht buiten zet,
+brandvlekken; en zelfs vetplanten, die van veel zon houden, kunnen in
+den beginne daarvan lijden. Het is niet alleen raadzaam de planten, die
+men buiten wil zetten, eerst langzamerhand door meer luchten te harden,
+maar men moet ze ook, wanneer men ze buiten heeft gebracht, in den
+beginne tegen de zon beschermen. Langzamerhand schermt men wat minder,
+totdat de planten ten laatste aan de zon gewend zijn. Dit geldt niet
+alleen voor planten, die op het balkon of in de vensterbank worden
+gekweekt, doch ook voor die, welke men des zomers in den tuin zet. Het
+bespuiten moet zoowel des avonds als des morgens geschieden, en vooral
+op het gieten moet goed acht gegeven worden. Bij het rangschikken der
+planten moet men er niet alleen op letten of zij, van uit de straat
+gezien, een mooi effect maken, doch men zie toe of zij wel goed ruim en
+luchtig staan, zoodat zij zich naar alle zijden goed kunnen
+ontwikkelen. <span class="pagenum">[<a id="pb100" href="#pb100" name="pb100">100</a>]</span></p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.19"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Plantenbakjes en hun Beplanting.</h3>
+<p>De balkons en waranda&rsquo;s zijn in de steden slechts zelden
+z&oacute;&oacute; ingericht, dat men ze met overblijvende klimplanten
+kan laten begroeien. Deze moeten dicht tegen het huis in den vollen
+grond geplant worden, en kunnen dan in betrekkelijk korten tijd een
+groot gedeelte van het huis zeer fraai bekleeden. Een liefhebber zou nu
+wel deze klimplanten in potten kunnen kweeken, doch dat gaat niet heel
+best. De potten moeten, zooals wij reeds gezien hebben, tegen de
+zonnestralen beschermd worden, iets, dat in de vensterbank tamelijk
+gemakkelijk gaat, doch dat op het balkon meestal tamelijk lastig te
+bewerkstelligen is. Daarbij komt nog, dat dergelijke planten zich in
+potten lang niet zoo goed ontwikkelen als die, welke voldoende ruimte
+hebben om haar wortels naar alle zijden uit te spreiden. Voor
+dergelijke doeleinden worden dan de plantenbakjes gebruikt.</p>
+<p>Deze bakjes worden vervaardigd uit grenen- of eikenhout en uitwendig
+geolied. Het hout is een slechte warmtegeleider; het wordt in de zon
+lang niet zoo warm als metaal of steen, en de wortels van in dergelijke
+bakjes geplante gewassen loopen dan ook geen gevaar te verbranden. De
+lengte der bakjes moet natuurlijk overeenkomen met die van het balkon;
+zij moeten minstens 30 cM. diep zijn en in geen geval smaller wezen dan
+20 cM. Natuurlijk moeten zij stevig in elkander getimmerd worden, daar
+zij anders door den invloed van vochtigheid en warmte licht uit elkaar
+zouden trekken; ook moet men er voor zorgen, dat zich in den bodem
+voldoende drainagegaten bevinden. Deze drainagegaten kunnen er met een
+groote boor in geboord worden.</p>
+<p>Heeft men de bakjes enkele malen goed met olie laten verven en zijn
+zij goed droog, dan kan men ze gaan gebruiken. Het beplanten doet men
+het beste ter plaatse, waar men ze wil gebruiken, dus op het balkon of
+in de veranda. Daar de voor de beplanting gebruikte gewassen meestal in
+kweekerijen gekocht worden, en daar vaak onder glas zijn gekweekt,
+waardoor zij niet tegen koude bestand zijn, doet men wijs het beplanten
+niet te vroeg te verrichten. Het best is daartoe de laatste helft van
+Mei geschikt. Willen wij nu de bakjes beplanten, dan moeten wij in de
+eerste plaats daartoe goede aarde hebben en in de tweede plaats goede
+planten. Een zeer goede aarde voor dergelijke bakjes bestaat uit 3
+deelen broeiaarde, 1 deel graszodengrond en &frac12; deel scherpzand.
+Aan deze aarde voegt men voor een bakje van middelbare grootte een
+kleine handvol hoornspaanders toe, een voor zulke inrichtingen
+uitnemende meststof, daar zij slechts langzaam verteert en dus den
+geheelen zomer door werkt. Ligt het balkon zoodanig op de zon, dat er
+kans bestaat voor spoedig en geheel uitdrogen der aarde, dan is het
+voorzichtig bij het opgegeven aardmengsel nog <span class="pagenum">[<a id="pb101" href="#pb101" name="pb101">101</a>]</span>&#8531; deel turfstrooisel te voegen. De
+ondervinding heeft mij geleerd, dat turfstrooisel en ook turfmolm
+uitstekende hulpmiddelen bij de plantencultuur zijn. Turf bestaat uit
+plantaardige stoffen, en heeft de eigenschap om, zonder te rotten of
+zuur te worden, het overvloedige water uit de aarde op te nemen en vast
+te houden. Door deze eigenschap is ze dus zeer goed geschikt om
+planten, die niet al te onhandig gegoten worden, voor sterk uitdrogen
+te behoeden. Wanneer men goed oplet, dan zal men bemerken, dat de
+wortels van talrijke planten dikwijls in de stukjes turf doordringen en
+zich daar rijkelijk in vertakken.</p>
+<p>Heeft men de aarde voor het bakje klaargemaakt en vooral goed
+gemengd, dan wordt de drainage er in gebracht. Op ieder drainagegaatje
+wordt een potscherf gelegd en de bodem verder met scherven bedekt.
+Hierna wordt het bakje met aarde gevuld en deze gelijk gemaakt. Wil men
+het doorlekken van het gietwater geheel of zoo goed als geheel
+voorkomen, dan wordt op de scherflaag nog een laag grove turfstrooisel
+gelegd van een paar vingers dikte. Indien men niet al te onbedachtzaam
+giet, dan is deze laag voldoende om het overvloedige water op te
+zuigen, dat zij dan langzamerhand eerst aan de aarde en later weder aan
+de wortels teruggeeft. Wanneer men het bakje goed, dat wil zeggen, tot
+een paar vingers beneden den rand, met aarde gevuld heeft, dan kan met
+het beplanten aangevangen worden. In de eerste plaats moet men daarbij
+in het oog houden, dat men wijd moet planten; er moeten dus slechts
+weinig planten in ieder bakje gezet worden, opdat zij voldoende ruimte
+hebben om zich goed te ontwikkelen. In den regel toch wordt veel te
+dicht geplant; de bakjes zien er dan wel is waar direct mooi gevuld
+uit, doch de planten hebben geen ruimte om goed door te groeien en
+kunnen dus haar natuurlijke schoonheid niet ten toon spreiden. Gebruikt
+men voor het beplanten potplantjes, dan neemt men ze uit den pot, maakt
+de wortels met een houtje een weinig los, zooals dit ook bij het
+verplanten geschiedt, snijdt deze wat in en plant ze hierna
+z&oacute;&oacute; in het bakje, dat zij even diep, of hoogstens een
+weinig dieper komen te staan, dan zij in haar pot stonden. Beplant men
+de bakjes met &eacute;&eacute;njarige zomerbloemen, die men in de kamer
+in schotels of kistjes uit zaad heeft gekweekt, of die in een kweekerij
+in een half warmen bak zijn ontwikkeld, dan moet men den hoofdwortel
+een weinig inkorten, ten einde de plantjes te nopen rijkelijk
+haarworteltjes te maken. Het planten van deze zaailingen geschiedt met
+behulp van een stevig, aan de punt een weinig toegespitst
+verplantstokje. Met dit stokje steekt men daar, waar de zaailing moet
+komen te staan, een voldoend diep en wijd gaatje in de aarde. Het
+plantje wordt nu met de linkerhand z&oacute;&oacute; daarin gehouden,
+dat het worteltje loodrecht naar beneden hangt, en de beide onderste
+blaadjes op de aarde rusten. Met het stokje wordt dan het gaatje
+toegedrukt, zoodat de aarde goed om het worteltje sluit en het plantje
+stevig vaststaat. <span class="pagenum">[<a id="pb102" href="#pb102"
+name="pb102">102</a>]</span></p>
+<p>Bij het beplanten der bakjes moet men met het kiezen der planten
+natuurlijk rekening houden met het doel, dat men er mede wil bereiken.
+Wil men een balkon laten begroeien, zoodat het hekwerk daarvan geheel
+met bladeren bedekt wordt, dan is het verkieselijkste klimplanten te
+gebruiken. In dit geval moet men, wanneer aan het balkon of de warande
+geen bijzondere inrichtingen daartoe zijn, een hekje van hout of ijzer
+aan ieder bakje laten bevestigen, opdat de jonge plantjes daar in den
+beginne tegenop kunnen klimmen. Wil men het geheele balkon in een
+pri&euml;el veranderen, dan moet men niet te wijd uit elkander
+ijzerdraden spannen van een bepaalde hoogte van het huis naar de
+balustrade der veranda. Hoe rechter deze draden loopen, des te sneller
+zal men het gewenschte doel bereiken.</p>
+<p>Wanneer men klimplanten wil gebruiken, die weinig moeite veroorzaken
+en een ongunstige ligging van het balkon, hetzij door gebrek aan zon,
+hetzij doordat het veel aan den wind is blootgesteld, voor lief nemen,
+dan neemt men <span class="letterspaced">Vitis quinquefolia</span>
+(Wilde Wingerd) of <span class="letterspaced">Hedera Helix</span>
+(Klimop). De grootere kweekerijen zijn meestal goed voorzien van deze
+planten, waarvan men ook verschillende vari&euml;teiten heeft gewonnen.
+Een met Klimop of Wilde Wingerd beplant bakje vereischt in de eerste
+jaren niet bijzonder veel zorg. Wanneer men niet verzuimt deze planten,
+wanneer zij zich in haar krachtigsten groei bevinden, een paar keeren
+te gieren, dan kunnen zij vier &agrave; vijf jaar in dezelfde aarde
+blijven staan. Men vervangt dan hoogstens in het voorjaar de bovenlaag
+der aarde door wat verschen grond. Bij gewone winters is het voldoende
+de bakjes met wat blad of stroo te bedekken, teneinde het geheel
+bevriezen der aarde te voorkomen; is de winter buitengewoon streng, dan
+doet men voorzichtiger de bakjes binnenshuis, b.v. in den kelder, te
+laten overwinteren. De Klimop behoeft in het geheel niet gesnoeid te
+worden, de Wilde Wingerd echter doet men beter in het voorjaar goed te
+snoeien; men snijdt daartoe de voorjarige gezonde scheuten, al naar
+gelang der sterkte, op 2 tot 5 oogen terug.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e2922width" id="fig066"><img src="images/fig066.jpg" alt="Fig. 66. Met Convolvulus (Winde) beplant bakje." width="427" height="357">
+<p class="figureHead">Fig. 66. Met Convolvulus (Winde) beplant
+bakje.</p>
+</div>
+<p>Meer moeite, maar zeker ook meer genot, verschaffen de met
+&eacute;&eacute;njarige klimplanten beplante bakjes. Een dergelijk pas
+beplant bakje toont ons <a href="#fig066">Fig. 66</a>. Onder de
+&eacute;&eacute;njarige planten zijn er vele, die dadelijk na het
+uitplanten in Mei flink gaan doorgroeien. In Juli kan het balkon,
+wanneer men deze planten gebruikt, reeds volgegroeid zijn. In deze
+maand beginnen de &eacute;&eacute;njarige planten te bloeien, en vele
+gaan dan tot aan de intredende vorst daarmede door. De
+bewonderenswaardig snelle groei van deze &eacute;&eacute;njarige
+klimplanten wijst er natuurlijk reeds op, dat zij zeer veel voedsel
+noodig hebben. Wanneer wij kunnen veronderstellen, dat de wortels het
+bakje goed gevuld hebben, dan moet men beginnen den grond te gieren;
+men kan de planten dan wekelijks een paar keer met gier begieten. Laat
+men dit gieren na, dan houden de planten op met groeien, zij krijgen
+<span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103" name="pb103">103</a>]</span>een matte, gele kleur en worden daardoor veel
+minder fraai. Heeft men een bakje van een paar Meter lengte, dan moet
+men daarin niet meer dan drie klimplanten zetten, wanneer dit sterk
+groeiende soorten zijn. Heeft men minder snel groeiende soorten, dan
+kan dat aantal verdubbeld worden. Het is niet raadzaam, het bakje met
+andere planten dan klimplanten te vullen. Deze toch laten, wanneer zij
+in vollen groei zijn, ook verscheidene scheuten naar beneden hangen,
+zoodat zij het bakje volkomen bedekken; voor andere planten is hier dus
+geen plaats. Zeer geschikt om in bakjes geplant te worden zijn de
+volgende &eacute;&eacute;njarige of wel als &eacute;&eacute;njarig
+beschouwd wordende klimplanten, namelijk: <span class="letterspaced">Humulus japonicus</span> en <span class="letterspaced">Humulus japonicus fol. var.</span> (groene en
+bontbladerige Japansche Hop), de <span class="letterspaced">Melothria
+abyssinica</span>, een zeer schoone Pompoensoort met fraaie bladeren,
+kleine stervormige bloemen en aan bosjes samenhangende mooie
+oranjeroode vruchten; de <span class="letterspaced">Lophospermum
+scandens</span> met donkere, karmijnroode, trompetvormige bloemen, die
+in vorm veel overeenkomst hebben met die van een <span class="letterspaced">Gloxinia</span>, en de <span class="letterspaced">Cob&aelig;a scandens</span> met gevinde in een rank
+eindigende bladeren en groote, klokvormige, lilakleurige bloemen. Van
+de hoofdzakelijk om haar fraaie bladeren gekweekte
+&eacute;&eacute;njarige planten willen wij naast de reeds genoemde
+<span class="letterspaced">Humulus</span> nog vermelden de <span class="letterspaced">Micania scandens</span> met bladeren als die van een
+Klimop en de <span class="letterspaced">Pilogyne suavis</span>, een
+zeer fraaie Pompoensoort, wier bladeren dikwijls een zeer aangenamen
+geur verspreiden. Zeer veel worden ook gebruikt de <span class="letterspaced">Phaseolus multiflorus</span> (Pronkboonen) en
+<span class="letterspaced">Ipom&aelig;a purpurea</span> (Winde). Van de
+fraaie klimplanten, die zeer geschikt zijn om gebruikt te worden,
+wanneer alleen de balustrade van het balkon bekleed moet worden, noemen
+wij slechts de zich met schoone roode bloemen tooiende <span class="letterspaced">Maurandia</span>, alsook enkele lage soorten
+<span class="letterspaced">Trop&aelig;olum</span> (Oost-Indische kers).
+Voor ditzelfde doel laten zich ook zeer goed enkele dunstengelige
+gewassen gebruiken, die toch eigenlijk geen klimplanten zijn. Onder
+deze noemen wij de <span class="letterspaced">Pelargonium <span class="pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104" name="pb104">104</a>]</span>peltatum</span> (Klimopbladerige Pelargonium) en
+enkel bloeiende <span class="letterspaced">Petunia&rsquo;s</span>. Voor
+meerdere soorten raadplege men het hoofdstuk
+&ldquo;Klimplanten&rdquo;.</p>
+<p>Moeten de bakjes dienen om op de balustraden der balkons te worden
+geplaatst, en deze met een bloemenrand te sieren, zonder ten doel te
+hebben schaduw te geven, terwijl zij ook het uitzicht niet mogen
+belemmeren, dan worden zij met fraai bloeiende potplanten bezet. In dit
+geval kan men met goed gevolg verschillende soorten <span class="letterspaced">Pelargoniums</span>, de lekker riekende, blauw bloeiende
+<span class="letterspaced">Heliotropium</span> en de lief met rood en
+zwarte bloempjes bloeiende <span class="letterspaced">Cuphea
+platycentra</span> gebruiken. Ook enkelen gevuldbloemige <span class="letterspaced">Petunia&rsquo;s</span>, alsmede blauwe en witte
+<span class="letterspaced">Lobelia&rsquo;s</span> zijn hier zeer op
+haar plaats. Deze planten, die veel voor bloembedden worden gebruikt,
+kan men in het voorjaar in iedere kweekerij koopen. Wanneer men de
+bakjes met dergelijke planten beplant, moet men vooral niet vergeten
+langs den rand eenige hangplanten te zetten, bij voorbeeld de bonte en
+groene <span class="letterspaced">Tradescantia</span>, die zeer welig
+groeien en een schoon effect teweegbrengen.</p>
+<p>De zoogenaamde zomerbloemen,&mdash;dit zijn de
+&eacute;&eacute;njarige planten, die zeer goedkoop zijn en die men zelf
+gemakkelijk uit zaad kan kweeken&mdash;, worden slechts zelden voor het
+beplanten der bakjes gebruikt. Men schenkt, zeer ten onrechte, slechts
+dan zijn aandacht aan dergelijke planten, wanneer men een uiterst
+goedkoope beplanting wil bewerkstelligen. Nadere mededeelingen hierover
+kan men in het hoofdstuk &ldquo;Zomerbloemen&rdquo; vinden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.20"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het binnenbrengen der gedurende den zomer buiten gekweekte
+planten.</h3>
+<p>Wanneer in de tweede helft van September koude regens beginnen te
+vallen en dikwijls op warme dagen zeer koude nachten volgen, moet men
+aanvangen met de teedere planten, die men gedurende den zomer buiten
+kweekte, weder binnen te brengen.</p>
+<p>De teerste planten dus, waaronder <span class="letterspaced">Palmen</span>, <span class="letterspaced">Varens</span>
+en zachte blad- en bloemplanten, blijven niet langer dan tot de tweede
+helft van September buiten staan. Alle hardere planten, namelijk die,
+welke des winters in koudere, slechts even vorstvrije vertrekken staan,
+en die gedeeltelijk zelfs enkele graden vorst zonder schade kunnen
+verdragen, kan men langer buiten houden; de uiterste termijn is echter
+half October. Als regel moet men aannemen na 15 October geen
+kamerplanten meer buiten te hebben staan, hoewel het zaak is er op te
+passen, dat de hardere planten niet te vroeg binnen gezet worden. Een
+bezwaar is het, dat ook de hardere planten in den nazomer veel te
+lijden hebben van koude <span class="corr" id="xd19e3018" title="Bron: regenvlagan">regenvlagen</span>, die de aarde doorweeken en
+afkoelen, terwijl de planten reeds in rust zijn. Om dit <span class="pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105" name="pb105">105</a>]</span>bezwaar te voorkomen, is het voorzichtig deze
+planten van af half September in een prieel te plaatsen of een op palen
+rustend dak te laten maken en ze daaronder te zetten. Deze laatste
+maatregel heeft nog een groot voordeel; wanneer men, voordat de planten
+buiten gebracht zijn, voor onverwachte nachtvorsten vreest, kan men
+tegen dit dak rietmatten zetten of er iets aan hangen, waardoor de
+planten dan voldoende beschermd staan. Kan men niet over een prieel
+beschikken en heeft ook het maken van een tijdelijk dak bezwaar, dan
+doet men voorzichtig de planten bij een muur of schutting te
+verzamelen. Gaat het zwaar regenen, dan kan men door ze om te leggen,
+voorkomen, dat te veel water in de kluiten dringt, terwijl zij zoo
+staande met geringe moeite tegen onverwachte vorst beschermd kunnen
+worden.</p>
+<p>De allerhardste planten zooals <span class="letterspaced">Hydrangea&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Granaten</span>, <span class="letterspaced">Laurieren</span>, <span class="letterspaced">Oranjeboomen</span>, <span class="letterspaced">Evonymussen</span> en andere worden, al naar gelang van
+het weer, tusschen 15 October en &rsquo;t begin van November
+binnengebracht. Dikwijls kunnen zij nog langer buiten blijven staan,
+daar zij best eenige graden vorst kunnen verdragen; men vergete echter
+niet, dat de potten licht kunnen springen, wanneer de kluiten
+bevriezen.</p>
+<p>V&oacute;&oacute;r het binnenbrengen worden al de potten en kuipen
+met een stijven boenborstel, die wel in elke huishouding voorradig is,
+goed afgeboend. Is men hiermede klaar, dan wordt de aarde der potten
+gereinigd, door alle mos en onkruid te verwijderen; hierna worden de
+dorre bladeren en doode twijgjes afgesneden. De door ongedierte
+aangetaste planten worden op de genoemde wijze gewasschen en de met
+aarde volgespatte bladeren goed schoongemaakt. Is men met deze
+werkzaamheden gereed, dan ziet men na of de planten ook opgebonden
+moeten worden en vernieuwt men zoo noodig de banden, stokjes en
+etiquetten. Planten, die ziek zijn, of door de een of andere oorzaak
+geleden hebben, werpt men eenvoudig op den mesthoop. Zieke planten zien
+er in de eerste plaats allesbehalve fraai uit, en kunnen dus niet als
+kamerversiering dienen; brengt men ze daarenboven in het najaar ziek
+binnen, dan is de kans zeer groot, dat zij gedurende den winter
+gaandeweg afsterven.</p>
+<p>Heeft men de planten geheel klaargemaakt om binnengebracht te
+worden, dan moet men letten op de eischen, die zij stellen aan
+temperatuur en licht. De warmere planten, die reeds in September zijn
+binnengebracht, verlangen over het algemeen een zeer lichte
+standplaats, dus zoo dicht mogelijk bij het venster. Van de hardere
+planten, stellen die, welke des winters bloeien, ook nogal hooge
+eischen wat licht betreft; de niet-bloeiende zijn des winters minder
+veeleischend. Ten laatste moet men niet vergeten, dat alle kruidachtige
+planten, onverschillig welke temperatuur zij verlangen, steeds zeer
+licht willen staan, daar zij bij gebrek aan licht gemakkelijk gaan
+rotten en schimmelen.</p>
+<p>Wanneer men de planten, die des zomers in den tuin, op het balkon of
+<span class="pagenum">[<a id="pb106" href="#pb106" name="pb106">106</a>]</span>de vensterbank hebben gestaan, binnen gaat
+brengen, dan komt men vaak tot de ontdekking, gebrek aan ruimte te
+hebben. Zij moeten dan dicht op elkander gezet worden, hoewel het veel
+beter is, dat zij z&oacute;&oacute; wijd staan, dat zij elkander niet
+raken. Om dit laatste te bereiken, is het dus noodig,
+v&oacute;&oacute;r men planten binnenbrengt, alle zieke of overcomplete
+exemplaren op te ruimen, waardoor vaak een aanmerkelijke ruimte
+gewonnen wordt. Vele planten laten zich ook, zooals uit het volgende
+hoofdstuk zal blijken, zeer goed in den kelder overwinteren. Heeft men
+de planten op tijd en met de noodige voorzorgsmaatregelen
+binnengebracht, dan zijn zij tegen regen, wind en vorst beveiligd, maar
+zij missen dan de frissche lucht, waarvan zij gedurende den zomer zoo
+ruimschoots genoten hebben. Men moet nu in den overgangstijd de planten
+hierin zooveel mogelijk te gemoet komen, door de vertrekken, zoolang
+het weer dit toestaat, op de vroeger reeds beschreven wijze te luchten.
+De vertrekken waarin men de warmere planten laat overwinteren, worden
+natuurlijk slechts bij fraai weer eenigen tijd midden op den dag
+gelucht; die, waarin de hardere planten staan, kan men op schoone
+herfstdagen gerust tot aan den avond openlaten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch1.21"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De kelder als overwinteringsplaats voor harde planten.</h3>
+<p>Wij hebben reeds gezegd, dat men, wanneer men in den herfst de
+hardere planten wil gaan binnenbrengen, maar al te dikwijls bemerkt
+geen ruimte genoeg te hebben. Om hieraan te gemoet te komen, om veel
+planten, die gedurende den winter een minder fraai aanzien krijgen, aan
+het oog te onttrekken en ze toch goed te laten overwinteren, wordt vaak
+de kelder gebruikt.</p>
+<p>Een kelder, dien men voor het overwinteren van planten wil
+gebruiken, moet in de eerste plaats goed luchtig zijn, daar anders de
+planten licht schimmelen. Wanneer men niet in de gelegenheid is hem te
+verwarmen&mdash;en dit is maar hoogst zelden het geval&mdash;dan moet
+hij door zijn inrichting vorstvrij zijn. Ook moet men goede gelegenheid
+hebben om te luchten en mag er vooral des winters geen water in
+komen.</p>
+<p>Voor overwintering in den kelder komen in de eerste plaats in
+aanmerking alle grootere kuipplanten, die men des zomers gebruikt om
+den tuin, het balkon of de waranda te versieren, en die men, om groote
+kosten te vermijden, niet in een kweekerij ter bewaring wil geven. Tot
+deze planten behooren o.a. de <span class="letterspaced">Laurieren</span>, <span class="letterspaced">Granaten</span>, <span class="letterspaced">Oleanders</span>, <span class="letterspaced">Coniferen</span>, enz. Verder kan men hierin laten
+overwinteren alle kleinere groenblijvende harde planten, de
+bladverliezende bloemstruiken, zooals <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Rozen</span> en ten laatste alle tot op <span class="pagenum">[<a id="pb107" href="#pb107" name="pb107">107</a>]</span>den
+wortelstok afstervende vaste planten. Van de bladverliezende struiken
+plukt men, alvorens ze in den kelder te brengen, alle bladeren af,
+aangezien die anders licht tot bederf overgaan, dan schimmelen en
+zoodoende rotting in de stengels kunnen veroorzaken. De overige planten
+moet men geregeld nazien en alle bladeren met schimmel direct
+verwijderen. Van de vaste-planten snijdt men de stengels tot 10 cM.
+boven den pot af, alvorens ze binnen te brengen.</p>
+<p>De planten, die men in den kelder laat overwinteren, moeten daar pas
+laat ingebracht en er weer zoo vroeg mogelijk uit genomen worden. Men
+geeft ze zooveel mogelijk frissche lucht, door het keldervenster,
+indien dit kan, open te laten staan. Daalt de buitentemperatuur onder
+35&deg; Fahr., dan is het voorzichtig, het te sluiten. De planten, die
+in den kelder staan, veroorzaken weinig moeite; men heeft er slechts
+voor te zorgen, dat zij schoon blijven, dat er geen rotting in ontstaat
+en dat er zich geen muizen in nestelen. Vinden deze laatste geen ander
+voedsel, dan kunnen zij, door het afknagen van takjes en knollen,
+aanmerkelijk schade veroorzaken.</p>
+<p>Daar de in den kelder overwinterende planten meestal volkomen
+rusten, is het natuurlijk onnoodig ze veel, ja dikwijls goed ze in het
+geheel niet te begieten. In het hoofdstuk over het gieten hebben wij
+hieromtrent reeds de noodige wenken gegeven; alleen willen wij er hier
+nog op wijzen, dat men er, bij de bladverliezende planten, op moet
+letten, of de bast door te groote droogte niet gaat rimpelen.</p>
+<p>De in het najaar in den kelder geplaatste planten kunnen reeds
+vroeg, gewoonlijk tusschen 15 Maart en 15 April buiten gebracht worden,
+aangezien zij van de nachtvorsten niet lijden. Men doet dit bij
+voorkeur op een donkeren, regenachtigen, zachten dag. Veel planten,
+zooals <span class="letterspaced">Rozen</span>, <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span>, enz., die men gedurende den
+winter wil forceeren, brengt men in Januari of Februari uit den kelder
+in de woonvertrekken. Najaarsbloeisters, zooals <span class="letterspaced">Bouvardia&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span>, die na den bloei leelijk worden
+en dan volkomen rusten, kunnen dan in den kelder gezet worden en daar
+tot aan het intreden van haar groeitijd blijven. <span class="pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108" name="pb108">108</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd19e1838" href="#xd19e1838src" name="xd19e1838">1</a></span> Dit
+schijnt mij wel wat haastig. Denkelijk wordt hier Juli van het volgend
+jaar bedoeld. Vert.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="ch2" class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>II. De beste kamerplanten.</h2>
+<div class="div2" id="ch2.1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Inleiding.</h3>
+<p>In het nu volgende gedeelte worden de beste kamerplanten behandeld,
+practisch gerangschikt in verschillende groepen. Ik heb mij hierbij
+bepaald niet alleen tot die planten, welke dankbaar en gemakkelijk te
+kweeken, maar ook tot die, welke gemakkelijk verkrijgbaar zijn en die
+in iedere goede kweekerij gevonden worden. Van verscheidene soorten,
+die ik graag behandeld had, heb ik afgezien, wetende, dat de
+aanschaffing zeer veel moeite zou veroorzaken. Het is toch doelloos den
+liefhebber planten aan te bevelen, die hij zich &ograve;f in het geheel
+niet, &ograve;f slechts met veel moeite en opoffering van veel geld,
+kan aanschaffen.</p>
+<p>Wat de namen der planten aangaat, was het onmogelijk de
+wetenschappelijke namen te vermijden; ten eerste, wijl talrijke planten
+geen Nederlandsche namen bezitten, en in de tweede plaats, wijl deze
+namen dikwijls in verscheidene deelen des lands verschillen. Waar dit
+mogelijk was, zijn achter de wetenschappelijke namen ook de
+Nederlandsche gevoegd.</p>
+<p>De verschillende planten worden gedeeltelijk zoo practisch mogelijk
+in groepen verdeeld. Eenige grootere geslachten en famili&euml;n
+echter, waarvan de soorten ongeveer een gelijke behandeling verlangen,
+worden afzonderlijk behandeld. Bij de behandeling der verschillende
+groepen&mdash;niet bij die der geslachten of famili&euml;n&mdash;zijn
+de planten naar de wetenschappelijke namen alphabetisch gerangschikt.
+Bij het inkoopen toch, moet men den kweeker steeds den
+wetenschappelijken naam opgeven, aangezien deze niet altijd met de
+Nederlandsche namen bekend is. <span class="pagenum">[<a id="pb109"
+href="#pb109" name="pb109">109</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Struikachtige bloemplanten voor koele vertrekken, het balkon en de
+vensterbank.</h3>
+<p><b>Abutilon.</b> De <span class="letterspaced">Abutilon</span>
+behoort tot de dankbaarste en rijk bloeiendste kamerplanten. De plant
+op zichzelf is zeer elegant en licht gebouwd, de bladeren zijn meestal
+lichtgroen, fraai ingesneden en gewoonlijk nogal groot. De bloemen
+hangen aan een dun steeltje naar beneden; het is uitzondering, wanneer
+men er twee of drie vereenigd ziet. De kleur der bloemen is wit, geel
+of rood, met talrijke gele meeldraden; ze zijn klokvormig. De oudere
+<span class="letterspaced">Abutilon</span>-soorten zijn sterke, in de
+kamer niet zeer dankbaar bloeiende struiken; zij groeien erg in de
+lengte en worden spoedig onhandig, wanneer men ze in het voorjaar niet
+diep terugsnijdt, welke bewerking zij zeer goed verdragen. Deze zijn
+dan ook beter geschikt om op het balkon of in de waranda gebruikt te
+worden, waar zij in bakjes geplant, zeer rijk bloeien<span class="corr"
+id="xd19e3135" title="Bron: ,">.</span> Zeer geschikt zijn deze soorten
+ook om in den tuin uitgeplant te worden; zij ontwikkelen zich daar vaak
+tot struiken van 2 &agrave; 3 Meter hoogte.</p>
+<p>Als kamerplanten zijn de nieuwere dwergvari&euml;teiten veel meer
+aan te bevelen, ook om haar rijken bloei. Deze vari&euml;teiten komen
+in den handel voor onder den naam <span class="letterspaced">Abutilon
+hybridum nanum compactum</span> en de bloemen zijn zeer verschillend
+van kleur: wit, geel, oranje en vuurrood. Een bijzonder fraaie
+vari&euml;teit, die zeer laag blijft en rijk bloeit met donker
+vuurroode bloemen, is de <span class="letterspaced">Abutilon Boule de
+feu</span>. Een mooie bontbladerige vari&euml;teit is de <span class="letterspaced">Abutilon Thompsonii</span>, die lichtgroene met geel
+gemarmerde bladeren heeft en met lichtoranje bloemen bloeit. Van deze
+soort bestaat ook een vari&euml;teit met gevulde bloemen, de eenige
+gevulde <span class="letterspaced">Abutilon</span>, die bekend is; zij
+is echter niet zeer aanbevelenswaardig.</p>
+<p>De nieuwste vari&euml;teiten zijn die met witbonte bladeren, die
+echter uitsluitend als fraaie bladplanten waarde hebben. Twee daarvan
+zijn het meest bekend geworden, namelijk: de <span class="letterspaced">Souvenir de Bonn</span> met lichtgroene, wit omzoomde
+bladeren, en de <span class="letterspaced">Sawitzers Ruhm</span> met
+lichtgele bladeren, die een groen hart hebben.</p>
+<p>Alle soorten van <span class="letterspaced">Abutilon</span>, die in
+Brazili&euml; thuis behooren, moeten des zomers buiten voor het venster
+gekweekt worden. Eenmaal &rsquo;s jaars, bij voorkeur in het voorjaar,
+moeten zij verplant worden in broei- of compostaarde, vermengd met wat
+graszodengrond; des zomers kan men ze enkele malen flink gieren. In den
+winter zet men ze achter een zonnig venster in een koele kamer. Wanneer
+men ze in een lichte kamer zet, met een gemiddelde temperatuur van
+50&deg; Fahr., dan is er veel kans, dat zij den geheelen winter
+doorbloeien. Zijn de <span class="letterspaced">Abutilons</span> in
+haar sterksten <span class="pagenum">[<a id="pb110" href="#pb110" name="pb110">110</a>]</span>groei, dan moet men niet verzuimen ze flink te
+begieten. De vermenigvuldiging geschiedt door zaden. Wil men een
+bepaalde vari&euml;teit vermeerderen, zonder dat men bang behoeft te
+zijn, dat die terugslaat, dan moet men haar van stek kweeken. De jonge,
+van bloemknoppen ontdane twijgtopjes, groeien vooral in het voorjaar
+zeer gemakkelijk.</p>
+<p><b>Acacia.</b> De <span class="letterspaced">Acacia</span> en vooral
+de in Nieuw-Holland thuis behoorende soorten, zijn zeer dankbare
+bloemheesters, die door veelvormigheid hunner bladeren ten zeerste onze
+aandacht waardig zijn. Men onderscheidt soorten met gevederde bladeren,
+die ook daarom interessant zijn, wijl de zijblaadjes zich des avonds
+tegen elkander leggen, om zich des morgens weder op te richten en uit
+te gaan staan. Als tweede groep onderscheidt men bladlooze soorten.
+Deze laatste hebben alleen als zeer jonge plantjes gevederde bladeren;
+daarna vormen zij slechts verbreede bladstelen, zoogenaamde
+<span class="letterspaced">phyllodie&euml;n</span>, die daarbij nog
+dikwijls spiraalvormig gedraaid, of door andere vormen belangwekkend
+zijn.</p>
+<p>Bijna alle <span class="letterspaced">Acacia</span>-soorten behooren
+tot die heestergewassen, welke tegen het einde van den winter en in het
+vroege voorjaar bloeien. De gewoonlijk gele, zelden witte, bloemen zijn
+vaak tot kleine balletjes vereenigd, die aan dunne steeltjes hangen, en
+alleen, &ograve;f paarsgewijze &ograve;f aan trosjes vereenigd in de
+bladoksels voorkomen. Bij de bladerlooze soorten staan zij ook wel aan
+aartjes vereenigd, die dan een cylinderachtigen vorm hebben.</p>
+<p>Als kamerplant heeft tot heden slechts &eacute;&eacute;n soort, de
+<span class="letterspaced">Acacia lophanta</span>, burgerrecht
+verkregen. Deze sterk groeiende, met groote, vedervormige bladeren
+prijkende soort bloeit niet alleen zeer ondankbaar, maar ook niet
+schoon; zij verdraagt echter de gesloten kamerlucht uitstekend en is
+daardoor waarschijnlijk een zeer gezochte kamerplant geworden.</p>
+<p>Een veel dankbaarder en ook fraaiere soort is de <span class="letterspaced">Acacia dealbata</span>. Ook dit is een soort met
+gevederde bladeren, die met groote trossen gele bloemen bloeit. Deze
+soort wordt tegenwoordig veelvuldig in Zuid-Frankrijk en Itali&euml;
+aangekweekt, ten einde de bloemen voor den uitvoerhandel te gebruiken.
+Vroeg in het voorjaar kan men de welriekende bloemen in grooten getale
+in de bloemenmagazijnen vinden.</p>
+<p>De sierlijkste en voor kamercultuur meest geschikte soort is zeker
+wel de <span class="letterspaced">Acacia pulchella</span>, die het best
+als kroonboompje wordt gekweekt en dan knievormig gebogen takjes heeft.
+Haar donkergroene vedervormige blaadjes zijn zeer sierlijk. In iederen
+bladoksel bevindt zich een stekel, bijna dubbel zoo lang als het blad,
+en van midden April tot einde Mei ook een bloemknopje, hetwelk prijkt
+met het schoonste geel.</p>
+<p>Onder de bladerlooze soorten, die verbreede bladstelen hebben, is in
+de eerste plaats de <span class="letterspaced">Acacia lineata</span>
+zeer aanbevelenswaardig. De schijnblaadjes van deze soort zijn slechts
+1 cM. lang. De bloemen, die meestal reeds in de tweede helft van den
+winter verschijnen, zijn citroengeel en <span class="pagenum">[<a id="pb111" href="#pb111" name="pb111">111</a>]</span>zeer welriekend.
+Andere soorten van deze groep, die wij gerust durven aanbevelen, zijn
+<span class="letterspaced">Acacia myrtifolia</span>, <span class="letterspaced">A. argyrophylla</span>, <span class="letterspaced">A.
+armata</span> en <span class="letterspaced">A. longifolia</span>.</p>
+<p>De handelskweekers, die de vroeger zoozeer in trek zijnde
+Nieuw-Hollandsche bloemplanten tegenwoordig al zeer stiefmoederlijk
+behandelen, kunnen verscheidene <span class="letterspaced">Acacia</span>-soorten niet altijd leveren. Gelukkig
+bieden de grootere zaadhandelaars van talrijke soorten zaden aan. Uit
+stek laten de <span class="letterspaced">Acacia&rsquo;s</span> zich
+zeer slecht voortkweeken; gewoonlijk willen zij geen wortel maken en
+slaagt men er al in een stek aan den groei te krijgen, dan groeit zij
+in den regel zeer slecht door. Men doet dus beter zaden te koopen, die
+zeer goedkoop zijn. Deze zaden zijn zeer hard, waarom het goed is ze
+een dag of acht in dagelijks te ververschen, lauw water te leggen, ten
+einde ze een weinig te weeken; hierna worden zij tusschen een doek
+afgedroogd en daarna uitgezaaid. Geeft men den zaden een warme
+standplaats, dan kiemen zij wel vrij zeker, maar zeer ongelijk;
+gewoonlijk tusschen 12&ndash;30 dagen. Het wil wel voorkomen, dat het
+omhulsel taai is, en de jonge kiemplantjes moeite hebben dit af te
+werpen; is dit zoo, dan moet men ze met den vinger een weinig helpen.
+De krachtige kiemplantjes van <span class="letterspaced">Acacia&rsquo;s</span> worden niet gerepikeerd, maar
+direct in zaadpotjes geplant. Groeien zij goed door, dan kunnen zij in
+hetzelfde voorjaar nog eens verpot worden en gedurende den zomer kan
+men ze dan buitenzetten. De maand Februari is de meest geschikte om
+<span class="letterspaced">Acacia&rsquo;s</span> te zaaien.</p>
+<p>Men kweekt de <span class="letterspaced">Acacia&rsquo;s</span> in
+heidegrond, die met &frac14; klei- of graszodengrond en rijkelijk
+scherpzand vermengd wordt. Oudere planten houdt men tot na den bloei in
+een koel, vorstvrij vertrek; hierna worden zij ingesneden, verpot en
+eindelijk tegen Pinksteren buiten gezet. Des zomers verlangt de
+<span class="letterspaced">Acacia</span> een zonnige standplaats, rijke
+begieting en af en toe een begieting met gier.</p>
+<p><b>Agath&aelig;a amelloides.</b> Dit is een sierlijke struik, met
+kleine, ovale blaadjes en lieve, reukelooze bloempjes, die het gansche
+jaar door, doch bij voorkeur gedurende den winter verschijnen. De
+<span class="letterspaced">Agath&aelig;a</span> behoort tot de
+asterachtige samengesteldbloemige planten. De op lange stelen steeds
+alleen staande bloemen bestaan uit gele schijf- en blauwe
+straalbloempjes, wat een zeer fraaie vereeniging van kleuren vormt.
+Daarbij komt nog, dat dit een van de weinige blauwe winterbloeiers is.
+De voortkweeking geschiedt in het voorjaar gemakkelijk door zaden,
+stekken en ook door verdeeling der kluit. Zij verlangt een goeden,
+lichten grond, bijv.: &frac12; deel broeiaarde en &frac12; deel blad-
+of heideaarde, vermengd met zand. Des zomers moet de <span class="letterspaced"><span class="corr" id="xd19e3251" title="Bron: Agath&aelig;e">Agath&aelig;a</span></span> buiten gekweekt
+worden en gedurende den winter verlangt zij een koele, zeer lichte
+standplaats. Het is zaak, des winters zeer voorzichtig te zijn met het
+gieten.</p>
+<p><b>Boronia.</b> De <span class="letterspaced">Boronia&rsquo;s</span>
+zijn sierlijke Nieuw-Hollandsche planten, met <span class="pagenum">[<a id="pb112" href="#pb112" name="pb112">112</a>]</span>kleine bladeren en allerliefste, klokvormige,
+afhangende roode en blauwe bloempjes. De bloeitijd valt tusschen de
+maanden Maart en April en de bloempjes op zichzelf blijven van 6 tot 8
+weken goed. Tegen dat zij gaan verwelken, krijgen de bloempjes een
+donkerroode kleur. De <span class="letterspaced">Boronia&rsquo;s</span>
+behooren tot de fraaiste bloemplanten van Australi&euml;; zij zijn
+echter niet heel gemakkelijk te houden. De fraaiste soort is wel de
+<span class="letterspaced">Boronia alata</span> met bleek rozeroode
+bloempjes. De vermenigvuldiging geschiedt meestal door veredeling op
+<span class="letterspaced">Correa</span>, een bewerking, die slechts
+door een kweeker uitgevoerd kan worden. Men kweekt ze in zandigen
+heidegrond; zij verlangen des winters een koele doch lichte
+standplaats, en des zomers een zonnige plaats, bij voorkeur buiten.</p>
+<p><b>Bouvardia.</b> Onder de kamerplanten, die ons door haar ongemeen
+rijken bloei gedurende het laatste gedeelte van den herfst en den
+v&oacute;&oacute;rwinter het meest verheugen, behooren zeker de
+<span class="letterspaced">Bouvardia&rsquo;s</span>. Deze aardige,
+gewoonlijk niet meer dan &frac12; Meter hoog wordende struikjes van
+Centraal-Amerika hebben ovale bladeren. De bloemen zijn wit, rose, rood
+en geel; bij enkele soorten geheel reukeloos, bij andere echter een
+aangenamen jasmijngeur verspreidende. Gewoonlijk staan de bloemen, in
+den vorm van schermpjes, aan de spitsen der takjes. Zeer schoone
+soorten, waaronder ook met gevulde bloemen, die echter niet zoo
+gemakkelijk bloeien, zijn vooral in Amerikaansche kweekerijen gewonnen.
+Van die met enkele bloemen durf ik gerust aanbevelen: <span class="letterspaced">B. corymbiflora</span> met lange, witte (<a href="#fig067">Fig. 67</a>), <span class="letterspaced">B. flavescens</span>
+met gele, <span class="letterspaced">B. President Cleveland</span> met
+scharlakenroode en <span class="letterspaced">B. leyantha</span> met
+oranje bloemen. Van de dubbelbloemige soorten zijn de fraaiste:
+<span class="letterspaced">B. albo-plena</span> (<span class="letterspaced">B. Alfred Neuner</span>) met witte bloemen, <span class="letterspaced">B. roseo-plena</span> (<span class="letterspaced">President Garfield</span>) met zacht roode en
+<span class="letterspaced">B. H&auml;garthi flore pleno</span> met
+roode bloemen.</p>
+<p>De cultuur der <span class="letterspaced">Bouvardia&rsquo;s</span>
+is tamelijk eenvoudig. Nadat de planten uitgebloeid zijn, gaan zij haar
+rusttijd in; de uitgebloeide bloemen en de bladeren kunnen afgesneden
+worden, en planten, die nu zeer droog gehouden moeten worden, kunnen
+ter overwintering in een koele achterkamer of een volstrekt vorstvrijen
+kelder worden gezet. In Maart worden de planten weder voor den dag
+gehaald, en in goede broeiaarde verpot. Het is de zaak, er bij het
+verpotten op te letten, dat de oude aarde zooveel mogelijk tusschen de
+wortels uitgeschud wordt. De planten worden nu voor het venster van een
+matig warm vertrek gezet, waar zij weldra beginnen uit te groeien. In
+de tweede helft van Mei kan men de <span class="letterspaced">Bouvardia&rsquo;s</span> in den tuin, of buiten voor het
+venster zetten. Laat men nu de planten ongestoord doorgroeien, dan
+zullen zij zonder twijfel alle in den zomer bloeien. Daar men ze echter
+als najaars- en winterbloeisters wil kweeken, moeten de scheuten tot
+Augustus geregeld getopt worden, ten einde den bloei te beletten. Zeer
+nuttig is het <span class="letterspaced">Bouvardia&rsquo;s</span> in
+Juni nog eens te verplanten. Tegen de tweede helft van September zet
+men de <span class="pagenum">[<a id="pb113" href="#pb113" name="pb113">113</a>]</span>planten in een vertrek, dat voorloopig nog
+geregeld gelucht, doch bij het intreden van kouder weer matig verwarmd
+wordt. Slechts d&agrave;n zullen de bloemen zich goed ontwikkelen,
+wanneer men den planten een goede, lichte standplaats geeft. Bloeiende
+<span class="letterspaced">Bouvardia&rsquo;s</span> mogen in geen geval
+bespoten worden, daar de bloemen dit niet verdragen. De voortkweeking
+geschiedt het beste door wortelstekken. Bij het verplanten, in het
+voorjaar, snijdt men eenige sterke wortels van de planten af; deze
+worden daarna in 4&ndash;5 cM. lange stukjes gesneden, en deze stukjes
+pot men in lichte zandige aarde op. Zet men de potjes met zulke
+wortelstekken op een warme plaats, dan zullen zich daar jonge plantjes
+uit ontwikkelen. Stekken die men in het voorjaar van de jonge, weeke
+twijgen snijdt, wortelen zonder bodemwarmte niet gemakkelijk.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e3327width" id="fig067"><img src="images/fig067.jpg" alt="Fig. 67. Bouvardia corymbiflora." width="453"
+height="521">
+<p class="figureHead">Fig. 67. Bouvardia corymbiflora.</p>
+</div>
+<p><b>Calceolaria rugosa.</b> De <span class="letterspaced">Calceolaria</span> vormt een aardig, ongeveer 60 cM.
+hoog wordend struikje, met ovale, ruwe bladeren en lieve in bundeltjes
+vereenigde bloempjes. De bloeitijd duurt van de maand Mei tot aan den
+herfst. Er bestaan tegenwoordig talrijke vari&euml;teiten van met gele,
+bruine en roode bloemen, terwijl ook enkele verscheidenheden fraai
+gevlekte bloemen voortbrengen. Des zomers kweekt men deze planten
+buiten; zij worden geplant in een grondmengsel, bestaande uit gelijke
+deelen broei-, blad- en graszodenaarde. Wil men mooie planten kweeken,
+dan is een herhaald verpotten noodig, waarbij vooral de kluit niet
+beschadigd mag worden. De overwintering geschiedt in een koud vertrek
+of wel in een lichten kelder.</p>
+<p>De vermenigvuldiging van deze lieve, rijk bloeiende plant geschiedt
+door stekken, die in Augustus gesneden en niet te warm gehouden mogen
+worden. De stekken worden, zes &agrave; acht te zamen, langs den rand
+van een 10 cM. wijden pot gestoken. Totdat zij geworteld zijn, bedekt
+men ze met <span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114" name="pb114">114</a>]</span>een stolp en houdt men ze in de schaduw. In het
+volgende voorjaar worden de stekken pas afzonderlijk opgepot. De
+<span class="letterspaced">Calceolaria</span> leent zich ook uitstekend
+om in de bakjes voor balkonversiering gebruikt te worden.</p>
+<p><b>Callistemon.</b> De <span class="letterspaced">Callistemons</span> zijn harde, groenblijvende
+Nieuw-Hollandsche planten, die tot de Myrtachtige gewassen behooren. De
+bloemen danken haar schoonheid aan de talrijke, lange, meestal roode
+meeldraden, die aan de geheele bloeiwijze het voorkomen der bekende
+lampeglazenborstels geven. Zij vormen zich in het voorjaar aan de
+twijgen en zijn aarvormig; uit den top van de aar groeit dan de twijg
+verder door. De vruchten vormen zich op het hout van de scheuten, waar
+zij juist als de eieren van de ringspin omheen zitten. Somtijds blijven
+zij zoo verscheidene tientallen van jaren zitten, zonder dat de zaden
+haar kiemkracht verliezen. De lange, spitse, somtijds naaldvormige
+bladeren, zijn, vooral wanneer men ze wrijft, dikwijls zeer
+aromatisch.</p>
+<p>Men kweekt de <span class="letterspaced">Callistemons</span> in
+heideaarde, vermengd met een weinig kleigrond. Des zomers moeten zij op
+het balkon of in den tuin staan. Houdt men ze voortdurend in de kamer,
+dan zijn zij zeer ondankbaar. De overwintering moet geschieden in een
+koel, luchtig en licht vertrek. De voortkweeking geschiedt het best
+door zaden.</p>
+<p><b>Camellia japonica.</b> De uit Japan afkomstige <span class="letterspaced">Camellia</span> is een der meest bekende en geliefde
+sierplanten, waarvan de oorspronkelijke soort reeds 150 jaar geleden
+gekweekt werd.</p>
+<p>De hoofdculturen van deze plant bevinden zich tegenwoordig rondom
+Gent en Dresden, waar zij in talrijke prachtige vari&euml;teiten
+gekweekt worden. De niet onaardige enkelbloeiende soorten worden niet
+veel meer aangetroffen; de gevuldbloemige (<a href="#fig068">Fig.
+68</a>) worden echter in zeer veel verscheidenheid van kleur en vorm
+gekweekt. De kleur der bloemen doorloopt alle tinten tusschen het
+zuiverste wit en het donkerste rood. Vaak zijn de bloemen ook wit,
+gevlekt, gestreept of gespikkeld met rood. Ook in den vorm vindt men
+vele afwijkingen. De oorspronkelijke vorm heeft slechts kleine bloemen
+en wordt niet veel meer in de tuinen gevonden.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Camellia</span> behoort tot die
+planten, welke het liefst in veengrond gekweekt worden; bij gebrek
+daaraan kan men echter ook heide- of bladaarde gebruiken. De
+<span class="letterspaced">Camellia</span>, die reeds door haar
+prachtige donker glanzend groene bladeren een ware sierplant is, is
+niet gemakkelijk in de cultuur. Gewoonlijk snoeit men haar niet en is
+het voorzichtig ze slechts om de twee jaar te verplanten, welke
+bewerking geschiedt, nadat zij uitgebloeid is. Terwijl de andere harde
+planten reeds tegen Pinksteren buiten worden gebracht, moet men met de
+<span class="letterspaced">Camellia&rsquo;s</span> daarmede wachten,
+totdat de jonge scheuten volwassen zijn, wat niet v&oacute;&oacute;r
+Juni of Juli het geval is. Eerst dan worden de planten buiten gezet en
+op een schaduwrijke plek geplaatst. Zoolang de planten binnen stonden,
+moesten zij rijkelijk begoten worden; nu zij buiten staan, geeft men
+echter pas water, wanneer de <span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115" name="pb115">115</a>]</span>jonge scheuten een weinig slap
+beginnen te hangen. Door dit betrekkelijk weinig gieten, wordt de
+bladvorming tegengegaan en het maken van bloemknoppen bevorderd. Deze
+ontwikkelen zich aan de punten der twijgen of in de bladoksels der
+laatste bladeren; zij staan alleen of met twee en drie te zamen. Zij
+onderscheiden zich door hun dikken ronden vorm en zijn gemakkelijk van
+de bladknoppen te onderscheiden, die dun en spits zijn. De bladknoppen
+zitten gewoonlijk naast de bloemknoppen, maar moeten eerst in het
+volgende voorjaar uitgroeien. Hebben de laatste zich eenmaal gevormd,
+dan kan men weder geregeld gieten, omdat dan voor een doorgroeien der
+bladknoppen niet meer te vreezen is.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e3384width" id="fig068"><img src="images/fig068.jpg" alt="Fig. 68. Gevuldbloemige Camellia." width="483"
+height="515">
+<p class="figureHead">Fig. 68. Gevuldbloemige Camellia.</p>
+</div>
+<p>Tegen het einde van September zet men de <span class="letterspaced">Camellia&rsquo;s</span>, die, zoolang zij buiten
+stonden, &rsquo;s morgens en &rsquo;s avonds licht bespoten werden, in
+een vertrek, dat voorloopig nog geregeld gelucht wordt. Zij moeten zoo
+dicht mogelijk bij het venster geplaatst worden. De reeds sterk
+ontwikkelde knoppen zijn nu zeer gevoelig; zij vallen zeer gemakkelijk
+af, wanneer de aarde, waarin de planten staan, te droog wordt, wanneer
+men de planten voortdurend verplaatst en ook, wanneer de temperatuur
+van het vertrek, waarin zij staan, zeer ongelijkmatig is. De
+<span class="letterspaced">Camellia</span> kan zelfs een paar graden
+vorst verdragen, en, hoewel verscheidene soorten zich in een warme kas
+laten forceeren, doet men toch het beste ze in een koel, doch vorstvrij
+vertrek te laten overwinteren. Hier zullen zich enkele bloemen reeds in
+den herfst of den voorwinter ontwikkelen; de meeste verschijnen echter
+in de maanden Februari tot April. De zeer teere, steeds reukelooze,
+maar edele bloemen mogen niet bespoten of aangeraakt worden, daar zij
+dan vlekken krijgen en haar schoonheid inboeten.</p>
+<p>Houdt men de <span class="letterspaced">Camellia&rsquo;s</span>
+vochtig, dan krijgen zij leelijke gele en geel <span class="pagenum">[<a id="pb116" href="#pb116" name="pb116">116</a>]</span>gevlekte bladeren of er ontwikkelt zich een
+fungus op, de zoogenaamde &ldquo;roestdauw&rdquo;, waardoor de bladeren
+aan de achterzijde bruinvlekkig worden.</p>
+<p>Het voortkweeken door stekken of veredelen moet den kweeker
+overgelaten worden, aangezien men daarmede in de kamer geen goede
+resultaten bereiken kan.</p>
+<p><b>Cestrum.</b> Deze plant wordt door liefhebbers gekweekt om den
+eigenaardigen geur, die sommige soorten ontwikkelen. Een der schoonste
+soorten is zeker wel de <span class="letterspaced">Cestrum
+roseum</span>, met fraaie, rozeroode bloemen, die in trosjes aan het
+einde der takken verschijnen. Een groenbloemige soort, de <span class="letterspaced">Cestrum nocturnum</span>, geurt des avonds
+overheerlijk.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Cestrum</span> groeit goed in elken
+voedzamen grond. Des zomers moet zij buiten en des winters in een koel
+vertrek staan. De vermenigvuldiging geschiedt gemakkelijk door
+stekken.</p>
+<p><b>Choisya ternata.</b> Dit is een Mexicaansche heester, die in het
+voorjaar bloeit en een hoogte kan bereiken van 1&mdash;1&frac12; Meter.
+De witte bloemen verspreiden den geur van Anjelieren en worden door de
+Indianen van Mexico in groote getale verzameld, om ze op de markten te
+verkoopen. De bloemen, die tamelijk klein zijn, zitten tot trosjes
+vereenigd, in de bladoksels der twijgspitsjes. Des zomers moet deze
+plant buiten gekweekt worden, gedurende den winter verlangt zij een
+licht vertrek met een temperatuur van 40&ndash;45&deg; Fahr. De plant
+moet gekweekt worden in een zwaren, goeden grond. Men doet wijs, zich
+direct bloeibare planten aan te schaffen, daar de voortkweeking uit
+zaden, voor kamercultuur, zeer weinig loonend is.</p>
+<p><b>Chrysanthemum frutescens (Margariete).</b> De bekende
+<span class="letterspaced">Margariete</span>, de lievelingsbloem van de
+Koningin-Moeder van Itali&euml;, bloeit bij een oplettende cultuur
+bijna het gansche jaar door. Zij vormt een kleinen struik met fijne,
+sappig groene bladeren en heeft witte of gele bloemen. Zij hoort thuis
+op de Canarische eilanden. Des zomers moet men haar op het balkon of
+buiten op de vensterbank kweeken in bakjes of groote potten; ook kan
+men haar in den tuin uitplanten, wat een uitstekend resultaat geeft,
+wanneer men er een vrije, zonnige standplaats voor uitkiest. Des
+winters verlangt zij in een lichte, koele, doch vorstvrije kamer te
+staan. Om een goeden groei te bevorderen, moet men ze dikwijls
+verpotten in niet te lichten, voedzamen grond; ook dikwijls bemesten
+verdragen zij zeer goed. Oude exemplaren worden in het voorjaar flink
+ingesneden. De bloemen, die gedurende den ganschen winter een
+belangrijk handelsartikel vormen, volgen elkaar bij een goede
+behandeling bijna het geheele jaar door op. Men moet voorzichtig zijn
+de <span class="letterspaced">Chrysanthemum</span> niet te warm en te
+droog te zetten; er verschijnt dan een made, die in het inwendige van
+het blad leeft en het bladmoes vernielt. Men kent tegenwoordig
+verscheidene grootbloemige soorten. Een nieuwe verscheidenheid, pas
+kortelings ingevoerd, is de <span class="letterspaced">Leucanthemum
+Queen Alexandra</span>. Deze zeer lieve, nieuwe plant <span class="pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117" name="pb117">117</a>]</span>heeft mooie, geheel of half gevulde bloemen. De
+voortplanting van de <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span>
+geschiedt door stekken, die &ograve;f in het voorjaar &ograve;f in
+Augustus gestoken worden; de stekken moeten onder glas geplaatst, doch
+mogen niet warm gehouden worden. De voortkweeking door zaden gaat ook
+zeer goed, wanneer men in het voorjaar zaait. De jonge zaadplantjes
+moeten vrij spoedig in kleine potjes, met voedzamen grond opgepot
+worden; zij worden gedurende het voorjaar nog eenige keeren verpot en
+tot aan het einde van den bloeitijd buiten op een zonnige plek gezet.
+De bloeitijd duurt bij deze behandeling, wanneer zij in October worden
+binnen gezet, door tot diep in den winter toe. De bloemen bestaan uit
+gele schijf- en witte straalbloempjes. Een bezwaar is het, dat de
+bloemen bij donker weer wel eens minder goed willen openkomen.</p>
+<div class="figure xd19e3444width" id="fig069"><img src="images/fig069.jpg" alt="Fig. 69. Leucanthemum frutescens." width="603"
+height="442">
+<p class="figureHead">Fig. 69. Leucanthemum frutescens.</p>
+</div>
+<p><b>Clerodendron.</b> Een der aanbevelenswaardigste soorten is de
+<span class="letterspaced">Clerodendron fragans</span> (<span class="letterspaced">Volkameria fragrans</span>), een Japansche struik met
+groote bladeren, die bij wrijving een onaangenamen geur verspreiden. De
+bloemen verschijnen gedurende den zomer en den herfst; zij zijn zuiver
+wit, zeer welriekend en meestal gevuld. (De enkelbloemige soort treft
+men slechts zelden aan). De bloemen staan vereenigd aan de uiteinden
+der twijgen. Men kweekt ze gedurende den zomer buiten of ook wel het
+geheele jaar door in de kamer. De <span class="letterspaced">Clerodendron</span> verlangt een goeden <span class="pagenum">[<a id="pb118" href="#pb118" name="pb118">118</a>]</span>voedzamen grond en in den zomer nu en dan wat
+gier. De voortplanting geschiedt door stekken.</p>
+<p><b>Clianthus.</b> Dit zijn prachtige halfheesters, afkomstig uit
+Zuid-Australi&euml; en Nieuw-Zeeland. Zij hebben fraaie, gevederde
+bladeren en vurig roode, reukelooze bloemen, die in trosjes uit de
+bladoksels ontspringen en naar beneden hangen. De bloeitijd valt in de
+lente en den voorzomer. De meest verspreide soort is de <span class="letterspaced">Clianthus puniceus</span>, de schoonste zeker wel de
+<span class="letterspaced">Clianthus Dampieri</span>; deze draagt
+groote, scharlakenroode bloemen met een zwart purpere vlek op de vlag.
+De beste wijze om deze laatste soort te kweeken is ze, als jonge
+zaailing, op de veel sneller groeiende <span class="letterspaced">Colutea arborescens</span> te veredelen. De <span class="letterspaced">Clianthus</span> wil des zomers buiten staan; zij
+verlangt met wat kleigrond vermengde heideaarde. Des winters geeft men
+ze een lichte standplaats in een vertrek met een gemiddelde temperatuur
+van 40&deg;&ndash;50&deg; Fahr. Men moet dan zeer voorzichtig zijn met
+het gieten. De voortkweeking geschiedt gemakkelijk door zaden en
+stekken; overigens zijn deze planten nogal lastig in de cultuur.</p>
+<p><b>Correa.</b> De <span class="letterspaced">Correa&rsquo;s</span>
+zijn kleine, groenblijvende, Australische struikjes, die als dankbare
+winterbloeiers voor de kamercultuur wel geschikt zijn. De beste bloeier
+is de <span class="letterspaced">Correa speciosa</span> met
+pijpvormige, donkerroode, aan de punten groene bloemen. De schoonste
+soort is de scharlakenroode <span class="letterspaced">Correa
+cardinalis</span>, met zeer lange bloemen. De fijnere soorten worden
+alle veredeld op de <span class="letterspaced">Correa alba</span>, die
+ook een rijk bloeiende, doch zeer kleinbloemige soort is. De bloemen
+van alle <span class="letterspaced">Correa&rsquo;s</span> zijn
+reukeloos. Men kweekt deze planten in heideaarde, vermengd met wat
+klei- of graszodengrond, terwijl er, zooals bij de aarde voor alle
+Australische planten, een goede hoeveelheid scherpzand door moet
+gemengd worden. Des zomers moet men de <span class="letterspaced">Correa&rsquo;s</span> buiten zetten, op een eenigszins
+beschutte plaats; des winters verlangen zij een licht vertrek met een
+gemiddelden warmtegraad van 45&deg; Fahr.</p>
+<p><b>Cuphea.</b> Dit zijn sierlijke, doch tamelijk kleine Mexicaansche
+struikjes, die zeer rijk, vaak ook gedurende den winter bloeien. De
+bloemen zijn klein en pijpvormig. De meest verspreide soort, die ook
+dikwijls in moza&iuml;ek-vakken wordt gebruikt, is de <span class="letterspaced">Cuphea platycentra</span>, met roode, zwart omrande
+bloempjes. Kweekt men deze plant op een stammetje, dan is zij, wanneer
+zij des winters bloeit, lang niet onaardig; kweekt men haar in
+struikvorm, dan doet men beter ze in de bakjes te planten. Men plant ze
+in een rijke broeiaarde en zet ze bij voorkeur des zomers buiten. De in
+een koel vertrek overwinterde planten moeten in het voorjaar ingesneden
+en verpot worden.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt gemakkelijk door stekken of door
+zaden.</p>
+<p><b>Cytisus.</b> Dit zijn lage, fijn bebladerde struiken, die zich in
+den nawinter en het voorjaar rijk met gele, welriekende, vlindervormige
+bloemen tooien. <span class="pagenum">[<a id="pb119" href="#pb119"
+name="pb119">119</a>]</span>In Belgi&euml; wordt de <span class="letterspaced">Cytisus</span> veel als kroonboompje gekweekt, en dan op
+de Goudenregen veredeld. De <span class="letterspaced">Cytisus</span>
+komt zeer nabij de <span class="letterspaced">Genista
+canariensis</span>, die ook gele, welriekende bloemen draagt. Nadat
+deze planten uitgebloeid zijn, snijdt men ze flink terug, verplant ze
+in goeden voedzamen grond en zet ze tegen het midden van Mei buiten,
+waar zij gaarne een zonnige standplaats hebben. De overwintering
+geschiedt in een koel, vorstvrij vertrek.</p>
+<p>De vermenigvuldiging heeft in Augustus plaats door stekken of ook
+wel in het voorjaar uit zaden.</p>
+<p><b>Datura arborea.</b> Deze Peruaansche plant draagt ook nog den
+wetenschappelijken naam van <span class="letterspaced">Brugmansia
+suaveolens</span>; zij behoort tot de zeer vergiftige familie der
+Nachtschaden. Zij kan 3 &agrave; 4 Meter hoog worden en maakt, wanneer
+zij jong is, dikke, vleeschachtige stengels, waaraan groote,
+lichtgroene, zeer fraaie bladeren zich ontwikkelen. Van den zomer tot
+diep in den winter ontspruiten uit die stengels zeer groote, witte,
+trompetvormige bloemen, die vooral des avonds een heerlijken geur
+verspreiden. Er bestaat een andere soort, de <span class="letterspaced">Datura Knightii</span>, die gevulde bloemen heeft. Al
+deze boomachtige <span class="letterspaced">Datura&rsquo;s</span>
+dragen in de kweekerijen dezen naam, doch behooren eigenlijk tot het
+geslacht <span class="letterspaced">Brugmansia</span>.</p>
+<p>Wordt deze plant goed behandeld, dan is zij spoedig voor de kamer
+ongeschikt, daar zij zeer snel groeit, zoodat in het voorjaar gestoken
+stekken in den herfst vaak planten vormen van een Meter hoogte. Als
+balkonplant kan de <span class="letterspaced">Datura</span>, die in den
+winter haar meeste bladeren verliest, zeer goede diensten bewijzen. Des
+winters moet zij tamelijk koud en droog worden gehouden. In het
+voorjaar worden de overwinterde planten flink teruggesneden en in zeer
+voedzamen grond verpot.</p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt in het voorjaar door stekken, genomen
+uit de jonge scheuten, die dan in juist zooveel stukken gesneden kunnen
+worden, als zij oogen hebben. Ieder oog wordt dan met het daarbij
+behoorende stengeldeel afzonderlijk in een potje geplant, de stek moet
+daarna een tamelijk warme plaats hebben. De stengeldeeltjes slaan zeer
+spoedig wortels en het oog groeit dan verder door.</p>
+<p><b>Diosma alba.</b> Deze dankbare, zeer aromatisch riekende plant is
+afkomstig van de Kaap de Goede Hoop. Door haar fijne bladeren doet zij
+denken aan de voor kamercultuur ten eenenmale ongeschikte <span class="letterspaced">Erica&rsquo;s</span>. De bloempjes, die in het voorjaar
+verschijnen, zijn wit en gelijken veel op kleine Myrtebloempjes.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Diosma</span> groeit slechts langzaam;
+zij verlangt een mengsel van blad- en heideaarde, waarbij een weinig
+kleigrond wordt gevoegd. Om goede bossige planten te vormen, moet zij
+herhaalde malen worden ingesneden; daarbij moet zij dan des zomers een
+goede, vrije standplaats hebben en vooral goed begoten worden. Droge,
+warme kamerlucht is voor deze plant zeer ongeschikt. De voortkweeking
+geschiedt midden in den zomer door middel van stekjes. <span class="pagenum">[<a id="pb120" href="#pb120" name="pb120">120</a>]</span></p>
+<p><b>Erythrina crista-galli.</b> Dit is een prachtig bloeiende
+Braziliaansche struik met drietallige bladeren, die zij, evenals de
+jonge scheuten, gedurende den herfst verliest. Iedere sterke scheut
+eindigt, in den zomer, in een langen tros vlindervormige bloemen, die
+prachtig rood en geheel reukeloos zijn. De oude planten bestaan uit
+korte, dikke knoesten, waaruit ieder voorjaar nieuwe scheuten
+ontspruiten. Het beste doet men de <span class="letterspaced">Erythrina</span>, des zomers op een warme, zonnige
+plaats in den tuin of anders op het balkon te zetten. De jonge planten
+moeten ieder voorjaar in goeden, voedzamen, zwaren grond verpot worden.
+Des zomers moeten zij rijkelijk begoten en verscheidene malen gegierd
+worden. Gedurende den herfst giet men langzamerhand minder om eindelijk
+de rustende planten, geheel droog, in een kelder of vorstvrije
+achterkamer te laten overwinteren.</p>
+<p>In het voorjaar kan men de oude planten in de kamer aan den groei
+brengen, en dan de jonge scheuten, ter vermenigvuldiging, als stekken
+gebruiken. Jonge exemplaren, die nog geen stam gevormd hebben, mag men
+niet zoo koud en droog laten overwinteren, als de oudere. Er zijn
+verscheidene fraaie vari&euml;teiten van bekend. Om in de kamer en des
+zomers buiten voor het venster gekweekt te worden, is het meest
+aanbevelenswaardig de <span class="letterspaced">Erythrina crista-galli
+compacta</span>; deze blijft steeds klein, doch bloeit zeer rijk met
+groote, roode bloemen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e3578width" id="fig070"><img src="images/fig070.jpg" alt="Fig. 70. Fuchsia tryphylla." width="344"
+height="471">
+<p class="figureHead">Fig. 70. Fuchsia tryphylla.</p>
+</div>
+<p><b>Fuchsia.</b> Onder de meest geliefde potplanten, die men overal
+voor het venster, op de vensterbank, op het balkon en in den tuin vindt
+staan, die door rijk en arm worden gekweekt, neemt de <span class="letterspaced">Fuchsia</span> zeker wel een eerste plaats in. Wie kent
+dezen lieven bloemstruik niet, wiens sierlijke, hoewel reukelooze,
+roode, paarse of witte bloemen, hetzij alleen, hetzij in trosjes, naar
+beneden hangen en somtijds bij honderdtallen aan &eacute;&eacute;n
+plant gevonden worden? De roode of witte kelkbladeren staan
+horizontaal, of zijn om het vruchtbeginsel teruggeslagen. De
+bloembladeren vormen meestal een trechtervormige kroon. Somtijds krijgt
+de bloem ook door den pijpvormigen kelk een meer buisvormig voorkomen.
+Hierbij geven de ver uit de bloem stekende meeldraden en de nog verder
+uitstekende stamper aan de enkelbloemige soorten een zeer eigenaardig
+voorkomen. De eerste <span class="letterspaced">Fuchsia</span> werd in
+1696, dus ruim 200 jaar geleden, door Plumier in Amerika ontdekt en
+onder den naam <span class="letterspaced">Fuchsia triphylla flore
+coccineo</span> beschreven. Hoewel in den loop der tijden honderden
+vari&euml;teiten, door het kruisen van soorten onderling en van soorten
+met vari&euml;teiten gewonnen zijn, worden er nog altijd veel echte
+soorten om haar fraai voorkomen gekweekt. Zoo is de lang vergeten
+<span class="letterspaced">Fuchsia triphylla</span> (<a href="#fig070">Fig. 70</a>) tegenwoordig weer in de mode gekomen; zij wordt
+in den laatsten tijd met bijzondere voorliefde gekweekt, en men heeft
+er ook reeds verbeterde vari&euml;teiten van gewonnen. Een van de meest
+verspreide echte soorten is zeker wel de <span class="letterspaced">Fuchsia gracilis</span>, waarvan jonge plantjes dikwijls
+met honderden kleine, roode bloempjes bedekt zijn (<a href="#fig071">Fig. 71</a>, <span class="pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121" name="pb121">121</a>]</span>bovenste twijg). Een zeer schoone
+soort is ook nog de <span class="letterspaced">Fuchsia fulgens</span>
+met fraaie, lange, pijpvormige bloemen en zeer groote bladeren; ook de
+<span class="letterspaced">Fuchsia coccinea</span> verdient
+aanbeveling.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e3617width" id="fig071"><img src="images/fig071.jpg" alt="Fig. 71. Verschillende Fuchsiasoorten." width="397" height="548">
+<p class="figureHead">Fig. 71. Verschillende Fuchsiasoorten.</p>
+</div>
+<p>Zoowel de groot- als kleinbloemige soorten, de enkele of gevulde,
+alle <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> zijn, wanneer
+zij rijk bloeien, zeer fraai. De <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> rusten des winters volkomen; zij
+verliezen dan haar blad en men kan ze in een vorstvrijen kelder laten
+overwinteren. Tijdig in het voorjaar haalt men ze voor den dag; zij
+worden dan ingesneden, uit den pot genomen en, nadat de kluit
+voorzichtig losgemaakt is, verplant in matig groote potten. Voor het
+verplanten gebruikt men goede broeiaarde. Deze bewerking is geraden
+wanneer men een op het zuiden gelegen venster heeft, waar zij aan den
+groei gebracht kunnen worden; heeft men dit niet, dan doet men wijzer
+de planten tot het begin van Mei in den kelder te laten staan, om ze
+dan direct buiten te zetten. Geeft men den versch verpotten
+<span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> een lichte
+standplaats, en vergeet men niet ze bij zonnig weer te bespuiten, dan
+gaan zij spoedig aan den groei en de jonge scheuten zullen <span class="pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122" name="pb122">122</a>]</span>weldra in bloei komen. Zeer bruikbaar zijn de
+jonge, bossige planten, die men, door van de jonge twijgen stekken te
+nemen, zeer gemakkelijk kan kweeken. Gewoonlijk wortelen deze stekken,
+wanneer men ze onder een stolp zet, na 8 of 10 dagen, en spoedig daarop
+kunnen de jonge plantjes in potjes worden uitgeplant.</p>
+<p>Zoodra er geregeld warm weer begint te heerschen, verdragen de
+<span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> de kamerlucht niet
+meer. Het liefst staan zij op een eenigszins beschaduwde plek in den
+tuin of op een balkon of bloemrekje, waarop de morgenzon schijnt.
+Wanneer men de <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> nog
+eens verpot en men zorgt goed voor de begieting, terwijl het toedienen
+van gier niet vergeten wordt, dan ontwikkelen zij gedurende den zomer
+een waren bloemenrijkdom. Men moet ze dan echter op haar plaats laten
+staan, en niet van de eene naar de andere dragen, wijl zij daar niet
+tegen kunnen en direct daarop haar bloemen en knoppen laten vallen. Het
+rijkste bloeien de kleinbloemige soorten.</p>
+<p>Voor het bloemenrekje kan men slechts jonge planten gebruiken, die
+van onder tot boven met blad bezet zijn. Oudere, overwinterde planten
+kan men met goed succes in bakjes aanwenden, waarin zij dan uitgeplant
+kunnen worden. Als alleen staande planten in den tuin of op het balkon
+gebruikt men het beste oudere <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, die in kroonvorm zijn gekweekt.
+Deze kroonboompjes plant men in kuipjes of groote potten, waarin zij,
+wanneer men ze nu en dan giert, jarenlang kunnen staan. Zulke
+kroonboompjes kunnen inderdaad prachtig bloeien. Voor dezen kroonvorm
+leent zich bij uitnemendheid de <span class="letterspaced">Fuchsia
+gracilis</span>.</p>
+<p>Enkele <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> zijn door
+haar groeiwijze zeer goed geschikt voor ampelplanten. De sierlijkste
+van deze hangende <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> is
+de <span class="letterspaced">Fuchsia procumbens</span>, een kruipende
+soort uit Australi&euml;, met kleine bladeren, vurig purperroode
+bloempjes en betrekkelijk groote vruchten.</p>
+<p>Van de lente tot den herfst zijn alle gekweekte <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> met bloemen overdekt, die tot de
+uiterste twijgspitsjes ontspruiten. De aanhoudende koude najaarsregens
+maken aan den bloei pas een einde. Indien men oude <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> zoo lang mogelijk in den kelder
+laat rusten, ze gedurende den zomer herhaaldelijk insnijdt, zoodat zij
+niet tot bloeien kunnen komen, dan maakt men er najaarsbloeiers van,
+die gedurende den herfst en den voorwinter veel genot kunnen
+verschaffen. Bij de gewone behandeling giet men in het najaar
+langzamerhand minder en brengt men ze in November, nadat men er vooraf
+al de bladeren afgeplukt heeft, ter overwintering in den kelder, waar
+zij droog kunnen blijven staan. Er moet echter op gelet worden, dat men
+ze niet zoodanig laat uitdrogen, dat de bast gaat rimpelen, aangezien
+dit minder goed voor de planten is.</p>
+<p>Men heeft verscheidene soorten (<span class="letterspaced">Fuchsia
+gracilis</span>, <span class="letterspaced">F. coccinea</span>, e.a.)
+winterhard genoemd; ook zijn er eenige soorten als buitengewoon
+winterhard in den handel gebracht. Inderdaad zijn de meeste
+<span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> z&oacute;&oacute;
+<span class="pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123" name="pb123">123</a>]</span>hard, dat zij best wat vorst kunnen verdragen en
+dan ook, onder een droge bedekking, zeer goed buiten overwinteren.</p>
+<p>Het zou geen zin hebben hier enkele vari&euml;teiten der
+<span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> aan te bevelen. Zij
+worden in iedere kweekerij in groote keuze gekweekt en men doet het
+beste die uit te zoeken, welke men zelf het fraaiste vindt.</p>
+<p><b>Habrothamnus elegans.</b> Deze plant komt zeer nabij de reeds
+besproken <span class="letterspaced">Cestrum</span>. Zij is uit Mexico
+afkomstig, heeft lancetvormige bladeren en pijpvormige, purperroode
+bloemen, die in losse trossen aan het einde der scheuten hangen.</p>
+<p>Deze fraaie struik ontwikkelt zich het best, wanneer men hem in Mei
+flink terugsnijdt, dan zoo mogelijk in den tuin uitplant op een zonnige
+plaats en in September weder in potten zet. Totdat kouder weer begint
+te heerschen, laat men hem buiten staan, waarop men hem in een vertrek
+met een temperatuur van 45&deg;&ndash;50&deg; Fahr. plaatst. Hij is een
+zeer schoone winterbloeier, waarvan men veel pleizier kan hebben.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door middel van stekken.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e3700width" id="fig072"><img src="images/fig072.jpg" alt="Fig. 72. Heliotropium peruvianum." width="352"
+height="304">
+<p class="figureHead">Fig. 72. Heliotropium peruvianum.</p>
+</div>
+<p><b>Heliotropium peruvianum (Heliotroop).</b> Dit is zeker wel een
+der meest geliefde planten. Zij is uit Peru afkomstig, heeft eivormige,
+ruwe bladeren en wordt om de kleine, in dichte bundeltjes te zamen
+staande bloemen gekweekt (<a href="#fig072">Fig. 72</a>). Deze min of
+meer intensief blauwe bloemen, die bij sommige minder gezochte soorten
+ook bijna wit zijn, kenmerken zich door een overheerlijken, zachten
+vanille-geur. De <span class="letterspaced">Heliotroop</span> stelt
+ongeveer dezelfde eischen als de <span class="letterspaced">Fuchsia</span>. Ook zij verlangt een goeden, voedzamen
+grond, die met wat graszodengrond vermengd kan worden. Voor het
+verpotten, in het voorjaar, wordt zij flink ingesneden en des zomers op
+een eenigszins beschaduwde plek buiten gekweekt. Zij verdraagt niet de
+minste vorst, en moet daarom in een vorstvrij vertrek, met een
+temperatuur van 40&deg;&ndash;45&deg; Fahr. overwinteren. Indien zij
+haar bladeren niet afgeworpen heeft, moet men haar op een lichte
+standplaats zetten. In struikvorm gekweekt, heeft men alleen genot van
+jonge planten, daar zij, ouder geworden, haar onderste bladeren laten
+vallen en dan een minder mooi voorkomen verkrijgen. Kweekt men er
+stamboompjes van, dan is zij vele jaren een dankbare bloeister. Uit de,
+in het voorjaar, gestoken stekken <span class="pagenum">[<a id="pb124"
+href="#pb124" name="pb124">124</a>]</span>laten zich het eerste jaar
+reeds aardige kroonboompjes kweeken. Om dit doel te bereiken, zoekt men
+de sterkste stekplanten uit, zet er 80&ndash;100 cM. lange stokjes bij
+en bindt de jonge plantjes, vooral niet te stijf, daaraan vast. Geeft
+men deze stekplantjes een zonnige, lichte plaats, dan groeien zij
+spoedig flink door. Men laat nu de bladeren onaangeroerd, doch
+verwijdert, zoo spoedig mogelijk, de jonge zijscheuten, terwijl ook de
+bloemen, zoo spoedig men ze kan vatten, weggesneden moeten worden. Al
+naar de plantjes hooger worden, bindt men ze aan stokjes, totdat zij
+daareven bovenuit gegroeid zijn. Hebben de plantjes op deze wijze de
+verlangde hoogte bereikt, dan worden de koppen er uit gesneden. Er
+zullen zich dan spoedig bovenaan jonge zijscheuten ontwikkelen, die men
+laat staan, omdat zij de kronen moeten vormen. Om goede kronen te
+krijgen, moeten deze zijscheuten ook herhaaldelijk ingesneden worden,
+zoo lang totdat de kroontjes dicht genoeg geworden zijn. Snijdt men bij
+zoo gevormde kroonboompjes de bloemen geregeld des zomers weg en zet
+men ze des winters op een lichte plaats, dan zullen zij den ganschen
+winter door bloemen geven. Geheel op dezelfde wijze kan men ook van
+<span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span> in den zomer
+kroonboompjes kweeken.</p>
+<p>Kweekt men de <span class="letterspaced">Heliotroop</span> in de
+kamer, dan moet men haar een zeer lichte standplaats geven, daar zij
+anders zwakke, dunne scheuten en onbeduidende, bleeke bloemen
+ontwikkelt. Om in de bakjes uit te planten, zijn de <span class="letterspaced">Heliotropen</span> uitstekend geschikt.</p>
+<p>Er zijn slechts betrekkelijk weinig <span class="letterspaced">Heliotroop</span>-soorten, waarvan, zooals wij reeds
+zeiden, de donkerblauwe verreweg de schoonste zijn.</p>
+<p><b>Hydrangea (Hortensia).</b> Dit is een algemeen bekende Japansche
+bloemstruik, die om zijn, wel reukelooze, maar fraaie groote schermen
+vormende bloemen zeer gezocht wordt.</p>
+<p>De gewone <span class="letterspaced">Hortensia</span> (<span class="letterspaced">Hydrangea Hortensia</span>), waarvan <a href="#fig073">Fig. 73</a> een paar bloemschermen toont, komt in talrijke
+soorten en vari&euml;teiten voor en behoort tot een van de meest
+verspreide potplanten. Al de vari&euml;teiten kenmerken zich door deels
+geslachtelooze bloemen, aangezien die bloemen, waarin meeldraden en
+stampers voorkomen, als sierbloemen geen waarde hebben. Dergelijke
+bloemen treft men nogal eens bij een bontbladerige vari&euml;teit aan,
+die echter zeer zwak groeit en dus in alle opzichten niet zeer aan te
+bevelen is. De kleur der <span class="letterspaced">Hortensia</span>-bloemen is wit, of ook wel lichtrood.
+Plant men ze echter in ijzerhoudende aarde, of wel, begiet men ze met
+water, waarin men roestige ijzeren voorwerpen eenigen tijd laat liggen,
+dan verkrijgen de bloemen een meer of minder intensief blauwe
+kleur.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Hortensia</span> kan best enkele
+graden vorst verdragen. In het najaar plukt men er de bladeren af, om
+haar in den kelder te laten overwinteren. Zij behoort tot die
+bloemplanten, die in Januari of Februari, voor een zonnig venster in
+een warm vertrek geplaatst, zich zeer goed in bloei <span class="pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125" name="pb125">125</a>]</span>laten trekken. Om dit te doen, moeten de planten
+eerst verpot worden, waartoe men een mengsel gebruikt van heide- en
+veengrond, benevens een weinig klei en een goede hoeveelheid zand.
+Staan de twijgen te dicht, dan kunnen de zwakste geheel weggesneden
+worden; aan de krachtige twijgen echter, die moeten bloeien, mag in het
+geheel niet gesneden worden, omdat de bloemen zich uit de eindknoppen
+ontwikkelen. Begiet men de aan den groei gebrachte planten rijkelijk,
+dan zullen zij spoedig krachtig doorgroeien en zullen uit den wortel
+een aantal jonge scheuten ontspruiten. Op drie of vijf na moeten deze
+scheuten echter alle weggesneden worden. Die, welke men laat staan,
+dienen om enkele uitgebloeide scheuten, die leelijk zijn geworden, te
+vervangen. De uitgesneden jonge scheuten zijn zeer goed als stekken te
+gebruiken en wortelen gemakkelijk. Tijdig aan den groei gebrachte
+<span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span> kunnen reeds in
+April of Mei bloeien. Wil men de <span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span> niet in bloei trekken, dan laat
+men ze tot het begin van April in den kelder staan, waarop men ze in
+den tuin of op het balkon zet; zij bloeien dan van het midden van den
+zomer tot aan den herfst. De <span class="letterspaced">Hortensia</span> houdt niet van de volle zon; men moet
+haar dus een beschaduwde standplaats geven, of anders tegen de felle
+middagzon beschermen. Dezen planten, die des winters volkomen droog
+moeten blijven, kan men des zomers bijna geen water genoeg geven.
+Verzuimt men ze tijdig te begieten, dan hangen zij maar al spoedig te
+slap, en herstellen zich in den loop van den zomer niet gemakkelijk.
+Houdt men de <span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span>
+gedurende den winter te vochtig, dan worden zij wortelziek en het
+gevolg zal zijn, dat zij den volgenden zomer slechts zwakke scheuten en
+gele bladeren zullen voortbrengen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e3775width" id="fig073"><img src="images/fig073.jpg" alt="Fig. 73. Gewone Hydrangea (Hortensia)." width="323" height="484">
+<p class="figureHead">Fig. 73. Gewone Hydrangea (Hortensia).</p>
+</div>
+<p>Naast de gewone <span class="letterspaced">Hydrangea
+Hortensia</span> wordt tegenwoordig de <span class="letterspaced">Hydrangea paniculata</span> (<span class="letterspaced">Trosvormige Hortensia</span>) ook veel aangetroffen.
+Deze soort stamt ook uit Japan en draagt groote, witte bloemen. Deze
+zeer harde plant is, als kroonboompje gekweekt (<a href="#fig074">Fig.
+74</a>), zeer fraai <span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126"
+name="pb126">126</a>]</span>en uitstekend geschikt ter versiering van
+het balkon of den tuin. Deze winterharde soort laat zich minder goed in
+bloei trekken; voor het overige kan zij als de gewone <span class="letterspaced">Hortensia</span> behandeld worden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e3800width" id="fig074"><img src="images/fig074.jpg" alt="Fig. 74. Hydrangea paniculata (Trosvormige Hortensia)." width="422"
+height="647">
+<p class="figureHead">Fig. 74. Hydrangea paniculata (Trosvormige
+Hortensia).</p>
+</div>
+<p>Oude, in kuipjes staande, goed behandelde <span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span> zijn gedurende haar langen
+bloeitijd ware prachtplanten, waarvan iedere liefhebber zeer veel genot
+kan hebben.</p>
+<p><b>Lantana hybrida.</b> De <span class="letterspaced">Lantana</span>
+met haar kegelvormige, gele of roode bloemhoofdjes, die snel ontluiken,
+doch even spoedig afvallen, wordt tegenwoordig niet veel gekweekt. Onze
+tuinvari&euml;teiten stammen alle van enkele Zuid-Amerikaansche soorten
+af, en kenmerken zich daardoor, dat de bloemen, al naar zij ouder
+worden, van kleur veranderen. Dit heeft ten gevolge, dat de
+bloemtuiltjes meestal verschillend gekleurde bloemen dragen. Wrijft men
+de bladeren tusschen de vingers, dan verspreiden zij een onaangenamen
+geur.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Lantana</span> verlangt een goeden,
+weinig zwaren grond, niet te kleine potten, een zonnige plaats voor het
+venster en overwintering in een temperatuur van 40&deg;&ndash;45&deg;
+Fahr. In het voorjaar worden de overwinterde planten ingesneden, verpot
+en aan den groei gebracht.</p>
+<p>De voortkweeking gaat gemakkelijk uit stekken, die men van de, zich
+in de kamer ontwikkelende, scheuten snijdt en die zeer vlug
+wortelen.</p>
+<p><b>Libonia floribunda.</b> Deze zeer klein blijvende, bossige,
+somtijds kogelrond groeiende struik is uit Brazili&euml; afkomstig. De
+bladeren zijn langwerpig en <span class="pagenum">[<a id="pb127" href="#pb127" name="pb127">127</a>]</span>klein; de bloemen zijn ook niet
+groot, buisvormig, half rood, half geel en reukeloos.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Libonia</span> houdt van zandige
+broeiaarde; zij wordt in den zomer buiten voor het venster, in den
+winter op de vensterbank van een koel vertrek, of, nog beter, tusschen
+de dubbele vensters van het woonvertrek gekweekt. Jammer is het, dat de
+<span class="letterspaced">Libonia</span>, die tegenwoordig niet veel
+meer aangetroffen wordt, in den winter dikwerf veel blad verliest. Het
+is anders een echte bloemplant voor den winter. In den laatsten tijd
+wordt de <span class="letterspaced">Libonia penrhosiensis</span>, een
+in Engeland gewonnen vari&euml;teit, als winterbloemplant zeer
+aanbevolen. Deze verliest wel is waar niet zoo gemakkelijk haar blad,
+maar zij is ook niet bijzonder mooi.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Libonia</span> laat zich in het
+voorjaar gemakkelijk voortkweeken uit stekken, of ook wel door het
+verdeelen der oude planten.</p>
+<p><b>Myrtus communis (Mirt).</b> De verschillende kleinbladerige
+vormen van den in Zuid-Europa algemeen voorkomenden Mirt behooren tot
+de lievelingsplanten van vele dames, die zich met het verzorgen van
+planten bezighouden. Vooral in Duitschland is deze plant bij de dames
+zeer in trek; het komt daar niet zelden voor, dat een jong meisje zelf
+haar <span class="letterspaced">Mirte</span>-boompje kweekt, uit welks
+jonge twijgjes zij later haar bruidskrans windt, om als getrouwde vrouw
+de zorgvuldige verpleegster van dit boompje te blijven.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Mirt</span> is een plant voor het
+koele, vorstvrije vertrek, die des zomers wel in een goed geluchte
+kamer doorgroeit, doch zich dan buiten beter houdt. Hij wordt
+hoofdzakelijk als kroonboompje gekweekt, in welk geval hij een klein,
+kogelvormig kroontje krijgt; men ziet hem echter ook in struik- en
+pyramide-vorm. Kleine struik- en pyramideboompjes kunnen zich uit
+stekken reeds gedurende &eacute;&eacute;n zomer ontwikkelen; wil men
+echter kroonboompjes kweeken, dan duurt dit verscheidene jaren. Laat
+men een jonge, krachtige stekplant, nadat men haar aan een stokje
+gebonden heeft, rustig doorgroeien, zonder de zijscheuten weg te
+snijden, dan ontwikkelt zij zich vanzelf tot een pyramide; snijdt men
+uit een dergelijke stekplant direct den kop, dan zal zij tot een
+struikje opgroeien. Stamboompjes worden gekweekt aan een stokje van
+50&ndash;60 cM. hoogte; men bindt den hoofdscheut daaraan geregeld
+vast, snijdt de sterke zijscheuten geheel weg en laat de zwakke zoo
+lang doorgroeien, totdat het stammetje de noodige sterkte verkregen
+heeft. Snijdt men steeds &aacute;lle zijscheuten weg, dan wordt het
+stammetje te zwak.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Mirten</span> moeten in goede
+broeiaarde gekweekt worden en bij het oppotten gebruikt men bij
+voorkeur kleine potten. Moeten zij verplant worden, dan past men op,
+niet te diep te planten; komt toch een gedeelte van den stam in de
+aarde, dan wordt dit spoedig door rotting aangetast. Houdt men deze
+plantjes te vochtig, dan krijgen zij in plaats van fraai groene, dof
+gele bladeren, en zet men ze te warm of te donker, dan <span class="pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128" name="pb128">128</a>]</span>maken zij lange, zwakke scheuten, die door
+thrips worden aangetast. Op deze wijzen kan men gezonde exemplaren in
+korten tijd ziek maken. De witte bloempjes, die zeer snel uitbloeien,
+verschijnen bij den <span class="letterspaced">Mirt</span> slechts
+zelden, daar men door het insnijden, ter wille van den vorm, de bloem
+wegsnijdt. Een kleine vorm, de <span class="letterspaced">Myrtus nana
+compacta multiflora</span>, bloeit geregeld iederen zomer. Een
+vari&euml;teit van dezen vorm is de <span class="letterspaced">Myrtus
+Jenny Reitenbach</span>, ook wel <span class="letterspaced">Koningsberger Bruidsmirt</span> genaamd, die uitstekend
+geschikt is om als kroonboompje gekweekt te worden en in dien vorm des
+zomers met duizenden bloemen prijkt.</p>
+<p>De vermenigvuldiging van den <span class="letterspaced">Mirt</span>
+geschiedt het beste door middel van stekken, die, koud en beschaduwd
+geplaatst, in 4&ndash;6 weken wortelen.</p>
+<p><b>Nerium Oleander (Oleander).</b> De <span class="letterspaced">Oleander</span>, wiens eigenlijk vaderland
+Klein-Azi&euml; is, wordt tegenwoordig in Zuid-Europa overal in het
+wild groeiend aangetroffen. Deze, ook bij ons zeer in trek zijnde
+sierstruik komt daar langs de oevers der beken en rivieren voor, die
+daardoor een zeer aantrekkelijk voorkomen verkrijgen. De Heer C.
+Sprenger, te Napels, schrijft in het tijdschrift <i lang="de">&ldquo;Natur und Haus&rdquo;</i> het volgende over den
+<span class="letterspaced">Oleander</span>: &ldquo;De wilde
+<span class="letterspaced">Oleander</span>-struik wordt zelden hooger
+dan vier Meter; in de meeste gevallen blijft hij lager, daar hij als
+oeverstruik zich hoofdzakelijk in de breedte ontwikkelt. Op deze wijze
+vormt hij dichte boschjes, die, wanneer zij met bloemen overdekt zijn,
+een prachtigen aanblik opleveren en de lucht met heerlijke geuren
+vervullen. Met verwondering volgt het oog deze roode banden, hoe zij
+tegen de bergen oploopen om van daar af, de beken volgend, in gebogen
+lijnen terug te keeren.&rdquo;</p>
+<p>Bij ons ziet men den <span class="letterspaced">Oleander</span> wel
+vaak als sterke pot- of kuipplant, doch slechts zelden ziet men hem in
+zijn ware bloemenpracht. Dikwijls is dit niet-bloeien het gevolg van
+gebrek aan zon, waardoor de bloemen niet tot ontwikkeling kunnen komen.
+De knoppen blijven dan des winters aan de takken zitten, om in een
+volgenden zomer, bij gunstig weer, open te komen. Dikwijls ook is het
+gevolg van gebrek aan voedsel en water, en bij oudere exemplaren wordt
+het weer veroorzaakt door het niet-tijdige insnijden. Wanneer oude
+<span class="letterspaced">Oleanders</span> niet goed meer groeien en
+bloeien, dan moet men ze flink insnijden, desnoods z&oacute;&oacute;
+diep, dat er slechts een paar takken met bladeren overblijven. Op dit
+insnijden laat men dan een verplanten volgen. Bij voorkeur moeten zij
+geplant worden in ouden, verteerden koemest, die met wat kleiaarde en
+zand vermengd wordt. Goed bewortelde <span class="letterspaced">Oleanders</span> moet men niet verzuimen des zomers
+flink te gieren. Plant men ze in te armen grond of wel, houdt men ze
+des winters te warm, dan worden zij aangetast door de
+Oleander-schildluis, die zich vaak op beide zijden der bladeren zet, en
+die zeer lastig te verwijderen is.</p>
+<p>Zooals uit zijn groeiplaats, aan de oevers van rivieren en beken,
+reeds voortvloeit, moet men den Oleander des zomers volop begieten,
+waarbij <span class="pagenum">[<a id="pb129" href="#pb129" name="pb129">129</a>]</span>hij een standplaats op de volle zon in den tuin
+of op het balkon verlangt. De <span class="letterspaced">Oleander</span> laat zich overwinteren in een koel
+vertrek, ook wel in een lichten, doch vorstvrijen kelder; want, hoewel
+eenige graden vorst hem niet deren, moet men daarmede toch voorzichtig
+zijn. Het meest treft men den enkel- of gevuldbloemigen, rooden
+<span class="letterspaced">Oleander</span> aan; er bestaan echter ook
+witte en gele vari&euml;teiten. Van deze laatste durf ik gerust
+aanbevelen de <span class="letterspaced">Madoni grandiflorum fl.
+pl.</span>, met groote, half gevulde witte bloemen en de <span class="letterspaced">luteum plenum</span> met groote, gele bloemen.</p>
+<p>De voortkweeking slaagt het best des zomers, door de stekken in een
+met water gevuld medicijnfleschje te zetten. In ieder fleschje zet men
+een stekje, waarvan de halsopening met warme was wordt toegestreken.
+Zet men de stekken z&oacute;&oacute; in de volle zon, dan zullen zij na
+weinige weken geworteld zijn. Men moet ze echter eerst d&aacute;n in
+potjes zetten, wanneer zij overvloedig wortels gemaakt hebben.</p>
+<p>De liefhebber moet met den <span class="letterspaced">Oleander</span> eenigszins voorzichtig zijn, aangezien
+hij vergiftig is. Zoogdieren en vogels, die van de bladeren gegeten
+hadden, stierven in betrekkelijk korten tijd, en het is ook reeds
+waargenomen, dat menschen, die door de een of andere oorzaak het sap in
+de oogen kregen, daarvan blind werden. Men neme zich dus eenigszins
+voor hem in acht.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e3934width" id="fig075"><img src="images/fig075.jpg" alt="Fig. 75. Enkel- en gevuldbloemige Pelargonium zonale." width="410"
+height="485">
+<p class="figureHead">Fig. 75. Enkel- en gevuldbloemige Pelargonium
+zonale.</p>
+</div>
+<p><b>Pelargonium (Ooievaarsbek).</b> Deze planten komen heel dikwijls
+voor onder den verkeerden naam <span class="letterspaced">Geranium</span>, welke naam echter aan een ander
+geslacht derzelfde familie behoort. Naast de <span class="letterspaced">Fuchsia</span> is zeker wel de <span class="letterspaced">Pelargonium</span> een der meest verspreide en geliefde
+planten. De ontelbare, in de tuinen gekweekte, vari&euml;teiten stammen
+van verschillende soorten af; de meeste waarde heeft echter voor de
+cultuur in de kamer de <span class="letterspaced">Pelargonium
+zonale</span> en haar vari&euml;teiten. Deze hebben alle een
+kogelvormig <span class="pagenum">[<a id="pb130" href="#pb130" name="pb130">130</a>]</span>bloemscherm, dat uit enkele of gevulde bloemen
+bestaat, benevens fraaie groene bladeren, meestal met een donkeren band
+geteekend.</p>
+<p>Onder deze <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> treft men
+er aan met zeer fraaie, bonte bladeren, n&uacute; eens zijn zij met
+geel of wit geteekend, d&agrave;n weder wit gerand, of wel, zij hebben
+geheel een bronsachtige kleur. De bontbladerige <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> geven echter over het algemeen
+tamelijk kleine bloemen. De grootste waarde van de groenbladerige is
+gelegen in de schitterende kleur der bloemen. Het fraaiste zijn zeker
+wel de vuurroode, de zuiver paarse, de vleeschkleurige en de witte
+vari&euml;teiten. Over het algemeen zijn de enkelbloemigen te verkiezen
+boven de gevulde, daar de eerste veel fraaiere en dichtere
+bloemschermen vormen en ook lang zoo gevoelig niet zijn voor regen. Bij
+donker, regenachtig weer komen de bloemen der gevuldbloemige
+vari&euml;teiten zeer slecht open. De <span class="letterspaced">Pelargonium peltatum</span> (<span class="letterspaced">Klimop-Pelargonium</span>) kenmerkt zich door dikke,
+klimopvormige bladeren en lange slappe stengels, waarom zij uitstekend
+geschikt is ter versiering van balkonhekken. Ook als ampelplant is deze
+soort zeer aan te bevelen. De bloemen der <span class="letterspaced">Klimop-Pelargonium</span> zijn meestal rose, de
+donkerroode en witte vari&euml;teiten worden veel zeldzamer
+aangetroffen.</p>
+<p>Terwijl de beide, thans besproken groepen niet alleen geschikt zijn
+om voor het venster of in de balkonbakjes gekweekt te worden, doch zich
+ook uitstekend leenen om er des zomers bloemperken mede te beplanten,
+zijn de grootbloemige Engelsche of <span class="letterspaced">Odier-Pelargoniums</span> slechts voor venstercultuur te
+gebruiken. Deze soort heeft eigenaardig gevouwen groene bladeren, niet
+zeer bloemrijke schermen, maar zeer groote, buitengewoon fraai
+geteekende bloemen. Zij zijn echter vaak ondankbare bloeisters en
+worden het spoedigst van alle door ongedierte aangetast.</p>
+<p>Van de verschillende <span class="letterspaced">Pelargonium</span>-soorten, waarvan sommige een zeer
+aangenamen, aromatischen reuk hebben, vindt men er hier of daar nog
+enkele in verzamelingen. Het meest wordt nog aangetroffen de
+<span class="letterspaced">Pelargonium radulum roseum</span>, die een
+sterken rozengeur heeft. Deze soort heeft kleine bloempjes, maar
+fraaie, fijn verdeelde bladeren.</p>
+<p>Wanneer men des zomers buiten wandelt, dan treft men overal de
+<span class="letterspaced">Pelargoniums</span> aan, in talrijke
+vensters en veranda&rsquo;s, op balkons en bloemvakken in den tuin;
+waar men gaat, ziet men ze, en zelfs des winters bemerkt men ze nog
+vaak achter de vensters. De aromatische geur, die de tusschen de
+vingers gewreven bladeren verspreiden, bezitten de bloemen niet; zij
+munten slechts uit door haar elegante vormen, schitterende kleuren en
+groote bloemrijkheid.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> worden vooral des
+zomers zeer veel aangewend. Heeft men vensters of balkons, die op de
+volle zon liggen, dan zijn het verreweg de beste sierplanten daarvoor.
+Van zeer vroeg in het voorjaar af, tot diep in den herfst, zullen de
+bloemen ontluiken, wanneer deze planten maar een zonnige plaats hebben.
+In den oksel van ieder nieuw verschijnend <span class="pagenum">[<a id="pb131" href="#pb131" name="pb131">131</a>]</span>blad bevindt zich de
+in den aanvang knikkende bloemsteel, die zich weldra krachtig opheft;
+ook de bloemknoppen hebben eerst een hangende houding; zoodra echter de
+bloem zich opent, richt zij zich op. De duur van ieder bloemscherm is
+zeer lang, want, niettegenstaande er vaak zooveel bloemen te gelijk
+open zijn, dat het scherm op een bol gelijkt, is dit aantal toch
+slechts gering in vergelijking met het aantal knoppen, dat iedere
+bloemstengel draagt. Zeer fraai is in dit opzicht de <span class="letterspaced">Pelargonium &ldquo;Meteor&rdquo;</span>, een nieuwe
+enkel roode vari&euml;teit, die zeer groote bloemschermen vormt.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4003width" id="fig076"><img src="images/fig076.jpg" alt="Fig. 76. Pelargonium &ldquo;Meteor&rdquo;."
+width="306" height="384">
+<p class="figureHead">Fig. 76. Pelargonium &ldquo;Meteor&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Het dankbaarste bloeien de <span class="letterspaced">Pelargoniums</span>, wanneer men ze in betrekkelijk
+kleine potten kweekt. Plant men ze in groote potten, of wel in bakjes,
+dan groeien zij zeer sterk, maken prachtige bladeren, doch bloeien niet
+rijk. Wil men de bakjes toch met <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> beplanten, dan doet men het beste ze
+niet uit den pot te nemen, doch met den pot in de aarde van het bakje
+te graven. Op deze wijze behandeld, zullen er wel wortels door het
+drainagegaatje en over den rand van den pot in de aarde van het bakje
+dringen, maar de voornaamste wortels blijven toch in den pot besloten;
+hierdoor is de groei niet zoo welig, doch de bloei veel rijker.</p>
+<p>Tegen Pinksteren kan men de <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> buiten zetten; in Maart of April
+zijn zij dan reeds ingesneden en in voedzame, met wat kleigrond
+vermengde broeiaarde verplant. De oude, overwinterde planten verdragen
+het insnijden zeer goed; men kan ze zoo snoeien, dat er van 2&ndash;5
+oogen op iederen scheut blijven zitten. Zoo behandeld, zal men mooie
+gevulde planten verkrijgen, die zeer rijk bloeien. In den beginne moet
+men na het insnijden en verplanten zeer voorzichtig zijn met het gieten
+en ze vooral niet bespuiten, aangezien oude <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> gemakkelijk tot rotting overgaan.
+Het vroegst bloeien in de kamer de stekken, die men in Augustus stekt.
+Van deze stekken zet men er dan 4 of 6 om den rand van een 8&ndash;10
+cM. wijden pot. Deze stekken wortelen na 2 of 3 weken, wanneer men ze
+vrij voor een zonnig venster zet en eerder te droog dan te vochtig
+houdt. Het lastigst wortelen de stekken van <span class="letterspaced">Odier-Pelargoniums</span>. De Augustusstekken laat men
+den winter door rustig in de stekpotten staan; in het voorjaar neemt
+men ze er voorzichtig <span class="pagenum">[<a id="pb132" href="#pb132" name="pb132">132</a>]</span>uit en plant ze ieder in een
+8&ndash;10 cM. wijden pot. Deze stekplanten moet men geheel ongesnoeid
+laten, daar zij anders veel later bloeien en zij zich toch wel
+voldoende vertakken. De <span class="letterspaced">Pelargoniums</span>
+laten zich ook zeer gemakkelijk uit zaad voortkweeken; toch is dit voor
+een liefhebber niet aan te raden. De zaailingen immers bloeien hoogst
+zelden in het eerste jaar, terwijl dit met stekken steeds het geval is.
+Er zijn echter nog meer zwarigheden. Wanneer men een fraaie
+vari&euml;teit bezit en men wil die uit zaad voortkweeken, dan is men
+lang niet zeker, dat de zaailingen de goede eigenschappen van de
+moederplant bezitten, daar zij zeer dikwijls terugslaan. Van de
+zaailingen zal dan nog de &eacute;&eacute;ne plant zeer goed, de andere
+daarentegen slecht bloeien, zoodat de liefhebber wijs doet, deze wijze
+van vermenigvuldiging aan de kweekers over te laten, die het doen met
+het uitzicht nieuwe vari&euml;teiten te winnen.</p>
+<p>Zoo gemakkelijk en dankbaar als de <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> des zomers zijn, wanneer men ze in
+betrekkelijk kleine potten houdt, regelmatig begiet, en voldoende
+giert, zoo lastig zijn zij gedurende den winter. Een troost is het voor
+den liefhebber, dat de overwintering in een droge kamer vaak nog veel
+beter gelukt dan in een vochtige kas.</p>
+<p>Daar de <span class="letterspaced">Pelargonium</span> gevoelig is
+voor nachtvorsten, moet men haar reeds begin October binnenbrengen. De
+vensterbank van een op het zuiden gelegen vertrek, dat een gemiddelde
+temperatuur van 45&deg;&ndash;50&deg; Fahr. heeft, is een uitstekende
+plaats om ze te doen overwinteren. Zeer lastig is gedurende den winter
+het afrotten. De planten moeten dus zoo droog mogelijk gehouden worden,
+en moet men ze begieten, dan moet dit hoogst voorzichtig geschieden en
+wel z&oacute;&oacute;, dat de stengels en bladeren niet vochtig worden.
+Gele bladeren worden met een scherp mesje afgesneden, en wel zoodanig,
+dat een gedeelte van den bladsteel aan de plant blijft zitten; dit
+verdroogt langzaam en valt eindelijk af. Snijdt of breekt men de
+bladeren te kort bij den stengel af, dan ontstaat er licht een wond,
+die gemakkelijk rotting kan veroorzaken. Geeft een stengel bewijzen van
+rotting, of toont hij rotte plekken, dan snijdt men het zieke gedeelte,
+of den geheelen stengel, met een scherp mesje af en bestrooit de wond
+met houtskoolpoeder. Gedurende den winter moet echter elk noodeloos
+snijden vermeden worden.</p>
+<p>Gewoonlijk zijn de <span class="letterspaced">Pelargonium
+zonale</span> en <span class="letterspaced">P. peltatum</span> in het
+het eerste jaar, d.w.z. het jaar, nadat zij gestoken zijn, het
+schoonst; bij een goede behandeling kan men er echter 2 of 3 jaar
+ruimschoots pleizier van hebben; langer echter is het niet raadzaam ze
+te bewaren, omdat zij, zeer oud geworden, niet meer bloeien.</p>
+<p>De veel teerdere <span class="letterspaced">Odier-Pelargoniums</span> moet men in bladaarde,
+vermengd met een weinig graszodengrond, kweeken. Houdt men deze soort
+voor het venster van een goed gelucht vertrek, waar zij tegen regen
+beschermd staat, dan zal zij in het tweede en derde <span class="pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133" name="pb133">133</a>]</span>jaar
+het rijkst bloeien. Deze soort moet zoo min mogelijk ingesneden worden,
+daar zij dan veel beter bloeit. Hebben de <span class="letterspaced">Odier-Pelargoniums</span> gebrek aan licht en zon, dan
+worden zij heel spoedig door luis aangetast.</p>
+<p><b>Punica Granatum (Granaatboom).</b> Tegenwoordig wordt de
+Granaatboom, die oorspronkelijk uit Noord-Afrika afkomstig is, doch in
+Itali&euml; en Griekenland verwilderde, nog maar weinig gekweekt.
+Wanneer men dezen boom echter in goed gekweekte kuipplanten heeft, dan
+vormt hij, met zijn kleine, op die van Mirten gelijkende bladeren en
+schitterend roode bloemen een werkelijk prachtige sierplant. Er bestaan
+twee soorten van: die met enkele en die met gevulde bloemen. De groote,
+met een kelk gekroonde roode vruchten, zijn zeer schoon.</p>
+<p>De Granaat wordt over het algemeen slecht behandeld; hij is wel een
+harde plant en kan dus veel verdragen, maar dan gaat dit ten koste van
+den bloei. Zoo noodig moet de Granaat in het voorjaar verplant worden
+in zeer goeden, voedzamen grond. Wanneer hij nog geen bladeren gemaakt
+heeft, dus op zijn laatst tegen het einde van April, wordt hij buiten
+op een zeer zonnige plek gezet. Des zomers moet hij rijkelijk begoten
+worden en is hij doorgeworteld, dan kan het gieren om geregelde tijden
+geen kwaad. De snoeiing moet tot het uiterste beperkt worden en mag
+slechts bestaan in het verwijderen der overvloedige twijgen. De
+overwintering kan in den kelder geschieden; de Granaat moet echter niet
+te vroeg in huis gebracht worden, niet voor in de tweede helft van
+November. Men kan dit gerust doen, omdat hij zeer goed enkele graden
+vorst kan verdragen. De bloemen, ontwikkelen zich op de krachtige,
+rechtop staande twijgen. Kan men de Granaten in een serre of wintertuin
+wat aan den groei brengen, dan is dit zeer goed, mits men ze dan niet
+v&oacute;&oacute;r Pinksteren buiten zet en zij ook niet direct een
+zonnige plaats verkrijgen. Van dergelijke planten kan men de jonge
+scheuten als stekken gebruiken.</p>
+<p>Als oude, in kuip gekweekte, plant is de Granaat een zeer dankbare
+bloeier. Hij wordt in stam- of struikvorm gekweekt. De zoogenaamde
+Dwerggranaat (<span class="letterspaced">Punica Granatum nanum</span>)
+bloeit reeds als zeer jonge plant, maar de bloemen zijn veel kleiner,
+dan die van het type.</p>
+<p><b>Rosa (Roos).</b> Onder de planten, die tegenwoordig veel in de
+kamers of buiten voor de vensters worden gekweekt, vindt men de aan
+ieder bekende Roos betrekkelijk weinig. De reden hiervan is, dat men
+twijfelt aan haar waarde als kamerplant en ook, omdat zij niet erg
+gemakkelijk in de cultuur is. Een waar liefhebber echter schept weinig
+behagen in planten, die, zonder goede verzorging, goed groeien; hij
+stelt er juist een eer in, zijn moeite en zorgen met een goeden uitslag
+bekroond te zien. Zulke liefhebbers zullen de Roos met waar genoegen
+kweeken. De liefhebbers echter, die planten in vertrekken hebben, omdat
+dit tegenwoordig mode is, en die de verzorging dier planten moeilijk en
+lastig vinden, zullen in de cultuur der Roos zeer weinig behagen
+scheppen. <span class="pagenum">[<a id="pb134" href="#pb134" name="pb134">134</a>]</span></p>
+<p>Vele Rozenvrienden zullen licht de vraag stellen: Is dan de Roos
+werkelijk een goede kamerplant?</p>
+<p>Deze vraag moet ontkennend beantwoord worden, wanneer wij onder het
+woord kamerplant een plant verstaan, die jaar in, jaar uit in een
+gesloten vertrek kan staan; zij kan echter toestemmend beantwoord
+worden, wanneer wij ook die planten tot de kamerplanten rekenen, die
+niet altijd in een gesloten vertrek willen staan, maar op het rekje
+voor het raam of in den tuin een gedeelte van het jaar willen
+doorbrengen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4081width" id="fig077"><img src="images/fig077.jpg" alt="Fig. 77. Halfstam-Potroos." width="501"
+height="693">
+<p class="figureHead">Fig. 77. Halfstam-Potroos.</p>
+</div>
+<p>Het zal wel niet noodig zijn er op te wijzen, dat wij de laatste
+groep van planten, waartoe zeer vele onzer meest geliefde gewassen
+behooren, wel degelijk als kamerplanten beschouwen en doen wij dit, dan
+moet ook de Roos daartoe gerekend worden.</p>
+<p>Het is waar, dat lang niet de meeste Rozen zich voor alle doeleinden
+laten gebruiken, zoo zijn er Rozen, die volstrekt niet deugen, om
+geforceerd te worden en zoo zijn er ook, die voor kamerplanten
+ongeschikt zijn. Klimrozen, sterk groeiende Rozen en die, welke wel
+fraai, doch niet rijk, bloeien, zijn om in de kamer en voor het venster
+te kweeken geheel ongeschikt. De Roos is slechts dan waard een plaats
+naast andere planten <span class="pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135"
+name="pb135">135</a>]</span>in te nemen, wanneer zij rijk met bloemen
+bezet is, want deze en niet de doorns of de bladeren vormen haar
+pracht. Omdat de Rozen, die men voor kamerplanten gebruikt, altijd met
+bloemen getooid moeten zijn, worden de Maandrozen daarvoor zeer veel
+gebruikt. Wel zijn de bloemen van de Maandroos snel verwelkt, wel
+kunnen zij, wat schoonheid van vorm en kleur betreft, niet vergeleken
+worden met de Thee- en Remontantrozen, zij is echter verkieselijk om
+haar zeer rijken, voortdurenden bloei.</p>
+<p>Met succes kan men de Roos slechts van het einde van Februari tot
+het intreden van warmer weer in de kamer kweeken, en dan heeft deze
+cultuur uitsluitend ten doel den groei aan te wakkeren, te vervroegen
+en daardoor de plant in bloei te krijgen op een tijdstip, dat de buiten
+uitgeplante Rozen pas weer aan den groei beginnen te komen. Om dit doel
+te bereiken, moet men de Roos dicht voor het raam van een zeer zonnig
+vertrek zetten, dat, zoodra het weer het toelaat, rijkelijk gelucht
+moet worden. Treedt kouder weer in, dan moet dit vertrek zoodanig
+verwarmd kunnen worden, dat men zeker is, dat het er niet in
+vriest.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4095width" id="fig078"><img src="images/fig078.jpg" alt="Fig. 78. Het plaatsen van Halfstam- en Struikrozen voor het venster."
+width="417" height="548">
+<p class="figureHead">Fig. 78. Het plaatsen van Halfstam- en
+Struikrozen voor het venster.</p>
+</div>
+<p>Kweekt men van Februari tot April in de kamer slechts Struikrozen,
+d.w.z. wortelechte of op den wortelhals veredelde Rozen, dan biedt de
+vensterbank ruimte genoeg om ze te plaatsen. Beter dan de Struikrozen
+zijn echter voor kamercultuur Halfstamrozen geschikt; dit zijn Rozen
+met een stammetje van 30&ndash;40 cM. hoogte. Daar deze Halfstamrozen,
+wanneer wij ze evenals de Struikrozen, in de vensterbank zetten, veel
+te weinig licht zouden krijgen, moet men ze plaatsen zooals <a href="#fig078">Fig. 78</a> dit aantoont.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4105width" id="fig079"><img src="images/fig079.jpg" alt="Fig. 79. Pas opgepotte hoog-stamroos met ontwikkelde kroon." width="172" height="523">
+<p class="figureHead">Fig. 79. Pas opgepotte hoog-stamroos met
+ontwikkelde kroon.</p>
+</div>
+<p>Men zet ze daartoe op een onder de vensterbank aangebracht plankje
+of op een lagen standaard zoodanig, dat de kroon slechts daarboven
+uitsteekt <span class="pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136" name="pb136">136</a>]</span>en in hoogte gelijk komt met de op de
+vensterbank geplaatste Struikroos. Worden de Rozen van Februari af
+langzaam aan den groei gebracht, dan kan men ze reeds tegen Pinksteren,
+wanneer zij door goed luchten gehard zijn, als fraai ontwikkelde
+planten ter versiering van het balkon gebruiken, of wel in het buiten
+aan het venster aangebrachte bloemenrekje plaatsen.</p>
+<p>Een goed bezet bloemenrekje voor het venster is zonder twijfel een
+sieraad voor ieder huis; zeer mooi is het echter, wanneer er ook Rozen
+tusschen de andere planten staan.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4116width" id="fig080"><img src="images/fig080.jpg" alt="Fig. 80. Uitgebloeide en ingesneden Roos."
+width="386" height="501">
+<p class="figureHead">Fig. 80. Uitgebloeide en ingesneden Roos.</p>
+</div>
+<p>De Rozen in potten zullen het beste groeien, wanneer men ze zet voor
+een venster, waar zij volop morgenzon hebben; natuurlijk wordt
+verondersteld, dat men ze goed behandelt. In de eerste plaats moet men
+er zorg voor dragen, dat de potten beschut staan, en moeten zij dus in
+een gesloten plantenrekje geplaatst worden, zooals door <a href="#fig064">Fig. 64</a> is afgebeeld, opdat de wortels tegen te groote
+warmte beschermd worden. Een groote factor bij de Rozencultuur is ook
+het besproeien. Worden de planten op warme dagen voorzichtig besproeid
+of bespoten, dan voorkomt men voor een groot gedeelte de aanvallen van
+insecten; terwijl ook de planten opfrisschen, doordat zij van alle stof
+en vuil gereinigd worden, waardoor <span class="pagenum">[<a id="pb137"
+href="#pb137" name="pb137">137</a>]</span>de huidmondjes open blijven.
+Het besproeien is bij donker, vochtig weer onnoodig; onvoorzichtig is
+het echter, wanneer men het doet, als de zon op de planten schijnt,
+daar de bladeren dan zeer licht verbranden. Een uitstekende uitwerking
+heeft het echter, wanneer men het doet des avonds na een warmen dag.
+Het besproeien des avonds moet het gieten voorafgaan. Het gieten is
+natuurlijk van het grootste belang en vooral bij potrozen moet dit met
+groote voorzichtigheid geschieden. Deze moeten begoten worden,
+v&oacute;&oacute;rdat de aarde geheel is opgedroogd, en men moet er op
+letten, dat de geheele aardkluit behoorlijk vochtig wordt. Zijn er
+warme dagen voorafgegaan, dan is het gieten des avonds alleen niet
+voldoende, en men moet dan den volgenden morgen nog eens gieten; dit
+moet echter steeds z&oacute;&oacute; vroeg geschieden; dat de zon de
+planten niet direct na het begieten beschijnt.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4128width" id="fig081"><img src="images/fig081.jpg" alt="Fig. 81. Maandroos &ldquo;Louis Philippe&rdquo;." width="328" height="425">
+<p class="figureHead">Fig. 81. Maandroos &ldquo;Louis
+Philippe&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Van groot belang is bij het kweeken van Rozen ook de aarde, waarin
+men ze plant. De meeningen zijn over dit punt zeer verschillend; onder
+de bekwame kweekers is er echter niet een, die beweren zal, dat een
+Potroos in lichte of in gewone tuinaarde goed groeien zal. Een Roos
+groeit zeer goed in een kleinen pot, maar daaruit volgt natuurlijk, dat
+zij ook vette, goed voedzame aarde verlangt. Als aardmengsel voor Rozen
+bevelen wij aan: twee deelen broeiaarde, twee deelen klei- of
+graszodengrond en een deel zand. Bij dit aardmengsel worden dan nog
+eenige <span class="pagenum">[<a id="pb138" href="#pb138" name="pb138">138</a>]</span>hoornspaanders gevoegd. De ondervinding heeft
+ons geleerd, dat Rozen in zulk een grondmengsel uitstekend groeien.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4137width" id="fig082"><img src="images/fig082.jpg" alt="Fig. 82. Maandroos &ldquo;Mme Eug&egrave;ne R&eacute;sal&rdquo;."
+width="386" height="403">
+<p class="figureHead">Fig. 82. Maandroos &ldquo;Mme Eug&egrave;ne
+R&eacute;sal&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>De beste tijd om Rozen te verplanten is, mits het voorzichtig
+geschiedt, in de maand Augustus. De planten maken dan
+v&oacute;&oacute;r den winter nog nieuwe wortels en groeien in het
+volgende jaar direct goed door, wat niet het geval zal zijn, wanneer
+men ze kort v&oacute;&oacute;r den groeitijd, dus in het voorjaar,
+verplant.</p>
+<p>Uit het voorgaande blijkt, dat het kweeken van Potrozen niet weinig
+moeite veroorzaakt; het biedt echter talrijke voordeelen, welke aan de
+cultuur in den tuin niet verbonden zijn. De Potrozen hebben wij steeds
+in onze macht; wij kunnen ze van alle zijden goed beschouwen en dus ook
+gemakkelijk aan schadelijke invloeden onttrekken. Worden de planten
+aangetast door honingdauw of ongedierte, dan kunnen wij deze kwalen bij
+Potrozen grondig en dus meestal met goed succes bestrijden. Een ander
+groot voordeel biedt de cultuur in potten ons nog. Wanneer de eerste
+sterke nachtvorsten de bloemen der uitgeplante Rozen dreigen te
+vernietigen, dan behoeven wij onze Potrozen slechts binnen te zetten,
+om nog lang pleizier van haar bloemen te kunnen hebben; zelfs nog,
+wanneer de buitenstaande Rozen reeds lang ontbladerd en tegen de
+winterkoude gedekt zijn. Veel strenge winters hebben ons geleerd, dat
+de Rozen, al zijn zij nog zoo goed gedekt, toch lang niet tegen den
+schadelijken invloed van de vorst beveiligd zijn. Met de Potrozen is
+men echter van het weer geheel onafhankelijk. Deze behoeft men slechts
+in een luchtigen kelder of in een achterkamer te laten overwinteren, en
+men heeft het geheel in zijn hand, ze vroeger of later aan den groei te
+brengen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4147width" id="fig083"><img src="images/fig083.jpg" alt="Fig. 83. Rosa polyantha &ldquo;Perle d&rsquo;or&rdquo;." width="355"
+height="509">
+<p class="figureHead">Fig. 83. Rosa polyantha &ldquo;Perle
+d&rsquo;or&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Veel genoegen verschaft het, in het vroege voorjaar, d.w.z. tusschen
+de maanden Februari en April, Rozen in bloei te trekken. De Rozen, die
+men wil forceeren, vereischen een zeer zorgvuldige behandeling.
+Afgezien van de keuze der soorten, waarop wij later terugkomen, moeten
+de Rozen, die men in bloei wil trekken, reeds een jaar te voren in
+potten gekweekt zijn, zoodat zij goed vaststaan. Men plant deze Rozen,
+waartoe men krachtige struiken of halfstamboompjes gebruikt, in het
+voorjaar, of nog beter in den herfst, in potten. In de meeste gevallen
+zijn potten van 15 cM. hoogte en 12&ndash;15 cM. wijdte groot genoeg.
+De opgepotte Rozen moeten nu eerst gesnoeid worden. Bij dit snoeien
+moet men er op letten of men met zwak of met sterk groeiende soorten te
+doen heeft. Bij zwak groeiende soorten worden de twijgen op 3 of 4, bij
+sterk groeiende op 5 of 6 oogen teruggesneden, terwijl de zwakste
+twijgjes bij den stam worden afgesneden. Heeft men de Rozen in den
+herfst opgepot, dan worden zij in een luchtigen kelder gezet en slechts
+weinig begoten, zoodat de aarde maar even vochtig blijft. In het
+voorjaar worden de z&oacute;&oacute; overwinterde Rozen in een luchtige
+kamer gezet, en zoodra er geen nachtvorsten meer te vreezen zijn, zet
+men ze buiten. De in het voorjaar opgepotte Rozen graaft men,
+<span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139" name="pb139">139</a>]</span>indien dit doenlijk is, geheel onder den grond,
+zoodat ook de twijgen zich onder de aarde bevinden. Zoo laat men ze
+staan, totdat zij goed wortel gemaakt hebben, hetgeen ongeveer 3
+&agrave; 4 weken duurt. Men moet ze echter vooral niet te lang
+ondergegraven laten staan, omdat zij dan gaan uitgroeien en gele
+scheuten zouden maken. Heeft men geen gelegenheid, de planten in de
+aarde te graven, dan zet men ze in een vertrek, dat in den aanvang
+weinig, langzamerhand echter meer gelucht wordt. Er moet voor gezorgd
+worden, dat de planten den eersten tijd niet in de zon staan; ook mogen
+zij slechts matig begoten worden. Het nu en dan bevochtigen der twijgen
+met den rafraichisseur zal zeer heilzaam werken. Het komt bij de in het
+voorjaar opgepotte Rozen wel eens voor, dat zij niet willen uitgroeien,
+en bij droog weer, niettegenstaande herhaaldelijk besproeien, beginnen
+te verdrogen. Dergelijke planten moet men tegen de zon beschermen, door
+de kroon in papier, bijv. courantenpapier, te wikkelen (<a href="#fig079">Fig. 79</a>). Een dergelijke bescherming, die het licht niet
+geheel en al onderschept en na 2 of 3 weken verwijderd kan worden, zal
+steeds blijken zeer heilzaam te werken.</p>
+<p>Gedurende den zomer behandelt men de pas opgepotte Rozen zeer
+voorzichtig. Zij worden tot aan den rand van den pot op een half
+beschaduwde plek ingegraven, regelmatig begoten en bij warm weder des
+morgens en des avonds besproeid. Zeer nuttig is het ook, om te
+voorkomen, dat de aarde te veel uitdroogt, de potten met korten mest te
+bedekken. Zijn de Rozen goed geworteld en groeien zij krachtig door,
+dan kunnen zij tweemaal per week gegierd worden. In den herfst, op zijn
+allerlaatst half September, worden de planten opgenomen en omgelegd;
+slechts in de noodzakelijkste gevallen, wanneer de bladeren slap gaan
+hangen en men dus moet gieten, worden zij rechtop gezet. Deze
+behandeling is noodig, om er voor te zorgen, dat het blad vroegtijdig
+afvalt en de plant dus in rust komt. Het is toch hoognoodig, dat een
+Roos, die vroeg in het voorjaar moet bloeien, ook in den herfst vroeg
+tot rust wordt gebracht. Hebben <span class="pagenum">[<a id="pb140"
+href="#pb140" name="pb140">140</a>]</span>de planten haar bladeren
+verloren, dan zet men ze in een luchtigen vorstvrijen kelder, waarin
+zij tot Januari blijven. Na Januari worden zij in de kamer gebracht, om
+ze te forceeren.</p>
+<div class="figure xd19e4163width" id="fig084"><img src="images/fig084.jpg" alt="Fig. 84. Theeroos &ldquo;Elise Fugier&rdquo;."
+width="573" height="516">
+<p class="figureHead">Fig. 84. Theeroos &ldquo;Elise Fugier&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Voordat men de Rozen in de kamer zet, moeten zij nog eens goed
+nagezien worden. De door den pot gegroeide wortels worden afgesneden,
+de bovenste aardlaag wordt voorzichtig uit den pot genomen en door
+versche aarde vervangen; ook de potten worden goed afgeborsteld, of nog
+beter afgeschrobd. Na deze voorbereidende werkzaamheden wordt de Roos
+gesnoeid. Men begint met alle zwakke twijgen af te snijden, zoodat er
+niet meer dan 4 of 5 sterke, goed rijpe twijgen aan iedere plant
+overblijven. Deze twijgen worden nu, al naar de soort en naar haar
+sterkte, op 3 tot 6 oogen teruggesneden, waarbij men er op moet letten,
+dat het bovenste oog steeds naar buiten is gericht; dit is hoognoodig
+om te voorkomen, dat de jonge scheuten in elkander groeien, doch een
+goed gevormde kroon maken. (Zie ook het hoofdstuk over &ldquo;Het
+snoeien&rdquo;). De zoo behandelde Rozen zet men nu in een vertrek,
+waarvan de gemiddelde temperatuur niet meer dan 50&deg; Fahr. bedraagt.
+Deze temperatuur mag <span class="pagenum">[<a id="pb141" href="#pb141"
+name="pb141">141</a>]</span>niet hooger zijn, om te beletten dat de
+scheuten zich te snel ontwikkelen. Binnen veertien dagen toch mag dit
+niet geschieden. Beginnen na dien tijd de eerste blaadjes zich te
+vertoonen, dan moeten de Rozen voor het venster van een zonnig,
+geregeld verwarmd vertrek geplaatst worden. Het is nu een voorname
+zaak, goed op het gieten te letten; de planten mogen toch volstrekt
+niet uitdrogen, waarom tamelijk veel gegoten moet worden, echter zoo,
+dat de aarde niet te overdadig nat wordt. Het te gebruiken gietwater
+moet een temperatuur van ongeveer 65&deg; Fahr. hebben. De scheuten
+beginnen zich nu krachtig te ontwikkelen en spoedig worden de eerste
+bloemknoppen zichtbaar. Zoodra het laatste het geval is, kan men de
+planten eens per week gieren, ten einde den groei nog wat te bevorderen
+en zoodoende groote, volkomen gaaf ontwikkelde bloemen te verkrijgen.
+Veel meer dan bij de cultuur buiten, zal men nu met ongedierte te
+kampen hebben. Men moet deze plaag voortdurend krachtig bestrijden en
+haar steeds meester trachten te blijven, daar zij anders al de genomen
+moeite kan verijdelen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4172width" id="fig085"><img src="images/fig085.jpg" alt="Fig. 85. Theeroos &ldquo;Maman Cochet&rdquo;."
+width="484" height="439">
+<p class="figureHead">Fig. 85. Theeroos &ldquo;Maman Cochet&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>De uitgebloeide Rozen worden in een koel, doch vorstvrij
+<span class="pagenum">[<a id="pb142" href="#pb142" name="pb142">142</a>]</span>vertrek gezet en slechts matig begoten; wordt
+het warmer, dan moet het <span class="corr" id="xd19e4180" title="Bron: ver trek">vertrek</span> flink gelucht worden, en is het weer
+bestendig geworden, dan kunnen zij buiten gezet en juist zoo behandeld
+worden als voor de pas opgepotte Rozen is vermeld. Voordat men de
+uitgebloeide Rozen in den tuin zet, is het echter zaak, ze te
+verplanten. Dit verplanten moet zeer voorzichtig geschieden: van de
+oude aarde wordt slechts weinig afgenomen en men moet er op passen, dat
+de kluit niet uit elkander valt. De potten, die men gebruikt, moeten
+slechts weinig grooter zijn, daar zij in groote potten zeer slecht
+groeien. Nadat deze Rozen verplant zijn, moeten zij ook gesnoeid
+worden, geheel op dezelfde wijze als men niet geforceerde Rozen na den
+bloei snoeit (<a href="#fig079">Fig. 79</a>).</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4187width" id="fig086"><img src="images/fig086.jpg" alt="Fig. 86. Noisetroos &ldquo;Mme Pierre Cochet&rdquo;." width="351"
+height="400">
+<p class="figureHead">Fig. 86. Noisetroos &ldquo;Mme Pierre
+Cochet&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Bij dezen tweeden zomersnoei verwijdert men ook de zwakke, niet
+bloeibare twijgjes, terwijl de sterkere en uitgebloeide twijgen
+voldoende worden ingesneden. De zich in den bladoksel bevindende oogen
+beginnen nu uit te loopen en spoedig verkrijgt men een tweeden, niet
+minder fraaien bloei.</p>
+<p>De Rozen worden op verschillende wijzen gegroepeerd. Al deze groepen
+hier nader te beschrijven zou veel te ver voeren, wij zouden dan te
+uitgebreid worden. Wij geven hierbij, uit de verschillende groepen,
+eenige der fraaiste soorten op, die voor Potrozen geschikt zijn en ook
+voor kamer- en venstercultuur kunnen dienen.</p>
+<ul>
+<li><b>Maand- of Bengaalrozen, (Rosa indica semperflorens).</b>
+<ul>
+<li><span class="letterspaced">Cramoisi sup&eacute;rieur</span>, een
+kleine plant met schitterend karmijnroode bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Hermosa</span>, een zeer geliefde
+Maandroos, met rose bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Louis Philippe</span> (<a href="#fig081">Fig. 81</a>), laag blijvende soort, met karmijnroode
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Mme Eug&egrave;ne R&eacute;sal</span>
+(<a href="#fig082">Fig. 82</a>), met roode bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Mlle Laurette de Messimy</span>, met
+koperkleurige bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">viridiflora</span>, de Roos met groene
+bloemen, niet zeer schoon, maar zeer <span class="corr" id="xd19e4232"
+title="Bron: interressant">interessant</span>.</li>
+</ul>
+</li>
+<li><b>Lilliputrozen, (Rosa indica Lawrenceana).</b>
+<ul>
+<li><span class="letterspaced">Gloire de Laurentia</span>, een slechts
+20 cM. hoog wordend miniatuur-Roosje, met donkerroode bloemen.</li>
+</ul>
+</li>
+<li><b>Kleinbloemige Rozen, (Rosa polyantha).</b>
+<ul>
+<li><span class="letterspaced">Clotilde Soupert</span>, met tamelijk
+groote, rose bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">polyantha multiflora</span>, een enkel-
+en gevuldbloemig dwergroosje, met witte of rose bloemen, dat
+interessant is, omdat in de kamer, in enkele maanden bloeibare planten
+uit zaden kunnen worden gekweekt.</li>
+<li><span class="letterspaced">Paquerette</span>, zeer rijk bloeiend
+met witte bloempjes.</li>
+<li><span class="letterspaced">Perle d&rsquo;or</span> (<a href="#fig083">Fig. 83</a>), met nankingele bloemen. <span class="pagenum">[<a id="pb143" href="#pb143" name="pb143">143</a>]</span></li>
+<li><b>Theerozen, (Rosa indica fragans).</b></li>
+<li><span class="letterspaced">Cath&eacute;rine Mermet</span>, met
+vleeschkleurige bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Elise Fugier</span> (<a href="#fig084">Fig. 84</a>), met witte, inwendig gele bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Etoile de Lyon</span>, met gele
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Gloire de Dijon</span>, met lichtgele
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Mme. Falcot</span>, met nankingele
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Maman Cochet</span> (<a href="#fig085">Fig. 85</a>), met vleeschkleurige bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Niphetos</span>, met prachtige knoppen
+en witte bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Safrano</span>, met oranje bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Sunset</span>, met saffraankleurige
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced" lang="en">The Bride</span>, witte
+bloemen met gelen weerschijn.</li>
+</ul>
+</li>
+<li><b>Noisetrozen (Rosa indica Noisettiana).</b>
+<ul>
+<li><span class="letterspaced">C&eacute;line Forestier</span>, met
+lichtgele bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Mme. Pierre Cochet</span> (<a href="#fig086">Fig. 86</a>), met gele bloemen.</li>
+</ul>
+</li>
+<li><b>Theehybriden (Rosa thea hybrida.)</b>
+<ul>
+<li><span class="letterspaced">Augustine Guinoisseau</span>, met witte
+bloemen<span class="corr" id="xd19e4349" title="Bron: ,">.</span></li>
+<li><span class="letterspaced">Camo&euml;ns</span> (<a href="#fig087">Fig. 87</a>), rose bloemen met gelen grond.</li>
+<li><span class="letterspaced">Caroline Testout</span>, met prachtige
+vleeschkleurig-rose bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Kaiserin Augusta Victoria</span>
+(<a href="#fig088">Fig. 88</a>), met prachtige bloemen, uitwendig wit,
+inwendig lichtgeel.</li>
+<li><span class="letterspaced">La France</span>, prachtige lichtroode
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">William Francis Bennet</span>, met
+karmijnroode bloemen.</li>
+</ul>
+</li>
+<li><b>Remontantrozen (Rosa hybrida bifera).</b>
+<ul>
+<li><span class="letterspaced">Alfred Colomb</span>, met vuurroode
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Foliis tricoloribus</span> (<a href="#fig090">Fig. 90</a>), met donkerroode bloemen en fraaie
+geel-wit-bonte bladeren.</li>
+<li><span class="letterspaced">Baronne de Rothschild</span>, met rose
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Frau Karl Druschki</span>, met groote
+sneeuwwitte bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">G&eacute;n&eacute;ral Baron Berge</span>
+(<a href="#fig091">Fig. 91</a>), met granaatroode bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Jean Lambert</span>, met hoogroode
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Jules Margottin</span>, met kersroode
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Paul Neyron</span>, met donkerroode,
+zeer groote bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Pierre Notting</span>, met zwartachtig
+roode bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Van Houtte</span>, met vuurroode
+bloemen.</li>
+<li><span class="letterspaced">Victor Verdier</span>, met schitterend
+karmijnroode bloemen.</li>
+</ul>
+</li>
+</ul>
+<p><b>Rosmarinus officinalis (Rozemarijn).</b> De <span class="letterspaced">Rozemarijn</span> werd vroeger bijna overal
+aangetroffen, tegenwoordig echter veel minder, en alleen hier en daar
+in dorpen kan men haar nog wel eens vinden. Het is een klein struikje,
+met glimmende, naaldvormige blaadjes en kleine lilakleurige bloempjes.
+Haar vaderland is Zuid-Europa en de Levant. Er bestaan twee
+vari&euml;teiten van: een met wit- en een met geelbonte blaadjes. In
+haar <span class="pagenum">[<a id="pb144" href="#pb144" name="pb144">144</a>]</span>vaderland groeit de <span class="letterspaced">Rozemarijn</span> in een drogen bodem. Dit sierplantje
+moet in goede, zware aarde geplant; het kan des zomers buiten staan en
+ook buiten uitgeplant worden; des winters verlangt het een koel
+vertrek. De <span class="letterspaced">Rozemarijn</span> is wel een
+zeer bescheiden, tevens een zeer harde, maar zeker ook een uitnemende
+kamerplant.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door stekken, die zeer gemakkelijk
+wortelen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4453width" id="fig087"><img src="images/fig087.jpg" alt="Fig. 87. Theehybride-Roos &ldquo;Camo&euml;ns&rdquo;." width="427"
+height="403">
+<p class="figureHead">Fig. 87. Theehybride-Roos
+&ldquo;Camo&euml;ns&rdquo;.</p>
+</div>
+<p><b>Salvia.</b> Van dit geslacht zijn vele soorten bekend, die zich
+alle onderscheiden door den aromatischen geur harer bladeren, en vele
+ook door de fraaie kleur van haar bloemen. Voor venster- en
+balkon-cultuur moeten wij er in de eerste plaats twee aanbevelen. De
+<span class="letterspaced">Salvia patens</span>, uit Mexico, vormt een
+kleinen Meter hoogen half-heester, met hoekige bladeren en groote aren
+van prachtig blauwe bloemen. De bloeitijd van iedere bloem afzonderlijk
+is slechts zeer kort, wat niet wegneemt, dat de plant bijna den
+geheelen zomer onafgebroken doorbloeit, daar de knoppen zich pas na
+elkander openen en de bloemstelen zeer rijk met knoppen bezet zijn. Een
+nog dankbaarder bloeiende soort met roode bloemen is de <span class="letterspaced">Salvia splendens</span>, uit Brazili&euml;. Beide
+soorten, waarvan de eerste een knolvormigen wortelstok heeft, rusten
+des winters volkomen: zij laten dan al haar bladeren vallen en kunnen
+in een luchtigen kelder of een koele achterkamer bijna geheel droog
+overwinteren. Wanneer men de planten vroeg in het voorjaar diep
+insnijdt, in goede voedzame aarde verplant en voor een zonnig venster
+in een warm vertrek plaatst, dan groeien zij zeer spoedig uit. Van de
+jonge scheuten kan men er nu enkele als stekken gebruiken, die zeer
+spoedig en gemakkelijk wortelen; ook de vermenigvuldiging uit zaden
+gaat zeer goed. Gedurende den zomer verlangen deze <span class="letterspaced">Salvia&rsquo;s</span> zeer rijkelijk begoten te worden,
+en kweekt men ze in potten, dan moeten zij meermalen verplant en
+gegierd worden. Een heel aardige, doch zeer onbeduidend bloeiende soort
+is de bonte vari&euml;teit van de <span class="letterspaced">Salvia
+officinalis</span>. Deze heeft gele, witte en groene bladeren. Zij moet
+in een zeer koude kamer overwinteren, daar zij dan haar fraai gekleurde
+bladeren behoudt. <span class="pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145"
+name="pb145">145</a>]</span></p>
+<p><b>Sparmannia africana.</b> De <span class="letterspaced">Sparmannia</span> is een Kaapsche plant, die tot de
+familie der Lindeboomen behoort. Zij heeft groote, viltachtige,
+eenigszins hartvormige bladeren van lichtgroene kleur en vrij groote,
+gedurende den winter en het vroege voorjaar verschijnende bloemen. Deze
+bezitten witte bloembladeren en verkrijgen door de purperkleurige
+helmknopjes een zeer eigenaardig aanzien. Er is ook een vari&euml;teit
+met gevulde bloemen van bekend. De <span class="letterspaced">Sparmannia</span> neemt, zonder twijfel, een eerste
+plaats onder de kamerplanten in. Deze plant, die, des zomers in den
+tuin uitgeplant, zich tot een grooten struik ontwikkelt, kan ook het
+geheele jaar door in de kamer gekweekt worden. Daar wordt zij
+natuurlijk lang zoo sterk niet; zjj krijgt dan echter zeer groote en
+fraaie bladeren, waardoor zij geheel het voorkomen van een prachtige
+bladplant heeft. Heeft men, om deze plant buiten te kweeken, geen
+beschutte plek in den tuin of een zonnig gelegen balkon, dan houdt men
+ze beter in de kamer, bij voorkeur voor een geopend venster. De
+<span class="letterspaced">Sparmannia</span> verlangt een grooten pot
+en goede, zware aarde; een grondmengsel, bestaande uit broeiaarde en
+graszodengrond, waarbij eenige hoornspaanders of wat schapenmest
+gevoegd worden, zal haar zeker wel aanstaan. Gedurende den zomer moet
+men haar zeer veel begieten en, wanneer zij in vollen wasdom is,
+rijkelijk gieren. Goed onderhouden exemplaren moeten twee keer per jaar
+verpot worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4488width" id="fig088"><img src="images/fig088.jpg" alt="Fig. 88. Theehybride-Roos &ldquo;Kaiserin Augusta Victoria&rdquo;."
+width="533" height="289">
+<p class="figureHead">Fig. 88. Theehybride-Roos &ldquo;Kaiserin Augusta
+Victoria&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>Des winters kan men de <span class="letterspaced">Sparmannia</span>,
+al naar verkiezing, in een koud of warm vertrek kweeken. Doet men het
+in een warme kamer, dan zal zij weinig of niet rusten. Plaatst men haar
+des winters in een kamer met een temperatuur van 55&deg; Fahr., geeft
+men haar daarbij een lichte standplaats en wordt zij op zonnige dagen
+nu en dan bespoten, dan zullen zich enkele bloemtrossen ontwikkelen.
+Kweekt men deze plant in een warm vertrek, dan moet men haar zeer goed
+in het oog houden en vooral op ongedierte letten, waardoor zij zeer
+licht wordt aangetast. Pas gekochte planten hebben meestal eenigen tijd
+noodig, voordat zij aan de kamer gewend zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb146" href="#pb146" name="pb146">146</a>]</span></p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt door stekken, die men van de
+twijgspitsen of van korte zijscheuten snijdt. De groote bladeren, die
+aan de stekken zitten, worden op de helft ingekort, waarna men iedere
+stek afzonderlijk in een klein, met zandige heide- of bladaarde gevuld
+potje zet. Onder glas geplaatst, wortelen deze stekken in zeer korten
+tijd. De bewortelde stekken kunnen dadelijk in potten van 10 &agrave;
+14 cM. wijdte worden geplant.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4501width" id="fig089"><img src="images/fig089.jpg" alt="Fig. 89. Theehybride-Roos &ldquo;Mme Caroline Testout&rdquo;." width="388" height="693">
+<p class="figureHead">Fig. 89. Theehybride-Roos &ldquo;Mme Caroline
+Testout&rdquo;.</p>
+</div>
+<p><b>Veronica (Eereprijs).</b> Van het geslacht <span class="letterspaced">Veronica</span>, waartoe ook enkele hier te lande
+inheemsche soorten behooren, hebben die, welke op de Australische
+eilanden gevonden worden, als harde kamer-, decoratie- of bloemplanten
+een niet onbelangrijke waarde. De bladeren van deze groenblijvende
+planten zijn meestal glimmend en lederachtig, zij zijn &ograve;f groot
+en dan lancetvormig &ograve;f klein, in welk laatste geval de plant wel
+eenige overeenkomst heeft met een Mirt.</p>
+<p>De kleinbladerige, laag groeiende soorten bloeien slechts zelden, en
+hebben kleine, onaanzienlijke bloemen; de grootbladerige daarentegen
+hebben tamelijk groote, uit de bladoksels ontspruitende aren, uit
+talrijke, blauwe of witte reukelooze bloempjes bestaande. Bijna in
+ieder jaargetijde verschijnen die bloemaren; nu eens zijn zij
+rijkelijk, dan weder spaarzaam aan de plant te vinden; zonder bloemen
+zijn zij echter slechts bij uitzondering.</p>
+<p>De struikachtige <span class="letterspaced">Veronica</span> is zeer
+hard en kan dan ook in een vorstvrijen kelder of achterkamer
+overwinteren. In het voorjaar wordt zij flink ingesneden, en daarna
+voorzichtig in voedzame aarde verplant. Bij dit verplanten moet men
+voorzichtig zijn, de weeke viltachtige wortels, die langs den
+binnenkant van den pot groeien, niet te veel te beschadigen. Deze
+planten stellen geen bijzonder hooge eischen; zij groeien in de volle
+zon en ook in halfschaduw, voor het venster, <span class="pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147" name="pb147">147</a>]</span>op
+het balkon of in den tuin. Zij worden slechts zelden door ongedierte
+aangetast. Des zomers, wanneer zij in haar groeiperiode zijn, verlangen
+zij volop water en nu en dan een weinig gier.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4523width" id="fig090"><img src="images/fig090.jpg" alt="Fig. 90. Remontant-Roos &ldquo;Foliis tricoloribus&rdquo;." width="430" height="458">
+<p class="figureHead">Fig. 90. Remontant-Roos &ldquo;Foliis
+tricoloribus&rdquo;.</p>
+</div>
+<p>De voortkweeking geschiedt door stekken; deze worden van de toppen
+der scheuten gesneden en wortelen in enkele dagen. De jonge
+stekplantjes worden herhaaldelijk verpot, terwijl men ze
+z&oacute;&oacute; dikwijls de kopjes innijpt, totdat zij goed vertakt
+zijn. Hierdoor wordt in den beginne de bladontwikkeling wel een weinig
+vertraagd. Uit de talrijke grootbladerige soorten hebben de kweekers
+fraaie bastaarden gewonnen, die zeer rijk bloeien en als veelgezochte
+kamerplanten in vrij grooten getale voorkomen.</p>
+<p><b>Viburnum Tinus.</b> Deze heester behoort in Zuid-Europa thuis en
+is onder den naam <span class="letterspaced">Laurus Tinus</span> vrij
+algemeen bekend. Hij is na verwant aan onzen gewonen <span class="letterspaced">Sneeuwbal</span> en onderscheidt zich door donkergroene,
+langwerpig-ovale bladeren en fraaie, kleine, witte bloemen. Deze
+bloempjes zijn in schermpjes vereenigd en verschijnen in het voorjaar.
+Geeft men hem echter een warme standplaats, dan zullen de twijgspitsen
+zich reeds in den winter met bloemen tooien en dikwijls zullen zij dan
+z&oacute;&oacute; rijk bloeien, dat de bladeren door de bloemen aan het
+gezicht <span class="pagenum">[<a id="pb148" href="#pb148" name="pb148">148</a>]</span>onttrokken worden. Deze <span class="letterspaced">Viburnum</span> wordt meestal als struik gekweekt, in
+welk geval hij in het voorjaar of den zomer door middel van stekken
+wordt vermenigvuldigd, welke stekken men &ograve;f in de aarde steekt,
+&ograve;f, juist als de Oleander, in een fleschje met water. Kweekt men
+hem echter als kroonboompje, dan moet hij op den gewonen Sneeuwbal
+veredeld worden, wat men het beste in een kweekerij laat doen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4545width" id="fig091"><img src="images/fig091.jpg" alt="Fig. 91. Remontant-Roos &ldquo;G&eacute;n&eacute;ral Baron Berge.&rdquo;"
+width="267" height="504">
+<p class="figureHead">Fig. 91. Remontant-Roos
+&ldquo;G&eacute;n&eacute;ral Baron Berge.&rdquo;</p>
+</div>
+<p>De meest geschikte grond is goede bladaarde, waardoor een derde
+klei- of graszodengrond wordt gemengd. Na den bloei worden de planten
+gesnoeid, waarbij men vooral op den vorm moet letten; hierna worden zij
+in betrekkelijk kleine potten verplant en met Mei, op een tamelijk
+zonnige plek, buiten gezet. Tot midden in den zomer wordt rijkelijk
+gegoten; hierna begint men minder te gieten, ook al hangen de jonge
+blaadjes in den beginne wat slap. Door deze behandeling wordt de te
+sterke bladvorming gestremd, en begint de bloemknopvorming, waarom het
+toch eigenlijk te doen is. Tegen den herfst zijn de bloemknoppen reeds
+duidelijk te zien. Heeft men zieke exemplaren, dan is het raadzaam ze
+een zomer in den tuin te planten; zij zullen zich dan weder flink
+ontwikkelen, doch den eersten daarop volgenden winter zal men weinig of
+geen bloemen hebben. <span class="letterspaced">Viburnums</span>,
+zonder bloemknoppen kan men zeer goed in een luchtigen kelder laten
+overwinteren; zijn zij echter goed geknopt, dan moet men ze in een
+koele, lichte kamer zetten. Hoewel men den bloei kan bespoedigen, door
+ze in een warm vertrek te houden, is dit minder raadzaam, omdat de
+planten daar zeer licht door thrips worden aangetast.</p>
+<p>Des winters moet men met gieten zeer voorzichtig zijn, omdat de
+<span class="letterspaced">Viburnum</span>, hoe hard zij ook is, vooral
+als oudere plant, in haar rusttijd zeer gevoelig is voor te veel water.
+Zij wordt dan niet alleen gauw ziek, maar gaat ook gemakkelijk
+dood.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.3"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Struikachtige bloemplanten voor warme vertrekken.</h3>
+<p><span class="letterspaced">Aphelandra</span>. Onder de fraaie,
+kleine bloemplanten voor warme vertrekken nemen de <span class="letterspaced">Aphelandra&rsquo;s</span>, naast de verderop te
+behandelen <span class="letterspaced">Justicia&rsquo;s</span>, een
+belangrijke plaats in. Deze kleine, tropisch-Amerikaansche struikjes
+groeien in de kamer zeer goed. Zij munten niet alleen uit door hun
+dikwijls fraai gekleurde of geteekende bladeren, maar ook door de
+fraaie uit de toppen der takjes ontspruitende bloemaren. Deze bloemaren
+bestaan uit schitterend roode, dakpansgewijze over elkander liggende
+schutbladeren, waartusschen zich de pijpvormige, gele of roode
+lipbloempjes ontwikkelen.</p>
+<p>Een zeer mooie soort is de <span class="letterspaced">Aphelandra
+aurantiaca</span>, waarvan <span class="pagenum">[<a id="pb149" href="#pb149" name="pb149">149</a>]</span>vooral een, uit Mexico afkomstige,
+vari&euml;teit, de <span class="letterspaced">A. aurantiaca
+Roezlii</span> veel gekweekt wordt. De bladeren van dit fraaie plantje
+hebben een grijsgroene kleur en worden door zilverkleurige aderen
+doorsneden. De bloemen zijn fraai oranjerood. Andere soorten van dit
+geslacht zijn in den handel moeilijk of in het geheel niet te
+verkrijgen.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Aphelandra&rsquo;s</span> moeten des
+winters in een vertrek staan, dat een temperatuur heeft van
+55&deg;&ndash;65&deg; Fahr. Des zomers mag de warmtegraad wel 10&deg;
+hooger zijn. Het dankbaarste zijn jonge planten, die in goede, niet te
+lichte aarde moeten gekweekt worden. De potten mogen niet wijder zijn
+dan 10 &agrave; 12 cM. In den groeitijd moet men ze veel water en ook
+nu en dan wat gier geven.</p>
+<p>Na den bloei ontstaan er ter weerszijden van de bloemaar jonge
+scheuten, die gemakkelijk doorgroeien en ook wel weer tot bloei komen.
+Deze tweede bloemen zijn echter lang zoo mooi niet als de eerste; ook
+verliest de plant haar fraai voorkomen, zoodat men wijzer doet de oude
+planten, nadat het zaad rijp geworden is, weg te werpen.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt het gemakkelijkst door zaden, die ook in
+de kamer rijp worden. Ook door middel van stekken laten zij zich
+vermenigvuldigen. De zaad- en stekpotten moeten, totdat men jonge
+plantjes heeft, gesloten en warm gehouden worden.</p>
+<p><b>Franciscea.</b> De <span class="letterspaced">Franciscea</span>
+dankt haar naam aan keizer Frans II, onder wiens regeeringstijd zij in
+Brazili&euml; gevonden werd. De enkele soorten van dit geslacht hebben
+langwerpige, lederachtige, lichtgroene bladeren en blauwe of violette
+bloemen, die tamelijk groot zijn, vlak uitstaan en een vreemden geur
+verspreiden. Hoewel deze fraaie struiken gedurende den winter bloeien,
+zijn zij toch maar weinig bekend en worden zij slechts zelden in kamers
+gekweekt.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Franciscea</span> moet het geheele
+jaar door in de kamer gekweekt worden. Des winters verlangt zij een
+temperatuur van 60&deg;&ndash;65&deg; Fahr., des zomers moet zij flink
+geschermd en het vertrek, waarin zij staat, ruimschoots gelucht worden.
+Evenals talrijke warme bloemplanten, houden de <span class="letterspaced">Franciscea&rsquo;s</span> er veel van bespoten te
+worden. Groeien zij goed, dan kunnen zij een paar keer per jaar in
+goede nogal zware aarde verplant worden. Vertoont zich ongedierte, dan
+moet dit dadelijk verwijderd worden.</p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt door stekken. Dit is echter den
+liefhebber niet aan te raden, daar zij wel op een warme standplaats
+wortelen, doch zich in de kamer niet tot bloeibare planten laten
+opkweeken.</p>
+<p><b>Gardenia.</b> Onder de bloemplanten, bekend om haar fraaie, zeer
+welriekende bloemen, nemen de <span class="letterspaced">Gardenia&rsquo;s</span> zeker wel een eerste plaats in.
+Ter wille van de fraaie, schoon gevormde, schitterend witte, zeer
+welriekende bloemen, maken wij van deze plant melding, hoewel zij voor
+kamercultuur verre van dankbaar is. De <span class="letterspaced">Gardenia&rsquo;s</span> vormen kleine struiken, met vrij
+groote, glanzend groene, ei-lancetvormige bladeren. De eigenlijke
+bloeitijd <span class="pagenum">[<a id="pb150" href="#pb150" name="pb150">150</a>]</span>valt in den herfst; toch verschijnen de bloemen,
+bij een goede cultuur, hoewel niet zoo talrijk, het gansche jaar door.
+Bij zonnig weer opent de <span class="letterspaced">Gardenia</span>-bloem zich zeer gemakkelijk, bij donker
+weer echter slecht. Hoofdzakelijk worden de gevuldbloemige
+vari&euml;teiten van twee soorten gekweekt, namelijk van de
+<span class="letterspaced">Gardenia florida</span> en de <span class="letterspaced">Gardenia radicans</span>.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4631width" id="fig092"><img src="images/fig092.jpg" alt="Fig. 92. Gevuldbloemige Gardenia florida."
+width="419" height="475">
+<p class="figureHead">Fig. 92. Gevuldbloemige Gardenia florida.</p>
+</div>
+<p>Eigenlijk is de cultuur der <span class="letterspaced">Gardenia&rsquo;s</span> zoo erg moeilijk niet; zij
+worden het geheele jaar door in het vertrek gehouden, dat des zomers
+rijkelijk gelucht en des winters op een temperatuur van 60&deg; Fahr.
+verwarmd wordt. Gedurende den zomer willen zij rijkelijk begoten en
+bespoten en bij scherpe zon beschermd worden; des winters geeft men
+haar minder water en spuit men slechts bij helder weer. Men lette er
+vooral op, voor het spuiten en gieten kalkvrij water te gebruiken. De
+verplanting geschiedt in het voorjaar, in zandigen bladgrond, waar men
+een weinig ouden graszodengrond doorheen kan mengen.</p>
+<p>Jammer is het, dat de <span class="letterspaced">Gardenia</span>
+sterk door insecten, bij voorkeur thrips en wolluis wordt aangetast;
+deze zijn het, die de cultuur zoo ondankbaar maken, daar zij juist in
+de droge kamerlucht bijna niet met goed gevolg te bestrijden zijn.</p>
+<p>Gezonde, bloeiende exemplaren zijn prachtig, doch ook niet-bloeiend,
+is de <span class="letterspaced">Gardenia</span> een zeer mooie plant.
+De voortkweeking geschiedt in het voorjaar door stekken, die warm
+gehouden moeten worden.</p>
+<p><b>Hibiscus rosa chinensis.</b> Deze <span class="letterspaced">Hibiscus</span> vormt een middelmatig grooten struik,
+die waarschijnhjk uit Zuid-China en Noordelijk Indi&euml; afkomstig is.
+Tegenwoordig wordt zij daar overal gekweekt aangetroffen, in het wild
+vindt men haar er echter niet meer. Zij vormt een fraaie plant met vrij
+groote, glanzend groene bladeren en schoone enkele bloemen, waarvan de
+<span class="pagenum">[<a id="pb151" href="#pb151" name="pb151">151</a>]</span>kleuren afwisselen tusschen het zachtste rose en
+het vurigste rood. In vorm en grootte komen deze bloemen veel overeen
+met die van onze enkelbloemige stokrozen, tot welker familie de plant
+dan ook behoort. De bloeitijd valt in de zomermaanden, en deze
+<span class="letterspaced">Hibiscus</span> biedt, wanneer zij met haar
+fraaie bloemen prijkt, een prachtigen aanblik.</p>
+<p>Lastig om te kweeken is de <span class="letterspaced">Hibiscus</span> niet, maar om haar stuggen groei is de
+plant toch niet zoo aanbevelenswaardig als de bloemen wel
+verdienen.</p>
+<p>In het voorjaar verplant men de <span class="letterspaced">Hibiscus</span> in zeer voedzamen met eenige
+hoornspaanders doormengden grond; zij wordt dan tegelijkertijd flink
+ingesneden. Men kan ze den geheelen zomer door in een zonnig gelegen
+vertrek kweeken, wanneer men er voor zorgt het rijkelijk te luchten.
+Dikwijls spuiten zal den groei zeer bevorderen en ook het optreden van
+schild- en groene luis, waardoor deze plant gemakkelijk wordt
+aangetast, voorkomen. Gedurende den groeitijd verlangt de <span class="letterspaced">Hibiscus</span> rijkelijk water; ook kan men haar gerust
+enkele malen goed gieren. Wil men ze in den herfst in bloei hebben, dan
+wordt zij in Mei verplant, waarop men door matig gieten den groei
+zooveel mogelijk tracht tegen te houden. Zoodra men meer gaat gieten,
+begint zij zich krachtig te ontwikkelen; in Juli worden de scheuten
+weer ingesneden, waarop in October en November de bloemen zullen
+verschijnen. In dezen aan bloemen armen tijd zijn zij dan natuurlijk
+dubbel welkom. Des winters moet de <span class="letterspaced">Hibiscus</span> slechts matig begoten en niet te warm
+gehouden worden.</p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt in het voorjaar door stekken, die men
+van de jonge scheuten snijdt. In het kamerkasje of onder een stolp
+groeien deze stekken zeer gemakkelijk.</p>
+<p><b>Jasminum.</b> Deze plant mag niet verward worden met een zeer
+veel in de tuinen gekweekten fraaien bloemheester, die zeer ten
+onrechte onder den naam Jasmijn bekend is.</p>
+<p>Van de vele echte <span class="letterspaced">Jasminum</span>-soorten, die zich door meestal kleine,
+witte of gele, doch zeer sterk riekende bloemen onderscheiden, zijn
+slechts twee soorten z&oacute;&oacute; fraai, dat zij waard zijn in de
+kamer gekweekt te worden. Dit zijn de <span class="letterspaced">Jasminum grandiflorum</span> en de <span class="letterspaced">Jasminum Sambac</span>. De eerste is een zeer slanke,
+ijle, groen blijvende struik met gedeelde bladeren en groote
+stervormige bloemen, zij komt in geheel tropisch en subtropisch
+Azi&euml; voor. De tweede soort, de <span class="letterspaced">Jasminum
+Sambac</span> is, vooral bij hen, die Indi&euml; bezochten, meer
+algemeen bekend onder den naam &rdquo;<span class="letterspaced">Melatti</span>&rdquo;. Het is een struik met glanzend
+groene, eivormige bladeren en zeer welriekende, witte bloemen. Van deze
+soort wordt tegenwoordig meestal de gevuldbloemige vari&euml;teit
+gekweekt.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Jasminums</span> zijn oorspronkelijk
+klimplanten, en hoewel de bloemen betrekkelijk klein zijn, brengen zij
+door haar fijnen geur bijna iedereen in verrukking. In potten gekweekt,
+ontwikkelen zij zich slechts tot kleine <span class="pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152" name="pb152">152</a>]</span>struikjes, die men
+aan een stokje opbindt. Zij moeten geplant worden in lichten grond;
+heidegrond, veengrond of bladaarde passen haar goed. Des zomers zet men
+ze in een lichte, luchtige kamer, des winters in een matig warm
+vertrek.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door stekken of afleggers.</p>
+<p><b>Justicia.</b> Het naar den Schotschen kweeker James Justice
+genoemd plantengeslacht omvat verscheidene fraaie soorten, die alle op
+dezelfde wijze behandeld moeten worden. Zij vormen aardige struikjes,
+met gesteelde, langwerpige bladeren en lieve, aan de spitsen
+verschijnende bloemaren. Deze bloemaren worden door fraai gevormde, met
+groote schutbladeren omgeven, lipbloempjes gevormd.</p>
+<p>De nevenstaande gravure, <a href="#fig093">Fig. 93</a>, is die der
+<span class="letterspaced">Justicia coccinea</span> uit Suriname, met
+fraaie, scharlakenroode bloemen, die gewoonlijk in het voorjaar, in de
+maanden April en Mei, verschijnen. De <span class="letterspaced">Justicia carnea</span>, met vleeschkleurige bloemen, is
+uit Brazili&euml; afkomstig; deze soort bloeit gewoonlijk in het midden
+van den zomer, terwijl de <span class="letterspaced">Justicia
+speciosa</span>, uit Bengalen, met haar rozeroode bloemen een zeer
+schoone herfstbloeister is.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4731width" id="fig093"><img src="images/fig093.jpg" alt="Fig. 93. Justicia coccinea." width="301"
+height="486">
+<p class="figureHead">Fig. 93. Justicia coccinea.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Justicia&rsquo;s</span> zijn zeer
+dankbare kamerplanten, die het geheele jaar door in de kamer kunnen
+gekweekt worden. Zij verlangen een lichte standplaats en een
+temperatuur van 60&deg;&ndash;65&deg; Fahr. Wanneer de planten
+uitgebloeid zijn, ontwikkelen zich onder de bloemaar, dus uit de oksels
+der bovenste bladeren, jonge scheuten, die vroeger of later weder
+bloeibaar worden. Voor deze jonge scheuten geldt hetzelfde, wat wij
+gezegd hebben omtrent die, welke zich bij de <span class="letterspaced">Aphelandra&rsquo;s</span> ontwikkelen.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Justicia&rsquo;s</span> worden
+gedurende het voorjaar in goede broeiaarde verplant. Ten einde fraaie,
+bossige planten te verkrijgen, die rijk bloeien, moet men ze na het
+verpotten flink insnijden, zoodat er op iedere twijg niet meer dan twee
+paar bladeren blijven staan. Zijn de planten flink aan het doorgroeien,
+dan kan men ze vrij geregeld gieren; worden zij zorgvuldig begoten, bij
+helder weer bespoten en bij te scherpe zon <span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153" name="pb153">153</a>]</span>geschermd, dan blijven zij vrij van ongedierte
+en zullen zich spoedig tot fraaie planten ontwikkelen.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt in het voorjaar door kleine stekjes, die
+zeer gemakkelijk wortelen.</p>
+<p><b>Poinsettia pulcherrima.</b> De <span class="letterspaced">Poinsettia</span> is een echte winterbloeister, daar de
+bloeitijd in December begint en pas in Januari eindigt. Deze zeer
+fraaie, gewoonlijk slechts &frac12; &agrave; &frac34; Meter hoog
+wordende struik is afkomstig uit Mexico, Guatemala en Costa-Rica. De
+weinig houtachtige twijgen zijn hol en scheiden bij de minste
+verwonding een wit melksap af. Hiermede moet men zeer voorzichtig zijn,
+daar dit melksap een vrij sterk bloedvergif is, en, in wonden komende,
+een gevaarlijke ontsteking kan veroorzaken. De bladeren zijn vaak
+verschillend gevormd, meest echter ovaal. In de laatste helft van den
+herfst ontstaan aan de spitsen der twijgen eigenaardig gevormde
+knopjes, die steeds duidelijker worden. Deze groene knopjes worden de
+weinig beteekenende bloemen, die echter door een aantal spiraalsgewijze
+ingeplante schutbladeren omgeven zijn. In de donkere najaarsdagen
+groeien deze schutbladeren langzaam door; spoedig beginnen zij zich te
+kleuren en tegen Kerstmis zijn de dicht bijeen zittende groene
+bloempjes omringd door een grooten krans van prachtige, vuurroode
+bladeren, die aan de plant een groote waarde geven en door de meeste
+leeken voor bloembladeren worden aangezien. Hebben de bloemen haar
+vollen wasdom bereikt, dan beginnen deze schutbladeren langzaam te
+verwelken; zij vallen te gelijk met de gewone bladeren af en de
+<span class="letterspaced">Poinsettia</span> treedt haar rustperiode
+in.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4763width" id="fig094"><img src="images/fig094.jpg" alt="Fig. 94. Poinsettia pulcherrima." width="268"
+height="481">
+<p class="figureHead">Fig. <span class="corr" id="xd19e4766" title="Bron: 49">94</span>. Poinsettia pulcherrima.</p>
+</div>
+<p>De rustende <span class="letterspaced">Poinsettia</span> kan op
+iedere plaats in een matig warme kamer overwinteren. In Maart zet men
+de planten voor een zonnig venster van een warme kamer, nadat men de
+kale stengels flink heeft ingesneden, waarop men weder geregeld begint
+te gieten. Aanvankelijk moet dit gieten zeer voorzichtig geschieden;
+beginnen zich echter de jonge scheuten te ontwikkelen, dan kan men
+rijkelijk water geven. De weder bebladerde <span class="letterspaced">Poinsettia</span> wordt nu zeer voorzichtig verplant in
+bladaarde, vermengd met wat kleigrond en zand. Men moet ze nu
+langzamerhand aan frissche lucht gewennen en in Juni voor een druk
+gelucht wordend venster zetten. <span class="pagenum">[<a id="pb154"
+href="#pb154" name="pb154">154</a>]</span>Om een goeden groei te
+bevorderen, moet men ze gedurende den zomer zooveel mogelijk zon geven
+en overvloedig begieten. In September worden de planten voor het
+zonnige venster van een warme kamer gezet en hier worden zij, indien
+men wil dat de schutbladeren zich goed zullen ontwikkelen, minstens
+&eacute;&eacute;n keer per week gegierd.</p>
+<p>In het voorjaar steekt men stekken van de jonge scheuten, die,
+wanneer zij op een warme plaats onder glas staan, in 2 &agrave; 3 weken
+beworteld zijn. Snijdt men de planten niet in, dan zullen zij op
+&eacute;&eacute;n scheut doorgroeien en zeer mooie exemplaren
+vormen.</p>
+<p><b>Thyrsacanthus rutilans.</b> De <span class="letterspaced">Thyrsacanthus</span> is een krachtige halfheester uit
+Zuid-Amerika, die in &eacute;&eacute;n zomer &frac12; &agrave; &frac34;
+Meter hoog kan worden. Een goed ontwikkelde plant maakt van het einde
+van den zomer tot het begin van den winter fraaie, afhangende
+bloemtrossen, die onstaan uit de bladoksels der lancetvormige bladeren.
+Iedere tros is 20&ndash;30 cM. lang en bestaat uit 12&ndash;16
+donker-karmijnroode bloemen.</p>
+<p>Deze plant moet gekweekt worden in met heide- of bladaarde
+vermengden graszodengrond; men zet haar in een warme kamer en beschermt
+haar tegen te felle zon. Een rijkelijk begieten en geregeld gieren zal
+den groei zeer bevorderen, zoodat de planten spoedig een krachtig
+voorkomen krijgen. Na den bloei rust de <span class="letterspaced">Thyrsacanthus</span> geruimen tijd, zoodat zij dan
+slechts matig begoten mag worden, niettemin moet men haar steeds op een
+lichte plaats laten staan.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt in het voorjaar door middel van
+stekken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.4"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Kruidachtige bloemplanten voor koele vertrekken.</h3>
+<p><b>Agapanthus umbellatus.</b> De <span class="letterspaced">Agapanthus</span>, waaraan wij een groote gravure
+wijden, is een zeer schoone bloemplant, afkomstig van de Kaap de Goede
+Hoop. Deze prachtige plant vormt uit den wortelstok een groot aantal
+scheuten met lange, riemvormige, zachte bladeren, waaruit in den zomer
+krachtige bloemstelen te voorschijn komen, die groote schermen van
+lichtblauwe bloemen dragen. Een minder schoone vari&euml;teit heeft
+witte bloemen.</p>
+<p>Een dankbare plant is de <span class="letterspaced">Agapanthus</span> eerst, wanneer men haar in een kuipje
+kweekt. Zij eigent zich dan bijzonder voor zonnige balkons of
+veranda&rsquo;s; ook kan men haar dan als alleen staande plant in den
+tuin gebruiken. Des winters is zij uitstekend geschikt om de gang te
+versieren, hoewel zij ook in een luchtigen kelder kan overwinteren.</p>
+<div class="figure xd19e4813width" id="fig095"><img src="images/fig095.jpg" alt="Fig. 95. Agapanthus umbellatus." width="646"
+height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 95. Agapanthus umbellatus.</p>
+</div>
+<p>Gewoonlijk wordt de <span class="letterspaced">Agapanthus</span>
+geheel verkeerd behandeld; men gelooft toch algemeen, dat zij slechts
+d&aacute;n bloeit, wanneer men haar gebrek laat lijden, waarom zij
+meestal eerst verplant wordt, als de <span class="pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155" name="pb155">155</a>]</span>dikke vleeschachtige
+wortels den pot hebben doen barsten of de kuip geheel gevuld hebben.
+Bij een dergelijke behandeling zien de planten er echter steeds
+armoedig uit; zij geven slechts kleine schermpjes met <span class="pagenum">[<a id="pb156" href="#pb156" name="pb156">156</a>]</span>15
+&agrave; 20 bloemen; terwijl de ondervinding leerde, dat zij bij een
+goede behandeling schermen kunnen maken met 180&ndash;220 bloemen,
+welke schermen dan een trotschen aanblik opleveren. Om een dergelijk
+resultaat te verkrijgen, moet de <span class="letterspaced">Agapanthus</span> minstens om het andere jaar verpot
+worden in den meest voedzamen grond; gedurende den zomer moet zij veel
+begoten en gegierd worden, terwijl zij een zonnige standplaats moet
+hebben. De afbeelding toont een plant, die reeds twee jaar buiten is
+uitgeplant; in den winter wordt zij met een doorgezaagde ton bedekt,
+die bij intredende vorst geheel met mest wordt omgeven. Een plant, die
+zich op deze wijze buiten laat overwinteren, kan natuurlijk den winter
+ook zeer goed in den kelder doorbrengen. Zij verliest dan, evenals
+buiten overwinterd, al haar bladeren, wat echter volstrekt niet
+schaadt.</p>
+<p>Gedurende den winter moet zij zeer spaarzaam begoten worden.</p>
+<p>Het is den liefhebber niet geraden oude planten door deeling te
+vermenigvuldigen, omdat juist groote planten het dankbaarste bloeien.
+De voortkweeking uit zaden gaat zeer langzaam.</p>
+<p><b>Calceolaria hybrida.</b> De <span class="letterspaced">Calceolaria&rsquo;s</span> zijn zoogenaamde tweejarige
+planten; zij worden in den zomer uit zaden gekweekt, groeien den winter
+door, bloeien in het voorjaar en sterven na zaad gemaakt te hebben af.
+Deze algemeen bekende bloemplanten hebben groote, lichtgroene bladeren,
+die grootendeels op den pot blijven liggen. Op sterke stelen verheffen
+zich de bloemen, die zeer talrijk zijn, boven de bladrozet; zij hebben
+een ballonachtig, opgeblazen voorkomen en zijn geheel reukeloos. Men
+onderscheidt hooge, middelmatige en lage vari&euml;teiten en naar de
+kleur der bloemen getijgerde en gevlekte.</p>
+<p>De zeer fijne zaden worden in Juli en Augustus gezaaid op gezifte,
+zandige heide- of bladaarde; de zaden worden niet gedekt, matig vochtig
+gehouden, beschaduwd en koel gezet. De zeer kleine zaailingen moeten
+een paar keer gerepikeerd worden, totdat zij groot genoeg zijn om in
+afzonderlijke potjes geplant te worden. Al naar den groei der plantjes
+zal het noodig zijn ze nog een- of tweemaal te verpotten, waarvoor een
+mengsel van gelijke deelen heide-, blad- en broeiaarde, benevens zand
+uitstekend geschikt is.</p>
+<p>De cultuur is niet zeer gemakkelijk, wat veroorzaakt wordt door het
+meermalen repikeeren en verplanten en ook, doordat de planten zeer koel
+en toch vorstvrij gehouden moeten worden, daar zij anders door insecten
+worden aangetast en daardoor zeer lijden. Voorzichtiger doet de
+liefhebber, zich in het voorjaar de tamelijk goedkoope <span class="letterspaced">Calceolaria&rsquo;s</span> in bloeibaren toestand aan te
+schaffen; zij verlangen dan rijkelijk water benevens een lichte en
+luchtige standplaats.</p>
+<p>Een in vollen bloei zijnde <span class="letterspaced">Calceolaria</span> levert een prachtig gezicht op.</p>
+<p><b>Campanula (Klokjesbloem).</b> Onder de vele &eacute;&eacute;n- en
+tweejarige <span class="letterspaced">Campanula&rsquo;s</span>, die
+zeer veel tot tuinversiering gebruikt worden, bevinden zich ook eenige
+<span class="pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157" name="pb157">157</a>]</span>soorten, die uitstekend geschikt zijn voor
+kamercultuur. De fraaiste hiervan is zeker wel de <span class="letterspaced">Campanula pyramidalis</span>, een tweejarige plant, die
+des zomers een pyramidevormige bloeiwijze ontwikkelt, welke 1 &agrave;
+1&frac12; M. hoog kan worden, en die uit fraaie, groote, witte of
+blauwe bloemen bestaat. De zaden, die de plant rijkelijk voortbrengt,
+worden tegen het einde van Augustus of begin September in potten
+gezaaid. Deze zaadpotten moeten koud overwinterd worden; men kan ze
+zelfs des winters buiten houden. In de lente worden de zaailingen
+gerepikeerd, om ze daarna afzonderlijk in potjes uit te planten.</p>
+<p>Wanneer men deze plantjes in goede aarde geplant heeft, en men geeft
+ze een goede, zonnige standplaats voor het venster, dan zullen eenige,
+er van reeds in het najaar bloeien, de meeste, echter in den daarop
+volgenden zomer.</p>
+<p>Een zeer fraaie ampelplant is de <span class="letterspaced">Campanula fragilis</span>, die den geheelen zomer door
+talrijke platte, lichtblauwe, stervormige bloemen geeft; ook de C.
+<span class="letterspaced">garganica</span> van het Garganusgebergte in
+<span class="letterspaced">Apuli&euml;</span> is voor dit doel
+uitstekend geschikt. Deze beide hangende soorten hebben rondachtige
+bladeren. Zij laten zich beide zeer gemakkelijk door wortelspruiten
+vermenigvuldigen. In enkele streken worden deze drie <span class="letterspaced">Campanula</span>-soorten zeer veel gekweekt, en hij, die
+eenmaal met haar cultuur begonnen is, zal deze niet gemakkelijk meer
+opgeven.</p>
+<p><b>Cheiranthus Cheiri (Muurbloem).</b> De, om den heerlijken geur
+harer bloemen, algemeen in trek zijnde Muurbloem komt op zeer enkele
+plaatsen van ons land in het wild voor, o.a. op de ru&iuml;ne van
+Brederode. Men onderscheidt stam- en struik-Muurbloemen. Van beide
+soorten, waarvan de eerste slank, de laatste bossig groeit, heeft men
+weder hooge en lage, enkele en gevulde vari&euml;teiten.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Cheiranthus</span> wordt in het
+voorjaar gezaaid in een pot, die buiten voor het venster wordt
+geplaatst, of wel, men zaait ze direct in den tuin uit. De jonge
+plantjes worden, wanneer zij een paar centimeters hoog zijn,
+gerepikeerd op een afstand van 25&ndash;35 cM., bij voorkeur op een
+goed toebereid vakje in den tuin. Hier worden zij, zoo noodig,
+rijkelijk begoten en in het najaar zeer voorzichtig in behoorlijk
+groote potten gezet. Voor dit opplanten wordt broeiaarde of goede
+bladgrond gebruikt. De overwintering geschiedt nu in een kouden kelder
+of achterkamer. Krachtige planten kunnen dan van Februari af voor een
+zonnig venster in bloei getrokken worden. De Muurbloem stelt zeer
+weinig eischen; zij is zeer hard en uitstekend geschikt voor de
+voorjaarsbeplanting van balkonbakjes en bloemvakken.</p>
+<p><b>Chrysanthemum indicum.</b> De <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span> zijn overal bekende en bijna door
+iedereen beminde bloemplanten, en kunnen tegenwoordig met alle recht
+als echte modeplanten beschouwd worden. De bekwame kweekers hebben ze
+tot op een zeer hoogen trap van volmaaktheid weten te brengen,
+<span class="pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158" name="pb158">158</a>]</span>en de bloei, die in den laten herfst en den
+v&oacute;&oacute;rwinter valt, heeft deze planten zeer bemind gemaakt.
+Wij willen hier niet ingaan op de tegenwoordig ontelbare
+vari&euml;teiten, die, al naar de vorm der bloemen, in verschillende
+groepen worden verdeeld, daar het beter is, dat ieder liefhebber ze
+naar zijn eigen smaak in de verschillende kweekerijen uitkiest. Wij
+zullen ons dus uitsluitend met de cultuur bezighouden. Als een echte
+vaste-plant sterft de <span class="letterspaced">Chrysanthemum</span>
+na den bloei tot op den wortelstok in. De uitgebloeide scheuten worden
+dan tot op den pot toe afgesneden en slechts de jonge scheuten, die dan
+dikwijls reeds zijn te voorschijn gekomen, laat men staan. Deze jonge
+scheuten moeten in het volgend jaar de bloeiende planten leveren,
+terwijl de uitgebloeide moederplant dan naar den mesthoop verhuist. Er
+zijn twee wegen om de <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span>
+te vermenigvuldigen: &ograve;f wij werpen de oude planten dadelijk weg,
+na de jonge scheuten afgesneden te hebben, die als stekken gedurende
+den winter zeer goed wortelen; &ograve;f wij kweeken de oude planten
+tot Februari in het venster van een koude kamer, om dan eerst met het
+snijden der stekken te beginnen.</p>
+<p>De liefhebber doet het beste met het stekken tot de eerste dagen van
+Februari te wachten. Men gebruikt daartoe uitsluitend de scheuten, die
+uit den pot zijn ontsproten; die, welke zich aan de nog voorhanden
+zijnde oude stengels hebben ontwikkeld, worden bij voorkeur niet
+gebruikt. De stekjes worden met een scherp mesje gesneden en 6 &agrave;
+8 te zamen rondom den rand van een 10 cM. wijden pot gestekt. De beste
+aarde om in te stekken is zandige broei- of bladaarde. De beworteling
+geschiedt zeer goed voor het venster van een koele kamer, maar steeds
+in gesloten lucht, zoodat iedere pot met een stolp moet bedekt
+worden.</p>
+<p>Het is niet raadzaam de stekken te warm te houden, daar zij dan
+minder krachtige planten vormen. Nadat zij geworteld zijn, kan men de
+stolpen er af nemen en de jonge plantjes zoo koel mogelijk houden.
+Tegen het einde van Maart worden de stekken uit de stekpotten genomen
+en ieder afzonderlijk in een potje van 6&ndash;7 cM. wijdte geplant. De
+jonge <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span> worden nu voor
+het venster van een dikwijls geluchte, koele kamer gezet, waar zij
+spoedig flink zullen doorgroeien.</p>
+<p>Jonge planten, moeten zoodra zij drie volkomen ontwikkelde bladeren
+gevormd hebben, daarboven ingenepen worden. Gewoonlijk zullen zich dan
+drie scheuten ontwikkelen, die men laat doorgroeien, totdat zij weder
+drie volgroeide bladeren hebben, waarna zij nogmaals ingenepen worden.
+Op deze wijze verkrijgt men mooie planten met 8 &agrave; 9 scheuten.
+Eenige er van kan men echter laten doorgroeien, om er kroonboompjes van
+te maken (<a href="#fig096">Fig. 96</a>).</p>
+<p>In het begin van Mei, wanneer er geen nachtvorsten meer te vreezen
+zijn, graaft men de jonge planten op een vak in den tuin in. Dit vak
+<span class="pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159" name="pb159">159</a>]</span>moet goed op de zon liggen. Om de vier &agrave;
+zes weken moeten de planten nu geregeld verpot worden; dit moet zoo
+voorzichtig mogelijk geschieden, daar de wortels niet beschadigd mogen
+worden. Iederen keer gebruikt men potten, die slechts weinig grooter
+zijn dan die, waarin zij stonden. De aarde, die men gebruikt, moet zoo
+voedzaam mogelijk wezen, het beste is een mengsel van broeiaarde,
+graszodengrond en verteerden koemest, waarbij rijkelijk zand en wat
+hoornspaanders of beendermeel wordt gevoegd. Heerscht er warm weer, dan
+moeten de <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span> &rsquo;s
+morgens en &rsquo;s avond begoten en bespoten worden; en 2 &agrave; 3
+weken na het verpotten moet men ze weder minstens &eacute;&eacute;n
+keer per week gieren. Een plant, die zoo sterk groeit, mag het,
+v&oacute;&oacute;r alles, niet aan voedsel ontbreken.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e4925width" id="fig096"><img src="images/fig096.jpg" alt="Fig. 96. Chrysanthemum, als kroonboompje gekweekt." width="314"
+height="560">
+<p class="figureHead">Fig. 96. Chrysanthemum, als kroonboompje
+gekweekt.</p>
+</div>
+<p>Kweekt men struikvormige <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span>, dan behoeft men er niet anders
+aan te snijden, dan hiervoor vermeld is. Wanneer men dit mooi vindt,
+kunnen de <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span> ook in
+waaier-, scherm- of kogelvorm gekweekt worden, door er een aantal
+stokjes bij te steken en hier de takken aan te binden. Dit veroorzaakt
+echter veel moeite, het eischt veel handigheid en het kan niet
+werkelijk mooi genoemd worden. Het gemakkelijkst kweekt men nog kleine
+kroonboompjes (Fig. 96). Hiertoe gebruikt men de stekplantjes van
+krachtige soorten, die toonen flink te willen doorgroeien. Bij deze
+stekplantjes zet men stokjes, die juist zoo lang moeten zijn, als men
+het stammetje hoog wil laten worden. Aan deze stokjes worden de jonge
+plantjes gebonden; men zorgt er nu voor, alle zijscheuten, zoodra die
+ontstaan, geregeld weg te breken. Zijn de plantjes eindelijk
+z&oacute;&oacute; lang geworden, dat zij even boven de stokjes
+uitsteken, dan snijdt men hun de koppen af. Er zullen zich dan spoedig
+een aantal zijscheuten ontwikkelen. Van deze zijscheuten behoudt men de
+bovenste, die het kroontje moeten vormen; de overige worden weer
+weggesneden. Uit deze zijscheuten worden, wanneer zij lang genoeg zijn,
+weder de koppen gesneden, ten einde mooie <span class="pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160" name="pb160">160</a>]</span>dichte kroontjes te
+verkrijgen. Wenscht men groote bloemen te hebben, dan moeten, zoodra de
+knopvorming begint, steeds al de zijknoppen weggebroken worden, zoodat
+men op iederen scheut slechts &eacute;&eacute;n knop behoudt en al het
+voedsel der plant ten gunste dezer knoppen komt. Deze bewerking past
+men zoowel op de kroonboompjes als op de struiken toe. Van
+grootbloemige soorten kan men op de volgende wijze reusachtige bloemen
+verkrijgen. In Maart of April snijdt men van sterke scheuten stekken,
+die, zoodra zij beworteld zijn, in potten van 10 cM. wijdte worden
+gezet. Deze zomerstekken laat men op &eacute;&eacute;n scheut
+doorgroeien, door alle zijscheuten tijdig te verwijderen; aan dezen
+&eacute;&eacute;nen scheut laat men, zoodra de knoppen goed zichtbaar
+zijn, slechts den sterksten zitten; al de andere worden weggebroken.
+Behandelt men de plant goed en laat men het haar aan niets ontbreken,
+dan zal die &eacute;&eacute;ne knop zich tot een bloem van buitengewone
+afmeting en pracht ontwikkelen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e4941width" id="fig097"><img src="images/fig097.jpg" alt="Fig. 97. Struikvormige Chrysanthemum." width="442" height="596">
+<p class="figureHead">Fig. 97. Struikvormige Chrysanthemum.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Chrysanthemum</span> heeft zeer veel
+vijanden, waaronder luizen, larven en meeldauw wel de ergste zijn. Deze
+vijanden tasten haar echter d&agrave;n alleen aan, wanneer zij, door
+een fout in de kweekwijze, niet goed groeit.</p>
+<p>Zoodra er in het najaar nachtvorsten komen, moet men de <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span> in een zonnige, doch koele kamer
+zetten; en wordt er bij vorstvrij weer voor goed luchten gezorgd, dan
+zullen de bloemen zich spoedig gaan ontwikkelen. Geeft men ze echter te
+veel warmte, of lijden zij gebrek aan frissche lucht of water, dan gaan
+zij in de kamer zeer <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161"
+name="pb161">161</a>]</span>snel achteruit en de bloemen zullen niet
+goed openkomen. Ook de afgesneden bloemen duren in een warm vertrek
+slechts kort; in een koude kamer kan men ze echter tamelijk lang goed
+houden.</p>
+<p><b>Cineraria hybrida.</b> De <span class="letterspaced">Cineraria</span> behoort tot de familie der
+samengesteld-bloemigen en de meeste thans gekweekte soorten stammen van
+de <span class="letterspaced">Cineraria cruenta</span>, een op de
+Canarische eilanden te huis behoorende soort af. Het is een tweejarige,
+dankbare bloemplant, met groote, zeer ruwe bladeren. De op krachtige
+stelen verschijnende bloemen kenmerken zich door de prachtige kleuren
+der straalbloempjes, die n&uacute; eens rood, blauw of violet,
+d&aacute;n weder zuiver wit zijn, terwijl ook meerdere kleuren in een
+bloem kunnen voorkomen. De bloemen zijn meestal reukeloos; soms echter
+onderscheiden zij zich door een aangenamen geur. Men kweekt
+tegenwoordig lage, middelmatige en hooge vari&euml;teiten. De fraaiste
+zijn zeker wel de middelmatig hooge verscheidenheden zooals er een in
+<a href="#fig098">Fig. 98</a> is afgebeeld.</p>
+<div class="figure xd19e4971width" id="fig098"><img src="images/fig098.jpg" alt="Fig. 98. Cineraria hybrida." width="550"
+height="520">
+<p class="figureHead">Fig. 98. Cineraria hybrida.</p>
+</div>
+<p>De cultuur der <span class="letterspaced">Cineraria</span> is juist
+dezelfde, die wij vermeld hebben voor de <span class="letterspaced">Calceolaria</span>. Zij is echter in sommige opzichten
+gemakkelijker, daar de zaden grooter zijn, zoodat men die wijder uit
+elkander kan zaaien. <span class="pagenum">[<a id="pb162" href="#pb162"
+name="pb162">162</a>]</span>De kiemplantjes zijn ook grooter dan bij de
+<span class="letterspaced">Calceolaria&rsquo;s</span>, zoodat zij heel
+wat gemakkelijker te repikeeren zijn; ook is &eacute;&eacute;n keer
+repikeeren meestal voldoende, omdat men ze hierna wel in afzonderlijke
+potjes kan uitplanten. Het best kweekt men de <span class="letterspaced">Cineraria</span> in goede broeiaarde. Zij wordt in
+September gezaaid, en groeit den geheelen winter flink door, wanneer
+men haar een lichte, koele, doch vorstvrije standplaats geeft en het
+haar niet aan water en gier laat ontbreken. Somtijds begint zij in
+Januari reeds te bloeien; de normale bloeitijd valt echter in de
+maanden Maart en April. Sterke exemplaren moeten enkele malen verpot
+worden, totdat zij in potten staan van ongeveer 16 cM. wijdte. Houdt
+men de <span class="letterspaced">Cineraria&rsquo;s</span> te warm en
+geeft men ze geen frissche lucht genoeg, dan worden zij weldra door
+insecten aangetast, die dikwijls de fraaiste en schoonste exemplaren
+ten gronde richten; zelfs treden dan wel larven op, die in de bladeren
+leven en deze geheel verwoesten. Vorst verdraagt de <span class="letterspaced">Cineraria</span> in het geheel niet. Een liefhebber zal
+verstandig doen deze planten eerst tegen het einde van September te
+zaaien, ze in kleine potten te laten overwinteren en vroeg in het
+voorjaar te verplanten; zij kunnen dan, wanneer de nachtvorsten voorbij
+zijn, ter versiering van het balkon gebruikt worden. De beste plaats
+voor bloeiende <span class="letterspaced">Cineraria&rsquo;s</span> is
+in een breede vensterbank; voor een bloemtafel zijn zij minder
+geschikt, omdat zij, daarin geplaatst, te weinig licht en lucht
+verkrijgen.</p>
+<p><b>Dianthus (Anjelier).</b> Door haar heerlijken geur, haar
+prachtige kleuren en het fraaie voorkomen der geheele plant, is de
+Anjelier langen tijd de lieveling van alle plantenliefhebbers geweest;
+te meer, omdat zij zich ook gemakkelijk laat kweeken. Zij moge
+tijdelijk door de mode verdrongen, zijn, telkens wordt zij weder in
+eere hersteld.</p>
+<p><span class="letterspaced">Dianthus Caryophyllus</span>
+(<span class="letterspaced">Grasanjelier</span>). Deze is zeker wel de
+oudste der Anjelieren, die voor venstercultuur gebruikt worden. Het
+vaderland van deze soort, die nu en dan ook in het wild groeiend wordt
+aangetroffen, en dan kleine, donker-lilakleurige bloemen heeft, is
+zuidelijk Europa. In de cultuur hebben zich talrijke vari&euml;teiten
+gevormd, die door fraaie kleuren en gevulde bloemen uitmunten. De
+gevulde Anjelieren geven gemakkelijk zaad; men kan ze dus uit zaad
+voortkweeken, doch de zaailingen zijn niet constant, d.w.z. dat zij
+lang niet altijd de eigenschappen bezitten, die de moederplant
+kenmerken. Wel verkrijgt men uit een zaaisel planten met fraai gevulde
+of gekleurde bloemen, doch er zijn er ook vele onder, die enkel zijn en
+haar schitterende kleuren verloren hebben. Een liefhebber, die zijn
+Anjelieren wil voortkweeken en zeker wil zijn, bepaalde
+vari&euml;teiten te behouden, moet dit doen door middel van afleggers
+(Zie <a href="#fig027">Fig. 27</a>). Deze wijze van voortkweeken doet
+men gedurende of na den bloei, men gebruikt er jonge scheuten voor, die
+niet meer zullen bloeien. De afleggers wortelen gewoonlijk na 5 of 6
+weken; zij worden dan van de moederplant afgesneden, en afzonderlijk in
+kleine potjes opgepot. In deze <span class="pagenum">[<a id="pb163"
+href="#pb163" name="pb163">163</a>]</span>potjes laat men de jonge
+afstammelingen overwinteren, waartoe men ze niet v&oacute;&oacute;r
+November in een luchtigen kelder of een koele achterkamer zet. Reeds
+vroeg in het voorjaar moeten deze jonge Anjelieren verpot worden. Men
+gebruikt hiertoe potten van 13 cM. wijdte en plant ze in een mengel van
+&#8532; broeiaarde, &#8531; klei- of graszodengrond en een weinig
+scherp zand. Dadelijk na het verplanten worden zij buiten voor het
+venster of op het balkon geplaatst. Ook de oudere planten moeten tijdig
+verpot en buiten gezet worden. De door afleggers verkregen planten
+geven gewoonlijk in het eerste jaar slechts zeer weinig bloemen; in het
+tweede jaar bloeien zij echter volop. De bloemstelen zijn zeer dun en
+kunnen veelal de zware, gevulde bloemen niet dragen; ook breken zij
+zeer gemakkelijk, waarom het voorzichtig is ze aan dunne stokjes te
+binden. De Grasanjelier is ook uitstekend geschikt, om in bakjes
+uitgeplant te worden. Heeft men soorten met sterk gevulde bloemen, dan
+wil het wel voorkomen, dat de kelk berst; de bloemen worden dan
+eenzijdig en verliezen veel van haar net voorkomen. Men kan dit kwaad
+gemakkelijk keeren, door om iederen knop een guttapercha bandje te
+leggen.</p>
+<p>De Grasanjelieren, die door vele kweekers aan de markt gebracht
+worden, zijn vaak in haar volle kracht uit den vrijen grond opgestoken
+planten. Deze zijn wel in den beginne zeer fraai, doch verwelken
+spoedig; reden waarom een liefhebber wijs doet, zijn Anjelieren zelf
+langs kunstmatigen weg te kweeken; hij is dan zeker, in het tweede jaar
+prachtig bloeiende planten te hebben.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5020width" id="fig099"><img src="images/fig099.jpg" alt="Fig. 99. Dianthus Caryophyllus semperflorens."
+width="327" height="661">
+<p class="figureHead">Fig. 99. Dianthus Caryophyllus semperflorens.</p>
+</div>
+<p><span class="letterspaced">Dianthus Caryophyllus
+semperflorens</span>. (<span class="letterspaced">Remontant
+Anjelier</span>.) Deze vari&euml;teit, ongeveer 40 jaar bekend, is
+waarschijnlijk in Frankrijk gewonnen. Zij is tegenwoordig zeer in trek
+en wordt in zuidelijk Europa in het groot gekweekt, ten einde de
+bloemen des winters op de markten <span class="pagenum">[<a id="pb164"
+href="#pb164" name="pb164">164</a>]</span>der groote noordelijke steden
+te brengen. Deze worden hier te lande bij duizenden ingevoerd, en
+spelen een zeer voorname rol bij de bloemenbinderij. Ook als potplant
+wordt deze Anjelier veel gekweekt; zij is dan een zeer in trek zijnde
+winterbloeister.</p>
+<p>Ofschoon de Remontant-Anjelier in de laatste jaren door
+verschillende kweekers zeer verbeterd is, hebben haar bloemen toch niet
+die schoone kleuren en fraaie teekening, welke der Grasanjelier eigen
+is; zij heeft echter de zeer goede eigenschap, dat zij bijna het
+geheele jaar door bloeit en juist in het laatste gedeelte van den
+herfst en het eerste gedeelte van den winter het rijkst, een tijd,
+waarin bloemen steeds zeer welkom zijn.</p>
+<p>De Remontant-Anjelier wordt in Januari of Februari uit stekken
+voortgekweekt, die men snijden moet zooals Fig. 22 aantoont. Deze
+stekken zet men vlak aan den rand van een met zandige aarde gevulden
+pot; de stekpot wordt op een lichte, warme plaats gezet en slechts even
+vochtig gehouden. Nog zekerder is men van het wortelen der stekken,
+wanneer men op de volgende wijze te werk gaat. Men neemt een pot van 10
+cM. en een tweeden van 7 cM. wijdte, van welken tweeden het
+drainagegaatje met een kurkje, of beter nog met een weinig cement,
+waterdicht toegemaakt wordt. Is het cement goed opgedroogd, dan legt
+men in den grooten pot een laagje scherven en brengt men er zooveel
+aarde in, dat de kleinere pot, er ingezet, juist met den rand gelijk
+komt. De ruimte tusschen de twee potten wordt dan met aarde gevuld,
+waarin de stekken gestoken worden. Is dit geschied, dan wordt de
+binnenpot met water gevuld en, wanneer dit noodig blijkt, water
+bijgegoten. Door de pori&euml;n van den binnenpot dringt nu juist
+zooveel water als de stekken noodig hebben, zoodat deze in het geheel
+niet behoeven begoten te worden (<a href="#fig100">Fig. 100</a>). Op
+deze wijze behandeld, wortelen de stekken vrij zeker binnen 4 &agrave;
+6 weken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5042width" id="fig100"><img src="images/fig100.jpg" alt="Fig. 100. Practische kweekwijze van Remontant-Anjelieren." width="369"
+height="284">
+<p class="figureHead">Fig. 100. Practische kweekwijze van
+Remontant-Anjelieren.</p>
+</div>
+<p>De cultuur van de Remontant-Anjelier is juist dezelfde als die van
+de Grasanjelier: zij wordt in dezelfde aarde geplant, ook in het
+voorjaar verpot en daarna buitengezet. Om te voorkomen, dat de
+stekplanten reeds in den zomer bloeien, snijdt men er den kop uit; zij
+maken dan zijscheuten, die pas in het najaar in bloei zullen komen. De
+Remontant-Anjelier moet natuurlijk niet in den kelder overwinteren daar
+zij <span class="pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165" name="pb165">165</a>]</span>des winters bloeit, maar voor een zonnig venster
+van een matig warme kamer.</p>
+<p><span class="letterspaced">Dianthus Margarit&aelig;.</span> Dit is
+een nog betrekkelijk nieuwe vari&euml;teit, met zeer fraaie bloemen.
+Deze laat zich zeer goed door zaad vermenigvuldigen daar een zaaisel
+bijna uitsluitend planten met gevulde bloemen oplevert. De <span class="letterspaced">Dianthus Margarit&aelig;</span> wordt in de maand Maart
+gezaaid in potten, die men voor het venster zet; de opkomende
+zaailingen worden gerepikeerd, in kleine potjes geplant en gedurende
+den zomer nogmaals verpot. Kweekt men ze tot aan het intreden van
+nachtvorsten buiten, dan zullen deze Anjelieren zich in 8 &agrave; 9
+maanden tot bloeibare planten ontwikkelen. De eerste bloemen vertoonen
+zich gewoonlijk laat in den herfst; de eigenlijke bloei begint echter
+pas in de maanden Maart, April of Mei. De overwintering moet op een
+lichte, vorstvrije plaats geschieden.</p>
+<p>Men onderscheidt lage, halfhooge en hooge <span class="letterspaced">Dianthus Margarit&aelig;</span>; die alle tamelijk
+kleinbloemig zijn, en dus slechts door den bloei van elkander
+verschillen; anders is dit met de <span class="letterspaced">Malmaison</span>-vari&euml;teiten, die zich door zeer
+groote bloemen onderscheiden.</p>
+<p>Ten laatste moeten wij nog melding maken van <span class="letterspaced">Dianthus fruticosus</span> (Boom-Anjelier). Deze vormt
+een houtachtigen stengel, en wordt in de kamer het best tegen hekjes
+gekweekt; zij blijft verscheidene jaren goed, wordt ongeveer
+&eacute;&eacute;n Meter hoog en bloeit in alle jaargetijden.</p>
+<p>Alle Anjelieren worden gemakkelijk door ongedierte en andere ziekten
+aangetast, wanneer men ze des winters te veel begiet, of in dit
+jaargetijde de bladeren vochtig maakt en ook, wanneer men ze een te
+warme, besloten standplaats geeft. Des zomers moeten zij alle buiten
+gekweekt en rijkelijk begoten en gegierd worden.</p>
+<p><b>Mimulus moschatus (Muskusplant.)</b> Dit is een tamelijk
+onbeduidend plantje, met kleine, gele bloempjes, maar om zijn sterken
+muskusgeur wordt het dikwijls gezocht. Behalve de oorspronkelijke
+soort, worden twee vari&euml;teiten gekweekt; een zeer gedrongene, de
+<span class="letterspaced">M. moschatus compactus</span>, en een met
+groote bladeren, de <span class="letterspaced">M. moschatus
+Harrisonii</span>.</p>
+<p>De Muskusplant is winterhard; zij wordt echter steeds in potten
+gekweekt en wel in veen- of broeiaarde. De voortkweeking geschiedt zeer
+gemakkelijk door zaden, stekken of deeling der oude plant. In het
+najaar sterft zij bijna geheel af en de overblijvende wortelstok wordt
+dan droog in den kelder bewaard. In het voorjaar wordt zij verplant en
+voor het venster aan den groei gebracht; gedurende den zomer zet men
+haar buiten voor het venster. De muskusplant wil gedurende haar
+groeitijd gaarne op een half beschaduwde plek staan en dan rijkelijk
+begoten worden.</p>
+<p><b>Myosotis (Vergeet-mij-niet).</b> Als winterbloeister heeft vooral
+veel waarde de <span class="letterspaced">Myosotis oblongata
+vera</span>, een plantje met lichtblauwe bloemen. Men zet haar
+gedurende den winter, zoo mogelijk, zonnig, koel en geheel vorstvrij,
+daar zij zeer gemakkelijk bevriest, de bloemen zullen dan in Februari
+zeer talrijk verschijnen. <span class="pagenum">[<a id="pb166" href="#pb166" name="pb166">166</a>]</span></p>
+<p>Zijn de oude planten in het voorjaar uitgebloeid, dan worden zij
+teruggesneden, waarop zij gemakkelijk zullen uitloopen. Deze uitloopers
+worden als stekken gebruikt en zijn ze beworteld, dan kan men de
+moederplanten wegwerpen. De stekken wortelen op een koele, schaduwrijke
+plaats zeer gemakkelijk; zij worden in den loop van den zomer
+herhaaldelijk in voedzamen grond geplant, rijkelijk gegierd en
+voortdurend tamelijk zonnig gehouden.</p>
+<p>Een niet minder fraaie soort is de <span class="letterspaced">Myosotis azorica</span>. Deze kweekt men met haar
+vari&euml;teiten uit zaad en pot ze op in 10&ndash;12 cM. wijde potten.
+De bloemen verschijnen in de lente en toonen het schoonste blauw van
+alle Vergeet-mij-niet-soorten.</p>
+<p><b>Primula (Sleutelbloem).</b> De <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> zijn prachtige, zeer dankbare
+planten, die ons voor een gedeelte in het voorjaar in den tuin, voor
+een ander gedeelte gedurende den herfst en den winter, in de kamer door
+haar fraaie bloemen veel genot verschaffen.</p>
+<p>De belangrijkste <span class="letterspaced">Primula</span>, voor het
+kweeken in de kamer, is de <span class="letterspaced">Primula
+chinensis</span> (<a href="#fig101">Fig. 101</a>). Iedere liefhebber
+kent zeker deze fraaie bloemplant, met haar mooi ingesneden groote
+bladeren, die altijd zeer fijn en dicht behaard zijn. Van deze
+<span class="letterspaced">Primula</span> worden vele vari&euml;teiten
+gekweekt, die zich &ograve;f door den vorm en de insnijdingen der
+bladeren, &ograve;f door de bloemen, &ograve;f door de kleuren
+onderscheiden. Zoo heeft men verscheidenheden met gaafrandige en
+gefranjede bloemen; andere met witte, gele, verschillende tinten van
+roode, blauwe en gestreepte bloemen, terwijl weer andere
+vari&euml;teiten zich onderscheiden door enkele of gevulde bloemen.</p>
+<p>Deze <span class="letterspaced">Primula</span> is een overblijvende
+plant; zij wordt echter meestal als &eacute;&eacute;njarig behandeld,
+omdat zij het eerste jaar het mooist bloeit. Hoe grooter en talrijker
+de bloemen en hoe beter ontwikkeld de bladeren zijn, des te mooier is
+de plant. De liefhebber doet verreweg het wijst de <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> in het najaar te koopen; alle
+bloemisten kweeken ze in grooten getale, waardoor zij steeds goedkoop
+te verkrijgen zijn. Wenscht men ze zelf te kweeken, dan moet men
+onderscheid maken tusschen enkele, half gevulde en geheel gevulde
+<span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span>. De laatste toch
+kunnen niet uit zaad, maar moeten door stekken voortgekweekt
+worden.</p>
+<p>Wil men de <span class="letterspaced">Primula chinensis</span> uit
+zaad kweeken, dan moet men zich goed versch zaad aanschaffen en dit in
+potten met goede zandige heideaarde uitzaaien. Bedekt men deze
+zaadpotten met een glasplaat, en zet men ze op een beschaduwde plek van
+de vensterbank, dan zullen de zaden in 2 &agrave; 3 weken kiemen. De
+jonge kiemplantjes worden gerepikeerd, later in kleine potjes
+uitgeplant en in den loop van den zomer in potten van 10 cM. wijdte
+geplant, waarin zij dan bloeien. De beste aarde, die men voor het
+oppotten en verpotten gebruiken kan, is zandige broeiaarde, en wil men
+goed groeiende <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span>
+bemesten, dan gebruikt men daartoe Peru guano. Een weinig van deze
+meststof wordt gelijkmatig over den <span class="pagenum">[<a id="pb167" href="#pb167" name="pb167">167</a>]</span>pot verdeeld en met
+wat aarde gedekt. De <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span>
+moeten voor het venster van een goed gelucht vertrek gekweekt worden en
+bij scherpe zon mag men vooral niet vergeten, ze behoorlijk te
+schermen.</p>
+<div class="figure xd19e5146width" id="fig101"><img src="images/fig101.jpg" alt="Fig. 101. Enkele en gevulde Primula chinensis"
+width="593" height="548">
+<p class="figureHead">Fig. 101. Enkele en gevulde Primula chinensis</p>
+</div>
+<p>De voortkweeking der gevulde <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> gaat lang zoo gemakkelijk niet.
+Zijn de planten in het voorjaar uitgebloeid, dan worden zij goed
+schoongemaakt en voor het venster van een niet-verwarmde kamer gezet.
+Hier ontspruiten dan zijscheuten, die men afsnijdt en als stekken
+gebruikt. De stekken zet men in een schotel, die 6 &agrave; 7 cM. hoog
+is, geen drainagegaatjes heeft en tot op de helft met goed gewasschen
+zand is gevuld. Is men hiermede gereed, dan giet men zooveel water in
+de schaal, dat de stekken ongeveer een centimeter diep er in staan. De
+stekken mogen nu niet gedekt, maar moeten zoo zonnig mogelijk geplaatst
+worden; en past men goed op, door tijdig alle rottende bladeren te
+verwijderen, dan is men vrij zeker, dat zij wortel zullen maken. De
+goed bewortelde stekken moeten uiterst voorzichtig in potjes gezet
+worden, waarna men ze evenals de jonge zaailingen kan behandelen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5156width" id="fig102"><img src="images/fig102.jpg" alt="Fig. 102. Leelijke Primula-potten." width="257" height="172">
+<p class="figureHead">Fig. 102. Leelijke Primula-potten.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb168" href="#pb168" name="pb168">168</a>]</span></p>
+<p>De <span class="letterspaced">Primula chinensis</span> is een zeer
+schoone winterbloeister, die van November tot diep in den winter
+onafgebroken haar bloemstengels tusschen de bladeren ontwikkelt. Des
+winters houdt men de planten slechts matig vochtig; bij het gieten moet
+er dan vooral op gelet worden, dat n&ograve;ch het hart der plant,
+n&ograve;ch haar bladeren vochtig worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5168width" id="fig103"><img src="images/fig103.jpg" alt="Fig. 103. Primula obconica." width="410"
+height="672">
+<p class="figureHead">Fig. 103. Primula obconica.</p>
+</div>
+<p>Zij moet voor een zonnig venster van een koele kamer geplaatst
+worden en de gemiddelde temperatuur mag hier in geen geval hooger zijn
+dan 45&deg; &agrave; 46&deg; Fahr. Geeft men te veel warmte, dan
+verzwakken de planten en worden de bloemen kleiner. Zonder veel schade
+te lijden, kan een <span class="letterspaced">Primula</span> hoogstens
+een paar graden vorst verdragen, waarom zij een uitstekende plant is om
+tusschen dubbele vensters gekweekt te worden, waar men ze tusschen uit
+neemt, wanneer er een koude nacht te verwachten is. Hebben ze een
+weinig van de vorst geleden, dan mogen zij n&ograve;ch warm,
+n&ograve;ch in de zon gezet worden. Daar de ruimte tusschen de dubbele
+vensters meestal niet groot genoeg is, worden de <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> dikwijls in pijpvormige potten
+(<a href="#fig102">Fig. 102</a>) gezet, die niet alleen zeer leelijk,
+maar ook vaak van <span class="corr" id="xd19e5183" title="Bron: porcelein">porselein</span> vervaardigd zijn, waardoor het
+toetreden van lucht tot de wortels verhinderd wordt. In plaats van deze
+pijpvormige potten doet men veel beter, hoekige potten <span class="pagenum">[<a id="pb169" href="#pb169" name="pb169">169</a>]</span>(<a href="#fig006">Fig. 6</a>) te nemen, en
+deze, zoo noodig, nog op een stekpotje te zetten, zoodat de potten dan
+niet tusschen het raamwerk, maar tusschen de ruiten komen te staan,
+waar zij natuurlijk meer ruimte hebben.</p>
+<p>Zeer dikwijls wordt de <span class="letterspaced">Primula
+chinensis</span> wankelend en zakt zij naar &eacute;&eacute;n zijde
+over; het gevolg hiervan, dat de wortelhals zeer dun is. Dit bezwaar
+kan men gemakkelijk verhelpen, door een paar dunne stokjes, 6 &agrave;
+7 cM. lang, rechts en links, vlak langs de plant in de aarde te steken,
+waardoor zij den noodigen steun verkrijgt.</p>
+<p><span class="letterspaced">Primula obconica</span>. Deze
+<span class="letterspaced">Primula</span>, die in 1883 uit China werd
+ingevoerd, is ook een zeer dankbare winterbloeister. Zij laat zich zeer
+gemakkelijk uit zaad vermenigvuldigen, wat men echter ook kan doen,
+door de oude plant te verdeelen. Des zomers moet de <span class="letterspaced">Primula obconica</span> buiten gekweekt worden, des
+winters in een koel vertrek. De bloemen van deze soort zijn wit of
+zacht lila; er zijn in den laatsten tijd echter mooie grootbloemige
+verscheidenheden in verschillende kleuren van gewonnen, wier bloemen in
+grooten getale op dunne slanke stoeltjes staan. Jammer is het, dat
+enkele menschen er last van hebben, dat deze plant een huidonsteking
+bij hen veroorzaakt. Zij, die dit bemerken, moeten haar zonder
+handschoenen niet aanraken. Bemerkt men de ontsteking, dan wrijve men
+de aangedane plek goed in met een watje met alcohol van 96&deg;
+(spiritus fortior) en wassche daarna de plek met zeep goed af.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5208width" id="fig104"><img src="images/fig104.jpg" alt="Fig. 104. Soldanella alpina." width="246"
+height="391">
+<p class="figureHead">Fig. 104. Soldanella alpina.</p>
+</div>
+<p>Behalve de genoemde, zijn bijna alle <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> voor potcultuur geschikt. Ook de
+<span class="letterspaced">Primula acaulis</span> (<span class="letterspaced">Gewone Sleutelbloem</span>) en <span class="letterspaced">Primula Auricula</span> (<span class="letterspaced">Aurikel</span>) laten zich, in potten gekweekt, zeer
+goed in een koel vertrek tot bloei brengen.</p>
+<p><b>Soldanella alpina.</b> Deze allerliefste, tot de familie der
+Primula&rsquo;s behoorende Alpenplant, heeft niervormige blaadjes,
+waarboven de sierlijke bloemstengeltjes zich verheffen, waaraan in
+April en Mei kleine purper-violette klokvormige bloempjes hangen, die
+met een rand van franje versierd zijn.</p>
+<p>In goede tuinaarde geplant, groeit de <span class="letterspaced">Soldanella</span> ook zeer goed in potten, die des
+zomers buiten, des winters voor het venster van een koudere kamer
+moeten gezet worden. Hier bloeit zij dan gewoonlijk reeds vroeg in het
+voorjaar. De vermenigvuldiging geschiedt gemakkelijk uit zaden of door
+scheuren der oude planten.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb170" href="#pb170" name="pb170">170</a>]</span></p>
+<div class="div2" id="ch2.5"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Kruidachtige bloemplanten voor warme vertrekken.</h3>
+<p><b>Begonia.</b> De <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>, die hier besproken worden,
+behooren tot die groep, die, in tegenstelling met de algemeen bekende
+soorten, geen knollen vormen. Ook deze <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> nemen een eerste plaats in onder
+de talrijke fraaie bloemplanten, die voor kamercultuur geschikt zijn.
+Het aan soorten zeer rijke geslacht <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> vormt een familie op zichzelf,
+die der <span class="letterspaced">Begoniacee&euml;n</span>. Van de
+ongeveer 350 bekende <span class="letterspaced">Begonia</span>-soorten
+behooren ongeveer twee derden in tropisch-Amerika thuis; de andere zijn
+uit Oost-Indi&euml;, <span class="corr" id="xd19e5263" title="Bron: Madagaskar">Madagascar</span> en ook uit China en Japan
+afkomstig. Alle <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>
+hebben, afgezien van de meer of minder fraaie bloemen,
+&eacute;&eacute;n algemeen kenmerk, namelijk: dat het blad scheef
+hartvormig is, waaraan zij den in Duitschland algemeen bekenden naam
+&ldquo;Schiefblatt&rdquo; te danken hebben. De soorten onderling
+verschillen echter zeer.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5270width" id="fig105"><img src="images/fig105.jpg" alt="Fig. 105. Begonia Credneri." width="422"
+height="531">
+<p class="figureHead">Fig. 105. Begonia Credneri.</p>
+</div>
+<p>De kweekers verdeelen de <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> in drie zeer groote groepen,
+namelijk de <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span>, de
+<span class="letterspaced">stengelachtige Begonia&rsquo;s</span> en de
+<span class="letterspaced">Bladbegonia&rsquo;s</span>. Op dit oogenblik
+willen wij ons slechts bezighouden met <span class="letterspaced">stengelachtige Begonia&rsquo;s</span>, terwijl wij de
+beide andere groepen in de hoofdstukken &ldquo;Bol- en
+Knolgewassen&rdquo; en &ldquo;Bladplanten&rdquo; meer uitvoerig zullen
+behandelen. De <span class="letterspaced">stengelachtige
+Begonia&rsquo;s</span> vormen dikwijls krachtige, zeer groote planten,
+die zich in de kamer vaak zeer fraai ontwikkelen. Zijn zij uitstekende
+planten om in de vensterbank te kweeken, wanneer zij tegen te scherpe
+zon geschermd worden, nog meer waarde hebben die soorten, welke, in de
+kamer gekweekt, des winters bloeien. <span class="pagenum">[<a id="pb171" href="#pb171" name="pb171">171</a>]</span>Het zijn dan ook
+deze, waarmede wij ons op dit oogenblik zullen bezighouden.</p>
+<p>In vergelijking met de <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span> hebben de <span class="letterspaced">stengelachtige Begonia&rsquo;s</span> gewoonlijk slechts
+betrekkelijk kleine bloemen.</p>
+<p>Hoewel de bloemen dezer soorten door kruisbevruchting in afmeting en
+kleur zeer zijn verbeterd, zijn zij toch nog altijd niet groot. Als
+vergoeding daarvoor mag zeker wel de buitengewone bloemrijkheid gelden.
+Het is toch geen zeldzaamheid, dat er 30 &agrave; 40 bloemen aan
+&eacute;&eacute;n stengel voorkomen. Enkele der <span class="letterspaced">stengelachtige Begonia&rsquo;s</span> worden tamelijk
+hoog; snijdt men ze echter dikwijls in, dan vormen zij fraaie
+halfkogelvormige planten, die reeds door de dikwijls fraai gekleurde of
+geteekende bladeren een zeer schoon gezicht opleveren. Terwijl de
+meeste <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span> met zeer
+weinig warmte tevreden zijn en in een gesloten vertrek niet best willen
+groeien, zijn de meeste <span class="letterspaced">stengelachtige
+Begonia&rsquo;s</span> juist zeer goede kamerplanten. Een zonnig
+gelegen woonvertrek met een wintertemperatuur van 60&deg;&ndash;65&deg;
+Fahr. is uitstekend geschikt voor de cultuur dezer planten, mits men ze
+een lichte plaats op de vensterbank of anders in de nabijheid van een
+raam kan geven.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt het best en snelst door middel van
+stekken, die meestal zeer gemakkelijk wortelen; doch ook door zaad kan
+men ze in de kamer voortkweeken. Dit moet juist op dezelfde wijze
+behandeld worden als dat der <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span>. Wanneer men de zaden
+vroegtijdig in Februari of Maart uitzaait, dan is deze cultuur zeer
+aangenaam, daar de zaailingen snel groeien en meestal, eens
+gerepikeerd, groot genoeg zijn om afzonderlijk in potjes te worden
+gekweekt.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">stengelachtige Begonia&rsquo;s</span>
+worden gewoonlijk in het voorjaar een weinig ingesneden en daarna
+verplant, terwijl zij dan midden in den zomer nog eenmaal verplant
+moeten worden. Het beste grondmengsel is zeker: gelijke deelen broei-,
+heide- of bladaarde, waarbij 1/10 scherp zand wordt gevoegd. Gedurende
+den groeitijd moet overvloedig gegoten worden. Tot de fraaiste
+winterbloeisters onder de <span class="letterspaced">stengelachtige
+Begonia&rsquo;s</span> behooren: <span class="letterspaced">Beg.
+albo-picta</span> met wit gevlekte bladeren en zuiver witte bloemen;
+<span class="letterspaced">Beg. fuchsio&iuml;des</span>, een zeer
+bekende soort, met fraaie, donkergroene bladeren en donker-karmijnroode
+bloemen; <span class="letterspaced">Beg. Schmidtii</span>, een
+sierlijke plant met donkergroene, aan de achterzijde roodachtige
+bladeren en rose bloemen; <span class="letterspaced">Beg.
+Erfordia</span>, een nieuwe hybride, met karmijnroode bloemen en zwak
+behaarde bladeren en bladstelen. Al de hier opgenoemde soorten
+kenmerken zich door tamelijk kleine bladeren. Schoone soorten met
+grootere bladeren zijn: <span class="letterspaced">Beg.
+Credneri</span>, een ongeveer 1 M. hoog wordende nieuwe hybride met
+metaalachtig glanzende bladeren, die getoond heeft uitstekend te zijn
+voor kamercultuur; <span class="letterspaced">Beg. hybr. President
+Carnot</span> met saprijke dikke bladeren, die, volgroeid, zilverwitte
+vlekken hebben en rosekleurige bloemen; <span class="letterspaced">Beg.
+incarnata superba</span>, een ongeveer 40 cM. hoog wordende
+<span class="pagenum">[<a id="pb172" href="#pb172" name="pb172">172</a>]</span>plant, met bronsachtige, behaarde bladeren en
+witte bloemen; <span class="letterspaced">Beg. metallica</span>, een
+zeer bekende soort met groote metaalachtig glanzende bladeren (de
+bloemen zijn rose, met een donkerroode sterk behaarde achterzijde);
+<span class="letterspaced">Beg. Scharffiana</span>, een soort, die 30
+cM. hoog wordt, met groote dikke fluweelachtige bladeren, waarvan de
+bovenzijde smaragdgroen en de onderzijde purperbruin is. De vrijstaande
+bloemen zijn groot en zuiver wit. Tot deze <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> behoort ook nog de <span class="letterspaced">Begonia semperflorens</span> met haar verschillende
+vari&euml;teiten. Deze <span class="letterspaced">Begonia</span> heeft
+kleine, uit de bladoksels ontspringende witte en rose bloemen, waarmede
+de plant somtijds rijk getooid is. Zij wordt zeer veel in den tuin
+gebruikt, doch ook voor potcultuur is zij uitstekend geschikt. Van deze
+soort zijn in de laatste jaren een paar zeer goede vari&euml;teiten in
+den handel gebracht en wel de <span class="letterspaced">Beg.
+semperflorens Lambertus</span> met witte, eenigszins grootere bloemen
+en de <span class="letterspaced">Beg. semperflorens atropurpurea</span>
+(<span class="letterspaced">Vernon</span>) met fraaie, roode bladeren
+en schitterend roode bloemen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5380width" id="fig106"><img src="images/fig106.jpg" alt="Fig. 106. Begonia metallica." width="446"
+height="603">
+<p class="figureHead">Fig. 106. Begonia metallica.</p>
+</div>
+<p>Een geheel nieuwe vari&euml;teit is de <span class="letterspaced">Beg. semperflorens Teppichk&ouml;nigin</span>; deze
+wordt slechts weinige centimeters hoog, draagt fraaie, rose bloemen en
+is een zeer sierlijk bloemplantje. De <span class="letterspaced">Beg.
+semperflorens</span> hebben gewoonlijk een knolvormig verdikten
+wortelstok; dikwijls sterven zij na den bloei, in het najaar, bijna
+geheel af; zij moeten dan droog en wat koeler gehouden worden. Verplant
+men ze in het voorjaar en snijdt men ze, wanneer de stengels niet
+afgestorven zijn, daarna goed in, dan groeien zij spoedig weer uit en
+dragen binnenkort weder bladeren en bloemen. Op dezelfde <span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173" name="pb173">173</a>]</span>wijze moet ook de <span class="letterspaced">Beg. Weltoniensis</span> behandeld worden; dit is een
+oude, zeer geliefde plant met tamelijk kleine bladeren en zacht rose
+bloemen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5398width" id="fig107"><img src="images/fig107.jpg" alt="Fig. 107. Begonia semperflorens." width="446"
+height="481">
+<p class="figureHead">Fig. 107. Begonia semperflorens.</p>
+</div>
+<p><b>Clivia (Imantophyllum.)</b> De familie van de <span class="letterspaced">Amaryllidee&euml;n</span>, waartoe ook de <span class="letterspaced">Clivia</span> behoort, bevat een zeer groot aantal
+fraaie bloemplanten. Onder al deze gewassen neemt de <span class="letterspaced">Clivia</span>, een kruidachtige plant, een der eerste
+plaatsen in; zij is een duurzame en zeer dankbare plant, die ook in de
+kamer zeer goed tot bloei komt. Er komen in den handel twee soorten
+voor, namelijk de <span class="letterspaced">Clivia nobilis</span> een
+soort, die, niettegenstaande haar naam, niet zeer aanbevelenswaardig is
+en ook niet veel meer wordt aangetroffen, en de algemeen verspreide
+<span class="letterspaced">Clivia miniata</span>.</p>
+<p>De laatstgenoemde, uit Port-Natal afkomstig, is een pracht-plant van
+den eersten rang. Bij deze plant ontspruiten de scheuten met
+riemvormige, ongeveer 5 cM. breede, donkergroene, elegant gebogen
+bladeren direct uit de dikke, vleeschachtige wortels. Alleen reeds om
+haar schoone bladeren is zij een aanbevelenswaardige kamerplant. Maar
+ook is zij een dankbare bloeister, die in den winter of de lente, en
+dan dikwijls weder midden in den zomer, haar bloemen ontwikkelt. Op
+een, tusschen de bladeren ontspruitenden bloemsteel van ongeveer 35
+&agrave; 40 cM. hoogte, ontwikkelt zich een groot bloemscherm, dat uit
+minstens 12 &agrave; 15 groote, menieroode bloemen bestaat. In de
+laatste jaren zijn er zeer schoone vari&euml;teiten van gewonnen, met
+meer of minder donkerrood gekleurde bloemen, waarvan er vaak 30 tot 40
+op &eacute;&eacute;n bloemsteel vereenigd zijn. Daar de bloemen zich op
+&eacute;&eacute;n scherm niet alle te gelijk openen, maar dit na
+elkander doen, duurt den bloei verscheidene weken. Bevruchten wij de
+bloemen, door met een penseeltje, gedurende de middaguren, wat
+stuifmeel op den stempel te brengen, dan zullen zich groote
+<span class="pagenum">[<a id="pb174" href="#pb174" name="pb174">174</a>]</span>roode bessen ontwikkelen, die zeer lang duren en
+een fraai voorkomen aan de plant geven.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Clivia</span> is een zeer harde plant,
+die men desnoods gedurende den zomer buiten kan kweeken, doch het
+gansche jaar door in de kamer gehouden, groeit zij ook zeer goed, mits
+men er voor zorgt, dat zij noch in de volle zon, noch te warm staat;
+daar zij in het eerste geval brandvlekken krijgt, en in het tweede
+geval door insecten wordt aangetast.</p>
+<p>De dikke vleezige wortels der plant toonen reeds aan, dat zij een
+zwaren, voedzamen grond verlangt. De jonge planten moeten jaarlijks, de
+oudere om de twee jaar in zulke aarde verplant worden. Houdt men haar
+gelijkmatig vochtig en vooral zindelijk, dan ontwikkelt de <span class="letterspaced">Clivia</span> van 4&ndash;6 bladeren per jaar.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5437width" id="fig108"><img src="images/fig108.jpg" alt="Fig. 108. Clivia (Imantophyllum) miniata."
+width="402" height="687">
+<p class="figureHead">Fig. 108. Clivia (Imantophyllum) miniata.</p>
+</div>
+<p>Des winters behoeft men haar geen hoogere temperatuur te geven dan,
+45&deg; Fahr., hoewel de <span class="letterspaced">Clivia&rsquo;s</span> ook zeer goed voor het venster van
+een verwarmde kamer groeien. In elk geval is het voorzichtig de koud
+gehouden planten wat warmer te zetten, zoodra men bemerkt, dat zich
+tusschen de bladeren een jonge bloemsteng bevindt. Warm gehouden,
+bloeien deze planten vaak reeds tegen Kerstmis of Nieuwjaar.</p>
+<p>De vermenigvuldiging der <span class="letterspaced">Clivia</span>
+geschiedt door middel van uitloopers, die men, bij het verpotten,
+z&oacute;&oacute; afsnijdt, dat er eenige wortels aan zitten. Deze
+scheuten worden dan in betrekkelijk kleine potten opgepot. Ook kan
+<span class="pagenum">[<a id="pb175" href="#pb175" name="pb175">175</a>]</span>men oude planten zeer goed scheuren, wanneer men
+zorgt, de beschadigde wortels met een scherp mesje weg te snijden. Ook
+uit zaden kan men zeer goed jonge planten kweeken, welke echter pas na
+verloop van enkele jaren bloeibaar worden.</p>
+<p><b>Hedychium.</b> De <span class="letterspaced">Hedychiums</span>
+zijn fraaie, Indische planten, met knolvormige wortelstokken, waaruit
+zeer sterke, met ongeveer 12 cM. lange bladeren bezette stengels
+ontspruiten. Iedere krachtig ontwikkelde stengel vormt, nadat hij
+volwassen is, aan den top een mooie, dikwijls uit zeer welriekende
+bloemen bestaande aar. De meest verspreide soort is de <span class="letterspaced">Hedychium Gardnerianum</span>, met citroengele
+bloemen.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Hedychiums</span> verlangen een zeer
+voedzame, zware aarde; zij moeten gedurende haar groeitijd rijkelijk
+begoten worden, terwijl zij des winters betrekkelijk, doch niet geheel,
+droog gehouden moeten worden, wijl zij dan wel rusten, doch niet
+afsterven. Des zomers kan men deze plant ook wel buiten kweeken; des
+winters moet zij echter op een lichte plaats in de warme kamer worden
+gezet.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt in het voorjaar door scheuren der oude
+plant.</p>
+<p><b>Impatiens Sultani.</b> Deze <span class="letterspaced">Impatiens</span> is een der fraaiste soorten voor de
+kamer; zij behoort op Zanzibar en in tropisch Afrika thuis. De
+gemakkelijke groei en de onophoudelijke ontwikkeling der schitterend
+roode bloempjes maken haar tot een der sierlijkste bloemplanten. De
+bloemen staan vrij boven de bladeren uit, wat een aanmerkelijk voordeel
+van deze soort boven vele andere Balsaminen is, welker bloemen onder de
+bladeren verborgen liggen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5479width" id="fig109"><img src="images/fig109.jpg" alt="Fig. 109. Impatiens Sultani." width="189"
+height="390">
+<p class="figureHead">Fig. 109. Impatiens Sultani.</p>
+</div>
+<p>Beter nog dan in een kas groeit de <span class="letterspaced">Impatiens Sultani</span>, wanneer zij voorzichtig
+behandeld wordt, v&oacute;&oacute;r een op de morgenzon gelegen
+venster. Zij groeit en bloeit daar onophoudelijk, winter en zomer door,
+waardoor zij zeer veel genoegen verschaft. Zij moet in zeer voedzamen
+grond gekweekt worden, terwijl men haar des zomers zeer rijkelijk en
+des winters spaarzaam moet begieten.</p>
+<p>Eenige jaren geleden is een nieuwe soort, de <span class="letterspaced">Impatiens<a id="xd19e5492" name="xd19e5492"></a>
+Holstii</span> in den handel gebracht, waarvan fraaie verscheidenheden
+zijn gewonnen. Ook deze zijn voor kamercultuur zeer goed geschikt.</p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt door zaaien en stekken. De stekken
+maken zeer gemakkelijk wortel en de algemeene opinie is, dat
+stekplanten beter bloeien dan zaadplanten.</p>
+<p><b>Mimosa pudica (Kruidje-roer-mij-niet.)</b> Deze <span class="letterspaced">Mimosa</span> is een overblijvend plantje uit
+Brazili&euml;, dat echter meestal als &eacute;&eacute;njarig wordt
+behandeld. De <span class="pagenum">[<a id="pb176" href="#pb176" name="pb176">176</a>]</span>lichtpaarse, kogelvormige bloemhoofdjes
+onderscheiden zich slechts door de kleur van die der <span class="letterspaced">Acacia&rsquo;s</span>, aan welk geslacht zij dan ook
+zeer nauw verwant is. De fraaie, dubbel gevederde bladeren zijn
+lichtgroen van kleur. Zeer interessant is het Kruidje-roer-mij-niet
+door de gevoeligheid der bladeren. Het geringste tochtje en de minste
+aanraking veroorzaken het te-zamen-buigen en neerhangen der blaadjes en
+bladstelen. De snel op elkander volgende bewegingen zijn drievoudig; de
+kleine zijblaadjes buigen zich naar elkander toe, en richten zich
+tegelijkertijd naar voren, zoodat zij elkander gedeeltelijk bedekken,
+daarna buigen zich de vederblaadjes dragende bladstelen naar beneden en
+ten slotte gaat het geheele blad langs de plant hangen. Na een korten
+tijd nemen de bladeren hun gewonen stand weder in. Op welk punt men het
+blad ook aanraakt, de gevoeligheid plant zich over het geheele blad
+voort. Gedurende den nacht hangen de blaadjes dezer <span class="letterspaced">Mimosa</span> slap bij de plant neer; een toestand, dien
+men met slapen zou kunnen vergelijken. Oude bladeren verliezen hun
+gevoeligheid en ook de jonge blaadjes doen dit, wanneer men ze te veel
+aanraakt.</p>
+<p>Het Kruidje-roer-mij-niet verlangt veel vochtigheid en ook een
+vochtige lucht, zoodat het bijna uitsluitend in het kamerkasje moet
+gekweekt worden. In Februari of Maart worden de zaden, nadat zij een
+paar dagen in lauw water geweekt zijn, gezaaid. Zij hebben dan een
+temperatuur van ongeveer 65&deg; noodig om te kiemen. De jonge
+zaadplantjes kunnen spoedig afzonderlijk opgepot, en moeten later in
+potjes van 10 cM. wijdte gezet worden. Men moet zorgen voor een
+voedzamen grond en voor een rijke begieting. Het is een zeer ondankbaar
+werk, deze plantjes te laten overwinteren, waarom men beter doet
+jaarlijks jonge plantjes uit zaad te kweeken.</p>
+<p><b>Peperomia resed&aelig;flora.</b> Deze <span class="letterspaced">Peperomia</span> is een kleine, maar zeer dankbare
+plant, met lichtgroene, wortelstandige, bijna geheel ronde bladeren.
+Boven deze bladeren verheffen zich des zomers lange, bebladerde
+bloemstengels, die kleine, witte bloemaartjes dragen, welke bij
+oppervlakkige beschouwing aan de bloemtrosjes van Reseda doen
+denken.</p>
+<p>Deze <span class="letterspaced">Peperomia</span> moet in zandige
+broeiaarde gekweekt worden, terwijl men haar des winters warm en
+tamelijk droog moet houden. Des zomers groeit en bloeit zij uitstekend
+voor het venster, hoewel men haar, mits op een beschaduwde plek, ook
+buiten kan zetten.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt in het voorjaar door stekken, die bestaan
+uit &eacute;&eacute;n blad met een stukje van den stengel. Deze stekken
+zet men ieder afzonderlijk in een potje en plaatst ze daarna in het
+kamerkasje.</p>
+<p>De tusschen het blad en den stengel gezeten knop zal spoedig gaan
+doorgroeien, wortel schieten en een jonge plant vormen. Ook door de
+verdeeling der oude plant kan men haar vermenigvuldigen.</p>
+<p><b>Pilea muscosa (Kanonnierplantje.)</b> De kanonnierplantjes zijn
+schijnbaar onbeduidende, tot de brandnetels behoorende plantjes. Zij
+zijn aanbevelenswaardig door haar gemakkelijke cultuur en door een
+interessante eigenschap. <span class="pagenum">[<a id="pb177" href="#pb177" name="pb177">177</a>]</span>Dompelt men een, met haar bijna
+onzichtbare bloemknopjes dicht bezette plant in koud water, en haalt
+men haar direct weder daaruit, dan breken weldra de meeldraden uit de
+knoppen; de helmknopjes springen met een ruk open en werpen het zeer
+fijne stuifmeel uit, dat dan als een plotseling verschijnend rookwolkje
+uit het plantje schiet. Dit kan z&oacute;&oacute; sterk geschieden, dat
+de plant als het ware in een rookwolk is gehuld.</p>
+<p>In goede aarde geplant, groeit de <span class="letterspaced">Pilea</span>, die des winters slechts matig vochtig moet
+gehouden worden, zeer gemakkelijk voor het venster. De voortkweeking
+kan op iederen tijd van het jaar geschieden door stekken, die vlug
+wortelen.</p>
+<p><b>Torenia.</b> Door de pracht van haar zeer sierlijk gekleurde
+bloemen heeft de uit Azi&euml; afkomstige <span class="letterspaced">Torenia</span> een groote waarde als bloemplant. De
+bloemen zijn trechtervormig en aan de voorzijde wijd uitgespreid; zij
+zijn schitterend blauw met een witte vlek in de keel. De kleine
+plantjes, die ovale blaadjes bezitten, hebben echter nogal behoefte aan
+veel warmte.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door stekken, doch de liefhebber doet
+veel wijzer, deze planten in het voorjaar uit zaad te kweeken en ze in
+het najaar weg te werpen, daar de overwintering in een kamer niet
+altijd gelukt. Enkele soorten der <span class="letterspaced">Torenia</span> o.a. de <span class="letterspaced">Torenia asiatica</span> heeft hangende stengels, en kan
+dus zeer goed als ampelplant gebruikt worden.</p>
+<p>Men moet de <span class="letterspaced">Torenia</span> dikwijls
+verpotten in goede broeiaarde en haar en lichte plaats voor een zonnig
+venster geven.</p>
+<p>De aanbevelenswaardigste soort is <span class="letterspaced">Torenia
+Fournieri</span>. Men kan deze soort direct zaaien in de potten, waarin
+zij moeten bloeien. Deze potten moeten niet wijder zijn dan 10 cM.; men
+vult ze tot op 3 cM. onder den rand met aarde, waarop dan gezaaid
+wordt. Van de opkomende zaailingen laat men de drie sterkste in den pot
+staan en trekt de andere er uit. Zijn de plantjes groot genoeg
+geworden, dan vult men den pot tot op een gewonen gietrand met aarde
+aan, om zoodoende de plantjes goed vast te zetten.</p>
+<p><b>Vinca rosea.</b> Deze sierlijke plant, die ook wel voorkomt onder
+den naam <span class="letterspaced">Lochnera rosea</span>, wordt
+ongeveer 30 &agrave; 40 cM. hoog. Zij is uit Zuid-Afrika afkomstig. De
+bladeren zijn glad en glanzend groen, de bloemen schitterend rood of
+wit; deze ontwikkelen zich van het begin van den zomer tot diep in
+October.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Vinca rosea</span> is een zeer
+dankbare kamerplant: zij heeft des zomers gaarne volop water, een
+zonnige standplaats en goeden, voedzamen grond.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door stekken. Ook als
+&eacute;&eacute;njarige plant kan men haar zeer goed behandelen, in
+welk geval zij in het voorjaar uit zaden moet gekweekt worden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb178" href="#pb178" name="pb178">178</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.6"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Bol- en Knolgewassen.</h3>
+<p><b>Amaryllis.</b> Het geslacht <span class="letterspaced">Amaryllis</span> behoort tot de groote familie der
+<span class="letterspaced">Amaryllidee&euml;n</span>, die zeer schoone
+bloemplanten bevat. Vroeger omvatte dit geslacht veel meer soorten dan
+tegenwoordig, nu de meeste tot andere geslachten gebracht zijn. Het
+tegenwoordige geslacht <span class="letterspaced">Amaryllis</span>
+omvat nog slechts de <span class="letterspaced">Amaryllis
+Belladonna</span> met haar vari&euml;teiten.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Amaryllis Belladonna</span> is wel
+niet een onzer fraaiste kamerplanten, maar als herfstbloeister is zij
+toch lang niet verwerpelijk. Zij is afkomstig van de Kaap de Goede
+Hoop. De ontwikkelde bol, die des zomers in volmaakten rusttoestand
+verkeert, is vrij groot en eenigszins peervormig. Op een bloemsteng van
+50 &agrave; 60 cM. hoogte ontwikkelt zich een bloeiwijze van 4 tot 8,
+gewoonlijk zacht riekende bloemen. Deze bloemen komen, wat den vorm
+betreft, volmaakt overeen met de gewone Lelie; zij zijn echter niet zoo
+groot. Bij de oorspronkelijke soort is de kleur zacht rose, maar men
+heeft thans ook vari&euml;teiten met vuurroode, purperkleurige en witte
+bloemen. De groote, donkergroene bladeren der <span class="letterspaced">Amaryllis</span> ontwikkelen zich te gelijk met of na
+den bloei; zij zijn tamelijk talrijk en groeien den geheelen winter en
+de geheele lente door, sterven dan langzaam af, waarna de bol weder
+zijn rustperiode intreedt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5610width" id="fig110"><img src="images/fig110.jpg" alt="Fig. 110. Amaryllis Belladonna." width="445"
+height="506">
+<p class="figureHead">Fig. 110. Amaryllis Belladonna.</p>
+</div>
+<p>De cultuur dezer plant moet zich natuurlijk naar de hier beschreven
+levenswijze regelen. De bollen worden tegen het einde van den rusttijd,
+<span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179" name="pb179">179</a>]</span>in Augustus, alleen of met meerdere te zamen, in
+niet te groote potten gezet. Men gebruikt daartoe zandigen, niet te
+lichten grond. Na opgepot te zijn, zet men ze voor het zonnige venster
+van een goed gelucht vertrek, en begiet ze slechts matig, zoo lang,
+totdat de bloemsteng zich vertoont. De uitgebloeide planten laat men in
+een koude, doch vorstvrije kamer overwinteren, zij worden matig vochtig
+gehouden. Zoodra de bladeren beginnen af te sterven, houdt men met
+gieten op; zijn zij geheel verdord, dan wordt de bol uit den pot
+genomen, goed schoongemaakt en tot aan den planttijd, half Augustus,
+droog bewaard.</p>
+<p>Zeer groote waarde als kamerplanten hebben de nieuwere
+vari&euml;teiten van de reeds zeer lang in trek zijnde <span class="letterspaced">Amaryllis</span>-soorten, die zich door roode of rood
+met wit gestreepte reusachtige bloemen onderscheiden. Deze soorten
+sterven niet geheel af, hoewel zij ook tot de bolgewassen behooren.
+Deze zeer fraaie bloemplanten, die in den winter en de lente haar
+bloemen ontwikkelen, dragen in de kweekerijen den naam van <span class="letterspaced">Amaryllis</span>, hoewel zij eigenlijk tot het geslacht
+<span class="letterspaced">Hippeastrum</span> behooren.</p>
+<p>De zeer schoone vari&euml;teiten stammen van verschillende soorten,
+waarvan tegenwoordig nog slechts de <span class="letterspaced">Hippeastrum vittatum</span> gekweekt wordt. Al de
+vari&euml;teiten hebben zeer groote, trechtervormige bloemen, die uit
+zes bloembladeren bestaan. De kleuren varieeren in alle tinten tusschen
+het zachtste en het vurigste rood.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5635width" id="fig111"><img src="images/fig111.jpg" alt="Fig. 111. Hippeastrum." width="374" height="455">
+<p class="figureHead">Fig. 111. Hippeastrum.</p>
+</div>
+<p>De schoonste en schitterendste <span class="letterspaced">Hippeastrum</span>-vari&euml;teiten, die groote, rechtop
+staande bloemen dragen, zijn gewoonlijk niet gemakkelijk te kweeken, en
+hebben veel warmte noodig. Eenige meer bescheiden vari&euml;teiten zijn
+echter niet zoo moeilijk.</p>
+<p>Bij de cultuur van alle <span class="letterspaced">Hippeastrums</span> moet men er op rekenen, dat zij een
+goede, zware aarde verlangen, samengesteld uit &#8531; blad-, &#8531;
+broei- en &#8531; graszoden- of kleigrond, vermengd met een goede
+hoeveelheid zand, terwijl zij in haar rusttijd nooit geheel haar
+wortels verliezen. Des zomers kweekt men haar voor het geopende venster
+of in het bloemenrekje; <span class="pagenum">[<a id="pb180" href="#pb180" name="pb180">180</a>]</span>zij verlangen dan rijkelijk water
+en bescherming tegen de te scherpe zon; zij ontwikkelen dan een aantal
+riemvormige bladeren. Zoodra zij in het najaar ophouden met groeien,
+moet men beginnen minder te gieten. V&oacute;&oacute;rdat de koudere
+nachten beginnen, zet men de planten in een vertrek met een gemiddelde
+temperatuur van 50&deg; Fahr. Een bijzondere plaats hebben zij niet
+noodig. Zooals wij reeds gezegd hebben, rusten de <span class="letterspaced">Hippeastrums</span> niet volmaakt, daar de wortels niet
+afsterven; men moet ze dus des winters ook een weinig begieten. Veel
+water mogen zij echter niet hebben, en de aarde moet altijd meer droog
+dan vochtig zijn. Soorten, waarvan de bladeren afsterven, worden
+minder, die, welke ze behouden, iets ruimer begoten. De potten met
+kleine, nog niet bloeibare bollen, kunnen tot aan de lente in een koele
+achterkamer blijven staan, de bloeibare planten kunnen echter, na
+eenigen tijd gerust te hebben, in een warmer vertrek gezet worden. Het
+ligt in de hand van den liefhebber om den bloei te bespoedigen of te
+vertragen. Zet men de bollen warm, zonder ze te begieten, dan zullen de
+bloemstengen zich weldra vertoonen. Een spoedige bloei wordt zeer zeker
+bereikt, wanneer men de warm staande bollen z&oacute;&oacute; lang
+droog houdt, totdat de bloemsteng geheel voor den dag getreden is en
+aan den top de door een schutblad omgeven knoppen toont. Van nu af aan
+moet geregeld gegoten worden, natuurlijk met water, dat de temperatuur
+van het vertrek heeft. De bloemsteng zal zich dan flink gaan
+ontwikkelen, en, al naar de soort, zullen de bladeren gelijktijdig of
+pas na den bloei verschenen. Het is geraden, wanneer men op
+kamercultuur aangewezen is, de bollen niet v&oacute;&oacute;r Maart
+warm te zetten, ten einde den bloei tot die maand tegen te houden.</p>
+<p>Nadat de bloei ge&euml;indigd is, begint het tweede gedeelte der
+cultuur. De bollen moeten nu verplant worden. Men neemt ze uit de
+potten, schudt al de oude aarde tusschen de vleezige wortels uit en
+snijdt met een scherp mesje alle zieke wortels weg. De nieuwe pot moet
+zoo groot zijn, dat de wortels er gemakkelijk in passen, doch meer
+niet; ook moet hij, v&oacute;&oacute;r het gebruik, goed schoongemaakt
+worden.</p>
+<p>Bij het planten moet men er op letten, dat slechts de wortelhals van
+den bol onder de aarde komt, hij zelf moet er bovenuit steken.</p>
+<p>De zoo verplante <span class="letterspaced">Hippeastrum</span> wordt
+goed aangegoten en totdat zij doorgeworteld is voor het gesloten
+venster van een warme kamer gezet. Van Juni af kunnen zij, wanneer men
+ze langzaam aan de lucht gewend heeft, buiten gezet worden.</p>
+<p>Een groote fout in de cultuur bestaat daarin, dat de liefhebbers hun
+bollen geen rust geven, en ze van het begin van den winter af te warm
+en te vochtig houden. Deze behandeling zullen zij &eacute;&eacute;n
+winter verdragen; doet men het een tweeden winter weer, dan worden de
+bollen zwak, zij ontwikkelen zieke bladeren en bloeien niet meer.</p>
+<p>Wil men de <span class="letterspaced">Hippeastrum</span> in de kamer
+vermenigvuldigen, dan kan <span class="pagenum">[<a id="pb181" href="#pb181" name="pb181">181</a>]</span>men daartoe de kleine bolletjes
+nemen, die zich tegen den ouden bol aan ontwikkelen. Deze worden steeds
+bij het verplanten van de moederbol afgenomen. Er gaan echter
+verscheidene jaren mede weg, eer men van een kweekbol een bloeibaren
+bol verkrijgt.</p>
+<p><b>Begonia.</b> Hebben wij in een voorgaand hoofdstuk de
+stengel-<span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> behandeld,
+thans zullen wij het een en ander mededeelen over de <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span>.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5684width" id="fig112"><img src="images/fig112.jpg" alt="Fig. 112. Enkelbloemige Knolbegonia." width="477" height="543">
+<p class="figureHead">Fig. 112. Enkelbloemige Knolbegonia.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span> hebben zich
+in de laatste jaren, door haar uitstekende eigenschappen als
+bloemplanten een eerste plaats veroverd, zoowel onder de pot- als onder
+de tuinplanten. De oorspronkelijke, uit Amerika afkomstige soorten
+bezaten geen zeer hooge waarde; zij hadden lange, kruidachtige
+stengels, kleine, spitse bladeren en weinig beteekenende, uit vier
+smalle bloemblaadjes bestaande, hangende bloemen. Uit deze weinig
+fraaie soorten zijn, door de volharding der kweekers, de thans algemeen
+verspreide rassen ontstaan, met groote flinke bladeren en prachtige,
+rechtop staande, schitterende bloemen.</p>
+<p>De tegenwoordige <span class="letterspaced">Knolbegonia</span> is in
+al haar vormen het product der kweekerskunst. Engelsche, Fransche,
+Belgische en Hollandsche kweekers hebben haar tot haar tegenwoordigen
+trap van volmaaktheid gebracht. De uit haar vaderland ingevoerde
+<span class="letterspaced">Knolbegonia</span> kenmerkte zich wel door
+een zeer dankbaren bloei, maar haar bloemen waren, zoals wij reeds
+gezegd hebben, klein. Door kruising der verschillende soorten en
+vari&euml;teiten onder elkander trachtte men daarvan <span class="pagenum">[<a id="pb182" href="#pb182" name="pb182">182</a>]</span>grootbloemige verscheidenheden te verkregen. Van
+het jaar 1870 af zijn de op deze wijze verkregen vari&euml;teiten zeer
+snel op elkander gevolgd. In het jaar 1882 kwam de te St.-Louis de
+Potosi gevonden <span class="letterspaced">Begonia Martiana
+gracilis</span> in den handel. Deze rechtop groeiende soort met ronde
+knollen, vleezige, glanzende, metaalachtige bladeren en rose bloemen,
+die gedrongen in de bladoksels zitten, is zeker wel een der schoonste
+oorspronkelijke soorten en heeft dan ook niet weinig tot het winnen der
+nieuwere vari&euml;teiten bijgedragen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5707width" id="fig113"><img src="images/fig113.jpg" alt="Fig. 113. Gevuldbloemige Knolbegonia." width="429" height="613">
+<p class="figureHead">Fig. 113. Gevuldbloemige Knolbegonia.</p>
+</div>
+<p>In de laatste 6 &agrave; 8 jaar zijn de <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span> bijna tot den hoogsten trap
+van volmaaktheid gebracht; de stoutste verwachtingen der kweekers zijn
+overtroffen, want geen ander plantengeslacht heeft in zoo&rsquo;n
+betrekkelijk korten tijd zulk een groote verandering
+ondergaan<span class="corr" id="xd19e5716" title="Niet in bron">.</span> Wanneer men de uit haar vaderland ingevoerde
+soorten met de tegenwoordige hybriden vergelijkt, dan houdt men het
+bijna voor onmogelijk, dat de meest beredeneerde kruisingsmethode en de
+zorgvuldigste keuze der hybriden een plantengeslacht in korten tijd zoo
+geheel hebben kunnen wijzigen. In haar tegenwoordigen vorm is de
+<span class="letterspaced">Knolbegonia</span> zoo&rsquo;n schoone plant
+en heeft zij zooveel waarde, dat zij zonder twijfel een door de
+liefhebbers meest gezochte plant zal blijven. De bloemstelen, die uit
+de bladoksels spruiten, dragen verscheidene bloemen en zoowel
+mannelijke als vrouwelijke, want de bloemen zijn
+&eacute;&eacute;nslachtig. De mannelijke bloemen verschijnen het
+talrijkst en zijn ook het schoonst. De kleur der bloemen doorloopt alle
+tinten tusschen het zachtste rose en het donkerste rood; ook
+<span class="pagenum">[<a id="pb183" href="#pb183" name="pb183">183</a>]</span>gele en witte bloemen worden aangetroffen, doch
+niet zoo <span class="corr" id="xd19e5724" title="Bron: ralrijk">talrijk</span>. De fraai gevormde bloemen kunnen, bij
+een goede behandeling, een doorsnede bereiken van 16&ndash;18 cM. Ook
+de gevuldbloemigen zijn in de laatste jaren veel verbeterd, en vooral
+die zijn zeer schoon, welke regelmatig gevormd zijn en goed rechtop
+staan.</p>
+<p>Zooals bekend is, wordt een gevulde bloem gevormd door de
+vergroeiing van de meeldraden, zoodat slechts de mannelijke bloemen tot
+gevulde kunnen overgaan, terwijl de vrouwelijke steeds enkel blijven;
+er komen echter wel planten voor, die uitsluitend gevulde mannelijke
+bloemen dragen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5731width" id="fig114"><img src="images/fig114.jpg" alt="Fig. 114. Begonia met welriekende bloemen."
+width="411" height="589">
+<p class="figureHead">Fig. 114. Begonia met welriekende bloemen.</p>
+</div>
+<p>Alle <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> hadden een
+gebrek, dat aan zeer vele fraai gevormde of gekleurde bloemen eigen is:
+zij waren geheel reukeloos. De nieuwste gebeurtenis op het gebied der
+<span class="letterspaced">Begonia</span>-cultuur is het vinden van een
+welriekende <span class="letterspaced">Begonia</span>. De nu bestaande
+welriekende <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> hebben
+alle een stammoeder in de <span class="letterspaced">Begonia
+Baumannii</span>. Volgens een bericht in de <i lang="fr">Revue
+horticole</i> werd deze soort gevonden door Dr. Sell in Cochabamba
+(Bolivia), die er in 1886 de eerste zaden van zond aan den heer
+Baumann, te Bollweiler in den Elzas. Ter eere van dezen heer draagt de
+<span class="letterspaced">Begonia</span> dan ook zijn naam. In haar
+moederland moet deze soort zeer groote knollen vormen, ongeveer ter
+grootte van een meloen, met een gewicht van 375 gram. De bladeren zijn
+slechts zeer weinig scheef, eerder niervormig; de bloemen zijn, wat erg
+jammer is, niet zeer groot, rose, zij verspreiden een zeer aangenamen
+geur. Door deze soort met grootbloemige Knolbegonia&rsquo;s te kruisen,
+heeft men in den laatsten tijd vari&euml;teiten gewonnen met
+betrekkelijk groote bloemen, die zeer aangenaam rieken en waarvan de
+bloemen <span class="pagenum">[<a id="pb184" href="#pb184" name="pb184">184</a>]</span>evenals bij de <span class="letterspaced">Begonia Baumannii</span> hoog boven de bladeren
+uitsteken.</p>
+<p>Niet alleen in het verkrijgen van goede soorten, maar ook in de
+cultuur is men veel vooruitgegaan. Terwijl men vroeger aannam, dat een
+Knolbegonia, om goed te groeien, steeds in eene warme kas moest staan,
+maar daarmede natuurlijk weinig resultaten verkreeg, kweekt men ze
+tegenwoordig met uitstekende resultaten des zomers buiten.</p>
+<p>Wanneer een mooie plant algemeen verspreid zal raken, dan moet zij
+eenvoudig en gemakkelijk te kweeken zijn, veelzijdig gebruikt kunnen
+worden en zich kenmerken door een langen en rijken bloei. Aan al deze
+eigenschappen voldoet de <span class="letterspaced">Knolbegonia</span>.
+Daargelaten nog, dat zij in den tuin veelvuldig gebruikt kan worden tot
+het beplanten van bloemvakken en rabatten, zoowel op een zonnige als op
+een half beschaduwde plek, is zij een uitnemende plant voor de
+beplanting van bakjes en voor potcultuur. In potten gekweekt, wil de
+<span class="letterspaced">Knolbegonia</span> des zomers gaarne buiten
+voor het venster staan, en daar zij voor haar snellen groei en rijken
+bloei veel voedsel noodig heeft, moet men haar meermalen verpotten in
+voedzame met wat zand vermengde broeiaarde, terwijl zij dan ook
+veelvuldig begoten en gegierd moet worden.</p>
+<p>In het laatste gedeelte van den herfst, wanneer de <span class="letterspaced">Knolbegonia</span> haar volle ontwikkeling heeft
+bereikt, houdt zij op met groeien; zij begint zich dan voor te bereiden
+voor haar rusttijd. Zoodra men bemerkt, dat zij ophoudt met groeien,
+geeft men haar minder water, en wanneer de bladeren en stengels
+beginnen af te vallen, laat men haar geheel opdrogen. Is de aarde
+geheel opgedroogd, dan neemt men de knollen uit de potten, om ze op een
+vorstvrije plaats te laten overwinteren. Het is raadzaam, de knollen,
+nadat men ze uit de potten genomen heeft, in kistjes met droog zand te
+leggen; zij overwinteren dan beter. Toch gebeurt het nog wel eens, dat
+er knollen gedurende den winter verloren gaan; dit is niet altijd te
+voorkomen, maar het is daarom raadzaam ze gedurende den winter nu en
+dan na te zien om de rottende tijdig te kunnen verwijderen. Een
+Begonia-knol kan zeer lang, tot in Mei, bewaard worden. Wij kunnen hem
+echter reeds in Januari aan den groei brengen, al naardat men hem
+vroeger of later in bloei wenscht te zien. De knollen, die men aan den
+groei brengt, worden zoodanig in met zandige heideaarde gevulde potten
+gezet, dat zij niet geheel met aarde bedekt zijn, daar zij dan
+gemakkelijker uitgroeien. Later, bij het verplanten, kan men ze geheel
+onder de aarde brengen. De potten moeten in den beginne gelijkmatig
+vochtig gehouden, voor het venster van het woonvertrek gezet en tegen
+te felle zon geschermd worden. De opgepotte <span class="letterspaced">Begonia</span>-knollen groeien gewoonlijk pas na eenigen
+tijd uit; eerst vormen zich wortelspitsjes, daarna knoppen, waaruit dan
+ten laatste de bladeren verschijnen. Zijn zij eenmaal uitgegroeid, dan
+gaat de groei zeer snel, het eene blad volgt op het andere, en na
+enkele weken draagt <span class="pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185"
+name="pb185">185</a>]</span>zelfs het kleinste knolletje krachtige
+scheuten en fraaie bloemen. Zoolang een opgepotte <span class="letterspaced">Begonia</span>-knol hard blijft, kan men zeker zijn, dat
+hij nog gezond is, ook al wacht hij tamelijk lang met uitgroeien.</p>
+<p>Zeer interessant en dankbaar is de cultuur van <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span> uit zaad. De stoffijne zaden
+moeten zeer voorzichtig gezaaid worden, wat men het best doet in
+schotels, die goed gedraineerd en met een zeer fijn gezeefd
+grondmengsel gevuld zijn. Voor aarde gebruikt men het best bladgrond,
+vermengd met veel zand. Ook kan men de zaden uitzaaien op een stukje
+vezelgrond of een schijfje losse turf, dat men in een schotel legt.
+Voor het gieten behoeft men dan slechts wat water in den schotel te
+gieten, dat dan door den turf wordt opgezogen. De beste tijd om te
+zaaien is einde Februari of begin Maart. Na de zaden gezaaid te hebben,
+worden de schotels met een glasschijf gedekt, voor het venster van het
+woonvertrek gezet en tegen te felle zon beschermd. Bij een gemiddelde
+temperatuur van 60&deg; Fahr. kiemt het zaad in hoogstens 14 dagen. De
+nu opkomende zaailingen zijn zeer fijn en vooral moet men dus, wanneer
+zij dicht op elkander staan, zeer voorzichtig zijn met gieten, daar zij
+zeer gemakkelijk wegrotten. Om dit te voorkomen, is het voorzichtig
+niet te lang met repikeeren te wachten. Dit moet uiterst voorzichtig
+geschieden, aangezien de zaailingen, zooals gezegd is, zeer klein, maar
+ook zeer broos zijn. Men repikeert de plantjes in dezelfde aarde,
+waarop men gezaaid heeft, en plant ze op een onderlingen afstand van
+ongeveer 1 cM. uit. Zoodra zij z&oacute;&oacute; groot geworden zijn,
+dat zij elkander raken, moet men weder repikeeren; zij kunnen nu in
+iets grovere aarde geplant en <span class="corr" id="xd19e5792" title="Bron: op op">op</span> een onderlingen afstand van 3 cM. gezet worden.
+Raken de bladeren elkander nu weer aan, dan worden de plantjes
+afzonderlijk in kleine potjes geplant. Bij een goede behandeling
+beginnen de in Februari gezaaide <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> reeds in Juni of Juli te bloeien,
+zij vormen dan v&oacute;&oacute;r den rusttijd nog vrij flinke
+knollen.</p>
+<p>De enkelbloemige <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>
+laten zich, wanneer de zaden van goede bloemen gewonnen zijn, tamelijk
+constant uit zaad voortkweeken. Met de gevuldbloemige vari&euml;teiten
+gaat dit echter niet zoo gemakkelijk. Zaait men deze uit, dan zal zich
+onder de zaailingen een groot aantal enkele of half gevulde
+verscheidenheden bevinden. Constant kan men de gevuldbloemige dan ook
+alleen door stekken vermenigvuldigen, die wel zeer goed wortelen en
+bloeien, doch gewoonlijk geen knol, maar slechts een verdikking van den
+stengel vormen, welke zeer slecht overwintert.</p>
+<p><b>Canna.</b> De oude <span class="letterspaced">Canna</span>-soorten en vari&euml;teiten zijn algemeen
+bekende planten, die voor groepen zeer veel gebruikt worden. Zij hebben
+een dikken, knolvormigen wortelstok, waaruit zich in de lengte
+kruidachtige stengels ontwikkelen, die somtijds 2&frac12; &agrave; 3 M.
+hoog kunnen worden, en die groote, ovale, groene, roode of gestreepte
+bladeren dragen. Uit deze stengels ontwikkelt zich ten laatste een tros
+onbeteekenende roode of gele <span class="pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186" name="pb186">186</a>]</span>bloemen, die zeer onregelmatig
+gevormd zijn. In de laatste jaren heeft men echter gedrongen groeiende,
+zeer schoon en rijk bloeiende vari&euml;teiten gewonnen, waardoor de
+<span class="letterspaced">Canna&rsquo;s</span> ook voor pot- en
+venstercultuur waarde hebben verkregen. Er zijn twee groepen fraai
+bloeiende Canna&rsquo;s, namelijk de vari&euml;teiten van <span class="letterspaced">Canna gladioliflora</span> en de <span class="letterspaced">Crozy Canna&rsquo;s</span>, welke laatste het eerst door
+den Franschen kweeker Crozy zijn gewonnen, en die uitmunten door haar
+schitterend gekleurde bloemen. De bloemen der <span class="letterspaced">Canna gladioliflora</span> hebben in haar voorkomen wel
+wat van Gladiolus-bloemen; zij zijn echter onregelmatiger gevormd; de
+<span class="letterspaced">Crozy Canna&rsquo;s</span> daarentegen
+kenmerken zich door veel regelmatiger gevormde bloemen. De kleuren der
+grootbloemige <span class="letterspaced">Canna</span>-soorten
+doorloopen alle schakeeringen tusschen geel en donkerrood, en deze
+soorten kenmerken zich vaak door fraai gevlekte of gestreepte
+bloemen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5832width" id="fig115"><img src="images/fig115.jpg" alt="Fig. 115. Canna gladioliflora." width="451"
+height="588">
+<p class="figureHead">Fig. 115. Canna gladioliflora.</p>
+</div>
+<p>De cultuur van deze schoone zomerbloeisters, die gelijke waarde
+hebben als blad en als bloemplanten, is zeer eenvoudig. Al naar wij ze
+vroeger of later in bloei willen hebben, worden de rustende knollen in
+Februari&ndash;April opgepot. V&oacute;&oacute;r het oppotten en ook
+nog later, wanneer de knollen reeds goede oogen ontwikkeld hebben, kan
+men ze, door ze in stukken te snijden, vermenigvuldigen, waarbij men er
+op moet letten, dat ieder gedeelte minstens &eacute;&eacute;n oog moet
+behouden. Het snijvlak, dat een dikke, kleverige vloeistof afscheidt,
+wordt dan met <span class="corr" id="xd19e5838" title="Bron: koutskoolpoeder">houtskoolpoeder</span> bestrooid. Voor het
+oppotten moet tamelijk zware en goed voedzame, rijkelijk met zand
+vermengde grond gebruikt <span class="pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187" name="pb187">187</a>]</span>worden. Het beste grondmengsel is
+&#8532; broeiaarde en &#8531; klei- of graszodengrond. De potten, die
+men gebruikt, moeten z&oacute;&oacute; groot zijn, dat de knol er juist
+goed in past. Zij worden nu zoo warm mogelijk gezet en in den beginne
+matig met lauw warm water begoten; zoodra de scheuten zich krachtig
+beginnen te ontwikkelen, kan men meer water geven. Tegen het midden van
+de lente worden de <span class="letterspaced">Canna&rsquo;s</span>,
+door de vertrekken, waarin zij staan, meer en meer te luchten, langzaam
+gehard, zoodat zij in de eerste dagen van Juni in het bloemenrekje,
+buiten voor het venster, kunnen gezet worden; of wel, men plant ze
+tegen dien tijd in de balkonbakjes, waarin zij zich zeer goed zullen
+ontwikkelen. De in potten gekweekte <span class="letterspaced">Canna&rsquo;s</span> moeten gedurende den zomer
+rijkelijk gegierd en verscheidene malen verpot worden. Zet men de
+planten in het najaar voor het venster van het woonvertrek, dan zullen
+zij dikwijls tot diep in den winter doorbloeien.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5850width" id="fig116"><img src="images/fig116.jpg" alt="Fig. 116. Canna Crozy." width="435" height="680">
+<p class="figureHead">Fig. 116. Canna Crozy.</p>
+</div>
+<p>Is de <span class="letterspaced">Canna</span> uitgebloeid, dan geeft
+men haar langzamerhand minder water, neemt ze, na het afsterven der
+bladeren, uit den pot, snijdt alle scheuten eenige centimeters boven
+den knol af, kort de wortels diep in en laat de zoo schoongemaakte
+knollen op matig vochtig zand in een vorstvrijen kelder of in een koele
+achterkamer overwinteren. Hoe vroeger een <span class="letterspaced">Canna</span> afsterft, des te vroeger kan zij weder aan
+den groei worden gebracht. <span class="pagenum">[<a id="pb188" href="#pb188" name="pb188">188</a>]</span></p>
+<p>Behalve op de boven aangegeven wijze door deeling, laten de
+<span class="letterspaced">Canna&rsquo;s</span> zich ook door zaden
+voortkweeken. De groote, harde zaden legt men eenige dagen in lauw warm
+water te weeken, waarop zij ieder afzonderlijk in een potje worden
+gezaaid. Geeft men ze voldoende warmte en vochtigheid, dan zullen zij
+vrij spoedig kiemen.</p>
+<p><b>Colchicum</b> (Herfsttijdeloos). Een schoone vorm van de in
+sommige streken van ons land wild voorkomende Herfsttijdeloos is de
+<span class="letterspaced">Colchicum autumnale speciosum</span>. Deze
+vari&euml;teit wordt tegenwoordig door vele bollenkweekers in het groot
+gekweekt en komt dan ook iederen herfst aan de markt. De mooie, goed
+gekweekte knollen, die tot 300 gram zwaar kunnen worden, en door de
+zaadhandelaars ieder najaar worden aangeboden, hebben al de stoffen,
+die zij tot de ontwikkeling van haar bloemen noodig hebben, in het
+voorjaar in zich opgenomen. De knollen kunnen in iederen grond worden
+geplant; men kan ze op met vochtig zand gevulde schotels zetten of ook
+wel droog op een vensterbank of &eacute;tag&egrave;re. Wanneer men ze
+zoo heeft staan, is het zeer aardig om te zien, hoe zich snel na
+elkander van 10 tot 30 fraaie licht violette bloemen uit den knol
+ontwikkelen, zonder dat deze &eacute;&eacute;n enkel blad draagt. Onze
+<span class="corr" id="xd19e5876" title="Bron: afdeeling">afbeelding</span> (<a href="#fig118">Fig. 118</a>)
+toont een drogen knol, prijkende met zijn bloemen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5883width" id="fig117"><img src="images/fig117.jpg" alt="Fig. 117. Schoongemaakte Canna-knol." width="428" height="388">
+<p class="figureHead">Fig. 117. Schoongemaakte Canna-knol.</p>
+</div>
+<p>Evenals bij al de <span class="letterspaced">Colchicums</span>
+verschijnen ook bij deze de bladeren eerst in het voorjaar, zij moet
+daartoe echter opgepot worden. De droge knol ziet er natuurlijk na den
+bloei verschrompeld uit. Tijdig opgepot, kan hij ook het tweede jaar
+weder bloeien, mits hij, tot aan het begin van zijn rusttijd, koel en
+vochtig gehouden wordt.</p>
+<p><b>Crinum.</b> Onder de fraaie bloemplanten, die voor de kamer
+geschikt zijn, nemen ook de <span class="letterspaced">Crinums</span>
+een voorname plaats in. Deze fraaie bolgewassen, die tot de familie der
+<span class="letterspaced">Amaryllidee&euml;n</span> behooren, hebben
+geen absoluten rusttijd; zij blijven dus steeds groen. De verschillende
+soorten behooren <span class="corr" id="xd19e5902" title="Bron: &rsquo;t huis">thuis</span> aan de Kaap de Goede Hoop. In
+tropisch Azi&euml;, in Amerika en Nieuw-Holland. <span class="pagenum">[<a id="pb189" href="#pb189" name="pb189">189</a>]</span>Zij
+dragen fraaie breede of ook wel riemvormige bladeren en groote
+bloemschermen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e5908width" id="fig118"><img src="images/fig118.jpg" alt="Fig. 118. Colchicum autumnale." width="367"
+height="565">
+<p class="figureHead">Fig. 118. Colchicum autumnale.</p>
+</div>
+<p>Zeer schoone soorten zijn: <span class="letterspaced">Crinum
+Yemense</span>, met atlas-witte zeer welriekende bloemen en
+<span class="letterspaced">Crinum Kirkii</span> met groote, witte,
+purper gestreepte bloemen.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Crinums</span> hebben zeer groote,
+dikke bollen, met talrijke vleezige wortels; zij moeten dus in
+behoorlijk groote potten gekweekt worden. Als grondmengsel gebruikt men
+&frac12; deel bladaarde en &frac12; deel vetten graszodengrond,
+vermengd met veel zand. Oudere exemplaren behoeven slechts om de twee
+jaar verpot te worden.</p>
+<p>De cultuur is zeer eenvoudig. Gedurende den winter worden de planten
+betrekkelijk, doch niet geheel, droog gehouden; des zomers verlangen
+zij echter veel water, en het beste doet men dan ze in den tuin, liefst
+op een beschaduwde plek, of anders op het balkon, te zetten. Een
+bloeiende <span class="letterspaced">Crinum</span> levert een prachtig
+gezicht op.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door kweekbolletjes, die van de oude
+plant, bij het verpotten, afgenomen worden.</p>
+<p><b>Cyclamen (Alpenviooltje).</b> Wie kent niet het lieve
+Alpenviooltje, met zijn mooie niervormige, veelal fraai geteekende
+bladeren en zijn zacht gekleurde, dikwijls welriekende bloemen?
+N&ograve;ch het in het voorjaar bloeiende Europeesche Alpenviooltje,
+<span class="letterspaced">Cyclamen europ&aelig;um</span>, n&ograve;ch
+de andere harde Alpensoorten hebben als kamerplanten waarde. Een zeer
+gewaardeerde kamerplant is echter de <span class="letterspaced">Cyclamen persicum</span>, waarvan gedurende den langen
+tijd, dat zij gekweekt wordt, talrijke schoone vari&euml;teiten zijn
+gewonnen. Hoewel de naam op Perzi&euml; duidt, behoort deze soort daar
+toch feitelijk niet thuis, daar zij van het eiland Cyprus afkomstig is.
+Waar men des winters bloemen kweekt, is ongetwijfeld ook de
+<span class="letterspaced">Cyclamen</span> te vinden, daar zij naast de
+<span class="letterspaced">Primula</span> een <span class="pagenum">[<a id="pb190" href="#pb190" name="pb190">190</a>]</span>der
+dankbaarste winterbloeisters is. Hoewel de <span class="letterspaced">Cyclamen</span> voor den leek niet de minste
+overeenkomst met de <span class="letterspaced">Primula</span> vertoont,
+behoort zij toch tot dezelfde familie, namelijk die der <span class="letterspaced">Primulacee&euml;n</span>.</p>
+<p>Uit een vlakken, schijfvormigen knol, die op de aarde rust,
+ontspringen de lang gesteelde, bijna altijd fraai geteekende bladeren,
+die zich bij vrijstaande planten gelijkmatig naar alle zijden
+uitspreiden, zoodat dan de plant den vorm van een halven kogel
+verkrijgt. Gedurende den zomer ontwikkelen zich tusschen de bladstelen
+de bloemknoppen, dikwijls bij tientallen te gelijk. Zij groeien
+gewoonlijk van September af langzaam door, verheffen zich boven de
+bladeren en ontplooien dan haar fraaie bloemen, die door de naar boven
+geslagen, vaak spiraalsgewijze gewonden bloembladeren, een zeer
+interessant voorkomen hebben. Hoe zuiverder en schitterender de
+bloembladeren zijn, des te schooner is de bloem. Naast de zuiver witte
+kleur, die echter niet dikwijls voorkomt, doorloopen de bloemen alle
+tinten tusschen het zachte rose en het vurigste rood. Ook komen er
+witte bloemen voor met roode strepen of vlekken en omgekeerd; zelfs
+gevulde vari&euml;teiten worden aangetroffen, doch deze laatsten zijn
+in schoonheid en sierlijkheid niet te vergelijken met de <span class="corr" id="xd19e5963" title="Bron: enkel bloemige">enkelbloemige</span>. De oorspronkelijke
+<span class="letterspaced">Cyclamen</span> kenmerkt zich door een wel
+wat scherpen doch overigens aangenamen geur; maar de kweekers der
+nieuwere vari&euml;teiten hebben er zich, jammer genoeg, nog niet op
+toegelegd welriekende te kweeken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e5970width" id="fig119"><img src="images/fig119.jpg" alt="Fig. 119. Cyclamen persicum." width="408"
+height="442">
+<p class="figureHead">Fig. 119. Cyclamen persicum.</p>
+</div>
+<p>De fraaie <span class="letterspaced">Cyclamen persicum</span> wordt
+tegenwoordig in bijna alle kweekerijen in groote getale gekweekt. De
+liefhebber koopt ze meestal tegen het najaar en de prijzen loopen
+daarbij sterk uiteen, al naar de vari&euml;teit en de grootte der
+plant, die men verlangt. Bij het koopen moet men er op letten steeds
+exemplaren te nemen, waarvan de knol zich boven de aarde bevindt en
+niet die, waarvan hij in de aarde geplant is; <span class="pagenum">[<a id="pb191" href="#pb191" name="pb191">191</a>]</span>vervolgens moet men toezien, dat men goed
+bewortelde planten verkrijgt, die in den pot gekweekt zijn en ook, dat
+de bladeren van de te koopen planten niet waggelen of hangen, niet met
+stokjes en bast zijn opgebonden, maar stevig aan den knol bevestigd
+zijn. Ook moet men nooit in Augustus bloeiende <span class="letterspaced">Cyclamen</span> koopen, daar deze spoedig met bloeien
+ophouden. De beste tijd om ze te koopen is in October; men moet dan
+planten nemen, die goed beknopt zijn en waarvan de eerste bloemen
+beginnen te ontluiken.</p>
+<p>Gewoonlijk sterven de gekochte planten na korteren tijd, ook al zijn
+zij nog zoo krachtig, af, wijl zij verkeerd behandeld worden. Hoewel de
+<span class="letterspaced">Cyclamen</span> den geheelen winter bloeit,
+wil zij, evenmin als de <span class="letterspaced">Primula</span>, warm
+staan; zij is geen plant voor de woonkamer en gewoonlijk is zij te
+breed om tusschen dubbele vensters geplaatst te worden. Ook vorst kan
+zij niet verdragen, zoodat de beste plaats, die men haar geven kan, een
+lichte plek op de vensterbank van een kamer met een gemiddelde
+temperatuur van 45&deg;&ndash;55&deg; Fahr. is. Op zulk een plaats
+gezet, zullen de bloemen zich na elkander ontwikkelen en niet zelden
+zullen er 20 &agrave; 30 tegelijkertijd open zijn. De planten moeten af
+en toe met slappe gier begoten en matig vochtig gehouden worden. Bij
+het begieten moet men goed oppassen, dat er geen water tusschen de
+bladeren en op den knol blijft staan; hierdoor toch zouden niet alleen
+de bloemknoppen, doch ook de knollen zeer gemakkelijk gaan rotten, in
+welk laatste geval de plant zeker verloren is. Uitgebloeide bloemen en
+geel geworden bladeren moeten voorzichtig bij den knol worden
+afgesneden.</p>
+<p>Nadat de bloei ge&euml;indigd is, begint de <span class="letterspaced">Cyclamen</span> te rusten. Hoewel de kweeker meestal de
+uitgebloeide planten, als ze wat oud worden, wegwerpt en de oude
+knollen niet meer waard acht verder te kweeken, kunnen de liefhebbers
+ze verscheidene jaren bewaren en tot bloei brengen. Om dit te bereiken
+moet men ze op de volgende wijze behandelen: De uitgebloeide
+<span class="letterspaced">Cyclamen</span> worden langzamerhand minder
+begoten, waardoor zij gaandeweg afsterven. In Juni zijn de knollen
+ontbladerd en men doet het best ze dan op een beschaduwde plek in den
+tuin te zetten. Hier laat men ze rustig staan; doch, wijl de wortels
+niet geheel afsterven, maar in leven blijven, moet men ze af en toe een
+weinig begieten, ten einde te voorkomen, dat de aarde geheel uitdroogt.
+Tegen het begin van den regentijd, in September, beginnen de knollen
+weder teekenen van leven te geven; zij worden dan voor den dag gehaald
+en in een mengsel van gelijke deelen broei- en blad- of heideaarde,
+goed met zand vermengd, opgeplant, voor een venster met morgenzon gezet
+en gelijkmatig begoten.</p>
+<p>De voortkweeking van de <span class="letterspaced">Cyclamen</span>
+geschiedt door zaden. Men kan zelf zeer goed zaden verkrijgen van in
+het voorjaar bloeiende bloemen, mits men deze bevrucht. Daar men niet
+gemakkelijk met een penseel bij de meeldraden kan komen, moet men de
+bevruchting op een andere wijze <span class="pagenum">[<a id="pb192"
+href="#pb192" name="pb192">192</a>]</span>volvoeren. Op een zonnigen
+dag stoot men tegen den middag met duim en middelsten vinger krachtig
+tegen de bloem, zoodat deze flink heen en weer geschud wordt; het
+stuifmeel komt dan als een wolkje te voorschijn, wat voldoende is, om
+de bevruchting te doen plaats hebben. De bevruchte bloem bloeit snel
+uit, haar steel buigt zich over den potrand heen en na verloop van
+eenige weken rijpen in een bolvormige vrucht de tamelijk harde
+zaadkorrels. In Augustus worden de versche zaden in potten of schalen
+gezaaid; zij worden warm en gelijkmatig vochtig gehouden, waarop de
+kieming binnen 4&ndash;6 weken volgt. De zaailingen, die al heel
+spoedig een knolletje vormen, worden op de vensterbank gezet, tegen
+felle zon geschermd en, zoodra zij het tweede of derde blad vormen,
+gerepikeerd. Gedurende den winter worden de jonge plantjes nogmaals
+gerepikeerd en in het voorjaar kunnen zij dan afzonderlijk in kleine
+potjes worden opgepot. De kweeker houdt zijn <span class="letterspaced">Cyclamen</span> van den beginne af aan in een bak dicht
+onder het glas, totdat zij volgroeid zijn; de liefhebber moet zich
+echter met de vensterbank behelpen. De jonge <span class="letterspaced">Cyclamen</span>, die niet, zooals de oude knollen, des
+zomers rusten, doch steeds doorgroeien, moeten in den loop van den
+zomer nog een paar keeren verpot worden; ook moet men bij zonnig weer
+voor behoorlijk schermen en spuiten zorgen. Hoewel men zoodoende vrij
+goede planten kan kweeken, zullen zij zich toch nooit zoo fraai
+ontwikkelen als in een bak, zoodat wij den liefhebbers, die niet zeer
+veel zorg aan hun planten kunnen besteden, aanraden liever jaarlijks
+eenige planten bij een vertrouwd kweeker te koopen.</p>
+<p><b>Eucharis.</b> Tot de fierste en te gelijk fraaiste
+winterbloeisters moet zeker wel de <span class="letterspaced">Eucharis</span> gerekend worden. De verschillende
+soorten van het geslacht <span class="letterspaced">Eucharis</span>
+behooren in tropisch Amerika thuis en wetenschappelijk vertoonen haar
+bloemen slechts een zeer gering verschil. In de kweekerijen treft men
+meestal vijf verschillende soorten aan; namelijk<span class="corr" id="xd19e6023" title="Bron: ;">:</span> <span class="letterspaced">Eucharis candida</span>, <span class="letterspaced">Eu.
+grandiflora</span>, <span class="letterspaced">Eu. Sanderiana</span>,
+<span class="letterspaced">Eu. Mastersii</span> en <span class="letterspaced">Eu. amazonica</span>. De laatste soort wordt verreweg
+het meest gekweekt, waarom wij dan ook door <a href="#fig120">Fig.
+120</a> een zeer schoon exemplaar er van afbeelden. De <span class="letterspaced">Eucharis</span> is een bolgewas, en haar bloemen toonen
+eenige overeenkomst met de Tazette, wat niet te verwonderen is, daar
+zij tot dezelfde familie behoort, namelijk tot die der <span class="letterspaced">Amaryllidee&euml;n</span>; een familie, waaruit we reeds
+vele fraaie winterbloeisters vermeld hebben.</p>
+<p>Onze fraaie afbeelding zal menig liefhebber den wensch doen
+koesteren zulk een schoone plant te bezitten. De vervulling van dezen
+wensch behoort wel tot de mogelijkheden, want zij zijn n&ograve;ch
+moeilijk te verkrijgen, n&ograve;ch duur; toch meenen wij tegen een
+overijlde aanschaffing er van te moeten waarschuwen. De <span class="letterspaced">Eucharis</span> wordt wel algemeen als kamerplant
+aanbevolen, maar wij durven deze aanbeveling niet zonder voorbehoud
+onderschrijven. Slechts dien liefhebbers, die zeer veel ondervinding op
+het gebied van kamercultuur hebben, durven wij aanraden deze
+<span class="pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193" name="pb193">193</a>]</span>plant te kweeken. Hij, die lastige <span class="letterspaced">Amaryllissen</span> en <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> met succes in een kamer kweekt,
+kan zonder twijfel zijn krachten ook wel eens aan deze planten
+beproeven, andere liefhebbers moeten wij haar echter, met het oog op
+haar lastige cultuur, ontraden.</p>
+<div class="figure xd19e6065width" id="fig120"><img src="images/fig120.jpg" alt="Fig. 120. Eucharis amazonica." width="604"
+height="494">
+<p class="figureHead">Fig. 120. Eucharis amazonica.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Eucharis</span> behoort tot die
+bolgewassen, welke niet geheel afsterven, zij moet dus ook gedurende
+haar rusttijd begoten worden. Veel water mag zij dan echter niet
+hebben; slechts genoeg om te voorkomen, dat de wortels en de bladeren
+verdrogen. Gedurende dezen rusttijd moeten zij ook luchtiger en koeler
+gehouden worden dan anders. Wenscht men des winters bloeiende
+<span class="letterspaced">Eucharissen</span> te hebben, dan moet men
+het zoo trachten in te richten, dat de groeiperiode tegen Augustus
+eindigt. De <span class="letterspaced">Eucharissen</span> groeien
+liefst gezellig, het kweeken van iederen bol afzonderlijk is dus zeer
+ondankbaar, zij bloeien dan zelden, of in het geheel niet. Het is
+daarom ook niet geraden om, zooals men bij de meeste bolgewassen doet,
+de kweekbolletjes spoedig te verwijderen; doet men dit bij de
+<span class="letterspaced">Eucharis</span>, dan zal men weinig pleizier
+van haar beleven. Bij het aanschaffen tracht men flinke, groote
+exemplaren, dus echte bolkolonies te verkrijgen, en deze laat men,
+zonder ze te scheuren, doorgroeien, al worden zij ook nog <span class="pagenum">[<a id="pb194" href="#pb194" name="pb194">194</a>]</span>zoo
+breed. Zulke groote planten bloeien zeer dankbaar en meestal wel twee
+keeren per jaar, eens in den voorzomer en eens in den winter.</p>
+<p>Voor de cultuur van de <span class="letterspaced">Eucharis</span>
+moet men geen gewone potten<span class="corr" id="xd19e6091" title="Bron: ;">,</span> doch zoogenaamde schalen gebruiken, die veel breeder
+zijn dan diep, natuurlijk mogen zij niet al te ondiep zijn, en ook
+moeten zich talrijke drainage-gaatjes in den bodem bevinden. Oudere
+exemplaren behoeven niet jaarlijks verpot te worden; is dit echter
+noodig, dan moet het na het einde der rustperiode geschieden. Wil men
+verpotten, dan wordt de plant uit den pot genomen, en worden de
+vleezige wortels voorzichtig losgemaakt, waardoor een deel der oude
+aarde er tusschen uitvalt. Aan de gezonde wortels mag nooit gesneden
+worden. Als aarde gebruikt men een voedzamen, doch zeer groven grond,
+het best is een mengel van twee deelen half verteerde bladaarde, waar
+de fijne aarde door zeven uit verwijderd is, &eacute;&eacute;n deel
+brokkeligen graszodengrond, &eacute;&eacute;n deel ouden koemest (in de
+meeste kweekerijen wel te verkrijgen) en &eacute;&eacute;n deel scherp
+zand. Wil men succes met zijn <span class="letterspaced">Eucharissen</span> hebben, dan moeten zij op een lichte
+plaats staan met een gemiddelde temperatuur van 55&deg;&ndash;65&deg;
+Fahr. Tegen te felle zon moet geschermd worden, terwijl men, door
+herhaaldelijk te spuiten, de lucht voldoende vochtig moet houden. Heeft
+men gezonde exemplaren, dan moet men niet vergeten, die van tijd tot
+tijd te bemesten. Het best zal de <span class="letterspaced">Eucharis</span> steeds in een kamerkasje groeien, waarin
+zij tegen tocht en droge lucht beschermd is.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6101width" id="fig121"><img src="images/fig121.jpg" alt="Fig. 121. H&aelig;manthus albiflos." width="399" height="430">
+<p class="figureHead">Fig. 121. H&aelig;manthus albiflos.</p>
+</div>
+<p><b>H&aelig;manthus.</b> De <span class="letterspaced">H&aelig;manthussen</span> zijn sierlijke <span class="letterspaced">Amaryllidee&euml;n</span>, afkomstig van de Kaap de
+Goede Hoop. Zij hebben dikke bollen en betrekkelijk korte, zeer breede,
+stevige bladeren. In het voorjaar ontspruit tusschen deze bladeren de
+tamelijk korte, vleezige bloemsteng, die een, uit dicht op elkander
+geplaatste witte of roode bloempjes bestaand bloemscherm draagt. Door
+de ver uitstekende meeldraden hebben deze bloemen een zeer eigenaardig
+voorkomen. Zeer in trek zijn de <span class="letterspaced">H&aelig;manthus coccineus</span>, met scharlakenroode
+bloemen; de <span class="letterspaced">H&aelig;manthus albiflos</span>,
+die zeer op de voorgaande gelijkt, doch er van verschilt, doordat de
+bloemen wit en de meeldraden, geel zijn en de <span class="letterspaced">H&aelig;manthus Kalbreyeri</span>, met fraaie,
+lichtroode bloemen.</p>
+<p>De behandeling van de <span class="letterspaced">H&aelig;manthus</span> is zeer eenvoudig. Des zomers
+<span class="pagenum">[<a id="pb195" href="#pb195" name="pb195">195</a>]</span>kweekt men ze in het op de zon gelegen
+bloemenrekje buiten voor het venster, des winters daarentegen in een
+matig warme kamer. De verplanting moet geschieden na den bloei en in
+tamelijk zwaren grond. Bij het verplanten moet men de wortels zeer
+ontzien. Men moet er op passen gedurende den winter niet te veel water
+te geven. De vermenigvuldiging geschiedt door kweekbolletjes.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6132width" id="fig122"><img src="images/fig122.jpg" alt="Fig. 122. H&aelig;manthus Kalbreyeri." width="380" height="631">
+<p class="figureHead">Fig. 122. H&aelig;manthus Kalbreyeri.</p>
+</div>
+<p><b>Hymenocallis (Pancratium).</b> De <span class="letterspaced">Pancratiums</span> staan zeer dicht bij de <span class="letterspaced">Eucharis</span> en behooren ook tot de familie der
+<span class="letterspaced">Amaryllidee&euml;n</span>. Het zijn
+bolgewassen met groote bollen, lange, tamelijk breede, riemvormige
+bladeren en op krachtige bloemstengen staande, schermvormige
+bloeiwijzen. De zachte vanieljegeur, dien zij verspreiden, is zeer
+aangenaam. De bloemen zijn pijpvormig, boven op dit pijpje zit een
+verbinding van meeldraden en vormt daar als het ware een trechter,
+ongeveer gelijk als die der <span class="letterspaced">Tazette</span>;
+om dezen trechter staan stervormig de lange, witte, lijnvormige,
+teruggeslagen bloembladeren, die aan het geheele bloemscherm een los
+voorkomen geven.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Pancratiums</span> hebben, evenals
+verscheidene andere bolgewassen, geen absolute rustperiode, wat niet
+wegneemt, dat zij toch wel degelijk rusten. Zij behouden echter
+gedurende haar rusttijd de bladeren. De bollen worden gekweekt in een
+mengsel van blad- en broeiaarde, ouden graszodengrond en zand. Men
+behoeft ze niet alle jaar te verplanten, wanneer men ze in haar
+groeitijd nu en dan giert. Bij het verplanten, dat met het begin van
+den groeitijd moet gebeuren, schudt men al de oude aarde tusschen de
+dikke wortels weg, en snijdt de zieke wortels met een scherp mes af.
+Gedurende den rusttijd wordt weinig gegoten, ook behoeft men haar dan
+geen lichte plaats te geven. Bij het <span class="pagenum">[<a id="pb196" href="#pb196" name="pb196">196</a>]</span>begin van den
+groeitijd zet men de planten voor het venster van een vertrek, dat op
+60&deg;&ndash;65&deg; Fahr. verwarmd wordt. Des zomers heeft zij
+zooveel water noodig, dat men den pot in een schotel met water kan
+zetten.</p>
+<p>Een zeer goede soort om in de kamer gekweekt te worden is de
+<span class="letterspaced">Pancratium carib&aelig;um</span> van de
+Canarische eilanden; ook de <span class="letterspaced">Pancratium
+speciosum</span> van de Antillen is een zeer dankbare en fraaie
+plant.</p>
+<p>De voortkweeking van deze planten geschiedt het best door
+kweekbolletjes, die bij het verplanten van de moederplant worden
+afgenomen en afzonderlijk in potjes worden geplant.</p>
+<p><b>Lilium (Lelie).</b> De Lelies, de overal bekend en in trek zijnde
+bolgewassen, behooren tot de familie der <span class="letterspaced">Liliacee&euml;n</span>. Deze prachtige bloemplanten, die
+vooral voor den tuin groote waarde hebben, worden in Japan met groote
+voorliefde gekweekt en van daar in grooten getale in Europa ingevoerd.
+Zij ontwikkelen somtijds stengels van een aanmerkelijke lengte, die met
+lancetvormige bladeren bezet zijn en die dikwijls door tal van rijke,
+groote, zeer fraai gekleurde bloemen gekroond worden. De zes
+bloemdekbladeren, die de bloem vormen, geven haar nu eens het voorkomen
+van een pijpvormigen trechter, dan weer zijn zij elegant teruggeslagen
+en de stamper en meeldraden steken dan boven de fraai gevormde bloem
+uit.</p>
+<p>Van de meer dan vijftig bekende Leliesoorten worden er slechts
+eenige in potten gekweekt. Fraaie potplanten vormen de <span class="letterspaced">Lilium Harrisii</span>, met groote, trechtervormige,
+witte bloemen; de <span class="letterspaced">Lilium tigrinum</span>,
+met donkeroranje, van binnen met scharlakenrood gespikkelde bloemen; de
+talrijke vari&euml;teiten der <span class="letterspaced">Lilium
+speciosum</span>, met witte, vaak rose en rood gespikkelde bloemen,
+welke soort ook wel voorkomt onder den naam <span class="letterspaced">Lilium lancifolium</span>, en eindelijk de fraaiste van
+alle Leliesoorten, de <span class="letterspaced">Lilium auratum</span>,
+met zeer groote witte bloemen, waarvan de bloembladeren met purperroode
+stippels en gele strepen geteekend zijn. Deze soort, waarvan ook enkele
+vari&euml;teiten bestaan, is zeer welriekend.</p>
+<p>De bollen van deze Leliesoorten zijn ieder voorjaar bij goede
+zaadhandelaars verkrijgbaar. In Japan worden talrijke Leliesoorten niet
+alleen als sierplanten, doch ook als voedingsgewassen gekweekt, waarvan
+de bollen gegeten worden.</p>
+<div class="figure xd19e6197width" id="fig123"><img src="images/fig123.jpg" alt="Fig. 123. Lilium speciosum rubrum." width="464" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 123. Lilium speciosum rubrum.</p>
+</div>
+<p>De potcultuur der Lelies is zeer eenvoudig. Daar deze planten
+slechts voor versiering van het balkon, de veranda of den tuin kunnen
+dienen en in den zomer bloeien, begint zij pas in het voorjaar. Wij
+schaffen ons dus sterke en vooral goed gezonde bollen aan, en planten
+die, waartoe men potten gebruikt, die, al naar de grootte der bollen,
+een doorsnede moeten hebben van 15 &agrave; 18 cM. Als aarde gebruikt
+men een goed met zand vermengden, voedzamen grond. Een mengsel van
+goede bladaarde met veel ouden, verteerden koemest is zeer geschikt.
+Bij het oppotten der <span class="pagenum">[<a id="pb197" href="#pb197"
+name="pb197">197</a>]</span><span class="pagenum">[<a id="pb198" href="#pb198" name="pb198">198</a>]</span>Leliebollen moeten wij met een
+eigenaardigheid er van rekening houden; zij toch onderscheiden zich van
+de andere bolgewassen daardoor, dat er zich uit de schijf slechts zeer
+weinig duurzame wortels ontwikkelen; het meerendeel der wortels, die
+voor de voeding der plant zorgen, ontspruit onder aan den stengel, dien
+de bol voortbrengt. Deze wortels vormen als het ware een krans boven
+den bol en sterven te gelijk met den stengel af. Om nu te zorgen, dat
+de stengels deze wortels in voldoende mate voortbrengen, moeten de
+bollen z&oacute;&oacute; diep geplant worden, dat later hun voeten diep
+genoeg in de aarde komen te staan.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6207width" id="fig124"><img src="images/fig124.jpg" alt="Fig. 124. Lilium Harrisii." width="395"
+height="588">
+<p class="figureHead">Fig. 124. Lilium Harrisii.</p>
+<p>Links jonge plant, rechts onder, enkele bol, rechts boven, half
+opgepotte bol.</p>
+</div>
+<p>Nadat wij in den ledigen pot de drainage gelegd hebben, brengen wij
+er een aardlaagje in van ongeveer 3 cM. dikte in. Op dit aardlaagje
+strooit men een laagje goed zuiver zand van ongeveer 1 cM. dikte. De
+vrij groote bol wordt nu z&oacute;&oacute; op dit zandlaagje gezet, dat
+de wortels, die er zich aan bevinden, gelijkmatig in de rondte verdeeld
+zijn. Zijn wij zoover, dan wordt de pot, tot op die hoogte, verder
+aangevuld, zoodat de bol ongeveer ter halver hoogte in de aarde komt te
+staan (<a href="#fig123">Fig. 123</a>). De zoo opgeplante bollen, die
+dus in slechts half gevulde potten staan, worden matig vochtig gehouden
+en het best gezet op de vensterbank van een niet al te warme kamer. Bij
+het intreden van meer gestadig warm weer, worden zij op het balkon
+gezet. Spoedig komt er nu groei in de bollen en beginnen zij een
+flinken scheut voort te brengen. Is deze scheut zoover gegroeid, dat
+hij boven den potrand uitsteekt, dan vult men den pot van lieverlede
+met aarde aan, zoodat ten laatste slechts de gewone gietrand
+overblijft. Na zulk een planting staan de voeten van de stengels in de
+aarde en kunnen daarin rijkelijk wortel schieten.</p>
+<p>Wil men zijn Lelies des zomers goed doen groeien, dan moet men ze
+<span class="pagenum">[<a id="pb199" href="#pb199" name="pb199">199</a>]</span>een zonnige standplaats geven in den tuin of op
+het balkon; ook flink begieten en nu en dan gieren, is voor de
+ontwikkeling zeer bevorderlijk; verplanten des zomers moet daarentegen
+vermeden worden. Na het uitbloeien beginnen de Lelies langzamerhand af
+te sterven; men giet dan ook steeds wat minder. Zijn de stengels geheel
+afgestorven, dan worden de bollen uit de potten genomen en de doode
+scheuten dichtbij den bol afgesneden. De bollen overwinteren het best
+in een vorstvrijen kelder op een laag maar even vochtig wit zand, daar
+zij niet goed verdragen geheel droog te overwinteren.</p>
+<p>Heeft men zeer voedzame aarde gebruikt, dan kunnen de Leliebollen er
+wel twee zomers in blijven staan. De stengels worden dan, zoodra zij
+afgestorven zijn, gelijk met de aarde afgesneden. De potten laat men
+daarna op een vorstvrije plaats overwinteren, en worden juist
+z&oacute;&oacute; vaak begoten, dat de aarde niet geheel uitdroogt.
+Beginnen in het voorjaar de jonge scheuten zich te ontwikkelen, dan zet
+men de potten dadelijk buiten en geeft ze meer water. Later, wanneer de
+stengels in vollen groei zijn, worden zij nu en dan gegierd. Sommige
+Leliesoorten ondergaan deze behandeling liever, dan jaarlijks uit de
+potten te worden genomen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6225width" id="fig125"><img src="images/fig125.jpg" alt="Fig. 125. Lilium tigrinum." width="347"
+height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 125. Lilium tigrinum.</p>
+</div>
+<p>Enkele Lelies en daaronder ook de <span class="letterspaced">Lilium
+Harrisii</span>, kan men, om ze reeds vroeg in het voorjaar in bloei te
+hebben, reeds in den herfst oppotten; zij groeien dan op een lichte
+<span class="pagenum">[<a id="pb200" href="#pb200" name="pb200">200</a>]</span>koele standplaats den geheelen winter door en
+zullen reeds in April of Mei bloeien. Toch is deze wijze van behandelen
+voor den liefhebber, die zijn planten in de kamer kweekt, niet aan te
+bevelen, omdat zij daar sterk van luis te lijden hebben.</p>
+<p>De vermenigvuldiging der Lelies geschiedt door kweekbolletjes, die
+zich bij enkele soorten o.a. bij de <span class="letterspaced">Lilium
+tigrinum</span> ook in de bladoksels ontwikkelen. In een tuin is de
+voortkweeking wel mogelijk, omdat de bollen daar den winter door onder
+bedekking overblijven, in een kamer is zij echter onuitvoerbaar.</p>
+<p><b>Polyanthes tuberosa (Tuberoos).</b> Onder de zeer gezochte zomer-
+en herfstbloeisters neemt de Tuberoos zeker een voorname plaats in. De
+<span class="letterspaced">Polyanthes</span> behoort in Amerika en
+Afrika tehuis. Het is een bolgewas, met lange, smalle, groene bladeren.
+Uit het midden der bladerrozet verheft zich een bebladerde bloemsteng,
+die wel 75 cM. hoog kan worden en die een dichte aar van witte, zeer
+welriekende bloemen draagt. Bij den stamvorm zijn deze bloemen enkel en
+niet zoo heel fraai. In Zuid-Frankrijk wordt deze enkelbloemige soort
+in het groot voor de parfumerie-fabrieken gekweekt en van daar worden
+zij ook in den naherfst in grooten getale naar de bloemenmarkten der
+groote steden verzonden. Voor potcultuur wordt uitsluitend de gevulde
+vari&euml;teit gebruikt. De schoonste en rijkst bloeiende
+vari&euml;teit draagt den naam &ldquo;<span lang="en">The
+Pearl</span>&rdquo;; zij is van Amerikaanschen oorsprong en wordt van
+daar zeer veel naar Europa verzonden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6253width" id="fig126"><img src="images/fig126.jpg" alt="Fig. 126. Polyanthes tuberosa fl. pl." width="381" height="681">
+<p class="figureHead">Fig. 126. Polyanthes tuberosa fl. pl.</p>
+</div>
+<p>De cultuur der Tuberoos is niet lastig. De bollen komen van den
+naherfst tot het voorjaar in den handel voor, en worden tegen het begin
+der lente opgepot. Men gebruikt voor het opplanten een met veel zand
+vermengden goeden blad- of boschgrond, waar een weinig graszodengrond
+aan toegevoegd kan worden; de te gebruiken potten moeten ongeveer 12
+cM. <span class="pagenum">[<a id="pb201" href="#pb201" name="pb201">201</a>]</span>wijd zijn. In deze potten kan men een of twee
+bollen planten, die z&oacute;&oacute; opgepot moeten worden, dat de
+hals van den bol uit de aarde steekt. De bollen, die niet dadelijk,
+maar meestal pas na eenige weken beginnen te groeien, moeten in den
+beginne slechts zeer matig begoten worden, terwijl men ze een warme
+standplaats voor het venster eener gestookte kamer moet geven. Zijn de
+bollen eenmaal flink aan het uitgroeien, dan kunnen zij rijkelijk
+begoten worden; zij behoeven dan geen warme standplaats meer te hebben,
+en kunnen van Juni af in een zonnig plantenrekje voor het venster, of
+op het balkon geplaatst worden. Nu en dan gieren met zeer slappe
+koegier is zeer bevorderlijk voor den bloei. Het komt wel eens voor,
+dat de hoofdscheut niet doorgroeit, terwijl zich een groot aantal
+secondaire scheuten ontwikkelen. In zulke gevallen moeten de jonge,
+kweekbolletjes direct weggebroken worden.</p>
+<p>In Juli of Augustus, somtijds zelfs pas in September, is de groei
+zoover gevorderd, dat de bloemknoppen, die in den beginne groen zijn en
+later pas wit worden, sterk beginnen te zwellen. Tegen dezen tijd
+moeten de stengels aan stokjes gebonden worden, ten einde te voorkomen,
+dat zij buigen of afknakken. Plant men de bollen, die zeer lang droog
+kunnen liggen, te laat in het voorjaar op, dan mislukt de cultuur, wijl
+dan de ontwikkeling der knoppen in de sombere maand October valt, en
+deze bij voortdurend donker weer niet open komen, doch beginnen te
+rotten. Daar de bladeren der Tuberoos zeer gemakkelijk breken, waardoor
+de plant minder mooi wordt, moet men zeer voorzichtig met haar omgaan.
+De uitgebloeide Tuberoos heeft geen waarde meer, daar de bol, na
+gebloeid te hebben afsterft. Men kan ze dus niet voortkweeken, maar
+moet ieder jaar bloeibare bollen aankoopen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6264width" id="fig127"><img src="images/fig127.jpg" alt="Fig. 127. Sternbergia dalmatica." width="207"
+height="361">
+<p class="figureHead">Fig. 127. Sternbergia dalmatica.</p>
+</div>
+<p><b>Sternbergia.</b> Dit lieve, tot de Amaryllidee&euml;n behoorende
+bolgewas behoort in Zuid-Europa te huis. De <span class="letterspaced">Sternbergia&rsquo;s</span> zijn planten, waarvan de
+bloemen in den herfst v&oacute;&oacute;r de bladeren verschijnen. De
+meest bekende soorten zijn <span class="letterspaced">Sternbergia
+lutea</span> en <span class="letterspaced">Sternbergia
+dalmatica</span>. In het begin van September worden de, gedurende den
+zomer rustende, vrij groote bollen in betrekkelijk kleine potten
+geplant en reeds tegen het einde van dezelfde maand vertoonen zich de
+eerste, gele bloemen, waarvan iedere knol er van drie tot vijf
+voortbrengt. In den vorm gelijken de bloemen op die van den Crocus.
+Geeft men den <span class="letterspaced">Sternbergia&rsquo;s</span> een
+koele, doch vorstvrije standplaats, dan zal de bloei tot Januari toe
+duren, Nadat zij gebloeid hebben, moet men doorgaan met de planten te
+begieten, <span class="pagenum">[<a id="pb202" href="#pb202" name="pb202">202</a>]</span>daar zich dan pas de smalle bladeren beginnen te
+ontwikkelen. Zijn de planten tegen den zomer afgestorven, dan worden de
+bollen uit de potten genomen, in de lucht gedroogd, schoongemaakt en
+bewaard tot September, wanneer zij opnieuw opgeplant moeten worden.</p>
+<p><b>Vallota purpurea.</b> De <span class="letterspaced">Vallota</span> is weer een dier schitterende geslachten,
+waaraan de familie van de Amaryllidee&euml;n zoo rijk is. Deze
+werkelijk dankbare bloeister is afkomstig van de Kaap de Goede Hoop.
+Uit een niet zeer zwaren bol ontwikkelen zich, lange, stevige
+donkergroene bladeren, uit welker midden in Augustus of September, de
+ongeveer 20 cM. lange, krachtige bloemsteng ontspruit, die talrijke,
+zeer fraaie, roode bloemen draagt. Er zijn verscheidene
+vari&euml;teiten van bekend, ook een met witte bloemen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6294width" id="fig128"><img src="images/fig128.jpg" alt="Fig. 128. Vallota purpurea." width="539"
+height="690">
+<p class="figureHead">Fig. 128. Vallota purpurea.</p>
+</div>
+<p>De cultuur is zeer eenvoudig. In de eerste plaats moeten wij er op
+letten, dat de <span class="letterspaced">Vallota</span> niet absoluut
+rust. Wel heeft zij gedurende den winter haar rusttijd, doch zij
+verliest dan n&ograve;ch geheel haar wortels, n&ograve;ch al haar
+bladeren, zoodat zij ook gedurende dezen tijd niet geheel droog mag
+gehouden worden, hoewel zij dan met een minder lichte standplaats in
+een koel vertrek tevreden is. Begint de <span class="letterspaced">Vallota</span> in het voorjaar uit te groeien, dan moet
+zij voorzichtig verplant en daarna op een lichte plaats gezet worden.
+Hoewel een jaarlijks verplanten wel wenschelijk is, is het voor de
+plant toch niet streng noodzakelijk. Vele liefhebbers houden hun
+<span class="letterspaced">Vallota&rsquo;s</span> jarenlang in
+denzelfden pot, bemesten ze des zomers niet en verkregen toch zeer
+bevredigende resultaten. Tegen het einde van Mei zet men de
+<span class="letterspaced">Vallota</span> op een eenigszins beschaduwde
+<span class="pagenum">[<a id="pb203" href="#pb203" name="pb203">203</a>]</span>plek van het bloemenrekje buiten voor het
+venster; hier zal zij dan ook later haar bloemen ontwikkelen.</p>
+<p>De bollen der <span class="letterspaced">Vallota</span> hebben een
+sterke neiging tot het vormen van kweekbolletjes. Wil men sterke bollen
+hebben, dan moet men die kweekbolletjes niet laten doorgroeien, maar ze
+tijdig verwijderen. Breekt men de kweekbolletjes voorzichtig weg en
+plant men ze gezamenlijk in een pot of schaal, dan kan men, wanneer zij
+het tweede jaar in afzonderlijke potjes worden geplant, er voor het
+venster zeer goed bloeibare bollen van kweeken.</p>
+<p>In de laatste jaren wordt de <span class="letterspaced">Vallota</span> meer en meer op waarde geschat en de
+bollen worden zelfs in grooten getale ingevoerd. Aangezien deze
+ingevoerde bollen echter droog en zonder wortels in den handel komen,
+moet men, tot zij uitgroeien, zeer voorzichtig met de behandeling
+zijn.</p>
+<p><b>Veltheimia viridifolia.</b> De Kaap de Goede Hoop, het vaderland
+van zoovele schoone bolgewassen, is het ook van deze <span class="letterspaced">Veltheimia</span>. De plant is reeds zeer lang bekend,
+en ook een zeer dankbare winterbloeister; toch is zij lang niet zoo
+algemeen verspreid als zij verdient. Uit den bol ontspruiten lange,
+breede, gootvormige bladeren, die aan den rand licht gegolfd zijn.
+Tusschen deze bladeren verheft zich de bloemsteng, die van 25&ndash;40
+cM. hoog kan worden. De bloemsteng heeft een lichtbruine kleur met
+groene vlekken, terwijl zij met een blauwachtig was overtogen is. Deze
+bloemsteng draagt een dichte aar van pijpvormige, hangende,
+zalmkleurige bloemen, die een lengte hebben van 5&ndash;7 cM. en geheel
+reukeloos zijn. De bloeitijd, die zeer lang duurt, valt gewoonlijk in
+den winter.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6333width" id="fig129"><img src="images/fig129.jpg" alt="Fig. 129. Veltheimia viridifolia." width="338"
+height="485">
+<p class="figureHead">Fig. 129. Veltheimia viridifolia.</p>
+</div>
+<p>De cultuur der <span class="letterspaced">Veltheimia</span> is zeer
+dankbaar. Van af Juli tot in September zijn de bollen in volmaakte
+rust, men neemt ze niet uit de potten, hoewel zij in het geheel niet
+gegoten mogen worden. In September worden de bollen in behoorlijk
+groote potten verplant, waartoe men bij voorkeur zandige compostaarde
+gebruikt. Bij het verplanten neemt men den bol uit den ouden pot,
+schudt de aarde tusschen de wortels weg, snijdt de doode wortels af en
+plant hem weder zoodanig op, dat hij half boven de aarde <span class="pagenum">[<a id="pb204" href="#pb204" name="pb204">204</a>]</span>uitsteekt. Tot laat in den herfst houdt men de
+verplante bollen buiten; daarna worden zij in een vertrek gezet, liefst
+voor het raam, met een gemiddelde temperatuur van 50&deg; Fahr. Hier
+komt de <span class="letterspaced">Veltheimia</span> in bloei en wel
+gewoonlijk op een tijd, dat de andere bolgewassen nog pas in knop
+zijn.</p>
+<p>Na afloop van den bloei moet men doorgaan met haar te begieten, daar
+de eigenlijke rusttijd pas in den zomer begint.</p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt door kweekbollen, die de plant zeer
+gewillig voortbrengt.</p>
+<p>Wil men fraaie planten kweeken, dan laat men de jonge bollen aan de
+moederplant zitten. Zij zijn dan binnen een paar jaar bloeibaar en men
+krijgt zoodoende exemplaren, die met zes en meer bloemstengen kunnen
+bloeien.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.7"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Aroidee&euml;n of A&auml;ronskelkachtige planten.</h3>
+<p>De familie der <span class="letterspaced">Aroidee&euml;n</span> is
+een zeer interessante, die meer dan 500 bekende soorten telt en die tot
+de groote groep der E&eacute;nzaadlobbige planten behoort. De
+<span class="letterspaced">Aroidee&euml;n</span> zijn over de geheele
+aarde verspreid; de fraaiste soorten vindt men echter in de tropische
+streken der Oude en Nieuwe Wereld. Het zijn gewoonlijk kruidachtige
+planten met knolvormige, klimmende of kruipende wortelstokken, of met
+zeer weeke stammen, en ze behooren meestal in de tropische wouden
+thuis. De meeste soorten worden in haar vaderland aangetroffen op
+moerasachtige bodems, waarboven zij zich vaak door haar luchtwortels
+verheffen, om zich zoodoende aan andere planten vast te hechten of
+tegen stammen van boomen op te klimmen. Eenige soorten, met een
+knolvormigen wortelstok, groeien bij voorkeur in drogere streken.
+Enkele van deze laatsten zijn in de tropen zeer nuttig; men verbouwt ze
+er als voedingsgewassen en de knollen zijn, gekookt of geroosterd, een
+zeer goed voedsel.</p>
+<p>De bloemen van alle <span class="letterspaced">Aroidee&euml;n</span>
+zijn klein en onbeduidend; zij zitten op een vleezige, onverdeelde
+kolf, die in de meeste gevallen door een scheedevormig schutblad
+omgeven wordt. Dit schutblad, dat de bloemkolf in den beginne omgeeft,
+maar later terugslaat of zich oprolt, verleent aan de planten haar
+groote waarde. Al die soorten, welke in de kamer of de plantenkas rijk
+bloeien en zich onderscheiden door fraaie witte, rose, roode,
+donkerbruine of gele bloemscheeden, worden tot de bloem-Aroidee&euml;n
+gerekend. Naast deze fraai bloeiende staan andere, waarvan de
+bloemscheeden een onbeteekenende, somtijds leelijke, groen- of
+geelachtige kleur hebben, maar die dan door de trotsche houding of
+groote afmeting der bladeren een hooge waarde bezitten. Zoowel onder de
+schoon bloeiende als onder de schoonbladerige Aroidee&euml;n zijn er,
+jammer genoeg, slechts weinige, die als kamerplanten een burgerrecht
+verkregen hebben. Onder de bekendste schoon bloeiende <span class="pagenum">[<a id="pb205" href="#pb205" name="pb205">205</a>]</span>soorten behoort zeker wel de <span class="letterspaced">Calla</span> (<span class="letterspaced">Richardia</span>) <span class="letterspaced">&aelig;thiopica</span>, algemeen bekend onder den naam
+van A&auml;ronskelk.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6381width" id="fig130"><img src="images/fig130.jpg" alt="Fig. 130. Calla &aelig;thiopica." width="397"
+height="577">
+<p class="figureHead">Fig. 130. Calla &aelig;thiopica.</p>
+</div>
+<p>Deze plant, afkomstig van de Kaap de Goede Hoop, heeft lang
+gesteelde, pijlvormige, glanzend groene bladeren, waartusschen zich de
+vaak een Meter hoog wordende bloemstelen verheffen, die de bloemkolven
+dragen, welke van groote, witte, welriekende, peperhuisvormige
+bloemscheeden omgeven zijn. De bloeitijd valt in de lente of den zomer,
+doch kan door een goede cultuur ook naar den winter verplaatst worden.
+Wanneer men de <span class="letterspaced">Calla</span> goeden voedzamen
+grond geeft, dan is zij een flinke groeister. Het best kweekt men haar
+in een mengsel van gelijke deelen broeiaarde en veengrond, waar
+natuurlijk een voldoende hoeveelheid zand aan moet worden toegevoegd.
+In het voorjaar, zoodra zij nieuwe bladeren begint te maken, moet zij
+verpot worden. De pas verplante <span class="letterspaced">Calla</span>
+geeft men een lichte standplaats in een matig verwarmd vertrek; zij
+maakt dan spoedig wortels in de nieuwe aarde, en verlangt dan zeer veel
+water. Des zomers eischt zij zooveel water, dat het geraden is de
+potten in gewone schoteltjes te zetten en deze steeds met water gevuld
+te houden. Zoolang men de <span class="letterspaced">Calla</span> in de
+kamer kweekt, moet zeer gelet worden op de bladluizen, waardoor zij
+vaak aangetast wordt. Zoodra eenigszins vast warm weer intreedt, zet
+men haar in het bloemenrekje voor het venster, op het balkon of in den
+tuin. Behalve op behoorlijke begieting en bemesting moet men des zomers
+ook letten op tijdige verwijdering der kweekknollen, die in grooten
+getale zich ontwikkelen en de moederplant aanmerkelijk verzwakken. Uit
+deze kweekknollen kunnen weder jonge planten opgekweekt worden. In den
+herfst begint de rusttijd der <span class="letterspaced">Calla</span>;
+zij wordt dan minder begoten en overwintert in een koele, doch
+vorstvrije kamer. <span class="pagenum">[<a id="pb206" href="#pb206"
+name="pb206">206</a>]</span>Het is niet geraden haar des winters
+z&oacute;&oacute; droog te houden, dat zij haar bladeren verliest en
+tot op den knol afsterft. Heeft men goed gekweekte en sterke planten,
+dan ontwikkelen zich vaak reeds in Januari en Februari de eerste
+bloemknoppen tusschen de bladeren. Deze planten zet men warmer,
+waardoor een vervroegde bloei verkregen wordt. Gewoonlijk wordt de
+<span class="letterspaced">Calla</span> te warm gehouden; zij vormt dan
+lange bladstelen, die meestal te zwak zijn om de bladeren te dragen en
+dus omknikken. Ook zullen zulke planten zeer zwak of in het geheel niet
+bloeien.</p>
+<p>Men heeft in den laatsten tijd verschillende vari&euml;teiten van de
+<span class="letterspaced">Calla</span> gewonnen, waaronder wel het
+meest uitmunt de &rdquo;<span class="letterspaced" lang="en">Little
+Gem</span>,&rdquo; een laag blijvende, doch zeer rijk bloeiende
+vari&euml;teit. Ook de <span class="letterspaced">Calla
+Childsiana</span>, een uit Amerika stammende soort, is in korten tijd
+zeer populair geworden. Haar bloemscheede is schitterend wit, groot en
+mooi naar buiten omgeslagen. Een andere, die ook zeer veel aangetroffen
+wordt, is de <span class="letterspaced">Calla &aelig;thiopica
+albo-maculata</span>, die wit gevlekte bladeren heeft. Deze in al haar
+afmetingen kleinere, doch veel stevigere plant, is reeds lang bekend.
+De pijlvormige bladeren zijn geelachtig groen met talrijke witte
+vlekken; de bloemscheeden zijn aan de buitenzijde evenzoo licht
+geelgroen, aan de binnenzijde echter wit. Deze vari&euml;teit sterft in
+het najaar, dus tegen den rusttijd, geheel af. De vlakke, zware knollen
+laat men droog en vorstvrij overwinteren; zij worden in Februari of
+Maart in zeer voedzamen grond opgepot en voor het venster gezet, waar
+zij weder spoedig zullen uitgroeien. Bij het oppotten moet men er op
+letten, dat de knollen geheel onder de aarde komen te liggen. De
+cultuur is overigens geheel dezelfde als die van den stamvorm. Beide
+planten zijn ook voor het aquarium te gebruiken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6420width" id="fig131"><img src="images/fig131.jpg" alt="Fig. 131. Calla &aelig;thiopica albo-maculata." width="341" height="561">
+<p class="figureHead">Fig. 131. Calla &aelig;thiopica
+albo-maculata.</p>
+</div>
+<p>Evenals de <span class="letterspaced">Calla&rsquo;s</span> behandelt
+men ook de in de laatste tijden ingevoerde <span class="letterspaced">Arum</span>-soorten met fraaie bloemen, die een zeer
+donkerbruine, ja somtijds zelfs een bijna zwarte bloemscheede hebben.
+De meest bekende van deze <span class="pagenum">[<a id="pb207" href="#pb207" name="pb207">207</a>]</span>soorten is de uit Palestina
+afkomstige <span class="letterspaced">Arum sanctum</span>, ook wel
+<span class="letterspaced">Arum pal&aelig;stinum</span> genaamd. Hoewel
+deze geen moerasplant is, moet zij gedurende haar groeitijd zeer veel
+begoten worden. De <span class="letterspaced">Arum sanctum</span> rust
+in den zomer; de knollen worden in den herfst opgepot en in een matig
+warme kamer gekweekt. De zeer fraaie bloemen verschijnen dan gewoonlijk
+in April of Mei.</p>
+<p>Terwijl de thans behandelde <span class="letterspaced">Aroidee&euml;n</span> alle des zomers buiten willen
+staan, zijn er bij de <span class="letterspaced">Anthuriums</span>
+planten, die zeer schoon bloeien, doch het geheele jaar door in de
+kamer moeten gekweekt worden. De <span class="letterspaced">Anthuriums</span> zijn kruidachtige planten, waarvan de
+bloemen door het zachte rose of het vurige rood der bloemscheeden
+groote waarde bezitten. Eenige soorten, die, jammer genoeg, uitsluitend
+in kassen moeten gekweekt worden, munten ook uit door prachtig gevormde
+of geteekende bladeren. Voor kamercultuur is zeer aanbevelenswaardig de
+<span class="letterspaced">Anthurium Scherzerianum</span>, een plant,
+die een niet te grooten omvang krijgt, hard is en dankbaar bloeit.
+<a href="#fig132">Fig. 132</a> vertoont een oud fraai specimen van deze
+soort.</p>
+<div class="figure xd19e6462width" id="fig132"><img src="images/fig132.jpg" alt="Fig. 132. Anthurium Scherzerianum." width="537" height="444">
+<p class="figureHead">Fig. 132. Anthurium Scherzerianum.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Anthurium Scherzerianum</span>, is
+afkomstig uit Guatemala en is kenbaar aan haar lange, zeer
+donkergroene, lederachtige bladeren. De bloemen verheffen zich op lange
+stelen boven de bladeren. De bloemkolf is in verschillende bochten
+gewonden en de teruggeslagen, dikwijls aan de spits eenigszins
+opgerolde bloemscheede prijkt met het schoonst denkbare <span class="pagenum">[<a id="pb208" href="#pb208" name="pb208">208</a>]</span>rood. De oorspronkelijke soort is door de
+kweekers aanmerkelijk verbeterd. Men heeft vari&euml;teiten gewonnen,
+waarvan de bloemscheeden alle tinten, van het zachtste rose tot het
+donkerste rood, doorloopen; ook zijn er met geheel witte bloemscheeden
+en met rood en wit gevlekte. Al deze vari&euml;teiten zijn echter
+tamelijk zeldzaam en dan ook zeer duur.</p>
+<p>Daarentegen is de zoogenaamde grootbloemige vari&euml;teit, de
+<span class="letterspaced">Anthurium Scherzerianum grandiflorum</span>,
+met een zeer groote, fraai roode bloemscheede, vrij algemeen
+verspreid.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6480width" id="fig133"><img src="images/fig133.jpg" alt="Fig. 133. Spathiphyllum can&aelig;folium."
+width="427" height="488">
+<p class="figureHead">Fig. 133. Spathiphyllum can&aelig;folium.</p>
+</div>
+<p>Men kweekt deze planten het best in vlakke potten of schalen. Bij
+het verplanten moet men zeer voorzichtig zijn met de dikke, vleezige
+wortels, daar die zeer broos zijn en dus gemakkelijk afbreken. De
+potten moeten goed gedraineerd zijn. Voor het verplanten gebruikt men
+zeer grove, vezelige heiaarde of boschgrond, gehakt sphagnum en kleine
+stukjes graszodengrond. Bij dit grondmengsel voegt men een goede
+hoeveelheid scherp zand, benevens stukjes houtskool. Deze aarde moet
+niet te vast aangedrukt worden. Bij het verplanten moet men er ook nog
+voor zorgen, dat de <span class="letterspaced">Anthurium</span> flink
+boven den pot uitgeplant wordt. Goed bewortelde planten verlangen veel
+water, des zomers moeten zij vaak bespoten worden, terwijl men ze tegen
+te felle zon moet schermen; des winters moeten zij in een gemiddelde
+temperatuur van 65&deg;&ndash;70&deg; Fahr. staan. De bloemen
+verschijnen het geheele jaar door, en, kan men de <span class="letterspaced">Anthurium</span> in een kamerkasje zetten, dan zal zij
+bij voorkeur in den nawinter bloeien.</p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt door deeling van de oude plant; het
+zaaien der in de roode bessen zittende zaden is voor kamercultuur niet
+aan te bevelen.</p>
+<p>Een plant, die men in de handelscatalogi vaak vindt opgegeven, is de
+<span class="letterspaced">Anthurium Dechardii</span> of juister
+<span class="letterspaced">Spathiphyllum Dechardii</span>. <span class="pagenum">[<a id="pb209" href="#pb209" name="pb209">209</a>]</span>Deze
+heeft vrij groote, vlakke groene bladeren, die op stelen van 20
+&agrave; 25 cM. lengte staan. De bloemen zijn aan de buitenzijde
+groenachtig, aan de binnenzijde daarentegen porseleinwit. Het is een
+voor de kamer zeer aanbevelenswaardige plant, die op dezelfde wijze als
+de vorige <span class="letterspaced">Anthurium</span> moet gekweekt
+worden.</p>
+<div class="figure xd19e6508width" id="fig134"><img src="images/fig134.jpg" alt="Fig. 134. Bloemen eener Monstera." width="514"
+height="715">
+<p class="figureHead">Fig. 134. Bloemen eener Monstera.</p>
+</div>
+<p>Eenige overeenkomst met deze plant heeft de <span class="letterspaced">Spathiphyllum cann&aelig;folium</span>; zij verschilt
+van haar door de iets langere bladeren en bladstelen, terwijl de
+bloemen aan binnen- en buitenzijden wit, en zeer welriekend zijn. Zij
+groeit zeer goed op een lichte standplaats in een warme kamer.
+<span class="pagenum">[<a id="pb210" href="#pb210" name="pb210">210</a>]</span></p>
+<p>Onder de Aroidee&euml;n, die veel voor de schoone bladeren gekweekt
+worden, nemen de verschillende soorten van het geslacht <span class="letterspaced">Philodendron</span> een voorname plaats in. Deze soorten
+onderscheiden zich door een groot verschil in groei en in bladvorm.
+Dikwijls hebben zij een zeer fraaie groeiwijze, vaak zijn het echter
+snel groeiende lianen, die tegen de vochtige muren der kassen
+opklimmen, waaraan zij zich met haar dikke luchtwortels vasthechten.
+Van het eenvoudigste, gaafrandige, lancetvormige tot het fraaiste
+dubbel gevinde blad vindt men in het geslacht <span class="letterspaced">Philodendron</span> vertegenwoordigd. De geschiktste
+soort voor de kamer is de <span class="letterspaced">Philodendron
+pertusum</span>, een plant, waarvan de juiste naam <span class="letterspaced">Monstera deliciosa</span> is, doch die onder
+eerstgenoemden naam het meest wordt aangetroffen.</p>
+<p>Onze figuur 134 toont een bloeiende plant, die als zoodanig echter
+uitsluitend in kassen voorkomt, wijl zij in bloeienden staat voor de
+kamer te groot is. Figuur 135 toont een jonge, uit stek gekweekte
+plant, zooals men ze in de kamer nu en dan wel aantreft. De vruchten
+van deze <span class="letterspaced">Monstera&rsquo;s</span> zijn zeer
+geurig en worden in de tropen veel gegeten. De <span class="letterspaced">Monstera</span> met haar glanzend, donkergroene, fraai
+verdeelde bladeren, die haar de grootste waarde verleenen, behoort wel
+tot een der beste kamerplanten. Zij heeft niet zeer veel licht noodig
+en kan vooral des winters op een tamelijk donkere plaats staan, terwijl
+zij zich ook niet erg gevoelig betoont voor stof en droge kamerlucht,
+zoodat zij al de eigenschappen van een goede kamerplant bezit.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6541width" id="fig135"><img src="images/fig135.jpg" alt="Fig. 135. Monstera (Philodendron) deliciosa."
+width="467" height="439">
+<p class="figureHead">Fig. 135. Monstera (Philodendron) deliciosa.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Monstera</span> moet jaarlijks verpot
+worden in zeer voedzame, doch niet te zware aarde, terwijl zij het
+geheele jaar door in de kamer moet worden gehouden.</p>
+<p>De voortkweeking, die in de kamer maar zelden zal gelukken, wordt in
+de kweekerijen bewerkstelligd door den kop van de plant af te snijden
+<span class="pagenum">[<a id="pb211" href="#pb211" name="pb211">211</a>]</span>en dien als te steken. De oude stam zal dan
+eenige zijscheuten maken, die, zoodra zij sterk genoeg zijn, ook weer
+als stekken kunnen gebruikt worden. Vaak komt het voor, dat de stekken,
+voordat ze gesneden worden, reeds beworteld zijn, daar ieder blad bij
+zijn ontwikkeling gewoonlijk een luchtwortel medebrengt. Het snijvlak
+der stekken maakt geen wortels en groeit ook niet dicht, maar sterft
+zeer langzaam in, wat niet belet, dat de stekplanten zeer goed groeien.
+Een zeer fraaie kamerplant is ook de <span class="letterspaced">Monstera</span> (<span class="letterspaced">Philodendron</span>) <span class="letterspaced">bipinnatifida</span> uit Brazili&euml;, met groote, diep
+ingesneden en doorboorde bladeren.</p>
+<p>Een andere zeer goede kamerplant, tot de familie der <span class="letterspaced">Aroidee&euml;n</span> behoorende, is de <span class="letterspaced">Colocasia odora</span>. Deze, die uit Oost-Indi&euml;
+afkomstig is, kan somtijds zeer groote, lang gesteelde bladeren dragen.
+Haar cultuur is eenvoudig, daar zij in de zon zoowel als in de schaduw
+goed groeit en zelfs midden in den zomer buiten kan staan. Zij verlangt
+een goeden, doch vooral niet te zwaren grond en des zomers zeer veel
+water. Van belang is het, dat men haar bladeren vrij van stof houdt, en
+er voor zorgt, dat zij in een eenigszins gelijkmatige temperatuur
+Staat.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6573width" id="fig136"><img src="images/fig136.jpg" alt="Fig. 136. Dieffenbachia Baumannii." width="484" height="364">
+<p class="figureHead">Fig. 136. Dieffenbachia Baumannii.</p>
+</div>
+<p>Zeer schoone bladplanten, die veel gekweekt worden, en vooral als
+jonge planten, uitstekend voor de bloemtafel geschikt zijn, zijn de
+<span class="letterspaced">Dieffenbachia&rsquo;s</span>. De bloem van
+deze Zuid-Amerikaansche plant is zeer onbeduidend; zij is geelachtig
+groen en komt niet voor, waarom men dan ook meestal de knoppen niet tot
+ontwikkeling laat komen, maar ze uit de plant breekt, voordat zij
+opengaan. De waarde der <span class="letterspaced">Dieffenbachia&rsquo;s</span>, die in veel soorten
+gekweekt worden, is gelegen in de fraaie, meestal zeer mooi gekleurde
+of gevlekte bladeren. Zeer schoon zijn vooral die soorten, welke
+gevlekte bladeren dragen, wijl deze vlekken vaak ook op de bladstelen
+voorkomen. De figuren 136 en 137 toonen twee jonge <span class="letterspaced">Dieffenbachia&rsquo;s</span>, namelijk de <span class="letterspaced">Dieffenbachia Baumannii</span> en de zeer schoone
+<span class="letterspaced">Dieffenbachia magnifica</span>. In de
+kweekerijen worden deze planten door stekken en ook door stamstukjes
+voortgekweekt. Voor deze laatste methode snijdt men den stam in juist
+zooveel stukjes als er zich oogen op bevinden en legt deze bij
+<span class="pagenum">[<a id="pb212" href="#pb212" name="pb212">212</a>]</span>voorkeur in verwarmd zand; ieder oog zal dan
+uitgroeien en een jonge plant vormen. In de kamer gaat het
+voortkweeken, zoowel op de eene als op de andere wijze, echter niet
+best en is daarom niet aan te raden. Het best doet een liefhebber met
+zich in het najaar jonge <span class="letterspaced">Dieffenbachia&rsquo;s</span> aan te schaffen en ze een
+lichte plaats in het woonvertrek te geven. Des winters worden ze matig
+begoten en de teere bladeren vaak afgewasschen. Het verplanten
+geschiedt in het voorjaar in zeer voedzamen, doch niet te zwaren grond.
+Ook des zomers moeten de <span class="letterspaced">Dieffenbachia&rsquo;s</span> in de kamer gekweekt
+worden; zij verlangen dan rijkelijk water en moeten dikwijls bespoten
+worden, terwijl men ze tegen felle zon moet schermen. Alleen als jonge
+planten verdienen de <span class="letterspaced">Dieffenbachia&rsquo;s</span> aanbeveling; worden zij
+ouder, dan vormen zij een dikken, vleezigen stam en maken kleinere
+bladeren; zij zijn dan niet mooi meer, daar zij ook vaak krom
+groeien.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6607width" id="fig137"><img src="images/fig137.jpg" alt="Fig. 137. Dieffenbachia magnifica." width="349" height="450">
+<p class="figureHead">Fig. 137. Dieffenbachia magnifica.</p>
+</div>
+<p>De fraaiste en allersierlijkste geteekende planten onder de
+<span class="letterspaced">Aroidee&euml;n</span> zijn zeker wel de
+<span class="letterspaced">Caladiums</span>. Daargelaten enkele
+groenbladerige soorten, zijn de <span class="letterspaced">Caladiums</span> alle, zeer fijne, uiterst teere
+planten. Deze bewonderenswaardige planten, uit tropisch Amerika,
+behooren tot de knolgewassen: haar bloemen zijn onbeduidend en moeten
+dan ook tijdig weggebroken worden. De bladeren, die meer of minder
+breed, maar steeds pijlvormig zijn, prijken bijna altijd met de
+fraaiste kleuren. De groene kleur der bladeren gaat somtijds geheel
+verloren en daarvoor treden dan in de plaats wit, karmijn, purper, rose
+of geel. Somtijds zijn de bladeren &eacute;&eacute;nkleurig, dan weder
+gevlekt of gestippeld, of wel tegen de grondkleur der bladeren
+vertoonen de nerven zich in een geheel andere kleur en leveren zoo een
+interessant gezicht op.</p>
+<p>Des winters rusten de <span class="letterspaced">Caladiums</span>;
+de knollen moeten dan droog en warm bewaard worden. In het voorjaar
+plant men ze op in met zand vermengden turfmolm. Houdt men ze daarop
+warm, en in den beginne slechts matig vochtig, dan zal het niet lang
+duren of ze beginnen uit te groeien. Zoodra zij goed teekenen van leven
+gaan geven, neemt men de <span class="pagenum">[<a id="pb213" href="#pb213" name="pb213">213</a>]</span>knollen uit den turfmolm en plant
+ze in niet te groote potten in een mengsel van ruwen boschgrond,
+vermengd, zoo mogelijk, met wat turfstrooiselmest, gehakt sphagnum en
+stukjes houtskool. Voor een goede ontwikkeling is het zeer raadzaam,
+dat ze des zomers vaak worden verpot, terwijl ook goed gezorgd moet
+worden voor scherming tegen de zon.</p>
+<p>Beginnen de knollen pas uit te loopen, dan kan men ze
+vermenigvuldigen door ze in zooveel stukken te snijden als er oogen op
+zitten. De snijvlakken moeten dan goed met fijne houtskool bepoeierd
+worden. Jammer is het, dat de <span class="letterspaced">Caladiums</span> een gesloten, vochtig warme lucht
+verlangen, zoodat zij moeilijk voor kamerdecoratie gebruikt kunnen
+worden. Haar cultuur is slechts mogelijk in een kamerkasje, mits dit
+niet te klein zij, daar verscheidene soorten ruim 60 cM. hoog en zeer
+breed worden. Men heeft er, vooral in de laatste jaren, werkelijk
+prachtige vari&euml;teiten van gewonnen, met bijna transparante
+bladeren. Een zeer lieve miniatuursoort is de <span class="letterspaced">Caladium argyrites</span> met groene, wit gevlekte
+bladeren. Een andere witbonte vari&euml;teit is onlangs in den handel
+gebracht onder den naam <span class="letterspaced">Caladium
+liliputense</span>, terwijl nog enkele andere kleine vari&euml;teiten
+in de kassen der kweekers voorkomen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.8"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Bromeliacee&euml;n of Ananasachtige planten.</h3>
+<p>De familie der <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span>
+staat in schoonheid en eigenaardigheid zeker niet veel achter bij die
+der Orchidee&euml;n. Zij komen in dezelfde streken voor, leven onder
+gelijke omstandigheden en worden niet zelden tezamen op dezelfde boomen
+aangetroffen. Terwijl men vroeger de <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> uitsluitend aantrof in
+Botanische Tuinen, vindt men ze tegenwoordig reeds in de kassen van
+veel kweekers en liefhebbers, en sinds het bekend geworden is, dat het
+zeer dankbare en sterke kamerplanten zijn, begint men ze hier en daar
+reeds in de vertrekken te zien. In Parijs worden enkele <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span>-soorten reeds op de markten
+verkocht, waartoe zij te Versailles in grooten getale worden gekweekt.
+Ook in Belgi&euml; en Engeland beginnen zij meer en meer veld te
+winnen, en wij hopen van harte, dat het niet lang meer zal duren, dat
+zij ook hier naar waarde worden geschat. Algemeen bekend is zeker wel
+de vrucht van de gewone <span class="letterspaced">Ananas</span>. Deze
+soort, die in West-Indi&euml; en Centraal Amerika thuis behoort, wordt
+al naar den vorm en de grootte der vrucht, in talrijke vari&euml;teiten
+gekweekt. Ook een bontbladerige vorm van deze soort wordt als sierplant
+aangetroffen; deze is echter te gevoelig en ook te duur om haar als
+kamerplant aan te bevelen. <span class="pagenum">[<a id="pb214" href="#pb214" name="pb214">214</a>]</span></p>
+<p>De <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> behooren,
+evenals de Cactussen, uitsluitend in tropisch en sub-tropisch Amerika
+tehuis. Volgens Prof. Witmack worden zij het meest aangetroffen in
+Zuid-Amerika en wel speciaal in Brazili&euml; en Columbi&euml;, dus in
+het Amazone-gebied; doch ook West-Indi&euml;, Guyana, Peru, Chili en
+Argentini&euml; zijn rijk aan soorten. De meeste <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> zijn zoogen. epiphyten, d.w.z.
+planten, die op andere levende gewassen leven, doch nooit met haar
+wortels daarin doordringen om er voedsel aan te onttrekken. Sommige
+soorten groeien in de diepe schaduw der oerwouden<span class="corr" id="xd19e6666" title="Niet in bron">,</span> andere vindt men in de kronen
+van groote boomen, of boven op hooge bergen, zoo o.a. boven op de
+Itatiaia in Brazili&euml; (3000&ndash;3300 M.) en op de Andes van Peru,
+tot een hoogte van 4300 M. Andere soorten leven weder in den bodem of
+op rotsen en deze hebben het liefst een lichte, droge standplaats; het
+zijn in hoofdzaak die van de Mexicaansche hoogvlakten. Zoo bij
+voorbeeld is de <span class="letterspaced">Guzmannia tricolor</span>
+een der soorten, die volgens Andr&eacute; in een droge, dorre streek
+wonen en zeer goed in de brandend heete lucht bloeien. Het is een
+ongeveer 30 cM. hoog wordende kamerplant met zeer interessante
+bloemen.</p>
+<p>De wortels van de <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> zijn over het algemeen zeer
+weinig ontwikkeld, en vooral is dit het geval bij de op boomen
+groeiende soorten; vele hebben slechts als zaadplantjes enkele
+worteltjes en leven verder geheel wortelloos, haar voedsel geheel
+opnemende uit de vochtige lucht. In de Botanische Tuinen ziet men deze
+hoogst interessante, maar uit een tuinbouwkundig oogpunt waardelooze
+planten, vaak jarenlang tegen een stukje kurkschors gehecht, uitstekend
+groeien. De meeste <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span>
+hebben riem- of lijnvormige, ongesteelde bladeren, die aan den voet
+meestal verbreed zijn. Bij enkele soorten zijn zij zeer fraai
+geteekend. Tusschen de bladeren en in het hart der plant verzamelt zich
+water, dat er zelfs in het droge jaargetijde nog te vinden is. De
+bloemen der <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> zijn
+zeer interessant en de bloeiwijze is vaak prachtig, door de schoon
+gekleurde schutbladeren, die de bloemen omgeven, terwijl ook vaak,
+wanneer zij gaan bloeien, de hartbladeren een zeer schoone kleur
+aannemen.</p>
+<p>Jammer is het, dat bij enkele soorten de bloemen maar zeer kort,
+vaak niet langer dan enkele uren, duren, maar daar staat tegenover, dat
+meestal de bloemen aan een zelfde bloeiwijze na elkander openkomen,
+zoodat de bloei dan toch vrij lang duurt. Bij enkele soorten hebben ook
+de vruchten een zeer fraai voorkomen. Talrijke <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> zijn reeds zonder bloemen
+waard om gekweekt te worden zoowel om haar houding, als om den vorm en
+de kleur harer bladeren, en haar geheele voorkomen, waarin het
+eigenaardige karakter dezer familie zich afspiegelt. De <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> kunnen een zeer aardige
+afwisseling geven aan de in de kamer gekweekte planten. De grootere
+soorten maken een zeer fraaie figuur op een bloemstandaard of op een
+bloemtafel, terwijl de kleinere op de vensterbank en de kleinste in het
+kamerkasje of het terrarium aangename verschijningen zijn, die zeer
+goed <span class="pagenum">[<a id="pb215" href="#pb215" name="pb215">215</a>]</span>kunnen wedijveren met de fraaiste bladplanten,
+en dikwijls bloeien in een jaargetijde, dat zeer arm aan bloemen
+is.</p>
+<p>Uit de hiervoor beschreven levenswijzen en groeiplaatsen zal al wel
+gebleken zijn, dat niet alle <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> op gelijke wijze behandeld
+moeten worden. De zeer harde, veel ruimte eischende <span class="letterspaced">Ananas</span>-soorten zijn evenmin als kamerplanten
+aanbevelenswaardig als de uiterst teere soorten, die men er onder vindt
+en het zou dus nutteloos zijn te beproeven, die in de kamer te kweeken.
+Die soorten echter, welke voor kamercultuur geschikt zijn, kunnen bijna
+alle op dezelfde wijze behandeld worden. Het lastigste gedeelte der
+cultuur van <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> is de
+behandeling der zaden en zaadplantjes, maar men doet het best dit aan
+een kweeker van beroep over te laten. Een liefhebber moet goed
+bewortelde planten koopen, die dan, voorzichtig behandeld, hem veel
+genot kunnen verschaffen, daar zij zich tot fraaie planten zullen
+ontwikkelen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6705width" id="fig138"><img src="images/fig138.jpg" alt="Fig. 138. Vriesea Saundersii." width="419"
+height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 138. Vriesea Saundersii.</p>
+</div>
+<p>Voor het kweeken van <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> kan men slechts een kamer
+gebruiken, die des winters geregeld verwarmd wordt en een gemiddelde
+temperatuur heeft van 60&deg;&ndash;65&deg; Fahr. Het best plaatst men
+ze hier op standaards, die voor verscheidene planten zijn ingericht of
+anders op de vensterbank, doch dan <span class="pagenum">[<a id="pb216"
+href="#pb216" name="pb216">216</a>]</span>z&oacute;&oacute;, dat zij de
+ruiten niet aanraken. In den winter moet er op gelet worden, dat zij
+vooral niet aan tocht<span class="corr" id="xd19e6716" title="Niet in bron">-</span> of <span class="corr" id="xd19e6719" title="Bron: temperatuur schommelingen">temperatuurschommelingen</span> zijn
+blootgesteld, daar de <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> dit evenmin verdragen als
+andere tropische planten. Moeten dus voor het schoonmaken der kamer de
+vensters geopend worden, dan zorgt men de planten tijdelijk te
+verwijderen. De Bromeliacee&euml;n zijn zeer zindelijke planten, die
+bij een goede behandeling, absoluut vrij van ongedierte blijven. Daar
+droge lucht voor veel soorten verderfelijk kan zijn, moet men ze niet
+slechts des zomers, maar ook op heldere dagen des winters met den
+rafraichisseur herhaaldelijk spuiten, of wel ze met een spons aan de
+onder- en bovenzijde der bladeren nu en dan afwasschen. Zaak is het te
+zorgen, dat zij van het voorjaar tot aan den herfst niet aan de volle
+zon zijn blootgesteld, waarom er voor behoorlijke scherming moet
+gezorgd worden. Veel soorten rusten gedurende den winter en moeten dan
+natuurlijk veel minder begoten worden; andere daarentegen groeien en
+bloeien juist in dien tijd en deze moeten natuurlijk behoorlijk vochtig
+gehouden worden. Bij een beetje oplettendheid kan men al heel spoedig
+bemerken, welke soorten rusten en welke doorgroeien.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6726width" id="fig139"><img src="images/fig139.jpg" alt="Fig. 139. Vriesea fulgida." width="243"
+height="356">
+<p class="figureHead">Fig. 139. Vriesea fulgida.</p>
+</div>
+<p>De beste tijd om de meeste <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> te verplanten is vroeg in het
+voorjaar. Daar het planten zijn, die zeer weinig wortels bezitten, moet
+men met het verpotten voorzichtig zijn, slechts kleine potten gebruiken
+en, moet men ze in grootere potten zetten dan moge deze slechts weinig
+grooter zijn dan die, waarin ze gestaan hebben. Daar de meeste soorten
+in haar natuurlijken toestand op boomen en andere planten groeien, moet
+men ze een zeer lichte grondsoort geven. Het best zet men ze in zeer
+ruwen bosch- of vezelgrond, vermengd met gehakt sphagnum en stukjes
+houtskool. Door zeven verwijdert men alle fijnere deelen uit deze
+aarde, waarna men er nog wat zand doorheen mengt. Zeer goed doet men
+ook door, wanneer men het voorhanden heeft, enkele stukjes half
+verteerd hout bij het grondmengsel te voegen; men moet er echter op
+letten, dat deze niet beschimmeld zijn. Bij het verplanten moet men
+zooveel mogelijk van de oude aarde uit de wortelkluit verwijderen,
+waarbij vooral opgepast moet worden, dat men de jonge gezonde wortels
+niet beschadigt. Heeft men de te gebruiken potten gereinigd, dan worden
+die van een zeer goede drainage voorzien, waarop men er een laagje
+aarde in brengt, dat met de hand goed vastgedrukt wordt. In de zoo
+klaargemaakte potten houdt men dan de planten <span class="pagenum">[<a id="pb217" href="#pb217" name="pb217">217</a>]</span>met
+de linkerhand en wel z&oacute;&oacute;, dat zij slechts iets dieper
+komen te staan, dan zij oorspronkelijk stonden; met de rechterhand vult
+men dan den pot verder aan, er voor zorgende, dat de aarde goed
+tusschen de wortels wordt verdeeld en dat zij behoorlijk wordt
+aangedrukt. Na het verpotten worden de planten flink aangegoten,
+waarbij men zorgt, dat het water goed door de aarde trekt.</p>
+<p>Van de talrijke geslachten, die de familie der Bromeliacee&euml;n
+rijk is, zijn het vooral de geslachten <span class="letterspaced">Vriesea</span> en <span class="letterspaced">Tillandsia</span>, die ons fraaie kamerplanten leveren.
+De meest bekende is zeker wel de <span class="letterspaced">Vriesea
+splendens</span>, met fraaie bladeren, die een groene grondkleur
+hebben, waarover donkerbruine dwarsstrepen loopen. Midden uit de
+bladerrozet ontspringt de bloeiwijze, die een lange spitse aar vormt,
+bestaande uit menieroode schutbladeren, welke dakpansgewijze over
+elkander liggen, en waartusschen de gele bloemen verschijnen, die
+echter van zeer korten duur zijn.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6750width" id="fig140"><img src="images/fig140.jpg" alt="Fig. 140. Tillandsia Lindenii." width="419"
+height="396">
+<p class="figureHead">Fig. 140. Tillandsia Lindenii.</p>
+</div>
+<p>Deze bloeiwijze ontwikkelt zich gewoonlijk in December, en duurt
+zeer lang. Een andere, eveneens in den winter bloeiende soort, die veel
+gekweekt wordt, is de <span class="letterspaced">Vriesea
+brachystachys</span>. Deze vormt slechts een kleine bladerrozet van
+licht geelgroene bladeren, uit welker midden de bloeiwijze verschijnt,
+die ook uit dicht op elkander geplaatste schutbladeren bestaat, welke
+aan den steel donker vermiljoenrood en aan de uiteinden goudgeel zijn.
+De geheele bloeiwijze heeft den vorm van een platten, driehoekigen kam;
+zij is ongeveer 5 &agrave; 6 cM. hoog en staat op een bloemsteng van 15
+&agrave; 20 cM. lengte. In de laatste jaren is een zeer groote soort in
+den handel gekomen, de <span class="letterspaced">Vriesea
+hieroglyphica</span>. Deze vormt een bladroset, die wel een hoogte kan
+bereiken van 1 Meter. De bladeren zijn licht geelgroen en met bruine
+vlekken geteekend. Deze vlekken herinneren sterk aan de karakters van
+het oud Egyptische schrift. Een zeer fraaie plant is ook de
+<span class="letterspaced">Vriesea <span class="corr" id="xd19e6764"
+title="Bron: fenestrales">fenestralis</span></span>, waar op een
+lichtgroenen ondergrond een aantal donkergroene in elkander loopende
+<span class="pagenum">[<a id="pb218" href="#pb218" name="pb218">218</a>]</span>vierkantjes zichtbaar is. Zeldzamer dan deze
+soort is de <span class="letterspaced">V. Saundersii</span>. Deze soort
+heeft blauwgroene bladeren, die eenigszins dof en aan den voet en de
+onderzijde met donkere vlekken geteekend zijn. De op een flinke
+bloemsteng staande bloemen zijn door gele schutbladeren omgeven.</p>
+<p>In de laatste jaren zijn door verscheidene kweekers, vooral te
+Versailles en te Luik, prachtige hybriden gewonnen. Een der fraaisten
+is zeker wel de <span class="letterspaced">Vriesea fulgida</span>, met
+een donkerroode, groote bloeiwijze en de <span class="letterspaced">Vriesea leodiensis</span>, met een fraaie,
+scharlakenroode en gele bloeiwijze.</p>
+<p>Al de <span class="letterspaced">Vriesea&rsquo;s</span> hebben
+gootvormige bladeren, die elkander aan den voet omgeven. Tusschen deze
+bladeren en in het hart verzamelt zich, door het spuiten en gieten, een
+hoeveelheid water, dat men, zoolang het niet te vuil wordt, er rustig
+in moet laten staan, daar de planten dit zeer gaarne schijnen te
+willen.</p>
+<p>Onder de <span class="letterspaced">Tillandsia&rsquo;s</span>, die
+geschikt zijn voor kamercultuur, komt in de eerste plaats de fraaie
+<span class="letterspaced">Tillandsia Lindenii</span> in aanmerking. De
+donkergroene bladeren van deze plant zijn door roodachtige overlangsche
+nerven geteekend. De bloemen, die prachtig blauw zijn met een wit hart,
+duren niet lang, doch verschijnen na korte tusschenpoozen, zoodat de
+plant toch zeer lang bloeit.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6794width" id="fig141"><img src="images/fig141.jpg" alt="Fig. 141. Tillandsia diantho&iuml;dea." width="386" height="359">
+<p class="figureHead">Fig. 141. Tillandsia diantho&iuml;dea.</p>
+</div>
+<p>Een andere zeer sierlijke soort, die uitstekend voor het kamerkasje
+geschikt is, is de <span class="letterspaced">Tillandsia
+diantho&iuml;dea</span>. Deze kan men in een houten mandje met wat
+sphagnum of anders op een stukje kurkschors kweeken. Zij heeft
+lichtgroene, wit bepoederde bladeren, en haar kleine, blauwe bloemen
+worden door prachtige, lichtrose schutbladeren omgeven.</p>
+<p>Als kamerplanten zijn onder de <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span> nog zeer dankbaar de
+<span class="letterspaced">&AElig;chmea fulgens</span>, de <span class="letterspaced">Billbergia amoena</span> en de <span class="letterspaced">Billbergia nutans</span>. Deze laatste plant bloeit zeer
+elegant en is een uitstekende kamerplant, te meer, daar de bloeitijd
+tegen Kerstmis valt. De lichtblauwe bloemen, met donkerblauwe randen,
+worden door fraaie, roode schutbladeren gedeeltelijk omgeven.</p>
+<div class="figure xd19e6818width" id="fig142"><img src="images/fig142.jpg" alt="Fig. 142. Groep van Bromeliacee&euml;n."
+width="500" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 142. Groep van Bromeliacee&euml;n.</p>
+<div class="table">
+<table>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">Lamprococcus (<span class="corr" id="xd19e6826" title="Bron: Aechmea">&AElig;chmea</span>) fulgens.</td>
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Vriesea leodiensis.</td>
+</tr>
+<tr valign="top">
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Caraguata cardinalis.</td>
+<td valign="top"></td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+<p>Een andere zeer schoone soort, die uitstekend voor de kamer geschikt
+is, <span class="pagenum">[<a id="pb219" href="#pb219" name="pb219">219</a>]</span><span class="pagenum">[<a id="pb220" href="#pb220" name="pb220">220</a>]</span>is de <span class="letterspaced">Caraguata cardinalis</span>. Deze vormt een fraaie,
+lichtgroene bladerrozet. Uit het hart ontspringt de bloeiwijze, die,
+wanneer zij geheel volwassen is, een zuiveren stervorm heeft, en
+prachtig vermiljoenrood is, waartusschen de goudgele bloemen een fraai
+effect maken. Een andere soort, zeer goed geschikt voor terrariums, is
+<span class="letterspaced">Cryptanthus zonatus</span>, met bruinachtige
+bladeren, waarover zilverwitte strepen loopen, of <span class="letterspaced">Cryptanthus bivittatus</span>, met lichte en donkerroode
+overlangsche strepen.</p>
+<div class="figure xd19e6852width" id="fig143"><img src="images/fig143.jpg" alt="Fig. 143. Billbergia nutans." width="529"
+height="587">
+<p class="figureHead">Fig. <span class="corr" id="xd19e6855" title="Bron: 142">143</span>. Billbergia nutans.</p>
+</div>
+<p>De familie der <span class="letterspaced">Bromeliacee&euml;n</span>
+is z&oacute;&oacute; rijk aan soorten, dat het onmogelijk is hier de
+voornaamste er van te vermelden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6866width" id="fig144"><img src="images/fig144.jpg" alt="Fig. 144. Cryptanthus zonatus." width="441"
+height="323">
+<p class="figureHead">Fig. 144. Cryptanthus zonatus.</p>
+</div>
+<p>Alle soorten, die voor kamercultuur in aanmerking komen, zijn zonder
+stengel. De bloeiwijzen ontspringen midden uit de rozet, die door de
+bladeren wordt gevormd. Na den bloei kan de moederplant dus niet langer
+meer doorgroeien, en na verloop van eenigen tijd gaat zij dan ook dood.
+Aan <span class="pagenum">[<a id="pb221" href="#pb221" name="pb221">221</a>]</span>haar voet of tusschen haar bladeren ontstaan
+echter &eacute;&eacute;n of meer zijspruiten, waardoor men de plant kan
+voortkweeken. Men laat daartoe de zijscheuten, zoolang dit noodig is,
+aan de moederplant zitten, en snijdt ze eerst af, wanneer zij
+behoorlijk wortels gemaakt hebben, waarop men ze afzonderlijk kan
+oppotten. Hebben zich echter meerdere scheuten ontwikkeld, dan kan men,
+door deze voorzichtig van elkander te nemen, enkele planten meer
+verkrijgen. De vermenigvuldiging door zaden kan den liefhebber niet
+aangeraden worden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.9"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Gesneriacee&euml;n.</h3>
+<p>Zonder twijfel behooren onder de schoonst bloeiende kamerplanten ook
+tal van <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span>. Deze
+familie is tamelijk groot; zij omvat ruim 30 geslachten en eenige van
+die geslachten kan men in iedere kweekerij vertegenwoordigd vinden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6884width" id="fig145"><img src="images/fig145.jpg" alt="Fig. 145. Gloxinia-knollen." width="486"
+height="174">
+<p class="figureHead">Fig. 145. Gloxinia-knollen.</p>
+</div>
+<p>Voor zoover deze planten voor kamercultuur geschikt zijn, zijn het
+allen kruidachtige gewassen, meest met knollen (<a href="#fig145">Fig.
+145</a>) of met schubachtige wortelstokken (<a href="#fig146">Fig.
+146</a>). De bladeren zijn veelal sterk behaard en fraai van vorm, en
+bij eenige geslachten zijn zij z&oacute;&oacute; fraai geteekend, dat
+ook de niet bloeiende plant als een fraaie sierplant kan gelden. De
+grootste waarde hebben de <span class="letterspaced"><span class="corr"
+id="xd19e6897" title="Bron: Gesnericee&euml;n">Gesneriacee&euml;n</span></span> echter om
+haar bloemen, die bijna altijd pijpvormig zijn met trompetvormige
+opening; zij munten vooral uit door haar schoone kleuren, die vaak door
+groote vlekken en strepen afgewisseld worden en zeer terecht elks
+bewondering wekken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6901width" id="fig146"><img src="images/fig146.jpg" alt="Fig. 146. Wortelstokjes van een Tyd&aelig;a."
+width="460" height="167">
+<p class="figureHead">Fig. 146. Wortelstokjes van een Tyd&aelig;a.</p>
+</div>
+<p>Al de <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span>, die in
+hoofdzaak gekweekt worden, zijn sierlijke gewassen. Jammer is het, dat
+deze planten, die allen in de tropen thuis behooren, niet best bestand
+zijn tegen droge lucht, temperatuurswisselingen en tocht. Zij behooren
+dus niet tot die planten, welke een pas <span class="pagenum">[<a id="pb222" href="#pb222" name="pb222">222</a>]</span>beginnend liefhebber
+aanbevolen kunnen worden. Toch kunnen zij, wanneer men ze van een
+kweeker in bloei koopt en deze ze eerst een weinig hardt, het vrij lang
+onder de ongunstigste omstandigheden van een kamer uithouden, wat niet
+wegneemt, dat het voortkweeken uit zaden, of het aan den groei brengen
+van wortelstokjes in de kamer vrij wel tot de onmogelijkheden behoort.
+In een kamerkasje van niet te kleine afmeting geplaatst, behooren de
+<span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> tot de dankbaarste
+planten.</p>
+<p>Alle <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> laten zich
+betrekkelijk gemakkelijk uit zaden voortkweeken. Wij verschaffen ons
+daartoe, in een vertrouwbaren zaadhandel, de zaden, die in ons land
+evengoed verkrijgbaar zijn als in het buitenland. Deze zaden worden
+meestal verkocht in zeer kleine hoeveelheden, in dubbel papier verpakt.
+Zij zijn daarbij als stof zoo fijn, zoodat een pakje schijnbaar niet
+heel veel bevat. Het beste zaait men in Februari op potten, die daartoe
+met zeer fijn gezeefde heide- of bladaarde vooruit zijn klaargemaakt.
+Bij het zaaien moet men er op letten, dat de zaden gelijkmatig
+uitgestrooid en, zooals alle fijne zaden, niet met aarde bedekt worden.
+De zaadpotten dekt men met een glasplaat, plaatst ze in het kamerkasje,
+terwijl zij met den rafra&icirc;chisseur zoodanig worden bespoten, dat
+de aarde gelijkmatig vochtig blijft. Zorgt men er voor, dat zij niet
+door de zon worden beschenen, dan volgt de kieming meestal na 2 of 3
+weken. Zooals alle uit kleine zaden gekiemde plantjes, zijn de
+zaailingen van <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> in
+den aanvang z&oacute;&oacute; klein, dat men ze nauwelijks met het
+ongewapende oog kan zien. Het opkweeken van zulke kleine plantjes is
+altijd zeer moeilijk, daar het eerste repikeeren zeer veel geduld en
+geoefendheid vereischt. Nadat men ze verscheidene malen gerepikeerd
+heeft, zijn de zaadplantjes eindelijk groot genoeg om afzonderlijk in
+potjes te worden gezet. Zijn zij eenmaal z&oacute;&oacute; ver, dan
+gaat de cultuur <span class="pagenum">[<a id="pb223" href="#pb223"
+name="pb223">223</a>]</span>meestal sneller en voorspoediger en na nog
+eenige keeren verpot te zijn, beginnen zij meestal in het midden van
+den zomer te bloeien.</p>
+<div class="figure xd19e6926width" id="fig147"><img src="images/fig147.jpg" alt="Fig. 147. Gloxinia met rechtop staande bloemen." width="631" height="483">
+<p class="figureHead">Fig. 147. Gloxinia met rechtop staande
+bloemen.</p>
+</div>
+<p>Ook langs kunstmatigen weg laten de <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> zich gemakkelijk voortkweeken.
+Het eenvoudigst gaat dit, door bladeren af te snijden en die als
+stekken te behandelen. De soorten, die een kruidachtigen stam hebben,
+vermenigvuldigt men door stekken, en ten laatste laten die, welke
+schubachtige wortelstokjes hebben, zich ook zeer gemakkelijk
+voortkweeken, doordat men deze in stukjes snijdt en ieder stukje op
+zichzelf als plant behandelt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e6936width" id="fig148"><img src="images/fig148.jpg" alt="Fig. 148. Tyd&aelig;a." width="322" height="527">
+<p class="figureHead">Fig. 148. Tyd&aelig;a.</p>
+</div>
+<p>De knollen en wortelstokjes, die wel niet alle, doch zeer vele
+<span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> bezitten, moet men
+in een warm vertrek droog laten overwinteren. De knollen moeten geheel
+droog bewaard worden, de wortelstokjes daarentegen legt men in potten
+met zand, dat nu en dan een weinig begoten wordt, om het slap worden te
+voorkomen. Al naardat men de planten vroeger of later in bloei wil
+hebben, moeten zij tusschen de maanden Februari en April opgepot
+worden. In iederen pot, van 8 cM. doorsnede, worden &eacute;&eacute;n
+knol of enkele wortelstokjes geplant. De potten moeten goed gedraineerd
+en met losse, zandige <span class="pagenum">[<a id="pb224" href="#pb224" name="pb224">224</a>]</span>heiaarde gevuld worden, waar men
+de knollen voorzichtig indrukt, zoodat zij geheel onder de aarde komen
+te liggen. Bij het oppotten der rhizomen handelt men op de volgende
+wijze: De pot wordt niet geheel met aarde gevuld, men legt er de
+wortelstokjes in, vult hem verder aan en drukt de aarde daarna matig
+vast. De opgepotte knollen en wortelstokjes worden in den beginne
+gesloten gehouden en slechts matig begoten; zoodra zij zich beginnen te
+ontwikkelen, kan men iets meer gieten, en zijn zij eenmaal uitgegroeid,
+dan is een rijkelijke begieting noodig. Voor een goeden groei is het
+geraden de planten later nog in potten van 12 cM. wijdte te verplanten.
+Voor dit verplanten gebruikt men een goeden, voedzamen grond, o.a. 2
+deelen hei-, &eacute;&eacute;n deel bladaarde en &frac12; deel,
+bestaande uit broeiaarde, kleigrond en zand. In een kamerkasje, waarin
+een vochtige lucht is, dat bij warm weer gelucht en bij zonneschijn
+geschermd wordt, zullen de <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span>, wanneer men ze gelijkmatig
+vochtig houdt, zeer goed groeien. Worden zij direct aan de zon
+blootgesteld, dan verbranden zij zeer gemakkelijk; staan zij in te
+droge lucht, dan worden zij door ongedierte aangetast, dat zich van de
+sterk behaarde bladeren, die ook zeer slecht tabaksrook verdragen,
+moeilijk laat verwijderen. Beginnen de <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> in het najaar af te sterven,
+dan gaat men ze langzamerhand minder water geven.</p>
+<p>Aan een practischen, ervaren liefhebber kan de cultuur dezer planten
+zeer aanbevolen worden, en er zijn er dan ook velen, die ze jaarlijks
+uit zaad opkweeken en zeer goede resultaten verkrijgen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e6957width" id="fig149"><img src="images/fig149.jpg" alt="Fig. 149. Isoloma hybrida." width="354"
+height="424">
+<p class="figureHead">Fig. 149. Isoloma hybrida.</p>
+</div>
+<p>De bekende en meest verspreide <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> zijn zeker wel de <span class="letterspaced">Gloxinia&rsquo;s</span>, ware prachtplanten, die des
+zomers onder de rijkst bloeiende kamerplanten kunnen gerekend worden.
+Oorspronkelijk waren het niet zulke schoone planten; de bloemen stonden
+steil rechtop of hingen naar beneden en waren zeer ongelijk van vorm.
+Uit deze minder fraaie soorten heeft men de tegenwoordige
+prachtvari&euml;teiten gewonnen. De, op flinke stelen staande, bloemen
+treft men aan in alle kleuren tusschen zuiver wit, <span class="pagenum">[<a id="pb225" href="#pb225" name="pb225">225</a>]</span>het
+vurigste rood of het diepste paars. Men heeft vari&euml;teiten met
+&eacute;&eacute;nkleurige bloemen en ook met bloemen, die gestippeld,
+gestreept, getijgerd of geaderd zijn. Onder de
+&eacute;&eacute;nkleurige bloemen zijn de zuiver witte en de vurigst
+roode verreweg de schoonste.</p>
+<p>Naast de <span class="letterspaced">Gloxinia&rsquo;s</span> zijn de
+<span class="letterspaced">Tyd&aelig;a&rsquo;s</span> vrij algemeen
+verspreid. De knikkende bloemen staan in de bladoksels op dunne
+bloemsteeltjes. Zij danken haar groote waarde aan de prachtig
+geteekende, omgeslagen bloemkroon, waarop werkelijk schoone kleuren
+gevonden worden. Slechts weinig schooner zijn de in de laatste jaren
+meer en meer verspreid rakende <span class="letterspaced">Gesneria&rsquo;s</span>, die nu eens knollen, dan weder
+wortelstokjes bezitten, zoo mede de <span class="letterspaced">Achimenes</span> uit Centraal-Amerika, met opvallend
+grooten en fraai ontwikkelden bloemzoom en de dichtbehaarde
+<span class="letterspaced">Isoloma hirsuta</span>, waarvan men ook rijk
+bloeiende hybriden gewonnen heeft. Men kan deze laatste, een zeer harde
+en niet veel warmte behoevende plant, het geheele jaar door aan den
+groei houden en zeer gemakkelijk door stekken of verdeeling der
+wortelstokjes voortkweeken.</p>
+<p>Zeer interessante en in de laatste jaren zeer in trek gekomen
+<span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> zijn de
+<span class="letterspaced">Streptocarpus</span>soorten. Eenige dezer
+bijv. de <span class="letterspaced">Streptocarpus Wendlandii</span>,
+bezitten slechts &eacute;&eacute;n enkel blad, dat op een zeer kort
+vleezig stengeltje staat, over den potrand heen hangt en een lengte van
+60 cM. bij een breedte van 40 cM. kan bereiken. Dit aan de bovenzijde
+matgroen en aan de onderzijde violetpurper gekleurd blad, wordt over
+zijn volle lengte door de forsch ontwikkelde middennerf doorsneden.
+Jammer is het, dat de punt van het blad nooit geheel gaaf, doch altijd
+min of meer afstervende is. Aan den voet van het blad ontspruiten
+talrijke bloemstelen, die een groot aantal middelmatig groote,
+lichtblauwe met rose of wit geteekende bloemen dragen. De plant
+ontleent haar geslachtsnaam aan de vrucht, die lang, dun en
+spiraalsgewijze gedraaid is.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7000width" id="fig150"><img src="images/fig150.jpg" alt="Fig. 150. Streptocarpus hybridus." width="318"
+height="542">
+<p class="figureHead">Fig. 150. Streptocarpus hybridus.</p>
+</div>
+<p>Een geheel ander voorkomen hebben de veelbladige <span class="letterspaced">Streptocarpus</span>, waarvan tegenwoordig zeer schoone
+hybriden gewonnen zijn en die daardoor zeer gezocht worden. De bloemen
+zijn 4&ndash;5 cM. lang en prijken in <span class="pagenum">[<a id="pb226" href="#pb226" name="pb226">226</a>]</span>alle kleuren,
+tusschen wit, donkerrood en paars, terwijl zij zeer dikwijls fraai
+gestreept zijn. De stand der bloemen, die zeer lang duren, is aan
+&eacute;&eacute;ne plant nu eens horizontaal, dan weder geheel
+verticaal.</p>
+<p>Een zeer interessante invoering van den lateren tijd is de
+<span class="letterspaced">Saintpaulia ionantha</span>: dit is een
+kruidachtig plantje, doch zonder knol of wortelstok. De bladeren van
+deze uit Afrika afkomstige plant gelijken op die van de <span class="letterspaced">Gloxinia</span>, doch zijn veel kleiner. De bloemen zijn
+niet, zooals bij de meeste <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span>, pijpvormig, doch daarentegen
+vlak. Bij een oppervlakkige beschouwing gelijken zij sterk op die van
+het gewone welriekende Viooltje en zij trekken, door haar fraaie blauwe
+kleur, direct de aandacht. Hoewel eerst sedert betrekkelijk korten tijd
+bekend, is de <span class="letterspaced">Saintpaulia ionantha</span>
+reeds in alle voorname kweekerijen voorhanden; men ziet haar op bijna
+alle Tuinbouwtentoonstellingen en overal wordt zij om haar liefelijke
+verschijning en haar fraaien bloei ten zeerste bewonderd. Een bijzonder
+groote waarde als kamerplant heeft zij slechts d&aacute;n, wanneer men
+haar in een kamerkasje of onder een stolp kan kweeken. Hoewel de
+<span class="letterspaced">Saintpaulia</span> betrekkelijk gemakkelijk
+in de cultuur is, verdraagt zij toch de droge kamerlucht niet.
+Behandelt men haar echter op deze wijze, dan zal men er een zeer
+dankbare plant in vinden, die niet te veel warmte vereischt en winter
+en zomer steeds doorbloeit. De voortkweeking geschiedt zeer gemakkelijk
+door bladstekken en ook door zaden. Men moet er om denken, dat de
+<span class="letterspaced">Saintpaulia</span> geen bepaalden rusttijd
+heeft, en dus niet droog mag gehouden worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7033width" id="fig151"><img src="images/fig151.jpg" alt="Fig. 151. Saintpaulia ionantha." width="387"
+height="307">
+<p class="figureHead">Fig. 151. <span class="corr" id="xd19e7036"
+title="Bron: Santpaulia">Saintpaulia</span> ionantha.</p>
+</div>
+<p>Als fraaie en dankbare <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> moeten ten laatste de
+<span class="letterspaced">N&aelig;galia&rsquo;s</span> nog aanbevolen
+worden. De tot dit geslacht behoorende planten hebben schubachtige
+wortelstokjes. De bloemen zijn eenigszins uitgerekt klokvormig; zij
+gelijken min of meer op die van een <span class="letterspaced">Gesneria</span>, maar staan in rechtopstaande trossen
+boven de plant uit. In schoonheid kunnen deze bloemen niet met die van
+de <span class="letterspaced">Tyd&aelig;a&rsquo;s</span> wedijveren,
+wat niet wegneemt, dat een <span class="pagenum">[<a id="pb227" href="#pb227" name="pb227">227</a>]</span>bloeiende <span class="letterspaced">N&aelig;gelia</span> een zeer fraaien aanblik oplevert.
+Niet alleen echter door de bloemen, maar ook door de bladeren munten de
+<span class="letterspaced">N&aelig;gelia&rsquo;s</span> uit. Deze zijn
+hartvormig, dicht behaard, dikwijls zeer fraai rood en met een
+opvallende nervatuur, waardoor de plant reeds als bladplant waarde
+heeft. Onder de <span class="letterspaced">N&aelig;gelia&rsquo;s</span>
+zijn de <span class="letterspaced">N&aelig;gelia zebrina</span> en de
+<span class="letterspaced">N&aelig;gelia cinnabarina</span> wel de
+schoonsten. Er zijn in den laatsten tijd ook veel schoone
+vari&euml;teiten van gewonnen. De <span class="letterspaced">N&aelig;gelia&rsquo;s</span> zijn zeer geschikt voor
+wintercultuur. Wil men gedurende den winter bloeiende planten er van
+hebben, dan moeten de wortelstokjes tot Juli droog gehouden en dan
+eerst opgeplant worden. Wil men de <span class="letterspaced">N&aelig;gelia&rsquo;s</span> echter des zomers in bloei
+hebben, dan moeten zij, te gelijk met de andere <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> in de maanden Februari tot
+April aan den groei gebracht worden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.10"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Orchidee&euml;n.</h3>
+<p>De tropische en subtropische <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> behooren tot die fraaie planten,
+welke in betrekkelijk korten tijd, om zoo te zeggen, de geheele
+beschaafde wereld veroverd hebben. Wij behoeven slechts den naam uit te
+spreken, en de meeste liefhebbers halen zich tooverachtig fraaie
+planten voor den geest. De familie der Orchidee&euml;n is zeer groot,
+zij omvat meer dan 400 geslachten, waarvan er verscheidenen weder in
+ondergeslachten verdeeld worden. Tot deze geslachten behooren ongeveer
+10.000 soorten, waarvan er 80 procent in de tropen tehuis behooren,
+terwijl er in Europa slechts een 400-tal wordt gevonden. Op de Alpen
+groeit de kleine <span class="letterspaced">Cham&aelig;orchis
+alpina</span>, en de noordelijkste is de lieve <span class="letterspaced">Calypso borealis</span>. Ook in ons land komen enkele
+fraaie Orchidee&euml;n voor, hoewel deze in pracht door de tropische
+soorten verre overtroffen worden.</p>
+<p>De geschiedenis van de tropische <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span>, namelijk de wijze, waarop zij
+zich in alle Europeesche tuinen verspreid hebben, omvat zeker
+<span class="pagenum">[<a id="pb228" href="#pb228" name="pb228">228</a>]</span>eenige der belangrijkste bladzijden uit het
+geschiedboek van den Tuinbouw. Er zijn niet veel meer dan honderd jaar
+verloopen, sedert de eerste tropische Orchidee levend in Europa werd
+ingevoerd en dat was nog niet eens een schoone soort. Eenige jaren
+later werden in Engeland nog een paar soorten ingevoerd, maar,
+aangezien deze planten in den beginne door de kweekers geheel verkeerd
+behandeld werden, leverde de cultuur niets dan teleurstelling op. Eerst
+in het vierde tiental jaren van de 19e eeuw werden de <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> langzamerhand meer naar haar
+eisch behandeld; in 1840 nam het tijdperk een aanvang, waarin
+onverschrokken verzamelaars de fraai bloeiende soorten begonnen op te
+zoeken en naar Europa te zenden.</p>
+<p>Het is dus pas ongeveer vijftig jaar geleden, dat slechts weinigen
+dezer planten bekend waren, en thans worden over de 2000 verschillende
+soorten in de kassen gekweekt.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> behooren tot
+die planten, welke de kweekers n&ograve;ch langs natuurlijken,
+n&ograve;ch langs kunstmatigen weg in voldoenden getale kunnen
+voortkweeken. Daar nu de aanvrage van jaar tot jaar grooter werd, en er
+ook thans een zeer groote vraag naar is, zijn de speciaalkweekers dezer
+planten genoodzaakt jonge tuinbouwkundigen naar de tropen te zenden,
+ten einde ze daar te verzamelen. Wanneer men bedenkt, hoeveel kosten
+daarmede gepaard gaan, en welke groote gevaren aan dit verzamelen
+verbonden zijn, dan zal men het zeer begrijpelijk vinden, dat zeldzame
+of moeilijk te verkrijgen soorten dikwijls met zeer groote sommen
+moeten betaald worden. Niet weinig soorten echter zijn in zulk een
+aantal ingevoerd, dat zij in haar vaderland zeldzaam beginnen te
+worden, terwijl zij in Europa algemeen verspreid zijn. Dergelijke
+soorten zijn niet hoog in prijs; voor een bloeiend exemplaar er van
+behoeft men vaak slechts eenige guldens te geven. Verscheidene van deze
+soorten zijn dan ook voor kamercultuur geschikt.</p>
+<p>Slechts weinige plantenliefhebbers, die in de gelegenheid geweest
+zijn schoone Orchidee&euml;n in haar bloemenpracht te bewonderen,
+zullen den wensch hebben kunnen onderdrukken, om ook te beproeven
+enkele dezer fraaie planten te kweeken. Gaarne getroost zulk een
+liefhebber zich een niet onbeduidend geldoffer, wanneer hij maar
+zekerheid heeft, dat dit offer niet tevergeefs gebracht wordt. Wanneer
+men toch van plantenliefhebberij genoegen wil smaken, dan moet zij ook
+goede resultaten opleveren. De gekochte plant moet niet slechts eenige
+dagen of weken gezond blijven, maar zij moet verder groeien en bij
+herhaling bloeien; zij moet voldoende levenskracht bevatten. Voldoet
+zij aan deze eischen, dan zal zij de liefhebberij steeds aanwakkeren.
+De meeste liefhebbers denken van de Orchidee&euml;n, dat het zeer
+slechte kamerplanten zijn en dat zij slechts onder een hooge
+temperatuur groeien. Deze gedachte nu is, zooals wij hopen te kunnen
+bewijzen, geheel verkeerd. <span class="pagenum">[<a id="pb229" href="#pb229" name="pb229">229</a>]</span></p>
+<div class="figure xd19e7117width" id="fig152"><img src="images/fig152.jpg" alt="Fig. 152. Kamerkasje met bloeiende Orchidee&euml;n." width="523"
+height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 152. Kamerkasje met bloeiende
+Orchidee&euml;n.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb230" href="#pb230" name="pb230">230</a>]</span></p>
+<p>De Orchidee&euml;n zijn over den geheelen aardbodem verspreid; de
+fraaiste soorten worden echter aangetroffen in de niet buitengewoon
+warme streken van Amerika; in streken, waar de temperatuur zelden boven
+85&deg; Fahr. stijgt en niet onder 55<span class="corr" id="xd19e7124"
+title="Niet in bron">&deg;</span> Fahr. daalt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7128width" id="fig153"><img src="images/fig153.jpg" alt="Fig. 153. Platte Orchideepannen." width="287"
+height="177">
+<p class="figureHead">Fig. 153. Platte Orchideepannen.</p>
+</div>
+<p>Natuurlijk moeten de prachtige tropische en subtropische
+<span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> onder toestanden
+gekweekt worden, welke eenigszins overeenkomen met, die, onder welke
+zij in haar vaderland groeien, en men moet voor kamercultuur dan ook
+die kiezen, welke een temperatuur kunnen verdragen van
+60&deg;&ndash;65&deg; Fahr. Toch zullen de meeste <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> zich op de bloemtafel of de
+vensterbank niet te huis voelen; en dat wel om verschillende redenen.
+Het verderfelijkst voor deze teere planten is de droge kamerlucht, en
+dit wordt ons terstond duidelijk, wanneer wij bedenken, dat de meeste
+soorten voorkomen in de oerwouden, waar zij eensdeels groeien tegen de
+met mos bedekte stammen der boomen, anderdeels in den humusrijken
+grond, onder de dichte bladerkronen. Evenals voor droge lucht, zijn de
+<span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> ook zeer gevoelig
+voor tocht en temperatuurswisselingen. Om al deze redenen doet men het
+best ze in een kamerkasje te kweeken. (Zie <a href="#fig152">Fig.
+152</a>), voorstellende een dergelijk kasje, gevuld met
+Orchidee&euml;n. Welke plantenliefhebber zal geen genoegen hebben in
+een dergelijk miniatuur-kasje, gevuld met fraaie, zeldzame planten.
+Zulk een kasje behoeft niet verwarmd te worden, daar men de planten er
+in zet, om ze een voldoend vochtige atmosfeer te geven, en ze tegen
+schadelijke invloeden te beschermen en niet om ze een hoogere
+temperatuur te verschaffen. Het kasje, zooals het is afgebeeld, heeft
+aan den bezitter uitstekende diensten bewezen. Het is zeer eenvoudig
+doch netjes, heeft een eenzijdig dak en de voorste ruiten kunnen er uit
+geschoven worden. De bodem bestaat uit een blikken bak, die gevuld
+wordt met vochtigen turfmolm of gruis van cokes, waar de potten
+ingegraven kunnen worden. Aangezien de turfmolm of cokes steeds water
+uitdampt, is de atmosfeer in het kasje voortdurend voldoende vochtig.
+Men kan zulk een kasje op de bloemtafel zetten, maar beter is het er
+een afzonderlijken standaard voor te laten vervaardigen. Behalve
+<span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> kan men in zulk een
+kasje, aangenomen dat zij behoorlijk verzorgd worden, met het meeste
+succes fijne bonte bladplanten en sierlijke tropische Varens
+<span class="corr" id="xd19e7150" title="Bron: kwee ken">kweeken</span>. Is het warm en helder weer, dan moeten
+de bladeren en schijnknollen der <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> dagelijks een paar keeren
+bevochtigd worden. Hiertoe gebruikt men een handspuitje met fijne broes
+of een goeden rafra&icirc;chisseur. Houdt men op deze wijze de lucht
+voldoende vochtig, dan zal men <span class="pagenum">[<a id="pb231"
+href="#pb231" name="pb231">231</a>]</span>ook weinig of geen last
+hebben van ongedierte. Heeft men bloeiende planten, of zulke, welke
+jonge scheuten hebben, dan moet men met dit spuiten uiterst voorzichtig
+zijn. Komt er toch water op de bloemen, dan krijgen deze licht vlekken
+en worden leelijk en komt er water in de jonge scheuten, dan gaan deze
+zeer spoedig tot rotting over, waardoor de planten veel lijden. Het
+spreekt vanzelf, dat men voor het gieten en spuiten slechts water mag
+gebruiken, dat minstens de temperatuur heeft van het vertrek, waarin de
+planten staan.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7159width" id="fig154"><img src="images/fig154.jpg" alt="Fig. 154. Cypripedium insigne." width="429"
+height="411">
+<p class="figureHead">Fig. 154. Cypripedium insigne.</p>
+</div>
+<p>Het gieten, dat reeds bij gewone planten uiterst voorzichtig moet
+geschieden, vereischt bij de <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> bijzondere zorg. Zijn zij in haar
+groeitijd, dan moeten zij rijkelijk water hebben; zijn zij daarentegen
+in haar rustperiode, <span class="corr" id="xd19e7169" title="Bron: den">dan</span> moeten zij zeer matig of in het geheel niet
+begoten worden. De groeitijd begint met het maken van jonge scheuten,
+waaruit zich de bladeren en schijnknollen ontwikkelen, of met het
+vormen van bloemknoppen. Van een voldoenden groei der bladeren en
+schijnknollen hangt de bloei voor het volgende jaar af. De groei- en
+rusttijd zijn voor verschillende geslachten verschillend, daar men het
+geheele jaar door bloeiende <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> heeft; natuurlijk zijn die
+soorten het meeste waard, welke zich midden in den winter met bloemen
+tooien. Zijn de jonge bladeren volgroeid, dan krijgen zij in de meeste
+gevallen een eenigszins donkerder kleur; de schijnknollen, wanneer de
+plant deze vormt, nemen in omvang toe en eindelijk houden ook zij op
+met groeien; langzamerhand ziet men den geheelen groei verminderen en
+de plant treedt haar rusttijd in. Deze rusttijd is slechts bij enkele
+soorten een volmaakte; de in de kamer gekweekte soorten behouden haar
+bladeren en wortels, zoodat zij, hoewel uiterst voorzichtig, toch nu en
+dan gegoten moeten worden. V&oacute;&oacute;r alles moet men zorgen,
+rustende <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> niet door te
+veel warmte en vochtigheid tot een ontijdigen groei aan te zetten; een
+dergelijke handeling <span class="pagenum">[<a id="pb232" href="#pb232"
+name="pb232">232</a>]</span>is tegen de natuur der plant en heeft
+meestal zeer noodlottige gevolgen. Een voorname zaak is ook het op den
+juisten tijd schermen van het kasje tegen de zon, waarvoor men dun,
+niet te licht gekleurd doek gebruikt. De meeste <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> kunnen de volle zon niet
+verdragen; maar evenmin kunnen zij voldoende licht missen; daarom moet
+men er op letten ze n&ograve;ch te vroeg, n&ograve;ch te laat tegen de
+zon te schermen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7185width" id="fig155"><img src="images/fig155.jpg" alt="Fig. 155. Cypripedium barbatum." width="370"
+height="645">
+<p class="figureHead">Fig. 155. Cypripedium barbatum.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> worden in twee
+hoofdgroepen verdeeld: de epiphytische en de terrestische. De eersten
+groeien als schijn-woekerplanten tegen de stammen van boomen, de
+laatsten als gewone planten in de aarde. Wanneer de haar omgevende
+lucht voldoende vochtig is, behoeft men zich voor de eerste groep niet
+bijzonder veel moeite te geven. Men bevestigt ze met koperdraad tegen
+een stukje hout of kurkschors; zij hechten zich daar dan met haar
+dikke, vleezige, broze wortels tegen vast en groeien zoo jaar in, jaar
+uit, dat het een lust is. Ik heb veel vertegenwoordigsters van het
+geslacht <span class="letterspaced">Oncidium</span> op stukjes
+eikenhout zien kweeken; zij groeien er uitstekend tegen, ontwikkelen
+somtijds meterlange bloemstengels, dicht bezet met veelal kleine, op
+insecten gelijkende bloempjes en wekken de verwondering op van
+vaklieden en leeken. Zeer veel worden de epiphytische <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> ook gekweekt in potten, voorzien
+van gaten, meer nog in mandjes van draad of kurkschors en zeer dikwijls
+in vierkante mandjes, die van even dikke houten stokjes gemaakt worden.
+(Fig. <a href="#fig157">157</a> en <a href="#fig159">159</a>.) De
+openingen in deze mandjes worden met sphagnum dichtgestopt, waarna men
+de planten er in zet. Het aardmengsel, waarin men ze plant, moet zeer
+<span class="pagenum">[<a id="pb233" href="#pb233" name="pb233">233</a>]</span>licht en vezelachtig wezen. Het best doet een
+liefhebber zich bij een vertrouwbaren kweeker bereiden
+Orchidee&euml;n-grond aan te schaffen; kan hij die niet verkrijgen, dan
+zoekt hij in een bosch plekken met inlandsche Varens op, steekt die met
+de wortels uit den grond, en trekt die wortels met de er tusschen
+zittende aarde in stukjes, hierdoorheen mengt hij gehakt sphagnum en
+half verteerde bladaarde, waar alle fijne deelen uitgezeefd zijn, alles
+in gelijke deelen; wordt hierbij voldoende scherp zand en stukjes
+houtskool gevoegd, dan heeft men een zeer goede aarde voor <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span>. Vroeger werden onder dit
+grondmengsel nog stukjes turf en potscherven gemengd; de ondervinding
+heeft echter geleerd, dat dit ondoelmatig was, waarom men er van is
+teruggekomen.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Aard-Orchidee&euml;n</span> worden
+gewoonlijk in meer vlakke dan hooge potten gekweekt (<a href="#fig153">Fig. 153</a>). Voor deze soorten gebruikt men een
+grondmengsel, bestaande uit grove blad- of heideaarde, met wat
+verteerden kleigrond en scherp zand vermengd. De meeste <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> kan men enkele jaren in
+denzelfden pot laten staan, mits men ze in haar groeiperiode nu en dan
+met een zeer slappe gier begiet; moeten zij echter verpot worden, dan
+moet dit zeer voorzichtig geschieden, daar de stijve, broze wortels
+volstrekt niet beschadigd mogen worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7224width" id="fig156"><img src="images/fig156.jpg" alt="Fig. 156. Cypripedium Siebertianum." width="332" height="280">
+<p class="figureHead">Fig. 156. Cypripedium Siebertianum.</p>
+</div>
+<p>Moet een <span class="letterspaced">Orchidee</span> verplant worden,
+dan neemt men haar tegen het einde van den rusttijd uit den pot, maakt
+met een houtje de kluit een weinig los, waarbij meestal de oude aarde
+grootendeels tusschen de wortels uitvalt. Men plant haar nu
+z&oacute;&oacute; op, dat zij niet te vast komt te staan, d.w.z. dat
+het grondmengsel niet te vast om de plant aangedrukt wordt. Is men met
+het verplanten gereed, dan wordt de plant voorzichtig aangegoten,
+waarop men de aarde met de groeispitsjes van levend sphagnum bedekt.
+Deze spitsjes zullen in zeer veel gevallen doorgroeien, zoodoende aan
+de plant een frisch voorkomen geven en het te snelle uitdrogen
+verhinderen.</p>
+<p>Daar het aantal bekende <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> tegenwoordig zoo ontzettend groot
+is, gaat het natuurlijk niet, om een eenigszins uitvoerige beschrijving
+der beste soorten te geven; wij bepalen ons dus tot de opgave van die
+soorten, welke als kamerplanten aan te bevelen zijn.</p>
+<p>Onder de voor kamercultuur geschikte <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span> nemen de <span class="letterspaced">Cypripediums</span> een eerste plaats in. De bloemen van
+dit geslacht kenmerken <span class="pagenum">[<a id="pb234" href="#pb234" name="pb234">234</a>]</span>zich allen door het eigenaardig
+gevormde lipje, dat den vorm van een muiltje heeft. Zeer vele soorten
+van dit geslacht zijn voor kamercultuur goed geschikt, met uitzondering
+echter van die, welke in Europa en Noord-Amerika te huis behooren. Al
+deze soorten moeten in den tuin uitgeplant worden, waar zij een fraai
+effect kunnen maken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7249width" id="fig157"><img src="images/fig157.jpg" alt="Fig. 157. Odontoglossum Rossii majus." width="402" height="551">
+<p class="figureHead">Fig. 157. Odontoglossum Rossii majus.</p>
+</div>
+<p>Wij hebben drie soorten van <span class="letterspaced">Cypripediums</span> afgebeeld; ten eerste de
+<span class="letterspaced">Cypr. insigne</span> (<a href="#fig154">Fig.
+154</a>), die zeker wel de meest verspreide mag genoemd worden; dan de
+<span class="letterspaced">Cypr. barbatum</span>, met zeer fraai
+geteekende bladeren en bloemen (<a href="#fig155">Fig. 155</a>) en de
+<span class="letterspaced">Cypr. Siebertianum</span> (<a href="#fig156">Fig. 156</a>), een in Belgi&euml; gewonnen hybride, die
+genoemd is naar den heer Siebert, directeur van den Palmengarten te
+Frankfurt. Er zijn meer dan 30 Cypripediumsoorten bekend, die te huis
+behooren in tropisch Amerika en Azi&euml;. Bij deze soorten moet nog
+gevoegd worden een groot aantal vari&euml;teiten en een nog grooter
+aantal zeer fraaie bastaarden, die in de kweekerijen gewonnen zijn.
+Deze laatsten zijn meestal zeer kostbaar.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Cypripediums</span> behooren tot de
+terrestische Orchidee&euml;n. Het zijn kleine planten, zonder
+schijnknollen, doch met mooi geteekende bladeren, en zeer fraaie,
+reukelooze, meestal op een stevigen steel alleen staande bloemen. Deze
+verschijnen gewoonlijk gedurende den winter en haar waarde wordt nog
+verhoogd, door haren langen bloei. Iedere bloem blijft gemiddeld twee
+maanden en nog langer goed. De hardere soorten, die zeer geschikt zijn
+voor kamercultuur, stellen zich meestal tevreden met een
+wintertemperatuur van 50&deg;&ndash;55&deg; Fahr., en daar het geen
+hooge planten zijn, zijn zij zeer goed geschikt voor het kamerkasje. De
+<span class="letterspaced">Cypripediums</span> moeten in niet te diepe
+potten, die goed gedraineerd zijn, geplant worden; als aarde gebruikt
+men heideaarde, die met wat kleigrond en gehakt <span class="pagenum">[<a id="pb235" href="#pb235" name="pb235">235</a>]</span>sphagnum vermengd wordt. Zij willen geregeld
+bespoten en tamelijk goed vochtig gehouden worden, terwijl het zeer
+goed is ze, wanneer zij in vollen groei zijn, nu en dan slap te gieren.
+Voor licht en lucht moet goed gezorgd worden, en men moet er op letten,
+dat zij in haar rusttijd <span class="corr" id="xd19e7287" title="Bron: wel wel">wel</span> minder begoten, doch niet geheel droog
+gehouden mogen worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7292width" id="fig158"><img src="images/fig158.jpg" alt="Fig. 158. Anguloa Clowesii." width="413"
+height="490">
+<p class="figureHead">Fig. 158. Anguloa Clowesii.</p>
+</div>
+<p>Zeer sierlijke en schoone, ja somtijds prachtige kamerplanten levert
+ook het geslacht <span class="letterspaced">Odontoglossum</span>. De
+meeste soorten van dit geslacht behooren te huis in de koele en
+vochtige bergstreken der Cordilleras, in Mexico, Nieuw-Granada, Peru en
+Guatemala. Er zijn thans meer dan 100 soorten bekend, die op een hoogte
+tusschen 1000 en 2000 Meter, hetzij op boomen, hetzij op met humus
+bedekte rotsen voorkomen. De meest verspreide <span class="letterspaced">Odontoglossum</span> is zeker wel de O. <span class="letterspaced">crispum</span>, die ook wel, ter eere van de prinses van
+Wales, O. <span class="letterspaced">Alexandr&aelig;</span> wordt
+genoemd. Van deze fraaie soort bestaan zeer veel vari&euml;teiten,
+welker bloemen in grootte en kleur sterk afwisselen. Gewoonlijk zijn
+zij zuiver wit, met onregelmatige bruinroode vlekken; tegen het einde
+van haar bloeitijd krijgen zij een roseachtigen tint. De bloeitijd valt
+in den winter en het voorjaar. Een lieve, voor het kamerkasje zeer
+geschikte soort is de <span class="letterspaced">Odontoglossum Rossii
+majus</span>, met haar vari&euml;teiten. Dit is een lief plantje, dat
+zijn vrij groote bloemen alleen of bij paren op dunne steeltjes draagt.
+Een derde, voor de kamercultuur zeer geschikte, soort is de
+<span class="letterspaced">Odontoglossum grande</span>, met groote,
+gele met kastanjebruin gestreepte of gevlekte bloemen<span class="corr"
+id="xd19e7317" title="Niet in bron">.</span></p>
+<p>Een derde aanbevelenswaardig geslacht is de <span class="letterspaced">Oncidium</span>, dat uit ruim 300 soorten bestaat, welke
+bijna alle epiphytisch leven. Dit geslacht behoort te huis in de
+bergstreken van Zuid- en Midden-Amerika, West-Indi&euml; en Mexico,
+waar het tot op een hoogte van 4000 Meter wordt gevonden. De
+<span class="pagenum">[<a id="pb236" href="#pb236" name="pb236">236</a>]</span>verschillende soorten vertoonen onderling een
+verschil, zooals slechts bij weinig geslachten wordt aangetroffen. De
+sierlijke, bontgekleurde, somtijds welriekende en vaak op insecten
+gelijkende bloemen verschijnen aan lange bloemtrossen, en trekken door
+haar liefelijk voorkomen de algemeene aandacht. Een der beste soorten
+is zeker wel de <span class="letterspaced">Oncidium incurvum</span>,
+ook wel bekend als O. <span class="letterspaced">albo-violaceum</span>;
+zij draagt talrijke, wit met lichtpaarse bloemen, die zeer welriekend
+zijn en somtijds aan een Meter langen bloemsteel verschijnen.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Odontoglossums</span> en <span class="letterspaced">Oncidiums</span> verlangen dezelfde behandeling; zij
+hebben geen van beiden behoefte aan veel warmte, doch verlangen een
+vochtige en zeer frissche lucht. De kleinere soorten kweekt men het
+best tegen stukjes hout of kurkschors, en anderen in uit houten stokjes
+vervaardigde mandjes; ook kan men ze in potten kweeken, mits deze goed
+van drainage voorzien worden en de planten hoog boven de potten uit
+worden geplant. Deze geslachten willen tamelijk veel bespoten
+worden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7342width" id="fig159"><img src="images/fig159.jpg" alt="Fig. 159. Lycaste Skinneri." width="446"
+height="550">
+<p class="figureHead">Fig. 159. Lycaste Skinneri.</p>
+</div>
+<p>Prachtige bloeisters, met groote, meest fraai paarse bloemen, zijn
+de <span class="letterspaced">Cattleya&rsquo;s</span>; zij hebben
+groote schijnknollen en dikke, stijve bladeren, waartusschen de veel op
+bladeren gelijkende bloemscheeden verschijnen, waaruit later de bloemen
+zich ontwikkelen. De afbeelding (zie <a href="#fig160">Fig. 160</a>)
+vertegenwoordigt <span class="letterspaced">Cattleya Harryana</span>,
+waarschijnlijk een natuurlijke hybride uit Nieuw-Granada. Het geslacht
+<span class="letterspaced">L&aelig;lia</span> sluit zich bij het
+voorgaande aan. Beide geslachten behooren zeker wel onder de schoonsten
+van de familie der <span class="letterspaced">Orchidee&euml;n</span>;
+beiden verlangen echter nogal warmte en <span class="pagenum">[<a id="pb238" href="#pb238" name="pb238">238</a>]</span>kunnen niet gekweekt
+worden in een lagere temperatuur dan 60&deg; Fahr. Zij zijn overigens
+niet zeer lastig en groeien uitnemend op stukken schors, of in mandjes.
+Een ander geslacht, dat in dezelfde temperatuur moet gekweekt worden,
+is <span class="letterspaced">Vanda</span>. Dit geslacht bestaat uit
+niet veel soorten, die met uitzondering van een Australische, allen in
+den Maleischen Archipel te huis behooren. Zij vormen vaak tamelijk
+hooge stammen, die rijkelijk luchtwortels maken. Zij worden gekweekt in
+mandjes of potten met gaten en moeten uitsluitend in sphagnum geplant
+worden. Een der sierlijkste soorten is <span class="letterspaced">Vanda
+c&oelig;rulea</span>, met schoone hemelsblauwe bloemen.</p>
+<div class="figure xd19e7373width" id="fig160"><img src="images/fig160.jpg" alt="Fig. 160. Orchidee&euml;n." width="482"
+height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 160. Orchidee&euml;n.</p>
+<div class="table xd19e7377">
+<table>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">Cattleya <span class="corr" id="xd19e7381" title="Bron: Hardyana">Harryana</span>.</td>
+<td valign="top">Vanda c&oelig;rulea.</td>
+</tr>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">Odontoglossum grande.</td>
+<td valign="top">Oncidium incurvum.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+<p>Een eenigszins gematigde temperatuur verlangt de op boomen groeiende
+<span class="letterspaced">Anguloa Clowesii</span>, met
+welriekende<span class="corr" id="xd19e7397" title="Bron: ;">,</span>
+tulpvormige, citroengele bloemen, die in het voorjaar verschijnen. Een
+uitstekende winterbloeister is de <span class="letterspaced">Lycaste
+Skinneri</span>, uit Guatemala. Deze soort is zeer gemakkelijk in de
+cultuur en bloeit uiterst dankbaar. Zij heeft groote bloemen, die, al
+naar de vari&euml;teit, lichter of donkerder rood zijn. Nog vindt men
+goede kamerplanten onder de geslachten <span class="letterspaced">C&oelig;logyne</span>, <span class="letterspaced">Cymbidium</span>, <span class="letterspaced">Dendrobium</span>, <span class="letterspaced">Epidendrum</span>, <span class="letterspaced">Miltonia</span>, <span class="letterspaced">Rodriguezia</span>, <span class="letterspaced">Stanhopea</span> en <span class="letterspaced">Zygopetalum</span>.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.11"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Klimplanten.</h3>
+<p>De klimplanten, waarvan prachtige soorten in de tropen voorkomen,
+mogen ook in de kamer niet ontbreken. In haar vaderland klimmen haar
+dunne, slanke stengels met de meest verschillende organen tegen de
+boomen op; zij slingeren zich van stam tot stam tot zelfs boven in de
+kronen der hoogste boomen. Jammer is het, dat een liefhebber de fraaist
+groeiende soorten niet kan kweeken. Hij moet toch rekening houden met
+de ruimte en vooral met de hoogte der vertrekken, en het gedempte licht
+in de kamers is voor deze planten zeer noodlottig. Hij moet zijn
+wenschen beperken tot enkele minder welig groeiende soorten. Zeer goed
+laten zich klimplanten gebruiken om de gevels der huizen te versieren;
+neemt men daartoe snel groeiende soorten, dan zijn die weldra met het
+weligste groen bedekt. Vooral voor landhuizen is dit zeer aan te
+bevelen. In de kamer echter mag een liefhebber niet te veel van de
+klimplanten vergen; zij vervullen hier een tamelijk bescheiden rol en
+mislukken dan ook nog wel eens; reden waarom men er voor moet zorgen,
+dat zij desnoods gemist kunnen worden, zonder daardoor een stoornis in
+het arrangement te veroorzaken. Gewoonlijk worden de klimplanten, die
+men in een kamer kweekt, tegen hout of draadfiguren geleid. Hoe
+samengestelder de daarvoor gebruikte voorwerpen, des te meer moet men
+de slanke <span class="pagenum">[<a id="pb239" href="#pb239" name="pb239">239</a>]</span>stengels heen en weer buigen, des te slechter
+groeit de plant en des te minder fraai is haar voorkomen. De beste
+plaats voor klimplanten is de vensterbank en plaatst men ze daar, dan
+behoeft men langs het venster slechts draden te spannen, waartegen de
+stengels dan in de meeste gevallen vanzelf opklimmen. Heeft men diepe
+vensterbanken, dan kan men het geheele vensterkozijn met een hekwerk
+van draad of bamboe doen bekleeden en de klimplanten zullen daar dan
+zeer welig tegen op groeien. Onze gravure (<a href="#fig161">Fig.
+161</a>) toont een venster waartegen op deze wijze een der meest
+geliefde klimplanten, de Passiebloem, is opgeleid en deze levert een
+inderdaad prachtig gezicht op. Wanneer de klimplanten niet ter
+versiering van het venster gebruikt worden, leidt men ze meestal tegen
+rekjes op, die aan haakjes bevestigd worden; deze rekjes kunnen uit
+ijzeren staafjes of uit gekruist ijzerdraad bestaan (Fig. <a href="#fig162">162</a>&ndash;<a href="#fig163">163</a>), of ook wel uit
+plantenstokjes, die men, zooals <a href="#fig164">Fig. 164</a>
+aangeeft, waaiervormig aan elkander bevestigt. De verschillend gevormde
+rekjes, die wel in den handel verkrijgbaar zijn, zijn om de reeds
+genoemde redenen niet genoeg af te keuren.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7448width" id="fig161"><img src="images/fig161.jpg" alt="Fig. 161. Passiebloem in een vensterbank."
+width="447" height="632">
+<p class="figureHead">Fig. 161. Passiebloem in een vensterbank.</p>
+</div>
+<p>Onder de klimplanten voor de warme kamer komt het allereerst in
+aanmerking de <span class="letterspaced">Clerodendron Balfourii</span>
+(<span class="letterspaced">Thomsonii</span>). Deze fraaie plant draagt
+frisch groene bladeren en trossen bloedroode bloemen, die omgeven zijn
+door groote, eenigszins opgeblazen, zuiver witte kelken. De kelken
+blijven nog aan de plant hangen, wanneer de bloem reeds lang
+uitgebloeid en afgevallen is. Deze <span class="letterspaced">Clerodendron</span> is een zeer dankbare bloeister. In
+den herfst laat zij haar bladeren vallen, en men moet haar dan, in een
+slechts matig warm vertrek, vrij droog laten overwinteren. Reeds vroeg
+in het voorjaar kan men haar insnijden en verplanten, waarop zij weder
+op een zoo licht mogelijke plaats wordt gebracht. Spoedig begint
+<span class="pagenum">[<a id="pb240" href="#pb240" name="pb240">240</a>]</span>zij nu uit te groeien en weldra verschijnen, na
+de eerste bladeren, ook de bloemen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7466width" id="fig162"><img src="images/fig162.jpg" alt="Fig. 162. Rekje voor klimplanten met loodrechte staafjes." width="282"
+height="207">
+<p class="figureHead">Fig. 162. Rekje voor klimplanten met loodrechte
+staafjes.</p>
+</div>
+<p>Een van de meest in trek zijnde klimplanten is zeker wel de
+<span class="letterspaced">Hoya carnosa</span> (Wasbloem). Deze plant
+is afkomstig uit Indi&euml;; zij heeft een vleezigen en sappigen
+stengel, eivormige, dikke, glanzend-groene bladeren en zeer licht rose,
+welriekende bloemen, die het voorkomen hebben, alsof zij uit was
+geboetseerd zijn. Vandaar ook haar naam.</p>
+<p>De bloemen vormen schermen en scheiden rijkelijk honig af, die dan
+als druppels aan de bloemen hangt. Na den bloei moet men de steeltjes,
+waaraan de bloemschermpjes zaten, niet afsnijden, daar deze de
+eigenschap bezitten, ieder jaar nieuwe schermen voort te brengen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7478width" id="fig163"><img src="images/fig163.jpg" alt="Fig. 163. Rekje voor klimplanten van gekruist ijzerdraad." width="301"
+height="215">
+<p class="figureHead">Fig. 163. Rekje voor klimplanten van gekruist
+ijzerdraad.</p>
+</div>
+<p>De Wasbloem wordt zeer veel, vooral op het platteland, aangetroffen,
+en, hoewel haar scheuten tot 6 Meter lang kunnen worden, kweekt men ze
+toch meestal tegen waaiervormige houten rekjes. Deze moeten echter
+voldoende sterk gemaakt worden, daar een groote plant met haar dikke
+bladeren en stengels tamelijk zwaar is. Hoewel de <span class="letterspaced">Hoya</span> pas als oudere plant bloeit, is zij toch ook
+jong een aanbevelenswaardige kamerplant; immers zij heeft een zeer
+eigenaardig voorkomen, en is in alle opzichten bestand tegen droge
+lucht, stof en andere ongunstige invloeden, waarvan de meeste
+kamerplanten zoozeer te lijden hebben.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7488width" id="fig164"><img src="images/fig164.jpg" alt="Fig. 164. Waaiervormig rekje van plantenstokjes." width="167" height="154">
+<p class="figureHead">Fig. 164. Waaiervormig rekje van
+plantenstokjes.</p>
+</div>
+<p>De fraaiste bloeisters onder de klimplanten zijn zeker wel de
+<span class="letterspaced">Passiflora&rsquo;s</span> (<span class="letterspaced">Passiebloemen</span>). Zij behooren te huis in de tropen
+en haar bladeren hebben eenige overeenkomst met die van de klimop. Door
+de schoone kleurschakeeringen harer bloemen, die wel is waar snel
+uitbloeien, door de elegante bladeren en door het geheele voorkomen der
+plant, zijn zij een zeer fraai sieraad voor de kamer. De naam
+<span class="letterspaced">Passiflora</span> wordt afgeleid van de
+woorden <span class="letterspaced">passio</span>, het lijden, en
+<span class="letterspaced">flos</span>, de bloem. De in <span class="pagenum">[<a id="pb241" href="#pb241" name="pb241">241</a>]</span>het
+jaar 1654 te Sienna overleden pater J.B. Ferari, vergeleek toch de
+verschillende bloemdeelen der gewone blauwe Passiebloem (<span class="letterspaced">Passiflora c&oelig;rulea</span>) met de werktuigen,
+waarmede Christus gemarteld werd.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7517width" id="fig165"><img src="images/fig165.jpg" alt="Fig. 165. Clerodendron Balfouri." width="455"
+height="449">
+<p class="figureHead">Fig. 165. Clerodendron Balfouri.</p>
+</div>
+<p>De Passiebloem moet gekweekt worden in een krachtigen, voedzamen
+grond. Eenige soorten, zooals de <span class="letterspaced">Passiflora
+c&oelig;rulea</span> en de <span class="letterspaced">Passiflora hybr.
+Constance Elliot</span>, zijn zeer hard en kunnen des zomers zelfs ter
+versiering van de veranda of het balkon gebruikt worden. Staan zij op
+een zeer beschutte plek en worden zij goed gedekt, dan kan men ze zelfs
+buiten laten overwinteren. Een der schoonste soorten, die het gansche
+jaar in de kamer goed groeit, is de <span class="letterspaced">Passiflora hybr. Imp&eacute;ratrice
+Eug&eacute;nie</span>, die groote, lichtblauwe bloemen heeft.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7533width" id="fig166"><img src="images/fig166.jpg" alt="Fig. 166. Hoya carnosa." width="243" height="324">
+<p class="figureHead">Fig. 166. Hoya carnosa.</p>
+</div>
+<p>Onder de klimplanten voor de warme kamer zijn er ook enkele, die
+uitsluitend ter wille van haar bladeren gekweekt worden, en hieronder
+behooren de tegenwoordig zeer gezochte <span class="letterspaced">Asparagus</span>-soorten. Deze kan men zeker wel tot de
+sierlijkste planten rekenen. Zij hebben fijn loof, dat uit zeer kleine
+naaldjes bestaat, die een frisch groene kleur hebben, terwijl zij zich
+nu en dan met kleine, zwak welriekende bloempjes tooien. Hoewel de
+<span class="letterspaced">Asparagus</span> het best groeit, wanneer
+zij in een kas wordt uitgeplant, houdt zij zich toch in een kamer met
+slechts lage winter-temperatuur zeer goed, <span class="corr" id="xd19e7545" title="Bron: zijn en er">en zijn er</span> onder de
+klimplanten maar weinigen, die, in een pot voor het venster geplaatst,
+een <span class="pagenum">[<a id="pb242" href="#pb242" name="pb242">242</a>]</span>fraaier effect maken. De meest
+aanbevelenswaardige soorten zijn de <span class="letterspaced">Asparagus plumosus</span> en <span class="letterspaced">Asparagus plumosus nanus</span>. De laatste groeit als
+jonge plant zeer gedrongen, doch vormt ouder geworden flinke lange
+ranken. Zeer goed groeit ook in een vertrek de <span class="letterspaced">Asparagus Sprengeri</span>.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7561width" id="fig167"><img src="images/fig167.jpg" alt="Fig. 167. Bloeiende tak van een Passiflora."
+width="436" height="612">
+<p class="figureHead">Fig. 167. Bloeiende tak van een Passiflora.</p>
+</div>
+<p>Een met de <span class="letterspaced">Asparagus</span> zeer na
+verwante klimplant, die echter veel grootere bladeren, doch even dunne
+twijgjes heeft, is de <span class="letterspaced">Medeola</span>
+(<span class="letterspaced">Myrsiphyllum</span>) <span class="letterspaced">asparago&iuml;des</span>. Sinds eenige jaren is deze
+plant zeer verspreid geraakt, en haar stengels worden vooral veel
+gebruikt voor tafelversiering. In een gesloten vertrek groeit de
+<span class="letterspaced">Medeola</span> vooral des zomers niet best.
+Voor het venster van een kamer, dat veel gelucht wordt, groeit ze
+echter uitstekend; vooral, wanneer men loodrechte draden van uit den
+pot spant; waar zij dan snel tegen op zal klimmen. De <span class="letterspaced">Medeola</span> heeft een knolvormigen wortelstok en is
+dus een overblijvende plant; toch doet men beter ieder jaar jonge
+planten uit zaad te kweeken. De harde zaden worden in Februari gezaaid.
+In een warme kamer geplaatst, zullen ze in een paar weken kiemen.</p>
+<p>Zoodra zij groot genoeg zijn, worden de jonge plantjes in kleine
+potjes gezet en in den loop van het voorjaar verplant in potjes, die
+een wijdte hebben van 10&ndash;12 cM. De beste grondsoort is een
+mengsel van gelijke deelen blad- en heidegrond, waarbij een weinig
+scherpzand wordt gevoegd.</p>
+<p>Veel klimplanten voor de koelere kamers, die des zomers veel gelucht
+worden, kunnen ook voor de bekleeding van veranda&rsquo;s en balkons
+gebruikt worden.</p>
+<p>Bijzondere aanbeveling verdient de <span class="letterspaced">Cob&aelig;a scandens</span>. Deze plant is afkomstig uit
+Mexico; zij heeft gevinde, in een rank eindigende bladeren en groote,
+klokvormige bloemen, die, wanneer zij ontluiken, lichtgroen, later
+echter fraai donkerpaars zijn. De afbeelding (<a href="#fig170">Fig.
+170</a>) toont een jonge plant, die nog geen bloemen draagt en die in
+horizontale richting is geleid. Deze wijze van leiden is beter dan
+verticaal, de groei is dan niet zoo welig, doch de bloei veel rijker.
+Zeer sierlijke bloeisters met kleine pijpvormige <span class="pagenum">[<a id="pb243" href="#pb243" name="pb243">243</a>]</span>bloemen zijn de <span class="letterspaced">Maurandia&rsquo;s</span>, die ook in Mexico te huis
+behooren. Verder zijn als klimplanten zeer aan te bevelen de
+<span class="letterspaced">Lophospermum scandens</span>, met mooie
+bladeren en zeer fraairoode, pijpvormige bloemen; de <span class="letterspaced">Thunbergia alata</span>, met gele of witte bloemen, die
+een zwart hartje hebben; verder verschillende soorten van <span class="letterspaced">Ipom&aelig;a</span> (<span class="letterspaced">Winde</span>) met groote, verschillend gekleurde bloemen
+en de <span class="letterspaced">Phaseolus multiflorus</span>
+(<span class="letterspaced">Pronkboonen</span>), met trosjes
+donkervermiljoenroode bloemen. Tot de &eacute;&eacute;njarige
+klimplanten behoort ook nog de <span class="letterspaced">Lathyrus
+odoratus</span>, waarvan vooral de zoogenaamde Eckfordsche
+vari&euml;teiten met groote witte, gele, roode en blauwe bloemen, die
+zeer welriekend zijn, aanbeveling verdienen. Deze <span class="letterspaced">Lathyrus</span> wordt niet zeer hoog, hoogstens
+1&frac12; Meter, en zij is dus zeer geschikt om hekjes en balustraden
+te bekleeden. De harde, erwtvormige zaden worden in April direct in de
+bakjes gezaaid. Voor het bekleeden van vensters is zeer aan te bevelen
+de <span class="letterspaced">Trop&aelig;olum</span> (<span class="letterspaced">Oost-Indische kers</span>), die met zeer groote,
+donkerroode bloemen bloeit. Een zeer aanbevelenswaardige soort is
+vooral de <span class="letterspaced">Trop&aelig;olum Lobbianum</span>,
+daar dit ook een uitnemende winterbloeister is. Deze soort laat zich
+uitsluitend door stekken voortkweeken. Een zeer schoone, houtachtige
+klimplant, voor koude, doch zeer zonnig gelegen vertrekken, is de
+<span class="letterspaced">Solanum jasminiflorum</span>, waarvan de in
+trossen verschijnende witte, inwendig gele bloemen zeer veel
+overeenkomst hebben met die van den Aardappel. Deze plant verlangt
+voedzame aarde en in haar groeiperiode rijkelijk water, terwijl zij in
+den zomer ook nu en dan gegierd kan worden.</p>
+<div class="figure xd19e7642width" id="fig168"><img src="images/fig168.jpg" alt="Fig. 168. Asparagus plumosus nanus." width="507" height="345">
+<p class="figureHead">Fig. 168. Asparagus plumosus nanus.</p>
+</div>
+<p>Onder de, slechts om haar bladeren gekweekt wordende klimplanten
+<span class="pagenum">[<a id="pb244" href="#pb244" name="pb244">244</a>]</span>mag zeker de <span class="letterspaced">Hedera</span> (<span class="letterspaced">Klimop</span>)
+niet vergeten worden. De verschillende Klimopsoorten zijn uitstekende
+kamerplanten en vooral de groenbladige komt daarvoor in aanmerking. In
+Duitschland vindt men op het platteland dikwijls Klimop in de kamers
+gekweekt, waarvan de takken niet alleen de vensters omlijsten, maar
+zelfs den geheelen zolder met een groen kleed bedekken. Hieruit kan men
+wel opmaken, dat deze plant, die ook vaak in de bosschen voorkomt, geen
+groote behoefte heeft aan licht. Hoewel de Klimop een plant is, die
+onze winters uitstekend verdraagt, en dan ook veel voor het bekleeden
+van buitenmuren wordt gebruikt, gewent zij zich toch zeer goed aan de
+kamer; alleen moet zij des winters niet staan in een vertrek, dat
+gesloten gehouden en verwarmd wordt.</p>
+<p>Zeer fraai zijn de kleinbladige en bontbladige Klimopsoorten,
+waarvan sommigen zeer veel wit en geel in de bladeren hebben. Een
+dergelijke soort, wellicht de schoonste van alle bontbladige
+Klimopsoorten, is de <span class="letterspaced">Hedera maderensis fol.
+var.</span> Wil men met het kweeken van Klimop succes hebben, dan
+moeten de planten zeer zuiver gehouden worden; door onophoudelijk
+afwasschen moet men stof en ongedierte geregeld verwijderen.</p>
+<div class="figure xd19e7663width" id="fig169"><img src="images/fig169.jpg" alt="Fig. 169. Medeola asparago&iuml;des." width="502" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 169. Medeola asparago&iuml;des.</p>
+</div>
+<p>Naast de Klimop is de <span class="letterspaced">Ampelopsis
+quinquefolia</span> (<span class="letterspaced">Wilde Wingerd</span>)
+de meest gebruikte plant, om in de steden de veranda&rsquo;s en balkons
+te bekleeden. Wil men Klimop of Wilde Wingerd voor dit doel gebruiken,
+dan worden zij in bakjes geplant, waarin zij verscheidene jaren kunnen
+blijven staan. De <span class="letterspaced">Ampelopsis</span> moet
+ieder voorjaar flink ingesneden worden. Gedurende den winter bedekt men
+<span class="pagenum">[<a id="pb245" href="#pb245" name="pb245">245</a>]</span>de bakjes met een oud kleed of met droog blad,
+of wel, men zet ze tot het voorjaar in een luchtigen kelder.</p>
+<div class="figure xd19e7681width" id="fig170"><img src="images/fig170.jpg" alt="Fig. 170. Jonge Cob&aelig;a scandens." width="634" height="210">
+<p class="figureHead">Fig. 170. Jonge Cob&aelig;a scandens.</p>
+</div>
+<div class="figure floatLeft xd19e7686width" id="fig171"><img src="images/fig171.jpg" alt="Fig. 171. Hedera maderensis." width="223"
+height="648">
+<p class="figureHead">Fig. 171. Hedera maderensis.</p>
+</div>
+<p>Een, om haar bladeren, zeer lieve klimplant is de <span class="letterspaced">Pilogyne suavis</span>, een plant, die tot de familie
+der Pompoenen behoort. Zij is afkomstig van de Kaap de Goede Hoop,
+heeft fraaie bladeren en onbeteekenende, witachtige bloempjes, die zeer
+aangenaam rieken. Deze plant, die zich gemakkelijk door stekken laat
+voortkweeken, verlangt een voedzame aarde. Zij groeit voor het zonnige
+venster van een gesloten kamer evengoed als buiten, en zij is een van
+de weinige klimplanten, die ook des winters doorgroeien.</p>
+<p>Zeer veel gelijkenis met de <span class="letterspaced">Pilogyne</span>, die zich slechts door stekken laat
+voortkweeken, wijl zij geen zaden geeft, heeft de <span class="letterspaced">Melothria abyssinica</span>, die zeer gemakkelijk uit
+zaad kweekt. Dit is een betrekkelijk nieuwe klimplant, die ter wille
+van haar schoone bladeren gekweekt wordt. Zij bloeit zeer rijk met
+kleine, stervormige bloempjes, die later door oranje vruchtjes worden
+gevolgd.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7704width" id="fig172"><img src="images/fig172.jpg" alt="Fig. 172. Melothria abyssinica." width="360"
+height="682">
+<p class="figureHead">Fig. 172. Melothria abyssinica.</p>
+</div>
+<p>Een, om haar bladeren, zeer fraaie klimplant is ook de <span class="letterspaced">Mikania scandens</span>; zij heeft Klimopvormige
+bladeren en laat zich zeer gemakkelijk uit stek voortkweeken. Er
+bestaat een vari&euml;teit van met wit- en roodbonte bladeren; deze is
+zeer fraai, maar zeer zwak en gevoelig. Voor het bekleeden van
+veranda&rsquo;s en balkons kunnen wij ten slotte nog zeer aanbevelen de
+<span class="letterspaced">Humulus japonicus</span> en haar witbonte
+vari&euml;teit. De eerste groeit zeer snel en is veel sterker dan de
+tweede, die echter met haar bonte bladeren een zeer fraai effect maakt.
+Beiden, de <span class="letterspaced">Humulus japonicus</span> en haar
+vari&euml;teit, laten zich zeer gemakkelijk uit zaden voortkweeken, die
+in de tweede helft van Maart bij voorkeur warm moeten gezaaid
+worden.</p>
+<p>De overblijvende, houtachtige klimplanten worden, evenals de
+kruidachtige, door stekken voortgekweekt; de &eacute;&eacute;njarige of
+als zoodanig behandelden daarentegen, zooals de <span class="letterspaced">Cob&aelig;</span>, <span class="letterspaced"><span class="corr" id="xd19e7725" title="Bron: Lophospernum">Lophospermum</span></span>, <span class="letterspaced">Maurandia</span>, <span class="letterspaced">Melothria</span>, <span class="letterspaced">Humulus</span> en <span class="letterspaced">Lathyrus</span>, doet men het best ieder jaar uit zaden
+te kweeken. De zaden worden in Februari of Maart gezaaid en voor het
+venster gezet; zoodra zij opgekomen zijn, worden zij gerepikeerd, of,
+zoo de zaailingen sterk genoeg zijn, direct in potjes gezet. Is
+<span class="pagenum">[<a id="pb246" href="#pb246" name="pb246">246</a>]</span>het noodig, dan worden zij nog eens verpot,
+voordat men ze in het begin van Mei buiten zet. Tegen het einde van Mei
+kunnen de zoo opgekweekte klimplanten in de bakjes worden uitgeplant,
+waarin zij dan spoedig flink zullen doorgroeien. Heeft men gemakkelijk
+groeiende klimplanten zooals <span class="letterspaced">Ipom&aelig;a</span>, <span class="letterspaced">Phaseolus</span> of <span class="letterspaced">Trop&aelig;olum</span>, dan kunnen de zaden tegen half
+April, direct in de bakjes worden gezaaid. <span class="pagenum">[<a id="pb247" href="#pb247" name="pb247">247</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.12"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Hang- of Ampelplanten.</h3>
+<div class="figure floatRight xd19e7757width" id="fig173"><img src="images/fig173.jpg" alt="Fig. 173. Humulus japonicus fol. var." width="428" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 173. Humulus japonicus fol. var.</p>
+</div>
+<p>Tusschen de, in het vorige hoofdstuk besproken klimplanten en die,
+welke wij hang- of ampelplanten noemen, bestaat een werkelijk verschil.
+Zeer veel liefhebbers kennen het verschil niet tusschen klim- en
+hangplanten; zij meenen, dat de klimplanten ook als hangplanten kunnen
+dienst doen, dat men ze niet alleen voor het bekleeden van een veranda
+of balkon, maar ook voor het beplanten van een ampel kan gebruiken.
+Deze opvatting is echter geheel verkeerd. Een klimplant toont altijd de
+neiging ergens tegen op te willen klimmen en hoe steiler dit voorwerp
+is, des te sterker is haar groei. Worden toch de scheuten van een
+klimplant in horizontale richting geleid, dan wordt de groei veel
+minder en laat men ze hangen, dan groeien zij bijna in het geheel niet
+meer. Enkele klimplanten kunnen echter wel als hangplanten gebruikt
+worden, zooals enkele <span class="letterspaced">Vitis</span>-soorten
+en de <span class="letterspaced">Ficus repens</span>, welke laatste
+slechts in warme kassen tegen vochtige stammen of muren opklimt, in een
+pot gekweekt, echter geheel het voorkomen van een hangplant aanneemt.
+Het is echter niet te weerleggen, dat een als hangplant gekweekte
+klimplant tegen haar natuur in <span class="pagenum">[<a id="pb248"
+href="#pb248" name="pb248">248</a>]</span>wordt behandeld en dat zij
+nooit een volmaakte ontwikkeling zal bereiken.</p>
+<p>De eigenlijke hangplanten toonen nooit neiging om te klimmen; het
+zijn meestal kruidachtige planten, die naar haar voorkomen in drie
+groepen kunnen ingedeeld worden. De eerste groep bezit grasachtige,
+direct uit den wortelstok spruitende halmen, die niet sterk genoeg
+zijn, om zichzelf rechtop te houden en dus naar beneden hangen. Bij de
+tweede groep kruipen de stengels in haar natuurstaat over den grond en
+de derde groep vormt, evenals de aardbeien, ranken, waaraan op bepaalde
+afstanden jonge planten ontstaan.</p>
+<p>Al deze drie soorten van hangplanten kunnen in een kamer op dezelfde
+wijze gebruikt worden. In een voor het venster hangenden ampel maken
+alle hangplanten een schoon effect; maar men kan ze ook gebruiken langs
+de kanten van bloemtafels, bloemrekjes en bakjes, die door haar een
+schilderachtig voorkomen verkrijgen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7776width" id="fig174"><img src="images/fig174.jpg" alt="Fig. 174. Oplismenus (Panicum) variegatus."
+width="368" height="353">
+<p class="figureHead">Fig. 174. Oplismenus (Panicum) variegatus.</p>
+</div>
+<p>De eerste der bovengenoemde groep van hangplanten wordt in de kamer
+vertegenwoordigd door het geslacht <span class="letterspaced">Isolepis</span>. Er zijn twee soorten, de <span class="letterspaced">Isolepis pygm&aelig;a</span> en de <span class="letterspaced">Isolepis gracilis</span>. Beide soorten, die veel op
+elkander gelijken, komen zeer veel voor; het zijn, met haar aan het
+eind van den halm zittende onbeduidende bloempjes, dankbare
+kamerplanten. Daarbij stellen zij geen zeer hooge eischen; zij
+verlangen een lichte plaats, in den zomer veel lucht en in den winter
+slechts matig warmte, en, daar zij tot moerasgewassen behooren, moeten
+zij in haar groeitijd volop water hebben. Het best doet men deze
+planten steeds in bakjes met water te zetten. Zeer fraai groeien zij in
+een zoogenaamd goudvisschenglas. Dergelijke glazen zijn voor de
+goudvisschen werkelijke martelwerktuigen, en moesten in beschaafde
+gezinnen niet meer voor het houden van dieren gebruikt worden. Een
+dergelijk glas vult men met water en zet dan in den nauwen hals een pot
+met <span class="letterspaced">Isolepis</span>, waaruit men den bodem
+geslagen heeft. De wortels groeien in het glas en de planten zullen
+vooral dan weelderig groeien, wanneer men om de twee of drie weken een
+zeer kleine hoeveelheid chemischen kunstmest in het water doet. Iedere
+pot met <span class="letterspaced">Isolepis</span> bevat een zeer groot
+aantal dicht te zamen <span class="pagenum">[<a id="pb249" href="#pb249" name="pb249">249</a>]</span>groeiende grasplanten, waarvan de
+middelste geel worden, wanneer men haar niet ieder jaar uit den pot
+neemt en in vier, vijf of zes stukken verdeelt. Nadat men dan de halmen
+teruggesneden heeft, wordt ieder deel in een ongeveer 10 cM. wijden
+pot, in goede, zandige broeiaarde, niet te vast, opgepot. Zeer spoedig
+zullen de zoo behandelde planten jonge wortels maken en welig
+doorgroeien.</p>
+<p>Van vele der tot de tweede groep behoorende ampelplanten hebben wij
+reeds vroeger melding gemaakt, zoo o.a. van de <span class="letterspaced">Pelargonium peltatum</span> en van twee soorten
+<span class="letterspaced">Campanula&rsquo;s</span>. De meest bekende
+der hiertoe behoorende ampelplanten zijn de uit Amerika stammende
+<span class="letterspaced">Tradescantia&rsquo;s</span>. Deze zeer
+bekende hangplanten worden overal gekweekt en zijn in alle kweekerijen
+te verkrijgen. De bekendste soort is de <span class="letterspaced">Tradescantia guianensis</span>, met groene bladeren,
+waarvan ook vari&euml;teiten met geel- en witbonte bladeren bestaan.
+Zeer aanbevelenswaardig zijn de <span class="letterspaced">Tradescantia
+zebrina</span> en de <span class="letterspaced">Tradescantia
+multicolor</span>, beiden met zeer fraaie bont gestreepte bladeren. De
+<span class="letterspaced">Tradescantia&rsquo;s</span> groeien in de
+kamer zeer goed, hoewel men ze ook des zomers buiten kan houden. Men
+plant ze in goede broeiaarde en geeft ze, als moerasplanten, volop
+water. Hangt men ze in de zon, dan verkrijgen de bladeren een fraaien
+glans. Het best doet men de <span class="letterspaced">Tradescantia&rsquo;s</span> jaarlijks uit stekken te
+kweeken, waarvan men er verscheidene in een 10 cM. wijden pot kan
+steken. Zij groeien in ieder jaargetijde zeer gemakkelijk en maken
+reeds na weinige dagen volop wortels.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7828width" id="fig175"><img src="images/fig175.jpg" alt="Fig. 175. Asparagus Sprengeri." width="418"
+height="535">
+<p class="figureHead">Fig. 175. Asparagus Sprengeri.</p>
+</div>
+<p>Meer warmte dan de <span class="letterspaced">Tradescantia</span>
+verlangt de <span class="letterspaced">Oplismenus</span> (<span class="letterspaced">Panicum</span>) <span class="letterspaced">variegatus</span> met groene, wit gestreepte bladeren.
+Het best <span class="pagenum">[<a id="pb250" href="#pb250" name="pb250">250</a>]</span>groeit deze plant in het kamerkasje, wanneer men
+haar jaarlijks uit stekken kweekt, waarvan er meerdere in een 10 cM.
+wijden pot kunnen gestoken worden. Ook de <span class="letterspaced">Oplismenus</span> bemint zeer veel vocht en wil
+herhaaldelijk bespoten worden. Eene hardere, eveneens bontbladige,
+grassoort is de <span class="letterspaced">Stenotaphrum glabrum</span>.
+Zij is uit Amerika afkomstig, heeft smalle, wit en groen gestreepte
+bladeren en groeit in de warme en koude kamer. Zij verdraagt uitstekend
+de volle zon en laat zich gemakkelijk door stekken voortkweeken.</p>
+<p>Een minder bekende, zeer schoon bloeiende ampelplant is de
+<span class="letterspaced">Lotus peliorhynchus</span>, een
+vlinderbloemige plant, afkomstig van Teneriffe. Zij heeft grijsgroene,
+somtijds bijna zilverwitte twijgen en zeer dunne blaadjes, die
+eenigszins op Asperge-blaadjes gelijken. De fijne bladeren, die slechts
+zeer weinig water uitdampen en de dichte beharing, die den dauw
+vasthoudt, zijn oorzaak, dat deze plant op bijna naakte rotsen kan
+leven, in een land, waar somtijds verscheidene maanden achtereen geen
+regen valt en waar de dauw de eenige verfrissching voor de planten is.
+De inlanders noemen deze plant Pico de Paloma, d.w.z. Duivensnavel. De
+onderste einden van de twijgen tooien zich des zomers met
+scharlakenroode vlinderbloemen, die in dichte bosjes bij elkander
+staan. Deze schoone ampelplant groeit in bijna iedere aardsoort; zij
+verlangt &rsquo;s winters slechts zeer weinig warmte en staat des
+zomers het liefst buiten in het plantenrekje, mits dit beschaduwd is.
+De voortkweeking geschiedt door stekken of zaden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7862width" id="fig176"><img src="images/fig176.jpg" alt="Fig. 176. Selaginella c&aelig;sia." width="320" height="581">
+<p class="figureHead">Fig. 176. Selaginella c&aelig;sia.</p>
+</div>
+<p>Een zeer schoone hangplant, is de <span class="letterspaced">Asparagus Sprengeri</span>. De gravure (<a href="#fig175">Fig. 175</a>) toont duidelijk aan welk een fraaie plant zij
+vormt. Deze <span class="letterspaced">Asparagus</span> moet men koud
+overwinteren, zij wil des zomers buiten gekweekt worden; ook houdt zij
+er van, in groote potten met zeer voedzamen grond te staan, en verlangt
+des zomers veel water. De voortkweeking geschiedt door zaden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb251" href="#pb251" name="pb251">251</a>]</span></p>
+<p>Een zeer lief hangplantje is de <span class="letterspaced">Fuchsia
+procumbens</span>, die in het najaar haar bladeren laat vallen en die
+men in een vorstvrijen kelder kan laten overwinteren. Zij heeft kleine
+blaadjes en zeer kleine, aardig gekleurde bloempjes, waarop vrij
+groote, gedeeltelijk door de bladeren bedekte roode bessen volgen. Deze
+plant laat zich uit zaden voortkweeken.</p>
+<p>Een zeer sierlijke hangplant vinden wij onder de <span class="letterspaced">Selaginella&rsquo;s</span> en wel: de <span class="letterspaced">Selaginella c&aelig;sia</span>. Deze heeft zeer dunne
+stengels, die overal luchtwortels maken, en door kleine, staalblauwe,
+glanzende blaadjes als met schubben bedekt zijn. Zij wil in de schaduw
+en zeer vochtig staan. Men moet haar planten in groven heidegrond, en
+een plaats geven in het kamerkasje. De voortkweeking geschiedt zeer
+gemakkelijk door stekken.</p>
+<p>Twee vrij algemeen voorkomende planten, die ook wel in het wild
+worden aangetroffen, zijn zeer geschikte ampelplanten; namelijk: de
+<span class="letterspaced">Lysimachia nummularia</span> (<span class="letterspaced">Penningkruid</span>), waarvan vooral de geelbladige
+vari&euml;teit zeer in trek is, en de <span class="letterspaced">Galeobdolon luteum</span>, waarvan een bontbladige
+vari&euml;teit in sommige streken veel als ampelplant wordt
+aangetroffen. Beide planten groeien ook goed in de kamer; zij stellen
+bijna geen eischen en laten zich gemakkelijk door stekken voortkweeken.
+Eerstgenoemde plant kan men ook door deeling van den wortelstok
+vermenigvuldigen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7903width" id="fig177"><img src="images/fig177.jpg" alt="Fig. 177. Othonna crassifolia." width="337"
+height="488">
+<p class="figureHead">Fig. 177. Othonna crassifolia.</p>
+</div>
+<p>Twee andere, veel verspreide ampelplanten zijn de <span class="letterspaced">Vinca minor</span> en de <span class="letterspaced">Vinca major</span> (<span class="letterspaced">Maagdepalm</span>), waarvan ook bonte vari&euml;teiten
+bestaan. Hoewel deze planten veel in potten gekweekt voorkomen, hebben
+zij toch grooter waarde ter versiering van den tuin.</p>
+<p>Onder de verschillende <span class="letterspaced">Succulenten</span>
+(<span class="letterspaced">Vetplanten</span>) worden ook eenige zeer
+lieve ampelplanten aangetroffen o.a. de <span class="letterspaced">Othonna crassifolia</span>, die zich door dunne,
+neerhangende stengeltjes, die dicht met kleine cylindervormige bladeren
+bedekt zijn, kenmerkt; ook de buiten overblijvende <span class="letterspaced">Sedum Sieboldii</span> en haar bonte vari&euml;teit zijn
+als hangplanten zeer in trek. Deze laatsten sterven in het najaar
+<span class="pagenum">[<a id="pb252" href="#pb252" name="pb252">252</a>]</span>tot aan den grond af, en kunnen dan in den
+kelder overwinteren.</p>
+<p>Beide soorten staan gaarne in de zon; zij groeien zelfs in mageren
+grond en moeten des winters, evenals alle andere Vetplanten, droog
+gehouden worden. Men kan beide soorten zeer gemakkelijk door stekken
+voortkweeken.</p>
+<p>Onder de hangplanten, die tot de derde groep behooren, en die,
+evenals de aardbeien ranken maken, is wel het meest bekend de
+<span class="letterspaced">Fragaria indica</span>. Deze plant houdt het
+bij ons des winters buiten uit; zij vormt lange ranken, die met jonge
+plantjes bezet zijn, en bloeit zeer rijk met kleine, gele bloempjes. Op
+de bloemen volgen aardige besjes, die het voorkomen hebben van kleine
+aardbeien, doch geheel smakeloos zijn.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e7942width" id="fig178"><img src="images/fig178.jpg" alt="Fig. 178. Ficus repens." width="381" height="612">
+<p class="figureHead">Fig. 178. Ficus repens.</p>
+</div>
+<p>Een zeer verspreide plant is ook de <span class="letterspaced">Saxifraga sarmentosa</span>, afkomstig uit China en
+Japan. Zij heeft sterk behaarde, sierlijk geaderde bladeren en maakt
+talrijke, roodachtige ranken. In het voorjaar brengt deze plant groote,
+rechtop staande bloemtrossen voort, met kleine, witte of rose
+bloempjes. Een bonte vorm, de <span class="letterspaced">Saxifraga
+sarmentosa var. tricolor</span> heeft zeer fraaie, wit, groen of
+geelbonte bladeren, doch is zeer zwak en groeit slecht. De <span class="letterspaced">Saxifraga</span> groeit in bijna iedere aardsoort en
+houdt niet van veel warmte. Als derde rankenvormende ampelplant kan
+aanbevolen worden de <span class="letterspaced">Chlorophytum
+Sternbergianum</span>. Deze plant, die tot de familie der
+Liliacee&euml;n behoort, groeit in een gesloten kamer zeer goed.</p>
+<p>Al de rankenvormende hangplanten laten zich gemakkelijk
+voortkweeken; men neemt eenvoudig de aan de ranken hangende plantjes,
+die meestal reeds beworteld zijn, en plant ze afzonderlijk in potjes,
+waarin zij dadelijk zullen doorgroeien. <span class="pagenum">[<a id="pb253" href="#pb253" name="pb253">253</a>]</span></p>
+<p>Van de klimplanten, die ook als hangplanten gebruikt kunnen worden,
+kan gerust de <span class="letterspaced">Ficus repens</span> worden
+aanbevolen, waarvan ook een zeer kleinbladige vari&euml;teit de
+<span class="letterspaced">Ficus minima</span> bestaat. Beide behooren
+in Japan thuis; zij groeien zeer gemakkelijk in de kamer, doch laten
+zich zonder kamerkasje niet licht uit stekken voortkweeken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.13"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Zomerbloemen.</h3>
+<p>Onder den naam Zomerbloemen verstaan de meeste liefhebbers die
+planten, welke binnen den tijd van &eacute;&eacute;n jaar, eigenlijk
+tusschen de Lente en den Herfst, haar volkomen ontwikkeling bereiken.
+In dezen betrekkelijk korten tijd worden zij gezaaid, bloeien zij,
+geven zij zaad om ten slotte te sterven. Tot de Zomerbloemen worden ook
+wel eenige tweejarige planten gerekend, die zeer vroeg in het voorjaar
+gezaaid, in den loop van den zomer nog bloeien en ook wel eenige
+kruidachtige gewassen, die dan als &eacute;&eacute;njarig worden
+behandeld, daar zij de overwintering in de kamer niet loonen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e7978width" id="fig179"><img src="images/fig179.jpg" alt="Fig. 179. Asters." width="318" height="450">
+<p class="figureHead">Fig. 179. Asters.</p>
+</div>
+<p>Bijna al de tot deze categorie behoorende planten zijn voor
+kamerplanten minder geschikt, daar deze gedeeltelijk lieve,
+gedeeltelijk prachtige of met kleurrijke bloemen bloeiende planten veel
+lucht en zon moeten hebben, waardoor zij dus in een gesloten vertrek
+niet best willen groeien. Het zijn echter bij uitstek geschikte
+tuinplanten.</p>
+<p>Enkele soorten van Zomerbloemen, waarvan prachtige vari&euml;teiten
+gewonnen zijn, die echter niet altijd uit zaad constant blijken, worden
+in potten gekweekt en buiten in het bloemenrekje voor het venster
+geplaatst.</p>
+<p>Hiertoe behooren o.a. de gevuldbloemige <span class="letterspaced">Petunia&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Verbena&rsquo;s</span>, die, wil men ze zuiver houden,
+door stekken moeten worden voortgekweekt. Deze soorten zijn ook zeer
+goed om er de bakjes mede te beplanten. In deze bakjes kan men de
+Zomerbloemen alleen gebruiken, of wel te zamen met <span class="letterspaced">Pelargoniums</span>, <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Heliotropen</span>, enz. <span class="pagenum">[<a id="pb254" href="#pb254" name="pb254">254</a>]</span></p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8006width" id="fig180"><img src="images/fig180.jpg" alt="Fig. 180. Mimulus hybridus." width="424"
+height="399">
+<p class="figureHead">Fig. 180. Mimulus hybridus.</p>
+</div>
+<p>Enkele Zomerbloemen vormen als zaailingen reeds dadelijk penwortels;
+deze laten zich zeer slecht verplanten, en moeten dus direct in de
+bakjes gezaaid worden. Van deze planten is er slechts &eacute;&eacute;n
+met succes voor potten of bakjes te gebruiken, namelijk de <span class="letterspaced">Reseda odorata</span> (Reseda), een plant, die meer om
+den aangenamen geur, dan wel om het fraaie voorkomen der bloemen
+gekweekt wordt.</p>
+<p>Met uitzondering van deze moeten de voor de bakjes bestemde
+Zomerbloemen vroegtijdig gezaaid worden; de zaailingen worden dan een-
+of tweemaal gerepikeerd en tegen het einde van Mei in de voor haar
+bestemde bakjes geplant. Daar men de Zomerbloemen, om ze tijdig in
+bloei te hebben, zeer vroeg <span class="corr" id="xd19e8017" title="Bron: met">moet</span> uitzaaien, en ze meestal uit warmere landen
+afkomstig zijn, dus ons voorjaarsklimaat niet kunnen verdragen, moeten
+zij in een warmen bak uitgezaaid worden.</p>
+<p>Het opkweeken van dergelijke jonge planten is eigenlijk meer het
+werk van den kweeker, die aan al haar eischen kan voldoen en in het
+voorjaar, tegen billijken prijs, sterke, jonge planten kan leveren.
+Aangezien echter menig liefhebber er pleizier in heeft, zelf zijn
+Zomerbloemen te kweeken, willen wij in het kort mededeelen, hoe dit
+moet geschieden.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8023width" id="fig181"><img src="images/fig181.jpg" alt="Fig. 181. Enkel- en gevuldbloemige Petunia&rsquo;s." width="365"
+height="391">
+<p class="figureHead">Fig. 181. Enkel- en gevuldbloemige
+Petunia&rsquo;s.</p>
+</div>
+<p>In Januari of Februari, wanneer de groote zaadhandelaars hun
+catalogi hebben uitgegeven, moet de liefhebber zijn benoodigde zaden
+bestellen. Met het <span class="pagenum">[<a id="pb255" href="#pb255"
+name="pb255">255</a>]</span>zaaien begint men in Maart. Dit zaaien doet
+men op de wijze, zooals in het daarover handelende hoofdstuk is
+aangegeven.</p>
+<p>Gewoonlijk zaait men op gezeefde, zandige broeiaarde, in vlakke
+schalen of houten kistjes. Men moet er voor zorgen, dat iedere soort
+afzonderlijk blijft. Dit gaat gemakkelijk, door grootere kistjes met
+stokjes in vakken te verdeelen. De stokjes worden daartoe eenvoudig op
+de van te voren vlak gemaakte en matig aangedrukte aarde gelegd. Zeer
+fijne zaden, zooals bijv. <span class="letterspaced">Lobelia</span>,
+die in het geheel niet gedekt worden, zaait men het best in
+afzonderlijke potten. De zaadpannen worden, nadat men gezaaid heeft,
+voor een venster van een niet te warm vertrek gezet. De aarde wordt met
+den <span class="corr" id="xd19e8037" title="Bron: refra&icirc;chisseur">rafra&icirc;chisseur</span> of een fijnen
+broesgieter z&oacute;&oacute; aangegoten, dat zij matig vochtig blijft
+en men bedekt ze, zoolang de zaden niet opgekomen zijn, wanneer de zon
+schijnt, met een vel papier. Heeft men te dicht gezaaid, zoodat de
+opkomende kiemplantjes elkander dadelijk raken, dan moet men ze
+onverwijld uitdunnen, door de zwakste plant voorzichtig uit te trekken.
+Lang kan men de opkomende zaailingen niet laten staan; zij moeten
+spoedig in andere potten of bakjes gerepikeerd worden, wat ook tot de
+vorming van <span class="corr" id="xd19e8040" title="Bron: haar worteltjes">haarworteltjes</span> bijdraagt. Dit repikeeren
+is bij zeer kleine kiemplantjes tamelijk moeilijk; bij grootere echter
+gemakkelijk. Langzamerhand moeten de zaailingen aan de lucht en zon
+gewend worden, om te voorkomen, dat zij uit haar kracht, doch stevig en
+gedrongen groeien en tegen Pinksteren kan men ze dan in de voor haar
+bestemde bakjes uitplanten.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e8044width" id="fig182"><img src="images/fig182.jpg" alt="Fig. 182. Verbena hybrida" width="355" height="564">
+<p class="figureHead">Fig. 182. Verbena hybrida</p>
+</div>
+<p>De bakjes, die van een goede drainage moeten voorzien worden, vult
+men met voedzamen grond, die matig aangedrukt wordt; zij worden
+z&oacute;&oacute; hoog gevuld, dat er niet meer dan een gietrand vrij
+blijft. Het best geschikt is een mengsel van vier deelen broeiaarde met
+&eacute;&eacute;n deel graszodengrond en &frac12; deel zand, waaraan
+wat duivenmest of hoornspaanders worden toegevoegd. Heeft men de bakjes
+klaargemaakt, dan worden de zaadplanten voorzichtig uit de schalen
+genomen, waarbij men er voor <span class="pagenum">[<a id="pb256" href="#pb256" name="pb256">256</a>]</span>zorgt, dat de aarde tusschen de
+worteltjes blijft zitten, waarna zij in de bakjes worden geplant. Voor
+ieder plantje maakt men met het repikeerhoutje een gaatje, houdt het
+daar met de linkerhand z&oacute;&oacute; diep in, dat het met de
+onderste bladeren op de aarde komt te rusten, en drukt daarna met de
+rechterhand de aarde goed om de wortels aan. Op deze wijze plant men
+den eenen zaailing na den anderen, totdat het bakje gevuld is, waarna
+de plantjes goed aangegoten worden, waartoe men natuurlijk een fijnen
+broesgieter moet gebruiken.</p>
+<p>Men moet de jonge plantjes vooral niet te dicht planten. Heeft men
+een bakje van 1 Meter lengte, dan zijn 15 plantjes ruim voldoende om
+het te vullen. Staan de bakjes vrij, zoodat de planten over de randen
+heen kunnen hangen, dan kan men iets dichter planten; staan zij echter
+tegen een hekje of balustrade, dan doet men het best klimplanten te
+gebruiken en er blijft dan voor de Zomerbloemen geen voldoende ruimte
+over.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8055width" id="fig183"><img src="images/fig183.jpg" alt="Fig. 183. Enkele en gevulde Zinnia&rsquo;s."
+width="387" height="500">
+<p class="figureHead">Fig. 183. Enkele en gevulde Zinnia&rsquo;s.</p>
+</div>
+<p>Als zomerbloemen, die uitstekend voor bakjes geschikt zijn, kunnen
+aanbevolen worden de witte en de blauwe vari&euml;teiten van
+<span class="letterspaced">Ageratum</span>; de <span class="letterspaced">Callistephus</span> (<span class="letterspaced">Aster</span>) <span class="letterspaced">chinensis</span>, waarvan talrijke vari&euml;teiten met
+prachtig gevulde bloemen bestaan; ook zijn er in den laatsten tijd
+schoone enkele vormen van gewonnen. Men moet de Asters niet te vroeg,
+pas in Mei, zaaien, daar het echte najaarsbloemen zijn. Verder kunnen
+aanbevolen worden: <span class="letterspaced">Lobelia Erinus</span>,
+lieve gedrongen plantjes, die met witte of blauwe bloempjes als
+overdekt kunnen zijn; <span class="letterspaced">Matthiola annua</span>
+(<span class="letterspaced">Zomerviolieren</span>), waarvan veel
+schoone, enkele en gevulde vari&euml;teiten bestaan; <span class="letterspaced">Mimulus hybridus</span>, met geel en bruin gestippelde
+of gevlekte bloemen; <span class="letterspaced">Petunia hybrida</span>,
+voornamelijk de vari&euml;teiten met groote, gevulde en gefranjede
+bloemen; <span class="letterspaced">Phlox Drummondii</span>
+(<span class="letterspaced">Vlambloem</span>), met vurig gekleurde
+bloemen; <span class="letterspaced">Verbena hybrida</span>, zeer
+rijkbloeiende planten, met blauwe, witte en roode bloemschermen;
+<span class="pagenum">[<a id="pb257" href="#pb257" name="pb257">257</a>]</span><span class="letterspaced">Zinnia
+hybrida</span>, bij voorkeur de gevuldbloemige vari&euml;teiten.</p>
+<p>De Zomerbloemen groeien alleen goed op een zonnige, luchtige
+standplaats. Plant men ze in goede, voedzame aarde, en zorgt men voor
+een regelmatige begieting, dan zijn het zeer dankbare bloeisters,
+vooral wanneer men er om denkt ze des zomers ook nu en dan te gieren.
+Veel zorg vereischen zij dan overigens niet. De bakjes moeten vrij van
+onkruid gehouden worden; des zomers na een warmen, zonnigen dag,
+besproeit men ze met een gieter; de hoog opgroeiende bloemstengels
+moeten aan stokjes gebonden, de slechte bladeren en uitgebloeide
+bloemen tijdig afgesneden worden. De Zomerbloemen bloeien even dankbaar
+als de <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Pelargoniums</span> en <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>, en eerst een sterke vorst maakt
+een einde aan haar bloei. Zijn zij eenmaal bevroren, dan maakt men de
+bakjes leeg, droogt ze en laat ze zoo noodig verven, waarop zij tot de
+tweede helft van Mei van het volgende jaar worden bewaard, ten einde ze
+dan weder met jonge plantjes te vullen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.14"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Cactee&euml;n.</h3>
+<p>Tot de interessantste gewassen van het plantenrijk behooren
+ongetwijfeld de vertegenwoordigers van de, aan soorten zoo rijke
+familie der <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span>, er zijn
+dan ook niet weinig liefhebbers, die deze planten met voorliefde
+kweeken. Tusschen de jaren 1830&ndash;1850 namen de <span class="letterspaced">Cactussen</span> een voorname plaats onder de
+kamerplanten in.</p>
+<p>In de Botanische Tuinen en de plantencollecties van voorname
+liefhebbers vond men toen ter tijde zeer uitgebreide verzamelingen dier
+planten.</p>
+<p>Op dezen bloeitijd volgde een tijd, waarin zij geheel veronachtzaamd
+werden; de slechts om haar interessant voorkomen belangwekkende soorten
+verdwenen geheel, en slechts eenige fraai bloeiende konden zich
+eenigszins handhaven. In de laatste jaren begint echter de liefhebberij
+voor deze planten weder aanmerkelijk te herleven.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Cactussen</span> behooren tot die
+planten, welke er zich uitstekend toe leenen om in de kamer voor het
+venster gekweekt te worden, en, groeien zij ook langzaam, de liefhebber
+kan er verscheidene tientallen van jaren genoegen van hebben, daar zij,
+bij een eenigszins juiste behandeling, een zeer langen levensduur
+hebben. Het is bekend, dat de <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span>, die in haar vaderland op een zeer
+onvruchtbaren, zandigen bodem groeien, slechts zeer weinig eischen
+stellen. Bij het verplanten en bij de geheele behandeling dier planten
+moet men zeer voorzichtig zijn, daar veel soorten scherpe dorens
+bezitten, waaraan men zich licht kan verwonden; vooral moet men
+voorzichtig zijn, dat er geen dorens onder de nagels of <span class="pagenum">[<a id="pb258" href="#pb258" name="pb258">258</a>]</span>in
+een der handgewrichten komen, daar ze dan pijnlijke verzweringen kunnen
+veroorzaken. Behandelt men <span class="letterspaced">Cactussen</span>,
+dan is het voorzichtig steeds een pincet bij de hand te hebben, ten
+einde de in de huid geraakte dorens dadelijk te kunnen verwijderen. Er
+zijn echter ook veel soorten, die geheel zonder of met zeer onschuldige
+dorens gewapend zijn, en die men dus zonder gevaar met de bloote hand
+kan aanraken. Moet men sterk gedoornde soorten behandelen, dan doet men
+het wijst &ograve;f een goeden leeren handschoen aan te trekken
+&ograve;f zich van een stuk leer te bedienen, waarmede men de plant
+vasthoudt (<a href="#fig184">Fig. 184</a>).</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8146width" id="fig184"><img src="images/fig184.jpg" alt="Fig. 184. Het verplanten van Echinopsis oxygona." width="422" height="535">
+<p class="figureHead">Fig. 184. Het verplanten van Echinopsis
+oxygona.</p>
+</div>
+<p>In het begin van Mei, wanneer de groeiperiode der <span class="letterspaced">Cactussen</span> begint, is het de beste tijd om ze te
+verplanten; met die soorten echter, welke dan juist knoppen of bloemen
+hebben, moet men wachten, tot zij uitgebloeid zijn. Het is n&ograve;ch
+noodig, n&ograve;ch geraden de <span class="letterspaced">Cactussen</span> jaarlijks te verpotten; slechts voor
+jonge planten van snel groeiende soorten kan dit wenschelijk zijn.
+Gewoonlijk is het voldoende jonge planten om de twee en oudere om de
+drie of vier jaar te verplanten. Beginnen zij er echter slecht uit te
+zien en heeft men reden om dit aan de aarde toe te schrijven, dan mag
+met het verplanten niet gedraald worden. De meest geschikte aarde
+bestaat uit 3 deelen ouden heidegrond, 2 deelen goed verteerden
+graszodengrond en 1 deel scherp zand. Natuurlijk zijn er kweekers, die
+met een ander grondmengsel ook zeer goede resultaten verkrijgen, wat
+niet te verwonderen is, daar <span class="letterspaced">Cactussen</span> in dit opzicht zeer gemakkelijk zijn,
+en ieder, mits niet te licht, grondmengsel haar past.
+V&oacute;&oacute;r dat men ze verplant, laat men de <span class="letterspaced">Cactussen</span> goed opdrogen, opdat de oude aarde
+gemakkelijk tusschen de wortels te verwijderen zij. De <span class="letterspaced">Cactussen</span> <span class="pagenum">[<a id="pb259"
+href="#pb259" name="pb259">259</a>]</span>behooren tot die planten,
+welke niet veel wortels hebben, en dus moeten alle gezonde wortels
+zooveel mogelijk gespaard worden. Wanneer men de wortels verwondt of er
+aan snijdt, dan gaan zij licht tot rotting over; derhalve moet het mes
+alleen gebruikt worden om zieke, verdroogde of beschadigde wortels te
+verwijderen. Nadat men de oude aarde zooveel mogelijk tusschen de
+wortels heeft uitgeschud, zoekt men een pot om haar in te planten.
+Gezond en krachtig groeiende planten kan men potten geven, 3&ndash;4
+cM. wijder dan die, waarin zij stonden; zwakke en wortelzieke worden
+echter gezet in hetzij even groote, hetzij kleinere potten. Heeft men
+<span class="letterspaced">Cactussen</span>, die zeer breed worden, dan
+doet men het best ze in schalen te planten. Door het gebruik van te
+groote potten heeft reeds menig liefhebber zijn planten ten gronde
+gericht. Juist voor <span class="letterspaced">Cactussen</span> met
+haar, in vergelijking met andere planten, zwak wortelgestel, zijn te
+groote potten nadeelig; de wortels kunnen niet in alle richtingen door
+de aarde heen, die daardoor niet opdroogt, verzuurt en zoodoende ziekte
+van de plant veroorzaakt. De potten moeten van een goede drainage
+voorzien worden; hierop legt men wat grof sphagnum en daarop een laagje
+aarde. De plant wordt nu z&oacute;&oacute; in den pot gehouden, dat zij
+een juiste houding heeft, waarop de pot verder met aarde wordt
+aangevuld, die matig moet worden aangedrukt. Men mag de <span class="letterspaced">Cactussen</span> slechts z&oacute;&oacute; diep planten,
+dat de wortels juist met aarde bedekt zijn. In tegenstelling met andere
+planten, mogen de verpotte <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span> niet direct worden aangegoten; men
+laat ze eenige dagen staan, om ze eerst daarna water te geven.
+Verplante <span class="letterspaced">Cactussen</span> moeten toch,
+voordat zij bewijzen van groei beginnen te geven, uiterst matig begoten
+worden, dat men bij voorkeur op goed zonnige dagen doet.</p>
+<p>De voortkweeking der <span class="letterspaced">Cactussen</span> kan
+langs natuurlijken weg door zaaien en langs kunstmatigen door stekken
+of veredelen geschieden. Over het veredelen van deze planten is zeer
+uitvoerig in het hoofdstuk: &ldquo;De kunstmatige voortkweeking der
+kamerplanten&rdquo; gesproken, waarnaar wij meenen dan ook nu te kunnen
+verwijzen. De beste maand voor het kweeken uit zaad is Maart of April.
+Men neemt potten van 8&ndash;10 cM. wijdte, of, nog beter, kleine
+vlakke schalen; deze worden tot over de helft met potscherven en
+stukjes houtskool gevuld. De beste aarde om er de fijne, meestal zwarte
+zaden in te zaaien, is heideaarde, die vrij is van rottende
+bestanddeelen, waarbij minstens een vijfde gedeelte fijn, wit zand
+wordt gevoegd. Men vult den pot z&oacute;&oacute; ver met dit
+aardmengsel, dat het 1 cM. beneden den rand blijft. De aarde wordt nu
+gelijkmatig, doch niet te vast aangedrukt, waarop de zaden niet al te
+dik worden uitgestrooid. Zeer kleine zaden worden natuurlijk niet,
+grootere met een dun laagje zeer fijne aarde gedekt, daar de teere
+zaailingen anders niet door de aardlaag kunnen heendringen en daardoor
+zouden verstikken. De zaadpotten worden nu met den rafra&icirc;chisseur
+behoorlijk bevochtigd, waarbij men er <span class="pagenum">[<a id="pb260" href="#pb260" name="pb260">260</a>]</span>op moet passen, dat
+zij niet op hoopjes spoelen, wat zeer gemakkelijk kan gebeuren. De
+aldus behandelde zaadpotten worden nu met een glasplaat bedekt en voor
+een zonnig venster gezet, daar de zonnewarmte een goeden invloed op de
+kieming heeft. Om echter te sterk uitdrogen te voorkomen, legt men,
+zoolang de zaden nog niet gekiemd zijn, een vel papier over de potten.
+Evenals bij andere zaadpotten worden ook nu de glasplaten er dagelijks
+afgenomen om afgedroogd te worden, waarbij men dan zoo noodig de aarde
+ook een weinig kan bevochtigen. Jonge kiemplantjes vormen eerst twee
+kiemblaadjes, waartusschen dan het kopje of bij blad-<span class="letterspaced">Cactussen</span> het blaadje zich ontwikkelt. Daar er
+tusschen de plantjes gemakkelijk mos ontstaat, hetwelk het indringen
+van de lucht in de aarde belet en den groei der zaailingen stuit, is
+het noodig, deze laatsten zoo spoedig mogelijk te repikeeren. Voor dit
+repikeeren neemt men potten, die op dezelfde wijze met aarde zijn
+gevuld als die, welke voor het zaaien werden gebruikt. Daar de jonge
+kiemplantjes zeer teer en daardoor lastig met de vingers te hanteeren
+zijn, gebruikt men, om ze uit den pot te lichten, twee dunne, puntige
+houten stokjes, die men als een schaar aan elkander gebonden heeft. Met
+een ander stokje wordt een gaatje in de aarde gestoken, waarin het
+jonge plantje tot aan de kiemblaadjes gelegd wordt. Bij deze bewerking
+moet men er op letten, dat al de wortels rechtstandig in het gaatje
+komen. De onderlinge afstand tusschen de gerepikeerde plantjes moet
+2&ndash;2&frac12; cM. bedragen. De zoo behandelde plantjes kunnen
+ongeveer 1&frac12; jaar rustig blijven staan, waarna zij ieder
+afzonderlijk in kleine potjes worden opgepot. <span class="pagenum">[<a id="pb261" href="#pb261" name="pb261">261</a>]</span></p>
+<div class="figure xd19e8197width" id="fig185"><img src="images/fig185.jpg" alt="Fig. 185. Kistje met goed opgekomen Cereus-zaailingen." width="557"
+height="355">
+<p class="figureHead">Fig. 185. Kistje met goed opgekomen
+Cereus-zaailingen.</p>
+</div>
+<p>Fig. 185 toont een bakje met gerepikeerde <span class="letterspaced">Cactus</span>-zaailingen, die sterk genoeg zijn om
+afzonderlijk te worden opgepot. Het voortkweeken uit zaden is tamelijk
+omslachtig en vereischt zeer veel zorg; besteedt men er echter de
+noodige zorg aan, dan kan men steeds van een gunstig resultaat zeker
+zijn. De jonge zaailingen worden in de vensterbank verder gekweekt,
+waar zij in den beginne tegen te felle zon moeten geschermd worden. In
+den zomer moet men ze rijkelijk begieten en des winters mogen zij niet
+zoo droog gehouden worden als de oudere planten, daar zij nog zeer teer
+zijn en gemakkelijk verschrompelen. Om de jonge plantjes en ook zeer
+zwakke soorten te laten overwinteren, zijn de kamerkasjes voor
+<span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span> zeer aan te bevelen.
+Deze kasjes zijn van losse plankjes voorzien, die men er, met de
+planten er op, uit kan nemen. Naar onze afbeelding (<a href="#fig186">Fig. 186</a>) is zulk een kasje gemakkelijk te maken, zij
+worden op een voetstuk voor het venster of, wanneer zij zeer smal zijn,
+in de vensterbank gezet.</p>
+<div class="figure xd19e8213width" id="fig186"><img src="images/fig186.jpg" alt="Fig. 186. Kamerkasje voor kleine Cactee&euml;n." width="615" height="367">
+<p class="figureHead">Fig. 186. Kamerkasje voor kleine
+Cactee&euml;n.</p>
+</div>
+<p>Een aardigheid, die nogal interessant is, is het zaaien van kleine,
+fijne <span class="letterspaced">Cactussen</span> in een
+medicijn-fleschje. In zulk een fleschje brengt men een weinig aarde,
+maakt het voldoende vochtig, waarna men er eenige zaadkorrels in werpt.
+Hierna doet men de kurk op het fleschje, waarna het voor het venster
+gezet wordt. Daar geen vocht uit het fleschje verdampen kan, kiemen de
+zaden er gemakkelijk in en groeien zoo lang verder, totdat de aarde,
+waarin zij staan, volkomen uitgeteerd is. <a href="#fig187">Fig.
+187</a> toont <span class="letterspaced">Cactussen</span>, die in zulk
+een fleschje gekweekt en ruim anderhalf jaar oud zijn.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8230width" id="fig187"><img src="images/fig187.jpg" alt="Fig. 187. Cactus-zaailingen in een medicijn-fleschje." width="242"
+height="443">
+<p class="figureHead">Fig. 187. Cactus-zaailingen in een
+medicijn-fleschje.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb262" href="#pb262" name="pb262">262</a>]</span></p>
+<p>De voortkweeking door stekken gaat veel gemakkelijker en veel
+sneller. Het stekken van <span class="letterspaced">Cactussen</span>
+gaat gemakkelijker dan bij andere planten, omdat men zoo min aan de
+grootte als aan de snede der stekken gebonden is. Heeft men
+kogelvormige <span class="letterspaced">Cactussen</span>, die meestal
+jonge scheutjes maken, dan worden deze eenvoudig van de oude plant
+afgebroken. Bij de blad-<span class="letterspaced">Cactussen</span>,
+neemt men enkele samenhangende bladgeledingen. Men kan er echter ook
+&eacute;&eacute;n nemen en zelfs een stuk van zulk een geleding zal nog
+goed groeien. Zuil-<span class="letterspaced">cactussen</span> worden
+eenvoudig in zooveel stukjes gesneden als men planten verlangt te
+verkrijgen. De pas gesneden stekken mogen in geen geval direct in den
+grond gezet worden, daar zij dan zeker gaan rotten; men moet er dus
+voor zorgen, dit niet te doen, voordat de wond goed opgedroogd is.
+Hiertoe legt men de stekken eenige dagen in de vensterbank, zoodat de
+zon er op schijnen kan, en al liggen zij een paar dagen langer, dan zal
+dit haar geen kwaad doen; ja, men kan zelfs <span class="letterspaced">Cactus</span>-stekken, die maanden droog gelegen hebben,
+nog met een vrij zeker resultaat opplanten. Het best wortelen de
+stekken in goed uitgewasschen scherp zand. Een schaal of plat kistje
+wordt, na van behoorlijke drainage voorzien te zijn, met dit zand, wat
+niet te vochtig mag wezen, gevuld, waarop men de stekken er in steekt.
+Men zorgt er voor, dat zij niet te diep en ongeveer een vinger breedte
+van elkander verwijderd komen te staan. Evenals bij de zaadpotten, is
+het voorzichtig, ook de stekpotten met een stolp te bedekken, doch men
+behoeft ze niet voor de zon te schermen; die mag er gerust op schijnen.
+Het zand in de stekpotten moet tamelijk droog gehouden worden; geheel
+opdrogen mag het echter niet. De stekken moeten niet te dikwijls
+bespoten worden en dan slechts uitsluitend bij helder weer. Al naar het
+jaargetijde en de soorten, gaat de beworteling sneller of langzamer;
+gewoonlijk duurt deze van 14 dagen tot 6 weken. De goed bewortelde
+stekken worden voorzichtig uit de stekpotten genomen en in evenredig
+groote potten geplant, waarop zij, nadat zij vast zijn gaan staan, als
+de andere <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span> behandeld
+kunnen worden.</p>
+<p>Wil men <span class="letterspaced">Cactussen</span> met succes
+kweeken, dan moet men over een zeer zonnig gelegen venster kunnen
+beschikken. Deze planten vormen, met de overige <span class="letterspaced">Succulenten</span>, die wij ook later nog zullen
+bespreken, <span class="pagenum">[<a id="pb263" href="#pb263" name="pb263">263</a>]</span>een hoogst interessante groep; het zijn bijna de
+eenige planten, die zonder eenige bescherming voor een op het Zuiden
+gelegen venster goed groeien en bloeien; er zijn toch slechts weinige
+soorten, die geschermd willen worden. De hardste kunnen, zoodra er geen
+nachtvorst meer te vreezen is, op een naar het Zuiden openliggende plek
+in den tuin gebracht worden. Men kan hier de potten tot bijna aan den
+rand ingraven, of wel, men gebruikt ze tot het versieren van
+rotsgroepjes.</p>
+<p><span class="letterspaced">Cactussen</span>, die meer warmte noodig
+hebben en over het algemeen teerder zijn, moeten het geheele jaar door
+in de kamer gekweekt worden. Hiertoe behooren onder andere de
+<span class="letterspaced">Cereus grandiflorus</span> en enkele andere
+<span class="letterspaced">Cereus</span>-soorten, de <span class="letterspaced">Echinocactus Echinocereus</span>-, <span class="letterspaced">Pilocereus</span>- en <span class="letterspaced">Mamillaria</span>-soorten. Wie over een warmen bak kan
+beschikken, zal zeer goed doen ze des zomers, wanneer het niet al te
+warm meer is, daarin uit te planten, waarvan een zeer snelle groei het
+gevolg zal zijn. Tot dit doel wordt de bak tijdig in het voorjaar met
+mest of met blad aangelegd, en er, al naar de grootte der planten, een
+laag aarde van 12&ndash;20 cM. dikte opgebracht. Daar de planten niet
+te ver van de ramen mogen staan, gaat het niet aan, groote en kleine
+plantjes onder hetzelfde raam uit te planten. Is de bak op een
+temperatuur gekomen van 75&deg;&ndash;80&deg; Fahr. en dampt hij niet
+meer, dan kan men met het uitplanten beginnen. Is het weer heel warm,
+dan kan men de uitgeplante <span class="letterspaced">Cactussen</span>
+een- of tweemaal besproeien en de ramen op lucht zetten; slechts de
+schaduwminnende soorten moeten dan geschermd worden. Men moet er op
+letten, dat de aarde niet te veel uitdroogt. Tegen half September
+worden de uitgeplante <span class="letterspaced">Cactussen</span> weer
+in potten gezet, en spoedig daarop kunnen zij haar winterkwartier
+betrekken. Een bezwaar is het, dat de planten in het najaar moeten
+gestoord worden, om ze in potten te zetten, daar het wel wil voorkomen,
+dat zij dan niet meer aan den groei gaan. Dit is de oorzaak, dat veel
+kweekers hun <span class="letterspaced">Cactussen</span> in de potten
+laten staan en ze zoo, in den bak ingraven. Zij groeien dan wel niet
+zoo snel, doch behoeven in het najaar niet gestoord te worden.</p>
+<p>Het gewichtigste bij het kweeken van <span class="letterspaced">Cactussen</span> is het juiste gieten. Hier hangt het
+gieten toch niet uitsluitend van het jaargetijde en de groeiperiode af,
+doch men moet ook rekening houden met de levensvoorwaarden en den
+gezondheidstoestand der planten. Is het donker en kil weer, dan mag men
+in het geheel niet gieten, terwijl bij helder, warm weder regelmatig
+gieten een vereischte is. Van groot belang is bij de <span class="letterspaced">Cactus</span>-cultuur ook het besproeien, dat men zeer
+goed kan doen met een zeer fijnen broesgieter. Op avonden na heete
+dagen moet men ze ook matig besproeien.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8304width" id="fig188"><img src="images/fig188.jpg" alt="Fig. 188. Epiphyllum truncatum." width="351"
+height="362">
+<p class="figureHead">Fig. 188. Epiphyllum truncatum.</p>
+</div>
+<p>Tegen het einde van September, en bij ongunstig weder nog vroeger,
+moet men de <span class="letterspaced">Cactussen</span> in de
+winterkwartieren brengen. De overwintering is, vooral wanneer zij des
+zomers buiten gehard zijn, niet zeer lastig. <span class="pagenum">[<a id="pb264" href="#pb264" name="pb264">264</a>]</span>De
+teerdere soorten zet men in de woonkamer, de hardere daarentegen in een
+achterkamer, die slechts bij intredende vorst gestookt wordt; in geval
+van nood kan men echter zelfs de teerste soorten in een vertrek met een
+temperatuur van 45&deg;&ndash;50&deg; Fahr. laten overwinteren. Het is
+bijna, ongelooflijk wat <span class="letterspaced">Cactussen</span>,
+die des zomers goed behandeld zijn, des winters kunnen verdragen, en
+met welk een lage temperatuur zelfs de tropische soorten zich tevreden
+stellen. Heeft men slechts een koude kamer voor de overwintering
+beschikbaar, dan is het voorzichtig de planten zoo hoog mogelijk te
+plaatsen, daar de bovenste luchtlagen in zoo&rsquo;n vertrek altijd
+iets warmer zijn de onderste. De fijnere soorten zet men voor het
+venster, terwijl men de grovere gerust op een kast of ergens anders kan
+laten overwinteren. Heeft een liefhebber des winters slechts zeer
+weinig ruimte te zijner beschikking, dan kan hij de sterkere soorten
+uit de potten nemen en ze dicht tegen elkander in een kistje met
+zandige aarde zetten. Wanneer men de planten in zulk een kistje slechts
+den ganschen winter droog laat staan, dan veroorzaken zij niet de
+minste moeite. Ik ken een liefhebber, die op deze wijze in een
+ongebruikte keuken een zeer groot aantal <span class="letterspaced">Cactussen</span> laat overwinteren. Tegen de wanden
+heeft hij houten rekken laten aanbrengen, waar de met zijn <span class="letterspaced">Cactussen</span> beplante kistjes des winters op gezet
+worden. De ergste vijand gedurende den winter is vocht; geeft men ze
+echter een droge standplaats, dan verdragen zij zeer veel.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8325width" id="fig189"><img src="images/fig189.jpg" alt="Fig. 189. Epiphyllum G&aelig;rtnerianum."
+width="182" height="312">
+<p class="figureHead">Fig. 189. Epiphyllum G&aelig;rtnerianum.</p>
+</div>
+<p>Hoewel de meeste <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span>,
+evenals bijna alle <span class="letterspaced">Succulenten</span>, het
+best groeien in de volle zon, zijn zij daarvoor in het voorjaar,
+wanneer men ze uit donkere plaatsen haalt, toch zeer gevoelig. Om deze
+reden moet men ze dan in den beginne tegen de zon beschermen;
+langzamerhand gewent men ze daaraan, zoodat zij die na een week of drie
+weder goed kunnen verdragen. Verzuimt men deze
+voorzichtigheidsmaatregel, dan <span class="pagenum">[<a id="pb265"
+href="#pb265" name="pb265">265</a>]</span>zullen zij licht brandvlekken
+krijgen, die niet alleen de planten zeer ontsieren, doch ook vaak de
+oorzaak van ziekte kunnen worden. Deze ziekte, die roest genaamd wordt,
+is een der ergste, die bij <span class="letterspaced">Cactussen</span>
+voorkomt. De groote, bruine of gele vlekken, die zij veroorzaakt,
+dringen hoe langer hoe dieper in het weefsel door, en zijn oorzaak, dat
+de plant ten laatste sterft. Een andere, nog meer voorkomende ziekte is
+de rotting, die echter maar al te dikwijls, vooral des winters, door
+onvoorzichtig gieten veroorzaakt wordt. Men onderscheidt wortel- en
+stengelrotting. De wortelrotting is niet zoo gevaarlijk; bemerkt men
+deze, dan neemt men de aangetaste planten uit de potten, snijdt de
+rotte wortels weg, plant ze in versche aarde op, en houdt ze
+aanvankelijk droog. Heeft men stengelrotting, dan worden de aangetaste
+plekken met een scherp mes weggesneden. Des winters, wanneer zulke
+wonden slechts langzaam genezen, zet men de planten daarna zoo droog
+mogelijk, om de wond te doen opdrogen; in den zomer is het voldoende de
+wond met fijn houtskoolpoeder te bestrooien. Gevaarlijk is het, wanneer
+de plant over haar geheel neiging tot rotting toont. Deze ziekte
+ontstaat meestal aan den voet der plant, en breidt zich dan naar boven
+uit, of zij ontstaat,&mdash;wat echter minder voorkomt&mdash;, in den
+kop en trekt dan naar beneden. In het eerste geval kan men den kop nog
+op een behoorlijken afstand van de aangetaste plek afsnijden en dien
+als stek behandelen, gewoonlijk echter bemerkt men de ziekte eerst
+wanneer het geheele weefsel aangetast en de plant dus verloren is. Een
+andere ziekte bij <span class="letterspaced">Cactussen</span> is de
+geelziekte; zij komt slechts bij enkele geslachten voor (<span class="letterspaced">Epiphyllum</span>, <span class="letterspaced">Cereus</span> en <span class="letterspaced">Phyllocactus</span>) en wel hoofdzakelijk in den winter.
+Plotseling worden eenige deelen der plant geel en sterven spoedig
+daarna af. Gewoonlijk treedt de geelziekte op bij planten, die gebrek
+aan voedsel hebben of die in slechte <span class="pagenum">[<a id="pb266" href="#pb266" name="pb266">266</a>]</span>aarde staan; het
+beste middel er tegen is, de plant zoo spoedig mogelijk in goede aarde
+te verpotten.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e8358width" id="fig190"><img src="images/fig190.jpg" alt="Fig. 190. Phyllocactus." width="445" height="469">
+<p class="figureHead">Fig. 190. Phyllocactus.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Cactussen</span> hebben ook talrijke
+vijanden onder de insecten en wel hoofdzakelijk in de blad- en
+schildluizen. Gewoonlijk zijn het de laatsten, die zeer veel schade
+kunnen berokkenen. Een der beste middelen om deze plagen te voorkomen,
+is het bij helder weder spuiten en een zoo goed mogelijke behandeling
+der planten. Zijn deze eenmaal door insecten aangetast, dan tracht men
+ze met een kwastje en lauw warm zeepsop te verwijderen. Een nog
+zekerder middel tegen deze insecten is een slappe oplossing van
+Nicotine-extract, dat in enkele apotheken wel te verkrijgen is. Zijn de
+<span class="letterspaced">Cactussen</span> door zoogenaamde witte
+smeerluis aangetast, dan kan men die door spuiten gemakkelijk
+verwijderen. Zij worden daartoe op een helderen dag buiten gezet en met
+het handspuitje spuit men met kracht lauw water tusschen de dorens. De
+diertjes zullen daardoor weggespoeld worden. Vallen zij op de aarde van
+den pot, dan kunnen zij daar gemakkelijk van verwijderd worden. Een
+minder schadelijke vijand der <span class="letterspaced">Cactussen</span> is de Cactus- of Cochenille-luis
+(<span class="letterspaced">Coccus cacti</span>). Deze luis komt
+gewoonlijk voor op een <span class="letterspaced">Opuntia</span>-soort
+en wordt slechts zelden op andere geslachten aangetroffen. De roode
+verfstof, onder den naam Cochenille bekend, bestaat uit niets anders
+dan de fijn gewreven lichamen van deze luizen. In ons klimaat teelt de
+Cochenille-luis zich slechts zeer langzaam voort, zoodat zij niet tot
+de eigenlijke <span class="letterspaced">Cactus</span>-vijanden kan
+gerekend worden. Deze en gene liefhebber kweekt ze zelf wel als
+curiositeit op zijn planten.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8385width" id="fig191"><img src="images/fig191.jpg" alt="Fig. 191. Cereus grandiflorus (Koningin van den nacht)." width="459"
+height="493">
+<p class="figureHead">Fig. 191. Cereus grandiflorus (Koningin van den
+nacht).</p>
+</div>
+<p>Van het standpunt eens liefhebbers kunnen de <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span> in twee <span class="pagenum">[<a id="pb267" href="#pb267" name="pb267">267</a>]</span>groote groepen verdeeld worden, namelijk die,
+welke hoofdzakelijk om haar fraaie bloemen gekweekt worden, en die,
+welke men om haar interessanten vorm of om de dorens verzamelt. Een
+absolute grens laat zich echter tusschen beide groepen niet trekken,
+daar er veel fraai bloeiende soorten zijn, die een zeer interessant
+voorkomen hebben, terwijl enkele, wier vorm hoogst belangwekkend is,
+somtijds zeer schoone bloemen voortbrengen. Het is aan geen twijfel
+onderhevig, dat er in de familie der <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span> prachtig bloeiende soorten zijn;
+zij hebben echter allen een gebrek, namelijk den korten duur. Door
+elkander genomen, blijven de bloemen niet langer dan 2 &agrave; 3 dagen
+goed, zelfs bij soorten, waar de knoppen maanden lang tijd hebben om
+zich te ontwikkelen. Toch zijn er <span class="letterspaced">Cactussen</span> met een zeer langen bloeitijd, die
+veroorzaakt wordt doordat zij talrijke knoppen voortbrengen, die na
+elkander tot ontwikkeling komen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e8403width" id="fig192"><img src="images/fig192.jpg" alt="Fig. 192. Cereus flagelliformis monstrosa, ge&euml;nt op een Opuntia."
+width="239" height="316">
+<p class="figureHead">Fig. 192. Cereus flagelliformis monstrosa,
+ge&euml;nt op een Opuntia.</p>
+</div>
+<p><span class="letterspaced">Epiphyllum truncatum</span> (<a href="#fig188">Fig. 188</a>) is zeker wel een der meest voorkomende en
+dankbaarste uit de groep der fraai bloeiende <span class="letterspaced">Cactussen</span>. Een bijzondere waarde heeft deze plant
+nog, wijl ze een echte winterbloeister is. Haar fraai vermiljoenroode
+bloemen, met purperen weerschijn, ontwikkelen zich gewoonlijk van
+Kerstmis af tot aan de tweede helft van Februari. De <span class="letterspaced">Epiphyllum</span> behoort in Brazili&euml; te huis, waar
+zij als een onechte parasiet tegen de boomen groeit, dikwijls in
+gezelschap van Orchidee&euml;n. Zij groeit daar onder de dichte
+bladerkroon en tusschen rottende plantenstoffen zeer welig; bij wijze
+van uitzondering wordt zij ook wel tegen vochtige wanden aangetroffen.
+De in den handel voorkomende <span class="letterspaced">Epiphyllums</span> zijn voor het meerendeel
+kroonboompjes; die door veredeling op kleine, slanke stammetjes van
+andere <span class="letterspaced">Cactus</span>-soorten meestal
+<span class="letterspaced">Peireskia&rsquo;s</span> staan. Deze
+stamboompjes bieden, met de afhangende twijgen, een fraaien aanblik,
+vooral in den bloeitijd, wanneer de laatste stengelgeledingen met
+bloemen of knoppen prijken. De uit stek gekweekte <span class="letterspaced">Epiphyllums</span> <span class="corr" id="xd19e8433"
+title="Bron: zij">zijn</span> fraaie, zeer dankbaar bloeiende
+hangplanten. In de kweekerijen vindt <span class="pagenum">[<a id="pb268" href="#pb268" name="pb268">268</a>]</span>men, tegenwoordig
+talrijke vari&euml;teiten, die verschillen door de kleur der
+bloemen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e8439width" id="fig193"><img src="images/fig193.jpg" alt="Fig. 193. Echinopsis Eyriesii." width="243"
+height="307">
+<p class="figureHead">Fig. 193. Echinopsis Eyriesii.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Epiphyllums</span> behooren tot die
+<span class="letterspaced">Cactussen</span>, welke, in tegenstelling
+met de meeste andere vertegenwoordigers van deze familie, een
+humusrijke aarde, scherming tegen brandende zon, en vochtige lucht
+verlangen. Gedurende den groei- en bloeitijd verlangen zij veel water;
+ook kan men ze gedurende dien tijd nu en dan gieren.</p>
+<p>De rusttijd begint bij de <span class="letterspaced">Epiphyllums</span> na den bloei; hij duurt gewoonlijk
+tot Mei en men moet dan zeer spaarzaam gieten. Heeft men veredelde
+stamboompjes, dan kan zeer dikwijls de dunne stam de zooveel zwaardere
+kroon niet dragen, waarom men moet zorgen, dat hij behoorlijk
+ondersteund wordt. Een zeer goede wijze daartoe is de volgende: Men
+steekt drie of vier stokjes in den pot, onder de kroon brengt men een
+ring van dik ijzerdraad, die aan deze stokjes wordt vastgebonden en
+waarop de twijgen van de kroon rusten, waardoor hij voldoende steun
+verkrijgt en de stam geheel vrij kan blijven.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8457width" id="fig194"><img src="images/fig194.jpg" alt="Fig. 194. Rhipsalis Houlletiana." width="335"
+height="468">
+<p class="figureHead">Fig. 194. Rhipsalis Houlletiana.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Phyllocactussen</span> doen als
+dankbare bloeisters voor de <span class="letterspaced">Epiphyllums</span> niet onder. Twee der hiertoe
+behoorende soorten, de <span class="letterspaced">Phyllocactus
+Russellianus</span> en de <span class="letterspaced">Ph.
+G&aelig;rtneri</span> (<a href="#fig189">Fig. 189</a>), gelijken in
+voorkomen zeer sterk op de Epiphyllums, maar de bloemen zijn
+regelmatiger gevormd. De beide genoemde soorten bloeien eerst tegen het
+voorjaar, met roode trechtervormige bloemen. De andere, tot dit
+geslacht behoorende soorten hebben zeer groote bladachtige stengels en
+schoone bloemen; deze laatste zijn wit, bieden verschillende
+nuanceeringen van rood of zijn geelachtig. Somtijds bloeien deze
+bloemen slechts &eacute;&eacute;n nacht, dan weder vier en twintig uur,
+terwijl zij bij andere soorten eenige dagen duren. De middelmatig
+groote, welsmakende vruchten zijn besvormig en karmijn- of steenrood.
+Deze bessen rijpen gewoonlijk na tien of twaalf maanden en bevatten
+zwarte, talrijke zaden. De <span class="letterspaced">Phyllocactussen</span> worden nooit door veredeling
+voortgekweekt, daar de zaden zeer gemakkelijk opkomen en in korten tijd
+tot mooie bloeibare planten opgroeien. Ook het voortkweeken van stek
+gaat zeer gemakkelijk, zoodat men dan <span class="pagenum">[<a id="pb270" href="#pb270" name="pb270">270</a>]</span>ook bij de
+liefhebbers steeds zelfgekweekte planten aantreft. De <span class="letterspaced">Phyllocactussen</span> groeien onder geheel dezelfde
+omstandigheden als de <span class="letterspaced">Epiphyllums</span>,
+zoodat zij op geheel dezelfde wijze moeten behandeld worden. Er zijn
+zeer veel schoone soorten bekend en de kweekers hebben door onderlinge
+kruising nog een aantal zeer fraaie hybriden gewonnen. Een dergelijke
+hybride stelt <a href="#fig190">Fig. 190</a> voor.</p>
+<div class="figure xd19e8494width" id="fig195"><img src="images/fig195.jpg" alt="Fig. 195. Cactee&euml;n." width="481" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 195. Cactee&euml;n.</p>
+<div class="table xd19e7377">
+<table>
+<tr valign="top">
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Opuntia vaginosa.</td>
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Cereus cyaneus.</td>
+<td valign="top"></td>
+</tr>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">Opuntia senilis.</td>
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Pilocereus Houlletii.</td>
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Opuntia maxima.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+<div class="figure floatLeft xd19e8519width" id="fig196"><img src="images/fig196.jpg" alt="Fig. 196. Rhipsalis dissimilis." width="205"
+height="463">
+<p class="figureHead">Fig. 196. Rhipsalis dissimilis.</p>
+</div>
+<p>Het geslacht <span class="letterspaced">Cereus</span> (<span class="letterspaced">Zuilcactus</span>) is wellicht het interessantste
+geslacht van de familie der <span class="letterspaced">Cactee&euml;n</span>. Zeer dikwijls toonen de soorten
+onderling veel overeenkomst, dan weder een zeer groot verschil; zij
+zijn geribd en vier- of meerhoekig; nu eens kruipend, dan weder
+kogelvormig. De ribben of kanten zijn steeds nu eens met zwaardere, dan
+weder met zwakkere dorens bezet. De bloemen verschijnen meestal aan de
+oudere stengels, en slechts bij uitzondering aan de uiterste spitsen.
+Zeer veel <span class="letterspaced">Cereus</span>-soorten bloeien
+eerst op hoogen leeftijd, anderen echter reeds als jonge planten. De nu
+eens witte, gele of roode bloemen kunnen een lengte van 20 cM. bij een
+doorsnede van 30 cM. bereiken; zij behooren tot de fraaiste, maar,
+jammer genoeg, ook tot de vergankelijkste bloemen in het plantenrijk.
+Van vele <span class="letterspaced">Cereus</span>-soorten ontluiken de
+bloemen des avonds, om den volgenden morgen weder te verwelken; andere
+soorten houden het tot den middag uit en de bloemen der soorten, die
+het langst bloeien, duren nooit langer dan hoogstens drie dagen. De
+fraaie, eetbare vrucht bereikt bij enkele soorten de afmeting van een
+appel; zij rijpt nu eens na vijf of zes maanden, dikwijls echter pas in
+het jaar, volgende op den bloei. De <span class="letterspaced">Cereus</span> behoort in West-Indi&euml;, Mexico en
+Brazili&euml; te huis, waar zij aan de dorre landschappen een zeer
+eigenaardig voorkomen geeft. De schoonste soort van dit geslacht is de
+<span class="letterspaced">Cereus grandiflorus</span> (<span class="letterspaced">Koningin van den nacht</span>), <a href="#fig191">Fig.
+191</a>. Haar bloemen kunnen een doorsnede van ruim 25 cM. bereiken, en
+behooren met haar zuiver witte bloembladeren, goudgele kelkbladeren en
+zeer fijnen vanielje-geur tot de fraaiste aller bloemen; zelfs de
+schoonste Roos wordt door dit prachtig natuurgewrocht in de schaduw
+gesteld. Jammer is het, dat deze soort nogal behoefte heeft aan warmte,
+en al groeit zij bij een goede behandeling ook in een kamer, in bloei
+komen zal zij daar zelden of nooit. Van grooter waarde is voor den
+liefhebber de <span class="letterspaced">Cereus nycticalus</span>, die
+niet veel minder schoon bloeit dan de voorgaande soort, doch met een
+reukelooze bloem. Deze soort is harder dan de voorgaande, haar
+<span class="pagenum">[<a id="pb271" href="#pb271" name="pb271">271</a>]</span>witte bloemen zijn grooter en verschijnen bij
+sterke planten geregeld iederen zomer.</p>
+<p>In den laatsten tijd zijn ook door kruising van beide genoemde
+soorten met andere <span class="letterspaced">Cereussen</span> schoone
+hybriden gewonnen, waaronder er zich bevinden met groote, roode
+bloemen.</p>
+<div class="figure xd19e8564width" id="fig197"><img src="images/fig197.jpg" alt="Fig. 197. Mamillaria gracilis. Echinocactus Grusonii." width="567"
+height="277">
+<p class="figureHead">Fig. 197. Mamillaria gracilis. Echinocactus
+Grusonii.</p>
+</div>
+<p>Een andere, onder de liefhebbers zeer verspreide soort, is de
+<span class="letterspaced">Cereus speciosissimus</span>, die reeds meer
+dan 100 jaar bekend is. Het is een zeer fraai bloeiende soort. Zij
+heeft drie- of vierkantige, vrij sterk gedoornde stengels, die men het
+best tegen een waaiervormig hekje bindt. De werkelijk fraaie,
+schitterend roode bloemen verschijnen gewoonlijk in vrij grooten getale
+gedurende den zomer en duren drie of vier dagen. Hoe minder men deze
+soort verplant, hoe beter zij bloeit; plant men haar in een grooten
+pot, dan groeit zij wel sterk, doch bloeit weinig of niet. In den
+handel zijn veel vari&euml;teiten dezer <span class="letterspaced">Cereus</span> verspreid.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e8577width" id="fig198"><img src="images/fig198.jpg" alt="Fig. 198. Echinocactus capricornis." width="266" height="356">
+<p class="figureHead">Fig. 198. Echinocactus capricornis.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Cereus flagelliformis</span>
+(<span class="letterspaced">Slang-Cactus</span>) is een mooie, reeds
+verscheidene tientallen van jaren onder de Cactus-liefhebbers
+verspreide soort, met kruipende of hangende stengels, die bezet zijn
+met in stervormige bundeltjes vereenigde, bruingele dorens. De tot 8
+cM. lange bloemen zijn purper-rozerood en de pas na een jaar rijp
+wordende vruchten hebben eenigszins een pruimensmaak. De afbeelding 192
+toont een <span class="pagenum">[<a id="pb272" href="#pb272" name="pb272">272</a>]</span>monstrueuzenvorm dezer soort, de <span class="letterspaced">Cereus flagelliformis cristatus</span>, ge&euml;nt op
+een <span class="letterspaced">Opuntia</span>.</p>
+<p>Onder de <span class="letterspaced">Zuilcactussen</span> zijn er ook
+talrijke, die om haar eigenaardige, fraaie gestalten of wel om de
+interessante kleur harer dorens gekweekt worden; deze soorten bloeien
+echter slechts zelden. E&eacute;n dezer, die dikwijls nogal van vorm
+verschilt, doch steeds een fraaie, blauwachtige kleur heeft, de
+<span class="letterspaced">Cereus cyaneus</span>, is voor liefhebbers
+wel de meest aanbevelenswaardige.</p>
+<div class="figure xd19e8606width" id="fig199"><img src="images/fig199.jpg" alt="Fig. 199. Mamillaria." width="569" height="348">
+<p class="figureHead">Fig. 199. Mamillaria.</p>
+<div class="table">
+<table>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">plumosa.</td>
+<td valign="top">Schiedeana.</td>
+<td valign="top">Celsiana.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+<p>Onder de <span class="letterspaced">Cactus</span>-geslachten,
+waarbij zeer fraai bloeiende soorten worden gevonden, kunnen wij nog
+aanbevelen het geslacht <span class="letterspaced">Echinopsis</span>.
+De hiertoe behoorende soorten hebben gewoonlijk een kogelvorm, die zich
+slechts zelden verlengt; de planten nemen alsdan een eivormige gestalte
+aan. In alle gevallen zijn zij veelzijdig en vaak zeer sterk met groote
+fraaie dorens bezet. De lichtgroene zijscheuten, die bij oudere planten
+zeer talrijk voorkomen, en ook de jonge zaailingen hebben in den
+beginne een heel ander aanzien dan de gekarakteriseerde planten. De
+witte, rose of roode bloemen verspreiden een heerlijken geur: zij
+hebben een lange, trechtervormige bloemkroon. Bij enkele soorten
+blijven de fraaie bloemen slechts &eacute;&eacute;n nacht, bij andere
+daarentegen verscheidene dagen open. Daar de hiertoe behoorende soorten
+in den voorzomer bloeien, dan zeer talrijke bloemen voortbrengen en de
+bloemknoppen dikwijls vijf &agrave; zes maanden noodig hebben om tot
+ontwikkeling te komen, gebeurt het vaak, dat men reeds in October of
+November de knoppen ziet verschijnen. De snel rijp wordende vrucht is
+eivormig of rond en heeft eenigszins het voorkomen <span class="pagenum">[<a id="pb273" href="#pb273" name="pb273">273</a>]</span>van
+een walnoot. Van de vele, tot dit geslacht behoorende soorten, zijn er
+twee hier afgebeeld, de <span class="letterspaced">Echinopsis
+oxygona</span> in <a href="#fig184">Fig. 184</a> en de <span class="letterspaced">Echinopsis Eyriesii</span> in <a href="#fig193">Fig.
+193</a>.</p>
+<p>Zeer dankbare, niet onaardig bloeiende planten levert ons het
+geslacht <span class="letterspaced">Rhipsalis</span> (<span class="letterspaced">Roede-Cactus</span>) met vaak zeer dunne, ronde
+stengels. De hiertoe behoorende soorten groeien in tropisch Amerika als
+onechte parasieten op boomen, en zij houden dus van een tamelijk
+vochtige lucht en een humusrijke aarde. Een soort met breedere
+stengels, die des winters met licht-stroogele, welriekende bloemen
+bloeit, is de <span class="letterspaced">Rhipsalis Houlletiana</span>
+(<a href="#fig195">Fig. 195</a>), terwijl de <span class="letterspaced">Rhipsalis dissimilis</span> (<a href="#fig196">Fig.
+196</a>), die ook des winters bloeit, roedevormige stengels heeft.</p>
+<p>Onder de vertegenwoordigers der andere <span class="letterspaced">Cactus</span>-geslachten worden nog zeer schoon
+bloeiende soorten aangetroffen, maar aangezien deze slechts zeldzaam
+bloeien, worden zij uitsluitend &oacute;f om haar interessant
+uiterlijk, &oacute;f om haar fraaie dorens gekweekt.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e8670width" id="fig200"><img src="images/fig200.jpg" alt="Fig. 200. Mamillaria fuscata op een Cereus veredeld." width="245"
+height="509">
+<p class="figureHead">Fig. 200. Mamillaria fuscata op een Cereus
+veredeld.</p>
+</div>
+<p>Van deze verschillende Cactussen kunnen wij den liefhebbers zeer
+aanbevelen de <span class="letterspaced">Echinocereus</span>-soorten,
+waaronder fraai gedoornde en schoon bloeiende en de <span class="letterspaced">Pilocereus</span>-soorten, die somtijds lange
+haarvormige dorens bezitten, zooals bijv. de <span class="letterspaced">Pilocereus senilis</span> (<span class="letterspaced">Grijsaard</span>), die geheel met lange, witte dorens
+bedekt is en daardoor een eigenaardig voorkomen heeft; ook de
+<span class="letterspaced">Pilocereus <span class="corr" id="xd19e8690"
+title="Bron: Houlletti">Houlleti</span></span> is zeer fraai. Door haar
+sterk gedoornd voorkomen <span class="corr" id="xd19e8694" title="Bron: mnnten">munten</span> uit de <span class="letterspaced">Echinocactus</span>-soorten, waaronder ook fraaie
+bloeisters worden aangetroffen. Door haar gele dorens is vooral
+aanbevelenswaardig de <span class="letterspaced">Echinocactus
+Grusonii</span>, waarvan <a href="#fig197">Fig. 197</a> een jonge plant
+vertoont. Een zeer weinig gedoornde, doch met gele bloemen zeer rijk
+bloeiende soort is de <span class="letterspaced">Echinocactus
+capricornis</span>, die met witte puntjes is overdekt.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Optunia</span>-soorten vormen vaak
+groote planten met zware, platte stengelleden; zij bloeien wel fraai,
+doch tamelijk weinig en brengen na den bloei eetbare, naar kruisbeien
+smakende vruchten voort. Op onze plaat zijn drie soorten afgebeeld: de
+<span class="letterspaced">Opuntia maxima</span>, de <span class="letterspaced">O. senilis</span> en de <span class="letterspaced">O.
+vaginosa</span>. Zeer sierlijke, dikwijls gedrongen groeiende soorten
+behooren tot het geslacht <span class="letterspaced">Mamillaria</span>,
+waarvan de meeste winterbloeisters <span class="pagenum">[<a id="pb274"
+href="#pb274" name="pb274">274</a>]</span>zijn; enkele hebben
+eenigszins groote, de meeste echter slechts kleine bloemen.
+Verschillende soorten van dit geslacht zijn hier afgebeeld, namelijk:
+<span class="letterspaced">Mamillaria Celsiana</span>, <span class="letterspaced">M. Schiedeana</span> en <span class="letterspaced">M.
+plumosa</span> (<a href="#fig199">Fig. 199</a>), <span class="letterspaced">M. gracilis</span> (<a href="#fig200">Fig. 200</a>) en
+<span class="letterspaced">M. fuscata</span>, deze laatste als jonge
+plant veredeld op een <span class="letterspaced">Cereus</span>.</p>
+<p>Zeer interessante <span class="letterspaced">Cactus</span>-geslachten zijn nog <span class="letterspaced">Malococarpus</span>, <span class="letterspaced">Astrophytum</span>, <span class="letterspaced">Anhalonium</span> en <span class="letterspaced">Pelecyphora</span>.</p>
+<p>Deze laatste geslachten zijn echter slechts hun aan te bevelen, die
+goed met plantencultuur vertrouwd zijn, daar zij lastig in de cultuur
+zijn en maar al te vaak, vooral des winters, dood gaan.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.15"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Succulenten of <span class="letterspaced">Vetplanten</span>.</h3>
+<p>(Uitgezonderd de <span class="letterspaced">Cactussen</span>.)</p>
+<p>De Vetplanten, zoowel de inheemsche als de tropische, behooren tot
+de hardste en daardoor tot de meest geschikte planten voor
+kamercultuur. De bladeren van de meeste tot deze groep behoorende
+planten hebben een dikken cylindervorm, en slechts weinige
+uitwasemingsorganen; zij zijn vaak bedekt met een wasachtige
+afscheiding, en krijgen daardoor dikwijls in plaats van een groene een
+blauwachtige, grijze of witte kleur. De geheele bouw van deze
+dikbladige planten is er op ingericht, dat zij het hoofd kunnen bieden
+aan een langdurige droogte, terwijl zij door overvloedig vocht zeer
+gemakkelijk ten gronde gaan. Deze bouw is geheel in overeenstemming met
+de dorre, meestal zandige streken, waar zij gevonden worden.</p>
+<p>In de cultuur komen de uitheemsche Succulenten tamelijk wel met de
+<span class="letterspaced">Cactussen</span> overeen; over het algemeen
+zijn de eersten zelfs nog harder en hebben zij nog minder behoefte aan
+warmte. Wil men Succulenten met succes kweeken, dan heeft men een op
+het zuiden gelegen luchtige kamer noodig, daar deze planten des zomers
+de volle zon en des winters een zeer lichte standplaats verlangen;
+hebben zij zulk een standplaats niet, dan worden zij gemakkelijk door
+rotziekte aangetast, waardoor zij zeer licht verloren gaan. Gedurende
+den zomer moet men den Succulenten een plaats geven in het bloemrekje
+voor het venster, op een zonnig balkon of in den tuin, waar zij voor de
+beplanting van rotspartijen en ook voor moza&iuml;ekvakken uitstekend
+gebruikt kunnen worden.</p>
+<p>Gedurende den rusttijd, in den herfst en den winter, is het
+noodzakelijk, dat de aarde zoo droog mogelijk gehouden wordt, mits men
+er slechts voor zorgt, dat zij niet verdrogen en als gevolg daarvan
+ineenschrompelen. In haar groeitijd echter moeten zij geregeld begoten
+worden; men zorgt <span class="pagenum">[<a id="pb275" href="#pb275"
+name="pb275">275</a>]</span>er dan voor, dat de aarde niet te droog
+wordt en op bijzonder warme dagen is een besproeiing der bladeren des
+avonds zeer bevorderlijk voor den groei.</p>
+<p>Alle Succulenten moeten in een niet te vetten, kleiachtigen grond
+geplant worden; deze grond moet geheel vrij zijn van rottende
+bestanddeelen; het best groeien zij in een mengsel van gelijke deelen
+oude heide- en broeiaarde, kleiaarde en scherp zand; beter is nog de
+kleiachtige grond, die ontstaat bij het afbreken van oude huizen, door
+het uit elkander vallen der verweerde steenen. Heeft men jonge planten,
+dan moeten zij elk voorjaar verpot worden; oudere exemplaren
+daarentegen kan men gerust twee of drie jaar in denzelfden pot laten
+staan. De potten, die men gebruikt, moeten in verhouding tot de plant
+tamelijk klein zijn, daar de Vetplanten slechts zeer zelden veel
+wortels maken en bijna altijd langzaam groeien. Dit is ook de reden,
+waarom men de potten van een zeer goede drainage moet voorzien, opdat
+het overvloedige water gemakkelijk kan wegloopen, daar anders de aarde
+zeer licht zou verzuren en de wortels daardoor zouden afsterven.</p>
+<p>De Succulenten laten zich zeer gemakkelijk voortkweeken. Heeft men
+soorten, die een wortelstok vormen, dan doet men dit bij het verplanten
+door verdeeling daarvan; anderen kweeken bijna vanzelf voort door
+wortelscheuten, die men slechts behoeft af te snijden en op te planten;
+weer anderen laten zich door stekken vermenigvuldigen, die juist als
+<span class="letterspaced">Cactus</span>-stekken moeten behandeld
+worden. Eenige soorten der Vetplanten, zooals bijv. de <span class="letterspaced">Echeveria&rsquo;s</span>, laten zich gemakkelijk
+voortkweeken door bladstekken. Hiertoe scheurt men voorzichtig een blad
+van de plant en pot dit op, na verloop van korten tijd zal zich dan een
+jong plantje aan de basis ontwikkelen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8807width" id="fig201"><img src="images/fig201.jpg" alt="Fig. 201. Alo&euml; saponaria." width="430"
+height="355">
+<p class="figureHead">Fig. 201. Alo&euml; saponaria.</p>
+</div>
+<p>Onder de Succulenten zijn als zeer harde en mooie kamerplanten
+enkele <span class="letterspaced">Alo&euml;</span>-soorten zeer in
+trek. In sommige streken komen deze soorten onder den naam van
+&ldquo;Eksteroogen-planten&rdquo; voor. Er wordt namelijk beweerd, dat
+het bittere sap, dat uit enkele soorten gewonnen wordt, als een
+uitnemend middel tegen eksteroogen wordt gebruikt. De tot dit geslacht
+behoorende planten zijn meest zeer saprijk en week. De zeer fraai
+gedoornde bladeren zijn nu eens <span class="corr" id="xd19e8816"
+title="Bron: eenkleurig">&eacute;&eacute;nkleurig</span>, dan weder
+fraai bont of ook wel dicht bezet met kleine getinte wratjes. Zeer
+fraai zijn ook de meestal op lange bloemstengen verschijnende
+pijpvormige bloempjes, die meestal rood of geel, nu en dan groenachtig
+zijn. Die soorten, welke stengels vormen, laten zich des zomers
+gemakkelijk door stekken voortkweeken; bij de overige geschiedt dit
+door wortelscheuten. Een zeer schoone rozet-vormige soort is de
+<span class="letterspaced">Alo&euml; longearistata</span> met groene,
+op de achterzijde en langs de randen met mooie dorens bezette bladeren.
+De breedbladerige <span class="letterspaced">Alo&euml; latifolia</span>
+groeit struikachtig. De breede bladeren, die aan de randen gedoornd
+zijn, zijn omgebogen, hebben een groene grondkleur, die door
+<span class="pagenum">[<a id="pb276" href="#pb276" name="pb276">276</a>]</span>talrijke lichte vlekken en punten wordt
+afgewisseld. Goed gekweekte planten van deze soort bloeien geregeld
+elken zomer. De bloemsteng wordt ongeveer &frac12; Meter lang, groeit
+dagelijks ongeveer 4 cM. en is met mooie, geelachtige bloemen rijk
+bezet. Een zeer mooie, kleine kamerplant is de <span class="letterspaced">Alo&euml; variegata</span>, met spiraalvormige, rechtop
+staande, bonte bladeren. Ook de op onze plaat afgebeelde <span class="letterspaced">Alo&euml; arborescens</span> is een mooie, dankbare
+kamerplant evenals de <span class="letterspaced">Alo&euml;
+saponaria</span>, met lichtgroene, geelachtige, wit gevlekte
+bladeren.</p>
+<p>Zeer schoone planten bevat ook het geslacht <span class="letterspaced">Gasteria</span>. Deze soorten kenmerken zich meestal
+door mooi gevlekte bladeren en roode of groenachtige bloemen. De
+<span class="letterspaced">Gasteria acinacifolia</span> heeft
+donkergroene bladeren, waarvan de nerven met paarlachtige wratjes dicht
+bezet zijn; ook de <span class="letterspaced">Gasteria pulchra</span>,
+die men nogal eens aantreft, heeft witgevlekte bladeren en heel aardige
+pijpvormige bloempjes.</p>
+<p>Fraaie Succulenten zijn ook de verschillende in Mexico te huis
+behoorende <span class="letterspaced">Echeveria&rsquo;s</span>. De
+planten zijn voor het meerendeel zeer sierlijk; zij hebben dikke,
+vleezige bladeren, die rozetvormig gerangschikt zijn.</p>
+<div class="figure xd19e8855width" id="fig202"><img src="images/fig202.jpg" alt="Fig. 202. Succulenten." width="445" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 202. Succulenten.</p>
+</div>
+<p>Tegenwoordig worden vele soorten van dit geslacht gekweekt om
+gebruikt te worden bij het beplanten van rotspartijen en van
+moza&iuml;ekvakken. Plant men ze echter in kleine potjes, dan maken zij
+ook in de vensterbank een zeer aardig figuur. Van de verschillende
+soorten van dit geslacht is de <span class="letterspaced">Echeveria
+Desmetiana</span>, met haar blauwgroene bladeren wel een van de
+fraaiste. Een zeer mooie grootbladige soort is de <span class="letterspaced">Echeveria metallica</span>, met betrekkelijk dunne, naar
+boven omgebogen bladeren, die een metaalachtigen glans hebben. Streng
+genomen is dit slechts een vari&euml;teit van de <span class="letterspaced">Echeveria gibbiflora</span>; zij vormt vrij groote
+rozetten en is in jongen toestand het fraaist; van oudere, leelijk
+geworden planten snijdt men den kop af, die daarna als stek wordt
+behandeld. De <span class="letterspaced">Echeveria discolor</span>
+heeft donkergroene bladeren en ontwikkelt gedurende den zomer talrijke,
+wijd openstaande, oranje bloemen. De <span class="letterspaced">Echeveria agavo&iuml;des</span> vormt kleine, witachtig
+groene bladrozetten en de <span class="letterspaced">Echeveria
+Scheideckeri</span> is ook een lieve, mooi bebladerde <span class="pagenum">[<a id="pb277" href="#pb277" name="pb277">277</a>]</span><span class="pagenum">[<a id="pb278" href="#pb278" name="pb278">278</a>]</span>soort. Verscheidene <span class="letterspaced"><span class="corr" id="xd19e8884" title="Bron: Echevaria&rsquo;s">Echeveria&rsquo;s</span></span> zijn
+uitstekende winterbloeisters zooals de <span class="letterspaced">Echeveria fulgens</span>, met vuurroode bloemen, de
+<span class="letterspaced">Echeveria mucronata</span>, met schitterend
+roode bloemen en de <span class="letterspaced">Echeveria rosea</span>,
+met rozeroode bloemen. Ook de <span class="letterspaced">Echeveria
+retusa</span> is een winterbloeister bij uitnemendheid. Deze soorten
+hebben een vleezigen stengel, met betrekkelijk kleine bladeren bezet
+die in een bloeiwijze eindigt. Alle <span class="letterspaced">Echeveria&rsquo;s</span> moeten vorstvrij en droog
+overwinteren; die, welke gedurende den winter bloeien, verlangen
+gedurende dit jaargetijde een lichte standplaats, zoo mogelijk voor een
+op het Zuiden gelegen raam.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8904width" id="fig203"><img src="images/fig203.jpg" alt="Fig. 203. Echeveria metallica." width="237"
+height="334">
+<p class="figureHead">Fig. 203. Echeveria metallica.</p>
+</div>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt zeer gemakkelijk door kleine
+zijscheuten, die, in een potje gestoken, zeer vlug wortel maken,
+wanneer men ze een zonnige plaats voor het venster geeft. Men kan ook,
+zooals reeds gezegd, is, de bladeren voorzichtig afbreken en die als
+stekken behandelen; er ontwikkelt zich dan aan den voet een knop, die
+spoedig doorgroeit en een lief plantje vormt.</p>
+<p>Veel gelijkenis met enkele <span class="letterspaced">Echeveria&rsquo;s</span> hebben de <span class="letterspaced">Sempervivums</span> (Huislook), vooral in de groeiwijze.
+De saprijke bladeren der <span class="letterspaced">Sempervivum</span>-soorten zijn dun en groen, enkele
+soorten zijn voorzien van zwarte spitsen, terwijl bij anderen de
+geheele plant met een wit spinnewebachtig weefsel is overtrokken.
+Verscheidene Huislook-soorten houden het hier te lande des winters
+buiten uit; deze worden dan ook veel voor het begroeien van rotsen en
+het beplanten van moza&iuml;ek-vakken gebruikt; ook zijn zij zeer
+geschikt voor de cultuur in kleine potten. Het gewone Huislook wordt
+veel aangetroffen op oude muren en daken. De oude Grieken noemden deze
+plant <span class="letterspaced">Aizoon</span>, de Romeinen
+<span class="letterspaced">sempervivum</span>, welke beide namen
+beteekenen: &ldquo;altijd levend&rdquo; <span class="pagenum">[<a id="pb279" href="#pb279" name="pb279">279</a>]</span>en welke slaan op de
+eigenschap van deze planten, dat zij de grootste droogte uitstekend
+kunnen verdragen. Bij de oude Germanen werd het Huislook
+&ldquo;Donnerbart&rdquo; genoemd, wijl de rozeroode bloemen herinnerden
+aan den baard van den Dondergod &ldquo;Donar&rdquo;.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8931width" id="fig204"><img src="images/fig204.jpg" alt="Fig. 204. Echeveria agavo&iuml;des." width="366" height="334">
+<p class="figureHead">Fig. 204. Echeveria agavo&iuml;des.</p>
+</div>
+<p>In de bloemen van deze plant zag men een bliksemafleider en daarom
+vaardigde Karel de Groote een bevel uit, dat iedere boer het Huislook
+op zijn erf moest hebben. Slechts goed volwassen <span class="letterspaced">Sempervivums</span> zijn bloeibaar; de bloemsteng
+ontwikkelt zich uit het hart der bladerrozet en aan haar uiteinde
+vertakt zij zich meestal, welke zijtakjes dicht bezet zijn met
+stervormige bloemen, die bij verschillende soorten verschillende
+kleuren hebben. De uitgebloeide plant sterft; zij vormt echter, voordat
+zij doodgaat, een groot aantal jonge uitloopers, die spoedig tot
+gezonde planten doorgroeien. Een zeer interessante plant is de
+<span class="letterspaced">Sempervivum arboreum</span>; deze vormt een
+tot 2 Meter hoogen stam, die spadelvormige bladeren draagt, welke boven
+aan den stam fraaie rozetten vormen. De bloemen zijn zeer sierlijk en
+geheel geel. Van deze soort bestaan vele vari&euml;teiten met
+geelbonte, rood gerande en purperroode bladeren. Laatstgenoemde
+vari&euml;teit, de <span class="letterspaced">Sempervivum
+atropurpureum</span>, is op onze plaat afgebeeld.</p>
+<p>Mooie Succulenten worden ook gevonden in het geslacht <span class="letterspaced">Sedum</span>, waarvan er ook eenigen hier te lande
+inheemsch zijn.</p>
+<p>Reeds bij de Ouden waren deze planten bekend: zij gebruikten de fijn
+gestampte, slijmige bladeren als geneesmiddel tegen wonden.</p>
+<p>Zoo zou Telephos, de zoon van Hercules, van de wond, welke de speer
+van Achilles hem toebracht, genezen zijn door de toepassing van de
+gekneusde bladeren eener <span class="letterspaced">Sedum</span>, die
+men later, naar een leiding daarvan, den wetenschappelijken naam van
+<span class="letterspaced">Sedum Telephium</span> heeft gegeven. Een
+zeer fraaie soort is de grootbladige <span class="letterspaced">Sedum
+spectabile</span>, die volkomen winterhard is, en in den herfst tot aan
+den grond afsterft. In de lente vertoonen zich dan kleine bladrozetten
+boven de aarde, die spoedig doorgroeien en dan scheuten vormen met
+heldergroene bladeren. Deze scheuten worden in den herfst gekroond met
+schermen van kleine, rozeroode bloemen. Als bloeiende plant is de
+<span class="letterspaced">Sedum spectabile</span> zeer fraai en zij is
+dan ook uitstekend voor potcultuur.</p>
+<p>Een zeer schoone soort van den lateren tijd is de <span class="letterspaced">Sedum sempervivoides</span>, afkomstig uit den Kaukasus.
+Deze soort is tweejarig en wordt uit zaden voortgekweekt, die in het
+voorjaar in pannen met zandige aarde gezaaid en in de kamer tot
+ontkiemen gebracht worden. De jonge plantjes moeten spoedig in andere
+potten gerepikeerd en daarna afzonderlijk in potjes uitgeplant
+worden.</p>
+<p>Des zomers worden zij in het bloemenrekje gekweekt; daarna laat men
+ze in een koele kamer overwinteren en den tweeden zomer zet men ze
+weder buiten. Tegen het einde van dezen zomer zullen zij dan met
+honderden rozeroode bloemen prijken. <span class="pagenum">[<a id="pb280" href="#pb280" name="pb280">280</a>]</span></p>
+<p>Een half houtachtige, veel om haar bloemen gekweekt wordende
+Vetplant is de <span class="letterspaced">Kalosanthes coccinea</span>,
+ook wel <span class="letterspaced">Crassula coccinea</span> genoemd.
+Deze plant vormt des zomers aan de uiteinden van alle twijgen groote
+schermen scharlakenroode bloemen, die, door de zon beschenen, een
+schitterend effect maken. Niet minder schoone bloeisters zijn de
+<span class="letterspaced">Rochea</span>-soorten. Een dezer, de
+<span class="letterspaced">Rochea (Crassula) falcata</span>, heeft
+dikke, groote, sikkelvormige bladeren en vormt fraaie schermen van
+vuurroode bloemen. Beide laatstgenoemde planten worden tegenwoordig als
+marktplanten in grooten getale gekweekt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e8991width" id="fig205"><img src="images/fig205.jpg" alt="Fig. 205. Crassula Bolusii." width="322"
+height="293">
+<p class="figureHead">Fig. 205. Crassula Bolusii.</p>
+</div>
+<p>Zeer fraaie <span class="letterspaced">Succulenten</span> treft men
+ook aan in het geslacht <span class="letterspaced">Crassula</span> en
+eenige der hiertoe behoorende kunnen met zeer goed gevolg als
+ampelplanten worden gebruikt o.a. de <span class="letterspaced">Crassula Cooperi</span> en de <span class="letterspaced">Crassula spathulata</span>, die beiden zeer schoone
+bloemen voortbrengen. Een zeer lief miniatuurplantje is de <span class="letterspaced">Crassula Bolusii</span>, met, in den winter
+verschijnende, zeer kleine, witachtige bloempjes en heel aardige, bruin
+gevlekte bladeren.</p>
+<p>Planten met zeer interessante en schoone, doch zeer onaangenaam
+riekende bloemen zijn de <span class="letterspaced">Stapelia&rsquo;s</span>. Er zijn zeer veel soorten van
+bekend, met grootere of kleinere, meer of minder interessant gevormde
+of geteekende bloemen. Onze afbeelding toont de <span class="letterspaced">Stapelia variegata</span>, die het meest wordt
+aangetroffen; zij heeft een zwavelgele, met fraaie, bruine vlekken
+geteekende bloemkroon.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e9021width" id="fig206"><img src="images/fig206.jpg" alt="Fig. 206. Stapelia variegata." width="332"
+height="277">
+<p class="figureHead">Fig. 206. Stapelia variegata.</p>
+</div>
+<p>Interessante soorten omvat ook het geslacht <span class="letterspaced">Euphorbia</span> (<span class="letterspaced">Wolfsmelk</span>). De familie der <span class="letterspaced">Euphorbiacee&euml;n</span> bevat ruim 3600 soorten van
+het meest verschillende voorkomen. Veel meer dan tegenwoordig het geval
+is, verdient o.m. de <span class="letterspaced">Euphorbia
+splendens</span> gekweekt te worden. Deze, en nog eenige andere
+soorten, bloeien een gedeelte van den winter; zij verlangen een
+wintertemperatuur van 60&deg; Fahr. <span class="pagenum">[<a id="pb281" href="#pb281" name="pb281">281</a>]</span></p>
+<p>Interessante Vetplanten zijn ook nog de <span class="letterspaced">Kleinia&rsquo;s</span>, waarvan een fraaie soort, de
+<span class="letterspaced">Kleinia canescens</span>, door <a href="#fig207">Fig. 207</a> is afgebeeld; de <span class="letterspaced">Mesembryanthemums</span>, waaronder vele fraai bloeiende
+soorten, en o.a. de <span class="letterspaced">IJsplant</span>; de
+<span class="letterspaced">Mesembryanthemum cristallinum</span>; de
+<span class="letterspaced">Haworthia&rsquo;s</span> met fraai
+geteekende bladeren en de <span class="letterspaced">Kalancho&euml;&rsquo;s</span>, die, jammer genoeg, in
+deze streken niet zeer dankbaar bloeien.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e9068width" id="fig207"><img src="images/fig207.jpg" alt="Fig. 207. Kleine canescens." width="267"
+height="274">
+<p class="figureHead">Fig. 207. Kleine canescens.</p>
+</div>
+<p>Wij voegen hieraan nu nog enkele planten toe, die gewoonlijk tot de
+Vetplanten worden gerekend, hoewel zij, streng genomen, daartoe niet
+behooren, maar toch bijna op dezelfde wijze gekweekt moeten worden. Van
+de schoonste en interessantste dier planten noemen wij in de eerste
+plaats de <span class="letterspaced">Agave&rsquo;s</span>. Dit geslacht
+bevat meer dan honderd verschillende soorten en vari&euml;teiten, die
+bijna alle een verschillend voorkomen hebben. Haar vaderland is
+hoofdzakelijk Midden- en Zuid-Amerika. Daar zijn de <span class="letterspaced">Agave&rsquo;s</span> nutplanten van groot gewicht: zij
+worden er gebruikt voor het maken van ondoordringbare heggen, de
+gedroogde bladeren voor dakbedekking, de bladvezels worden tot touw
+gesponnen en de punten der bladeren dienen als pennen. Het merg van
+deze planten wordt gegeten, terwijl er ook een soort zeep uit wordt
+bereid. Door het uitsneden der bloemsteng verzamelt zich in de ontstane
+holte een groote hoeveelheid sap, dat, na gisting, een bedwelmenden
+nationalen drank oplevert, de zoogenaamde &ldquo;pulque&rdquo;. De
+<span class="letterspaced">Agave&rsquo;s</span> zijn stengellooze
+planten; de in scherpe punten uitloopende bladeren zijn &ograve;f breed
+en dik en dan meestal langs de randen gewapend, &ograve;f lang en smal,
+met ongewapende bladranden; steeds vormen zij echter een rozet.
+Gewoonlijk worden de <span class="letterspaced">Agave&rsquo;s</span>
+bestempeld met den naam van &rdquo;<span class="letterspaced">Honderdjarige Alo&euml;</span>&rdquo;. Deze dwaling as
+hierdoor ontstaan, omdat enkele soorten sterk op <span class="letterspaced">Alo&euml;&rsquo;s</span> gelijken, en wijl het in den
+volksmond heet, dat de plant slechts eens in de honderd jaar bloeit.
+Het zal wel onnoodig zijn er op te wijzen, dat dit een dwaling is.
+Gewoonlijk bloeien de <span class="letterspaced">Agave&rsquo;s</span>
+pas als zij verscheidene jaren oud zijn, en in de cultuur kan het
+voorkomen, dat een <span class="letterspaced">Agave americana</span> 30
+&agrave; 40 jaar oud is, voordat zij bloeibaar wordt. Is de plant
+eenmaal bloeibaar geworden, dan verheft zich uit haar hart de
+krachtige, houtachtige bloemsteng, die een imposanten indruk maakt.
+Deze wordt toch ruim 6 Meter hoog en neemt bij haar ontwikkeling,
+binnen 24 uren, 30&ndash;35 cM. in lengte toe. Door haar vertakkingen,
+die horizontaal uitgespreid staan, waarop weder de bloemen verticaal
+zijn geplaatst, gelijkt zij op een <span class="pagenum">[<a id="pb282"
+href="#pb282" name="pb282">282</a>]</span>reusachtige candelaber. Bij
+andere soorten is de bloemsteng niet vertakt; hier heeft zij het
+voorkomen van een zeer groote bloemaar, waarvan de bloemen dicht op
+elkander zitten. Zijn de vruchten eenmaal tot rijpheid gekomen, dan
+sterft niet alleen de bloemsteng, maar ook de geheele plant; er
+ontwikkelen zich dan echter tal van wortelscheuten, die, afgesneden,
+weder tot nieuwe planten opgekweekt kunnen worden.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Agave&rsquo;s</span> leenen zich bij
+uitstek voor het beplanten van groote vazen, die gedurende den zomer op
+balkons, hekingangen of zuilen worden gezet, mits deze vazen van
+talrijke drainage-gaatjes zijn voorzien. Des winters moeten zij in huis
+gezet, en kunnen dan gebruikt worden ter versiering van vestibules. Ook
+als middenplanten voor moza&iuml;ek-vakken of ter beplanting van
+rotspartijen zijn zij zeer geschikt.</p>
+<div class="figure xd19e9108width" id="fig208"><img src="images/fig208.jpg" alt="Fig. 208. Agave americana aureo-marginata."
+width="553" height="420">
+<p class="figureHead">Fig. 208. Agave americana aureo-marginata.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e9113width" id="fig209"><img src="images/fig209.jpg" alt="Fig. 209. Agave Victoria-Regin&aelig;." width="329" height="337">
+<p class="figureHead">Fig. 209. Agave Victoria-Regin&aelig;.</p>
+</div>
+<p>Van de bekende <span class="letterspaced">Agave americana</span>
+komen eenige bontbladige vari&euml;teiten voor, die wel niet zoo groot
+worden als de typische soort, doch zeer fraaie sierplanten zijn. Een
+zoodanige vari&euml;teit toont <a href="#fig208">Fig. 208</a> in de
+<span class="letterspaced">Agave americana aureo-marginata</span>. Deze
+vorm heeft groene bladeren, omzoomd met een breeden, gelen rand. Een
+zeer schoone soort is ook de <span class="letterspaced">Agave
+Verschaffeltii</span>; deze heeft een zeer gedrongen voorkomen en
+betrekkelijk breede, sterk bewapende bladeren, die een blauw-grijze
+kleur hebben. Een geheel andere groeiwijze heeft de <span class="letterspaced">Agave stricta</span>, met smalle, groene, zeer talrijke
+bladeren. Een der schoonste en opmerkenswaardigste soorten is zeker wel
+de <span class="letterspaced">Agave Victoria-Regin&aelig;</span>. De
+<span class="pagenum">[<a id="pb283" href="#pb283" name="pb283">283</a>]</span>donkergroene, naar binnen omgebogen bladeren
+zijn met zuiver witte, draadvormige strepen geteekend. Deze soort, die
+nog betrekkelijk nieuw is, wordt niet groot, daar zij geen grooter
+diameter dan &plusmn; 50 cM. bereikt. De onvertakte bloemsteng
+daarentegen, die, wanneer de plant goed doorgroeit, reeds na 6 &agrave;
+8 jaar kan verschijnen, bereikt een lengte van 3&ndash;4 Meter. Jammer
+is het, dat deze soort tamelijk duur is, daar zij geen scheuten maakt
+en dus steeds uit zaden of ingevoerde planten moet voortgekweekt
+worden. Bijna al de bekende <span class="letterspaced">Agave</span>-soorten moeten gedurende den winter zoo
+goed als geheel droog gehouden worden; daarbij verlangen zij een zeer
+lichte plaats, in een vertrek met een temperatuur van
+40&deg;&ndash;45&deg; Fahr. Even weinig moeite vereischen ook de
+soorten, die tot de geslachten <span class="letterspaced">Dyckia</span>
+en <span class="letterspaced">Yucca</span> behooren, welke planten
+eenigszins de groeiwijze van een <span class="letterspaced">Drac&aelig;na</span> hebben. De meest bekende soort van
+het eerste geslacht is de <span class="letterspaced">Dyckia
+sulphurea</span>; deze heeft geelachtige bladeren en des zomers geeft
+zij chromaatgele bloemen, die op lange bloemstengen verschijnen. Van
+het tweede geslacht wordt vaak aangetroffen de <span class="letterspaced">Yucca alo&euml;folia fol. var.</span>, een plant met
+lichtgroene bladeren, die geel en rood gerand zijn en die een
+eigenaardig voorkomen aan de plant geven. Verscheidene <span class="letterspaced">Yucca</span>-soorten, zooals bijv. de <span class="letterspaced">Yucca gloriosa</span>, munten ook uit door haar
+sierlijke, groote, witte, klokvormige bloemen, die, op forsche
+bloemstengen, midden in het hart der plant verschijnen. De <span class="letterspaced">Dyckia&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Yucca&rsquo;s</span> moeten des winters koel, doch niet
+geheel droog gehouden worden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.16"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Bladplanten.</h3>
+<p>Onder bladplanten verstaat men die gewassen, welke hoofdzakelijk ter
+wille van hun fraaie bladeren gekweekt worden. Natuurlijk geven ook de
+bladplanten, eenige hiertoe gerekende <span class="letterspaced">Cryptogamen</span> uitgesloten, min of meer fraaie
+bloemen; eenige echter, zooals bijv. de Palmen, bloeien hier te lande
+slechts uiterst zeldzaam of in het geheel niet, en bij allen worden de
+bloemen door den fraaien bladertooi overschaduwd. <span class="pagenum">[<a id="pb284" href="#pb284" name="pb284">284</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.17"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Struik- en boomachtige bladplanten voor koele vertrekken.</h3>
+<div class="figure floatLeft xd19e9184width" id="fig210"><img src="images/fig210.jpg" alt="Fig. 210. Aralia (Fatsia) japonica." width="358" height="652">
+<p class="figureHead">Fig. 210. Aralia (Fatsia) japonica.</p>
+</div>
+<p><b>Aralia.</b> De <span class="letterspaced">Aralia</span> is een
+zeer dankbare en fraaie bladplant, die men vaak in de kamer gekweekt
+aantreft. Het is vooral de <span class="letterspaced">Aralia (Fatsia)
+japonica</span> uit Japan, met groote, handvormige, glanzend groene
+bladeren, die veelvuldig als kamerplant wordt gekweekt. Van deze soort
+bestaan ook fraaie bontbladige vari&euml;teiten, die wel schooner, doch
+ook veel duurder zijn, daar zij zich slechts door stekken laten
+voortkweeken, die niet zeer gemakkelijk wortelen. Een andere zeer
+schoone soort, die, jammer genoeg, tegenwoordig niet veel meer wordt
+aangetroffen, is de <span class="letterspaced">Aralia
+papyrifera</span>, met aan de onderzijde zilverwitte bladeren. Uit het
+merg dezer plant wordt in China een soort papier vervaardigd. Er
+bestaan nog <span class="corr" id="xd19e9201" title="Bron: verscheidende">verscheidene</span> andere soorten van dit
+geslacht, die zeer schoone kamerplanten zijn; zoo de <span class="letterspaced">Aralia Veitchii</span>, met zeer smalle, aan de randen
+gegolfde bladeren, en de <span class="letterspaced">Aralia
+Chabrieri</span>, een zeer elegante plant met fijne smalle
+bladeren.<a class="noteref" id="xd19e9211src" href="#xd19e9211" name="xd19e9211src">1</a> Hoewel de <span class="letterspaced">Aralia&rsquo;s</span> veel gekweekt worden, treft men er
+toch slechts zelden werkelijk schoone planten van aan. Over het
+algemeen worden zij veel te warm gehouden; dit heeft tot gevolg, dat de
+oudste, dus onderste, bladeren geel worden en afvallen, terwijl de
+andere bladeren <span class="pagenum">[<a id="pb285" href="#pb285"
+name="pb285">285</a>]</span>slap neerhangen, niettegenstaande zij
+horizontaal tegen den stengel moeten staan. Al de genoemde soorten
+verlangen gedurende den winter een lichte standplaats in een vertrek
+met een gemiddelde warmte van 40&deg;&ndash;50&deg; Fahr.; alleen de
+beide laatstgenoemde soorten verdragen een hoogere temperatuur. De
+bladeren moeten stofvrij en zindelijk gehouden en de planten mogen
+gedurende den rusttijd slechts weinig begoten worden. Begint in het
+voorjaar de nieuwe groeiperiode, dan moeten de <span class="letterspaced">Aralia&rsquo;s</span> in goeden grond, bestaande uit
+gelijke deelen blad- en broeiaarde, waaraan een weinig graszodengrond
+wordt toegevoegd, verpot worden. Gedurende den zomer worden de planten
+rijkelijk begoten en wortelen zij door, dan kunnen zij nu en dan
+gegierd worden, terwijl zij, wanneer dit noodig blijkt, nog eens verpot
+moeten worden. Van Mei tot tegen het einde van September doet men het
+best de <span class="letterspaced">Aralia&rsquo;s</span> op een half
+beschaduwde plek in den tuin of op het balkon te zetten.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e9231width" id="fig211"><img src="images/fig211.jpg" alt="Fig. 211. Aralia Chabrieri. (El&aelig;odendrum orientale)." width="424" height="710">
+<p class="figureHead">Fig. 211. Aralia Chabrieri. (El&aelig;odendrum
+orientale).</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Aralia japonica</span> en <span class="letterspaced">Aralia papyrifera</span> laten zich zeer gemakkelijk uit
+zaden voortkweeken, die in zaagsel zeer goed kiemen. De bontbladige
+soorten en die, waarvan geen zaden te verkrijgen zijn, worden in de
+kweekerijen steeds door stekken vermenigvuldigd, die, zooals wij reeds
+gezegd hebben, lang niet gemakkelijk wortelen. <span class="pagenum">[<a id="pb286" href="#pb286" name="pb286">286</a>]</span></p>
+<p><b>Aucuba japonica.</b> De <span class="letterspaced">Aucuba
+japonica</span> is een zeer harde bladplant, met ovale, groen met geel
+gevlekte bladeren. Deze plant is reeds een paar eeuwen bekend; daar zij
+echter tweehuizig is en alleen de vrouwelijke plant was ingevoerd,
+bracht zij eertijds geen vruchten voort. Sinds de invoering, enkele
+tientallen van jaren geleden, van een mannelijke plant, is men er pas
+in geslaagd haar met fraaie, koraalroode bessen te kweeken. De
+<span class="letterspaced">Aucuba</span> wordt echter hoofdzakelijk om
+haar fraaie bladeren gekweekt, die, in de talrijke vari&euml;teiten,
+telkens anders geteekend zijn. Zij is een zeer harde sierplant, die, op
+niet te koude plaatsen, het hier te lande, in den vollen grond
+uitgeplant, zeer goed uithoudt en dan ook geen hooge eischen stelt. Men
+kan haar gedurende den winter in den kelder laten overwinteren, hoewel
+zij gedurende dit jaargetijde ook zeer goed gebruikt kan worden ter
+versiering van vestibules, trappenhuizen en onverwarmde kamers. Des
+zomers verlangt zij een zonnige standplaats in den tuin of op het
+balkon. Jonge planten moeten jaarlijks, oudere om de twee of drie jaar
+verplant worden. Dit verplanten moet zeer voorzichtig geschieden, daar
+de vleezige wortels zoo min mogelijk beschadigd moeten worden; men
+gebruikt daartoe goede, middelmatig zware aarde of veengrond, waaraan
+een weinig graszodengrond wordt toegevoegd. De voortkweeking geschiedt
+in het voor- of het najaar door stekken, die zeer gemakkelijk wortelen.
+Wordt de <span class="letterspaced">Aucuba</span> in een gesloten
+vertrek of wel te warm gehouden, dan wordt zij licht door insecten
+(hoofdzakelijk schildluizen) aangetast; deze zijn door goed afwasschen
+wel te verwijderen, maar zij richten toch altijd belangrijke schade
+aan. Tot het verkrijgen van een flinke vertakking moeten de plantjes
+herhaaldelijk ingesneden worden. Giert men de <span class="letterspaced">Aucuba&rsquo;s</span> gedurende den zomer enkele keeren,
+dan geven zij groote, fraai geteekende bladeren.</p>
+<p><b>Coprosma Baueriana.</b> Dit is een lieve halfheester, afkomstig
+uit Nieuw-Zeeland, met rondachtige, glanzend witte of gele bladeren,
+die aan de randen groen zijn, waardoor zij geheel het voorkomen van een
+sierlijke bladplant verkrijgt. De <span class="letterspaced">Coprosma</span> is zeer dankbaar; zij stelt zich
+gedurende den winter tevreden met een temperatuur van
+40&deg;&ndash;50&deg; Fahr.; zij groeit des zomers buiten in het
+bloemenrekje en laat zich zeer gemakkelijk door stekken
+voortkweeken.</p>
+<p>Heeft men krachtig groeiende planten, dan moeten zij in &rsquo;t
+voorjaar en in den zomer nogmaals verplant worden in goede broeiaarde,
+waaraan een weinig graszodengrond wordt toegevoegd.</p>
+<p><b>Eucalyptus.</b> De <span class="letterspaced">Eucalyptussen</span> zijn karakteristieke planten van
+Nieuw-Holland; zij worden echter ook in Zuidelijk Europa, vooral in
+moerassige streken aangekweekt, die zij door haar snellen groei en
+sterke verdamping, na enkele jaren aanmerkelijk verbeteren. In haar
+vaderland treft men de <span class="letterspaced">Eucalyptussen</span>
+als ware reuzenboomen aan, die een hoogte van meer dan 100 Meter kunnen
+bereiken. In haar jeugd hebben deze <span class="pagenum">[<a id="pb287" href="#pb287" name="pb287">287</a>]</span>planten blauwgroene,
+zittende of stengelomvattende bladeren, en eerst later ontwikkelen zich
+de gesteelde afhangende bladeren. Voor potcultuur zijn slechts jonge,
+&eacute;&eacute;n-, hoogstens tweejarige planten geschikt, wanneer zij
+een goeden pyramidalen vorm hebben. Des winters moeten zij in koelere
+vertrekken en des zomers steeds in de open lucht staan. Gedurende den
+zomer kunnen zij rijkelijk begoten en moeten zij eenige keeren in een
+zeer vetten grond verplant worden. Plant men de <span class="letterspaced">Eucalyptussen</span> des zomers op een gunstige plaats
+in den tuin uit, dan kunnen zij in &eacute;&eacute;n zomer een hoogte
+van 4 <span class="corr" id="xd19e9284" title="Bron: a">&agrave;</span>
+6 Meter bereiken. Stekken groeien slecht of in het geheel niet, waarom
+de voortkweeking steeds uit zaden geschiedt. De bekendste soort is de
+<span class="letterspaced">Eucalyptus Globulus</span>, met blauwgroene
+bladeren. De <span class="letterspaced">Eucalyptussen</span> behooren
+tot de familie der Myrten, en wanneer men de bladeren tusschen de
+vingers kneust, verspreiden zij een sterk aromatischen geur. Het
+aangenaamst is deze geur bij de <span class="letterspaced">Eucalyptus
+citriodorus</span>, die, in de eerste plaats, voor potcultuur kan
+aanbevolen worden.</p>
+<p><b>Eugenia australis.</b> Dit is een harde plant, die mede tot de
+familie der Myrten behoort. Zij draagt ovale bladeren, welke niet zoo
+groot worden als die der grootbladerige Myrtus en aardige witte
+bloemen, die zeer talrijk bij oudere exemplaren, welke niet te dikwijls
+ingesneden worden, verschijnen. De jonge bladeren en scheuten hebben
+een interessante roodachtige kleur.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Eugenia australis</span> groeit
+gemakkelijk en is zeer dankbaar; zij verdraagt het insnijden zeer goed,
+zoodat men er gemakkelijk mooie pyramide- of zuilvormige boompjes van
+kweeken kan; zij is echter ook zeer schoon, wanneer men haar vrij laat
+doorgroeien. Evenals alle Nieuw-Hollandsche decoratieplanten, verlangen
+ook de <span class="letterspaced">Eugenia&rsquo;s</span> een mengsel
+van blad- en heide-aarde, vermengd met een weinig graszodengrond. In
+elk voorjaar moeten zij verpot worden, waarbij men moet oppassen, dat
+de stam niet in de aarde komt, daar het veeleer beter is, dat de
+bovenste wortels vrij liggen. Des zomers moeten zij nogal rijkelijk des
+winters echter minder begoten worden, waarbij men er op moet letten,
+dat de kluit niet geheel uitdroogt, daar men haar dan niet gemakkelijk
+weder vochtig krijgt. Een wintertemperatuur van 40&deg;&ndash;45&deg;
+Fahr. is voldoende. De vermenigvuldiging geschiedt gewoonlijk door
+stekken, die in Augustus van het rijpe hout gesneden worden, en die,
+gewoonlijk pas na een week of zes, wortel maken.</p>
+<p><b>Evonymus (Kardinaalshoed).</b> Als harde decoratieplant is vooral
+de <span class="letterspaced">Evonymus japonicus</span> zeer verspreid.
+Zij heeft ovale, gezaagde, lederachtige, groene bladeren; ook zijn er
+een aantal bontbladige vari&euml;teiten bekend. Van nature vormen deze
+tamelijk kleinbladige planten magere struikjes; door ze echter in het
+voorjaar en den zomer herhaaldelijk in te snijden, verkrijgt men
+fraaie, bossige planten. De cultuur, voortkweeking en aanwending
+<span class="pagenum">[<a id="pb288" href="#pb288" name="pb288">288</a>]</span>is geheel dezelfde als die van de <span class="letterspaced">Aucuba</span>. De <span class="letterspaced">Evonymus
+radicans</span> is een soort met ovaal-elliptische blaadjes. Haar op
+den bodem liggende takken maken zeer gemakkelijk wortel; ook van deze
+soort is een bontbladige vorm bekend.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e9326width" id="fig212"><img src="images/fig212.jpg" alt="Fig. 212. Evonymus japonicus variegatus."
+width="366" height="566">
+<p class="figureHead">Fig. 212. Evonymus japonicus variegatus.</p>
+</div>
+<p><b>Ficus.</b> De <span class="letterspaced">Ficussen</span> behooren
+zeker wel tot de meest geliefde kamerplanten, en bijna overal treft men
+de <span class="letterspaced">Ficus elastica</span> met haar groote,
+lederachtige, glanzend groene bladeren aan.</p>
+<p>Heeft deze plant ook al niet direct een zeer elegant voorkomen, zoo
+maakt zij toch op een bloemenstandaard, als alleen-staande plant, een
+goed figuur, en zij wordt overal met voorliefde gekweekt, daar zij bij
+een weinig nauwkeurige behandeling, zich in de kamer flink ontwikkelt.
+Daar de <span class="letterspaced">Ficus elastica</span> niet
+vrijwillig zijtakken maakt, moet men haar, wanneer zij een hoogte van
+1&frac12; &agrave; 2 Meter bereikt heeft, den kop afsnijden; zij vormt
+dan een kroontje en ziet er, vooral wanneer zij haar bladeren aan den
+stam heeft laten vallen, niet onaardig uit. Na verloop van eenige jaren
+doet men goed de takken der kroon nogmaals in te snijden. De afgesneden
+koppen kunnen dan, voorzien van drie bladeren, weder als stekken
+dienen. Men steekt ze, wanneer de wond een weinig opgedroogd is, in een
+met water gevuld medicijnfleschje, waarin zij, wanneer men ze voor een
+zonnig venster zet, na vier weken geworteld zullen zijn. Ook
+stengelstukjes, van &eacute;&eacute;n blad voorzien, laten zich zeer
+goed als stekken gebruiken (<a href="#fig023">Fig. 23</a>). Deze worden
+in kleine potjes gezet, matig warm, vochtig en beschaduwd gehouden. Na
+eenigen tijd zal het stengeldeel wortel schieten, het in den bladoksel
+slapende oog doorgroeien en een nieuwe plant vormen.</p>
+<p>Gewoonlijk gaat het met de <span class="letterspaced">Ficussen</span> in de kamer juist als met de
+<span class="letterspaced">Aralia&rsquo;s</span>; de bladeren staan
+niet horizontaal tegen den stam, doch zij <span class="pagenum">[<a id="pb289" href="#pb289" name="pb289">289</a>]</span>hangen er slap bij,
+wijl men haar te veel begiet en te warm houdt. De <span class="letterspaced">Ficus elastica</span> is volstrekt geen plant voor de
+warme kamer als hoedanig zij meestal aanbevolen wordt, doch een
+wintertemperatuur van 40&deg;&ndash;50&deg; Fahr. is haar voldoende;
+terwijl zij des zomers in den tuin of op het balkon kan staan. De
+kweekers, die in &eacute;&eacute;n zomer uit stekken zeer fraaie
+planten kweeken, houden de <span class="letterspaced">Ficussen</span>
+gedurende een groot gedeelte van den zomer buiten, en wel bij voorkeur
+in de volle zon. Meestal steken zij de stekken in een warmen bak,
+harden ze door veelvuldig luchten, en nemen in het begin van Juni de
+ramen er van af. Bij een goede cultuur kan een <span class="letterspaced">Ficus</span> vanaf de lente tot den herfst alle acht
+dagen een nieuw blad vormen, terwijl de oude bladeren dan niet geel
+worden en afvallen. Worden de jonge bladeren kleiner, hangen de oude
+slap langs de plant, en worden zij spoedig geel, dan kan men zeker
+zijn, dat de plant gebrek heeft aan voedsel en lucht, of wel dat zij in
+een te droge of warme lucht staat.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e9369width" id="fig213"><img src="images/fig213.jpg" alt="Fig. 213. Ficus elastica." width="397" height="419">
+<p class="figureHead">Fig. 213. Ficus elastica.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Ficus</span> moet jaarlijks in de
+lente in goede, zandige broeiaarde verplant, gedurende den zomer eenige
+malen gegierd en zeer dikwijls bespoten worden, terwijl men haar des
+winters een paar keer per week met een zachte spons geheel afwascht, om
+zeker te zijn, dat zij goed schoon blijft. Op de bovenvlakte der
+bladeren toch komt zeer gemakkelijk stof en aan de onderzijde huist
+maar al te vaak schadelijk ongedierte. Koopt men een <span class="letterspaced">Ficus</span>, dan is het zaak er vooral goed op te
+letten, of aan de onderzijden der bladeren geen ongedierte voorkomt,
+wat nog wel eens gebeuren wil.</p>
+<p>Een kleinbladerige, minder schoone, maar zeer harde soort is de
+<span class="letterspaced">Ficus australis</span>, voor welke een
+wintertemperatuur van 31&ndash;45 Fahr. ruimschoots voldoende is. Deze
+soort is echter niet gemakkelijk in den handel te verkrijgen.</p>
+<p><b>Grevillea robusta.</b> Onder de bladplanten voor koudere kamers
+zijn er slechts weinigen, die zoo elegant zijn als deze sinds lang
+bekende, doch tegenwoordig zeer veronachtzaamde Australische
+<span class="letterspaced">Grevillea</span>. Deze plant <span class="pagenum">[<a id="pb290" href="#pb290" name="pb290">290</a>]</span>vormt een slanken stam, die dubbel gevinde
+bladeren draagt, welke z&oacute;&oacute; fijn ingesneden zijn, dat zij
+bijna aan varenbladeren doen denken. Deze bladeren zijn groot en fraai
+donkergroen. De jonge <span class="letterspaced">Grevillea</span>
+groeit <span class="corr" id="xd19e9398" title="Bron: overtakt">onvertakt</span> door; eerst op ouderen leeftijd
+vertakt zij zich, zonder echter daardoor aan schoonheid te verliezen.
+Deze zeer sierlijke plant, die tegenwoordig dreigt vergeten te worden,
+is zeer waard, dat men meer de aandacht aan haar gaat schenken, vooral
+ook, omdat zij zich zoo gemakkelijk uit zaden laat voortkweeken. De
+cultuur is zeer eenvoudig: des winters verlangt zij een lichte, koele,
+des zomers een zonnige standplaats, dan echter bij voorkeur buiten.
+Geregeld alle jaar moet zij verplant worden in zandigen bladgrond
+vermengd met een weinig graszodengrond; de potten, die men gebruikt,
+moeten iets grooter zijn dan die, waarin zij stond. Vooral des winters
+moet men met gieten nogal voorzichtig zijn.</p>
+<p><b>Ilex (Hulst).</b> De gewone groene <span class="letterspaced">Hulst</span> (<span class="letterspaced">Ilex
+Aquifolium</span>) is een plant, die het hier te lande zeer goed buiten
+uithoudt en dan ook zeer verspreid is. Er bestaan talrijke, zeer fraaie
+vari&euml;teiten van, met zeer afwijkende en bonte bladeren. Hoewel de
+typische soort, des winters buiten gehouden, weinig of niet lijdt, zijn
+de bontbladerige vari&euml;teiten zwakker, waarom men voorzichtig doet,
+die in potten of kuipen te kweeken, ten einde ze des winters
+binnenshuis te kunnen zetten. Deze fraaie heesters, waarvan de bladeren
+zeer stekelig zijn, verdragen het insnijden heel goed, waardoor er
+fraai gevormde exemplaren van kunnen gekweekt worden. Des winters
+verschijnen aan het tweejarige hout een aantal roode bessen, die een
+aardig effect maken tusschen de bonte bladeren. De zaden kiemen niet
+gemakkelijk en de voortkweeking der bonte soorten gaat ook veel beter
+door veredeling op de gewone groene Hulst. De <span class="letterspaced">Ilex</span>-soorten verlangen een goede, zware aarde en
+gedurende den zomer een eenigszins beschaduwde plaats buiten.</p>
+<p><b>Laurus nobilis (Laurier).</b> De Laurier vormt in haar
+Zuid-Europeesch vaderland lang niet zoo&rsquo;n mooien heester als men
+zich in de noordelijke streken wel voorstelt. Hier te lande is zij een
+zeer belangrijke handelsplant. Meestal wordt zij in pyramide- of
+kroonvorm gekweekt, en in kuipen staande is zij dan een zeer sierlijke
+decoratieplant, hetzij als koppel- ter versiering van het ingangshek,
+het terras of het balkon, hetzij als alleen-staande gazon-plant. Vooral
+hier te lande en in Belgi&euml; worden de Laurieren in zeer groot
+aantal gekweekt. Een liefhebber doet het best zich jonge, goed gevormde
+pyramide- of kroonboompjes aan te schaffen; men behoeft er dan slechts
+voor te zorgen, de planten door een goede behandeling gezond te
+houden.</p>
+<p>Daar de Laurier een zeer harde plant is, die best enkele graden
+vorst kan verdragen, behoort zij onder de eersten, die in het begin van
+April buiten worden gezet. Om te beletten dat de kuipen van onderen
+rotten, te zorgen dat er geen regenwormen in de kluit dringen en de
+toevoer van <span class="pagenum">[<a id="pb291" href="#pb291" name="pb291">291</a>]</span>lucht in de aarde mogelijk te maken, worden de
+kuipen op drie of vier baksteenen gezet. Wil men voorkomen, dat de
+planten bij zwaren wind omwaaien, dan slaat men drie stevige stokken
+vlak langs de kuip, er voor zorgende, dat zij er niet boven uitsteken.
+Het is nu een voorname zaak er op te letten, dat de kuipplanten goed
+begoten worden. Als regel giet men eens per dag, bij voorkeur des
+avonds; is het weer echter zeer warm, dan moet men des morgens nog eens
+gieten; ook moet men van tijd tot tijd gieren. Van veel belang is het
+ook, dat men dagelijks, na het gieten, de kronen goed natspuit.
+Verzuimt men dit spuiten, dan worden de bladeren zeer spoedig door
+schild- en bladluizen aangetast, die in zoo grooten getale kunnen
+optreden, dat de plant doodgaat.</p>
+<p>Zorgt men voor geregeld gieren, dan kunnen de Laurieren zeer lang in
+dezelfde kuip blijven staan; gewoonlijk verplant men ze eerst, wanneer
+de kuip verrot is, of wanneer de kluit z&oacute;&oacute; zwaar
+beworteld is, dat het water er niet meer in doordringt. Zeer moet men
+er ook op letten, dat kroon of pyramide haar vorm behouden, waarom men
+ze elken zomer behoorlijk moet insnijden; dit geschiedt het best tegen
+het einde van Augustus, wanneer de scheuten volgroeid zijn.</p>
+<p>Na het insnijden hebben de oogen nog volop tijd om zich goed te
+vormen, zoodat zij in het voorjaar direct gaan doorgroeien. De
+overwintering van de Laurier geschiedt het best in een half vorstvrijen
+kelder of schuur. Bij strenge vorst moet men er op letten of zij niet
+&agrave;l te koud staan. Veel licht hebben zij des winters niet
+noodig.</p>
+<p><b>Melaleuca.</b> De <span class="letterspaced">Melaleuca</span>-soorten, die in grooten getale in
+Australi&euml; worden gevonden, behooren tot de familie der Mirten en
+kenmerken zich alle door lancetvormige blaadjes, die des winters
+aanblijven. De bloemen, die pas aan oudere planten verschijnen,
+gelijken zeer op die van de <span class="letterspaced">Callistemon</span>; zij zijn echter lang zoo schoon niet
+en bij sommige soorten zelfs tamelijk onbeduidend. De <span class="letterspaced">Melaleuca&rsquo;s</span> hebben dan ook slechts waarde
+als harde decoratieplanten, geschikt voor versiering van koelere
+kamers. De behandeling is juist dezelfde als die van de <span class="letterspaced">Eugenia&rsquo;s</span>.</p>
+<p>Het ook tot de familie der Mirten behoorende geslacht <span class="letterspaced">Leptospermum</span>, waarvan de soorten ook in
+Australi&euml; te huis behooren, heeft evenals de <span class="letterspaced">Melaleuca&rsquo;s</span> <span class="corr" id="xd19e9451" title="Bron: lancet-vormige">lancetvormige</span> blaadjes,
+maar kenmerkt zich door witte bloemen. Deze planten laten zich op
+dezelfde wijze kweeken en zijn voor hetzelfde doel geschikt. De
+voortkweeking geschiedt, evenals bij de <span class="letterspaced">Melaleuca&rsquo;s</span>, uit stekken in de maand
+Augustus.</p>
+<p><b>Pittosporum.</b> Verscheidene der in China en Japan thuis
+behoorende <span class="letterspaced">Pittosporum</span>-soorten zijn
+fraaie decoratie-planten. Men zou deze heesters ook onder de
+bloemplanten kunnen rekenen, want zij brengen lieve bloemschermpjes
+voort, bestaande uit witte bloempjes, die een heerlijken oranje-geur
+verspreiden; doch zij bloeien pas op tamelijk hoogen leeftijd, wanneer
+de planten veel te groot geworden zijn voor de kamer. De <span class="letterspaced">Pittosporum</span> <span class="pagenum">[<a id="pb292"
+href="#pb292" name="pb292">292</a>]</span>is een harde plant; zij moet
+gekweekt worden in heide-aarde, vermengd met een weinig graszodengrond.
+Des winters wordt zij in een koud, doch vorstvrij vertrek gezet, en des
+zomers houdt men haar bij voorkeur buiten. De meest voorkomende soort
+is de <span class="letterspaced">Pittosporum Tobira</span>, met
+glanzend groene, lederachtige omgekeerd-eironde bladeren. In de
+Europeesche tuinen wordt slechts &eacute;&eacute;n vari&euml;teit
+gevonden, met geelachtige bloemen; er moet echter in Japan een veel
+mooiere voorkomen, met zuiver witte bloemen. De voortkweeking geschiedt
+in Augustus door middel van stekken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.18"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Struik- en boomachtige bladplanten voor warme vertrekken.</h3>
+<p><b>Acalypha.</b> De tot dit geslacht behoorende planten, die zich
+door de fraaie teekening van haar bladeren kenmerken, zijn half
+heesters, die in Nieuw-Caledoni&euml; en op de Fidji-eilanden worden
+aangetroffen. Zij hebben gezaagde, ovale en hartvormige bladeren.</p>
+<p>De bekendste en zeker ook wel de schoonste soort is <span class="letterspaced">Acalypha musaica</span> met gele bladeren, die zeer
+fraai met rood gemarmerd zijn; bij andere soorten zijn de bladeren rose
+of donkerrood. Deze planten, die niet zeer gevoelig zijn en midden in
+den zomer ook wel buiten gekweekt kunnen worden, ontwikkelen zich
+vooral zeer fraai, wanneer men ze in het kamerkasje kweekt. Zij groeien
+zeer goed in broeiaarde, houden van veel spuiten en over het algemeen
+van een vochtige lucht. Plaatst men ze in te droge lucht, dan worden de
+bladeren spoedig door thrips en roode spin aangetast. De voortkweeking
+geschiedt in het voorjaar door kruidachtige stekken, die zeer
+gemakkelijk wortelen.</p>
+<p><b>Coffea arabica (Koffieboom).</b> Deze tropische nutplant is een
+uitstekende kamerbladplant; zij wordt echter, jammer genoeg, niet veel
+daartoe gebruikt. De Koffieboom, die feitelijk slechts een heester
+vormt, welke zelden hooger dan 3 &agrave; 4 Meter wordt, is in jongen
+toestand een zeer fraaie kamerplant; zij vormt dan meestal een
+stammetje, waarvan horizontale takjes afstaan, zoodat zij een zuiveren
+pyramide-vorm heeft. De bladeren zijn ovaal, aan de punt toegespitst en
+glanzend groen. Is de plant eenmaal vrij groot, en goed ontwikkeld, dan
+geeft zij in den zomer kleine, witte bloempjes, die een jasmijngeur
+verspreiden. Op deze bloempjes volgen eerst groene, later roode bessen,
+die ieder twee zaadkorrels bevatten. Deze vruchten worden ook in de
+kamer rijp. Uit de zaden, die ook in den handel verkrijgbaar zijn, kan
+men zeer gemakkelijk jonge plantjes kweeken. Zoodra de zaden goed rijp
+zijn, moeten zij gezaaid worden in potten, die gelijkmatig warm en
+vochtig gehouden worden. De kieming heeft dan pas na vier &agrave; zes
+weken plaats. <span class="pagenum">[<a id="pb293" href="#pb293" name="pb293">293</a>]</span></p>
+<p>Fig. 214 vertoont een jonge <span class="letterspaced">Coffea
+arabica</span> en het opmerkenswaardigst daaraan zijn de kiembladeren,
+die buitengewoon groot worden en geheel het voorkomen van gewone
+bladeren verkrijgen. Wil men Koffieboompjes uit zaden kweeken, dan moet
+men die in een zaadhandel koopen, aangezien de gewone ongebrande
+koffieboonen in de meeste gevallen niet kiemkrachtig meer zijn. Een
+Koffieboom verlangt een lichte, tamelijk warme standplaats; gedurende
+den zomer heeft hij echter veel frissche lucht noodig. De bladeren
+moeten dikwijls bespoten en afgesponsd worden, opdat de plant niet
+aangetast wordt door ongedierte, iets wat anders zeer gemakkelijk
+gebeurt. Des zomers kan men rijkelijk gieten; des winters daarentegen
+moet men veel spaarzamer met water zijn. Zeer nuttig is het, de planten
+des zomers eenige malen met een aftreksel van hoornspaanders te
+begieten. Een andere goede <span class="letterspaced">Coffea</span>-soort voor de kamer is de <span class="letterspaced">Coffea liberica</span>, die veel grooter bladeren heeft.
+Ook van deze soort kan men in een goeden zaadhandel zaden
+verkrijgen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e9501width" id="fig214"><img src="images/fig214.jpg" alt="Fig. 214. Jonge Coffea arabica." width="180"
+height="259">
+<p class="figureHead">Fig. 214. Jonge Coffea arabica.</p>
+</div>
+<p><b>Cycas revoluta (Sagopalm).</b> Niettegenstaande haar Hollandschen
+naam heeft deze plant niets gemeen met de echte Palmen. De <span class="letterspaced">Cycas</span> levert de bladeren, als Palmtakken bekend,
+die tegenwoordig zeer veel bij begrafenisplechtigheden worden gebruikt.
+Juist om die bladeren wordt deze plant tegenwoordig in zeer grooten
+getale gekweekt. Deze bladeren hebben eenigszins het voorkomen van die
+van een Vederpalm; zij zijn glanzend groen, stijf en daardoor tamelijk
+broos. Een <span class="letterspaced">Cycas</span> groeit slechts
+&eacute;&eacute;n keer per jaar uit; zeer dikwijls echter rust zij
+daarna &eacute;&eacute;n, somtijds zelfs twee jaar. Gewoonlijk begint
+zij in den voorzomer uit te groeien. Uit het hart der plant ontwikkelt
+zich dan een groot aantal bladeren, soms wel veertig te gelijk; deze
+ontrollen zich juist als varenbladeren; in den beginne zijn zij
+lichtgroen en week, later worden zij donkergroen en vrij stevig. Een
+<span class="letterspaced">Cycas</span> zal haar nieuwe kroon niet
+licht in een kamer ontwikkelen; zij heeft daartoe de warme, vochtige
+kaslucht noodig; reden waarom zij voor kamercultuur feitelijk niet
+geschikt is. Is zij eenmaal uitgegroeid, dan heeft zij n&ograve;ch zeer
+vochtige lucht, n&ograve;ch veel warmte noodig, zoodat zij d&aacute;n
+aan alle eischen van een gemakkelijke kamerplant voldoet, en er dan ook
+zeer geschikt voor is. Zoodra de kroon geheel ontwikkeld is, heeft zij
+niet veel water meer noodig en vooral des winters moet men met gieten
+uiterst voorzichtig zijn.</p>
+<p><b>Pandanus (Schroefpalm).</b> Evenals de <span class="letterspaced">Cycas</span> heeft ook de <span class="letterspaced">Pandanus</span> niets met de eigenlijke Palmen gemeen,
+en het is slechts de volksmond, welke deze plant dien naam gegeven
+heeft. De <span class="letterspaced">Pandanussen</span> zijn fraaie,
+zeer aanbevelenswaardige kamerplanten, met schroefvormig ingeplante,
+lange, <span class="pagenum">[<a id="pb294" href="#pb294" name="pb294">294</a>]</span>elegant gebogen bladeren. Aan de bladranden en
+aan de onderzijde van den middennerf hebben verscheidene soorten
+groote, scherpe dorens. De in den handel het veelvuldigst voorkomende
+soort is de <span class="letterspaced">Pandanus utilis</span>,
+afkomstig van Madagascar. Deze soort heeft lange, groene bladeren, die
+zeer smalle, roode randen hebben; zij vertakt zich, in een kamer
+gekweekt, niet, maar kan er een fraaie bladerkroon vormen. Een zeer
+schoone bont-bladerige soort is de <span class="letterspaced">Pandanus
+Veitchii</span> met witbonte bladeren; ook de <span class="letterspaced">Pandanus javanicus</span> heeft bonte bladeren, die
+echter veel sterker gedoornd zijn. De beide laatstgenoemde soorten
+worden door de zijscheuten, die zich veelvuldig vormen en die als
+stekken behandeld worden, voortgekweekt; eerstgenoemde soort
+vermenigvuldigt men door ingevoerde zaden. De voortkweeking van
+<span class="letterspaced">Pandanussen</span> in de kamer is echter
+niet geraden, daar zij bijna altijd mislukt.</p>
+<p>Een gezonde, goed ontwikkelde <span class="letterspaced">Pandanus</span>, die men het best tegen het najaar
+koopt, is een zeer fraaie plant om vrij op een bloemstandaard geplaatst
+te worden. Gedurende den winter heeft zij geen behoefte aan veel licht
+en men kan haar het geheele jaar door in de kamer houden. De bladeren
+moeten elke week met een sponsje afgewasschen worden. Men begint
+daartoe aan den bladvoet en wascht naar de spits toe, daar men anders
+kans heeft zich aan de dorens te verwonden. Veel spuiten behoeft men
+den Schroefpalm niet te doen, daar het niet wenschelijk is, dat zich
+water in den kop verzamelt, waardoor deze zou kunnen verrotten. De
+aarde moet matig vochtig gehouden worden; des zomers kan men wat meer
+gieten dan &rsquo;s winters, mits men er voor zorgt, dat er geen water
+in het plantenschoteltje blijft staan, wat hoogst nadeelig is. Is het
+noodig haar te verpotten, dan doet men dit bij voorkeur in het
+voorjaar, en gebruikt men daartoe goede broeiaarde, vermengd met
+graszodengrond. Men moet er voor zorgen, haar niet al te diep te
+planten, wat men, met het oog op de luchtwortels, die zich aan den stam
+vormen, al zeer licht zou doen. Daar de bladeren gemakkelijk
+brandvlekken krijgen, moet men haar des zomers goed tegen de zon
+schermen.</p>
+<p><b>Pogostemon Patchouli.</b> De <span class="letterspaced">Patchouli</span> is een kleine, tamelijk onbeduidende
+halfheester, welks bladeren een sterk aromatischen reuk hebben, door
+den &eacute;&eacute;n meer bemind dan door den ander. In de parfumerie
+spelen deze bladeren een zeer groote rol, en in gedroogden toestand
+vormen zij, als middel tegen mot, een niet onbelangrijk handelsartikel.
+De bladeren zijn, vooral wanneer zij jong zijn, niet onaardig en daar
+zij in een warm vertrek groeit, vindt men ze hier en daar nog wel als
+kamerplant. Zij verlangt een voedzame aarde, doch stelt verder geen
+bijzondere eischen en laat zich zeer gemakkelijk uit stek voortkweeken.
+<span class="pagenum">[<a id="pb295" href="#pb295" name="pb295">295</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.19"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Kruidachtige bladplanten voor koele vertrekken.</h3>
+<p><b>Carex japonica fol. var.</b> Deze plant, die tot de familie van
+de <span class="letterspaced">Rietgrassen</span> toehoort, is pas
+betrekkelijk korten tijd in den handel, en daardoor nog lang niet
+algemeen verspreid; zij bezit echter zooveel goede eigenschappen, dat
+zij niet warm genoeg kan aanbevolen worden. De ongeveer 4 m.M. breede
+bladeren van dit bonte plantje kunnen 75 cM. lang worden, en hangen dan
+elegant gebogen over den pot heen. Zij ontspruiten uit den wortelstok
+en zijn helder groen met een lichtgelen rand. Een eigenaardige
+schoonheid verleenen ook nog de bloemaren aan deze plant, hetgeen op de
+gravure duidelijk zichtbaar is.</p>
+<div class="figure xd19e9571width" id="fig215"><img src="images/fig215.jpg" alt="Fig. 215. Carex japonica fol. var." width="554" height="409">
+<p class="figureHead">Fig. 215. Carex japonica fol. var.</p>
+</div>
+<p>De bonte <span class="letterspaced">Carex</span> is een ijzersterke
+kamerplant, die uitstekend voor de bloemtafel geschikt is. Over het
+algemeen ziet men haar voor een warme kasplant aan, en kweekt men haar
+dus in een vochtig warme lucht; dit is echter geenszins noodig, daar
+zij zelfs zonder bedekking eenige graden vorst kan verdragen en dan ook
+beter voor de koelere vertrekken geschikt is. De <span class="letterspaced">Carex</span> verlangt in goede broeiaarde geplant te
+worden, en verdraagt des zomers zeer veel water. Door verdeeling en ook
+uit zaden laat zij zich zeer gemakkelijk voortkweeken.</p>
+<p><b>Farfugium grande.</b> Een der allerbeste en hardste kamerplanten
+is zeker wel de uit China afkomstige <span class="letterspaced">Farfugium</span>. De bladeren ontspruiten direct uit den
+wortelstok en staan op lange, sappige stelen; zij zijn tamelijk groot,
+onregelmatig van vorm, en met gele vlekken bezet. Deze plant is zeer
+<span class="pagenum">[<a id="pb296" href="#pb296" name="pb296">296</a>]</span>geschikt voor den beginnenden liefhebber, die
+nog niet op de hoogte is van al de eischen, door de planten gesteld.
+Daar zij flink groeit, moet men haar in tamelijk groote potten zetten,
+bij voorkeur in zeer voedzame broeiaarde, vermengd met een goede
+hoeveelheid graszodengrond. Voor het begieten behoeft men niet bevreesd
+te zijn, daar zij tamelijk veel water kan verdragen. Des zomers
+verlangt de <span class="letterspaced">Farfugium</span> een luchtige,
+tegen te scherpe zon beschermde plaats; het best doet men, haar in den
+tuin of op het balkon te plaatsen.</p>
+<p>Des winters stelt zij geen hooge eischen, daar men haar in een
+koude, doch ook in een matig warme kamer kan laten overwinteren,
+terwijl zij ook met een minder lichte standplaats tevreden is. Oude
+exemplaren kan men in het voorjaar bij het verplanten door scheuring
+vermenigvuldigen.</p>
+<div class="figure xd19e9598width" id="fig216"><img src="images/fig216.jpg" alt="Fig. 216. Ophiopogon Jaburan fol. var." width="541" height="380">
+<p class="figureHead">Fig. 216. Ophiopogon Jaburan fol. var.</p>
+</div>
+<p><b>Gynura aurantiaca.</b> De <span class="letterspaced">Gynura</span> is een sierlijke, kruidachtige
+Oost-indische bladplant, met ovale, dicht behaarde bladeren, die in
+jeugdigen toestand door haar blauw-violetten glans de opmerkzaamheid
+trekken. Door haar fraaie kleur heeft men gemeend deze plant voor
+moza&iuml;ek-vakken te kunnen gebruiken; zij bleek daarvoor echter
+ongeschikt te zijn en is thans bijna geheel uit de cultures
+verdwenen.</p>
+<p>Toch is de <span class="letterspaced">Gynura</span> als kamerplant
+zeer aan te bevelen; zij groeit in bijna iederen voedzamen grond zeer
+goed, krijgt vooral in de zon een zeer fraaie kleur en kan des zomers
+voor het venster staan. De kruidachtige stengelspitsen groeien als
+stekken zeer goed en leveren spoedig jonge plantjes. <span class="pagenum">[<a id="pb297" href="#pb297" name="pb297">297</a>]</span></p>
+<p><b>Ophiopogon.</b> Verschillende Japansche <span class="letterspaced">Ophiopogon</span>-soorten zijn harde potplanten, die in
+de kamer zeer duurzaam zijn. Zij zijn door haar elegante grasachtige,
+n&uacute; eens groene, d&aacute;n weder bonte bladeren uitstekend
+geschikt voor bloemtafels, kamerkasjes en terrariums. De schoonste en
+meest bekende soort is zeker wel de uit Japan ingevoerde <span class="letterspaced">Ophiopogon Jaburan fol. var</span>., door <a href="#fig216">Fig. 216</a> afgebeeld. Deze plant, met fraaie, groen met
+geel gestreepte bladeren en niet onaardige blauwe bloempjes, is
+werkelijk hard, en kan jaar in, jaar uit in een warm vertrek gehouden
+worden. Het liefst overwintert zij echter in een koel vertrek, een
+eigenschap van bijna alle Japansche planten; des zomers geeft men haar
+dan een plaatsje in het bloemenrekje voor het venster. Hoewel men de
+<span class="letterspaced">Ophiopogon</span> veelal als kleine plant
+aantreft, laat zij zich toch, wanneer men haar jaarlijks in goede aarde
+verplant, tot een werkelijk schoon exemplaar aankweeken. De
+voortkweeking geschiedt door verdeeling der oude planten, waarbij de
+dikke wortelstok met een, scherp mesje doorgesneden moet worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e9632width" id="fig217"><img src="images/fig217.jpg" alt="Fig. 217. Plectogyne (Aspidistra) elatior."
+width="511" height="428">
+<p class="figureHead">Fig. 217. Plectogyne (Aspidistra) elatior.</p>
+</div>
+<p><b>Plectogyne (Aspidistra) elatior.</b> Wanneer men den naam van
+deze plant hoort en de gravure er van ziet, dan zal men haar direct als
+een oude bekende herkennen. Wie toch kent deze kruidachtige plant niet;
+wie heeft haar nooit in de kamer gekweekt? De uit China en Japan
+afkomstige <span class="letterspaced">Aspidistra</span><a class="noteref" id="xd19e9643src" href="#xd19e9643" name="xd19e9643src">2</a>
+is goed ontwikkeld, een werkelijk schoone plant. De bladeren, die bij
+de typische soort groen, bij de &eacute;&eacute;ne vari&euml;teit groen
+met gele of witte strepen en bij de andere groen met witte vlekken
+zijn, ontspruiten uit een wortelstok, die zich even onder de
+oppervlakte van de aarde bevindt. Een zich ontwikkelend blad is met een
+steunblad omgeven, waaruit het langzaam te voorschijn komt. De nu en
+dan verschijnende bloemen zijn onbeduidend; zij zitten vlak tegen de
+aarde aan den wortelstok en hebben een lichtgroene kleur. Deze plant
+schijnt geheel ongevoelig te zijn <span class="pagenum">[<a id="pb298"
+href="#pb298" name="pb298">298</a>]</span>voor een donkere standplaats,
+droge kamerlucht en stof; ook schijnt te veel warmte haar niet te
+hinderen; dit neemt evenwel niet weg, dat men beter doet haar goed te
+behandelen, geregeld te begieten, de bladeren schoon te houden en ze op
+een lichte plaats te zetten. Het is voldoende, wanneer men haar eens om
+de twee jaren verpot, waartoe men een mengsel gebruikt van blad- en
+broeiaarde; heeft men dit niet, dan kan men ook lichten tuingrond
+gebruiken. Het best overwintert zij in een vertrek met een temperatuur
+van 45&deg;&ndash;50&deg; Fahr. De voortkweeking geschiedt door
+verdeeling der planten.</p>
+<p><b>Phormium tenax (Nieuw-Zeelandsch Vlas).</b> De <span class="letterspaced">Phormium</span> is een zeer fraaie plant, met lange,
+zwaardvormige, groene bladeren, die voor een gedeelte uit een zeer
+taaie vezelstof bestaan, welke voor het vervaardigen van touw wordt
+gebruikt. Het is een harde plant, die, in een kuip gekweekt, zeer
+geschikt voor decoratie is.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e9665width" id="fig218"><img src="images/fig218.jpg" alt="Fig. 218. Reineckia carnea." width="370"
+height="463">
+<p class="figureHead">Fig. 218. Reineckia carnea.</p>
+</div>
+<p>Er bestaan talrijke vari&euml;teiten van met fraaie bont gestreepte
+bladeren. Zeer goed laat zich de <span class="letterspaced">Phormium</span> des winters gebruiken tot het versieren
+van vestibules en trappen, terwijl zij des zomers buiten wil staan. Een
+eigenlijke kamerplant is zij dus niet. Voor het verplanten, dat bij
+oude exemplaren slechts weinig noodig is, wordt goede, zware grond
+gebruikt. De vermenigvuldiging geschiedt bij de groene soort door zaden
+en verdeeling, maar bij de bonte vari&euml;teiten uitsluitend door
+deeling.</p>
+<p><b>Reineckia carnea.</b> Dit is een sierlijke, in China inheemsche,
+kruidachtige bladplant, die zeer hard is en zich daardoor uitstekend in
+de kamer laat kweeken. Zeer mooi vooral is de witbonte vari&euml;teit.
+De <span class="letterspaced">Reineckia</span> heeft vleeschkleurige
+bloempjes, die, zooals ook de gravure aantoont, in aartjes vereenigd
+zijn en haar waarde nog verhoogen. Wij durven gerust het kweeken van
+dit lieve plantje, dat de kweekers veel tot het beplanten van
+jardini&egrave;res gebruiken, aanbevelen. Plant men haar in goede
+aarde, in potten van 10&ndash;12 cM. wijdte, dan zal zij zich spoedig
+zeer fraai ontwikkelen. <span class="pagenum">[<a id="pb299" href="#pb299" name="pb299">299</a>]</span>Des winters verlangt zij een
+temperatuur van 45&deg;&ndash;50&deg; Fahr.; zij verdraagt echter zeer
+goed de temperatuur van een niet te warm woonvertrek, en wordt liefst
+op een eenigszins beschaduwde plek gezet. De voortkweeking geschiedt
+gemakkelijk door verdeeling der moederplant. Staat zij op een vochtige
+plaats, dan maken de scheuten reeds wortel, wanneer zij nog aan de
+moederplant zitten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.20"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Kruidachtige bladplanten voor warme vertrekken.</h3>
+<div class="figure xd19e9687width" id="fig219"><img src="images/fig219.jpg" alt="Fig. 219. Begonia Rex." width="449" height="438">
+<p class="figureHead">Fig. 219. Begonia Rex.</p>
+</div>
+<div class="figure xd19e9692width" id="fig220"><img src="images/fig220.jpg" alt="Fig. 220. Het voortkweeken van Bladbegonia&rsquo;s." width="521"
+height="247">
+<p class="figureHead">Fig. 220. Het voortkweeken van
+Bladbegonia&rsquo;s.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e9697width" id="fig221"><img src="images/fig221.jpg" alt="Fig. 221. Begonia rubella." width="373"
+height="447">
+<p class="figureHead">Fig. 221. Begonia rubella.</p>
+</div>
+<p><b>Begonia Rex (Bladbegonia).</b> Behooren de <span class="letterspaced">Knol</span>- en <span class="letterspaced">Heesterachtige Begonia&rsquo;s</span> tot de schoonste
+en dankbaarste bloemplanten, de z.g.n. <span class="letterspaced">Bladbegonia&rsquo;s</span> moeten zeker tot de
+allerfraaiste bladplanten gerekend worden, die voor kamercultuur
+geschikt zijn. Hoewel ook de <span class="letterspaced">Bladbegonia&rsquo;s</span> bloemen voortbrengen, worden
+zij toch uitsluitend ter wille van haar schoone bladeren gekweekt. Deze
+<span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> behooren tot de
+fraaiste en duurzaamste planten, waarmede men de kamer gedurende den
+herfst en den winter versieren kan. Het was ongeveer in het jaar 1850,
+dat de <span class="letterspaced">Bladbegonia&rsquo;s</span> haar
+glanspunt bereikten, evenals dit nu met de <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span> het geval is. Geheel uit de
+mode geraakt zijn zij echter niet. Ook tegenwoordig is het nog steeds
+een zeer gezochte marktplant; daar men echter in de fabrieken van
+kunstbloemen de <span class="letterspaced">Bladbegonia&rsquo;s</span>
+beter dan eenig andere plant kan namaken, vindt men nu meer nagemaakte
+dan echte <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> in de
+kamers. Natuurlijk is dit zeer te betreuren, te meer, daar die metalen
+planten, die nooit veranderen, juist niet geschikt <span class="pagenum">[<a id="pb300" href="#pb300" name="pb300">300</a>]</span>zijn, om den smaak van het publiek te
+verbeteren. Er bestaat een zeer groot aantal prachtige
+vari&euml;teiten, die zeer groote bladeren maken, welke met de fraaiste
+kleuren geteekend zijn. Tegenwoordig heeft men ook een
+&eacute;&eacute;nkleurige vari&euml;teit, de <span class="letterspaced">Begonia &ldquo;Perle de Paris&rdquo;</span>, een zeer
+teere soort met zilverwitte bladeren. Een zeer interessante soort is
+ook de <span class="letterspaced">Begonia Comtesse Louise
+Erdody</span>, waarvan de bladeren aan den voet spiraalsgewijze
+gewonden zijn. In tegenstelling met de <span class="letterspaced">Knolbegonia&rsquo;s</span> groeien de <span class="letterspaced">Bladbegonia&rsquo;s</span> het gansche jaar door. Zij
+verlangen zandige heideaarde, een warme standplaats en een niet te
+droge lucht; verder moet men ze tegen te scherpe zon beschermen en ze
+vooral niet bespuiten. Zeer interessant is de voortkweeking dezer
+planten, hetgeen door de bladeren geschiedt. Men snijdt daartoe een
+goed volwassen blad met een stukje steel af, en geeft dit met een
+scherp mesje aan de ondervlakte eenige insnijdingen in de hoofdnerf,
+bij voorkeur daar, waar deze zich vertakt. Het op deze wijze ingesneden
+blad wordt nu zoodanig in een, met een glasplaat bedekten, schotel
+gelegd, dat de steel in de aarde staat en <span class="pagenum">[<a id="pb301" href="#pb301" name="pb301">301</a>]</span>de ingesneden
+hoofdnerf op de aarde komt te liggen. Om het oplichten te voorkomen,
+legt men kleine steentjes of scherven op de bovenzijde van het blad. Na
+eenige weken zullen zich aan al de insnijdingen en ook aan den bladvoet
+knoppen vormen, die zich spoedig ontwikkelen en dan heel aardige jonge
+plantjes worden. Jammer genoeg slaagt deze wijze van voortkweeken
+meestal in een kamer niet al te best, daar den liefhebber de daartoe
+zeer noodige bodemwarmte ontbreekt. Toch is het wel waard, er de proef
+eens mede te nemen. Schijnt de zon, dan moet het op de beschreven wijze
+neergelegde blad daartegen geschermd worden. Het gieten mag alleen maar
+langs den potrand gebeuren, opdat de bladvlakte niet vochtig wordt.</p>
+<div class="figure xd19e9751width" id="fig222"><img src="images/fig222.jpg" alt="Fig. 222. Curculigo recurvata." width="570"
+height="569">
+<p class="figureHead">Fig. 222. Curculigo recurvata.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Bladbegonia&rsquo;s</span> zijn
+kruidachtige planten met een dikken, vleezigen wortelstok. Men kan ze
+zeer lang goed houden, wanneer zij in het voorjaar verplant worden in
+een mengsel van heide- en broei-aarde, waaraan <span class="pagenum">[<a id="pb302" href="#pb302" name="pb302">302</a>]</span>wat
+hoornspaanders zijn toegevoegd. Des winters moet men ze slechts matig
+begieten. Heeft men hardere vari&euml;teiten, dan groeien zij ook zeer
+goed buiten, mits men ze op een beschaduwde plek zet. Naast de
+<span class="letterspaced">Begonia Rex</span> zijn er nog verscheidene
+kruidachtige <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>, die om
+de bladeren gekweekt worden. Eenige daarvan groeien tamelijk hoog op,
+en hebben fraai geteekende of gevlekte bladeren, van andere hardere
+soorten daarentegen zijn deze groot en groenachtig. Tot deze laatste
+behoort de <span class="letterspaced">Begonia rubella</span>, (Fig.
+221.)</p>
+<div class="figure xd19e9772width" id="fig223"><img src="images/fig223.jpg" alt="Fig. 223. Fittonia Verschaffeltii." width="590" height="464">
+<p class="figureHead">Fig. 223. Fittonia Verschaffeltii.</p>
+</div>
+<p><b>Coleus.</b> Van de <span class="letterspaced">Coleus</span>
+behooren verscheidene soorten op Java thuis, en van deze stammen al de
+prachtige vari&euml;teiten, die tegenwoordig gekweekt worden, af. De
+hardere soorten spelen een voorname rol bij het aanleggen van
+moza&iuml;ek-vakken; de teerderen, waarvan vele zich door werkelijk
+prachtige kleuren onderscheiden, vormen zeer schoone potplanten, die
+des zomers zeer goed achter een zonnig, gesloten venster groeien.
+Terwijl de <span class="letterspaced">Coleus</span> des zomers op een
+warme standplaats zeer goed groeit, vooral, wanneer men ze verscheidene
+malen in goede broeiaarde verpot, ze rijkelijk giert en begiet, is zij
+in den winter zeer gevoelig, zoodat zij moet overwinteren in een
+vertrek met een gemiddelde temperatuur van 65&deg; Fahr. Is men nu zeer
+voorzichtig met gieten en let men goed op het ongedierte, dan zullen
+zij wellicht goed den winter doorkomen; zeker is dit echter
+<span class="pagenum">[<a id="pb303" href="#pb303" name="pb303">303</a>]</span>niet. Het best doet men in het voorjaar jonge
+planten te koopen, die zeer goedkoop zijn. Het schoonst is de
+<span class="letterspaced">Coleus</span> met roode bladeren, die bij
+eenige grootbladerige soorten bijna de afmeting van een <span class="letterspaced">Ficus</span>-blad kunnen bereiken. De bloemen zijn zeer
+onbeduidend en verschijnen slechts bij zeer groote planten of bij die,
+welke gebrek aan voedsel hebben. De voortkweeking geschiedt zeer
+gemakkelijk door stekken, die binnen enkele dagen wortel maken.</p>
+<p><b>Curculigo recurvata</b>. De <span class="letterspaced">Curculigo</span> is een der fraaiste kruidachtige
+planten voor warme vertrekken. Op lange, grootvormige bladstelen draagt
+zij bladeren, die tot een Meter lengte kunnen bereiken, met een
+gegolfde oppervlakte en van een frisch groene kleur, die bij een
+teerdere soort met gele strepen wordt afgewisseld. Door deze elegant
+omgebogen bladeren is de <span class="letterspaced">Curculigo</span>
+uitstekend geschikt voor vrijstaande plant op een standaard. Op de
+bloemtafel kan men haar als middenplant gebruiken, doch men moet er dan
+voorzichtig mede zijn; door het gieten toch, wordt licht tegen de
+bladeren gestooten, die dan zeer gemakkelijk knakken. Een natuurlijk
+verschijnsel is het, ook bij gezonde planten, dat de bladspitsen dor en
+zwart worden; zij mogen daarom echter niet afgesneden worden. Dicht aan
+den wortelhals verschijnen, half tusschen schutbladeren verborgen en
+tot een dichten bundel vereenigd, de gele bloemen, die volstrekt geen
+waarde aan de plant geven.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Curculigo</span> is niet zeer teer;
+zij verdraagt de droge kamerlucht heel goed en ontwikkelt in
+&eacute;&eacute;n zomer drie tot vier fraaie, groote bladeren, wanneer
+men ze in het voorjaar behoorlijk verpot heeft in met wat
+graszodengrond vermengde heide-aarde. Bij het verplanten kunnen de
+talrijke worteluitloopers afgesneden en in een afzonderlijk potje
+opgeplant worden. Zorgt men er niet voor, dat de bladeren goed zuiver
+gehouden worden, en vergeet men ze bij warm weder aan beide zijden te
+bespuiten, dan warden zij spoedig door ongedierte aangetast. Wanneer
+men te veel giet, wordt de <span class="letterspaced">Curculigo</span>
+wortelziek; de frisch groene bladeren verkrijgen dan een geelachtige,
+ongezonde kleur.</p>
+<p><b>Fittonia.</b> De <span class="letterspaced">Fittonia&rsquo;s</span> zijn sierlijke, kruidachtige,
+bont geaderde bladplanten, welke ieder, die haar ziet, direct bevallen.
+Evenals zooveel andere fraaie bonte bladplanten zijn ook de
+<span class="letterspaced">Fittonia&rsquo;s</span> zeer gevoelig; zij
+houden van schaduw, warmte en vochtige lucht, waarom men ze het best
+kan kweeken in het kamerkasje of het terrarium. Plant men ze in het
+terrarium uit, dan ontwikkelen deze over den bodem kruipende planten,
+die niet veel hooger dan 10 cM. worden, zich zeer fraai; wil men ze in
+potten houden, dan groeien zij het best in platte schalen. De grond,
+dien men ze geeft, moet vooral poreus wezen; het best gebruikt men
+grove stukjes heide-aarde, waar de fijne bestanddeelen uit gezeefd
+zijn, vermengd met stukjes turf en een weinig zand. De potten moeten
+van een goede drainage, bestaande uit scherven en stukjes houtskool,
+voorzien worden. Staan zij in een vochtig warme <span class="pagenum">[<a id="pb304" href="#pb304" name="pb304">304</a>]</span>lucht, dan hebben de <span class="letterspaced">Fittonia&rsquo;s</span> geen behoefte aan veel licht.
+Des zomers moeten zij rijkelijk, des winters spaarzamer begoten worden.
+In den handel treft men twee soorten aan, namelijk <span class="letterspaced">Fittonia argyroneura</span>, een tamelijk teere soort,
+met zeer fraaie, wit geaderde bladeren, en <span class="letterspaced">Fittonia Verschaffeltii</span>, een hardere soort, met
+grootere, rood geaderde bladeren. Van beide soorten zijn de bloemen
+onbeduidend. De voortkweeking geschiedt door stekken, die, in het
+kamerkasje, gemakkelijk wortel maken.</p>
+<p><b>Maranta.</b> De <span class="letterspaced">Maranta&rsquo;s</span>
+zijn prachtige bladplanten, afkomstig uit tropisch Amerika; het is
+echter jammer, dat zij zoo gevoelig zijn voor droge kamerlucht. Van de
+talrijke soorten, waaronder er zijn met zeer schoon geteekende
+bladeren, die in de kassen der groote liefhebbers worden gekweekt, zijn
+slechts zeer weinigen voor kamercultuur geschikt. Deze planten
+verlangen een zeer vochtige lucht en een beschaduwde standplaats. Staan
+zij in de zon, of is de aarde een weinig te droog, dan rollen de
+bladeren zich direct op; en staan zij in een te koud vertrek, dan
+worden zij wortelziek. De beste soorten, voor kamercultuur zijn
+<span class="letterspaced">Maranta Lietze&iuml;</span>, die tamelijk
+hoog opgroeit en kleine, groene, mooi geteekende bladeren draagt,
+alsook de laag blijvende <span class="letterspaced">Maranta
+Kerchovei</span>. Beide soorten laten zich door verdeeling zeer
+gemakkelijk voortkweeken. Een der schoonste soorten, die het bij een
+zorgzame behandeling eenigen tijd in de kamer uithoudt, is de in
+<a href="#fig225">Fig. 225</a> afgebeelde <span class="letterspaced">Maranta zebrina</span>.</p>
+<div class="figure xd19e9855width" id="fig224"><img src="images/fig224.jpg" alt="Fig. 224. Maranta Kerchovei." width="497"
+height="339">
+<p class="figureHead">Fig. 224. Maranta Kerchovei.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Maranta&rsquo;s</span> moeten geplant
+worden in grove broeiaarde, vermengd met wat graszodengrond, zand en
+stukjes houtskool. Het meest durf ik de <span class="letterspaced">Maranta Kerchovei</span> aanbevelen, die zich, door haar
+gedrongen groei, uitstekend leent voor het kamerkasje.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e9868width" id="fig225"><img src="images/fig225.jpg" alt="Fig. 225. Maranta zebrina." width="513"
+height="377">
+<p class="figureHead">Fig. 225. Maranta zebrina.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb305" href="#pb305" name="pb305">305</a>]</span></p>
+<p><b>Musa (Banaan).</b> De <span class="letterspaced">Musa&rsquo;s</span> zijn kruidachtige gewassen, met
+zulke groote bladeren, dat zij slechts als jonge plantjes voor
+kamercultuur geschikt zijn; worden zij grooter, dan deugen zij er niet
+meer voor, ook omdat de bladeren zeer gemakkelijk inscheuren, en de
+plant dan haar sierlijk voorkomen verliest. Lastig in de cultuur zijn
+de meeste Musa&rsquo;s niet. Zij verlangen een zeer vette aarde, moeten
+des zomers veel begoten en gegierd worden, terwijl er voor moet worden
+gezorgd, dat zij een luchtige standplaats hebben. Des winters moeten
+zij tamelijk warm gezet en vooral droog gehouden worden. Geeft men ze
+te veel water, dan worden dadelijk de wortels ziek. De <span class="corr" id="xd19e9880" title="Bron: bekenste">bekendste</span> soort is
+zeker wel de <span class="letterspaced">Musa Ensete</span>
+(<span class="letterspaced">Abessinische Banaan</span>). Deze soort
+wordt veel gebruikt om des zomers in parken te worden uitgeplant. Geeft
+men ze een goeden bodem en standplaats, dan kunnen zij, zoo behandeld,
+in &eacute;&eacute;n zomer reusachtige afmetingen verkrijgen. Des
+winters kan zij slechts d&agrave;n binnenshuis gebruikt worden, wanneer
+men over zeer groote salons te beschikken heeft. Andere schoone soorten
+zijn: <span class="letterspaced">Musa Cavendishii</span> (<span class="letterspaced">M. chinensis</span>), <span class="letterspaced">M.
+paradisiaca</span> en <span class="letterspaced">M. zebrina</span>.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e9903width" id="fig226"><img src="images/fig226.jpg" alt="Fig. 226. Peperomia Verschaffeltii." width="372" height="315">
+<p class="figureHead">Fig. 226. Peperomia Verschaffeltii.</p>
+</div>
+<p><b>Panicum plicatum.</b> Dit is een heel aardige, kruidachtige
+plant, die tot de familie der Grassen behoort en welker bladeren wel
+eenigszins doen denken aan die van een <span class="letterspaced">Curculigo</span>, doch van kleinere afmeting zijn. Deze
+soort <span class="pagenum">[<a id="pb306" href="#pb306" name="pb306">306</a>]</span>laat zich zeer gemakkelijk uit zaad
+voortkweeken, dat ook in de kamer rijpt. Ongeveer veertien dagen na het
+uitzaaien kiemt het zaad, en de jonge plantjes groeien gewoonlijk
+z&oacute;&oacute; snel, dat men ze al zeer spoedig in potjes met
+broeiaarde kan uitplanten. Deze <span class="letterspaced">Panicum</span> is een zeer elegante plant voor de
+bloemtafel, daar zij zich rijkelijk uit den wortelstok vertakt. De
+geheele verzorging bestaat in het meermalen verpotten in zeer voedzamen
+grond, het gelijkmatig begieten en het geven van een goede, lichte
+standplaats.</p>
+<p><b>Peperomia.</b> De <span class="letterspaced">Peperomia</span>,
+waarmede wij reeds kennis gemaakt hebben, was een mooie bloemplant; er
+zijn echter verscheidene soorten, die als bladplanten in aanmerking
+komen, en die bijzonder geschikt zijn voor het kamerkasje of het
+terrarium. De <span class="letterspaced">Peperomia&rsquo;s</span>, die
+meest gestreepte bladeren hebben, moeten op dezelfde wijze behandeld
+worden als de <span class="letterspaced">Fittonia&rsquo;s</span>;
+alleen zijn zij veel minder gevoelig.</p>
+<p>Een zeer lieve soort is <span class="letterspaced">Peperomia
+Verschaffeltii</span>, die tamelijk gemakkelijk groeit.</p>
+<p>Andere fraaie soorten zijn nog <span class="letterspaced">Peperomia
+marmorata</span>, met gemarmerde bladeren, en <span class="letterspaced">Peperomia metallica</span>, waarvan de bladeren een
+metaalglans bezitten. De wijze van voortkweeken is reeds vroeger
+vermeld.</p>
+<p><b>Phrynium variegatum.</b> Deze plant is in den laatsten tijd zeer
+verspreid geworden. Zij heeft groen-, wit- en geelbonte bladeren en is
+een der fraaiste kruidachtige bladplanten voor warmere vertrekken. Zij
+kan zeer gevoeglijk tot de <span class="letterspaced">Maranta&rsquo;s</span> gerekend worden en is slechts op
+streng wetenschappelijke gronden van dit geslacht gescheiden. Men
+behandelt deze <span class="letterspaced">Phrynium</span>, die zich
+tamelijk goed in de kamer houdt, op dezelfde wijze als de <span class="letterspaced">Maranta&rsquo;s</span>. De voortkweeking geschiedt door
+de verdeeling der oude planten.</p>
+<p><b>Sanchezia nobilis.</b> Wanneer men plezier heeft in bladplanten
+met geelbonte bladeren, dan moet men niet verzuimen zich de
+<span class="letterspaced">Sanchezia nobilis</span> aan te schaffen.
+Zij heeft tamelijk groote, eironde, groen met geel gestreepte bladeren.
+Zeer mooi is deze plant vooral in jongen toestand, wanneer zij nog tot
+op den pot toe met bladeren bezet is. Oude planten ruimt men liefst op,
+na ze den kop te hebben afgesneden, die, als stek behandeld, zeer
+gemakkelijk wortel maakt. De bloemen gelijken eenigszins op die van de
+naverwante <span class="letterspaced">Justicia</span>, doch bij goed
+gekweekte planten krijgt men ze niet te zien. De jonge <span class="letterspaced">Sanchezia&rsquo;s</span> moeten herhaaldelijk ingesneden
+worden, om goede, bossige exemplaren te verkrijgen; overigens is de
+behandeling dezelfde als die van de <span class="letterspaced">Justicia</span>.</p>
+<p><b>Strobilanthes Dyeriana.</b> Deze <span class="letterspaced">Strobilanthes</span> is een nog tamelijk nieuwe plant;
+zij heeft ongeveer 15 cM. lange bladeren, die grof gezaagd zijn en een
+blauwpaarsachtige kleur hebben.</p>
+<p>De kleur der bladeren is het, die haar tot een prachtige bladplant
+maakt; de slechts zelden verschijnende bloemen zijn violetkleurig en
+trechtervormig. <span class="pagenum">[<a id="pb307" href="#pb307"
+name="pb307">307</a>]</span></p>
+<p>Plaatst men de <span class="letterspaced">Strobilanthes</span> voor
+een zonnig venster, dan groeit zij zeer gemakkelijk; men kan haar
+echter ook met succes in den tuin, vooral in moza&iuml;ek-vakken,
+gebruiken. Zij wil gekweekt worden in zandige broeiaarde en laat zich
+goed door stekken voortkweeken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.21"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Palmen.</h3>
+<p>De Palmen zijn de &ldquo;Koningen van het plantenrijk&rdquo;; zij
+zijn de edelste vertegenwoordigers der tropische planten en
+tegelijkertijd de elegantste en meest trotsche bladplanten voor de
+kamer. Langen tijd heeft men de bruikbaarheid der Palmen voor de kamer
+bestreden; langzaam maar zeker hebben zij zich echter een der eerste
+plaatsen onder de kamerplanten weten te veroveren. De Palm is het
+zinnebeeld van kracht en schoonheid, en de meeste der meer dan duizend
+bekende soorten, die bij voorkeur in keerkringslanden gevonden worden,
+ontwikkelen een buitengewone pracht.</p>
+<p>Er zijn toch soorten onder, waarvan een enkel blad een breedte kan
+bereiken van twee Meter, bij een lengte van acht &agrave; tien Meter.
+In de cultuur ontwikkelen de Palmen zich natuurlijk niet tot zulke
+reusachtige afmetingen; in de kamer worden zij slechts zelden
+z&oacute;&oacute; groot, dat zij lastig worden, doch in de groote
+palmenkassen der Botanische Tuinen kan men exemplaren vinden met hooge,
+slanke stammen, gekroond door een reusachtige bladermassa, die ons dan
+ook eenigszins het idee geven van de grootsche pracht, die deze planten
+op haar natuurlijke groeiplaats ten toon spreiden.</p>
+<p>Hoewel het aantal tegenwoordig in cultuur zijnde Palmen niet gering
+is, zijn er toch niet veel van die soorten, welke meestal in Botanische
+Tuinen gekweekt worden, welke voor kamerplanten geschikt zijn. Met
+slechts enkele is dit het geval, maar die enkele kan men zich
+gemakkelijk aanschaffen; zij worden tegenwoordig in zeer grooten getale
+gekweekt, men kan ze in alle afmetingen verkrijgen en de prijzen zijn
+niet meer buitensporig hoog.</p>
+<p>De Palmen, voor kamercultuur geschikt, hebben lang niet zulk een
+behoefte aan warmte, als men algemeen gelooft; enkele soorten
+overwinteren zeer goed in een temperatuur van 40&deg;&ndash;45&deg;
+Fahr., en het is zelfs mogelijk een enkele soort onder zeer goede
+bedekking des winters buiten uitgeplant te laten staan. Wanneer een
+Palm in de kamer niet groeien wil, en ten slotte doodgaat, dan gelooft
+men gewoonlijk, de schuld in de te lage temperatuur te moeten zoeken;
+meestal echter schuilt die in te veel warmte. Deze hoogere temperatuur
+zal op zichzelf de plant weinig kwaad doen, maar zooals die heerscht in
+een kamer met een droge, stoffige lucht, is zij voor Palmen steeds zeer
+verderfelijk. <span class="pagenum">[<a id="pb308" href="#pb308" name="pb308">308</a>]</span></p>
+<p>Slechts een goed onderhouden, ongeschonden Palm, die
+z&oacute;&oacute; schoon ontwikkeld is, dat hij als middenplant voor de
+bloemtafel of als alleenstaande plant op een bloemenstandaard kan
+gebruikt worden, is werkelijk schoon; is hij echter onregelmatig
+ontwikkeld en heeft hij half verdorde bladeren, dan ontsiert hij een
+kamer meer dan elke andere plant. Wil men zijn kamers met fraaie Palmen
+versieren, en wil men er pleizier van hebben, dan moet men reeds met
+het koopen voorzichtig zijn. De beste tijd om Palmen te koopen is de
+herfst, daar men dan in de kweekerijen goed geharde planten vindt. Men
+kiest bij voorkeur die soorten, welke aan het einde van dit hoofdstuk
+worden opgegeven en die voor de kamer geschikt zijn. Vooral moet men er
+op letten, dat de planten in niet te kleine, doch in goed
+ge&euml;venredigde potten staan, en ook, dat zij niet doorgeworteld
+zijn, daar men ze anders dadelijk, of korten tijd na het koopen moet
+verplanten, terwijl dit pas noodig moet wezen, wanneer zij goed aan de
+kamer gewend zijn. De bladeren der Palmen moeten geheel gaaf zijn,
+d.w.z. zij moeten geen dorre punten hebben, of de punten moeten niet
+bijgesneden zijn; ook moeten zij vrij van ongedierte wezen, dat zich
+bij voorkeur achter op de bladeren of op de bladstelen nestelt.</p>
+<p>Werden de gekochte planten in een warme kas of bak gekweekt, dan
+moet men ze nog eenige weken in de kweekerij laten, opdat de kweeker ze
+langzamerhand kan afharden.</p>
+<p>Heeft men eenmaal een Palm gekocht, en dien goed ingepakt aan huis
+laten bezorgen, dan wil men hem niet alleen goedhouden, doch ook gaarne
+zien, dat hij doorgroeit. De zorg, die men er dan aan moet besteden, is
+tamelijk eenvoudig. Men zet de plant op een lichte plaats, zoo dicht
+mogelijk voor het venster van een vertrek, dat over dag een temperatuur
+heeft, van 55&deg;&ndash;60&deg; Fahr., welke des nachts kan vallen op
+45&deg;&ndash;50&deg; Fahr.; terwijl zij voor enkele soorten nog lager
+kan zijn. Men moet er nu voor zorgen, dat zij n&ograve;ch aan tocht,
+n&ograve;ch aan stof wordt blootgesteld, waartoe men haar, o.a. wanneer
+het vertrek schoongemaakt wordt, tijdelijk in een andere kamer moet
+zetten, die voldoende verwarmd is, terwijl zij eerst d&agrave;n weder
+op haar oorspronkelijke plaats mag gebracht worden, wanneer het vertrek
+weer op temperatuur is gekomen. Eenmaal in de week wascht men haar met
+een spons en lauw warm water voorzichtig af, er voor zorgende, dat de
+bladeren niet scheuren; ook moet men des winters de bladeren
+&eacute;&eacute;n keer per dag met den <span class="corr" id="xd19e10008" title="Bron: raffra&icirc;chisseur">rafra&icirc;chisseur</span> van onder en
+van boven bespuiten. Wordt zij aangetast door ongedierte, dan wordt dit
+met de middelen, vermeld in het hoofdstuk over deze plagen, bestreden.
+Het verdorren der bladspitsen heeft bij de Palmen een natuurlijk
+verloop, maar gewoonlijk gebeurt dit in de kamer veel meer dan in de
+kas. Dit vindt waarschijnlijk zijn oorzaak in den veel langzameren
+groei in de kamers en ook in de droge lucht, waaraan de planten zijn
+blootgesteld. De meest afdoende middelen, om dit dor-worden zooveel
+mogelijk te voorkomen, <span class="pagenum">[<a id="pb309" href="#pb309" name="pb309">309</a>]</span>zijn: de planten niet te warm te
+zetten, de bladeren wekelijks af te wasschen en ze dagelijks te
+besproeien. Verdorren de punten z&oacute;&oacute; sterk, dat de plant
+er een minder fraai voorkomen door verkrijgt, dan neemt men een schaar
+en knipt ze zoodanig af, dat het blad zoo weinig mogelijk van zijn vorm
+verliest. Slechte bladeren worden met een scherp mes onder bij den
+bladsteel afgesneden.</p>
+<p>De Palmen groeien in den winter slechts zeer weinig; in Maart
+beginnen zij weder langzaam aan den groei te komen. Niettegenstaande
+zij dus een werkelijken rusttijd hebben, mag men de aarde in de potten
+nooit droog laten worden. De groote bladeren verdampen toch heel wat
+water, dat door wortels moet aangevoerd worden. Gedurende den winter
+moet men ze steeds begieten met water, dat minstens de temperatuur
+heeft van het vertrek, waarin zij staan, daar te koud water zeer licht
+wortelziekte kan veroorzaken.</p>
+<p>Des zomers is de behandeling der hardere soorten zeer eenvoudig,
+wanneer men over een tuin kan beschikken, waarin zij ter versiering
+goed gebruikt kunnen worden. Van Juni tot September groeien de hardere
+soorten zeer goed buiten, als men ze op een beschutte, half
+beschaduwde, plek zet. De Palmen, die ook des zomers in de kamer
+blijven, moeten tegen scherpe zon geschermd worden, daar de bladeren
+anders licht brandvlekken bekomen, en daardoor hun schoonheid
+verliezen. Verder moeten zij dagelijks, al naar het weer donker of
+helder is, een, twee of drie keer flink bespoten worden, terwijl men ze
+ook rijkelijk moet begieten. Bij het gieten moet men er vooral op
+letten, dat de, er onderstaande bakjes niet vol water blijven staan,
+zooals maar al te vaak gebeurt. Direct, wanneer de planten na het
+gieten uitgezakt zijn, moeten de bakjes geledigd worden.</p>
+<p>Goed gezonde en bewortelde Palmen kan men des zomers minstens
+&eacute;&eacute;n keer per week gieren. Verdunde koemest is hiertoe
+zeker het meest geschikt; levert het gebruik hiervan in de kamers
+bezwaar op, dan moet men zich met kunstmeststoffen behelpen.</p>
+<p>Terwijl jongere Palmen ieder voorjaar moeten verpot worden, kunnen
+de oude exemplaren, wanneer zij voldoende bemest worden, drie tot vier
+jaren in denzelfden pot of kuip blijven staan. Bij het verplanten moet
+men zeer voorzichtig zijn. De Palmen toch bezitten een zeer sterk
+wortelgestel, lange zware hoofdwortels, die soms tien of vijftien maal
+in den pot rondgegroeid zijn, zij hebben daarbij betrekkelijk zeer
+weinig haarwortels. Nadat men den te verplanten Palm uit den pot
+genomen heeft, wordt de kluit voorzichtig losgemaakt; men mag echter
+aan de gezonde wortels in het geheel niet snijden, daar de ingesneden
+Palmwortels zich meestal niet vertakken, doch geheel afsterven. Daar
+deze lange hoofdwortels zich altijd onder aan de kluit ophoopen, en er
+zich in het midden slechts weinig wortels bevinden, wordt het gebruik
+van potten, die hooger zijn dan wijd, wel eens noodig. Men vermijde het
+gebruik van zulke potten echter zooveel <span class="pagenum">[<a id="pb310" href="#pb310" name="pb310">310</a>]</span>mogelijk, en gebruike
+in geen geval de leelijke buisvormige potten, die wel in den handel
+voorkomen. Sommige Palmsoorten ontwikkelen wortels uit den stam, die
+dezen ten laatste uit de kluit tillen, zoodat zij dan geheel vrij in de
+lucht staan. Zulke wortels behoeft men bij het verplanten niet onder de
+aarde te brengen, daar zij zich na korten tijd met een kurkhuid
+bedekken; wil men ze toch voedsel doen opnemen, dan bedekt men ze met
+een laagje mos, dat goed vochtig gehouden wordt.</p>
+<p>Voor het bevestigen van dit mos gebruikt men het best dun koper- of
+looddraad. Van veel belang is de grondsoort, die men bij het verplanten
+gebruikt, daar deze geregeld moet worden naar den gezondheidstoestand,
+den leeftijd en de sterkte der plant. Heeft men jongere of zieke
+Palmen, dan wordt lichtere, heeft men oudere en gezonde planten, dan
+wordt zwaardere aarde gebruikt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e10027width" id="fig227"><img src="images/fig227.jpg" alt="Fig. 227. Potten met Palm-zaailingen." width="485" height="578">
+<p class="figureHead">Fig. 227. Potten met Palm-zaailingen.</p>
+</div>
+<p>Drie- &agrave; vierjarige Palmen worden geplant in een mengsel van
+twee deelen blad- of heide-aarde en &eacute;&eacute;n deel broeiaarde.
+Is de plant ouder, dan gebruikt men meer broeiaarde en voegt, al naar
+de grootte van het exemplaar, meer of minder graszodengrond aan het
+aardmengsel toe. Heeft men planten in kuipen, dan kan dit mengsel
+bestaan uit gelijke deelen bladaarde, broeiaarde en graszodengrond. Aan
+het grondmengsel worden nog een hoeveelheid zand en eenige
+hoornspaanders toegevoegd. Daar de Palmen in de kamer slechts langzaam
+groeien, moet men niet te groote potten <span class="pagenum">[<a id="pb311" href="#pb311" name="pb311">311</a>]</span>gebruiken. Bij het
+verplanten moet de aarde tamelijk vast aangedrukt worden. Na het
+verplanten worden ze goed aangegoten en voorloopig gesloten gehouden,
+d.w.z. volstrekt niet voor een geopend venster gezet. Totdat zij
+beginnen door te groeien, moet men matig zijn met gieten, doch des te
+meer spuiten.</p>
+<div class="figure xd19e10036width" id="fig228"><img src="images/fig228.jpg" alt="Fig. 228. Kentia Balmoreana." width="688"
+height="474">
+<p class="figureHead">Fig. 228. Kentia Balmoreana.</p>
+</div>
+<p>De meeste Palmen zijn boomachtig; zij vertakken zich niet, men kan
+ze dus niet door stekken, maar slechts langs den natuurlijken weg, door
+middel van zaden, voortkweeken. Daar de Palmen in de grootere kassen
+slechts zeer zeldzaam bloeien, en deze nog lang niet altijd vrucht
+dragen, moeten de zaden dus uit het land van oorsprong worden
+ingevoerd. Gewoonlijk ontvangt men de zaden nog omgeven met het
+verdroogde vruchtvleesch. Daar de Palmzaden tamelijk spoedig hun
+kiemkracht verliezen, moeten zij dadelijk na ontvangst in den grond
+gebracht worden. Wil men ze in de kamer zaaien, dan doet men het best
+een platten schotel of anders een 10 cM. wijden pot te nemen. Nadat men
+den pot goed van drainage voorzien heeft, wordt het te gebruiken
+grondmengsel niet te vast daarop gelegd en de pot daarmede bijna tot
+den rand toe gevuld. In plaats van aarde, die niet erg voor warmte
+toegankelijk is, gebruikt men bij voorkeur turfmolm, <span class="pagenum">[<a id="pb312" href="#pb312" name="pb312">312</a>]</span>zaagsel of kokos-vezel om in te zaaien, welk
+materiaal v&oacute;&oacute;r het gebruik goed vochtig moet gemaakt
+worden.</p>
+<div class="figure xd19e10045width" id="fig229"><img src="images/fig229.jpg" alt="Fig. 229. Areca Baueri." width="550" height="564">
+<p class="figureHead">Fig. 229. Areca Baueri.</p>
+</div>
+<p>Heeft men de zaden van het hen omgevende vruchtvleesch ontdaan, dan
+worden zij &eacute;&eacute;n voor &eacute;&eacute;n, dicht tegen elkaar
+in den grond gelegd, daarna nog met een laagje gedekt en ten slotte
+flink aangedrukt. De zaadpotten worden nu steeds matig vochtig en zeer
+warm gehouden; het best zet men ze in het kamerkasje; heeft men een
+warmere plaats dan daar, ook al is die minder licht, wat geen bezwaar
+is, daar de zaden toch tamelijk lang werk hebben voordat zij kiemen,
+dan is dit nog veel beter. <a href="#fig227">Fig. 227</a> vertoont een
+enkelen pot met goed opgekomen Palmzaden, alsook twee opgenomen
+zaailingen. Hebben de zaailingen de grootte, zooals op de gravure
+staat, bereikt, dan worden zij uit den pot genomen en afzonderlijk in
+kleine potjes opgepot. Voor dit eerste oppotten gebruikt men zandige
+blad- of heide-aarde. Men moet nu vooral voorzichtig zijn, dat de
+zaadkorrel niet afbreekt, daar deze de jonge plant gedurende den
+eersten tijd nog gedeeltelijk voedt. Men neemt een niet <span class="pagenum">[<a id="pb313" href="#pb313" name="pb313">313</a>]</span>te
+klein stekpotje, brengt daarin drainage, doet er wat aarde in en houdt
+dan den zaailing er z&oacute;&oacute; in, dat de zaadkorrel onder den
+rand komt te liggen. Het potje wordt nu geheel met aarde aangevuld, die
+goed aangedrukt moet worden, waarna de opgepotte zaailing goed wordt
+aangegoten.</p>
+<p>Het kweeken van Palmen uit zaden is, wanneer men het in de kamer
+moet doen, wel zeer interessant, maar niet erg loonend. Afgezien nog
+daarvan, dat onder de betrekkelijk ongunstige omstandigheden de kieming
+zeer lang duurt of wel geheel mislukt, moeten de jonge zaailingen
+noodzakelijk in het kamerkasje worden gezet, waarin zij zich nog zeer
+langzaam ontwikkelen. Bij slechts zeer weinig soorten brengen de
+Palmzaailingen direct hun gekarakteriseerde bladeren voort; de meeste
+maken de eerste twee, drie jaren lange smalle bladeren, zooals op onze
+gravure zijn te zien, en die, al naar de soorten, wat smaller of wat
+breeder zijn. Men moet bij in de kamer gekweekte zaailingen veel langer
+op het eerste goed ontwikkelde blad wachten dan bij in de kas
+gekweekte.</p>
+<p>De Palmen worden in twee groepen verdeeld: die met vedervormige en
+die met waaiervormige bladeren. Uit beide groepen willen wij slechts
+die soorten vermelden, welke voor de kamer geschikt zijn en die men
+overal goedkoop kan verkrijgen. De schoonste en dankbaarste Vederpalmen
+voor de kamer behooren tot het geslacht <span class="letterspaced">Kentia</span>.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Kentia&rsquo;s</span> behooren in
+Nieuw-Holland te huis. Ongeveer vijftig jaar geleden werden zij nog tot
+de duurste soorten gerekend; sedert dien tijd zijn er echter groote
+massa&rsquo;s goede zaden van ingevoerd, waardoor zij veel goedkooper
+zijn geworden. Een der meest bekende en gezochte soorten is de
+<span class="letterspaced">Kentia Balmoreana</span>, (<a href="#fig228">Fig. 228</a>). Men kan op de gravure de meest kenmerkende
+eigenschappen van het gansche geslacht zien, namelijk de fraaie, licht
+gebogen bladeren, met de naar beide zijden afhangende zijblaadjes en
+het flinke, krachtige voorkomen der geheele plant. Naast deze soort
+wordt de <span class="letterspaced">Kentia Forsteriana</span> het meest
+aangetroffen, en zij verdient deze onderscheiding ten volle, daar zij
+door haar lange bladstelen een zeer elegante verschijning is. Veel
+gelijkenis met de <span class="letterspaced">Kentia&rsquo;s</span>
+hebben de <span class="letterspaced">Areca&rsquo;s</span>. Is de kleur
+der bladeren bij de eerstgenoemde soorten eenigszins geelachtig, bij de
+laatste is die donkergroen. De slanke bladeren zijn over het algemeen
+grooter; de bladstelen en ook de vederblaadjes zijn eenigszins wit
+bestoven, wat men zoo mogelijk niet moet afwasschen.</p>
+<p>De schoonste en beste soort voor kamercultuur is de <span class="letterspaced">Areca Baueri</span>. Uit <a href="#fig229">Fig. 229</a>
+kan men duidelijk zien, dat ook dit een zeer schoone soort is. Deze van
+het eiland Norfolk afkomstige soort is tegenwoordig zeer gezocht.</p>
+<p>Een <span class="letterspaced">Areca Baueri</span>, op een standaard
+geheel vrij staande, is een prachtige kamerversiering, en, wat
+hoofdzaak is, zij is dit niet voor eenige dagen, maar voor zeer langen
+tijd, wanneer men haar voorzichtig en met overleg behandelt. Ook de
+stijvere <span class="letterspaced">Areca sapida</span> (<a href="#fig230">Fig. 230</a>) is een mooie en zeer dankbare kamerplant.
+<span class="pagenum">[<a id="pb314" href="#pb314" name="pb314">314</a>]</span></p>
+<p>Zeer dicht aan het geslacht <span class="letterspaced">Areca</span>
+sluit zich het geslacht <span class="letterspaced">Hyophorbe</span>
+aan. Een der hiertoe behoorende soorten, de <span class="letterspaced">Hyophorbe indica</span>, in den handel ook wel als
+<span class="letterspaced">Areca lutescens</span> bekend, is een zeer
+goede kamerplant. Deze soort groeit eenigszins bossig, wijl zij
+verscheidene stengels vormt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e10120width" id="fig230"><img src="images/fig230.jpg" alt="Fig. 230. Areca sapida." width="400" height="354">
+<p class="figureHead">Fig. 230. Areca sapida.</p>
+</div>
+<p>De voor kamercultuur meest bekende Vederpalmen behooren zeker wel
+tot het geslacht <span class="letterspaced">Phoenix</span>, waarvan
+zeer veel soorten in cultuur zijn. Het zijn alle zeer elegante Palmen,
+met gootvormig gevouwen vederblaadjes en aan den voet gedoornde
+bladstelen. Aan deze dorens kan men, wanneer men niet voorzichtig is,
+zich vrij erg bezeeren.</p>
+<p>De echte Dadelpalm, <span class="letterspaced">Phoenix
+dactilifera</span>, laat zich gemakkelijk kweeken uit de pitten der in
+den handel voorkomende dadels.</p>
+<p>Deze zaden hebben voor hun kieming geen behoefte aan veel warmte;
+des zomers kiemen zij zelfs wel buiten. De schoonste soorten van het
+geslacht zijn <span class="letterspaced">Phoenix tenuis</span>, met
+zeer fijne bladeren; <span class="letterspaced">Phoenix
+rupicola</span>, een zeer elegante soort, en <span class="letterspaced">Phoenix leonensis</span>, die niettegenstaande haar
+groote vederblaadjes, toch zeer sierlijk is.</p>
+<p>Ook onder de <span class="letterspaced">Cocos</span>-soorten treft
+men zeer fraaie kamerplanten aan. Terwijl de echte Kokospalm, de
+<span class="letterspaced">Cocos nucifera</span>, in de kamer in het
+geheel niet en in een kas uiterst moeilijk te kweeken is, zijn er
+andere soorten, die zeer dankbaar zijn. De <span class="letterspaced">Cocos Weddeliana</span>, afkomstig uit Brazili&euml;, is
+zeker wel een der beste en te gelijk een der mooiste Palmen voor de
+kamer. De fraaie, elegante bladeren van deze soort zijn aan de
+bovenzijde glanzend groen en aan de onderzijde zilverwit. Zij verkiest
+een kleiachtige aarde, voorzichtige begieting en een eenigszins koele
+standplaats, daar zij anders spoedig wortelziek wordt. In de laatste
+jaren wordt de <span class="letterspaced">Cocos Weddeliana</span> in
+zeer grooten getale gekweekt en overal voor kamercultuur aanbevolen,
+zoodat men er jonge planten van vindt in bijna iedere uitstalling der
+grootere bloemenwinkels. Een zeer dankbare kamerplant is ook de
+<span class="letterspaced">Cocos Romanzoffiana</span>; deze is
+afkomstig uit de gematigde streken van Brazili&euml; en vormt zeer
+lange bladeren, met elegant afhangende vederblaadjes. <span class="pagenum">[<a id="pb315" href="#pb315" name="pb315">315</a>]</span></p>
+<div class="figure xd19e10165width" id="fig231"><img src="images/fig231.jpg" alt="Fig. 231. Groep van Waaierpalmen." width="459"
+height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 231. Groep van Waaierpalmen.</p>
+<div class="table xd19e7377">
+<table>
+<tr valign="top">
+<td valign="top">Livistona australis.</td>
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Cham&aelig;rops humilis.</td>
+</tr>
+<tr valign="top">
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top"></td>
+<td valign="top">Livistona chinensis.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb316" href="#pb316" name="pb316">316</a>]</span></p>
+<p>Zeer sierlijke Palmen zijn ook eenige soorten van <span class="letterspaced">Cham&aelig;dorea</span>, van wier slanke stammen
+wandelstokken worden gemaakt. Zij worden nog betrekkelijk weinig
+gekweekt, hoewel zij in de kassen gemakkelijk bloeien en zaad geven. De
+meest bekende soorten zijn de <span class="letterspaced">Cham&aelig;dorea Ernesti-Augusti</span> en de
+<span class="letterspaced">Cham&aelig;dorea elegans</span>.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10196width" id="fig232"><img src="images/fig232.jpg" alt="Fig. 232. Rhapis flabelliformis." width="388"
+height="536">
+<p class="figureHead">Fig. 232. Rhapis flabelliformis.</p>
+</div>
+<p>Ten laatste willen wij van de Vederpalmen nog de <span class="letterspaced">Caryota&rsquo;s</span> vermelden. De bladeren, der
+soorten, die hiertoe behooren, zijn dubbel gevederd, d.w.z. de
+bladsteel vertakt zich en aan deze zijtakjes zijn de bladeren
+bevestigd. De vederblaadjes op zichzelf zijn tamelijk breed, scheef,
+driekantig en sterk ingesneden, vooral de groote eindbladeren hebben
+veel overeenkomst met de staartvin van een visch. Interessant zijn de
+<span class="letterspaced">Caryota urens</span> en de <span class="letterspaced">Caryota sobolifera</span>. De <span class="letterspaced">Caryota&rsquo;s</span>, die niet veel aangetroffen
+worden, zijn zeer goede kamerplanten gebleken; omdat zij niet al te
+groot worden. Hoewel zij, in de kamer gekweekt, volstrekt geen stam
+vormen, zijn het in haar vaderland imposante boomen, met slanke, gladde
+stammen.</p>
+<p>Niet zoo groot als bij de Vederpalmen is de keuze bij de
+Waaierpalmen. De meest bekende en wellicht ook de fraaiste der hiertoe
+behoorende soorten is de <span class="letterspaced">Livistona
+chinensis</span> (<span class="letterspaced">Latania borbonica</span>).
+Iedere plantenliefhebber kent deze fraaien Palm, die in elke kweekerij
+aangetroffen wordt. Zij houdt zich in de kamer vrij goed, doch vormt
+niet zulke lange bladstelen, waardoor zij spoedig haar elegant
+voorkomen verliest. Dit is vooral het geval, wanneer men planten koopt,
+die in de kweekerijen zeer warm hebben gestaan. De hartbladeren blijven
+dan in den kop steken, zij groeien niet goed door en de plant verliest
+veel van haar schoonheid. Een veel zeldzamere, doch ook zeer fraaie
+soort is de <span class="letterspaced">Livistona rotundifolia</span>.
+Beide soorten bezitten gedoornde bladstelen. Zeer hard is de
+<span class="letterspaced">Livistona australis</span>; ook deze soort
+heeft gedoornde bladstelen <span class="pagenum">[<a id="pb317" href="#pb317" name="pb317">317</a>]</span>en bijna cirkelronde, fijn
+ingesneden bladeren. Als jonge plant is zij echter wel een beetje
+stijf. De hardste Waaierpalmen zijn de <span class="letterspaced">Cham&aelig;rops</span>. Twee soorten komen van dit
+geslacht veel voor: de <span class="letterspaced">Cham&aelig;rops
+excelsa</span> en de <span class="letterspaced">Cham&aelig;rops
+humilis</span>. De eerste, die ongedoornde bladstelen heeft en hooger
+opgroeit dan de tweede, is ook veel fraaier. Beide soorten groeien des
+zomers zeer goed buiten en stellen zich des winters tevreden met een
+temperatuur van 40&deg;&ndash;50&deg; Fahr.</p>
+<p>Ten laatste willen wij nog vermelden de <span class="letterspaced">Rhapis flabelliformis</span>. Dit is een struikachtige
+harde Palm, die bossig groeit en vrij lange stengels vormt. De bladeren
+zijn donkergroen, handvormig ingesneden en worden door zeer dunne
+bladstelen gedragen. De stengels zijn met een stugge vezelstof
+omgeven.</p>
+<p>Een zeer sierlijke soort is ook de laag blijvende <span class="letterspaced">Rhapis humilis</span>. Deze is, evenals de voorgaande,
+voor koelere vertrekken bestemd. Men kan ze gemakkelijk voortkweeken
+door scheuring; ook worden er talrijke exemplaren van ingevoerd, die,
+na in de kweekerijen aan den groei te zijn gebracht, door de kweekers
+worden aangeboden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.22"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Cordyline en Drac&aelig;na.</h3>
+<p>De <span class="letterspaced">Cordyline&rsquo;s</span> en
+<span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span> vormen twee
+geslachten uit de familie der Liliacee&euml;n. De hiertoe behoorende
+soorten komen meest alle voor onder den naam <span class="letterspaced">Drac&aelig;na</span>, eenige ook onder den naam
+<span class="letterspaced">Aletris</span>. Het voornaamste, ook voor
+leeken, waarneembare verschil tusschen de beide geslachten bestaat
+hierin, dat de soorten, die tot het geslacht <span class="letterspaced">Cordyline</span> behooren, een soort van wortelstok
+vormen, waaruit jonge scheuten zich kunnen ontwikkelen, en ook witte
+wortels hebben, terwijl de soorten van het geslacht <span class="letterspaced">Drac&aelig;na</span> zulk een rhizoom niet bezitten en
+geelachtige wortels vormen. Wat het uiterlijk betreft, komen de beide
+geslachten anders tamelijk wel overeen, en ook in de behandeling
+stellen zij dezelfde eischen, waarom wij hen te zamen willen
+bespreken.</p>
+<p>Wanneer de lezer de hierbij gevoegde gravuren slechts even beziet,
+dan zal hij er wel dadelijk oude bekenden in herkennen. Deze, dikwijls
+met zeer fraaie bladeren prijkende bladplanten zijn een zeer belangrijk
+handelsartikel. Men vindt ze tegenwoordig in bijna iedere kweekerij,
+waar zij door te veel leeken nog steeds voor Palmen worden aangezien,
+waarmede zij echter niets gemeen hebben. De betrekkelijk kleine bloemen
+der <span class="letterspaced">Cordyline&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span> verschijnen in groote
+trossen. Zij zijn tamelijk onbeteekenend, en komen alleen voor bij zeer
+oude exemplaren, of bij planten, die gebrek aan voedsel hebben.
+<span class="pagenum">[<a id="pb318" href="#pb318" name="pb318">318</a>]</span></p>
+<div class="figure xd19e10285width" id="fig233"><img src="images/fig233.jpg" alt="Fig. 233. Cordyline indivisa." width="629"
+height="648">
+<p class="figureHead">Fig. 233. Cordyline indivisa.</p>
+</div>
+<p>Gedeeltelijk zijn de tot deze geslachten behoorende gewassen harde
+decoratieplanten, die men des zomers ter versiering van den tuin en het
+balkon kan gebruiken, terwijl men ze des winters in een tamelijk koude
+kamer kan laten overwinteren. Het zijn in hoofdzaak de groenbladerige
+vari&euml;teiten, die zich daartoe bij uitstek leenen. Andere groene en
+vooral gekleurde vari&euml;teiten zijn meer bepaald kamerplanten, die
+een zeer zorgvuldige behandeling verlangen. Deze teerdere soorten
+kweekt men het best, ook des zomers, in de kamer; men geeft ze dan een
+lichte standplaats, waar zij tegen te scherpe zon moeten geschermd
+worden. De winterverpleging der <span class="letterspaced">Cordyline&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span> is het lastigst van de
+geheele cultuur. Het gevoeligst zijn de bontbladerigen; de aarde moet
+tamelijk droog, in ieder <span class="pagenum">[<a id="pb319" href="#pb319" name="pb319">319</a>]</span>geval meer droog dan vochtig
+gehouden worden, daar anders de wortels en onderaardsche stengeldeelen
+afsterven, waardoor de geheele plant kan verloren gaan. Bij de meeste
+<span class="letterspaced">Cordyline&rsquo;s</span> zijn de wortels
+slechts &eacute;&eacute;njarig; tegen het voorjaar sterven zij af,
+gelijktijdig ontspringen echter uit de onderaardsche stengels jonge,
+witte wortels, die spoedig den geheelen pot vullen. De tijd, waarop dit
+wisselen geschiedt, is verreweg de kritiekste en men moet dan zeer
+voorzichtig zijn met het gieten. De <span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span> behouden des winters hun
+wortels en kunnen dan ook wat rijkelijker begoten worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10306width" id="fig234"><img src="images/fig234.jpg" alt="Fig. 234. Cordyline terminalis rosea." width="427" height="562">
+<p class="figureHead">Fig. 234. Cordyline terminalis rosea.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Cordyline&rsquo;s</span> en
+<span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span> worden niet te
+vroeg in het voorjaar verplant. Heeft men jongere, in potten staande
+planten, dan geschiedt dit eens per jaar. Oudere, in kuipen staande
+exemplaren daarentegen behoeft men slechts om de 2 &agrave; 4 jaren te
+verplanten. Bij het verplanten gebruikt men steeds betrekkelijk kleine
+potten, zoodat er tusschen den nieuwen pot en de kluit niet al te veel
+ruimte over is. Nadat men ze uit de potten heeft genomen, worden de
+kluiten losgemaakt en de doode wortels weggesneden; waarbij men echter
+voorzichtig moet zijn, niet in de gezonde wortels te snijden. Totdat de
+planten aan den groei zijn, moet men slechts matig gieten. Oudere, niet
+verplante exemplaren kunnen des zomers enkele malen met een niet te
+sterke gier begoten worden. Op warme dagen moeten de bladeren des
+morgens en des avonds bespoten en ook af en toe met een spons
+afgewasschen worden, opdat zij zuiver blijven en niet door ongedierte
+worden aangetast. De tot deze geslachten behoorende planten hebben
+steeds sterk te lijden van gevaarlijk ongedierte, zooals thrips en
+roode spin, dat altijd, <span class="pagenum">[<a id="pb320" href="#pb320" name="pb320">320</a>]</span>wanneer zij in een warm vertrek
+staan en niet voldoende gewasschen en bespoten worden, vrij hevig
+optreedt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e10321width" id="fig235"><img src="images/fig235.jpg" alt="Fig. 235. Drac&aelig;ena fragrans." width="353" height="408">
+<p class="figureHead">Fig. 235. Drac&aelig;ena fragrans.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e10326width" id="fig236"><img src="images/fig236.jpg" alt="Fig. 236. Drac&aelig;na Lindenii." width="384"
+height="519">
+<p class="figureHead">Fig. 236. Drac&aelig;na Lindenii.</p>
+</div>
+<p>Het voortkweeken der <span class="letterspaced">Cordyline&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span> geschiedt in de kweekerijen
+op verschillende manieren. Verscheidene soorten worden uit zaden
+gekweekt; gewoonlijk echter geschiedt dit langs ongeslachtelijken weg
+door middel van stekken. De kroon der plant, die men voor
+vermenigvuldiging wil laten dienen, wordt afgesneden en als stek
+behandeld; daarna snijdt men den stam, zoo lang hij nog niet
+houtachtig, d.w.z. zeer hard geworden is, in eenige een centimeter
+lange stukjes. Nadat men de snijvlakken wat heeft laten opdrogen of ze
+met houtskoolpoeder heeft bestrooid, worden de stukjes op bodemwarmte
+gelegd in zeer lichte aarde of turfmolm. Spoedig ontwikkelen zich nu
+aan deze stamstukjes jonge scheuten, die ook wortels vormen. Zijn de
+stamstukjes te groot, dan snijdt men ze aan beide zijden in; de
+snijvlakken worden dan v&oacute;&oacute;r het oppotten nogmaals met
+houtskool bepoederd. In de kamer is echter het voortkweeken dezer
+planten bijna ondoenlijk, daar men niet over een constante bodemwarmte
+kan beschikken. Heeft men planten van deze geslachten, die een
+<span class="pagenum">[<a id="pb321" href="#pb321" name="pb321">321</a>]</span>schoone kroon hebben, doch van onderen kaal en
+daardoor leelijk geworden zijn, dan kan men die in de kamer toch zeer
+goed verjongen, door haar te ringen, op de wijze op bladz. 37 uitvoerig
+besproken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e10341width" id="fig237"><img src="images/fig237.jpg" alt="Fig. 237. Drac&aelig;na Massangeana." width="319" height="514">
+<p class="figureHead">Fig. 237. Drac&aelig;na Massangeana.</p>
+</div>
+<p>Onder de <span class="letterspaced">Cordyline&rsquo;s</span> vinden
+wij, zooals reeds gezegd is, talrijke hardere soorten, die als
+decoratieplanten zeer goed dienst kunnen doen. Tot deze soorten behoort
+de <span class="letterspaced">Cordyline indivisa</span>, waarvan
+talrijke vari&euml;teiten bekend zijn en ook de <span class="letterspaced">Cordyline australis</span>, met fraaie, breede bladeren.
+Onder de hardere soorten, die geschikt zijn om steeds in een kamer
+gekweekt te worden, zijn vermeldingswaardig de groenbladerige
+<span class="letterspaced">Cordyline congesta</span>, en ook de
+<span class="letterspaced">Cordyline rubra</span>, met breedere,
+roodachtig getinte bladeren. Deze beide soorten treft men tamelijk veel
+in woonvertrekken aan. Groenbladerige soorten van den lateren tijd zijn
+de <span class="letterspaced">Cordyline Bruantii</span> en de
+<span class="letterspaced">Cordyline Danellii</span>, waarvan vooral de
+eerste een uitnemende kamerplant is. In veel kweekerijen worden groote
+collecties rood-, wit- en geelbonte vari&euml;teiten van de
+<span class="letterspaced">Cordyline</span> gekweekt, die, zooals wij
+reeds gezegd hebben, lang niet gemakkelijk te behandelen <span class="pagenum">[<a id="pb322" href="#pb322" name="pb322">322</a>]</span>zijn, en zich in de kamer, vooral des winters,
+zeer gevoelig toonen. <a href="#fig234">Fig. 234</a> toont een zeer
+fraaie, hiertoe behoorende soort, de <span class="letterspaced">Cordyline terminalis rosea</span>.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10382width" id="fig238"><img src="images/fig238.jpg" alt="Fig. 238. Drac&aelig;na Sanderiana." width="249" height="537">
+<p class="figureHead">Fig. 238. Drac&aelig;na Sanderiana.</p>
+</div>
+<p>Onder de <span class="letterspaced">Drac&aelig;na&rsquo;s</span>
+zijn ook talrijke harde soorten, waartoe ook de <span class="letterspaced">Drac&aelig;na Draco</span> (<span class="letterspaced">Drakenbloedboom</span>) behoort. Deze soort is slechts
+schoon als grootere plant en wordt daarom niet zeer veel in de kamer
+gekweekt. Zeer mooie groenbladerige soorten zijn de <span class="letterspaced">Drac&aelig;na fragans</span> en de <span class="letterspaced">Drac&aelig;na Rothiana</span>; schoone, flink groeiende,
+bontbladerige soorten zijn de <span class="letterspaced">Drac&aelig;na
+Lindenii</span> (<a href="#fig236">Fig. 236</a>) en de <span class="letterspaced">Drac&aelig;na Massangeana</span> (<a href="#fig237">Fig.
+237</a>); beide hebben groen met geel genuanceerde bladeren en vormen
+fraaie planten. Een heel aardige kamerbladplant is ook de <span class="letterspaced">Drac&aelig;na marginata</span>, met smalle, rood gerande
+bladeren, terwijl een tamelijk nieuwe, ook zeer goede kamerplant, de
+<span class="letterspaced">Drac&aelig;na Sanderiana</span> <span class="corr" id="xd19e10423" title="Niet in bron">(</span><a href="#fig238">Fig. 238</a><span class="corr" id="xd19e10427" title="Niet in bron">)</span> is.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.23"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Potplanten met fraaie vruchten.</h3>
+<p>Van deze groep komt in de eerste plaats in aanmerking de
+<span class="letterspaced">Ardisia crenulata</span>. Deze, van de
+Antillen afkomstige plant, is zeker wel de schoonste der groenblijvende
+kamerplanten, die fraaie vruchten voortbrengen. Zij kenmerkt zich door
+een pyramidalen groei. De twijgjes zijn dicht bezet met frisch groene,
+sterk gezaagde, ovale, lederachtige bladeren. In het voorjaar groeit de
+<span class="letterspaced">Ardisia</span> sterk uit; de jonge scheuten
+bedekken zich rijkelijk met kleine witte bloempjes, terwijl de
+overjarige scheuten bezet zijn met fraaie, koraalroode bessen.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Ardisia</span> is een inderdaad lieve
+kamerplant, die vroeger zeer veelvuldig gekweekt werd, doch
+tegenwoordig veel zeldzamer is geworden. Jammer is het, dat zij zich
+niet gemakkelijk in de kamer laat houden, daar zij warmte en vochtige
+lucht verlangt. Een hoofdvereischte is, haar goed schoon te houden,
+daar zij gemakkelijk vuil wordt en dan door schildluizen wordt
+aangetast. Oudere planten, die de onderste twijgen verloren hebben,
+zijn bepaald leelijk. De <span class="letterspaced">Ardisia&rsquo;s</span> verlangen een lichte standplaats;
+zij willen dikwijls bespoten en zeer gelijkmatig begoten worden,
+terwijl men ze tegen de scherpe zon moet schermen. Ieder jaar moeten
+zij in het voorjaar verplant worden, waarvoor men een goede zandige
+broeiaarde moet gebruiken. Zeer nuttig is het, ze des zomers af en toe
+te gieren.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door zaden, die in vochtige lucht vaak
+reeds kiemen, wanneer zij nog aan de moederplant zitten en dan een
+interessant gezicht opleveren; ook kan men kopstekken nemen, waartoe
+<span class="pagenum">[<a id="pb323" href="#pb323" name="pb323">323</a>]</span>de kroontjes van leelijk geworden planten zeer
+goed kunnen dienen. In de kamer gelukt het kweeken, door middel van
+stekken, uiterst zelden, terwijl het ook zeer moeilijk is er uit zaden
+goede planten van <span class="letterspaced">Ardisia&rsquo;s</span> te
+kweeken. Een liefhebber doet dus het wijst, zich goede, jonge planten
+aan te schaffen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10457width" id="fig239"><img src="images/fig239.jpg" alt="Fig. 239. Vruchten van Capsicum annuum."
+width="317" height="352">
+<p class="figureHead">Fig. 239. Vruchten van Capsicum annuum.</p>
+</div>
+<p>Een zeer aardige, &eacute;&eacute;njarige potplant, die zeer schoone
+vruchten vormt, is ook de <span class="letterspaced">Capsicum
+annuum</span> (<span class="letterspaced">Spaansche peper</span>). In
+landen met een warmer klimaat groeit deze plant zeer welig buiten; zij
+brengt dan in grooten getale haar vruchten voort, die, gedroogd, een
+lang niet onbeduidend handelsartikel vormen. Er zijn talrijke soorten
+en vari&euml;teiten van bekend, die zich onderscheiden door de grootte,
+den vorm en de kleur der vruchten, door de grootere of kleinere
+bladeren en ook wel door de kleur der bloemen. Deze zijn geelachtig wit
+en gelijken in vorm eenigszins op die van den Aardappel, waaraan deze
+plant verwant is. De snel kiemende zaden worden in Maart gezaaid in een
+pot, die voor het venster wordt gezet. De kiemplantjes moeten spoedig
+gerepikeerd en, na de ontwikkeling der eerste blaadjes, afzonderlijk in
+potjes geplant worden. In den loop van den zomer zal het noodig wezen
+ze eens of tweemaal te verpotten. Voor het verpotten moet men zeer
+goede, met zand gemengde, broeiaarde gebruiken. De jonge plantjes, die
+in den beginne vrij warm moeten gehouden worden, gewent men
+langzamerhand aan de lucht, om ze in het begin van Juni in een zonnig
+gelegen plantenrekje te kunnen zetten. In Juni verschijnen meestal de
+bloemen. Zoodra deze vrucht gezet hebben, moet men al de twijgen
+toppen, ten einde het verder groeien te beletten, zoodat de plant al
+haar kracht voor de vruchtvorming kan gebruiken. Heeft men
+grootvruchtige planten, dan moet men er niet meer dan 2&ndash;4
+vruchten tot ontwikkeling laten komen, daar zij dan veel mooier worden.
+Heeft de plant vrucht gezet, dan moet men haar aanbinden om misvorming
+te voorkomen; ook is dan een rijkelijk begieten en gieren zeer noodig.
+Tegen het midden van den herfst zet men de planten achter het venster
+van een matig warme kamer, waar de vruchten zeer goed rijp worden. Zijn
+deze volkomen rijp, dan kan men ze afsnijden en ter versiering van
+vazen gebruiken, of wel, men geeft ze in de keuken, waar zij wel haar
+weg zullen vinden. <span class="pagenum">[<a id="pb324" href="#pb324"
+name="pb324">324</a>]</span></p>
+<p>Onder de fraaiste groen blijvende potplanten, die, jammer genoeg,
+maar weinig en dan nog meestal niet fraai worden aangetroffen, behooren
+zeker wel de <span class="letterspaced">Citrussen</span> (<span class="letterspaced">Oranjeboompjes</span>). Een miniatuur Oranjeboompje of
+een klein struikje, dat rijkelijk met vruchten beladen is, biedt
+inderdaad een fraaien aanblik. Tegen de sappig groene bladeren komen de
+oranje vruchten, die meer dan negen maanden het boompje versieren, zeer
+fraai uit. Ook een bloeiend exemplaar met de welriekende, witte bloemen
+is zeer aantrekkelijk.</p>
+<p>Hoewel de Oranjeboom in Itali&euml; zeer welig groeit, behoort hij
+tot die planten, die n&ograve;ch in de kas, n&ograve;ch in de kamer
+veel warmte willen hebben. Wel kweekt een bloemist de jonge
+oranjeboompjes in een warmen bak, doch hij doet dit slechts om ze wat
+snel te laten doorgroeien, daar hij ze slechts in den beginne onder
+glas houdt; gedurende den winter zet hij ze echter in een kas, die
+slechts even vorstvrij gehouden wordt. Een liefhebber doet het best
+zijn Oranjeboompjes des winters voor het vensters van een zonnig, dan
+slechts hoognoodig verwarmd, doch rijkelijk gelucht wordende kamer te
+zetten. Wel groeit de plant hier des winters niet, maar zij vormt, met
+haar blijvende bladeren en fraaie vruchten, een mooi en interessant
+kamersieraad. Eetbaar worden de vruchten niet, daar zij steeds een
+sterk zuur-bitteren smaak behouden, doch nog groene, zeer onrijpe
+vruchten zijn voor het maken van een bowl zeer geschikt.</p>
+<p>Naast een koele, doch vorstvrije standplaats is het voorzichtige
+gieten des winters een hoofdvereischte. De meeste Oranjeboomen sterven
+door te groote warmte en te veel vocht. Men moet des winters slechts
+zeer zelden gieten, en eerst dan, wanneer de aarde meer droog dan
+vochtig is. In het voorjaar worden de boompjes, wanneer dit noodig
+blijkt, ingesneden en zoodra zij beginnen te groeien, moet men ze
+verplanten. Bij dit verplanten gebruikt men steeds betrekkelijk kleine
+potten, en een grondmengsel van 2 deelen broeiaarde, 1 deel blad-, en 1
+deel graszodengrond, waaraan &frac12; deel grof zand wordt
+toegevoegd.</p>
+<p>Heeft men wortelzieke planten, dan is het nuttig aan dit mengsel nog
+wat grof gestooten houtskool toe te voegen. Totdat de plant begint te
+groeien, moet men met het gieten zeer voorzichtig zijn. Des zomers
+d.w.z. van het laatst van Mei af, geeft men den Oranjeboompjes een
+plaats op een zonnig balkon of op een zonnige plek in den tuin; in den
+herfst moet men ze echter tegen zwaren regen kunnen beschermen.</p>
+<p>De voortkweeking geschiedt door zaden en ook door stekken, die
+slechts in een kweekkas, bij een gelijkmatige bodemwarmte, na een week
+of zes wortel maken. De zaden kiemen ook in de kamer vrij goed, maar
+leveren slechts gedoornde, wilde planten, die veredeld moeten worden,
+wat men het best door middel van oculatie doet (<a href="#fig032">Fig.
+32</a>). In het tweede jaar zijn de zaailingen sterk genoeg om op den
+wortelhals of dicht boven de aarde geoculeerd te kunnen worden. De
+veredelingen groeien voor het raam, na <span class="pagenum">[<a id="pb325" href="#pb325" name="pb325">325</a>]</span>eenige weken, zeer
+goed aan, wanneer men ze onder glas houdt, door er bijv. een stolp of
+inmaakglas overheen te zetten. Is de veredeling sterk genoeg geworden,
+dan moet men het wildstammetje, dat toch reeds ingesneden was, tot aan
+de oculatie afsnijden.</p>
+<p>Voor kamercultuur zijn het meest geschikt de vormen van de
+<span class="letterspaced">Citrus Aurantium</span>, een soort met
+gevleugelde bladstelen. De dankbaarste is de <span class="letterspaced">Citrus japonica</span> (<span class="letterspaced">Citrus chinensis</span>), een zeer gedrongen groeiende
+vari&euml;teit. Een nog sierlijker vorm, waarvan de bladeren gelijken
+op groote Mirtebladeren, is de <span class="letterspaced">Citrus
+myrtifolia</span>. Deze beide Oranjeboompjes hebben slechts kleine,
+doch zeer sierlijke vruchtjes.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Nertera depressa</span> is een maar
+weinige centimeters hoog wordend plantje, afkomstig van Nieuw-Zeeland,
+met zeer kleine blaadjes en groene bloempjes, die gevolgd worden door
+aardige oranjekleurige besjes, welke tot diep in den winter goed
+blijven en de bladeren ten laatste geheel bedekken. Dit sierlijke
+plantje moet gekweekt worden in platte schalen, die goed gedraineerd
+zijn. Als aarde gebruikt men zandigen veen- of heidegrond. De
+voortkweeking geschiedt in het voorjaar, bij het verplanten, door
+middel van scheuren. De <span class="letterspaced">Nertera
+depressa</span> verlangt tamelijk veel water; men moet haar koel, doch
+vorstvrij laten overwinteren en des zomers buiten zetten. Zeer geschikt
+is zij, om, wanneer men in een terrarium een rotsje heeft van tufsteen,
+dit er mede te beplanten.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10515width" id="fig240"><img src="images/fig240.jpg" alt="Fig. 240. Solanum Pseudo-Capsicum." width="314" height="434">
+<p class="figureHead">Fig. 240. Solanum Pseudo-Capsicum.</p>
+</div>
+<p>Een zeer aardig struikje voor de kamer is ook de uit Amerika
+afkomstige <span class="letterspaced">Rivina humilis</span>. De
+bladeren hiervan gelijken in vorm eenigszins op die van een
+<span class="letterspaced">Fuchsia</span>, doch zijn, in plaats van
+glad, donsachtig behaard. Des zomers ontwikkelen zich aan dunne
+steeltjes onbeduidende bloempjes, waarop zeer sierlijke, koraalroode
+bessen volgen. De <span class="letterspaced">Rivina</span> groeit zeer
+gemakkelijk; het is echter een warmte-minnende plant, zoodat zij het
+geheele jaar door in de kamer moet gekweekt worden. Voor flink
+ontwikkelde planten zijn potten van 10 cM. wijdte groot genoeg. Het
+best groeit zij in lichten, zandigen bladgrond.</p>
+<p>De vermenigvuldiging geschiedt in het voorjaar door zaden en ook
+door <span class="pagenum">[<a id="pb326" href="#pb326" name="pb326">326</a>]</span>stekken. Wanneer men van de <span class="letterspaced">Rivina</span> pleizier wil hebben, dan moet men geregeld
+jonge planten aankweeken, daar de oudere haar bladeren verliezen,
+gemakkelijk door insecten worden aangetast en dan allesbehalve sierlijk
+zijn.</p>
+<p>Onder de planten, die zeer fraaie vruchten voortbrengen, behooren
+zeker ook de <span class="letterspaced">Solanums</span> (<span class="letterspaced">Nachtschaden</span>). Een zeer goede, hiertoe behoorende
+soort is de <span class="letterspaced">Solanum Pseudo-Capsicum</span>,
+die sierlijke, ronde, schitterend roode bessen draagt. Zeer fraaie,
+groote, wit- of blauwachtige vruchten geeft de <span class="letterspaced">Solanum Melongena</span> (<span class="letterspaced">Eierplant</span>). Dit is ook een nuttige plant, die
+hier te lande echter niet gebruikt wordt.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10555width" id="fig241"><img src="images/fig241.jpg" alt="Fig. 241. Vruchten van Solanum Melongena."
+width="456" height="295">
+<p class="figureHead">Fig. 241. Vruchten van Solanum Melongena.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Solanum Melongena</span> is
+&eacute;&eacute;njarig, terwijl men het best doet, ook de <span class="letterspaced">Solanum Pseudo-Capsicum</span> als zoodanig te
+behandelen<a class="noteref" id="xd19e10567src" href="#xd19e10567"
+name="xd19e10567src">3</a>; zij worden in het voorjaar gezaaid en juist
+z&oacute;&oacute; behandeld als wij vermeldden voor de Spaansche peper,
+die zeer nauw aan haar verwant is. Ook aan de Eierplant laat men
+slechts twee tot vier vruchten zich ontwikkelen; bij de <span class="letterspaced">Solanum Pseudo-Capsicum</span> houdt men echter de
+vruchtzetting niet tegen, daar die zich zeer fraai met roode bessen kan
+bedekken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.24"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Coniferen.</h3>
+<p>De <span class="letterspaced">Coniferen</span> worden vaak als
+decoratieplanten in kuipen gekweekt. Voor deze cultuur zijn talrijke
+soorten geschikt, die door haar fraai voorkomen uitstekende diensten
+bewijzen bij de versiering van balkons en terrassen. Men zoekt daartoe
+fraaie planten uit en laat ze met een flinke kluit in een kuip zetten,
+of, wat nog beter is, men koopt direct in kuipen gekweekte planten. Des
+zomers moet men ze &rsquo;s morgens en &rsquo;s avonds <span class="pagenum">[<a id="pb327" href="#pb327" name="pb327">327</a>]</span>besproeien en ook zeer rijkelijk begieten. De
+overwintering geschiedt zeer goed in een vestibule of in een luchtigen
+kelder. Het zal om de paar jaar noodig zijn ze te verplanten, waartoe
+men een mengsel neemt, bestaande uit gelijke deelen
+compost-<span class="corr" id="xd19e10594" title="Niet in bron">,</span> broei- en graszodengrond. In den laatsten tijd
+worden verscheidene soorten <span class="letterspaced">Coniferen</span>, meest <span class="letterspaced">Juniperus</span>- en <span class="letterspaced">Thuja</span>-soorten, in potten gekweekt als
+kamerplanten aanbevolen, en hoewel dit heel aardige plantjes zijn, zijn
+zij voor dit doel toch minder geschikt; slechts des winters kan men ze
+met succes in een koude kamer kweeken.</p>
+<p>Werkelijk goede kamerplanten levert het geslacht <span class="letterspaced">Araucaria</span>, dat dien naam te danken heeft aan
+Arauca, een landstreek in Zuidelijk Chili. De bekendste en meest
+aanbevelenswaardige soort is de <span class="letterspaced">Araucaria
+excelsa</span> (<a href="#fig242">Fig. 242</a>). Wanneer de lezer de
+gravure slechts even vluchtig bekijkt, dan zal deze plant hem zeker
+bekend voorkomen. Niettegenstaande haar zeer regelmatigen vorm,
+bestaande uit verschillende verdiepingen, is deze <span class="letterspaced">Araucaria</span> toch een zeer elegante plant, bij
+uitstek geschikt ter versiering der kamers. Deze fraaie Conifeer hoort
+op het eiland Norfolk te huis. In den handel zijn vele, jammer genoeg
+ook zeer dure, vari&euml;teiten der <span class="letterspaced">Araucaria excelsa</span> te verkrijgen, waarvan de
+<span class="letterspaced">Araucaria excelsa glauca</span>, met
+blauwgroene naalden, nog het meest voorkomt. Ook andere soorten van dit
+geslacht, die echter meerendeels zeer kostbaar zijn, kunnen als
+salonplanten uitstekend dienst doen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10629width" id="fig242"><img src="images/fig242.jpg" alt="Fig. 242. Araucaria excelsa." width="355"
+height="469">
+<p class="figureHead">Fig. 242. Araucaria excelsa.</p>
+</div>
+<p>Al de <span class="letterspaced">Araucaria&rsquo;s</span> verlangen
+dezelfde behandeling. Gewoonlijk beleven de liefhebbers van deze plant
+er niet zeer veel pleizier van, daar haar vreemd voorkomen er al zeer
+licht toe leidt haar in een warm vertrek te kweeken. Zij houdt echter
+volstrekt niet van warmte; des zomers wil zij buiten of voor een veel
+geopend venster staan, waarbij zij niet alleen regelmatig begoten, maar
+ook des morgens en des avonds besproeid moet worden. De overwintering
+geschiedt op een lichte standplaats in een koel, doch vorstvrij
+vertrek. Des winters mag zij slechts matig begoten worden, hoewel de
+aarde niet geheel mag uitdrogen. Het gemakkelijkst kan men <span class="pagenum">[<a id="pb328" href="#pb328" name="pb328">328</a>]</span>deze
+planten bederven door ze een te warme standplaats te geven; zij hebben
+dan des winters geen voldoende rust, de scheuten worden zwak, de
+twijgen der onderste verdiepingen gaan slap hangen en verdorren ten
+slotte geheel. Is er slechts in &eacute;&eacute;n etage een gat gekomen
+of is zij in haar geheel afgevallen, dan is het mooie voorkomen der
+plant bedorven.</p>
+<p>De <span class="letterspaced">Araucaria&rsquo;s</span> verlangen
+over het algemeen een lichten grond; het best is een mengsel van blad-
+en veengrond, waaraan rijkelijk zand is toegevoegd. Jaarlijks
+verplanten is onnoodig, het is voldoende dit om het andere jaar te
+doen; men moet er zeer op letten, dat bij het verplanten de stam geheel
+vrijblijft. Komt toch door onvoorzichtigheid de stam slechts
+&eacute;&eacute;n centimeter in de aarde, dan zal de plant daardoor
+zeer lijden, omdat de Coniferen diep planten geenszins verdragen.</p>
+<p>Na het verplanten moet men de Coniferen half beschaduwd zetten en ze
+dikwijls bespuiten; kan men ze gedurende den geheelen zomer een goede
+plaats buiten geven, dan zullen zij zich daarbij zeker zeer wel
+bevinden. De voortkweeking der <span class="letterspaced">Araucaria&rsquo;s</span> geschiedt door kopstekken en
+door zaden, doch in de kamer kan men dat niet doen, waarom een
+liefhebber het best doet, jonge, krachtig ontwikkelde planten te
+koopen.</p>
+<p>Voor hen, die de <span class="letterspaced">Araucaria&rsquo;s</span>
+te kostbaar vinden en toch gaarne een Conifeer in de kamer hebben,
+durven wij met gerustheid aanbevelen de <span class="letterspaced">Cryptomeria japonica</span>, die in de tuinen als jonge
+plant ook wel <span class="letterspaced">Cryptomeria elegans</span>
+genoemd wordt. Deze geelgroene plant vormt sierlijke boompjes met bijna
+horizontale takken. De cultuur is dezelfde als die van de <span class="letterspaced">Araucaria</span>.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.25"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Varens.</h3>
+<p>De Varens behooren door de groote verscheidenheid van haar loof
+zeker wel tot de fraaiste planten, die bekend zijn. Zelfs in onze
+bosschen kan men reeds den rijkdom van vormen dezer planten waarnemen;
+zij groeien hier en daar op vochtige plekken zeer welig in de schaduw
+der groote boomen. Zeer rijk aan Varens zijn echter de tropische
+wouden. De vochtige warmte van het tropische woud, waarin zulke schoone
+Orchidee&euml;n en bladplanten groeien, is ook de oorzaak van de zeer
+groote verscheidenheid, aan Varens die hier worden aangetroffen. Daar
+groeien zij niet alleen in den humusrijken bodem, of op de stammen der
+boomen, maar talrijke soorten vormen er op zichzelf statige kronen.
+Deze boomachtige Varens hebben slechts een betrekkelijk zwakke kern; de
+tronk wordt voor het grootste gedeelte gevormd door talrijke
+luchtwortels, die over elkander heen liggen. Het loof kan somtijds zeer
+zware kronen vormen. Bij de tropische Varens <span class="pagenum">[<a id="pb329" href="#pb329" name="pb329">329</a>]</span>treft men het fijnste loof aan, dat bij sommige
+ook zeer fraai gekleurd of geteekend is. Bij onderscheidene soorten
+zijn ook de bladstelen en is de achterzijde van het loof dicht
+bepoeierd, alsof zij met goud- of zilverstof waren bedekt. De fraaie
+vormen van het Varenloof stellen ons in alle opzichten schadeloos voor
+haar geheel gemis aan bloemen.</p>
+<p>Wanneer een liefhebber eens in de kassen van een kweeker goed
+gekweekte Varens heeft gezien, dan zal hij direct van deze planten gaan
+houden. Jammer is het daarom, dat zij in de kamer niet al te best
+willen groeien. In de vochtige warmte van een kas houden zij zich
+uitstekend, en vestigen zich wel als gansche kolonies op de vochtige
+muren, maar in de droge kamerlucht gaan zij meestal achteruit; het loof
+verdroogt en ten slotte sterven zij.</p>
+<p>Deze mislukking is het directe gevolg van de levensvoorwaarden der
+Varens. Zij verlangen toch, in de eerste plaats, geheele scherming
+tegen de zon en, in de tweede plaats, een zeer met vocht bezwangerde
+atmosfeer. Het eerste kan men ze in een kamer vrij goed geven, het
+laatste gaat echter veel moeilijker, en dit is dan ook de oorzaak, dat
+de meeste Varens het in de kamer niet zeer lang uithouden.</p>
+<p>Voor de bloemtafel of de vensterbank zijn de Varens over het
+algemeen niet aan te bevelen; zij zijn daarentegen zeer goed geschikt
+ter beplanting van het kamerkasje of het terrarium.</p>
+<p>Een klein, voor het venster staand kamerkasje, dat met verschillende
+Varens goed beplant is, kan voor een zeer fraaie kamerversiering
+doorgaan. Hoewel de Varens schaduwplanten zijn, hebben zij toch,
+evenals alle fijnbladerige planten, behoefte aan tamelijk veel licht,
+waarom het kasje of terrarium dan ook dicht bij het venster moet staan.
+Het best doet men een venster te kiezen, dat morgen- of avondzon heeft
+en het kasje, zoodra de zon er op schijnt, met dun linnen te
+schermen.</p>
+<p>Van groot belang is voor deze planten ook het tijdig gieten en
+spuiten. Zij groeien slechts in zeer lichte aarde, die gemakkelijk
+geheel uitdroogt, en dan zeer moeilijk weder water opneemt. Daarbij
+verdragen zij in het geheel geen droog-worden. Het loof verdort,
+wanneer de plant droog wordt of in de zon staat, zeer spoedig of wel
+het krijgt dorre punten, en aan herstellen is in dit geval niet meer te
+denken, zoodat een plant, die men eens veronachtzaamd heeft, voor
+langen tijd bedorven is. Om dit te voorkomen moet men geregeld, zoo
+mogelijk met kalkvrij water gieten. Er moet echter op gelet worden, dat
+de aarde niet overdadig nat is, wat niet wegneemt, dat zij des zomers
+vochtiger mag zijn dan &rsquo;s winters. De zoo noodige vochtige lucht
+verkrijgt men in het kasje door voortdurend spuiten. Er zijn slechts
+enkele soorten, die het spuiten niet verdragen, en die zijn dan ook ten
+eenenmale voor kamercultuur ongeschikt. Tot deze soorten behooren,
+jammer genoeg, ook de <span class="letterspaced">Goud-</span> en
+<span class="letterspaced">Zilver-Varens</span> (<span class="letterspaced">Gymnogramme</span>). Bij donker weer spuit men
+natuurlijk niet <span class="pagenum">[<a id="pb330" href="#pb330"
+name="pb330">330</a>]</span>of hoogstens slechts &eacute;&eacute;n
+keer, bij helder weer daarentegen moet het 3&ndash;5 keer per dag
+geschieden.</p>
+<div class="figure xd19e10693width" id="fig243"><img src="images/fig243.jpg" alt="Fig. 243. Adiantum cuneatum." width="519"
+height="466">
+<p class="figureHead">Fig. 243. Adiantum cuneatum.</p>
+</div>
+<p>Voor het spuiten moet men bij voorkeur gebruik maken van den
+rafra&icirc;chisseur. Naast vochtigheid hebben de Varens ook behoefte
+aan versche lucht en het kamerkasje moet dan ook, op heldere dagen,
+wanneer behoorlijk gespoten wordt, meer of minder gelucht worden.
+Vergeet men dit luchten, dan bestaat er veel kans, dat op het jong
+ontwikkelde loof schimmel voorkomt, wat het afsterven daarvan ten
+gevolge heeft. Dit kwaad kan men, wanneer het eenmaal opgetreden is,
+slechts bestrijden, door de plant eenigen tijd in een droge lucht te
+kweeken, doch het geneesmiddel is dan al niet veel minder erg dan de
+kwaal. De Varens, die voor kamercultuur geschikt zijn, kunnen ook voor
+een groot gedeelte des zomers buiten gekweekt worden, bij voorkeur op
+een beschutte plaats, in de schaduw van groote boomen. Bij warm weer
+moeten dan niet slechts de planten herhaaldelijk bespoten worden, doch
+ook de bodem er omheen moet enkele keeren worden nat gegoten, ten einde
+een vochtige lucht te verwekken.</p>
+<p>De Varens houden over het algemeen van een lichte, poreuze en
+zandige aarde. Jonge planten kweekt men bij voorkeur in groven
+boschgrond, <span class="pagenum">[<a id="pb331" href="#pb331" name="pb331">331</a>]</span>heide- of bladaarde, waaraan voldoende zand is
+toegevoegd. Ook een mengsel van deze grondsoorten is zeer geschikt.
+Heeft men sterk ontwikkelde planten, dan kan men aan dit grondmengsel
+wat ruwen graszodengrond toevoegen. Hoe sterker de planten zijn, hoe
+grooter potten men gebruikt en hoe grover de aarde kan zijn. Het
+verplanten geschiedt in het voorjaar; sterk groeiende planten worden in
+den zomer nogmaals verpot. De Varens hebben fijne, teere wortels,
+waaraan niet gesneden mag worden, zoodat men slechts met een houtje de
+kluit een weinig losmaakt. De potten, die men gebruikt, moeten niet te
+groot zijn en ook moet de aarde niet te vast worden aangedrukt. Men
+moet er ook op letten goed poreuze, dunwandige, niet te hard gebakken
+potten te gebruiken. Dadelijk na het verpotten worden de planten eenige
+malen aangegoten.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e10704width" id="fig244"><img src="images/fig244.jpg" alt="Fig. 244. Adiantum fragrantissimum." width="365" height="454">
+<p class="figureHead">Fig. 244. Adiantum fragrantissimum.</p>
+</div>
+<p>Vergeet men dit aangieten, dan wordt het jonge loof direct dor en de
+plant verliest veel van haar waarde. Het bemesten der Varens is
+onnoodig. Heeft men echter sterk bewortelde planten, die om de een of
+andere reden niet verpot kunnen worden, dan is het raadzaam ze met
+dunne koegier te begieten; chemische meststoffen zijn echter in geen
+geval aan te raden.</p>
+<p>Het voortkweeken der Varens geschiedt op verschillende wijzen.</p>
+<p>De gemakkelijkste manier is: ze bij het verplanten te scheuren.</p>
+<p>Eenige soorten, o.a. sommige <span class="letterspaced">Aspleniums</span>, vormen op het loof jonge plantjes.
+Deze plantjes worden voorzichtig van de moederplant afgenomen, in
+lichte aarde geplant en als jonge zaadplantjes behandeld. De
+voornaamste voortkweeking geschiedt echter door middel van <span class="letterspaced">sporen</span>. Deze vormen zich aan de achterzijden van
+het sporenloof, dat zich dikwijls reeds door den vorm van het gewone
+loof onderscheidt. Is dit sporenloof geheel rijp geworden, dan wordt
+het afgesneden en op wit papier in de zon gelegd. De <span class="letterspaced">sporangie&euml;n</span>, die de sporen bevatten, vallen
+nu af en worden in kleine zakjes of doosjes verzameld. Bij eenige
+soorten verliezen de sporen vrij snel haar kiemkracht; andere
+daarentegen blijven zeer lang, somtijds <span class="pagenum">[<a id="pb332" href="#pb332" name="pb332">332</a>]</span>tientallen van jaren,
+goed. Het zaaien van Varens is zeer interessant, maar in de kamer niet
+zeer dankbaar; daarbij eischt het zeer veel geduld.</p>
+<div class="figure xd19e10729width" id="fig245"><img src="images/fig245.jpg" alt="Fig. 245. Asplenium Belangeri." width="642"
+height="380">
+<p class="figureHead">Fig. 245. Asplenium Belangeri.</p>
+</div>
+<p>Het best bedient men zich hiertoe van glad afgesneden stukjes turf,
+die goed natgemaakt, vierkant afgesneden en in nogal diepe schoteltjes
+gelegd worden. Kan men over geen turf beschikken, dan kan men ook
+goede, zandige heide-aarde gebruiken. Op deze stukjes turf worden de
+sporen gezaaid. Het is nu zaak, de schoteltjes warm en zeer vochtig te
+zetten. Van boven mag men niet gieten, ten einde het optreden van
+schimmel en het wegspoelen der sporen te voorkomen. Het vierkant
+toegesneden stukje turf vult natuurlijk het ronde schoteltje niet
+geheel; er blijft aan de kanten ruimte over, en hier heeft men dan
+gelegenheid om te gieten. Laat men steeds wat water in het schoteltje
+staan, dan zuigt de turf het vanzelf op. Daar de turf gewoonlijk sporen
+bevat van inlandsche mossen en varens, die veel eerder dan de gezaaide
+zouden kiemen, doet men voorzichtig de stukjes v&oacute;&oacute;r het
+gebruik eenigen tijd in kokend water te leggen, ten einde alle
+kiemkrachtige sporen er in te dooden. De schotels behoeven, wanneer men
+gezaaid heeft, niet op een lichte plaats gezet te worden; eerst wanneer
+de stukjes turf groen beginnen te worden, een bewijs, dat het
+kiemingsproces is aangevangen, moet men ze meer licht geven. In geen
+geval mogen de sporen met aarde bedekt worden; nuttig is het echter de
+schotels of potten met een glasplaat te bedekken, die &rsquo;s morgens
+en &rsquo;s avonds met een doek goed afgedroogd moet worden.</p>
+<div class="figure xd19e10736width" id="fig246"><img src="images/fig246.jpg" alt="Fig. 246. Nephrolepis exaltata." width="541"
+height="603">
+<p class="figureHead">Fig. 246. Nephrolepis exaltata.</p>
+</div>
+<p>Spoedig na het uitzaaien ontwikkelen zich kleine, groene
+lichaampjes, <span class="pagenum">[<a id="pb333" href="#pb333" name="pb333">333</a>]</span>zoogenaamde voorkiemen, die een groene laag over
+de turf of aarde vormen. Aan de onderzijden ontwikkelen deze teere
+lichaampjes microscopisch kleine mannelijke en vrouwelijke organen,
+Antheridie&euml;n en Archegonie&euml;n genaamd. De vrouwelijke organen
+of Archegonie&euml;n worden door, uit de mannelijke organen spruitende,
+zwermsporen of Spermatozo&iuml;den bevrucht. Deze Spermatozo&iuml;den
+vertegenwoordigen bij de Varens het stuifmeel der zichtbaar bloeiende
+planten. Spoedig na de bevruchting ontstaat uit de voorkiemen het
+eerste, nog niet volkomen ontwikkelde varenloof. Zoodra dit het geval
+is, is de tijd daar, om de kiemplantjes te repikeeren. Men gebruikt
+daartoe weder vlakke schotels, die, na van een behoorlijke drainage
+voorzien te zijn, met fijn gezeefden heide- of boschgrond gevuld
+worden. Men neemt nu de geheele groene laag, die de voorkiemen gevormd
+hebben, uit den zaadschotel, scheurt haar zeer voorzichtig in kleine
+stukjes, die dan met <span class="pagenum">[<a id="pb334" href="#pb334"
+name="pb334">334</a>]</span>de noodige voorzorgen geplant worden. Daar
+ieder klein stukje nog uit talrijke voorkiemen bestaat, en zich in de
+aarde spoedig mossen ontwikkelen, die de jonge Varenplantjes dreigen te
+verstikken, moet men verscheidene malen repikeeren, waarbij men de
+voorkiemen telkens verdeelt, tot men ten slotte ieder plantje
+afzonderlijk heeft staan.</p>
+<p>Zaait men fijne Varens, dan duurt de kieming dikwijls 2&ndash;4
+maanden, terwijl er dan weder verscheidene maanden verloopen eer de
+plantjes in afzonderlijke potjes gezet kunnen worden. Gedurende dezen
+geheelen tijd moet men de plantjes zeer zorgvuldig behandelen; zij
+moeten gelijkmatig begoten worden, opdat de aarde niet uitdroogt;
+daarbij moeten zij van tijd tot tijd besproeid en tegen de zon
+geschermd worden.</p>
+<div class="figure xd19e10749width" id="fig247"><img src="images/fig247.jpg" alt="Fig. 247. Pteris cretica albo-lineata." width="679" height="429">
+<p class="figureHead">Fig. 247. Pteris cretica <span class="corr" id="xd19e10752" title="Bron: albo-liniata">albo-lineata</span>.</p>
+</div>
+<p>Alleen volledigheidshalve hebben wij de lastige voortkweeking der
+Varens meer uitvoerig medegedeeld; den liefhebber deze bewerking
+aanbevelen, mogen wij echter niet; immers slechts zij, die veel
+ondervinding met plantencultuur hebben opgedaan en hiervoor veel tijd
+beschikbaar kunnen stellen, zullen eenige kans van slagen hebben.</p>
+<p>De familie der Varens is zeer rijk aan geslachten en soorten. Het is
+ons onmogelijk, alle op te noemen, die bij een zorgvuldige behandeling
+als kamerplanten te gebruiken zijn. Wij bepalen ons tot enkele bekende;
+geen hooge temperatuur verlangende soorten, en merken er bij op, dat
+<span class="pagenum">[<a id="pb335" href="#pb335" name="pb335">335</a>]</span>deze alle dezelfde, reeds vermelde, behandeling
+verlangen. De fraaiste en meest bekende Varensoorten zijn de
+<span class="letterspaced">Adiantums</span>. Deze Varens vindt men in
+alle kweekerijen door talrijke soorten vertegenwoordigd. De meest
+bekende is de <span class="letterspaced">Adiantum cuneatum</span>
+(<a href="#fig243">Fig. 243</a>); een andere, zeer schoone, hooger
+groeiende soort is de <span class="letterspaced">Adiantum
+fragrantissimum</span> (<a href="#fig244">Fig. 244</a>), terwijl de
+<span class="letterspaced">Adiantum gracillimum</span> door zeer fijn
+loof en groote sierlijkheid uitmunt. Al deze soorten worden
+tegenwoordig zeer veel gebruikt voor het opvullen van
+bloemenmandjes.</p>
+<p>Zeer goede kamerplanten bevat ook het geslacht <span class="letterspaced">Asplenium</span>. Als uiterst dankbaar willen wij
+vermelden de <span class="letterspaced">Asplenium Belangeri</span>
+(<a href="#fig245">Fig. 245</a>). Deze soort is ook daardoor
+interessant, omdat zich op het loof steeds jonge plantjes ontwikkelen,
+die later, ter voortkweeking kunnen dienen. Een aardige, kleine
+boomachtige Varen voor de kamer is de <span class="letterspaced">Lomaria gibba</span>, een boschvaren uit Australi&euml;,
+met zeer hard loof en een donker slank stammetje, dat steeds vochtig
+gehouden, dus dikwijls bespoten moet worden. Zeer elegant loof hebben
+de <span class="letterspaced">Nephrolepis</span>-soorten uit Mexico en
+Brazili&euml;, welke ook zeer vaak het karakter van ampelplanten
+aannemen. Een fraaie, zeer bekende soort is de <span class="letterspaced">Nephrolepis exaltata</span> (<a href="#fig246">Fig.
+246</a>), alsmede de talrijke, vooral in den laatsten tijd uit Amerika
+ingevoerde verscheidenheden.</p>
+<p>Ten laatste willen wij nog het geslacht <span class="letterspaced">Pteris</span> vermelden, waarvan tegenwoordig veel
+soorten gekweekt worden. Een der meest voorkomende soorten is de
+<span class="letterspaced">Pteris cretica albo-lineata</span> (<a href="#fig247">Fig. 247</a>) met fraai wit omzoomd loof. Andere mooie
+soorten zijn de <span class="letterspaced">Pteris serrulata</span>,
+<span class="letterspaced">Pteris tremula</span> en <span class="letterspaced">Pteris argyr&aelig;a</span>, welke laatste een der
+schoonste bonte Varens is.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.26"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Mossen of Lycopodiacee&euml;n.</h3>
+<div class="figure floatLeft xd19e10831width" id="fig248"><img src="images/fig248.jpg" alt="Fig. 248. Selaginella denticulata." width="357" height="248">
+<p class="figureHead">Fig. 248. Selaginella denticulata.</p>
+</div>
+<p>De z.g. Mossen of <span class="letterspaced">Lycopodiacee&euml;n</span> behooren, evenals de Varens,
+tot de Cryptogamen of bedekt-bloeiende planten. Zijn de Varens reeds
+zeer gevoelig en teer, in nog meerdere mate is dit met deze planten het
+geval. Zij zijn echter, eenige klimmende soorten uitgezonderd,
+z&oacute;&oacute; sierlijk, dat zij als uitnemende planten voor het
+terrarium en het kleine kamerkasje kunnen beschouwd worden; ook voor de
+cultuur onder een stolp zijn zij niet ongeschikt. De <span class="letterspaced">Lycopodiacee&euml;n</span> hebben meestal zeer fijn
+ingesneden loof; somtijds groeien zij met behulp van stevige
+luchtwortels tamelijk op, of wel, zij klimmen door middel van deze
+<span class="corr" id="xd19e10843" title="Bron: worteltje">worteltjes</span> tegen kurkschors in de hoogte. De
+kleur van het loof is meestal heldergroen, enkele kenmerken zich door
+een blauwachtigen gloed, wat, vooral wanneer de zon er op schijnt, een
+prachtigen metaalglans aan de plant verleent; eenige <span class="pagenum">[<a id="pb336" href="#pb336" name="pb336">336</a>]</span>in
+de cultuur ontstane soorten zijn geel- of witbont. Hoewel enkele der
+hardere zich op een niet-zonnig staande bloemtafel somtijds enkele
+maanden goed houden, zijn zij toch hoofdzakelijk aan te bevelen voor
+het kamerkasje of voor een vochtig warm terrarium.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e10849width" id="fig249"><img src="images/fig249.jpg" alt="Fig. 249. Selaginella Emmeliana." width="465"
+height="518">
+<p class="figureHead">Fig. 249. Selaginella Emmeliana.</p>
+</div>
+<p>De kweekwijze der <span class="letterspaced">Lycopodiacee&euml;n</span> komt bijna geheel met die der
+Varens overeen; evenals deze planten beminnen zij schaduw, vochtigheid
+en warmte. Het best kweekt men ze in zandigen, groven boschgrond. Daar
+de zeer fijne worteltjes niet diep in de aarde dringen, doet men het
+best ze niet in potten, doch in vlakke schalen of schotels te planten.
+Is men genoodzaakt potten te gebruiken, dan is het zaak, die tot over
+de helft met scherven en stukjes houtskool te vullen. Op deze drainage
+brengt men dan de aarde. De grond, waarin men ze plant, moet zeer los
+zijn, zoodat aandrukken bij het verplanten geen vereischte is; beter
+doet men, wanneer zij geplant zijn, de schaal of den pot enkele keeren
+goed op de tafel neer te zetten, ten einde zoodoende de aarde een
+weinig te laten inzakken. Nog beter dan in potten groeien de
+<span class="pagenum">[<a id="pb337" href="#pb337" name="pb337">337</a>]</span><span class="letterspaced">Lycopodiacee&euml;n</span>, als ze in het kamerkasje of
+het terrarium vrij uitgeplant zijn. In de eerste plaats moet men zorgen
+voor het matig vochtig houden der aarde, verder voor schermen tegen de
+zon en voor een herhaald besproeien met den rafra&icirc;chisseur. Een
+liefhebber van deze planten, die geen kasje of terrarium tot zijn
+beschikking heeft, kan ze ook met succes onder stolpen kweeken, die dan
+in de vensterbank gezet moeten worden. De vermenigvuldiging der
+<span class="letterspaced">Lycopodiacee&euml;n</span> is veel
+eenvoudiger dan die der aanverwante Varens. Slechts zeer zelden kweekt
+men ze door het uitzaaien der sporen, daar dit veel sneller en zekerder
+geschiedt door stekken, die gemakkelijk groeien, al naar de scheuten,
+waarvan men ze neemt, rijker met luchtwortels bezet zijn. Deze
+luchtwortels brengt men bij het planten der stekken voorzichtig in de
+aarde, waar zij dan spoedig in gewone wortels veranderen.</p>
+<div class="figure xd19e10866width" id="fig250"><img src="images/fig250.jpg" alt="Fig. 250. Selaginella in&aelig;qualifolia."
+width="634" height="470">
+<p class="figureHead">Fig. 250. Selaginella in&aelig;qualifolia.</p>
+</div>
+<p>De laag blijvende soorten kan men bij het verplanten zeer
+gemakkelijk verdeelen, en ze dus op die wijze vermenigvuldigen. Enkele
+opgroeiende soorten, zooals bijv. de <span class="letterspaced">Selaginella Emmeliana</span>, worden op de volgende
+wijze voortgekweekt: men snijdt volkomen rijpe twijgjes af en legt deze
+met de onderzijde op schotels, die men daartoe van te voren heeft
+<span class="pagenum">[<a id="pb338" href="#pb338" name="pb338">338</a>]</span>klaargemaakt. Deze schotels worden van een zeer
+goede drainage voorzien en bijna tot aan den rand gevuld met lichte,
+zandige heide-aarde. De schotels worden dicht met de twijgjes der
+<span class="letterspaced">Selaginella&rsquo;s</span> belegd, die men
+door scherfjes naar beneden drukt. Bedekt men nu de schotels met een
+glasplaat, houdt men ze warm en vochtig en besproeit men ze dagelijks
+een paar keeren, dan ontwikkelen zij na verscheidene weken worteltjes
+en jonge plantjes, die men afsnijdt en voorzichtig repikeert. Er
+verloopt echter minstens een vol jaar, voordat deze plantjes, nadat zij
+verscheidene malen verplant werden, sterk genoeg geworden zijn, om
+afzonderlijk in potjes te worden gezet.</p>
+<p>Van de tot deze groep behoorende planten komen voor de kamer eenige
+vertegenwoordigers van het geslacht <span class="letterspaced">Selaginella</span> in aanmerking, die nu en dan in de
+kweekerijen ook wel gevonden worden onder den naam <span class="letterspaced">Lycopodium</span>. Een der sierlijkste, die een gesloten
+mostapijt vormt, is de <span class="letterspaced">Selaginella
+apoda</span>. Een andere soort, die wel wat hooger groeit, doch ook een
+grasachtig voorkomen heeft, is de <span class="letterspaced">Selaginella denticulata</span> (<a href="#fig248">Fig.
+248</a>); men vindt deze soort veel gebruikt in bloemenmandjes, om er
+de aarde mede te bedekken. Door een blauwachtigen metaalglans
+onderscheiden zich <span class="letterspaced">Selaginella amoena</span>
+en <span class="letterspaced">S. c&aelig;sia</span> (<a href="#fig176">Fig. 176</a>). Laatstgenoemde soort klimt tegen vochtige
+stammen op, doch is ook zeer goed als hangplant te gebruiken, waarom
+zij in het desbetreffende hoofdstuk is afgebeeld. Onder de opgroeiende,
+die voor de kamer zeer geschikt zijn, komt in de eerste plaats in
+aanmerking de fraaie <span class="letterspaced">Selaginella
+Emmeliana</span> (<a href="#fig249">Fig. 249</a>). Onder de
+struikachtige wordt het meest aangetroffen de <span class="letterspaced">Selaginella Martensii</span>, waarvan ook een bonte
+vari&euml;teit bekend is. Zeer fraai, hoewel zeldzamer, is de
+<span class="letterspaced">Selaginella in&aelig;qualifolia</span>
+(<a href="#fig250">Fig. 250</a>).</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.27"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het aquarium.</h3>
+<p>Naast de talrijke potplanten, die wij tot hiertoe hebben leeren
+kennen, zijn er ook veel inlandsche en vreemde waterplanten, die voor
+kamercultuur geschikt zijn. Jammer genoeg wordt de waarde der
+waterplanten tot heden nog niet genoeg erkend, en er zijn slechts
+enkele handelskweekerijen, die er een grootere of kleinere verzameling
+van op na houden. Dit is een der redenen, waarom de liefhebber van de
+cultuur dezer planten moet afzien, vooral ook, wanneer hem de hiertoe
+behoorende soorten der inlandsche flora vreemd zijn. Iedere vaart of
+sloot herbergt, wel is waar, zeer talrijke planten, doch alles, wat
+daarin groeit, is niet voor de kamer te gebruiken. <span class="pagenum">[<a id="pb339" href="#pb339" name="pb339">339</a>]</span></p>
+<p>Voor den waren liefhebber moeten de waterplanten zeer interessant
+zijn, daar vele zich kenmerken door een uiterst merkwaardige leefwijze,
+die men lang niet altijd kan waarnemen, daar de echte waterplanten
+meestal buiten ons direct bereik in het wild voorkomen. De voorwerpen,
+waarin men in de kamer waterplanten wil kweeken, moeten natuurlijk in
+overeenstemming zijn met het karakter dier planten. Dergelijke
+voorwerpen worden <span class="letterspaced">aquariums</span> genoemd.
+Een liefhebber, die een aquarium in de kamer heeft en zijn planten
+daarin goed verzorgt, kan er zeer veel genoegen van smaken. Een goed
+ingericht kamer-aquarium is een vijver en moeras te gelijk. Men kan er
+niet alleen zeer veel planten met succes in kweeken, maar er ook
+verschillende dieren, zooals visschen, amphibie&euml;n en de
+interessantste waterinsecten in verzamelen. Terwijl echter de cultuur
+van waterplanten eenvoudig en dankbaar is, en veel minder bekwaamheid
+eischt dan die van alle andere gewassen, is met het verzorgen van
+waterdieren juist het tegenovergestelde het geval. Kunnen wij reeds op
+het land waarnemen, dat er tusschen de verschillende schepselen vaak
+een harde strijd om het bestaan gestreden wordt, dan zullen wij bij de
+behandeling der in het water levende dieren weldra bemerken, dat deze
+strijd hier nog veel sterker is, en bijna nooit tot een einde komt. In
+het water heerscht het recht van den sterkste op de meest brutale
+wijze; hier is het een voortdurend verslinden en verslonden worden, en
+niet alleen onder de hoogere dieren, doch ook onder de insecten vinden
+wij roofdieren van de ergste soort. Dit voortdurend vervolgen en
+vervolgd worden, maakt het noodzakelijk, dat men in een betrekkelijk
+klein aquarium slechts die dieren kan houden, welke elkander niet
+bestrijden. Men moet onderscheid maken tusschen het gewone aquarium en
+een, speciaal voor roofdieren. In het eerste kan men onschuldige
+visschen en insecten, in het tweede roofvisschen en rooftorren houden.
+In betrekkelijken zin zijn ook het onschuldigste vischje en de
+kikvorsen roofdieren, daar zij zich in vrijen staat geheel of
+gedeeltelijk met levende insecten voeden, en desnoods hun eigen jongen
+niet ontzien.</p>
+<p>Al kan men in een planten-aquarium ook waterdieren kweeken, toch
+moet er een streng onderscheid gemaakt worden tusschen een dergelijke
+inrichting speciaal voor planten en een voor dieren. Bij een
+planten-aquarium wordt de zwaartekracht gelegd op de eischen der
+planten, bij een dieren-aquarium daarentegen op die der dieren. Lang
+niet altijd laten die beide eischen zich vereenigen, daar talrijke
+waterinsecten de planten vernielen, zeer veel visschen in hun verlangen
+naar plantaardig voedsel de teere waterplanten stukvreten en andere
+visschen, door hun woelen in den bodem, den plantengroei onmogelijk
+maken. De liefhebber, die zeer veel dieren in zijn aquarium wil houden,
+moet daarvoor meer tijd en kosten beschikbaar stellen, dan voor planten
+noodig is. Zoodra het aantal dieren dat der planten overtreft, zijn de
+laatsten niet meer in staat voldoende zuurstof voor de eersten af te
+scheiden. Zooals bekend is, ademen de <span class="pagenum">[<a id="pb340" href="#pb340" name="pb340">340</a>]</span>visschen zuurstof in,
+die in hoofdzaak door de planten, bij helderen zonneschijn, wordt
+afgescheiden. Ontbreekt deze zuurstof aan het water, dan lijden de
+visschen gebrek aan lucht, zij zijn niet tierig meer en zij zwemmen
+steeds aan de oppervlakte van het water rond, angstig naar versche
+lucht happend. Eertijds kon men een dergelijk treurig beeld dikwijls
+waarnemen bij de goudvisschen, die in de ongelukkige, nu bijna geheel
+verdwenen, goudvisschen-glazen rondzwommen. Houdt men dus in hoofdzaak
+dieren in het aquarium, dan moet men langs kunstmatige wegen zuurstof
+aan het water toevoegen; dit geschiedt tamelijk gemakkelijk door
+kamerfonteintjes.</p>
+<p>De plantenliefhebber, die in de eerste plaats zijn aquarium inricht
+voor het kweeken van planten, zal ook pleizier hebben in waterdieren,
+daar niet weinige er van even belangwekkend zijn. De visschen, de
+stomme waterbewoners, die vaak een zeer hoogen graad van intelligentie
+vertoonen, dikwijls een fraai voorkomen met prachtige kleuren
+vereenigen, en in vele gevallen zich door talrijke interessante
+eigenschappen kenmerken, zijn de aanbevelenswaardigste
+aquarium-bewoners. Wij willen slechts even herinneren aan de fraaie
+inlandsche en vreemde baarzen, die zelfs in het kleinste aquarium hun
+nestjes bouwen. In deze nestjes legt het wijfje haar eieren, die door
+het mannetje bevrucht worden. Vooraf kan men dan een alleraardigste
+minnekoozerij bemerken, terwijl zij dan met de schoonste kleuren
+prijken. Niet alleen hierin, maar in talrijke andere opzichten kan men
+de belangwekkendste opmerkingen bij de visschen maken. Terwijl men in
+het dierenrijk meestal ziet, dat het mannetje geen huiselijke plichten
+kent en zich om zijn nageslacht in het geheel niet bekommert, kan men
+waarnemen, dat dit bij de nest-bouwende roofvisschen juist andersom is;
+de verzorging der jongen geschiedt uitsluitend door het mannetje. Dag
+en nacht bewaakt hij het nest, het naar zijn krachten tegen iederen
+vijand verdedigend, terwijl hij, door het water steeds in beweging te
+houden, voor een geregelde verversching daarvan zorgt. Verlaten de
+jongen eenmaal het nest, dan houdt het mannetje ze weder bij elkander
+en verwijdert er een zich te ver, dan brengt hij het in zijn bek weder
+naar het nest terug. Lang duurt deze zorg echter niet; spoedig krijgt
+de roofdieraard van den vader weder de bovenhand en hij verslindt dan
+zijn gansche nakomelingschap, wanneer men hem niet tijdig uit het
+aquarium verwijdert. Het houden van visschen, ook al maken zij geen
+nest, is zeer interessant, daar reeds de vrij snelle ontwikkeling der
+diertjes den natuurliefhebbers veel genoegen verschaft.</p>
+<p>Vooral in Duitschland begint de liefhebberij om er een aquarium op
+na te houden, steeds grooter te worden, wat zeer wordt aangemoedigd
+door een vereeniging van aquarium-liefhebbers. Deze vereeniging
+bevordert het bekend worden van nieuwere waterplanten en haar cultuur,
+alsook den invoer van fraaie visschen, vooral uit Azi&euml; en Amerika.
+Wij zouden het <span class="pagenum">[<a id="pb341" href="#pb341" name="pb341">341</a>]</span>doel van dit boekje voorbijloopen, wanneer wij
+ons met de geheele aquarium-liefhebberij wilden bezighouden. Wij kunnen
+ons bepalen tot inrichting van het planten-aquarium, de cultuur van
+waterplanten en de bespreking der meest aanbevelenswaardige soorten
+voor dit doel.</p>
+<p>In deze inleiding willen wij nog even wijzen op den gunstigen
+invloed, dien een kamer-aquarium op de gezondheid der bewoners en der
+planten uitoefent. Het is, jammer genoeg, een algemeen aangenomen en
+toch geheel verkeerde meening, dat de dampen van het aquarium
+schadelijk zouden zijn. Deze uitwasemingen zijn op zichzelf tamelijk
+onbeduidend; zij worden echter door een fonteintje aanmerkelijk
+verhoogd. Het aquarium is juist zeer geschikt om voor menschen en
+planten de droge kamerlucht een weinig vochtiger en dus stofvrijer te
+maken en reeds met het oog hierop is de aanschaffing er van zeer aan te
+bevelen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.28"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Practische aquariums voor de cultuur van waterplanten.</h3>
+<p>De toenemende liefhebberij voor aquariums is oorzaak geworden, dat
+men ze tegenwoordig in de meest verscheidene vormen in den handel kan
+verkregen. Wij willen ons slechts met de verschillende vormen
+bezighouden, niet met de wijze, waarop zij worden vervaardigd, daar men
+hiertoe een handigheid moet hebben, die den gewonen liefhebber slechts
+zelden eigen is, en zij fabriekmatig gemaakt, tegen geringen prijs
+verkrijgbaar zijn. Vroeger zag men voor het kweeken van waterplanten of
+het verzorgen van visschen geen ander voorwerp dan het gewone
+goudvisschenglas. Iedereen kent deze glazen, die door hun vorm en
+vooral door hun nauwe halzen, ware martelinrichtingen voor dieren, en
+tot het beplanten geheel ongeschikt zijn. Het best doet men dan ook,
+van het gebruik dezer glazen geheel af te zien, te meer, daar goede
+glazen aquariums bijna overal te verkrijgen zijn. Zulke aquariums zijn
+in de eerste plaats de ronde glazen, die boven en beneden even wijd
+zijn en eenigszins den vorm van een kaasstolp hebben. Deze glazen
+moeten tamelijk dikke wanden hebben, niet te klein zijn, maar toch ook
+niet grooter dan 50 cM. Het groote nadeel van deze glazen is gelegen in
+hun breekbaarheid; zij springen gemakkelijk en kunnen dan niet meer
+gebruikt worden, daar repareeren natuurlijk uitgesloten is.</p>
+<p>Het geheel uit glas vervaardigde aquarium heeft tegenover het houten
+of ijzeren met glas bezette zeer groote voordeelen, daar het niet lek
+wordt, zich gemakkelijk laat schoonmaken en het licht overal toegang
+verleent, wat bij de cultuur van veel licht verlangende planten van
+groot belang is. Onder deze glazen aquariums zijn de hoekige weder
+aanbevelenswaardiger <span class="pagenum">[<a id="pb342" href="#pb342"
+name="pb342">342</a>]</span>dan de ronde, daar zij sterker zijn, men er
+de planten en dieren beter in kan waarnemen en zij minder plaats
+innemen, waardoor men ze in een beperkte ruimte gemakkelijker kan
+houden. Deze hoekige, uit &eacute;&eacute;n stuk glas vervaardigde
+aquariums komen bij de liefhebbers van waterplanten hoe langer hoe meer
+in den smaak en zijn tamelijk goedkoop in den handel verkrijgbaar.</p>
+<p>Zeer geschikt zijn ook de elementglazen, die voor electrische
+batterijen gebruikt worden, en in de glasfabrieken bij duizenden in
+vierkanten of langwerpigen vorm worden vervaardigd. Verscheidene der
+gravuren stellen waterplanten voor, in dergelijke glazen gekweekt. De
+kleinste dezer langwerpige glazen, die een diepte van 12&ndash;15 cM.
+en een lengte van 20&ndash;25 cM. hebben, zijn uitstekend geschikt voor
+de cultuur van een enkele waterplant, daar zij gemakkelijk op de
+vensterbank een plaatsje kunnen vinden. Voor onder water groeiende
+planten moeten deze glazen minstens 25 cM. diep zijn; voor kleine uit
+het water groeiende kan men ook met een geringere diepte volstaan. Wil
+men grootere elementglazen gebruiken, dan zet men ze op een flinke
+plank, waarvan de randen gepolitoerd of geverfd worden, zekerheidshalve
+kan men dan den bovenrand ook nog met een houten raampje omgeven; zij
+gelijken dan veel op een aquarium uit den handel. Te groot moet men
+echter de elementglazen ook niet nemen, daar de wanden niet erg dik
+zijn en zij op den duur aan den druk van het water geen weerstand
+kunnen bieden. Wil men een vertrouwbaar glas hebben, dan moet dit niet
+langer dan 45 cM. en niet breeder en dieper dan 30 cM. zijn. Een
+dergelijke grootte is ruimschoots voldoende voor de cultuur van
+verscheidene grootere moeras- en waterplanten.</p>
+<p>In den handel zijn voorts nog aquariums van den meest verschillenden
+vorm verkrijgbaar, vervaardigd uit een raam, waarin ruiten met stopverf
+bevestigd zijn. Gewoonlijk zijn deze langwerpig vierkant; men treft ook
+zes- en achthoekige aan. Een hoofdzaak is hier een zorgvuldige stopping
+met daarvoor geprepareerde stopverf. De bodem bestaat meestal uit blik
+en men moet er op letten, dat deze eenige keeren geverfd is en op een
+flinken, houten voet rust. Heeft men kleine aquariums, dan bestaat het
+raam meestal uit blik, voor grootere moet het echter uit smeedijzer of
+wel uit sterk hout vervaardigd zijn; voor nog grootere moeten ook de
+ruiten bestaan uit flink spiegelglas.</p>
+<div class="figure xd19e10960width" id="fig251"><img src="images/fig251.jpg" alt="Fig. 251. Aquarium met fontein en waterplanten." width="334" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 251. Aquarium met fontein en
+waterplanten.</p>
+</div>
+<p>Het doelmatigst zijn de meest eenvoudige aquariums; in ieder geval
+moeten te veel versieringen sterk vermeden worden, daar hierdoor het
+oog van de hoofdzaak, de planten en dieren, wordt afgeleid. De grootte
+van het aquarium kiest men naar de beschikbare ruimte; de diepte moet
+echter niet meer zijn dan 45 cM., daar een dergelijke diepte voldoende
+is, om alle onder water groeiende planten te kweeken. Een liefhebber,
+die bij het kweeken een weinig redeneert, zal in een diep aquarium
+niets anders <span class="pagenum">[<a id="pb343" href="#pb343" name="pb343">343</a>]</span><span class="pagenum">[<a id="pb344" href="#pb344" name="pb344">344</a>]</span>kweeken dan onder water groeiende
+of met drijvende bladeren voorziene planten. Voor het kweeken van
+waterplanten, die met haar bladeren boven het water uitsteken, gebruikt
+men er een van 25 cM. diepte; voor moerasplanten, met kruipende
+wortelstokken, die wel een vrij dikke aardlaag, doch slechts zeer
+weinig water verlangen, en ook voor drijvende planten is een diepte van
+15 cM. voldoende. Neemt men een aquarium van middelmatige hoogte, dan
+kunnen daarin, zooals verderop zal blijken, planten van verschillenden
+aard gekweekt worden.</p>
+<p>Het fraaist voor de kamer zijn de niet te hooge aquariums, die met
+mooie, zich boven den waterspiegel verheffende planten bezet zijn. Onze
+plaat &ldquo;Aquarium, beplant met moerasplanten&rdquo; toont een
+dergelijke, bezet met planten, die door den schrijver zelf in een kamer
+gekweekt zijn.</p>
+<p>Deze moerasplanten hebben veel meer behoefte aan licht dan de onder
+water groeiende planten. Daar er in de modern gemeubileerde vertrekken,
+dank zij de zware overgordijnen en vitrages, steeds een gedempt licht
+heerscht, doet men beter, daar onder water groeiende planten in plaats
+van moerasplanten te kweeken. Een gebrek van deze gewassen is echter,
+dat zij aan het aquarium geen schilderachtig voorkomen geven. Voor
+fraai gemeubileerde vertrekken zin tegenwoordig z.g.n. salon-aquariums
+in den handel; deze bestaan uit een eleganten gietijzeren, veelal
+gebronsden standaard, die een stevige metalen plaat draagt. Op deze
+plaat staat het meestal achtzijdige aquarium, zooveel ruimte vrij
+latende, dat men er een rand planten omheen kan zetten. Een door
+luchtdruk gedreven fonteintje verhoogt de waarde er van.</p>
+<p>Onze plaat &ldquo;Beplant aquarium met fonteintje&rdquo; toont een
+dergelijk aquarium, dat men nog versieren kan met een, met mooie
+planten bezet tufsteenen rotsje. De ruimte, die er rondom open blijft,
+mag slechts met fraaie, laag blijvende planten bezet worden. Daar deze
+aquariums meestal achthoekig zijn, is het geraden op de vrijblijvende
+ruimten acht blikken busjes voor hangplanten te laten soldeeren. Op het
+door ons afgebeelde aquarium zijn zulke busjes aangebracht, die met de
+voor dit doel uitstekend geschikte <span class="letterspaced">Ficus
+repens</span> beplant zijn. Het geheel, zooals het is afgebeeld, is in
+het bezit van den Rijksbouwkundige Brzozowski, te Charlottenburg; het
+heeft van boven nog een fijn netwerk. Een dergelijk net heeft voor een
+salon-aquarium groote waarde, daar het de geheele vulling met water
+mogelijk maakt, zonder dat de visschen er uit kunnen springen.
+Gewoonlijk ontstaat er aan den waterrand tegen het glas een groene
+streep, die, wanneer zij eenigen tijd veronachtzaamd wordt, bijna niet
+meer verwijderd kan worden; is men echter in de gelegenheid het
+aquarium geheel te vullen, dan ontstaat zulk een streep niet.</p>
+<p>Maar al te vaak willen in een kamer-aquarium de drijvende planten,
+of die met drijvende bladeren, niet groeien, daar de droge lucht haar
+niet aanstaat. Dit bezwaar wordt overwonnen door een gesloten aquarium,
+<span class="pagenum">[<a id="pb345" href="#pb345" name="pb345">345</a>]</span>d.w.z. door een, dat van een glazen dakje
+voorzien is. Zulke aquariums zijn ook uitstekend geschikt, wanneer men
+visschen of andere waterdieren wil houden. Deze toch springen of
+klauteren uit het water, vallen op den grond en sterven daar meestal
+een allertreurigsten dood. De plaat &ldquo;Gesloten aquarium met onder
+water groeiende planten&rdquo; geeft dit idee duidelijk weer. Het bakje
+moet z&oacute;&oacute; ingericht wezen, dat men het gemakkelijk openen
+en zoo noodig geheel verwijderen kan; ook moet men er een ruit kunnen
+uitnemen en die door een horretje vervangen, ten einde bij warm weder
+de lucht voldoende te kunnen ververschen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.29"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De beplanting van het aquarium.</h3>
+<p>De aquariums of andere voorwerpen, die dienen voor het kweeken van
+waterplanten, kunnen bijna gedurende het gansche jaar beplant worden;
+wat niet wegneemt, dat de beste tijd daarvoor het voorjaar is.
+Inlandsche waterplanten, die niet gevoelig zijn voor een lage
+watertemperatuur, die bijna den ganschen winter rusten, d.w.z. dan tot
+op den knol of wortelstok insterven, worden het best in Maart of April
+geplant. Dit is ook de beste tijd om de &eacute;&eacute;njarige
+waterplanten, hoewel die niet zeer aanbevelenswaardig zijn, te zaaien.
+Omstreeks dezen tijd, wanneer het ijs overal verdwenen is en de zon
+reeds kracht begint te krijgen, ontwikkelen deze planten zich
+buitengewoon snel.</p>
+<p>Uitheemsche waterplanten zijn zoo vroeg in het jaar slechts moeilijk
+en meestal alleen tegen verhoogde prijzen te verkrijgen, waarom men
+beter doet te wachten met ze te planten tot Mei, zoo noodig tot het
+begin van Juni. Kan men echter de verlangde planten vroeg genoeg
+krijgen of heeft men ze zelf laten overwinteren en kan men het aquarium
+een plaats in de verwarmde kamer geven, dan is het veel raadzamer de
+beplanting reeds in April te doen.</p>
+<p>Alvorens met het beplanten te beginnen zijn talrijke voorbereidingen
+noodig. Het aquarium moet een paar dagen van te voren met water gevuld
+worden, ten einde zekerheid te hebben, dat het goed dicht is. Voor het
+beplanten giet men er het water uit en droogt de ruiten goed af. Ook de
+aarde moet voorhanden en goed bij vocht zijn, d.w.z. n&ograve;ch te
+droog, n&ograve;ch te nat. De beste grond om waterplanten in te
+kweeken, is bagger uit breede, liefst stroomende vaarten. Met deze
+bagger moet men echter voorzichtig zijn, daar zij zeer licht de sporen
+van uiterst lastige lagere waterplanten bevat, die maar al te vaak voor
+de gekweekte planten hoogst verderfelijk zijn. Men moet de bagger
+buiten dun uitspreiden, om die zoodoende in de zon te drogen; is zij
+matig droog, dan legt men den <span class="pagenum">[<a id="pb346"
+href="#pb346" name="pb346">346</a>]</span>grond op een goed verwarmde
+ovenplaat, ten einde hem onder groote hitte geheel uit te laten
+uitdrogen. Na deze bewerking zal de dan ontstane aarde geen kiemen meer
+bevatten. Deze aarde wordt nu vermengd met ongeveer 1/10 scherp zand,
+matig vochtig gemaakt en hierna gebruikt. Zeer bruikbaar is ook,
+wanneer men haar dezelfde bewerking heeft laten ondergaan, de zwarte
+veenaarde van laag gelegen weiden. Kan men over deze aardsoorten niet
+beschikken, dan is ook zeer goed bruikbaar fijn turfstrooisel.</p>
+<p>Dit turfstrooisel vormt tegenwoordig, in balen geperst, een zeer
+belangrijk handelsartikel; het wordt veel in stallen gebruikt in plaats
+van stroo en is daardoor gemakkelijk te verkrijgen. Het turfstrooisel
+wordt eerst in stukjes ter grootte van een noot gebroken en daar het
+kurkdroog is, waardoor het op het water drijft, moet men het eerst 24
+uur weeken, daarna tusschen de handen uitwringen en dan met droog zand
+vermengen. Iedere grondsoort moet met minstens 1/10 zand vermengd
+worden. Hoewel bagger, veenaarde en turfstrooisel ieder op zichzelf
+bijna alle bestanddeelen bevatten, die waterplanten noodig hebben, doet
+men toch voorzichtig er, wanneer er sterk groeiende gewassen in geplant
+moeten worden, ongeveer 1/10 goede klei of graszodengrond aan toe te
+voegen. Van groote waarde is het ook, wanneer men de te gebruiken aarde
+in het najaar reeds gereed kan maken, om die dan buiten te laten
+liggen. Zij bevriest dan des winters, wat op de samenstelling er van
+een zeer gunstigen invloed heeft, daar zij er veel muller door
+wordt.</p>
+<p>De onder water groeiende planten, die slechts betrekkelijk weinig
+voedsel noodig hebben, worden hier en daar wel in enkel zand geplant.
+Aanbevelenswaardig is dit echter niet en men doet w&egrave;l, ook haar
+een grondmengsel te geven. Zand is echter voor alle aquariums en vooral
+voor die, waarin men aarde gebruikt, hoognoodig, daar de dieren, welke
+men er in houdt, steeds de aarde een weinig loswoelen en daardoor niet
+alleen de planten beschadigen, doch ook het water troebel maken.</p>
+<p>Na het beplanten bedekt men daarom de aarde met een laagje zand, dat
+men op de hieronder opgegeven wijze bereidt, alvorens het te gebruiken.
+Het best daartoe is zeer fijn kiezelzand; heeft men dit niet, dan is
+zeer fijn zilverzand beter dan scherp zand. Het zand of kiezel moet
+zeer goed gewasschen worden. Onder krachtig omroeren wascht men het
+10&ndash;20-maal goed uit, zoodat het waschwater ten laatste in het
+geheel niet troebel meer wordt. Voor het gebruik moet men het dan eerst
+drogen en uitgloeien. Men moet ook zorgen, dat de voor de beplanting
+noodige gewassen voor de hand liggen. Zij worden &ograve;f uit een oud
+aquarium genomen, &ograve;f men gebruikt nieuw aangeschafte planten.
+Eerst worden zij goed uitgewasschen, waartoe men begint met ze in lauw
+water flink af te spoelen, waarna de bladeren van alle onreinheden
+worden gezuiverd. Daar de waterplanten niet lang droog mogen liggen,
+legt men ze v&oacute;&oacute;r het gebruik in een schotel met water.
+<span class="pagenum">[<a id="pb347" href="#pb347" name="pb347">347</a>]</span></p>
+<p>Heeft men de hier opgegeven voorbereidingen gemaakt, dan wordt de
+aarde in het aquarium gebracht, waarbij men moet oppassen de ruiten
+niet vuil te maken. Voor de weinig eischende, onder water groeiende
+planten moet het aardlaagje minstens 5 cM. dik zijn; beter is echter
+een aardlaag van ongeveer 10 cM. dikte. Voor sterk wortelende, boven
+het water uitgroeiende en voor van groote drijvende bladeren voorziene
+planten moet de aardlaag minstens 20 cM. bedragen. Men kan nu de aarde
+gelijkmatig over den bodem verdeelen; beter is het echter ze aan de
+kanten wat op te hoogen en naar het midden te laten vallen, of ze aan
+de eene zijde hooger te leggen dan aan de andere, zooals dit op de
+plaat &ldquo;Gesloten aquarium met onder water groeiende planten&rdquo;
+zichtbaar is. Deze ongelijk liggende bodem is oorzaak, dat alle vuil
+zich op het diepste punt verzamelt, van waar men het betrekkelijk
+gemakkelijk kan verwijderen. Heeft men een groot aquarium, dan stelt de
+ongelijke bodem den liefhebber in de gelegenheid er planten met
+verschillende eischen in te kweeken. Hebben wij er bijv. een van 100
+cM. lengte tegen 40 cM. diepte, dan kunnen wij daarin zeer
+verschillende moeras- en waterplanten kweeken, wanneer wij aan de eene
+smalle zijde de aardlaag 30 cM. dik maken en die langzaam laten
+minderen, zoodat zij aan de tegenoverliggende smalle zijde nog slechts
+een dikte van 8 &agrave; 10 cM. heeft. Op het hoogste punt, waar zich
+de dikste aardlaag en bij gevolg het minste water bevindt, zet men de
+sterk groeiende moerasplanten, in het midden de planten met drijvende
+bladeren en op het laagste punt vinden de onder water groeiende planten
+een plaatsje. Heeft men de aarde op deze wijze verdeeld en is zij matig
+vastgedrukt, dan begint de beplanting. Bij het planten, moet men er op
+letten, dat de wortels gelijkmatig in de aarde worden verdeeld. Men
+moet er dus de planten maar niet eenvoudig instoppen, zooals dit maar
+al te vaak gebeurt, omdat de wortelspitsen dan meestal naar boven in
+plaats van naar beneden gericht zijn, wat allicht het afsterven ten
+gevolge heeft.</p>
+<p>Maken veel waterplanten in dit geval toch jonge wortels, en groeien
+zij bijgevolg door, dan is dit wel een bewijs voor haar taaiheid, doch
+niet voor de geschiktheid der wijze van planten. Knollen, wortelstokken
+en planten met stijf opstaande bladeren worden zonder eenige
+voorbereiding geplant; onder water groeiende planten en die met
+drijvende bladeren worden echter, v&oacute;&oacute;r het planten, tot
+aan den wortelhals in papier gewikkeld, opdat de bladeren door de
+aanraking met de aarde niet vuil worden. Het planten moet
+z&oacute;&oacute; diep geschieden, dat de wortelhals juist in het water
+komt te staan. Gewoonlijk wordt een groote fout begaan, doordat men te
+dicht plant. Deze fout moet men vooral vermijden, en de planten
+z&oacute;&oacute; wijd uit elkander zetten, dat ieder op zichzelf
+ruimte genoeg heeft om zich flink te ontwikkelen. Is men met planten
+gereed, dan wordt de aarde goed gelijkgemaakt, behoorlijk aangedrukt en
+daarna met het klaarliggende zand bedekt. De zandlaag moet overal
+ongeveer 3&ndash;5 cM. dik zijn; komt zij te <span class="pagenum">[<a id="pb348" href="#pb348" name="pb348">348</a>]</span>hoog
+te liggen, dan moet men vooral de kruidachtige planten voorzichtig een
+weinig optrekken, ten einde te zorgen, dat zij niet te diep onder het
+zand komen te staan. Dadelijk na het opbrengen van het zand wordt het
+papier van de bladeren verwijderd. Al deze bewerkingen moeten vlug op
+elkander volgen, opdat de planten niet te lang buiten het water
+blijven, en daardoor lijden; reden waarom alles vooraf klaargemaakt
+moet worden.</p>
+<p>Voor het vullen van het aquarium gebruikt men het best zuiver
+regen-, bron- of leidingwater; v&oacute;&oacute;r het gebruik moet het
+eenigen tijd in het vertrek gestaan hebben, ten einde behoorlijk op
+temperatuur te komen. Het gebruik van kalk- of ijzerhoudend bronwater
+moet vermeden worden, daar dit voor planten noch dieren gezond is. Het
+ingieten van het water moet zeer voorzichtig geschieden, omdat
+n&ograve;ch het zand, n&ograve;ch de planten losgespoeld mogen worden.
+Men gebruikt voor het vullen een fijnen broesgieter of wel men giet op
+een schoteltje, dat van te voren op het zand wordt gezet; is de
+waterstand wat hooger geworden, dan giet men in de onder water gehouden
+vlakke hand. Heeft het water de verlangde hoogte, dan laat men het
+aquarium eenige dagen onaangeroerd staan. Is het water niet volkomen
+helder geworden, dan moet men het voorzichtig afscheppen of afhevelen
+en door ander vervangen; is het echter helder, dan kan men er de
+visschen en andere dieren in brengen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.30"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De versiering van het aquarium.</h3>
+<p>Zooals wij reeds opgemerkt hebben, moet het aquarium zelf zoo
+eenvoudig mogelijk gemaakt zijn, omdat de waarde er van niet gelegen
+moet zijn in de aangebrachte versieringen, doch wel in de planten en
+dieren, die men er in houdt. Evenals het uitwendig moet het ook
+inwendig zeer eenvoudig zijn, en in de meeste gevallen moet de
+versiering met het beplanten en het ingebrachte zand eindigen.</p>
+<p>Een versiering, die door den eenen liefhebber zeer hoog word geschat
+en door den anderen geheel verworpen, is een rotsje van tufsteen. Wil
+men een dergelijk rotsje in het aquarium aanbrengen, dan moet dit
+v&oacute;&oacute;r de beplanting geschieden. Is het rotsje niet te
+groot, heeft het niet het gekunstelde voorkomen van een ru&iuml;ne,
+steekt het slechts weinig boven water uit en is het van holten
+voorzien, die zich ter beplanting zeer goed leenen, dan verhoogt het
+zeer zeker de waarde van het aquarium. Wel is waar heeft een dergelijk
+rotsje ook zijn schaduwzijden; het neemt nogal veel ruimte in, ontneemt
+aan veel planten het licht en daar het zich door zijn ruwheid niet
+behoorlijk laat reinigen, wordt het spoedig een broeinest voor de wel
+niet schadelijke, doch lastige algen. <span class="pagenum">[<a id="pb349" href="#pb349" name="pb349">349</a>]</span></p>
+<p>Het rotsje mag in geen geval meer ruimte innemen dan de helft van
+het aquarium; ook moet het onder water eenigszins gelijken op een brug,
+opdat de visschen een gang hebben om door te zwemmen. Men kan &ograve;f
+een rotsje kant en klaar koopen, &ograve;f wel men koopt een aantal
+stukken tufsteen van verschillende afmetingen, die men met cement aan
+elkander metselt. Wil men het rotsje met grootere waterplanten
+beplanten, dan kan men er kleine potjes inmetselen, die echter geheel
+met tufsteen moeten bedekt worden, zoodat zij niet zichtbaar zijn. Is
+het rotsje klaar en goed droog, dan moet men het met een stijven
+borstel goed afschrobben, zoodat alle vuil en losse cementdeelen er van
+verwijderd zijn; hierna wordt het beplant en in het aquarium gezet.
+Voor de beplanting van grootere spleten en der ingemetselde potjes
+leenen zich het best <span class="letterspaced">Cyperus</span>-,
+<span class="letterspaced">Carex</span>- en <span class="letterspaced">Juncus</span>-soorten; voor het gedeelte, dat boven het
+water uitsteekt, zijn Varens zeer geschikt, terwijl <span class="letterspaced">Selaginella&rsquo;s</span> en Bladmossen er zeer goed op
+groeien. De Varens en Mossen moeten echter geheel boven water blijven.
+Is het rotsje beplant, dan wordt het met een broesgieter goed
+aangegoten en daarna in het aquarium gezet. Is men hiermede gereed, dan
+kan men de aarde in het aquarium brengen en dit verder beplanten. Veel
+liefhebbers houden er van den bodem van het aquarium met goed
+gewasschen schelpen of steenen te versieren, waartegen geen bezwaren
+bestaan. Anderen versieren het met kleine molentjes, drijvende
+eilandjes of eenden en visschen van porselein. Dit is natuurlijk geheel
+onnut speelgoed, hetwelk het natuurlijke karakter van het aquarium
+wegneemt, dit moet dus in ieder geval vermeden worden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.31"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De verzorging van het beplante aquarium.</h3>
+<p>Is het aquarium geheel klaar en beplant en blijft het water volkomen
+helder, zoodat het niet meer behoeft afgegoten en ververscht te worden,
+dan veroorzaakt de verzorging betrekkelijk weinig moeite. In de eerste
+plaats moet men het een goede, lichte plaats geven, zoodat het nu en
+dan ook door de zon beschenen wordt. Heeft men er niet alleen planten,
+maar ook dieren in, dan moet men er veel meer moeite aan besteden. De
+dieren worden toch dikwijls door ziekten aangetast, waarom men steeds
+op hen letten moet, terwijl ook voor een geregelde voedering moet
+gezorgd worden. Des winters, wanneer het aquarium op een koude plaats
+staat, is het voldoende twee keer in de week te voederen; des zomers
+moet men dit echter dagelijks en bij zeer warm weer zelfs twee keer per
+dag doen. Men moet er op letten niet meer voedsel te geven dan direct
+opgegeten wordt, daar overblijfselen er van het water verontreinigen.
+Het beste <span class="pagenum">[<a id="pb350" href="#pb350" name="pb350">350</a>]</span>vischvoeder zijn lagere waterdiertjes, die men
+met een gazen netje in stilstaand water kan vangen; ook stukjes
+gesneden regenwormen of fijn gesneden mager vleesch. Des zomers kan men
+ook met succes versche mierenpoppen gebruiken.</p>
+<p>De waterplanten, die door haar snellen en interessanten groei den
+liefhebber dagelijks nieuwe verrassingen bereiden, vereischen niet zeer
+veel verzorging. Het voornaamste werk toch bij de plantencultuur, het
+gieten, vervalt vanzelf. Het gemakkelijkst zijn de onder water
+groeiende planten, die zich ook zonder zon zeer goed ontwikkelen; bij
+deze behoeft men slechts nu en dan de rotte bladeren te
+verwijderen.</p>
+<p>Zeer veel last veroorzaken, wanneer men deze planten kweekt, de
+algen en lagere mossen, die niet zelden de andere planten volkomen
+overgroeien. Men moet ze met de vingers zorgvuldig verwijderen, en
+wordt het water daardoor troebel, dan giet men het af en vervangt het
+door versch. Heeft men drijvende planten, planten met drijvende
+bladeren, of die boven het water uitgroeien, dan moet men er ook voor
+zorgen de rottende deelen tijdig te verwijderen. Het meest lijden
+vooral de inlandsche planten, in een gesloten kamer, door gebrek aan
+licht en lucht; zij groeien dikwijls slap op en worden door zeer
+verschillend ongedierte aangetast. Een herhaalde bewassching met
+zeepsop of tabaksextract moet dan toegepast worden om deze plaag te
+bestrijden. Met dit afwasschen moet men zeer voorzichtig zijn, daar
+niets van het giftige extract in het water mag komen. Het best doet men
+het met een zachte, niet te vochtige spons. Wanneer men niet van plan
+is zaden te verzamelen, dan moeten de uitgebloeide bloemstengels zoo
+spoedig mogelijk weggesneden worden. In het najaar moet men goed
+toezien op de afstervende &eacute;&eacute;njarige planten; deze worden
+met wortel en al uitgetrokken en weggeworpen. Terzelfder tijd let men
+ook op de planten met knollen of wortelstokken; zij beginnen dan
+langzaam af te sterven en de doode gedeelten moeten dadelijk verwijderd
+worden.</p>
+<p>Eenige waterplanten hebben de eigenaardigheid zich door
+kweekknolletjes en uitloopers z&oacute;&oacute; sterk te
+vermenigvuldigen, dat zonder tusschenkomst het water na eenige maanden
+geheel met stengels en bladeren gevuld zou zijn. Deze overgroote
+vermenigvuldiging moeten wij tijdig voorkomen, door de jonge plantjes
+dadelijk d&aacute;&aacute;r te verwijderen, waar zij merkbaar te veel
+zijn.</p>
+<p>Lastig is het dikwijls de ruiten inwendig goed schoon te houden. Er
+vormt zich op de waterlijn een vuile streep, en ook zetten zich groene
+algen af, die wel niet schadelijk, ja eerder nuttig zijn, daar zij,
+evenals de grootere planten, zuurstof afscheiden en het water dus
+gezond houden, doch het glas ondoorzichtig maken. Men kan dan het
+inwendige van het aquarium niet meer zien, waardoor het veel van zijn
+aantrekkelijkheid verliest. Om een en ander te voorkomen, moet men de
+ruiten een paar keeren <span class="pagenum">[<a id="pb351" href="#pb351" name="pb351">351</a>]</span>per week met een tandenborstel of
+met een met laken omwoeld latje afborstelen. Dikwijls verschijnt ook
+een vlies op het water, dat schijnbaar door stof veroorzaakt wordt,
+doch dat bij microscopisch onderzoek bijna uitsluitend uit
+bacterie&euml;n blijkt te bestaan. Zulk een vlies ontwikkelt zich
+alleen op voortdurend stilstaand water; dus bij aquariums, waarin men
+dieren houdt, of waarin men voor een geregelden toevloed en afvoer van
+water zorgt, heeft men er geen last van. Schadelijk zijn deze
+bacterie&euml;n niet. De excrementen der visschen en ander vuil zakken
+op den bodem van het water. Men kan deze gemakkelijk door een soort
+hevel verwijderen. Zulk een hevel bestaat uit een glazen buisje, aan de
+onderzijde iets verwijd en in het midden voorzien van een ballonachtige
+verwijding. Men plaatst het wijdste gedeelte der buis boven het vuil en
+zuigt daarna de lucht uit den hevel. Dit zal nu door den luchtdruk op
+het buitenwater in de buis opstijgen en zich in het ballonnetje
+verzamelen. Door het buisje van boven met den duim te sluiten, kan men
+het zoodoende uit het water verwijderen.</p>
+<p>Het is een tamelijk verspreid en toch geheel verkeerd denkbeeld, dat
+het water van een aquarium wekelijks, ja zelfs dagelijks moet
+ververscht worden. Heeft men het goed ingericht en beplant, en niet met
+visschen overbevolkt, dan blijft het water langen tijd helder, en
+behoeft niet ververscht te worden. Men moet echter den waterspiegel, op
+een zelfde hoogte houden, en dus nu en dan, voor het verdampte, wat
+versch water bijvullen. Is het aquarium uitsluitend met onder water
+groeiende planten en gewassen met op het water drijvende bladeren
+beplant, dan behoeft men dikwijls in &eacute;&eacute;n jaar tijd het
+water niet te vernieuwen. Heeft men het met sterk groeiende
+moerasplanten bezet, die de aarde uitputten en zich boven het water
+verheffen, dan is het raadzaam het ieder voorjaar goed onder handen te
+nemen, flink te reinigen, er nieuwe aarde in te brengen en het opnieuw
+te beplanten. Indien men prijs stelt op een net voorkomen van het
+aquarium, dan is dit verplanten niet te voorkomen, daar veel
+moerasplanten een kruipenden wortelstok hebben, dus niet op haar plaats
+blijven staan, doch zich vrij spoedig op plaatsen bevinden, waar men ze
+niet gebruiken kan.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.32"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Inheemsche en uitheemsche waterplanten.</h3>
+<p>De liefhebber, die geen ondervinding heeft met betrekking tot het
+aquarium en zich waterplanten wil aanschaffen, staat al dadelijk voor
+de vraag of hij uitheemsche gewassen zal koopen of wel uit de naburige
+vaarten of slooten die planten voorzichtig zal opnemen en in zijn
+aquarium planten, <span class="pagenum">[<a id="pb352" href="#pb352"
+name="pb352">352</a>]</span>welke hem het meest aanstaan. Deze vraag is
+niet zoo heel gemakkelijk te beantwoorden. Langjarige ondervinding op
+het gebied der cultuur van waterplanten heeft geleerd, dat voor het
+beplanten van vijver en bassins in tuinen de inlandsche waterplanten
+verre de voorkeur verdienen; voor het kweeken in de kamer komen echter
+in de eerste plaats de uitheemsche gewassen in aanmerking. Het gaat
+hiermede juist als met de potplanten: Palmen en andere uitheemsche
+planten groeien in de kamer zeer goed, inheemsche echter worden er slap
+en gaan er dood. De tropische waterplant, die een hoogere temperatuur
+verlangt, groeit jaar in, jaar uit zeer goed in een kamer; de
+inlandsche echter, die frissche, vrije lucht noodig heeft, groeit
+meestal slap, trekt naar het licht en wordt geregeld door lastig te
+verdreven ongedierte aangetast. Voor kamercultuur zijn van onze
+inlandsche Flora het meest geschikt de onder water groeiende planten;
+minder goed zijn, op enkele uitzonderingen na, de planten met drijvende
+bladeren of de geheel drijvende planten, en het minst deugen de
+inlandsche moerasplanten, vooral die, welke met haar bladeren en
+stengels boven het water uitsteken. De inlandsche waterplanten staan
+echter ook nog in ander opzicht bij de uitheemsche ten achter. Deze
+laatste toch, die zich bij ons ingeburgerd hebben, hebben bijna alle
+geen volmaakte rustperiode; zij blijven dus het geheele jaar door
+groen. Met de inlandsche planten is dit echter heel wat anders. Onze
+slooten en vaarten bevriezen des winters nu en dan tot bijna op den
+bodem; elk actief plantenleven houdt daarbij op, waarom dan ook bijna
+alle tegen den winter afsterven. Veel onzer inlandsche waterplanten
+zijn overjarig; zij sterven tot op den wortelstok of den knol in, die
+dan bij het intreden der lente weder begint uit te groeien. Veel andere
+soorten zijn &eacute;&eacute;njarig; zij ontwikkelen v&oacute;&oacute;r
+het afsterven zaden, sporen en kweekknolletjes; slechts zeer weinig
+soorten echter blijven ook gedurende den winter groen. Een liefhebber,
+die des winters weinig genot van zijn tuin kan hebben, en daarom gaarne
+zijn vertrekken met groene planten versiert, wil ook des winters zijn
+aquarium groen zien, en moet daartoe, door den nood gedrongen, zijn
+toevlucht wel nemen tot uitheemsche waterplanten. Dat niet alle
+uitheemsche dezelfde waarde hebben, spreekt wel vanzelf. In de tropen
+komt een waterflora voor, waarvan de bloemen, wat houding, afmeting en
+kleur aangaat, tot de fraaiste in het geheele plantenrijk moeten
+gerekend worden. Het zijn echter voor het meerendeel reusachtige
+planten, die zulke bloemen voortbrengen, zooals de <span class="letterspaced">Victoria regia</span>, tropische <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a&rsquo;s</span>, de <span class="letterspaced">Nelumbium</span>, enz. Deze planten stellen meestal zeer
+hooge eischen aan de temperatuur van het water, zoodat dit ook des
+zomers moet verwarmd worden, en daarbij hebben zij vaak zulk een
+omvang, dat men reusachtige bassins moet bezitten om ze te kunnen
+bevatten. Zulke planten zijn natuurlijk voor het kamer-aquarium geheel
+ongeschikt. Al kan men echter de fraaiste tropische waterplanten niet
+in het aquarium kweeken, toch blijven er nog zeer veel soorten over,
+die <span class="pagenum">[<a id="pb353" href="#pb353" name="pb353">353</a>]</span>door schoonen bloei en kleurenpracht bijna alle
+inlandsche overtreffen. Het zou ons veel te ver voeren, indien wij een
+juist beeld wilden geven der geheele waterflora; wij kunnen de lezers
+slechts met de belangrijkste der hiertoe behoorende planten doen kennis
+maken. De afbeeldingen zullen onze beschrijvingen nog
+verduidelijken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.33"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De beste planten voor het kamer-aquarium.</h3>
+<h3>Onder water groeiende planten.</h3>
+<p>De onder water groeiende planten mogen in geen enkel kamer-aquarium
+ontbreken; zij verwekken veel zuurstof en maken daardoor het water zeer
+gezond voor de dieren, die men er in heeft. Ook geven zij een
+eigenaardig voorkomen aan het aquarium. De uitheemsche soorten zijn
+alle ook des winters groen, met de inlandsche is dit niet het geval. De
+behandeling der onder water groeiende planten is al hoogst eenvoudig.
+Zij worden niet door insecten aangetast en hebben alleen te lijden van
+algen, die zich op de bladeren vertoonen. De door algen bezette
+bladeren reinigt men met de vingers, waarop het troebele water
+ververscht wordt; een zeer afdoend middel daartegen zijn de larven van
+kikvorschen; brengt men deze in het aquarium, dan zijn de algen spoedig
+opgeruimd. De onder water groeiende planten hebben voor een goede
+ontwikkeling een hoogen waterstand noodig. De vermenigvuldiging door
+zaden is in de kamer niet aan te raden; veel soorten kweeken zichzelf
+echter gemakkelijk voort door uitloopers en broedknolletjes; langs
+kunstmatigen weg kan men ze vermenigvuldigen door stekken. De
+broedknolletjes doet men het best in het najaar te verzamelen en in
+inmaakflesschen, waarin op den bodem een weinig aarde is gebracht, te
+laten overwinteren, daar zij anders wellicht door de visschen opgegeten
+worden. Het best geschiedt de overwintering in een koel vertrek; zet
+men de glazen in het voorjaar op een zonnige plaats, dan ontwikkelen de
+knolletjes zich zeer snel.</p>
+<div class="div3" id="ch2.33.a">
+<h4><i>a.</i> Uitheemsche soorten.</h4>
+<div class="figure xd19e11081width" id="fig252"><img src="images/fig252.jpg" alt="Fig. 252. Cabomba caroliniana." width="565"
+height="223">
+<p class="figureHead">Fig. 252. Cabomba caroliniana.</p>
+</div>
+<div class="figure floatLeft xd19e11086width" id="fig253"><img src="images/fig253.jpg" alt="Fig. 253. Myriophyllum prismatum." width="125"
+height="435">
+<p class="figureHead">Fig. 253. Myriophyllum prismatum.</p>
+</div>
+<div class="figure floatLeft xd19e11091width" id="fig254"><img src="images/fig254.jpg" alt="Fig. 254. Vallisneria spiralis." width="338"
+height="354">
+<p class="figureHead">Fig. 254. Vallisneria spiralis.</p>
+<p>Rechts mannelijke, links vrouwelijke plant.</p>
+</div>
+<p>Drie plantengeslachten leveren ons zeer fraaie, uitheemsche, onder
+water groeiende planten, namelijk de geslachten <span class="letterspaced">Cabomba</span>, <span class="letterspaced">Myriophyllum</span> en <span class="letterspaced">Vallisneria</span>. Nieuwere Amerikaansche, ingevoerde
+soorten zijn de <span class="letterspaced">Cabomba&rsquo;s</span> met
+drijvende stengels en fraai gedeelde bladeren. De bekendste soort is
+<span class="letterspaced">Cabomba caroliniana</span> (<a href="#fig252">Fig. 252</a>). Zeer veel gelijkt <span class="pagenum">[<a id="pb354" href="#pb354" name="pb354">354</a>]</span>op
+deze soort de zeldzamere <span class="letterspaced">Cabomba
+ros&aelig;folia</span> met zacht rozerood gekleurde bladeren en
+stengels; zij is veel mooier maar ook gevoeliger en teerder. Hoewel zij
+een geheel ander voorkomen hebben, behooren de <span class="letterspaced">Cabomba&rsquo;s</span> toch tot de familie der
+<span class="letterspaced">Nymph&aelig;a&rsquo;s</span>. Onze
+afbeelding toont een jonge plant; later in haar bloeitijd ontwikkelen
+zich ook kleine, drijvende blaadjes. De plant draagt kleine, witte
+bloempjes. Van de <span class="letterspaced">Myriophyllum</span>-soorten waren tot voor korten tijd
+geen onder water groeiende bekend; in den laatsten tijd zijn er echter
+twee uit Amerika ingevoerd. Een dezer soorten is de <span class="letterspaced">Myriophyllum prismatum</span> (<a href="#fig253">Fig.
+253</a>). De tweede, nog niet bestemde, soort heeft een krachtiger en
+voller aanzien, <span class="pagenum">[<a id="pb355" href="#pb355"
+name="pb355">355</a>]</span>ook zijn haar smalle blaadjes veel langer.
+De beste en meest verspreide der uitheemsche onder water groeiende
+planten is de <span class="letterspaced">Vallisneria spiralis</span>,
+die ook wel in Zuid-Europa wordt aangetroffen. Deze plant heeft lange,
+smalle bladeren. <a href="#fig254">Fig. 254</a> toont een mannelijk en
+een vrouwelijk exemplaar van deze beste aller aquariumplanten. De bloei
+van deze planten en vooral het overbrengen van het stuifmeel geschiedt
+op een zeer interessante wijze. Het zou ons te ver voeren, die geheel
+te beschreven; voor hen, die er belang in stellen, verwezen wij naar
+ieder boek over botanie. Al de genoemde soorten hebben geen behoefte
+aan warmte; hoewel zij in een verwarmde kamer goed groeien, kunnen zij
+in een onverwarmd, doch vorstvrij vertrek zeer goed overwinteren; zelfs
+de <span class="letterspaced">Cabomba</span> heeft reeds met succes
+buiten overwinterd.</p>
+</div>
+<div class="div3" id="ch2.33.b">
+<h4><i>b.</i> Inlandsche soorten.</h4>
+<div class="figure xd19e11156width" id="fig255"><img src="images/fig255.jpg" alt="Fig. 255. Callitriche verna, in een elementglas gekweekt." width="478"
+height="406">
+<p class="figureHead">Fig. 255. Callitriche verna, in een elementglas
+gekweekt.</p>
+</div>
+<div class="figure floatLeft xd19e11161width" id="fig256"><img src="images/fig256.jpg" alt="Fig. 256. Fontinalis antipyretica." width="425" height="320">
+<p class="figureHead">Fig. 256. Fontinalis antipyretica.</p>
+</div>
+<p>Bij de inlandsche onder water groeiende gewassen treft men
+voortreffelijke aquarium-planten aan. De <span class="letterspaced">Batrachium fluitans</span> (<span class="letterspaced">Ranunculus aquatilis</span>) heeft zeer fijn verdeelde
+bladeren en daardoor wel eenige overeenkomst met de <span class="letterspaced">Cabomba</span>. De <span class="letterspaced">Callitriche</span> heeft een zeer fraai bebladerden
+stengel, die daardoor nog aan schoonheid wint, wijl de bovenste
+blaadjes dikwijls dicht opeenzitten en zoodoende een aardige rozet
+vormen.</p>
+<p><a href="#fig255">Fig. 255</a> toont de <span class="letterspaced">Callitriche verna</span>. Zeer goed groeit in het
+aquarium de <span class="letterspaced">Ceratophyllum</span> met fijn
+verdeelde blaadjes. In het water worden meestal twee zeer op elkander
+gelijkende soorten aangetroffen, namelijk de <span class="letterspaced">Ceratophyllum demersum</span> en de <span class="letterspaced">Ceratophyllum submersum</span>.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e11196width" id="fig257"><img src="images/fig257.jpg" alt="Fig. 257. Hottonia palustris, gekweekt in een elementglas." width="428" height="426">
+<p class="figureHead">Fig. 257. Hottonia palustris, gekweekt in een
+elementglas.</p>
+</div>
+<p>Een bekende in het aquarium even dankbare, als in de slooten lastige
+<span class="pagenum">[<a id="pb356" href="#pb356" name="pb356">356</a>]</span>waterplant is de <span class="letterspaced">Elodea canadensis</span> of Waterpest. Zooals de naam
+aanduidt, is deze plant afkomstig uit Canada. Tegenwoordig wordt zij
+echter bijna overal aangetroffen. Zeer fraaie planten voor het aquarium
+zijn de <span class="letterspaced">Fontinalis</span>-soorten. Het zijn
+wortellooze bladmossen, met lange stengels en zeer sierlijke blaadjes.
+Zij worden veel in stroomend water gevonden. <a href="#fig256">Fig.
+256</a> toont de <span class="letterspaced">Fontinalis
+antipyretica</span>. Deze plant houdt het jarenlang in een aquarium
+uit. Men bindt ze door middel van looddraad aan elkander, de zwaarte
+van het lood houdt ze dan in den juisten stand. Zoo samengebonden,
+kunnen ze geplant of ook los in het water geworpen worden. Op deze
+wijze behandeld, groeien zij jarenlang, wanneer men ieder voorjaar de
+bosjes uit elkander neemt, onderaan van de scheuten een stukje afsnijdt
+en ze daarna weder te zamen bindt en in het water brengt. Een zeer
+sierlijke inlandsche, onder water groeiende plant is de <span class="letterspaced">Hottonia palustris</span>. <a href="#fig257">Fig.
+257</a> toont deze fraaie maar lastige plant, gekweekt in elementglas.
+Zij draagt sierlijk, kamvormig verdeelde bladeren. De bloemen, welke
+veel overeenkomst hebben met die van de <span class="letterspaced">Primula</span>, zijn wit en staan op krachtige stelen
+boven het water uit. De bloeitijd valt in de maand Juni. <span class="pagenum">[<a id="pb357" href="#pb357" name="pb357">357</a>]</span></p>
+<div class="figure xd19e11228width" id="fig258"><img src="images/fig258.jpg" alt="Fig. 258. Gesloten aquarium met onder water groeiende planten." width="481" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 258. Gesloten aquarium met onder water
+groeiende planten.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb358" href="#pb358" name="pb358">358</a>]</span></p>
+<p>Zeer schoon voor het aquarium is ook de in Duitschland inheemsche
+<span class="letterspaced">Iso&euml;tes lacustris</span>. Deze plant
+komt voor in de bergmeren van het Schwarzwald, B&ouml;hmerwald en het
+Reuzengebergte. Zij vormt een knolachtigen stengel en heeft grasachtige
+bladeren. Zij is zeer sterk en vereischt weinig zorg. Veel schooner
+zijn enkele uitheemsche soorten, die, jammer genoeg, slechts in enkele
+Botanische Tuinen worden aangetroffen. Niet vergeten mogen worden de
+<span class="letterspaced">Myriophyllums</span>, waarvan enkele soorten
+haar bloemaartjes boven het water uitsteken. Als zeer geschikt voor het
+aquarium kunnen wij aanbevelen de <span class="letterspaced">Myriophyllum verticillatum</span> en de <span class="letterspaced">Myriophyllum spicatum</span>.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.34"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Waterplanten met drijvende bladeren.</h3>
+<p>Naast de in het vorige hoofdstuk behandelde planten, die onder water
+groeien, staan, wat betreft de geringe zorgen, die met drijvende
+bladeren. Deze planten vormen meestal zeer lange bladstelen, die tot
+aan het wateroppervlak groeien, waarna zij de vlak op het water
+drijvende bladeren ontwikkelen. De bijna altijd schoone, dikwijls zelfs
+imposante bloemen drijven ook op het watervlak of heffen zich daar
+slechts een weinig bovenuit. Veel dezer planten zijn echter gevoelig
+voor de droge kamerlucht; staan zij daarin, dan worden de bladeren
+spoedig door bladluizen aangetast. De beste wijze om deze ongenoode
+gasten te verwijderen is het blad voorzichtig uit het water te nemen en
+het met verdund tabaksextract in te smeren. De meeste waterplanten met
+drijvende bladeren vermenigvuldigen zich, evenals de onder water
+groeiende, door uitloopers, terwijl andere zich gemakkelijk uit zaad
+laten kweeken. Des winters sterven de hiertoe behoorende planten meer
+of minder terug, veel sterven zelfs geheel in. In het voorjaar groeien
+zij echter, bij een weinig warmte, weder zeer spoedig uit. Staan deze
+planten in een stoffige kamer, dan moet men niet vergeten de
+bovenzijden der bladeren nu en dan met een sponsje af te vegen.
+Bespuiten der bladeren is d&agrave;n slechts wenschelijk, wanneer het
+goed helder weer is; bij donker weer doet men er meer kwaad dan goed
+mee, wijl er dan gemakkelijk rotplekken in de bladeren ontstaan.</p>
+<div class="div3" id="ch2.34.a">
+<h4><i>a.</i> Uitheemsche soorten.</h4>
+<p>Een der beste aquarium-planten met drijvende bladeren is de
+<span class="letterspaced">Aponogeton distachyon</span>; deze is
+afkomstig van de Kaap de Goede Hoop en heeft een knolachtigen
+wortelstok. De <span class="letterspaced">Aponogeton</span> is een
+dankbare bloeister en ontwikkelt haar bloemen zeer geregeld in de
+kamer. De <span class="pagenum">[<a id="pb359" href="#pb359" name="pb359">359</a>]</span></p>
+<p>bloemen zijn tweerijig, zuiver wit en welriekend; daarbij duren zij
+zeer lang. De bloei duurt bijna het geheele jaar door, en de harde
+zaden rijpen niet alleen zeer goed in de kamer, maar kiemen er meestal
+zonder eenige hulp, somtijds zelfs reeds aan den bloemstengel. De
+langwerpige, drijvende bladeren kunnen vrij groot worden. Indien men
+wil, dat de <span class="letterspaced">Aponogeton</span> zich goed
+ontwikkelt, dan moet men haar planten in een ruim aquarium, en daarbij
+goeden graszodengrond gebruiken. Bijzondere eischen, wat warmte
+aangaat, stelt deze plant niet; zelfs kan zij bij een niet al te
+strenge vorst ons winterklimaat verdragen. In den laatsten tijd heeft
+een Fransch kweeker van de typische soort een vari&euml;teit, de
+<span class="letterspaced">Aponogeton distachyon Lagrange&iuml;</span>
+gewonnen, die zich kenmerkt door een krachtigen groei en rose bloemen.
+In Oost-Indi&euml; komt nog een andere soort met slechts
+&eacute;&eacute;n bloemaar, de <span class="letterspaced">Aponogeton
+monostachyon</span>, voor. Een zeer interessante hiertoe behoorende
+plant is ook de <span class="letterspaced">Aponogeton
+fenestralis</span>, afkomstig uit Madagascar. Haar bladeren bevatten
+geen bladmoes en bestaan slechts uit de nerven en aders; daarbij komen
+zij nooit boven water. Jammer is het, dat zij behoefte heeft aan warm
+water, en daarbij z&oacute;&oacute; lastig in de cultuur is, dat men
+haar slechts zeer zelden aantreft. Een heel aardige aquarium-plant is
+de <span class="letterspaced">Limnocharis Humboldtii</span>, ook wel
+<span class="letterspaced">Hydrocleis nympheoides</span> genaamd; zij
+is afkomstig uit Caracas en heeft veel overeenkomst met een kleine
+Nymph. Midden in den zomer ontwikkelt zij een groot aantal alleen
+staande, citroengele bloemen, die uit drie bloemblaadjes bestaan. Zij
+vormt een aantal drijvende stengels, die aan de knoopen wortels maken;
+deze kunnen afgesneden worden en vormen dan zelfstandige planten. Een
+goede plant is ook de <span class="letterspaced">Limnanthemum
+indicum</span> of <span class="letterspaced">Villarsia
+Humboldtiana</span>. Deze &eacute;&eacute;njarige plant komt voor in de
+wateren van Azi&euml;, Australi&euml; en Afrika. Zij vormt boschachtige
+stengels, die in het najaar zinken; hieruit ontwikkelen zich dan in de
+lente, wanneer de moederplant reeds afgestorven is, een aantal jonge
+plantjes. De bladeren zijn rond-hartvormig, de bloemen wit, ongeveer 2
+cM. in doorsnede; de bloembladeren zijn aan de randen fijn gefranjed.
+Er zijn nog verscheidene soorten van bekend, waarvan de <span class="letterspaced">Limnanthemum crenatum</span>, afkomstig uit
+Australi&euml;, de meest bekende is. Deze soort heeft rondachtige,
+onregelmatig ingesneden bladeren en een weinig grootere, gele, eveneens
+gefranjede bloemen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e11297width" id="fig259"><img src="images/fig259.jpg" alt="Fig. 259. Aponogeton distachyon." width="424"
+height="251">
+<p class="figureHead">Fig. 259. Aponogeton distachyon.</p>
+</div>
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb360" href="#pb360" name="pb360">360</a>]</span></p>
+<p>De <span class="letterspaced">Limnanthemums</span> houden van een
+goeden grond en voldoende warmte, verder stellen zij geen eischen.
+Lastig is de voortkweeking uit zaden, die direct na het rijpen moeten
+gezaaid worden, doch meestal eerst in de volgende lente kiemen. Voor
+grootere aquariums zijn ook <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a&rsquo;s</span> aan te bevelen. De
+schoonste tropische soorten, die zich kenmerken door prachtig gekleurde
+bloemen, zijn voor kamercultuur niet geschikt, daar zij veel te groot
+worden en ook een zeer vochtige lucht en warm water verlangen. De
+schoonste uitheemsche Nymph voor kleinere aquariums is de <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a pygm&aelig;a</span>, afkomstig uit
+Oost-Siberi&euml; en China. Deze soort heeft bladeren, die slechts
+4&ndash;5 cM. doorsnede hebben en bijna gevulde, witte bloemen met een
+diameter van ongeveer 4 cM.</p>
+<div class="figure xd19e11314width" id="fig260"><img src="images/fig260.jpg" alt="Fig. 260. Nymph&aelig;a Marliacea chromatella." width="667" height="507">
+<p class="figureHead">Fig. 260. Nymph&aelig;a Marliacea
+chromatella.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e11319width" id="fig261"><img src="images/fig261.jpg" alt="Fig. 261. Sagittaria natans." width="193"
+height="505">
+<p class="figureHead">Fig. 261. Sagittaria natans.</p>
+</div>
+<p>Een aardige Nymph, die echter reeds vrij omvangrijk wordt, is de uit
+Noord-Amerika afkomstige en bij ons winterharde <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a odorata</span>, met zeer welriekende,
+witte bloemen. Een vari&euml;teit van den lateren tijd, de <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a odorata rosea</span>, heeft zacht roode
+bloemen. Er bestaat van deze soort ook een witte vari&euml;teit met
+zeer kleine bloemen, de <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a
+odorata minor</span>. Een zeer fraaie, geel bloeiende Nymph is de
+<span class="letterspaced">Nymph&aelig;a Marliacea chromatella</span>
+(<a href="#fig260">Fig. 260</a>). Deze mooie plant <span class="pagenum">[<a id="pb361" href="#pb361" name="pb361">361</a>]</span>is
+beter geschikt voor grootere tuin-bassins dan voor een kamer-aquarium.
+De <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a&rsquo;s</span> verlangen
+een zwaren, zeer voedzamen grond; het best is baggergrond, vermengd met
+graszodengrond en zand. Den grooteren soorten moet men een aardlaag van
+minstens 20 cM. dikte geven. Des winters zijn deze planten bijna of
+geheel bladerloos; in het voorjaar beginnen zij echter reeds
+vroegtijdig uit te groeien. De voortkweeking geschiedt door verdeeling
+van den wortelstok, beter echter door zaden, die van hun rijping tot
+het uitzaaien in gesloten, met water gevulde fleschjes moeten bewaard
+worden. De kiembladeren der <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a&rsquo;s</span> hebben een anderen vorm dan
+de volwassen bladeren, en blijven steeds onder water. Als een zeer
+sierlijke plant met drijvende bladeren moet nog vermeld worden de
+<span class="letterspaced">Sagittaria natans</span> (<a href="#fig261">Fig. 261</a>), die naast de <span class="letterspaced">Vallisneria</span> als een der beste waterplanten is te
+beschouwen. De jonge bladeren van deze soort gelijken sprekend op die
+van de <span class="letterspaced">Vallisneria</span>; een goed
+groeiende plant vormt echter spoedig draadvormige bladstelen, die
+drijvende, ovale bladeren dragen; na korten tijd verschijnen nu ook de
+op het water drijvende, lieve, driebladerige, witte bloempjes, waarvan
+steeds enkele te zamen vereenigd zijn. De <span class="letterspaced">Sagittaria natans</span> stelt geen bijzondere eischen
+en kweekt uit zichzelf door uitloopers gemakkelijk voort. Een zeer
+interessante soort, die in Polen wordt aangetroffen, doch daar
+blijkbaar aan het uitsterven is, is de <span class="letterspaced">Trapa
+natans</span>. Dit is een &eacute;&eacute;njarige plant, die drijvende
+rozetten vormt, welke door een in den bodem gewortelden, draadvormigen
+stengel worden vastgehouden. De bladeren hebben een zeer eigenaardigen,
+vierhoekigen vorm. De bloemen zijn onbeduidend, de zaden, waaruit
+eertijds de arme landbewoners een soort meel bereidden, zijn tamelijk
+groot, vreemd gevormd en van twee of drie groote horens voorzien. Nadat
+de zaden rijp geworden zijn, drijven zij eenigen tijd op het water. Tot
+het voorjaar bewaart men ze in water op een koele plaats; zij worden
+dan in het aquarium geworpen, waarna de kieming spoedig volgt.</p>
+</div>
+<div class="div3" id="ch2.34.b">
+<h4><i>b.</i> Inlandsche soorten.</h4>
+<p>Een der dankbaarste inlandsche aquarium-planten is zeker wel de
+<span class="letterspaced">Alisma natans</span>, die in jongen toestand
+lange, onder water groeiende bladeren heeft. De plant brengt stengels
+voort, die tot aan de oppervlakte van het <span class="pagenum">[<a id="pb362" href="#pb362" name="pb362">362</a>]</span>water doorgroeien en
+in een knop eindigen; uit dezen knop ontspruiten de ovale, drijvende
+bladeren en ook de lieve, op het water drijvende, witte bloemen. In een
+kamer-aquarium beginnen deze bloemen reeds vroeg in het voorjaar,
+omstreeks Maart of April, te ontluiken. De voortkweeking geschiedt zeer
+gemakkelijk langs kunstmatigen weg. Men snijdt den aan de oppervlakte
+drijvenden stengel onder den knop af en plant dezen afzonderlijk op. Na
+korten tijd zal hij wortel hebben en doorgroeien. Naast de reeds
+genoemde uitheemsche <span class="letterspaced">Limnanthemum</span>
+komt ook de inlandsche, de <span class="letterspaced">Limnanthemum
+nymph&aelig;o&iuml;des</span> (<a href="#fig262">Fig. 262</a>), als een
+fraaie aquariumplant in aanmerking. Zij wordt het meest aangetroffen in
+stilstaande of zacht stroomende waters en bloeit daar meestal omstreeks
+Juli en Augustus. De vorm der bladeren is juist zooals de gravure dien
+aantoont; de bloemen zijn helder geel. Deze fraaie, zeer weinig
+eischende plant, kweekt zeer gemakkelijk voort door uitloopers, die
+door te weinig ruimte vaak in den bodem verstikken. Deze <span class="letterspaced">Limnanthemum</span> sterft, des winters in een kamer
+gehouden, niet geheel af. Door vele liefhebbers van waterplanten,
+worden ook jonge inlandsche <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a&rsquo;s</span> in hun kamer-aquariums
+gekweekt. Zij blijven er wel goed, doch komen er uiterst zelden tot
+bloei. Plant men deze Nymphen echter in groote middendoor gezaagde
+vaten, die half met goede, vette aarde en half met water gevuld zijn,
+dan groeien en bloeien zij uitstekend. Men moet er op letten, goede
+gave wortelstokken te planten. De meest voorkomende soort is de
+<span class="letterspaced">Nymph&aelig;a alba</span>, een onzer
+schoonste inlandsche waterplanten, die men overal in stilstaand water
+aantreft.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e11400width" id="fig262"><img src="images/fig262.jpg" alt="Fig. 262. Limnanthemum nymph&aelig;o&iuml;des." width="363" height="311">
+<p class="figureHead">Fig. 262. Limnanthemum
+nymph&aelig;o&iuml;des.</p>
+</div>
+<p>Een zeer schoone vari&euml;teit is de <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a alba rosea</span>, met karmijnroode
+bloemen, roode knoppen en roode blad- en bloemstelen. Deze
+vari&euml;teit is in een Zweedsch meer gevonden. Jammer is het echter,
+dat zij nog betrekkelijk weinig voorkomt en daarbij zeer duur is. Een
+andere schoone soort is de <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a
+candida</span>. Deze heeft kleinere bloemen, die echter bijna geheel
+gevuld zijn.</p>
+<p>Als kleine plant wordt ook wel in de aquariums gekweekt de
+<span class="letterspaced">Nuphar luteum</span>, evenals de kleinere en
+zeldzamere <span class="letterspaced">Nuphar pumilum</span>. De
+<span class="letterspaced">Nuphars</span> groeien echter beter buiten
+in tonnen; in een betrekkelijk klein aquarium <span class="pagenum">[<a id="pb363" href="#pb363" name="pb363">363</a>]</span>zullen zij nooit haar goudgele bloemen kunnen
+ontwikkelen. De behandeling der inlandsche <span class="letterspaced">Nymph&aelig;a</span>-soorten is juist dezelfde als die,
+welke in het vorige hoofdstuk voor de uitheemsche is opgegeven. Een
+aardige plant met drijvende bladeren is ook de <span class="letterspaced">Potamogeton natans</span> met een langen drijvenden
+stengel en lancetvormige bladeren. De tamelijk onbeduidende
+bloemaartjes steken boven het water uit. Deze is een zeer veel
+voorkomende plant, die men veel in greppels vindt en drogen die uit,
+dan verandert zij in een landplant. De voortkweeking geschiedt door
+stekken, van den stengel gesneden.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.35"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Drijvende waterplanten.</h3>
+<p>Tot de drijvende waterplanten behooren al die gewassen, welke niet
+in de aarde wortelen, doch op het wateroppervlak drijven en waarvan de
+vaak lange wortels vrij in het water hangen.</p>
+<p>De drijvende waterplanten dragen veel bij tot de versiering der
+oppervlakte van het water; zij laten zich echter niet zeer gemakkelijk
+kweeken, daar de droge, stoffige kamerlucht zeer nadeelig voor haar is.
+Zeer goed groeien eenige inlandsche soorten, de overige zal men beter
+in een gesloten aquarium kweeken, of wel, in een met een glasplaat
+bedekten schotel. Deze schotels moeten bij warm weder behoorlijk
+gelucht en de glasplaat moet dagelijks goed met een doek afgeveegd
+worden. Verscheidene onzer inlandsche drijvende waterplanten zijn
+&eacute;&eacute;njarig; zij vormen voor het afsterven winterknoppen of
+sporen die men in vlakke schotels met een weinig aarde op den bodem,
+zoo mogelijk vorstvrij moet laten overwinteren. In het voorjaar
+ontwikkelen deze plantjes zich eerst onder water, spoedig komen zij
+echter aan de oppervlakte, en blijven daarop drijven met behulp van
+haar met lucht gevulde bladeren of bladstelen.</p>
+<p>De uitheemsche drijvende planten zijn voor het meerendeel meerjarig;
+tegen den herfst worden zij echter zeer gevoelig, zij moeten dan uit
+het aquarium genomen en voorzichtig in potten met gehakt sphagnum
+opgeplant worden. De opgepotte planten moet men vochtig en warm, het
+best in een woonvertrek onder glas, laten overwinteren.</p>
+<p>Vele drijvende planten laten zich zeer gemakkelijk, door haar
+dikwijls zeer talrijke uitloopers, voortkweeken.</p>
+<p>Het dikwijls slechte groeien der drijvende waterplanten is te wijten
+aan het te heldere water in het aquarium, wijl dit te arm aan voedende
+bestanddeelen is. Het fraaist ontwikkelen de drijvende planten zich in
+vlakke schotels met een weinig aarde op den bodem. De wortels dringen
+in deze aarde door en vinden daar rijkelijk voedsel voor een goeden
+groei. <span class="pagenum">[<a id="pb364" href="#pb364" name="pb364">364</a>]</span></p>
+<div class="div3" id="ch2.35.a">
+<h4><i>a.</i> Uitheemsche soorten.</h4>
+<div class="figure floatLeft xd19e11452width" id="fig263"><img src="images/fig263.jpg" alt="Fig. 263. Pistia Stratiotes." width="496"
+height="231">
+<p class="figureHead">Fig. 263. Pistia Stratiotes.</p>
+</div>
+<p>Een zeer lief drijvend waterplantje is de <span class="letterspaced">Azolla caroliniana</span>, afkomstig uit Noord-Amerika
+en dat blijkt hier te lande winterhard te wezen. Deze plant, ook wel
+bekend onder den naam van &ldquo;Rood Kroos,&rdquo; is in sommige
+slooten z&oacute;&oacute; sterk ontwikkeld, dat zij er last
+veroorzaakt. Zij heeft de eigenaardigheid, binnen gehouden, levendig
+groen, doch buiten, vooral in de zon, donkerrood van kleur te worden.
+Zoowel buiten als in een kas groeit de <span class="letterspaced">Azolla</span> zeer snel en bedekt het water in korten
+tijd met een levendig groene laag. In droge kamerlucht daarentegen
+groeit zij slecht. Ook wordt zij veel door de visschen opgegeten. In
+den herfst ontwikkelt de <span class="letterspaced">Azolla</span> zeer
+kleine sporenhoopjes, die naar den bodem zakken.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e11468width" id="fig264"><img src="images/fig264.jpg" alt="Fig. 264. Salvinia elegans." width="412"
+height="314">
+<p class="figureHead">Fig. 264. Salvinia elegans.</p>
+</div>
+<p>Een andere, zeer fraaie plant is de <span class="letterspaced">Pistia Stratiotes</span> (<a href="#fig263">Fig.
+263</a>). Deze plant is een ware cosmopoliet, daar zij overal in
+stilstaand water der warmere landen wordt aangetroffen. Dit geelgroene
+plantje, dat met zijn aan den voet sterk verdikte bladeren een rozet
+vormt, behoort tot de familie der Aro&iuml;dee&euml;n, de bloemen zijn
+echter zeer onbeduidend.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e11481width" id="fig265"><img src="images/fig265.jpg" alt="Fig. 265. Trianea bogotensis." width="394"
+height="268">
+<p class="figureHead">Fig. 265. Trianea bogotensis.</p>
+</div>
+<p>Een eigenaardig verschijnsel is het, dat deze plant, onder water
+gedompeld, als met zilver overtogen schijnt, terwijl zij dan weder
+bovenkomende, geheel droog blijkt te zijn. Dit wordt veroorzaakt door
+zeer talrijke kleine <span class="pagenum">[<a id="pb365" href="#pb365"
+name="pb365">365</a>]</span>haartjes, die het blad bedekken. De lucht
+blijft tusschen deze haartjes hangen, waardoor de zilveren tint
+ontstaat, terwijl het water dadelijk van de haartjes afloopt. De
+voortkweeking geschiedt zeer gemakkelijk door middel van uitloopers.
+Des zomers, wanneer het zeer warm is, groeit de <span class="letterspaced">Pistia</span> ook goed buiten, in het najaar moet men
+haar echter uit het water nemen, in mos opplanten en zoo warm laten
+overwinteren. Een zeer fraaie rozetvormige plant met niervormige
+bladeren, dik opgezwollen bladstelen en blauwe bloemen is de
+<span class="letterspaced">Pontederia</span> of <span class="letterspaced">Eichhornia crassipes</span>, <span class="corr" id="xd19e11498" title="Bron: afkomtig">afkomstig</span> uit Brazili&euml;.
+Deze plant is een uiterst dankbare bloeister. Zij laat zich gemakkelijk
+door uitloopers voortkweeken. De overwintering moet warm geschieden en
+op dezelfde wijze als met de <span class="letterspaced">Pistia</span>.
+Een eveneens mooie waterplant is de <span class="letterspaced">Salvinia
+elegans</span> (<a href="#fig264">Fig. 264</a>), afkomstig uit Mexico.
+Zij behoort onder de fraaiste waterplantjes. In den herfst sterft zij
+af, doch vormt dan talrijke sporenhoopjes; zet men ze echter in vlakke
+schalen met de wortels in goede, vochtige veenaarde, dan is zij
+overblijvend en blijft, wanneer men haar op een warme plek zet, den
+geheelen winter door groen. Als laatste drijvende waterplant willen wij
+nog de <span class="letterspaced">Trianea bogotensis</span> (<a href="#fig265">Fig. 265</a>), afkomstig uit Columbia, vermelden. De
+<span class="letterspaced">Trianea</span> groeit goed in een kamer, zij
+laat zich zeer gemakkelijk door uitloopers voortkweeken en vormt
+aardige rozetten, die, wanneer men ze in een ondiepen schotel met wat
+aarde op den bodem kweekt, zich zeer goed ontwikkelen. Onze gravure
+vertoont een plantje in zijn geheel en de achterzijde van een der
+sponsachtige bladeren. De overwintering geschiedt in vlakke schotels,
+die met een glasplaat moeten bedekt en goed warm gezet worden. Ook des
+winters moet de aarde, waarin zij met haar wortels staan, goed vochtig
+gehouden worden.</p>
+</div>
+<div class="div3" id="ch2.35.b">
+<h4><i>b.</i> Inlandsche soorten.</h4>
+<div class="figure floatLeft xd19e11526width" id="fig266"><img src="images/fig266.jpg" alt="Fig. 266. Salvinia natans (bovenzijde.)"
+width="308" height="179">
+<p class="figureHead">Fig. 266. Salvinia natans (bovenzijde.)</p>
+</div>
+<p>Een veel in stilstaand of langzaam vlietend water voorkomende
+drijvende waterplant is de <span class="letterspaced">Hydrocharis
+Morsus-ran&aelig;</span>, die aardige, cirkelronde blaadjes en witte
+bloempjes draagt. De voortkweeking geschiedt door zaden, meer echter
+nog door uitloopers, die sterke exemplaren naar alle <span class="pagenum">[<a id="pb366" href="#pb366" name="pb366">366</a>]</span>zijden ontwikkelen. Met het begin van den winter
+sterven deze planten af, zij vormen echter eerst winterknoppen, die tot
+de lente op den bodem blijven rusten. De <span class="letterspaced">Hydrocharis</span> verdraagt de kamerlucht zeer goed en
+is daardoor een zeer aanbevelenswaardige aquarium-plant. De meest
+bekende der inlandsche waterplanten is zeker wel de <span class="letterspaced">Lemna</span> (<span class="letterspaced">Eendenkroos</span>), een klein plantje, dat in de
+stilstaande wateren zeer algemeen in meerdere soorten voorkomt en
+dikwijls geheele slooten met een groene laag overdekt. De voortkweeking
+geschiedt door de knopvorming z&oacute;&oacute; snel, dat de
+<span class="letterspaced">Lemna</span> in korten tijd alle andere
+planten overgroeit, wanneer men er niet voor zorgt nu en dan eens wat
+te verwijderen. Dit plantje, dat zich ook in de kamer zeer goed houdt,
+wordt door talrijke visschen gaarne gegeten. De fraaiste drijvende
+waterplant is de in ons land slechts zeldzaam voorkomende <span class="letterspaced">Salvinia natans</span>. Op een paar plaatsen van ons
+land wordt zij in stilstaand water aangetroffen. Deze plant komt in een
+open aquarium niet al te best vooruit, daar zij de droge kamerlucht
+niet kan verdragen. Het best groeit zij in een met een glasplaat
+bedekte vlakke schaal, die voldoende gelucht wordt. In den herfst vormt
+deze <span class="letterspaced">Salvinia</span> sporenhoopjes, waarna
+zij afsterft. <a href="#fig266">Fig. 266</a> toont een <span class="letterspaced">Salvinia</span>, aan de bovenzijde gezien, en <a href="#fig267">Fig. 267</a> dezelfde aan de onderzijde. Op deze laatste zijn
+de sporenhoopjes duidelijk zichtbaar.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e11566width" id="fig267"><img src="images/fig267.jpg" alt="Fig. 267. Salvinia natans (onderzijde.)"
+width="289" height="187">
+<p class="figureHead">Fig. 267. Salvinia natans (onderzijde.)</p>
+</div>
+<p>Een veelvuldig voorkomende inlandsche waterplant is de <span class="letterspaced">Stratiotes alo&iuml;des</span> (<span class="letterspaced">Wateralo&euml;</span>); zij vormt in stilstaand water
+groote bossen, die door de lange, gezaagde bladeren een zeer
+eigenaardig voorkomen hebben. De voortkweeking geschiedt hoofdzakelijk
+door uitloopers. In haar bloeitijd verheffen deze planten zich boven
+het water uit. Laat in den herfst zinkt de <span class="letterspaced">Stratiotes</span> op den bodem en blijft daarin dan met
+haar wortels vastzitten. In de kamer ontwikkelt deze plant zich even
+goed, doch verkrijgt niet die fraai groene kleur, welke zij buiten
+heeft. Zij verdraagt de kamerlucht overigens goed en blijft ook des
+winters groen. Een aardig &eacute;&eacute;njarig plantje, dat
+v&oacute;&oacute;r het afsterven winterknoppen vormt, is de
+<span class="letterspaced">Utricularia</span>. Zij behoort tot de
+insecten-etende planten en is geheel wortelloos. De bladeren zijn
+schubachtig en de zich boven het water verheffende bloemen <span class="pagenum">[<a id="pb367" href="#pb367" name="pb367">367</a>]</span>geel. Deze plant wordt vooral in veenachtige
+streken aangetroffen. Als laatste inlandsche waterplant willen wij nog
+vermelden de <span class="letterspaced">Riccia</span>; deze is
+&eacute;&eacute;njarig, ziet er mosachtig uit en behoort tot de
+levermossen. Op zichzelf onbeteekenend, vormt deze plant lange, te
+zamen hangende, op het water drijvende bossen, die ook als
+zuurstofverwekkers groote waarde hebben.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div2" id="ch2.36"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Het terrarium.</h3>
+<div class="figure floatRight xd19e11594width" id="fig268"><img src="images/fig268.jpg" alt="Fig. 268. Warm-waterinrichting voor een terrarium." width="429"
+height="123">
+<p class="figureHead">Fig. 268. Warm-waterinrichting voor een
+terrarium.</p>
+</div>
+<p>Een der schoonste inrichtingen voor het kweeken van planten hebben
+wij in het terrarium. Het terrarium, dat hoofdzakelijk tot het kweeken
+van planten moet dienen, gelijkt uiterlijk volkomen op een kamerkasje.
+Terwijl men daarin echter slechts in potten staande planten kweekt,
+tracht men in het terrarium een stukje landschap na te bootsen, doordat
+men de planten er vrij in uitplant, rotspartijtjes of ook wel met
+klimplanten omwonden boomstammetjes er in zet en er een kleinen vijver,
+een bassintje, niet in laat ontbreken, in welken laatste dan weder
+water- en moerasplanten kunnen gekweekt worden. Wil men een
+betrekkelijk groote inrichting maken, dan kan het terrarium met het
+aquarium vereenigd worden, in welk geval men van een terra-aquarium
+spreekt. Zulke terra-aquariums hebben vooral groote waarde voor
+dierenliefhebbers, die er niet alleen visschen, doch ook
+amphibie&euml;n in willen houden.</p>
+<div class="figure xd19e11601width" id="fig269"><img src="images/fig269.jpg" alt="Fig. 269. Uit een kist vervaardigd terrarium."
+width="538" height="406">
+<p class="figureHead">Fig. 269. Uit een kist vervaardigd terrarium.</p>
+<p>a. Toevoerbuis; R. houten rooster; S. luchtschuif; 1. opening in het
+deksel om het slangetje in de toevoerbuis te kunnen brengen; 2
+sluitschroeven met oogen; b. beweegbaar raam in het deksel; W.
+warm-waterbus.</p>
+</div>
+<p>Al naar de planten of dieren, die men er in wil houden, onderscheidt
+men vochtige en droge aquariums, die weder in vochtig-warme en
+vochtig-koude, dus ook in droog-warme en droog-koude worden verdeeld.
+Het vochtig-warme terrarium dient om er uitheemsche Varens, bladplanten
+en Palmen in te kweeken, het droog-warme daarentegen om er weinig vocht
+verlangende Cactussen en andere Vetplanten in te kweeken. In het koude
+terrarium kweekt men inlandsche of uit sub-tropische streken afkomstige
+gewassen. Onze plaat toont een klein, vochtig-warm, beplant terrarium.
+Gewoonlijk staan deze terrariums op elegante ijzeren voetstukken of op
+een behoorlijk sterke tafel. Al naar de grootte wordt het geraamte van
+het terrarium vervaardigd uit sterk blik, hout of smeedijzer. De ruiten
+moeten er bij voorkeur niet met stopverf in vastgezet worden, doch
+moeten er ingeschoven of met kleine haakjes aan kunnen bevestigd
+<span class="pagenum">[<a id="pb368" href="#pb368" name="pb368">368</a>]</span>worden. Het eenzijdige dak moet
+z&oacute;&oacute; gemaakt zijn, dat men het openen kan en aan
+&eacute;&eacute;n zijde moet zich een deur bevinden, waardoor men, zoo
+noodig, den planten frissche lucht kan geven. Houdt men dieren in het
+terrarium, zoodat men het niet openen kan, dan moet het
+z&oacute;&oacute; gemaakt zijn, dat men er des zomers een ruit kan
+uitnemen, die dan door een met gaas bespannen raampje wordt vervangen.
+De bodem van het terrarium wordt uit metaal vervaardigd en mag niet
+vlak, doch moet een weinig hellend zijn; op het laagste punt bevindt
+zich dan een afvoerbuisje, waardoor het overvloedige water kan
+wegloopen. De terrariums worden tegenwoordig in alle soorten
+vervaardigd en zijn in bijna alle grootere luxe-winkels verkrijgbaar.
+Het duurst zijn zeker die, welke verwarmd kunnen worden, hetgeen door
+een aangebrachte warmwaterinrichting kan geschieden. Een dergelijk
+terrarium heeft echter niet iedere liefhebber noodig; slechts een
+dierenliefhebber, die de teerste reptili&euml;n en amphibie&euml;n wil
+houden, moet zich zulk een aanschaffen. Hij, die zeer fijne planten in
+zijn terrarium wil kweeken, kan het z&oacute;&oacute; laten inrichten,
+dat hij op den bodem een platte, van een toe en afvoerbuisje voorziene
+warm-waterbus kan inschuiven, welke bus dagelijks enkele malen met heet
+water moet gevuld worden. <a href="#fig268">Fig. 268</a> toont zulk een
+inrichting ter verwarming van een terrarium, <a href="#fig269">Fig.
+269</a> een zeer eenvoudig, uit een kist vervaardigd <span class="pagenum">[<a id="pb369" href="#pb369" name="pb369">369</a>]</span><span class="pagenum">[<a id="pb370" href="#pb370" name="pb370">370</a>]</span>terrarium, dat door warm water
+verwarmd kan worden. Hierin staat reeds de verwarmingsinrichting, die
+uit sterk zink gemaakt wordt en juist passen moet. Daar deze waterbus
+voortdurend onder den druk van de aarde zou lijden en men haar er ook
+niet zou kunnen uitnemen, wordt er een houten rooster op aangebracht,
+waarop een metalen plaat wordt gelegd. <a href="#fig271">Fig. 271</a>
+toont een dergelijk, uit een kist vervaardigd terrarium, nadat het
+beplant en met dieren bevolkt is. Dergelijke terrariums zijn het eerst
+door den Heer H. Lachmann in het tijdschrift &ldquo;<span lang="de">Natur und Haus</span>&rdquo; aanbevolen.</p>
+<div class="figure xd19e11628width" id="fig270"><img src="images/fig270.jpg" alt="Fig. 270. Terrariums." width="458" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 270. Terrariums.</p>
+<div class="table xd19e11632">
+<table width="100%">
+<tr valign="top">
+<td valign="top">Vochtig-warm terrarium.</td>
+<td valign="top">Droog-warm terrarium.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+<p>De beste tijd om het terrarium te beplanten is in de maanden April
+en Mei. Op den bodem, die, zooals reeds gezegd is, den vorm van een bak
+moet hebben, zet men eerst het schaaltje met water. Hierna bedekt men
+de vrijgebleven ruimte met een laag scherven en stukjes turf, ten einde
+een goede drainage te verkrijgen. In den omtrek van het
+waterafvoerbuisje moet de drainage z&oacute;&oacute; aangebracht
+worden, dat dit niet verstoppen kan. Op de drainage brengt men dan de
+aarde. De samenstelling der aarde moet men wijzigen naar den aard der
+planten, die men er in kweeken wil; het best doet men echter er een
+grof, goed met scherp zand vermengd mengsel voor te gebruiken. Heeft
+men een warm, droog terrarium, dan kan men er dien grond inbrengen,
+welke is opgegeven in de hoofdstukken, handelende over Cactussen en
+Vetplanten. Zulke droge terrariums kan men met rotsjes van tufsteen
+heel aardig versieren; in de gaten van deze steensoort groeien de
+Succulenten zeer goed. In het vochtig, warme terrarium plant men een
+jongen Palm of een struikachtige bladplant en verscheidene der soorten,
+die in de hoofdstukken &ldquo;Kruidachtige Bladplanten <span class="pagenum">[<a id="pb371" href="#pb371" name="pb371">371</a>]</span>voor
+warme vertrekken&rdquo;, &ldquo;Varens&rdquo; en &ldquo;Mossen&rdquo;
+zijn opgegeven en afgebeeld. Een zeer mooi effect verkrijgt men nog,
+wanneer men den bodem van het terrarium belegt met versche
+sphagnum-kopjes. Deze kopjes groeien er zeer goed in door; zij vormen
+ten laatste een groen tapijt en voorkomen het uitdrogen der aarde.</p>
+<div class="figure xd19e11644width" id="fig271"><img src="images/fig271.jpg" alt="Fig. 271. Uit een kist vervaardigd terrarium, geheel gereed." width="537" height="352">
+<p class="figureHead">Fig. 271. Uit een kist vervaardigd terrarium,
+geheel gereed.</p>
+</div>
+<p>Bij het beplanten van het terrarium moet men vooral oppassen er niet
+te veel in te zetten; beter is het, de planten zeer wijd uiteen te
+planten, opdat zij zich goed kunnen ontwikkelen. Langer dan
+&eacute;&eacute;n jaar kan men het beplante, warme terrarium niet laten
+staan, daar de planten dan te wild dooreengroeien. Elk voorjaar moet
+men ze er uitnemen en het geheel opnieuw beplanten; de aarde kan dan
+tegelijkertijd vernieuwd, en te groot of leelijk geworden planten
+kunnen door andere vervangen worden. De verzorging van het terrarium is
+zeer eenvoudig. Dadelijk na de beplanting wordt de aarde
+z&oacute;&oacute; aangegoten, dat het overvloedige water door het
+afvoerbuisje wegloopt, waaruit men kan opmaken, dat de aarde in haar
+geheel goed vochtig is. Voor het vervolg bestaat de verzorging in
+hoofdzaak hierin, dat men het vochtige terrarium bij warm weder enkele
+keeren per dag bespuit. Ten gevolge van dit spuiten droogt de aarde
+zeer weinig uit, zoodat gieten slechts hoogst zelden noodig is. Ook het
+droge terrarium mag bij warm weer een enkelen keer bespoten worden; men
+moet er echter voor zorgen, dat de aarde slechts matig vochtig blijft
+en dat zij des winters geheel opdroogt. De verdere zorg bestaat in het
+behoorlijk zindelijk houden der planten en ruiten, in op tijd luchten
+en schermen. In den regel behoeven slechts de vochtige terrariums
+geschermd te worden; het best doet men dit, door een raam te laten
+maken, dat er precies op past, dit met linnen te laten bespijkeren en
+het er, zoo noodig, op te leggen.</p>
+<p>Wanneer men de planten werkelijk mooi in een terrarium wil zien
+ontwikkelen, dan moet men er geen dieren in houden. De reptili&euml;n
+en amphibie&euml;n, die men in het terrarium kan houden, brengen er wel
+een eigenaardig leven aan en maken het interessanter, maar zij
+beschadigen den plantengroei eendeels door het afvreten der jonge
+scheuten, en anderdeels door hun wroeten in den bodem; ook kan het
+gewicht van hun lichaam veel kwaad doen, wanneer zij over bladeren of
+takken kruipen. Heeft men een droog terrarium met <span class="letterspaced">Cactussen</span> beplant, dan kan men daarin gerust ook
+dieren houden, daar de dorens haar voor afvreten voldoende beschermen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb372" href="#pb372" name="pb372">372</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd19e9211" href="#xd19e9211src" name="xd19e9211">1</a></span>
+Eigenlijk is dit geen <span class="letterspaced">Aralia</span>, maar in
+den handel komt deze plant toch steeds onder dien naam voor.
+<span class="smallcaps">VERT.</span></p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd19e9643" href="#xd19e9643src" name="xd19e9643">2</a></span> Hoewel
+de naam <span class="letterspaced">Plectogyne</span> wetenschappelijk
+juister is, gebruik ik bij voorkeur den naam <span class="letterspaced">Aspidistra</span>, waaronder deze plant algemeen bekend
+is. <span class="smallcaps">Vert</span>.</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd19e10567" href="#xd19e10567src" name="xd19e10567">3</a></span> De
+Schr. bedoelt hier blijkbaar de <span class="letterspaced">Solanum
+Capsicastrum</span>. De <span class="letterspaced">S.
+Pseudo-Capsicum</span> toch (het ouderwetsche <span class="letterspaced">Capsicum</span>-boompje) wordt beter van stek gekweekt;
+het duurt toch te lang, eer men van zaden vruchtdragende heestertjes
+heeft. <span class="smallcaps">Vert.</span></p>
+</div>
+</div>
+<div id="ch3" class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>III. Het Forceeren.</h2>
+<div class="div2" id="ch3.1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Inleiding.</h3>
+<p>Tot een der belangwekkendste bezigheden voor bloemen- en
+plantenliefhebbers behoort het forceeren gedurende den winter der
+hiervoor geschikte gewassen.</p>
+<p>Wanneer de winter ingetreden is, en buiten zoo goed als alle groei
+opgehouden is, dan moet men door het forceeren van bloemen de lente
+weder in de kamer te voorschijn roepen.</p>
+<p>Onder het forceeren van planten verstaat men planten, welke zich in
+haar rustperiode bevinden, door verhoogde temperatuur tot groeien
+brengen en ze gedurende den winter haar bloemen doen ontplooien,
+terwijl zij dit onder natuurlijke omstandigheden eerst in de lente of
+in den zomer doen. Dat een dergelijke behandeling der planten, hoe
+belangwekkend en aangenaam ook, tegennatuurlijk is, spreekt vanzelf, en
+het ligt dan ook voor de hand, dat er betrekkelijk slechts weinige
+zijn, waarmede men het met goed gevolg kan doen.</p>
+<p>Van de planten, die voor het forceeren geschikt zijn, verdragen
+enkele deze bewerking zeer goed, en laten zich iederen winter, zonder
+er merkbaar van te lijden, opnieuw in bloei trekken, verondersteld
+natuurlijk, dat zij goed behandeld worden. Andere planten daarentegen
+verdragen het forceeren minder goed; zij verzwakken er zeer door, en
+komen pas weer na korteren of langeren tijd volmaakt tot haar kracht,
+zonder welke zij niet met succes in bloei getrokken kunnen worden. Een
+zeer groot aantal, en, jammer genoeg, lang niet de slechtste soorten,
+worden na den bloei totaal waardeloos, daar zij door het forceeren
+zoodanig verzwakken, dat verder kweeken niet meer loonend of mogelijk
+schijnt.</p>
+<p>Onder de fraaie planten, voor forceeren geschikt, zijn er enkele,
+die slechts door bloemkweekers in hun kassen in bloei getrokken kunnen
+worden en, wil hij zijn moeiten en zorgen met een succes bekroond zien,
+dan moet hij niet alleen volkomen op de hoogte zijn van de
+levensvoorwaarden der planten, maar hij moet ze ook met de grootste
+zorgvuldigheid verzorgen. Hoe nader toch het tijdstip komt, waarop hij
+loon voor <span class="pagenum">[<a id="pb373" href="#pb373" name="pb373">373</a>]</span>zijn werk zal krijgen, des te noodlottiger kan
+het kleinste verzuim worden, en een kleine vergissing kan opeens aan
+alle verwachtingen den bodem inslaan. Naast deze planten, waarvan het
+in bloei trekken als het ware een monopolie der kweekers is, staan een
+aantal andere, die zich gedurende den winter, door elken verstandigen
+plantenliefhebber laten forceeren. Is er iemand, die er aan zou willen
+twijfelen, dat het forceeren een der aardigste liefhebberijen voor den
+bloemenliefhebber gedurende de donkere wintermaanden is? Het is voor
+den welgestelde zeer gemakkelijk gedurende den winter, wanneer sneeuw
+en ijs ons in huis houden, zijn vertrekken met allerhande gekochte
+bloemplanten te versieren, maar de zelf in bloei getrokken planten
+zullen toch veel meer waarde voor hem hebben. Het forceeren begint dan
+ook in alle standen hoe langer hoe meer aanhangers te verkrijgen. Het
+is vooral het in bloei trekken der bolgewassen, dat zeer populair is
+geworden, terwijl de vaste-planten en de bloemheesters, die voor dit
+doel geschikt zijn, er slechts zelden door de liefhebbers voor gebruikt
+worden. Wat ook het forceeren zoo interessant maakt, is niet alleen,
+dat men er des winters de bloemenpracht van den zomer door kan
+genieten, maar het is ook de buitengewoon snellen groei, dien men kan
+waarnemen en die ons dag in dag uit nieuwe verrassingen bereidt.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch3.2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Algemeene regels voor het forceeren.</h3>
+<p>Het forceeren kan door iederen liefhebber in de kamer geschieden,
+mits hij slechts een verwarmd vertrek tot zijn beschikking heeft. De
+ligging van het vertrek is van minder belang; zij mag zelfs noordelijk
+zijn. Hoe groot ook de rol is, die de zon bij het kweeken van planten
+speelt, bij het forceeren is haar invloed slechts zeer gering en kan
+men haar zelfs dikwijls geheel missen. De natuurlijke bloeitijd der
+meeste voor het forceeren gebruikte gewassen valt, wanneer zij in de
+vrije natuur gekweekt worden, in het voorjaar, dus een tijd, waarin de
+zon nog geen heel grooten invloed uitoefent, en maar al te dikwijls is
+het woud de natuurlijke groeiplaats van deze voorjaarsbloemen, waardoor
+zij dus zelfs aan helder licht niet gewend zijn.</p>
+<p>Een plant, die, om in bloei getrokken te worden, directe behoefte
+heeft aan zon, is de Roos; slechts weinig zon daarentegen verlangen de
+meeste bolgewassen, de kruidachtige planten en de groenblijvende
+gewassen; in het geheel geen zon is noodig bij het in bloei trekken der
+blad-afwerpende bloemstruiken; zoo forceert men o.a. de Sering het
+schoonst, wanneer men ze geheel in donker plaatst. Licht, lucht,
+vochtigheid en warmte, alles in juiste mate, zijn de hoofdvoorwaarden,
+om met succes planten in bloei te kunnen trekken. <span class="pagenum">[<a id="pb374" href="#pb374" name="pb374">374</a>]</span></p>
+<p>Koude tocht, sterke afwisseling van temperatuur en droogte zijn
+nadeelig voor alle planten, die men forceeren wil. Voor de meeste
+planten, die men in bloei wil trekken, is de gewone kamerwarmte
+voldoende, dus een temperatuur van 60&deg;&ndash;65&deg; Fahr. overdag
+en van 55&deg;&ndash;60&deg; Fahr. des nachts. Zijn de vensters van het
+vertrek, waar men zijn bloemen wil forceeren, z&oacute;&oacute;
+ingericht, dat zij van boven geopend kunnen worden, dan is dit zeer
+nuttig, daar men dan overdag luchten kan, zonder dat de planten aan de
+directe luchtstroomingen zijn blootgesteld. Heeft men dubbele vensters,
+dan zijn die uitstekend geschikt tot het in bloei trekken van
+verschillende planten, want al is de ruimte daartusschen niet
+z&oacute;&oacute; groot, dat er een pot tusschen kan staan, voor een
+met water gevuld <span class="letterspaced">Hyacint</span>-glas is er
+toch altijd wel ruimte genoeg. Tusschen de dubbele vensters gaat de
+groei niet zoo snel, wijl er een lagere temperatuur heerscht dan in de
+kamer, maar de bloemen ontwikkelen er fraaier.</p>
+<p>Het is voor de meeste te forceeren planten zeer goed, wanneer men
+ze, zoo mogelijk, een lichte plaats voor het venster geeft. Naast de
+ruimte tusschen de dubbele vensters is voor kleinere planten een plaats
+op de vensterbank het meest geschikt. Zeer goed bruikbaar zijn ook de
+veelal aangetroffen trapvormige eenzijdige stellages, die dan
+z&oacute;&oacute; moeten opgesteld worden, dat de planten naar het
+venster gericht staan. De naar de kamer gekeerde zijde biedt dan wel
+geen heel schoonen aanblik, doch men kan ze gemakkelijk met klimop of
+hardere groen blijvende planten bedekken.</p>
+<p>Ten gevolge van den snellen groei hebben alle planten, die men
+forceert, veel behoefte aan water. Men lette er vooral op, dat de aarde
+niet geheel uitdroogt, want daarmede zou alle kans op succes verdwenen
+zijn. Juist aangeven, wanneer men moet gieten, is onmogelijk, daar het
+steeds moet gebeuren, wanneer de aarde neiging toont tot opdrogen en
+hoewel men weder niet te veel moet gieten, is in dit geval te groote
+vochtigheid toch niet zoo nadeelig als te groote droogte. Het water,
+waarmede men giet, moet minstens de temperatuur hebben van het vertrek,
+waarin de planten staan; vele zijn echter zeer dankbaar, wanneer zij
+begoten en bespoten worden met water van 75&deg;&ndash;85&deg; Fahr.
+Bij het spuiten moet men zich van een goeden <span class="corr" id="xd19e11691" title="Bron: refra&icirc;chisseur">rafra&icirc;chisseur</span> bedienen en
+het z&oacute;&oacute; doen, dat de bladeren aan de onder- en bovenzijde
+goed nat zijn. Voordat het vertrek, waarin de planten staan, goed
+verwarmd is, mag men niet spuiten; is dit echter eenmaal het geval, dan
+spuit men bij helder weer twee &agrave; driemaal, bij donker weer
+daarentegen een &agrave; twee keer per dag. Bolgewassen echter mogen
+niet bespoten worden; zij zouden dan gaan rotten; ook wanneer de
+planten in bloei staan, moet men het laten, daar er anders zwarte
+vlekjes op de bloemen komen.</p>
+<p>Slechts enkele planten kunnen zonder voorafgaande maatregelen
+geforceerd worden; zij moeten daartoe voorbereid worden en ook alleen
+goed gezonde planten zijn er met uitzicht op succes voor te gebruiken.
+Ook <span class="pagenum">[<a id="pb375" href="#pb375" name="pb375">375</a>]</span>laat lang niet iedere plant zich op elk
+willekeurig tijdstip van den winter in bloei trekken. Verscheidene
+plantengeslachten laten zich vroeg, andere laat forceeren, maar ook
+tusschen de verschillende soorten van ieder geslacht bestaat er
+dienaangaande verschil; vandaar dat men, om met succes te kunnen
+forceeren, een uitgebreide kennis der soorten moet bezitten.</p>
+<p>Geforceerde planten, die in bloei zijn, worden in een koeler vertrek
+gezet, omdat de bloemen daar veel langer duren en men er dus meer genot
+van heeft.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch3.3"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Bolgewassen.</h3>
+<p>De Bolgewassen, die voor forceeren geschikt zijn, behooren voor het
+meerendeel tot die soorten, welke het vroegst in het voorjaar bloeien;
+reden, waarom zij ook veel ter versiering van tuinen worden gebruikt.
+Met het aankweeken van bolgewassen kan een liefhebber zich niet
+bezighouden, want ten eerste kan men het niet overal doen en ten tweede
+is het een zeer moeilijke cultuur; dit is trouwens geen bezwaar, daar
+er tusschen de steden Haarlem en Leiden tal van goede bollenkweekers
+zijn, die tegen niet al te hooge prijzen uitstekende bollen leveren.
+Men lette er echter op, de bloembollen slechts te koopen bij een goed,
+solied kweeker, en make men nooit gebruik van de z.g.n. goedkoope
+aanbiedingen, die dikwijls in de groote dagbladen worden geadverteerd.
+Maar al te dikwijls is het mislukken toch aan den bol en niet aan het
+forceeren zelf te wijten.</p>
+<p>Van alle planten, die zich in bloei laten trekken, zijn de
+bolgewassen voor den liefhebber zeker het aanbevelenswaardigst. In de
+eerste plaats stellen zij weinig eischen en laten zij zich gemakkelijk
+in bloei trekken, en in de tweede plaats brengen zij meerendeels zeer
+schoone bloemen voort. Van het bescheiden Sneeuwklokje tot de trotsche
+geurige Hyacint, steeds zijn het schoone verschijningen. De talrijke
+vari&euml;teiten der verschillende soorten bieden daarbij zulk een
+kleurenrijkdom, dat ieder er de kleur in kan vinden, welke hem het best
+past.</p>
+<p>Zooals bij alle bolgewassen, onderscheidt men ook bij deze een
+rusttijd en een groeitijd. Nadat de bollen hun bladeren ontwikkeld,
+gebloeid en in sommige gevallen zaad gegeven hebben, verdrogen de
+wortels; de bladeren en stengels sterven langzaam af en, zijn zij
+afgestorven, dan is de rusttijd aangevangen. Bij de meeste bolgewassen
+treedt de rusttijd omstreeks Juli in; zij worden dan uit den grond
+genomen, gedroogd en schoongemaakt, zoodat omstreeks einde Augustus en
+September de tijd aanbreekt, waarin de liefhebber zijn inkoopen moet
+doen.</p>
+<p>Voor het in bloei trekken kan men slechts zeer goede bollen
+gebruiken; mindere qualiteit kan men wellicht nog in den tuin planten.
+Een goede <span class="pagenum">[<a id="pb376" href="#pb376" name="pb376">376</a>]</span>bol moet een groote hoeveelheid reserve-voedsel
+opgehoopt hebben, en dit is steeds het geval, wanneer hij goed vast is
+en een met zijn grootte overeenstemmend gewicht heeft. Aan de grootte
+zelf kan men geen bijzondere waarde hechten, daar er talrijke soorten
+zijn, die slechts een kleinen bol vormen, en een kleine, vaste en zware
+bol zal steeds beter zijn dan een groote, die zacht en licht is.</p>
+<p>Ieder bolgewas moet een bepaalden rusttijd gehad hebben, maar zoo
+goed als men dien verlengen kan, door den bol droog te laten liggen,
+zoo goed kan men hem verkorten, door den tijd van opplanten in te
+korten. Deze tijd is van groot belang voor het tijdstip, waarop de bol
+zal bloeien. De vroege bolgewassen moeten ook vroeg geplant worden, wil
+men vroegtijdig bloemen er aan hebben. Men moet er wel om denken, dat,
+met enkele uitzonderingen, geen bol direct na het oppotten geforceerd
+mag worden, doch dat men pas met het in bloei trekken moet beginnen,
+wanneer hij een flinken scheut en krachtige wortels heeft gemaakt. Het
+succes hangt dus niet alleen van de gekochte bollen, maar ook van de
+allereerste behandeling af. Deze eerste behandeling is tamelijk
+eenvoudig. Gewoonlijk wordt de opgeplante bol flink diep, &plusmn; 25
+c.M., onder de aarde gegraven, of wel, men zet hem op een donkere plek
+in den kelder. In het laatste geval moet men er voor zorgen, dat de
+aarde in de potten steeds matig vochtig blijft. Wanneer men over een
+stukje grond kan beschikken, doet men steeds wijzer de potten onder te
+graven. Men bereikt hiermede een tweeledig doel: in de eerste plaats
+behoeft men niet te gieten, aangezien de aarde in de potten steeds
+behoorlijk vochtig blijft; en in de tweede plaats behoeft men niet
+bevreesd te zijn, dat de bollen door het maken der wortels uit den pot
+gelicht worden. Dit laatste is bij in den kelder staande bollen niet
+altijd te voorkomen.</p>
+<p>Voor het ingraven der potten doet men het best een leeg groentenbed
+of een gedeelte van een rabat te gebruiken. Dit stukje grond graaft
+men, al naar de grootte der potten, een of anderhalve spa diepte uit,
+men maakt den bodem van het gat gelijk en zet dan de potten er, dicht
+tegen elkander aan, in. Bij het plaatsen der potten moet men er op
+letten, dat de vroegste soorten bij elkander staan, om zoo
+langzamerhand naar de latere af te dalen. Op deze wijze geplaatst, kan
+men de potten des winters van de rij af in de kamer brengen. Heeft men
+al de potten in het gat gezet, dan worden zij duchtig aangegoten, en
+nadat het water goed in de aarde is getrokken, worden zij met den
+uitgegraven grond bedekt.</p>
+<p>Hiermede moet men voorzichtig te werk gaan, en er op letten, dat
+uitsluitend fijne aarde over de potten wordt gebracht. De plek, waar de
+potten staan, is nu aan de verhooging kenbaar; men kan er voor
+zekerheid nog een etiquette bij steken, die dan d&aacute;&aacute;r
+geplaatst moet worden, waar de eerste pot staat en die goed boven de
+aarde moet uitsteken. Doet men dit, dan loopt men geen gevaar des
+winters bij het uitgraven <span class="pagenum">[<a id="pb377" href="#pb377" name="pb377">377</a>]</span>een of meer potten te breken. Van
+den tijd van oppotten af, totdat men begint te forceeren, verloopen
+twee &agrave; drie maanden, zoodat een op 1 September opgepotte vroege
+bol niet v&oacute;&oacute;r 1 November warm gezet mag worden. Hoewel
+het meerendeel der bollen wel zonder hinder een enkelen graad vorst kan
+verdragen, moet men er toch voor zorgen, dat de potten niet in de aarde
+bevriezen, daar dit minder goed voor de bollen is, en men ze des
+winters dan slechts met groote moeite kan opgraven. Om deze reden moet
+men de plek, waarin de potten staan, v&oacute;&oacute;r het intreden
+van harde vorst met riet of blad goed bedekken. De, in den winter
+opgegraven potten, mogen niet direct in de warme kamer gezet worden;
+maar moeten eerst enkele dagen in een koele, vorstvrije kamer staan,
+ten einde zoodoende aan de warmte te wennen. Ook moet men er op letten,
+dat vroege bolgewassen niet te lang ingegraven blijven staan. Alle
+bloembollen moeten goed vast opgepot worden, d.w.z.: dat de aarde flink
+moet worden aangedrukt. Hoe men iedere soort moet planten, wordt
+verderop besproken.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch3.4"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>De beste bolgewassen om te forceeren.</h3>
+<div class="figure floatLeft xd19e11725width" id="fig272"><img src="images/fig272.jpg" alt="Fig. 272. Romeinsche Hyacint." width="323"
+height="419">
+<p class="figureHead">Fig. 272. Romeinsche Hyacint.</p>
+</div>
+<p><b>Hyacinthus orientalis (Hyacint).</b> De <span class="letterspaced">Hyacint</span> is zonder twijfel een der beste en
+schoonste bolgewassen, geschikt om te forceeren. Het eigenlijke
+vaderland van de Hyacint ligt in het Oosten en van daar is zij naar
+deze Westersche streken gevoerd. In de zestiende eeuw zal zij van uit
+Bagdad over Konstantinopel naar Itali&euml; gebracht zijn, van waar zij
+naar deze streken is gebracht. Tegenwoordig wordt de Hyacint op
+reusachtige schaal gekweekt tusschen Haarlem en Leiden; in den loop der
+tijden zijn ontelbare enkel- en dubbelbloemige vari&euml;teiten
+gewonnen, en nog steeds worden nieuwe en betere vormen in den handel
+gebracht. De bloemen der <span class="letterspaced">Hyacinten</span>
+prijken met de schitterendste kleuren en zij verspreiden een heerlijken
+geur, die echter voor de kamer wel eens wat al te sterk kan zijn. Men
+onderscheidt vroege, middelmatige en late <span class="letterspaced">Hyacinten</span>. De allervroegste soort is de niet zeer
+fraaie <span class="letterspaced">Romeinsche Hyacint</span> (<a href="#fig272">Fig. 272</a>), ook wel <span class="letterspaced">Romaine
+blanche</span> geheeten. Deze heeft kleine, witte bollen en brengt
+witte bloemen voort; zij ontwikkelt meerdere bloemstengen, die echter
+slechts betrekkelijk weinige kleine bloemen dragen. Deze soort kan men
+reeds in November in bloei hebben. De andere vroege soorten brengen
+reeds fraaie bloemtrossen voort; men kan echter blijde zijn, wanneer
+die tegen Kerstmis in de kamer bloeien. Van deze soorten achten wij de
+beste: <span class="letterspaced">Homerus</span> en <span class="letterspaced">Emilius</span>, beide enkel rood; <span class="letterspaced">Willem</span> de <span class="letterspaced">Eerste</span>, enkel donkerblauw, <span class="letterspaced">La tour d&rsquo;Auvergne</span>, dubbel wit, en
+<span class="letterspaced">Norma</span>, zacht rozerood. Meerdere
+soorten behoeven wij niet op te <span class="pagenum">[<a id="pb378"
+href="#pb378" name="pb378">378</a>]</span>geven, aangezien de catalogi
+der handelskweekers en zaadhandelaars niet alleen de beste soorten
+vermelden met opgave der kleur, doch ook de noodige wenken omtrent het
+forceeren geven.</p>
+<p>Voor het forceeren gebruikt men slechts, zooals reeds gezegd is, de
+beste bollen, die vast en zwaar moeten zijn (<a href="#fig273">Fig.
+273</a>); ook moet de wortelhals geheel onbeschadigd zijn. De qualiteit
+van den bol kan men onmogelijk uit de afmeting opmaken, daar er veel
+soorten zijn, die werkelijk prachtige bloemtrossen ontwikkelen en toch
+slechts kleine bollen vormen. In den regel zijn de bollen der
+dubbelbloemige <span class="letterspaced">Hyacinten</span> niet zeer
+groot. De bloemtrossen der enkele <span class="letterspaced">Hyacinten</span> zijn over het algemeen eleganter en
+voor het forceeren in de kamer beter geschikt.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e11785width" id="fig273"><img src="images/fig273.jpg" alt="Fig. 273. Hyacinthen bollen." width="427"
+height="178">
+<p class="figureHead">Fig. 273. Hyacinthen bollen.</p>
+</div>
+<p><span class="letterspaced">Het forceeren van Hyacinten in
+potten.</span> Voor het forceeren van <span class="letterspaced">Hyacinten</span> in potten moet men als regel slechts
+zeer fraaie soorten gebruiken, die ieder afzonderlijk in potten van 10
+cM. wijdte worden geplant. Van de kleinbollige <span class="letterspaced">Romeinsche Hyacint</span>, die, alleenstaande, weinig
+indruk maakt, plant men er in den regel 3 tot 6 in een weinig grooteren
+pot (<a href="#fig272">Fig. 272</a>). Voor het forceeren van
+<span class="letterspaced">Hyacinten</span>, die later in bloei moeten
+zijn, gebruikt men de zoogenaamde &ldquo;rommel-bollen&rdquo;; dit zijn
+minder sterke, vroeg bloeiende soorten zonder namen, die slechts
+volgens de kleuren gesorteerd zijn. Van dezen &ldquo;rommel&rdquo; kan
+men gewoonlijk drie bollen in een wat grooteren pot planten. Plant men
+er meer in &eacute;&eacute;n pot, dan moet die z&oacute;&oacute; groot
+zijn, dat zij elkander n&oacute;ch raken, n&oacute;ch drukken. Daar de
+<span class="letterspaced">Hyacinten</span> slechts lange, witte
+wortels en geen haarwortels maken, plant men ze wel eens in hooge
+pijpvormige potten (<a href="#fig102">Fig. 102</a>). Dergelijke potten
+zijn echter zeer leelijk en doen volstrekt geen <span class="pagenum">[<a id="pb379" href="#pb379" name="pb379">379</a>]</span>dienst. De aarde, die men voor de <span class="letterspaced">Hyacinten</span> en ook voor de andere bolgewassen
+gebruikt, moet zandig en niet al te vet zijn. Daar de bollen het
+voedsel, dat zij voor den bloei noodig hebben, zelf reeds grootendeels
+verzamelden, is een goede, zandige tuingrond voor hen voldoende.
+Gewoonlijk gebruikt men een mengsel van twee deelen kleivrije
+tuinaarde, &eacute;&eacute;n deel oude broei- of compostaarde en een
+half deel zand. Daar de bollen slechts betrekkelijk korten tijd in den
+pot blijven, behoeft men van drainage niet heel veel werk te maken;
+enkele scherven onder in den pot zijn voldoende. Men vult bij het
+oppotten den pot tot over den rand los met aarde, zet den bol daar
+z&oacute;&oacute; op, dat hij midden in den pot staat, en drukt hem dan
+met beide handen in de aarde (<a href="#fig274">Fig. 274</a>)<a class="noteref" id="xd19e11820src" href="#xd19e11820" name="xd19e11820src">1</a>. De aarde moet goed vast om den bol heengedrukt
+worden, zoodat men, na het indrukken van den bol, hieraan meestal nog
+wat moet toevoegen. Is men met het oppotten klaar, dan moet de bol
+z&oacute;&oacute; geplant zijn, dat zijn z.g.n. neus niet boven den
+potrand uitsteekt. Plant men hem te hoog, dan is dat wel niet direct
+schadelijk, maar het ziet er niet netjes uit. <a href="#fig275">Fig.
+275</a> toont een drogen <span class="letterspaced">Hyacinten</span>-bol, een goed opgepotten en een te hoog
+opgepotten bol. <span class="pagenum">[<a id="pb380" href="#pb380"
+name="pb380">380</a>]</span>Het oppotten van de vroegste soorten begint
+in de tweede helft van Augustus; het begin van September is echter nog
+vroeg genoeg. De middelmatige soorten kunnen nog in October, op zijn
+allerlaatst zelfs in het begin van November opgepot worden. Is men
+hiermede gereed en heeft men de potten van etiquetten voorzien, die de
+namen der soorten dragen, dan worden zij verscheidene keeren goed
+aangegoten. Hierna graaft men de potten, op de medegedeelde wijze onder
+den grond, of men zet ze op een donkere plek in den kelder. Doet men
+het laatste, dan brengt men over de tegen elkander gezette potten een
+handdikte aarde of wel, men zet over iederen beplanten een kleineren
+ledigen pot (<a href="#fig276">Fig. 276</a>); in het eerste geval moet
+men de aardbedekking nu en dan aangieten, opdat zij matig vochtig
+blijft; in het laatste geval moet nu en dan gegoten worden. Aan de
+bedekking met aarde is de voorkeur te geven, daar door den druk hiervan
+voorkomen wordt, dat de zich ontwikkelende wortels den bol uit de aarde
+lichten. In ieder geval moeten de opgepotte bollen donker en
+gelijkmatig vochtig staan.</p>
+<div class="figure xd19e11841width" id="fig274"><img src="images/fig274.jpg" alt="Fig. 274. Het oppotten van Hyacinten-bollen."
+width="563" height="386">
+<p class="figureHead">Fig. 274. Het oppotten van Hyacinten-bollen.</p>
+</div>
+<div class="figure xd19e11846width" id="fig275"><img src="images/fig275.jpg" alt="Fig. 275. Links een te hoog, rechts een goed opgepotte Hyacinten-bol."
+width="523" height="189">
+<p class="figureHead">Fig. 275. Links een te hoog, rechts een goed
+opgepotte Hyacinten-bol.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e11851width" id="fig276"><img src="images/fig276.jpg" alt="Fig. 276. Bedekte Hyacinten-pot." width="203"
+height="266">
+<p class="figureHead">Fig. 276. Bedekte Hyacinten-pot.</p>
+</div>
+<p>De opgepotte vroege soorten laat men nu twee &agrave; drie maanden
+op deze donkere plaats staan, de latere soorten blijven daar nog
+aanmerkelijk langer. Men kan eerst dan met het forceeren beginnen,
+wanneer de <span class="letterspaced">Hyacint</span> een vier &agrave;
+vijf centimeter langen scheut gevormd heeft en zij rijkelijk wortels
+heeft gemaakt; wat men, door en paar voorzichtig uit den pot te
+kloppen, gemakkelijk kan waarnemen. Het eigenlijke forceeren der
+<span class="letterspaced">Hyacinten</span> gaat gemakkelijk en zonder
+veel moeite. Men graaft de potten op of haalt ze uit den kelder, waarna
+zij, na behoorlijk afgewasschen te zijn, een paar dagen in een koel
+vertrek worden gezet; eerst dan zet men ze op de vensterbank van de
+warme kamer. Men moet er nu op letten, dat de aarde steeds behoorlijk
+vochtig blijft en dat zij niet aan tocht of koude buitenlucht worden
+blootgesteld. In den beginne zet men de uit het donker gehaalde potten
+niet dadelijk in het volle daglicht, maar men bedekt ze met papieren
+peperhuisjes of leege potten (<a href="#fig276">Fig. 276</a>) en neemt
+deze bedekking er na 6 of 8 dagen af. De eerst gele, aangesloten
+bladeren <span class="pagenum">[<a id="pb381" href="#pb381" name="pb381">381</a>]</span>krijgen, in het licht gezet, reeds na 24 uren
+een lichtgroene kleur, wijken van elkander af en de bloemtros komt te
+voorschijn. Zet men de bollen niet te vroeg warm, en doet men dit pas
+na een voldoende voorbereiding, dan zullen de bloemen en bladeren zich
+in de juiste verhouding ontwikkelen. Deze ontwikkeling gaat bij de
+vroege soorten zeer snel. Drie of vijf weken, nadat zij warm gezet
+zijn, ontluiken de eerste knoppen en de bloemtros moet dan geheel vrij
+boven de gootvormige bladeren uitsteken. Afgezien van de <span class="letterspaced">Romeinsche Hyacinten</span>, die men reeds in November
+warm kan zetten, moet men met het forceeren der vroegste soorten niet
+v&oacute;&oacute;r den eersten December beginnen. Daar de kale potten
+op de vensterbank niet erg mooi staan, en het tapijt door het
+veelvuldige gieten licht bemorst wordt, doet men beter de <span class="letterspaced">Hyacinten</span> in daarvoor vervaardigde bakjes te
+zetten (<a href="#fig277">Fig. 277</a>). In deze bakjes moet zich een
+zinken bak bevinden, voorzien van een afvoerbuisje, waardoor men het
+overvloedige gietwater, zoo noodig kan aftappen. De bloeiende
+<span class="letterspaced">Hyacinten</span> maken, met andere in bloei
+getrokken planten voor het venster gezet, een prachtig figuur. Zet men
+de <span class="letterspaced">Hyacinten</span> te vroeg warm, voordat
+zij voldoende beworteld zijn en een goeden scheut gemaakt hebben, dan
+krijgt men in den regel een zeer treurig resultaat. In veel gevallen
+begint het hart te rotten en krijgt men in het geheel geen bloem of wel
+de bladeren groeien buitengewoon krachtig door en de bloemtros blijft,
+door gebrek aan voedsel, achter en komt niet boven de bladeren uit; de
+knoppen verdrogen <span class="pagenum">[<a id="pb382" href="#pb382"
+name="pb382">382</a>]</span>of ontwikkelen zich slechts onvoldoende,
+zoodat in beide gevallen de plant haar waarde heeft verloren. Nu en dan
+komt het ook wel voor, dat oogenschijnlijk gezonde bollen een slechten,
+kleurloozen scheut ontwikkelen of wel, dat de bloem niet wil
+doorgroeien. In dit geval heeft de verzorger, wanneer hij onze wenken
+in acht genomen heeft, er geen schuld aan. De fout schuilt dan in den
+bol en zulke gevallen zijn zelfs door den knapsten vakman lang niet
+altijd te voorzien.</p>
+<div class="figure xd19e11887width" id="fig277"><img src="images/fig277.jpg" alt="Fig. 277. Vensterbakje voor Hyacinten in potten." width="488" height="290">
+<p class="figureHead">Fig. 277. Vensterbakje voor Hyacinten in
+potten.</p>
+</div>
+<p>Forceert men late <span class="letterspaced">Hyacinten</span>, dan
+mogen die niet te warm gezet worden, daar dan de bloemen en bladeren te
+zwak worden. Het schoonst is gewoonlijk de vroeg geforceerde
+<span class="letterspaced">Hyacint</span>, die haar bloemsteng zonder
+steun flink rechtop draagt. Dit laatste is echter niet altijd het geval
+en dan moet deze aangebonden worden. Hiertoe bedient men zich het best
+van een metalen staafje, zooals in <a href="#fig278">Fig. 278</a> is
+afgebeeld, dat z&oacute;&oacute; ingericht is, dat men het bij den bol
+kan steken zonder dien te beschadigen. Dit staafje bestaat uit dubbel
+gedraaid koperdraad, dat van onder z&oacute;&oacute; gebogen is, dat
+het tegen den potrand bevestigd kan worden. Ieder bekwaam koperslager
+kan deze staafjes vervaardigen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e11904width" id="fig278"><img src="images/fig278.jpg" alt="Fig. 278. Metalen staafje voor het aanbinden van Hyacinten-bloemen."
+width="62" height="405">
+<p class="figureHead">Fig. 278. Metalen staafje voor het aanbinden van
+Hyacinten-bloemen.</p>
+</div>
+<p>Een bloeiende <span class="letterspaced">Hyacint</span> is, in de
+warme kamer geplaatst, slechts betrekkelijk kort van duur. Wil men lang
+genot van zijn planten hebben, dan moet men ze, nadat de eerste bloemen
+ontloken zijn, in een koele kamer zetten; de bloei duurt dan veel
+langer. Men moet er echter voor zorgen, dat de bloeiende <span class="letterspaced">Hyacinten</span> niet in een kamer gezet worden, waar
+het kan vriezen, aangezien zij daarvoor zeer gevoelig zijn.</p>
+<p>Uitgebloeide <span class="letterspaced">Hyacinten</span> hebben haar
+waarde verloren; zij geven echter het volgend jaar nog een bescheiden
+bloempje, wanneer men ze na den bloei langzaam laat afsterven, dan uit
+de potten neemt, ze schoonmaakt en tot het begin van den planttijd
+droog en luchtig bewaart.</p>
+<p><span class="letterspaced">Het forceeren van Hyacinthen op
+water</span>. Een liefhebberij, die om haar zindelijkheid en eenvoud
+zeer in trek is, is het forceeren van <span class="letterspaced">Hyacinthen</span> op water. Om dit te doen bedient men
+zich van zoogenaamde Hyacintenglazen. Deze glazen zijn in verschillende
+vormen en prijzen te verkrijgen. Enkele van onze gravures toonen
+eenvoudige glazen, die in verschillende kleuren overal te koop zijn.
+Men heeft in den laatsten tijd ook andere glazen vervaardigd, die het
+bijvullen van het water gemakkelijk maken. Ook het ververschen van het
+water, hoewel niet dikwijls noodig, kan met deze glazen zeer
+gemakkelijk geschieden. Het nieuwste en doelmatigste Hyacintenglas is
+door J. C. Schmidt, te Erfurt, in den handel gebracht. Over de geheele
+lengte van dit glas loopen gootjes (<a href="#fig279">Fig. 279</a>).
+Door deze kan, zooals onze gravure aantoont, het eventueele vuile water
+zeer gemakkelijk afgegoten worden, daar men den bol met zijn wortels
+niet uit het <span class="pagenum">[<a id="pb383" href="#pb383" name="pb383">383</a>]</span>glas behoeft te nemen; hij wordt zelfs, wanneer
+men het water voorzichtig afgiet, niet eens vochtig. Dicht onder den
+hals van dit glas bevindt zich tusschen iedere twee gootjes een glazen
+uitsteeksel. Deze uitsteeksels maken het mogelijk bollen van iedere
+grootte er op te zetten, terwijl de bollen er ook luchtig door staan,
+waardoor het <span class="corr" id="xd19e11933" title="Bron: onstaan">ontstaan</span> van rotting wordt voorkomen. Het gewone
+Hyacintenglas echter is ook in alle opzichten voldoende, daar men, om
+er water af of bij te gieten, slechts den bol even behoeft op te
+lichten. Wij moeten nog opmerken, dat men in den laatsten tijd ook zeer
+fraaie, elegante glazen in den handel heeft gebracht.</p>
+<div class="figure xd19e11937width" id="fig279"><img src="images/fig279.jpg" alt="Fig. 279. Nieuw Hyacintenglas met gootjes, om het water af te kunnen gieten."
+width="545" height="301">
+<p class="figureHead">Fig. 279. Nieuw Hyacintenglas met gootjes, om het
+water af te kunnen gieten.</p>
+</div>
+<p>De <span class="letterspaced">Hyacinten</span>, die men op glazen
+forceert, komen lang niet zoo vroeg in bloei als die, welke in potten
+geplant zijn. Men moet, wil men voorkomen dat de bollen rotten, ze niet
+v&oacute;&oacute;r October op de glazen zetten. Daar de wortels in het
+water zoo goed als geen voedingstoffen vinden, kan men voor het
+forceeren op glazen slechts bollen van eerste qualiteit gebruiken.
+Enkelbloemige soorten zijn veel beter voor dit doel geschikt dan
+dubbele. Bij het aankoopen moet men uitdrukkelijk te kennen geven, dat
+men bollen verlangt, die op glazen moeten gezet worden. Wanneer in
+October de tijd voor het op glazen zetten gekomen is, dan worden deze,
+na eerst zeer goed schoongemaakt te zijn, tot vrij dicht onder den hals
+met helder regen- of leidingwater gevuld. Op ieder glas kan men zooveel
+keukenzout toevoegen, als op de punt van een ontbijtmes liggen kan; dat
+moet dienen om het water eenigszins vrij van groene Wieren te houden.
+Heeft men de glazen gevuld, dan kunnen de bollen er op gezet worden;
+zij moeten goed in den hals passen en dus vastzitten. De wortelhals van
+den bol moet dicht boven het water zijn, doch mag dit niet aanraken,
+daar hij dan begint te rotten. <a href="#fig280">Fig. 280</a> toont een
+pas opgezetten bol; men kan daaraan duidelijk zien, hoe hoog het water
+staan mag. Den <span class="pagenum">[<a id="pb384" href="#pb384" name="pb384">384</a>]</span>waterstand moet men natuurlijk, regelen na het
+opzetten van den bol. Op ieder glas plakt men een etiquetje met den
+naam van den opgezetten bol.</p>
+<p>Evenals de in potten geplante <span class="letterspaced">Hyacinten</span>, moeten ook de op glazen gezette
+minstens een paar maanden in donker staan. Het best zet men ze in den
+kelder of in een niet te warme kast. Kan men geen van beide doen, dan
+zet men ze op de donkerste plek van de kamer en bedekt iederen bol met
+een papieren peperhuis. In den loop van een paar maanden zullen de
+meeste bollen rijkelijk wortel gemaakt en een krachtige spruit gevormd
+hebben. Binnen dezen tijd zal een paar keer bijvullen der glazen noodig
+zijn. De wortels nemen water op en ook verdampt er een weinig, zoodat
+men telkens, wanneer het een paar centimeters gezakt is, de glazen
+opnieuw moet bijvullen. <a href="#fig280">Fig. 280</a> toont, hoe een
+<span class="letterspaced">Hyacint</span> er vier weken na het op water
+staan uitziet. Natuurlijk ontwikkelen niet alle bollen zich even goed,
+enkele rotten en hebben dan hun waarde verloren, weer andere werken
+volstrekt niet, hoewel de bol gezond blijft. Men doet het best deze
+laatste van de glazen te nemen en ze in potten te planten, waarin zij
+dan meestal spoedig wortelen en nog goed terechtkomen. Hebben de
+wortels den bodem van de glazen bereikt, dan zet men ze voor het
+venster; de scheuten mogen dan echter nog niet direct aan het licht
+blootgesteld worden, maar men bedekt die nog enkele dagen met een
+peperhuis.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e11963width" id="fig280"><img src="images/fig280.jpg" alt="Fig. 280. Links glas met pas opgezetten Hyacinten-bol, rechts een glas met bol, vier weken na het opzetten."
+width="289" height="516">
+<p class="figureHead">Fig. 280. Links glas met pas opgezetten
+Hyacinten-bol, rechts een glas met bol, vier weken na het opzetten.</p>
+</div>
+<div class="figure floatLeft xd19e11968width" id="fig281"><img src="images/fig281.jpg" alt="Fig. 281. Hyacint, voldoende uitgegroeid om in het licht gezet te worden."
+width="141" height="332">
+<p class="figureHead">Fig. 281. Hyacint, voldoende uitgegroeid om in
+het licht gezet te worden.</p>
+</div>
+<p>Daar de <span class="letterspaced">Hyacinten</span> op glazen
+langzaam groeien en meestal pas in Maart bloeien, moet men ze niet
+dadelijk aan een te hooge temperatuur blootstellen. De beste plaats
+voor <span class="letterspaced">Hyacinten</span> op glazen is tusschen
+de dubbele vensters van een verwarmd woonvertrek; zij staan daar zeer
+<span class="pagenum">[<a id="pb385" href="#pb385" name="pb385">385</a>]</span>goed en ontwikkelen er zich langzaam maar zeker.
+Zijn de scheuten ongeveer zoover uitgegroeid als <a href="#fig281">Fig.
+281</a> aanduidt, dan kan men ze in het volle licht zetten, en neemt
+men dus de peperhuizen weg. De verzorging is zeer eenvoudig, en bepaalt
+zich tot het bijvullen van het verbruikte water. Geheel ververschen van
+het water is slechts noodig, wanneer de bollen wortelziek zijn
+geworden, daar gezonde wortels ook het water tamelijk zuiver houden.
+Heeft men zeer koude nachten, waarin het water in de glazen voor het
+venster zou kunnen bevriezen, dan neemt men ze des avonds weg en zet ze
+midden in de kamer. Enkele bollen ontwikkelen kweekbolletjes, die men
+tijdig moet wegsnijden. Begint met de lente de zon meer en meer
+krachtig te schijnen, dan groeien de bloemen der <span class="letterspaced">Hyacinten</span> zeer welig door. Daar de bollen, door
+het gewicht van den bloemtros, dan niet erg vast meer staan en de
+bloemtrossen zelf gaan overhangen, gebruikt men het in <a href="#fig278">Fig. 278</a> afgebeelde staafje om ze hieraan op te binden.
+<a href="#fig282">Fig. 282</a> toont aan, hoe men dit staafje aan het
+glas kan bevestigen. Wanneer de <span class="letterspaced">Hyacinten</span> zich op de glazen niet goed
+ontwikkelen, wanneer zij te lange bladeren vormen en de bloemen blijven
+steken, dan is dit meestal een gevolg van het te vroeg in het licht
+zetten, of van een te warme standplaats.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e12000width" id="fig282"><img src="images/fig282.jpg" alt="Fig. 282. Aan metalen staafje gebonden Hyacint." width="293" height="551">
+<p class="figureHead">Fig. 282. Aan metalen staafje gebonden
+Hyacint.</p>
+</div>
+<p>Zijn de bollen op glazen uitgebloeid, dan zijn zij ook geheel
+uitgeput. Men kan ze wel langzaam laten afsterven, droog bewaren en in
+het najaar in potten of in den tuin planten, maar een voldoenden bloei
+zullen zij in geen geval meer geven, zoodat men beter doet ze direct na
+den bloei weg te werpen.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e12007width" id="fig283"><img src="images/fig283.jpg" alt="Fig. 283. Dubbel Hyacinten-glas." width="291"
+height="698">
+<p class="figureHead">Fig. 283. Dubbel Hyacinten-glas.</p>
+</div>
+<p><span class="letterspaced">Het kweeken van Hyacinten op dubbele
+glazen.</span> Zeer interessant is het kweeken van <span class="letterspaced">Hyacinten</span> op de in <a href="#fig283">Fig. 283</a>
+afgebeelde dubbele glazen. Zulk een glas bestaat uit twee deelen: het
+onderste fleschvormige gedeelte, dat een voet heeft, en het bovenste
+tulpvormige gedeelte, dat los op het eerste past. Tot het beplanten van
+zulk een glas behooren twee bollen; gewoonlijk neemt men een roode en
+een witte of blauwe <span class="pagenum">[<a id="pb386" href="#pb386"
+name="pb386">386</a>]</span>vari&euml;teit die te gelijk bloeien. Nadat
+men het bovenste gedeelte van het onderste heeft afgenomen, zet men de
+roode <span class="letterspaced">Hyacint</span> met de spruit naar
+onder in den hals ervan, waarin de bol goed moet passen, zoodat er geen
+openingen blijven. Hierop wordt het geheele bovenste gedeelte met het
+reeds vermelde grondmengsel gevuld, en daarin de blauw bloeiende soort
+met de spruit naar boven geplant. Heeft men dit gedaan, dan zet men het
+bovenste gedeelte weder op het onderste, zet het geheel donker en zorgt
+er voor, dat de aarde gelijkmatig vochtig blijft. Beginnen de bollen
+goed te wortelen, dan zet men de glazen op een lichte standplaats in de
+kamer en vult het onderste fleschvormige gedeelte met helder water.</p>
+<p>De onderste <span class="letterspaced">Hyacint</span> blijft nu naar
+beneden groeien en bloeit in het water, terwijl de bovenste zich als
+iedere andere <span class="letterspaced">Hyacint</span> ontwikkelt.
+Altijd gelukt het niet, beide te gelijk in bloei te hebben; het wil wel
+voorkomen, dat de bovenste bol te vroeg bloeit; dit bezwaar is echter
+te voorkomen door den uitgebloeiden bol door een anderen te vervangen.
+Erger is het, wanneer de onderste bol begint te rotten, in welk geval
+het geheel verloren is, daar deze niet door een ander vervangen kan
+worden. Het geheel maakt, wanneer het goed gelukt, een alleraardigsten
+indruk.</p>
+<p><b>Tulipa (Tulp).</b> Naast de <span class="letterspaced">Hyacint</span> is de <span class="letterspaced">Tulp</span> ontegenzeglijk het meest gezochte bolgewas,
+en daar de meeste soorten &ograve;f reukeloos zijn, &ograve;f slechts
+zeer zacht geuren, wordt zij door vele liefhebbers boven eerstgenoemde
+verkozen, daar deze hun veel te sterk riekt.</p>
+<div class="figure xd19e12045width" id="fig284"><img src="images/fig284.jpg" alt="Fig. 284. Geforceerde Hyacinten, Tulpen en Lelietjes der dalen."
+width="455" height="720">
+<p class="figureHead">Fig. 284. Geforceerde Hyacinten, Tulpen en
+Lelietjes der dalen.</p>
+</div>
+<p>In de vijftiende eeuw kwam de Tulp uit Perzi&euml; in Turkije, waar
+zij spoedig zeer bemind werd, z&oacute;&oacute; zelfs, dat men
+jaarlijks ter harer eere een groot feest vierde. Nog heden ten dage
+bestaat deze gewoonte en de Sultan beschouwt het als een groot blijk
+van liefde wanneer de bewoonsters <span class="pagenum">[<a id="pb387"
+href="#pb387" name="pb387">387</a>]</span><span class="pagenum">[<a id="pb388" href="#pb388" name="pb388">388</a>]</span>van den harem
+jaarlijks dit feest voor hem bereiden. In 1559 kwamen de Tulpen in
+Duitschland, en in het begin der zeventiende eeuw werden ze hier te
+lande ingevoerd. Nergens heeft de Tulp zoo&rsquo;n opgang gemaakt als
+in ons land, en nergens heeft zij tot zulke dolzinnige speculaties
+aanleiding gegeven. Van af 1634&ndash;1637 waren het de meest in trek
+zijnde handelsartikelen op de markten van Amsterdam, Utrecht, Leiden,
+Rotterdam, enz. Als geboren koopman maakte men toen ter tijd de Tulp
+tot een gewild handelsartikel. Het volk werd als het ware met een
+Tulpenkoorts besmet en de werkelijke handel veranderde in de grootste
+zwendelarij. Iedereen hield er een grootere of kleinere Tulpenkweekerij
+op na, in de hoop spoedig rijk te worden. De voornaamste zwendelarij
+bestond in het verkoopen van Tulpen, die in het geheel niet bestonden.
+Door de groote vraag werden de prijzen buitengewoon opgedreven en voor
+zeldzame soorten werden fabelachtige sommen besteed. Zoo werd o.a. voor
+&eacute;&eacute;n enkelen bol van de &rdquo;<span class="letterspaced">Semper Augustus</span>&rdquo; de som van 14.600 gulden
+besteed; een openbare verkoop van 120 Tulpen bracht in 1637 op de markt
+te Alkmaar 90.000 gulden op, en te Amsterdam werd in &eacute;&eacute;n
+week voor 10 millioen gulden aan Tulpenbollen verkocht. Op den duur was
+deze zwendelarij onhoudbaar, zoodat de Staten Generaal er den
+27<sup>sten</sup> April 1637 een wet tegen uitvaardigden. Ten gevolge
+hiervan geraakte de Tulpenhandel spoedig weder in zijn natuurlijk
+spoor, en de zwendelaars verlieten met gevulde zakken het tooneel
+hunner speculaties. Hoewel de Tulpenzwendelarij verdwenen is, bestaat
+er hier te lande tusschen den Nieuwen Waterweg en het Amsterdamsche
+Noordzee-kanaal toch nog een zeer uitgebreide Tulpencultuur.</p>
+<div class="figure xd19e12061width" id="fig285"><img src="images/fig285.jpg" alt="Fig. 285. Verschillende soorten Tulpen-bollen." width="503" height="173">
+<p class="figureHead">Fig. 285. Verschillende soorten
+Tulpen-bollen.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e12066width" id="fig286"><img src="images/fig286.jpg" alt="Fig. 286. Het oppotten van Tulpen-bollen."
+width="342" height="306">
+<p class="figureHead">Fig. 286. Het oppotten van Tulpen-bollen.</p>
+</div>
+<p>Van af einde Augustus tot aan November kan men de Tulpen, die men
+wil forceeren, opplanten. Soorten echter, die men vroegtijdig in bloei
+wil hebben, moeten ook tijdig opgepot worden. Het beste plant men de
+<span class="letterspaced">Tulpen</span> in een grondmengsel, dat
+bestaat uit gelijke deelen broei- en tuinaarde, waarbij men rijkelijk
+zand voegt; ieder ander zandig, doch niet te kleiachtig of vet
+grondmengsel kan men echter ook voor het oppotten van <span class="letterspaced">Tulpen</span> gebruiken. Het best doet men drie bollen
+in een pot te <span class="pagenum">[<a id="pb389" href="#pb389" name="pb389">389</a>]</span>planten, die maar juist z&oacute;&oacute; groot
+mag zijn, dat zij elkander niet raken. Nadat men den pot met aarde
+gevuld heeft, worden de bollen er in gedrukt (<a href="#fig286">Fig.
+286</a>) en wel z&oacute;&oacute; diep, dat hun neuzen in
+&eacute;&eacute;n lijn liggen met den rand van den pot of er slechts
+even bovenuit steken. Het best doet men de beplante potten met
+<span class="letterspaced">Tulpen</span> in den kelder te zetten en ze
+een centimeter of drie met aarde te bedekken. Men moet echter goed op
+deze bollen letten, daar zij bij voorkeur door muizen worden
+afgeknaagd. Graaft men de potten in den tuin onder, dan mag men vooral
+de vroegere soorten niet te lang zoo laten staan, daar de scheuten dan
+na een paar maanden reeds een buitengewone lengte hebben bereikt,
+waardoor de bloemen zich later niet mooi zouden ontwikkelen. Hierbij
+komt nog, dat de langstengelige <span class="letterspaced">Tulpen</span> dan niet rechtop blijven staan en daardoor
+veel van haar schoonheid verliezen. Bij het forceeren in de kamer stelt
+de <span class="letterspaced">Tulp</span> even weinig eischen als de
+<span class="letterspaced">Hyacint</span>; de vroege soorten verdragen
+ook, wanneer zij vroeg geforceerd worden, tamelijk veel warmte. De
+vroegste soorten zijn de enkele <span class="letterspaced">Duc-van-Thol</span>. De vroegste en kleinste van deze
+soort is de rood met gele, dan volgen de scharlaken, rose, gele,
+goudbonte, maximus en vermiljoen-vari&euml;teiten. De meeste van deze
+verspreiden een zachten geur. Ook onder de talrijke niet-riekende
+Tulpen bevinden zich verscheidene vroegere soorten. De eerste
+<span class="letterspaced">Duc-van-Thol&rsquo;s</span> kunnen omstreeks
+St. Nicolaas bloeien. <a href="#fig287">Fig. 287</a> toont een pot met
+enkele, <a href="#fig288">Fig. 288</a> een met de minder
+aanbevelenswaardige, dubbele Tulpen. De vroege Tulpen moeten ook vroeg
+in December en Januari geforceerd worden, daar bij een later in bloei
+trekken de bladeren zich buitengewoon ontwikkelen en de bloemknoppen
+verdorren. Bij het forceeren van vroege <span class="pagenum">[<a id="pb390" href="#pb390" name="pb390">390</a>]</span>Tulpen wil het wel
+voorkomen, dat de bladeren z&oacute;&oacute; stijf in elkander gerold
+zitten, dat de knop er niet door kan breken; is dit het geval, dan moet
+men de bladeren voorzichtig uit elkander rollen.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e12113width" id="fig287"><img src="images/fig287.jpg" alt="Fig. 287. Pot met enkele Tulpen." width="249"
+height="499">
+<p class="figureHead">Fig. 287. Pot met enkele Tulpen.</p>
+</div>
+<p>Late <span class="letterspaced">Tulpen</span> zijn voor het
+forceeren minder geschikt, daar zij tegen het voorjaar haar waarde voor
+de kamer verliezen. De Tulpen zijn het fraaist, wanneer de bloemen
+gesloten zijn; des winters blijven zij dit <span class="corr" id="xd19e12122" title="Niet in bron">in</span> een koel vertrek zeer lang
+en duren dan ook geruimen tijd; in het voorjaar gaan zij, onder den
+invloed van de zon, openstaan en bloeien daardoor zeer snel uit. Iedere
+Tulpen-bol brengt als regel &eacute;&eacute;n, slechts zelden twee
+bloemen voort.</p>
+<p><b>Narcissus (Narcis).</b> Door de kweekers worden de hiertoe
+behoorende soorten, met meestal zeer welriekende bloemen, verdeeld in
+drie groepen: <span class="letterspaced">Narcissen</span>, <span class="letterspaced">Tazetten</span> en <span class="letterspaced">Jonquilles</span>. De <span class="letterspaced">Narcissen</span> dragen slechts &eacute;&eacute;n of
+twee, de <span class="letterspaced">Tazetten</span> daarentegen een
+aantal bloemen op &eacute;&eacute;n steng; zij hebben smalle,
+grasachtige bladeren en sterke bollen. De <span class="letterspaced">Jonquilles</span> dragen minstens twee of drie, meestal
+echter meer bloemen op &eacute;&eacute;n steng; zij hebben smalle,
+grijsachtige bladeren en kleine bollen (<a href="#fig289">Fig.
+289</a>); het zijn over het algemeen zeer sierlijke plantjes. De
+<span class="letterspaced">Narcissen</span> behooren te huis in Spanje,
+Portugal, Itali&euml; en Griekenland, doch blijven hier te lande des
+winters onder bedekking zeer goed buiten over.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e12155width" id="fig288"><img src="images/fig288.jpg" alt="Fig. 288. Gevulde Tulpen." width="294" height="436">
+<p class="figureHead">Fig. 288. Gevulde Tulpen.</p>
+</div>
+<p>Al de hiertoe behoorende bollen worden tegen het einde van Augustus
+in potten geplant. Men gebruikt hiertoe zandige broeiaarde, waaraan een
+weinig tuingrond kan worden toegevoegd. In iederen pot worden
+gewoonlijk drie bollen geplant en daar zij elkander niet mogen
+aanraken, moet men voor <span class="letterspaced">Narcissen</span> en
+<span class="letterspaced">Tazetten</span> potten gebruiken van
+ongeveer 15 cM. wijdte, terwijl voor <span class="letterspaced">Jonquilles</span>, die kleinere bollen hebben, potten
+van 10 cM. groot genoeg zijn. De bollen worden geheel in de aarde
+geplant; slechts de lange neus mag er een eindje bovenuit steken en mag
+zelfs iets boven den potrand uitkomen. Men kan nu de beplante potten,
+hetzij ondergraven, hetzij op een schaduwrijke plek in den tuin zetten,
+totdat de vorst begint in te treden; zij moeten dan voorloopig in den
+kelder worden geplaatst. In het eerste geval mag men de potten
+hoogstens tot <span class="pagenum">[<a id="pb391" href="#pb391" name="pb391">391</a>]</span>midden Januari ondergegraven laten staan, opdat
+de bladeren, door het te vroeg warm zetten niet te lang worden; in het
+tweede geval moet men niet vergeten de potten gelijkmatig vochtig te
+houden. Van het begin van het forceeren tot den bloei verloopen
+4&ndash;6 weken.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e12173width" id="fig289"><img src="images/fig289.jpg" alt="Fig. 289. Jonquillen-bollen." width="380"
+height="188">
+<p class="figureHead">Fig. 289. Jonquillen-bollen.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e12178width" id="fig290"><img src="images/fig290.jpg" alt="Fig. 290. Narcissen-bollen." width="300"
+height="253">
+<p class="figureHead">Fig. 290. Narcissen-bollen.</p>
+</div>
+<div class="figure floatRight xd19e12183width" id="fig291"><img src="images/fig291.jpg" alt="Fig. 291. Tazetten-bollen." width="450"
+height="224">
+<p class="figureHead">Fig. 291. Tazetten-bollen.</p>
+</div>
+<p>Al de verschillende soorten <span class="letterspaced">Narcissen</span> laten zich zeer goed in bloei trekken,
+wanneer men daarmede niet v&oacute;&oacute;r half Januari begint; zij
+zijn dan in dien tijd goed beworteld en hebben zich flink ontwikkeld.
+Het in bloei trekken moet niet al te snel gaan. Men brengt deze planten
+eerst in een vertrek, waarin niet gestookt wordt, doch dat vorstvrij
+is; acht &agrave; tien dagen later zet men ze dan in een temperatuur
+van 50&deg; &agrave; 55&deg; Fahr. Zooals steeds bij het in bloei
+trekken, moet men er ook bij deze planten op letten, dat de aarde nooit
+uitdroogt, doch gelijkmatig vochtig blijft. <a href="#fig289">Fig.
+289</a> toont de bollen van een paar <span class="letterspaced">Jonquillen</span>-soorten; <a href="#fig290">Fig.
+290</a> die van twee verschillende <span class="letterspaced">Narcissen</span>-soorten, en <a href="#fig291">Fig.
+291</a> die van drie <span class="letterspaced">Tazetten</span>-soorten, terwijl <a href="#fig292">Fig.
+292</a> een pot met een bloeiende <span class="letterspaced">Narcis</span> vertoont. Bij het inkoopen van deze bollen
+moet men ze goed bekijken; zij worden toch door de larven van twee
+verschillende vliegen <span class="corr" id="xd19e12217" title="Bron: be woond">bewoond</span>, toonen dan ronde gaten en komen niet
+tot bloei. Niet al de tot het geslacht <span class="letterspaced">Narcissus</span> behoorende planten laten zich
+forceeren, verscheidene soorten hebben slechts waarde <span class="pagenum">[<a id="pb392" href="#pb392" name="pb392">392</a>]</span>ter
+versiering van den tuin. De vroegste soort om in bloei te trekken is de
+niet zeer schoone <span class="letterspaced">Marseiller Tazette</span>,
+die reeds in December warm gezet kan worden en zeer goed een hooge
+temperatuur verdraagt. Andere <span class="letterspaced">Narcissen</span> moet men voor het zonnige venster van
+een warme kamer langzamerhand tot ontwikkeling laten komen. De
+<span class="letterspaced">Jonquilles</span> mogen niet
+v&oacute;&oacute;r Maart in de kamer worden gezet.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e12236width" id="fig292"><img src="images/fig292.jpg" alt="Fig. 292. Bloeiende Narcis." width="285"
+height="539">
+<p class="figureHead">Fig. 292. Bloeiende Narcis.</p>
+</div>
+<p><b>Scilla.</b> De <span class="letterspaced">Scilla</span>-soorten
+zijn allerliefste, kleine plantjes, met stervormige kleine blauwe
+bloempjes, die reukeloos zijn en met meerdere te zamen aan kleine
+steeltjes zitten. Iedere bol brengt drie, vier of meer van deze
+bloemtrosjes voort.</p>
+<p>Men plant de bolletjes (<a href="#fig293">Fig. 293</a>), vier
+&agrave; vijf te zamen, in een potje van 10 cM. wijdte, in het
+grondmengsel, dat ook voor <span class="letterspaced">Hyacinten</span>
+gebruikt wordt. De potten kunnen, totdat het begint te vriezen, op een
+beschutte plek in den tuin blijven en dan in den kelder gezet worden;
+men kan ze echter ook, evenals de Hyacinten, ondergraven; zij moeten
+dan echter in de eerste helft van Januari opgenomen worden, om ze,
+wanneer men ze nog niet warm wil zetten, verder in den kelder of een
+koude kamer te plaatsen, daar de scheuten anders te lang en geel
+worden.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e12257width" id="fig293"><img src="images/fig293.jpg" alt="Fig. 293. Bollen van Scilla sibirica." width="325" height="242">
+<p class="figureHead">Fig. 293. Bollen van Scilla sibirica.</p>
+</div>
+<p>De soort, die het meest voor forceeren gebruikt wordt, is de
+<span class="letterspaced">Scilla sibirica</span> met fraaie, donker
+blauwe bloemen. Wanneer zij op tijd wordt geplant, kan men midden
+December reeds beginnen haar te forceeren en zij bloeit dan in Januari.
+Aanvankelijk zet men ze in een matig warme kamer; zoodra zij dan teeken
+van leven begint <span class="pagenum">[<a id="pb393" href="#pb393"
+name="pb393">393</a>]</span>te geven, wordt zij voor het venster van
+een warmere kamer gezet. Heeft men een kamer, die op het Zuiden ligt en
+waarin de zon nu en dan eens schijnt, dan is dit voor een goede
+ontwikkeling zeer voordeelig. Gewoonlijk willen bij het forceeren de
+vast aaneengesloten blaadjes niet loslaten en de bloem heeft niet de
+noodige kracht, ze van elkander te wringen, en zou dus bederven,
+wanneer men haar niet een weinig hielp. Om dit te doen, maakt men
+voorzichtig de bladeren aan de spitsen een weinig los; zij gaan dan,
+wanneer het goed gedaan is, vanzelf verder uit elkander.</p>
+<p>Wil men de <span class="letterspaced">Scilla</span> later in bloei
+hebben, dan is daarvoor beter geschikt de <span class="letterspaced">Scilla bifolia</span>, een lieve, in Duitschland en
+Frankrijk te huis behoorende voorjaarsbloeister, met blauwe bloemen.
+Van deze soort zijn ook witte, vleeschkleurige, roode en lichtblauwe
+vari&euml;teiten bekend. Ook de <span class="letterspaced">Scilla
+campanulata</span> uit Spanje en Portugal is voor dit doel zeer goed
+geschikt. Van deze soort is ook een wit bloeiende vari&euml;teit in den
+handel.</p>
+<p>Naast de besproken bolgewassen komen er nog &eacute;&eacute;n knol-
+en &eacute;&eacute;n wortelgewas meer in het bijzonder voor het
+forceeren in aanmerking n.l.:</p>
+<p><b>Crocus vernus (Krokus).</b> Onder de planten, geschikt tot
+forceeren, nemen de Krokussen een voorname plaats in. Buiten
+uitgeplant, bloeien zij slechts even later dan de Sneeuwklokjes. De
+tamelijk groote bloemen prijken in alle kleurnuancen tusschen wit,
+blauw en geel; dikwijls zijn zij ook fraai gestreept of anders
+geteekend. Zeer duidelijk toont <a href="#fig294">Fig. 294</a> het
+voorkomen van den gewonen Krokus.</p>
+<div class="figure floatRight xd19e12289width" id="fig294"><img src="images/fig294.jpg" alt="Fig. 294. Gewone Krokus." width="490" height="453">
+<p class="figureHead">Fig. 294. Gewone Krokus.</p>
+</div>
+<p>Een mooie soort is ook nog de <span class="letterspaced">Crocus
+Imperati</span> (<a href="#fig295">Fig. 295</a>), met fraai geaderde
+bloemen. De kleine knolletjes (<a href="#fig296">Fig. 296</a>), die met
+een taai, droog omhulsel zijn omgeven, gelijken in voorkomen zeer veel
+op <span class="letterspaced">Gladiolus</span>-knollen en evenals bij
+deze kan men ook bij de Krokus-knollen de eigenaardigheid waarnemen,
+dat zij nooit ouder worden dan &eacute;&eacute;n jaar. <span class="pagenum">[<a id="pb394" href="#pb394" name="pb394">394</a>]</span></p>
+<div class="figure xd19e12309width" id="fig295"><img src="images/fig295.jpg" alt="Fig. 295. Crocus Imperati." width="451"
+height="439">
+<p class="figureHead">Fig. 295. Crocus Imperati.</p>
+</div>
+<p>De oude knol droogt in den loop van den groeitijd geheel in, maar
+onder aan de jonge scheuten, die zich uit hem ontwikkelden, vormen zich
+de dadelijk bloeibaar zijnde jonge knollen. Neemt men een afgestorven
+Krokus uit den grond, dan vindt men &eacute;&eacute;n tot drie
+krachtige jonge knolletjes en aan hun voet den ouden, ingedroogden
+knol. In de catalogi der kweekers worden tegenwoordig talrijke fraaie
+vari&euml;teiten vermeld, die ieder op zichzelf toch nog te klein zijn
+om afzonderlijk te worden opgepot. Van de Krokus worden zooveel
+mogelijk knolletjes in den pot of de schaal geplant, zonder dat zij
+elkander aanraken; zij moeten 2&ndash;3 cM. diep onder de aarde geplant
+worden. Zeer geschikt om ze in te planten is zandige compost- of
+tuinaarde. Heeft men de potten of schalen beplant, dan worden zij
+aangegoten en in den tuin ingegraven of in den kelder gezet. Met het in
+bloei trekken moet men niet v&oacute;&oacute;r Februari beginnen en dit
+doen voor een zonnig gelegen venster van een koude kamer. Door
+kunstmatige warmte kan men bij deze planten niets bereiken, vooral
+niet, wanneer men gebrek heeft aan zon. In dit geval groeien de
+Krokussen krachtig door en vormen groote lange bladeren, de bloemen
+verdwijnen echter, zonder tot ontwikkeling te komen. Kweekt men deze
+planten voorzichtig, dan zorgt men, dat de temperatuur bij zonnig weer
+een weinig stijgt en daarentegen bij donker weer daalt. Brengt men goed
+bewortelde Krokussen voor een venster, dan zullen, bij zonnig weer, de
+bloemen zich reeds na enkele dagen ontplooien. Iedere knol vormt
+meerdere scheuten en uit iederen scheut ontspruiten weer verscheidene
+bloemen. De bloemen zijn in gesloten toestand verreweg het mooist.
+Geregeld sluiten zij zich des avonds, <span class="pagenum">[<a id="pb395" href="#pb395" name="pb395">395</a>]</span>maar blijven ook bij
+donker weer overdag gesloten; geheel openen doen zij zich slechts onder
+helderen zonneschijn. Heeft men ze op een koele standplaats staan, dan
+laten de bloeiende Krokussen zich van 4 tot 6 weken lang goedhouden;
+zet men ze daarentegen op een warme plaats, dan zijn zij reeds na 8 of
+10 dagen uitgebloeid. De Krokus, die in een pot is uitgebloeid, heeft
+meestal nog slechts zeer weinig waarde, omdat de jonge scheuten zich
+dan zwak ontwikkelden. Wil men er nog plezier van hebben, dan plant men
+ze na den bloei in den tuin uit, waar zij dan het volgend jaar weder
+zullen bloeien.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e12318width" id="fig296"><img src="images/fig296.jpg" alt="Fig. 296. Krokus-knolletjes." width="290"
+height="183">
+<p class="figureHead">Fig. 296. Krokus-knolletjes.</p>
+</div>
+<p><b>Convallaria majalis (Lelietje der dalen).</b> Er wordt wellicht
+geen enkele plant in z&oacute;&oacute; grooten getale in bloei
+getrokken als deze, en te verwonderen is dit zeker niet. Zoowel om haar
+lief voorkomen als om haar heerlijken geur is het Lelietje algemeen
+bemind; men vindt het in de bruidsbouquet en in den grafkrans, en een
+pot met bloeiende <span class="letterspaced">Convallaria&rsquo;s</span>
+is, vooral des winters, overal een aangenaam geschenk.</p>
+<div class="figure xd19e12331width" id="fig297"><img src="images/fig297.jpg" alt="Fig. 297. Convallaria majalis in verschillende ontwikkelingsperioden."
+width="517" height="367">
+<p class="figureHead">Fig. 297. Convallaria majalis in verschillende
+<span class="corr" id="xd19e12334" title="Bron: ontwikkelings-perioden">ontwikkelingsperioden</span>.</p>
+</div>
+<p>Het is niet zeker of de in het wild voorkomende <span class="letterspaced">Convallaria</span> het type is van de zooveel gekweekte
+soort. Deze laatste overtreft de eerste verreweg in schoonheid, zij
+heeft breedere bladeren, een krachtiger bloeiwijs en grootere bloemen;
+ook is zij zeer geschikt om in bloei te trekken, wat de eerste niet is.
+De natuurlijke bloeitijd van het Lelietje valt in de maanden Mei en
+Juni; in bloei getrokken, bloeit zij reeds in November en men kan den
+ganschen winter door bloeiende planten er van hebben. Tot het in bloei
+trekken worden meestal driejarige kiemen gebruikt (<a href="#fig298">Fig. 298</a>), met een weinig oefening kan men aan de grootte
+en den vorm <span class="pagenum">[<a id="pb396" href="#pb396" name="pb396">396</a>]</span>van de kiem dadelijk zien of zij bloeibaar is of
+niet. Snijdt men een bloeibare kiem door, dan vindt men er niet alleen
+de bladeren, maar in het hart ook den aanleg van de bloem in. In enkele
+streken van Holland worden de <span class="letterspaced">Convallaria&rsquo;s</span> bij millioenen gekweekt en
+vooral die zijn aan te bevelen, welke door haar blanke wortels toonen
+op zandgrond gekweekt te zijn.</p>
+<div class="figure xd19e12352width" id="fig298"><img src="images/fig298.jpg" alt="Fig. 298. Het in mos wikkelen van kiemen der Convallaria majalis."
+width="494" height="315">
+<p class="figureHead">Fig. 298. Het in mos wikkelen van kiemen der
+Convallaria majalis.</p>
+</div>
+<p>Voor het in bloei trekken der Lelietjes moet men, wil men ze vroeg
+hebben, over een temperatuur kunnen beschikken van minstens 80&deg;
+Fahr., in de meeste gevallen geven de kweekers ze een bodemwarmte van
+85&deg;&ndash;90&deg; Fahr. Daar men in de kamer gewoonlijk over een
+dergelijke warmte niet kan beschikken, doet men beter het zeer vroeg in
+bloei trekken niet te beproeven en er niet v&oacute;&oacute;r midden
+Januari mede te beginnen. De <span class="letterspaced">Convallaria</span> heeft, bij het in bloei trekken, een
+zeer bijzondere eigenschap; zij vormt toch geen nieuwe wortels, maar
+neemt door haar oude wortels de noodige vochtigheid op. Warmte en vocht
+zijn bij het forceeren dezer planten de voornaamste factoren. De
+kiemen, die men noodig heeft, moet men zich in October of November
+aanschaffen; men kan ze dan in den tuin ingraven of dadelijk opplanten.
+Voor het oppotten kan men iedere grondsoort, zelfs zuiver zand
+gebruiken; het best gebruikt men er potten voor van 10&ndash;12 cM.
+wijdte. In iederen pot plant men, al naar de grootte, van 8&ndash;12
+kiemen, waarvan de wortels voor het planten op ongeveer 10 cM. lengte
+teruggesneden moeten worden. Hierop neemt men den pot, legt enkele
+scherven op den bodem, waarna er een laagje aarde op wordt gebracht,
+dat een weinig wordt aangedrukt. Is men zoover klaar, dan neemt men het
+aantal kiemen, dat men planten wil, z&oacute;&oacute; in de hand, dat
+de neuzen op gelijke hoogte liggen en houdt ze dan z&oacute;&oacute; in
+den <span class="pagenum">[<a id="pb397" href="#pb397" name="pb397">397</a>]</span>pot, dat zij juist even boven den potrand
+uitsteken; de overblijvende ruimte wordt dan niet verder met aarde
+opgevuld. Nu drukt men de kiemen uit elkander, zoodat zij even ver van
+elkander verwijderd zijn, waarop de openingen met aarde worden
+aangevuld, waarbij men er op moet letten, dat de aarde goed tusschen de
+wortels in komt, en dat zij stevig genoeg wordt aangedrukt. Geraken
+enkele neuzen hierdoor onder de aarde, dan moet men die weder een
+weinig oplichten. De hoofdzaak bij het opplanten is, dat de kiemen
+geheel vrij liggen, dat de aarde goed tusschen de wortels wordt
+aangedrukt, en dat de neuzen niet onder de aarde komen te liggen.
+<a href="#fig297">Fig. 297</a> toont opgepotte kiemen in verschillende
+stadi&euml;n van ontwikkeling.</p>
+<div class="figure xd19e12367width" id="fig299"><img src="images/fig299.jpg" alt="Fig. 299. Piramide, beplant met Lelietjes der dalen." width="509"
+height="538">
+<p class="figureHead">Fig. 299. Piramide, beplant met Lelietjes der
+dalen.</p>
+</div>
+<p>In plaats van ze in potten te planten, kan men ook van negen tot
+vijftien kiemen zoodanig in gewoon mos wikkelen, dat de neuzen
+vrijblijven, doch de wortels alle in het mos komen te liggen. Het
+geheel wordt ten slotte met een flinken band tot een bundel stevig
+samengebonden. Nadat <span class="pagenum">[<a id="pb398" href="#pb398"
+name="pb398">398</a>]</span>men de kiemen opgepot of ingewikkeld heeft,
+worden zij goed aangegoten en, totdat met het forceeren begonnen wordt,
+in den kelder bewaard.</p>
+<p>Heel aardig is het in bloei trekken in zoogenaamde <span class="letterspaced">piramiden</span>. Deze piramiden (<a href="#fig299">Fig.
+299</a>) zijn steenen potten, die veel overeenkomst hebben met de
+potten, die men wel eens gebruikt ziet om Pieterselie-wortels te laten
+overwinteren; alleen zijn zij wat kleiner en van meer gaten voorzien;
+iedere pottenbakker kan ze vervaardigen. Het planten der kiemen in de
+piramide is zeer eenvoudig. De wortels der te planten kiemen worden op
+10 cM. lengte teruggesneden. Men doet dan, tot aan de onderste gaatjes,
+aarde in de piramide en legt door ieder gaatje op die hoogte, een kiem
+en wel zoodanig, dat de neus geheel uit het gaatje steekt. Zijn op deze
+wijze al de onderste gaatjes gevuld, dan brengt men er een laagje aarde
+op tot aan de tweede rij. Nadat de aarde met de hand behoorlijk is
+vastgedrukt, wordt de tweede rij gaatjes gevuld en zoo gaat men door
+tot zij alle van kiemen voorzien zijn, waarop men er bovenop ook nog
+eenige plant. Is men met beplanten klaar, dan wordt het geheel
+z&oacute;&oacute; lang onder water gedompeld, totdat er geen
+luchtblaasjes meer aan ontsnappen; ook later moet het gieten geheel op
+dezelfde wijze geschieden. Wordt de beplante piramide in bloei
+getrokken, dan richten al de uitgroeiende kiemen zich naar boven,
+zoodat het geheel er ten slotte uitziet, zooals in <a href="#fig299">Fig. 299</a> is afgebeeld.</p>
+<div class="figure floatLeft xd19e12387width" id="fig300"><img src="images/fig300.jpg" alt="Fig. 300. Pot met bloeiende Lelietjes der dalen." width="433" height="378">
+<p class="figureHead">Fig. 300. Pot met bloeiende Lelietjes der
+dalen.</p>
+</div>
+<p>Het in bloei trekken der Lelietjes doet men, in een kamer, het best
+op de volgende manier. De potten of bundeltjes <span class="letterspaced">Convallaria&rsquo;s</span> worden in een tamelijk hoog
+kistje met mos ingegraven, zoodanig, dat de neuzen ook eenige
+centimeters met mos bedekt zijn. Het mos wordt nu met een broesgieter
+met lauw warm water behoorlijk aangegoten, waarop het kistje met een
+paar glasruiten bedekt en dicht bij de kachel gezet wordt. Men moet er
+op letten, dat zij niet al te warm staan en dat de kachel, zoo
+mogelijk, gelijkmatig warm blijft. De kiemen worden nu dagelijks
+<span class="pagenum">[<a id="pb399" href="#pb399" name="pb399">399</a>]</span>met lauw water begoten, waarbij dan
+tegelijkertijd de ruiten met een drogen doek worden afgeveegd. Zijn de
+kiemen z&oacute;&oacute; ver uitgegroeid, dat zij de ruiten raken, dan
+worden deze er afgenomen. Voordat de bloemen openkomen, neemt men de
+potten uit het kistje, verwijdert het mos en zet ze voor het venster of
+op de bloemtafel. Het geheele in bloei trekken der kiemen vordert
+ongeveer van 20&ndash;25 dagen. Heeft men de kiemen zeer vroeg
+geforceerd, dan zullen zij wel bloemen, maar geen bladeren ontwikkelen.
+Om dan aan het geheel wat meer leven te geven, en de witte bloempjes
+wat beter te doen uitkomen, legt men tusschen de bloemtrosjes levend
+sphagnum, of wel, men plant er kleine Varens tusschen. Het mooiste
+resultaat verkrijgt men, door in de eerste helft van Februari te
+forceeren, daar dan de bladeren en bloemen zich ongeveer te gelijk
+ontwikkelen (<a href="#fig300">Fig. 300</a>). Hoe verder wij nu het
+voorjaar ingaan, des te sterker worden bij het forceeren de bladeren;
+ten laatste verdringen zij geheel de bloemen, die dan niet meer tot
+ontwikkeling komen. Men kan dit bezwaar eenigszins voorkomen, wanneer
+men bij iedere kiem slechts &eacute;&eacute;n blad laat doorgroeien en
+de andere tijdig, in ieder geval v&oacute;&oacute;r zij zich ontrollen,
+met een scherp mesje wegsnijdt. Bij het in bloei trekken der Lelietjes
+hangt alles &egrave;n van voldoende warmte &egrave;n van een behoorlijk
+vochtige lucht af, zoodat er zeer op het gieten en het spuiten moet
+gelet worden. Men doet het best, steeds lauw water te gebruiken. De
+grootste vijand van getrokken <span class="letterspaced">Convallaria&rsquo;s</span> is de zon; laat men ze in de
+zon staan, dan hangen zij binnen korten tijd slap en zij richten zich
+niet weder op. Wil men van de bloeiende Lelietjes veel genoegen hebben
+en ze langen tijd goedhouden, dan moet men ze in een frissche, koele
+kamer zetten. De uitgebloeide kiemen sterven af en hebben alle waarde
+verloren.</p>
+<p>Met het in bloei trekken van vaste-planten en bloemheestertjes in de
+kamer hebben wij vaak proeven zien nemen, die gewoonlijk mislukten. Wij
+raden ieder plantenliefhebber dan ook aan zijn tijd hiermede niet te
+verspillen; hij voorkomt op deze wijze tevens teleurstellingen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb400" href="#pb400" name="pb400">400</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id="xd19e11820" href="#xd19e11820src" name="xd19e11820">1</a></span>
+Zonder iets af te dingen op deze vermoedelijk in Duitschland gevolgde
+handelwijze, moet hier toch opgemerkt worden, dat ze bij ons weinig
+toepassing vindt, daar men allicht kans loopt, dat de bol spoedig uit
+den pot zal oprijzen. Hier vult men dien half met aarde, drukt die een
+weinig aan en zet er den bol op, om daarna den pot verder geheel met
+aarde te vullen.</p>
+<p class="footnote"><span class="smallcaps">Vert</span>.</p>
+</div>
+</div>
+<div id="ch4" class="div1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>IV. Kalender der Maandelijksche werkzaamheden.</h2>
+<div class="div2" id="ch4.1"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Januari.</h3>
+<p>De maand Januari is voor de Kamerplanten nog een zeer slechte maand.
+Wel beginnen de dagen reeds een weinig langer te worden en breekt de
+zon reeds nu en dan door de wolken, maar het kan nog zeer koud zijn en
+wij moeten er dus op letten, dat de vertrekken, waarin wij planten
+kweeken, behoorlijk verwarmd worden. Is het zeer koud, dan moet men,
+wanneer in de kamers geen vulreguleerkachels staan, de kachels des
+avonds laat nog eens goed laten doorbranden, daar de temperatuur des
+nachts wel wat lager mag zijn dan overdag, maar dit verschil toch niet
+al te groot moet wezen. Ook moet men des avonds de planten van het
+venster verwijderen en ze verder in de kamer zetten. In koude nachten
+heerscht er bij de vensters altijd een zeer lage temperatuur; de
+warmtegraad daalt er aanmerkelijk, somtijds z&oacute;&oacute; sterk,
+dat de aarde in de potten bevriest en de teere planten doodgaan. De
+<span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span>, die op de
+vensterbank of tusschen de dubbele ramen staan, kunnen, wanneer zij
+overdag niet in de zon staan, wel eenige graden vorst verdragen, maar
+men doet toch beter ze in de kamer te zetten, daar door het bevriezen
+de potten wel eens kunnen springen. Heeft men in Januari zachte dagen,
+dan moeten de kamers gelucht worden, waartoe men de teere planten eerst
+in een ander vertrek zet. Bijzonder voorzichtig moet men gedurende deze
+maand met het gieten zijn. Met uitzondering van eenige winterbloeisters
+en de in bloei getrokken planten, bevinden zich alle kamerplanten nog
+in haar rustperiode. De rustende planten moeten eer droog dan vochtig
+gehouden worden, maar men mag ze niet geheel laten uitdrogen, met
+uitzondering van de <span class="letterspaced">Cactussen</span> en
+andere vetplanten, die men kurkdroog kan laten worden. Er wordt dus in
+het algemeen slechts weinig gegoten; wanneer men echter giet, moet men
+goed gieten, d.w.z. z&oacute;&oacute; dat het water goed door de
+geheele kluit heendringt en ten slotte door het drainage-gaatje
+wegloopt. Men moet nooit met versch, koud water, doch altijd met lauw
+water gieten. De potplanten moet men goed zindelijk <span class="pagenum">[<a id="pb401" href="#pb401" name="pb401">401</a>]</span>houden, doode twijgjes en verrotte of verdroogde
+bladeren moeten steeds tijdig afgesneden worden. Zeer licht ontwikkelen
+zich, wanneer men daarop niet let, verschillende ongedierten, of wel,
+er zet zich op de bladplanten een laagje stof af. Beide moet men
+voorkomen, door iedere week de bladeren aan de boven- en onderzijde met
+een spons en lauw water goed af te wasschen. Krijgt het ongedierte toch
+de overhand, dan moet men die middelen toepassen, welke in het
+hoofdstuk &ldquo;De vijanden der Kamerplanten&rdquo; zijn opgegeven,
+ten einde ze zoodoende met vrucht te kunnen bestreden. Men moet
+gedurende deze maand de hardere planten, die in den kelder
+overwinteren, niet vergeten, en er op letten, dat zij n&ograve;ch
+verdrogen, n&ograve;ch bevriezen. Heerscht er zacht weer, dan moet de
+kelder, door het openzetten van het keldervenster, gelucht worden.
+Heeft men rustende bollen of knollen, dan ziet men die van tijd tot
+tijd na en vertoonen zij rotplekken, zoo worden die dadelijk
+weggesneden en de wonden met houtskoolpoeder bestrooid.</p>
+<p>Het forceeren der planten is nu in vollen gang. In de warme kamer
+trekt men <span class="letterspaced">Hyacinten</span>, <span class="letterspaced">Tulpen</span>, <span class="letterspaced">Lelietjes der
+dalen</span>. Al deze planten moeten gelijkmatig vochtig gehouden en
+slechts met lauw water begoten worden. Ook moet men goed letten op de
+tusschen de dubbele vensters staande <span class="letterspaced">Hyacinten</span> op glazen; heerscht er langdurige
+vorst, dan doet men beter ze in een verwarmde kamer te zetten, daar zij
+anders licht zouden bevriezen en daardoor bederven.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Februari.</h3>
+<p>Gedurende deze maand kunnen de kamerplanten voor het meerendeel nog
+behandeld worden zooals voor Januari is opgegeven. Meestal heerscht er
+ook nu nog strenge vorst, de tuin ligt nog onder de sneeuw bedolven en
+de ruiten zijn vaak nog met ijsbloemen beschilderd. De zon begint
+echter langzamerhand meer te schijnen, zij krijgt meer kracht en de
+temperatuur stijgt dan ook gedurende de middaguren aanmerkelijk. Bij de
+kamerplanten begint het langzamerhand reeds lente te worden, voor het
+venster bloeien talrijke geforceerde bolgewassen en in de bladplanten
+begint wat leven te komen. Vooral moet men letten op de harde planten,
+die in een koude kamer overwinteren. Deze hebben toch neiging om
+zwakke, kleurlooze scheuten te vormen en daarom moet de groei zooveel
+mogelijk tegengehouden worden. Het vertrek, waarin zij staan, moet zeer
+koel, doch vorstvrij gehouden en van nu af aan zoo dikwijls en zoo
+rijkelijk mogelijk gelucht worden. De bladplanten, die in de woonkamer
+staan, kunnen in deze maand langzamerhand aan den groei gebracht
+worden, <span class="pagenum">[<a id="pb402" href="#pb402" name="pb402">402</a>]</span>waartoe men ze wat meer begiet, en bij helder,
+zonnig weer nu en dan bespuit. Palmen, grootbladerige bladplanten en
+Varens kunnen tegen het eind van deze maand reeds verplant worden, doch
+men moet dan, totdat zij weder vaststaan, zeer voorzichtig met het
+begieten zijn. Verscheidene bol- en knolgewassen, zooals <span class="letterspaced">Liliums</span>, <span class="letterspaced">Canna&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span>, kunnen reeds opgepot en
+langzaam aan den groei gebracht worden. Met het voortkweeken kan men
+langzamerhand beginnen. Men zaait nu de zaden van <span class="letterspaced">Palmen</span> en <span class="letterspaced">Bananen</span>, verder die, welke langzaam kiemen,
+zooals die van <span class="letterspaced">Acacia&rsquo;s</span>,
+<span class="letterspaced">Canna&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Mimosa&rsquo;s</span> en ook de zeer fijne zaden waaruit
+zich slechts langzaam groote planten ontwikkelen, zooals die van
+<span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> en <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span>. Ook wordt het tijd de sporen van
+Varens uit te zaaien. De noodige aanwijzingen daartoe vindt men in de
+hoofdstukken &ldquo;Het zaaien en uitplanten&rdquo; en &ldquo;De
+kunstmatige of ongeslachtelijke voortkweeking van Kamerplanten.&rdquo;
+Over het vrij moeilijke uitzaaien der Varensporen vindt men de noodige
+gegevens in het hoofdstuk &ldquo;De Varens.&rdquo; De potten met
+uitgebloeide bolgewassen worden koel gezet, men geeft dezen laatsten
+allengs minder water, ten einde ze te laten opdrogen. De bollen, die
+reeds geheel rusten, worden uit de potten genomen, schoongemaakt en
+droog weggeborgen. Uitgebloeide <span class="letterspaced">Cineraria&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Convallaria&rsquo;s</span> hebben geen waarde meer en
+kunnen dus weggeworpen worden. De geforceerde planten staan nu in
+vollen bloei. Alle, besproken planten kunnen in deze maand geforceerd
+worden; men moet er echter om denken, die, welke geen hooge temperatuur
+kunnen verdragen, slechts voor het zonnige venster van een koel vertrek
+te zetten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.3"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Maart.</h3>
+<p>De maand Maart is voor hem, die planten in de kamer kweekt, een
+echte lentemaand, welke voortdurend werk geeft. Het verplanten,
+waarmede men in de vorige maand begonnen is, wordt geregeld voortgezet
+en zoo mogelijk be&euml;indigd, zoodat nog in deze maand alle planten,
+die er behoefte aan hadden, versche aarde verkrijgen. De zon, die nu
+meer en meer kracht begint te krijgen, maakt een geregeld en zeer
+oplettend gieten noodzakelijk; ook moeten, bij helder weer, de in warme
+vertrekken staande planten een paar keer per dag met den
+rafra&icirc;chisseur bespoten worden. De koele vertrekken moeten van nu
+af, bijna dagelijks, gelucht worden, ten einde de daarin staande harde
+planten zooveel mogelijk terug te houden. Wanneer deze, om een
+regelmatiger vorm te verkrijgen, ingesneden moeten worden, moet men dit
+nu doen, voordat de nieuwe groei <span class="pagenum">[<a id="pb403"
+href="#pb403" name="pb403">403</a>]</span>begint. Een uitzondering
+hierop maken de <span class="letterspaced">Acacia&rsquo;s</span> en
+andere bloemplanten, die nu met knoppen bezet zijn; deze toch mogen
+eerst na den bloei ingesneden worden. De potplanten, die haar blad
+laten vallen en die men in den herfst in den kelder heeft gezet, zooals
+<span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span><span class="corr"
+id="xd19e12497" title="Niet in bron">,</span> <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Rozen</span>, enz. worden in de eerste dagen van deze
+maand voor den dag gehaald, verplant, ingesneden en voor het zonnige
+venster aan den groei gebracht. Zooals reeds gezegd is, mogen de
+<span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span>, wil men mooie
+bloemschermen verkrijgen, niet ingesneden worden. Deze planten moeten
+meermalen bespoten worden, ten einde te voorkomen, dat er zich
+ongedierte op nestelt. De jonge scheuten, die nu verschijnen, kan men
+ook zeer goed als stekken gebruiken. Alle gedurende den herfst rustende
+bol- en knolgewassen, die nog niet opgeplant zijn, moeten thans aan den
+groei gebracht worden. De uitgebloeide <span class="letterspaced">Cyclamen</span> gaat men droger houden, opdat zij
+langzamerhand haar bladeren verliezen. De rusttijd van dit knolgewas
+duurt tot midden in den zomer; het is echter geen volmaakte rusttijd,
+daar de wortels in het leven blijven; vandaar dat men de knollen niet
+uit den pot moet nemen en ze ook niet geheel moet laten uitdrogen. De
+reeds aan den groei gebrachte bol- en knolgewassen worden, zoo noodig,
+verplant en de bewortelde stekken opgepot, terwijl de zaailingen
+gerepikeerd worden. Deze maand is ook nog zeer geschikt om zaden te
+zaaien of stekken te steken. De planten, die warm en licht staan, niet
+verplant zijn, en sterk groeien, kan men reeds nu en dan een weinig
+gieren. Heeft men in bloei getrokken planten, die uitgebloeid zijn, dan
+behandelt men die op de wijze, welke in het desbetreffende hoofdstuk is
+opgegeven. Al de vermelde bol- en knolgewassen, staan thans in bloei;
+men moet er echter op letten, dat zij tijdig geschermd worden, daar zij
+anders veel te snel uitbloeien. Tusschen de dubbele vensters bloeien nu
+ook de <span class="letterspaced">Hyacinten</span> op glazen, die bij
+zonnig weer zooveel water noodig hebben, dat zij wekelijks bijgevuld
+moeten worden.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.4"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>April.</h3>
+<p>Daar de zon in deze maand reeds veel meer kracht begint te krijgen,
+moet men er door flink luchten op passen, dat de temperatuur in de
+kamers, waarin, wanneer het donker weer is, nu en dan nog gestookt moet
+woeden, niet al te veel stijgt. Wanneer de zon helder schijnt, moeten
+de planten in het kamerkasje, en ook die, welke voor het venster staan,
+geschermd worden. Door de enkele warme dagen mag men zich niet laten
+verleiden, de potplanten reeds buiten te zetten. Het weer toch is in
+deze <span class="pagenum">[<a id="pb404" href="#pb404" name="pb404">404</a>]</span>maand nog zeer ongestadig en de planten, in
+gesloten vertrekken eenigszins gevoelig geworden, kunnen zeer licht het
+offer worden van plotseling invallende koude. Anders is het met de
+harde planten, die eenige graden vorst kunnen verdragen en in den
+kelder werden overwinterd. Deze, zooals <span class="letterspaced">Granaten</span>, <span class="letterspaced">Laurieren</span>, <span class="letterspaced">Oranjeboomen</span>, <span class="letterspaced">Phormiums</span> en anderen, kunnen tegen het midden van
+de maand op het balkon of in den tuin gezet worden. De planten, welke
+in een koude kamer hebben overwinterd, worden door herhaaldelijk
+luchten zoodanig gehard, dat zij tegen het eind van deze maand naar
+buiten kunnen gebracht worden. Wordt het weer nog plotseling koud, dan
+kan men ze op zij leggen en met een tapijt of eenige doeken overdekken.
+Het voortkweeken langs geslachtelijken en ongeslachtelijken weg kan ook
+nog in deze maand geschieden. De plantjes, die de vorige maand gezaaid
+zijn, zullen wel reeds z&oacute;&oacute; groot wezen, dat zij
+afzonderlijk in potjes kunnen worden uitgeplant. Heeft men zaailingen
+of stekplantjes van bossig groeiende planten, en willen zij zich niet
+vertakken, dan moet men ze in deze maand den kop afsnijden. Kweekt men
+voor de versiering van het balkon klimplanten of
+&eacute;&eacute;njarige bloemplanten, zoo moet men die in het begin van
+deze maand zaaien; de snelgroeiende zaailingen worden dan gerepikeerd,
+of ook wel dadelijk in potjes uitgeplant. Deze jonge plantjes moeten
+zonnig gehouden en tijdig aan de buitenlucht gewend worden, opdat men
+ze reeds in de volgende maand voor de beplanting der bakjes moet kunnen
+gebruiken. In deze maand kan men ook beginnen met het in orde brengen
+der aquariums of terrariums. Daar nu in den tuin reeds vele
+voorjaarsbloemen bloeien, scheidt men met het forceeren uit. De
+uitgebloeide bollen en knollen worden na het afsterven uit den grond
+genomen, in de lucht gedroogd en goed droog opgeborgen.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.5"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Mei.</h3>
+<p>Pas in deze maand begint men meer gestadig warm weer te krijgen,
+maar niet zelden heeft men in de eerste helft nog last van
+nachtvorsten, zoodat alleen de hardere planten buiten mogen gezet
+worden. Men behandelt deze op de wijze zooals aangegeven is in het
+hoofdstuk: &ldquo;De Kamerplanten gedurende den zomer.&rdquo; De
+teedere potgewassen, die n&ograve;ch nachtvorst, n&ograve;ch kouden
+regen kunnen verdragen, mogen niet v&oacute;&oacute;r de tweede helft
+van deze maand buiten gezet worden. Fijnere Palmen, teere Varens, en
+warme bladplanten blijven gedurende den geheelen zomer in de kamer; men
+moet ze nu echter in een vertrek zetten, dat veel gelucht kan worden en
+waar men ze behoorlijk tegen de zon kan beschermen. Als regel kan men
+aannemen, dat v&oacute;&oacute;r Pinksteren de bloemrekjes buiten voor
+<span class="pagenum">[<a id="pb405" href="#pb405" name="pb405">405</a>]</span>het venster in orde gemaakt en de beplanting der
+balkonbakjes uitgevoerd moet worden. In de eerste afdeeling van dit
+boek wordt uitvoerig beschreven, hoe een en ander moet worden
+uitgevoerd. Wanneer men <span class="letterspaced">Primula
+chinensis</span> voor winterbloei wil kweeken, dan moeten die nu
+gezaaid worden. Heeft men bloeiende potplanten, dan bindt men die
+behoorlijk op; uitgebloeide moeten, wanneer dit noodig blijkt,
+ingesneden worden. De potten moeten steeds zindelijk gehouden en het
+opkomende onkruid er tijdig van verwijderd worden. Al de potplanten
+moeten gedurende deze maand geregeld begoten worden en heerscht er zeer
+warm weer, dan moet men dit twee keer per dag, des morgens en des
+avonds, doen. Een herhaald bespuiten der planten is dan ook hoog
+noodig.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.6"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Juni.</h3>
+<p>In deze maand is de kamer, waarin men de planten kweekt,
+betrekkelijk leeg, de meeste hebben een plaats gevonden op de
+plantenrekjes of op de balkons. Van de talrijke teedere planten, die
+men tot nu toe in de kamer hield, zooals Palmen en Varens, kunnen er in
+deze maand nog verscheidene buiten gezet worden. Den Palmen moet men,
+na ze behoorlijk gehard te hebben, een half beschaduwde plaats in den
+tuin geven, en de Varens houden het, wanneer men ze onder boomen zet en
+herhaaldelijk bespuit, buiten zeer goed uit. Kan men niet over een tuin
+beschikken, dan doet men beter deze planten in de kamer te houden, daar
+plaatsing op een plantenrekje of balkon minder wenschelijk is. De
+meeste <span class="letterspaced">Cactussen</span> en <span class="letterspaced">Succulenten</span> staan in dezen tijd ook beter buiten
+dan in de kamer, men kan ze gerust in de volle zon zetten; vooral voor
+de versiering van rotspartijtjes laten zij zich zeer goed gebruiken.
+Heeft men goed bewortelde potplanten, dan behoeft men in deze maand
+niet zuinig te zijn met gier. Snel groeiende planten, die men in Maart
+verpot heeft, zullen nu reeds weder doorgeworteld zijn en is dit het
+geval, dan kan men ze nog eens verpotten. Heeft men nog geen
+<span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span> gezaaid, dan kan men
+het in het begin van deze maand nog doen; ook met het uitzaaien van
+<span class="letterspaced">Cineraria&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Muurbloemen</span> moet men niet langer wachten. Het
+wordt in Juni ook tijd om de stekken te snijden van de harde planten,
+die men wil vermenigvuldigen. <span class="pagenum">[<a id="pb406"
+href="#pb406" name="pb406">406</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.7"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Juli.</h3>
+<p>In deze maand kan men wel aannemen, dat de meeste bloemtafels leeg
+zijn, daar de kamerplanten, zooveel mogelijk, buiten zijn gezet. De
+plantjes, die men in de vorige maanden door zaden of stekken
+vermenigvuldigd heeft, en die men goed op tijd moet repikeeren en
+oppotten, zet men nu het best op de vensterbank, waar men ze, zoo
+noodig, tegen de zon moet kunnen schermen. In het begin van deze maand
+kan men de zomerstekken snijden van <span class="letterspaced">Pelargoniums</span>, die dan zonder veel moeite wortel
+maken en nog rijk kunnen bloeien. Voor het stekken van Rozen is het ook
+nu de beste tijd. Deze stekken wortelen pas na vier tot zes weken; men
+moet ze onder glas steken, in de volle zon zetten en zeer dikwijls
+bespuiten. <span class="letterspaced">Pelargonium</span>-stekken
+daarentegen worden niet gesloten gehouden, zij moeten echter ook een
+zonnige plaats hebben, maar mogen slechts weinig bespoten worden. Wil
+men des winters <span class="letterspaced">Reseda</span> hebben, dan
+moet die nu gezaaid worden. De hoofdzaak, waarop men gedurende deze
+maand te letten heeft, is het herhaaldelijk begieten en het, zoo
+noodig, bespuiten der planten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.8"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>Augustus.</h3>
+<p>Ook in deze maand heeft men in de kamer nog niet veel aan de planten
+te doen, daar zij voor het meerendeel nog buiten staan. Vooral moet
+gelet worden op de zaailingen van <span class="letterspaced">Primula&rsquo;s</span>, <span class="letterspaced">Cineraria&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Cyclamen</span>, die herhaaldelijk verplant moeten
+worden. De in het voorjaar gezaaide <span class="letterspaced">Gesneriacee&euml;n</span> en <span class="letterspaced">Begonia&rsquo;s</span> beginnen nu ook langzamerhand te
+bloeien. Heeft men oude knollen van <span class="letterspaced">Cyclamen</span>, wier rusttijd nu over is, dan moet men
+die verplanten en op de vensterbank zetten. Sterk groeiende planten,
+zooals <span class="letterspaced">Chrysanthemums</span>, moeten in deze
+maand voor de laatste maal verpot worden. Ook wordt het nu tijd om
+<span class="letterspaced">Pelargoniums</span> te stekken, die vrij
+snel wortel maken, doch niet uitgeplant worden. Men laat de stekken in
+de potten, waarin zij gestoken zijn, overwinteren, om ze in het
+voorjaar uit te planten. Zoo behandeld, zullen zij reeds vroeg in de
+lente bloeien. Van harde planten kan men deze maand nog stekken sneden;
+heeft men er stekken van, die in de vorige maand gestoken en nu
+beworteld zijn, dan kunnen deze in kleine potjes uitgeplant worden.
+Kweekt men klimplanten, dan moet men zorgen, dat zij geregeld
+aangebonden worden. Reeds beginnen er hier en daar zaden te rijpen;
+deze worden afgeplukt, op een vel papier gedroogd, in grauw-papieren
+zakken bewaard en in den winter schoongemaakt. Men moet <span class="pagenum">[<a id="pb407" href="#pb407" name="pb407">407</a>]</span>er
+om denken bij iedere zaadsoort den naam te voegen, daar men ze later
+niet meer kan onderscheiden. Veel acht moet nog geslagen worden op het
+gieten en spuiten, daar deze werkzaamheden ten zeerste samenhangen met
+het weer. In deze maand ontvangt men de catalogi van bolgewassen.
+Zoodra men die ontvangen heeft, doet men de bestelling, om in de tweede
+helft der maand, op de opgegeven wijze, de vroegste bol- en
+knolgewassen op te planten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.9"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>September.</h3>
+<p>Langzamerhand beginnen de planten weder in de kamer terug te komen.
+In de eerste helft dezer maand toch worden de teerste potplanten,
+zooals Palmen, Varens en andere bladplanten, die buiten stonden, weder
+in de kamer gebracht. Voordat men ze binnenbrengt, moet de aarde van
+alle onkruid gezuiverd, moeten de planten goed gewasschen en de potten
+met een boenborstel goed afgeschrobd worden. De planten, die men nog
+voorloopig buiten laat staan en die gevoelig zijn voor vocht, moet men
+z&oacute;&oacute; plaatsen, dat zij tegen de overvloedige regens
+beschut zijn. Heeft men potgewassen in den vollen grond uitgeplant
+gehad, dan moeten die tijdig en voorzichtig weder in potten gezet
+worden. Bol- en knolgewassen, die volgroeid zijn en beginnen af te
+sterven, moeten langzamerhand minder begoten worden, en ook
+<span class="letterspaced">Camellia&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Azalea&rsquo;s</span>, die knop gezet hebben, moet men
+wat minder water geven. In de kweekerijen vindt men om dezen tijd een
+grooten voorraad van kamerplanten voorhanden, zoodat men nu zeer goed
+de noodige soorten, vooral de winterbloeisters, kan koopen. De maand
+September is ook de meest geschikte om bol- en knolgewassen, die men
+forceeren wil, op te planten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.10"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>October.</h3>
+<p>In de maand October krijgt men weer heel wat te doen. Reeds in de
+eerste dagen van deze maand moeten alle planten, die nog buiten staan,
+met uitzondering van enkele zeer harde, haar winterkwartieren
+betrekken. Alvorens dit te doen moeten de planten en potten goed
+schoongemaakt en de eersten behoorlijk opgebonden worden. Heeft men
+planten, die gedurende den zomer ziek geworden zijn, dan doet men het
+best die weg te werpen, daar zij toch den winter niet goed doorkomen.
+Zoolang het weer nog niet koud wordt, moet men de vertrekken, waarin de
+planten <span class="pagenum">[<a id="pb408" href="#pb408" name="pb408">408</a>]</span>staan, behoorlijk luchten. Bij het binnenzetten
+der planten moet men er vooral op letten, dat zij licht staan en
+elkander niet, of zoo weinig mogelijk, raken. De planten, die weinig
+warmte behoeven, worden in een koele kamer gebracht, waar slechts in
+uitersten nood gestookt wordt. Heeft men grootere harde planten, die
+zonder schade een paar graden vorst kunnen verdragen, in kuipen staan,
+dan laat men die tot het eind van deze maand buiten, waarna zij in de
+gang of in een luchtigen kelder gezet worden. Heeft men geen ruimte
+genoeg om deze planten behoorlijk te bergen, dan geeft men ze aan een
+vertrouwden kweeker om te bewaren. Bol- en knolgewassen, die
+afgestorven zijn, worden uit de potten genomen en schoongemaakt, om ze
+droog te bewaren. Indien de <span class="letterspaced">Fuchsia&rsquo;s</span><span class="corr" id="xd19e12633"
+title="Niet in bron">,</span> <span class="letterspaced">Hortensia&rsquo;s</span> en <span class="letterspaced">Rozen</span> haar bladeren reeds verloren hebben, dan
+kunnen zij in een vorstvrijen kelder opgeborgen worden. Kleinere
+<span class="letterspaced">Cactussen</span> en <span class="letterspaced">Succulenten</span>, waarvoor men geen voldoende ruimte
+heeft, kunnen met de potten in kistjes met droog zand worden
+ingegraven, welke men dan ter overwintering boven op een kast kan
+zetten in een koele, doch vorstvrije kamer. Planten, die om dezen tijd
+bloeien, moeten zoo licht en zonnig mogelijk gezet worden. Ook bol- of
+knolgewassen, die men forceeren wil, kunnen nog geplant worden. Voor
+het op glazen zetten van <span class="letterspaced">Hyacinten</span> is
+October ook een zeer geschikte maand.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.11"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>November.</h3>
+<p>Het sombere weer, dat meestal gedurende deze maand heerscht, is voor
+de kamerplanten niet zeer gunstig, daar het licht rotting veroorzaakt,
+wanneer men met gieten niet zeer oppast. Vooral met de knollen der
+<span class="letterspaced">Cyclamen</span> moet men zeer voorzichtig
+zijn en er voor zorgen, dat geen gietwater in het hart der plant komt.
+De lucht wordt in de kamers, waarin nu reeds geregeld gestookt wordt,
+zeer droog; het is daarom nuttig de Palmen en andere bladplanten
+herhaaldelijk met een sponsje en lauw water af te wasschen. Treedt er
+ongedierte op, dan moet men dat zoo krachtig mogelijk bestrijden. De
+vertrekken, waarin de harde planten staan, moeten met zacht weer
+gelucht worden. Het is zaak zeer voorzichtig te zijn met gieten; men
+gebruikt daartoe slechts water, dat de temperatuur heeft van het
+vertrek, waarin de planten staan, en den planten, die rusten, mag men
+vooral niet te veel water geven. Herfstbloeisters, die uitgebloeid
+zijn, zooals <span class="letterspaced">Bouvardia&rsquo;s</span> en
+<span class="letterspaced">Chrysanthemums</span>, moeten ingesneden en
+in den kelder gezet worden. De bolgewassen, <span class="pagenum">[<a id="pb409" href="#pb409" name="pb409">409</a>]</span>die
+men buiten heeft ondergegraven, bedekt men met flinke laag blad, ten
+einde ze voor de vorst te beschermen. Met het forceeren kan men
+beginnen, waartoe de <span class="letterspaced">Romeinsche
+Hyacint</span> en de roode en gele <span class="letterspaced"><span class="corr" id="xd19e12674" title="Bron: Duc-van-Tholl">Duc-van-Thol</span></span> het eerst aan de beurt
+zijn. Heeft men <span class="letterspaced">Hyacinten</span> op glazen
+tusschen de dubbele vensters staan, dan moet men die, bij het intreden
+van strengere vorst, in de kamer zetten.</p>
+</div>
+<div class="div2" id="ch4.12"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3>December.</h3>
+<p>Ook voor deze maand gelden de bovenstaande raadgevingen. Men moet er
+op letten, dat de planten in de warmere kamer, zoo ver mogelijk van de
+kachel verwijderd en zoo dicht mogelijk bij de vensters staan. De
+planten, in de koude kamers, veroorzaken al heel weinig moeite; toch
+moet in die kamers nu en dan gestookt worden, eerstens om het indringen
+van de vorst te beletten en ten tweede om de lucht een weinig te laten
+opdrogen. Die, welke in den kelder overwinteren, moeten ook nu en dan
+nagezien en begoten worden, ten einde te beletten, dat zij uitdrogen,
+waardoor de bast rimpelig wordt, en de plant doodgaat. Bijna al de
+potgewassen bevinden zich thans in hun rustperiode. De bol- en
+knolgewassen, die men buiten heeft ondergegraven, kunnen licht te ver
+uitgroeien; zij moeten op een zachten dag uit den grond genomen en in
+de kamer gezet worden, mits men ze nog niet direct in bloei wil
+trekken, in welk geval men ze voorloopig in den kelder zet.</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<p><span class="pagenum">[<a id="pb410" href="#pb410" name="pb410">410</a>]</span></p>
+<div id="index" class="div1 index"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h2>Alphabetisch Register.</h2>
+<div class="transcribernote indextoc"><a href="#xd19e12692">A</a> |
+<a href="#xd19e13131">B</a> | <a href="#xd19e13349">C</a> | <a href="#xd19e14033">D</a> | <a href="#xd19e14160">E</a> | <a href="#xd19e14378">F</a> | <a href="#xd19e14455">G</a> | <a href="#xd19e14578">H</a> | <a href="#xd19e14871">I</a> | <a href="#xd19e14957">J</a> | <a href="#xd19e14985">K</a> | <a href="#xd19e15133">L</a> | <a href="#xd19e15336">M</a> | <a href="#xd19e15569">N</a> | <a href="#xd19e15702">O</a> | <a href="#xd19e15884">P</a> | <a href="#xd19e16304">R</a> | <a href="#xd19e16551">S</a> | <a href="#xd19e16926">T</a> | <a href="#xd19e17082">U</a> | <a href="#xd19e17096">V</a> | <a href="#xd19e17324">W</a> | <a href="#xd19e17421">Y</a> | <a href="#xd19e17442">Z</a></div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e12692">A.</h3>
+<p>Aarde <a href="#pb17" class="pageref">17</a>.</p>
+<p>Abutilon <a href="#pb109" class="pageref">109</a>.</p>
+<p>Acacia <a href="#pb110" class="pageref">110</a>&ndash;403.</p>
+<p>Acalypha <a href="#pb292" class="pageref">292</a>.</p>
+<p>Achimenes <a href="#pb225" class="pageref">225</a>.</p>
+<p>Adiantum cuneatum <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.<br>
+<br>
+Adiantum cuneatum fragrantissimum <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.<br>
+<br>
+Adiantum cuneatum gracillimum <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.</p>
+<p>&AElig;chmea fulgens <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.</p>
+<p>Aflegger <a href="#pb35" class="pageref">35</a>.</p>
+<p>Agave <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.<br>
+<br>
+Agave americana <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.<br>
+<br>
+Agave aureo-marginata <a href="#pb282" class="pageref">282</a>.<br>
+<br>
+Agave stricta <a href="#pb282" class="pageref">282</a>.<br>
+<br>
+Agave Verschaffeltii <a href="#pb282" class="pageref">282</a>.<br>
+<br>
+Agave Victoria-Regina <a href="#pb282" class="pageref">282</a>.</p>
+<p>Agapanthus umbellatus <a href="#pb154" class="pageref">154</a>.</p>
+<p>Agath&aelig;a amelloides <a href="#pb111" class="pageref">111</a>.</p>
+<p>Ageratum <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Aletris <a href="#pb317" class="pageref">317</a>.</p>
+<p>Alisma natans <a href="#pb361" class="pageref">361</a>.</p>
+<p>Alo&euml; <a href="#pb275" class="pageref">275</a>.<br>
+<br>
+Alo&euml; arborescens <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Alo&euml; (Honderdjarige) <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.<br>
+<br>
+Alo&euml; latifolia <a href="#pb275" class="pageref">275</a>.<br>
+<br>
+Alo&euml; longearistata <a href="#pb275" class="pageref">275</a>.<br>
+<br>
+Alo&euml; saponaria <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Alo&euml; variegata <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.</p>
+<p>Alpenroos <a href="#pb93" class="pageref">93</a>.</p>
+<p>Alpenviooltje <a href="#pb189" class="pageref">189</a>.</p>
+<p>Amaryllis <a href="#pb91" class="pageref">91</a>&ndash;179.</p>
+<p>Ampel <a href="#pb10" class="pageref">10</a>.</p>
+<p>Ampelopsis quinquefolia <a href="#pb244" class="pageref">244</a>.</p>
+<p>Ampelplant <a href="#pb247" class="pageref">247</a>.</p>
+<p>Anguloa Clowesii <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Anhalonium <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.</p>
+<p>Anjelier <a href="#pb39" class="pageref">39</a>&ndash;162.<br>
+<br>
+Anjelier (Boom-) <a href="#pb165" class="pageref">165</a>.<br>
+<br>
+Anjelier (Remontant.) <a href="#pb163" class="pageref">163</a>.</p>
+<p>Anthurium <a href="#pb207" class="pageref">207</a>.<br>
+<br>
+Anthurium Dechardii <a href="#pb208" class="pageref">208</a>.<br>
+<br>
+Anthurium Scherzerianum <a href="#pb207" class="pageref">207</a>.</p>
+<p>Aphelandra <a href="#pb148" class="pageref">148</a>.</p>
+<p>Aponogeton distachyon <a href="#pb358" class="pageref">358</a>.<br>
+<br>
+Aponogeton Lagrangei <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.<br>
+<br>
+Aponogeton fenestralis <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.<br>
+<br>
+Aponogeton monostachyon <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.</p>
+<p>Aquarium <a href="#pb339" class="pageref">339</a>.</p>
+<p>Aralia <a href="#pb284" class="pageref">284</a>.</p>
+<p>Araucaria excelsa <a href="#pb327" class="pageref">327</a>.<br>
+<br>
+Araucaria excelsa glauca <a href="#pb327" class="pageref">327</a>.</p>
+<p>Ardisia crenulata <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.</p>
+<p>Areca Baueri <a href="#pb313" class="pageref">313</a>.<br>
+<br>
+Areca lutescens <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.<br>
+<br>
+Areca sapida <a href="#pb313" class="pageref">313</a>.</p>
+<p>Aroidee&euml;n <a href="#pb204" class="pageref">204</a>.</p>
+<p>Arum pal&aelig;stinum <a href="#pb207" class="pageref">207</a>.<br>
+<br>
+Arum sanctum <a href="#pb207" class="pageref">207</a>.</p>
+<p>Asparagus comorensis <a href="#pb242" class="pageref">242</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb411" href="#pb411"
+name="pb411">411</a>]</span><br>
+<br>
+Asparagus plumosus <a href="#pb242" class="pageref">242</a>.<br>
+<br>
+Asparagus Sprengeri <a href="#pb242" class="pageref">242</a>&ndash;250.</p>
+<p>Aspidistra <a href="#pb297" class="pageref">297</a>.</p>
+<p>Asplenium <a href="#pb331" class="pageref">331</a>.<br>
+<br>
+Asplenium Belangeri <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.</p>
+<p>Aster chinensis <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Astrophytum <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.</p>
+<p>Aucuba japonica <a href="#pb286" class="pageref">286</a>.</p>
+<p>Azolla caroliniana <a href="#pb364" class="pageref">364</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e13131">B.</h3>
+<p>Bakje (planten-) <a href="#pb100" class="pageref">100</a>.</p>
+<p>Balkon <a href="#pb100" class="pageref">100</a>.</p>
+<p>Banaan <a href="#pb305" class="pageref">305</a>&ndash;402.<br>
+<br>
+Banaan (Abessinische) <a href="#pb95" class="pageref">95</a>.</p>
+<p>Batrachium fluitans <a href="#pb355" class="pageref">355</a>.</p>
+<p>Beendermeel <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Begonia <a href="#pb91" class="pageref">91</a>&ndash;170&ndash;281&ndash;402.<br>
+<br>
+Begonia (Knol-) <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.<br>
+<br>
+Begonia Martiana <a href="#pb282" class="pageref">282</a>.<br>
+<br>
+Begonia (stengelachtige-) <a href="#pb171" class="pageref">171</a>.<br>
+<br>
+Begonia Rex <a href="#pb299" class="pageref">299</a>.</p>
+<p>Bemesting <a href="#pb60" class="pageref">60</a>.</p>
+<p>Bevriezen <a href="#pb86" class="pageref">86</a>.</p>
+<p>Billbergia amoena <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.<br>
+<br>
+,, nutans <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.</p>
+<p>Bindbast (Moscovisch) <a href="#pb68" class="pageref">68</a>.<br>
+<br>
+Bindbast (Raffia) <a href="#pb68" class="pageref">68</a>.</p>
+<p>Binnenbrengen <a href="#pb104" class="pageref">104</a>.</p>
+<p>Bladaarde <a href="#pb18" class="pageref">18</a>.</p>
+<p>Bladbegonia <a href="#pb299" class="pageref">299</a>.</p>
+<p>Bladcactus <a href="#pb41" class="pageref">41</a>&ndash;262.</p>
+<p>Bladluis <a href="#pb74" class="pageref">74</a>.</p>
+<p>Bladmos <a href="#pb349" class="pageref">349</a>.</p>
+<p>Bloemenmest <a href="#pb62" class="pageref">62</a>.</p>
+<p>Bloemenrekje <a href="#pb97" class="pageref">97</a>.</p>
+<p>Bloempot <a href="#pb45" class="pageref">45</a>.</p>
+<p>Bloempot (vierkante) <a href="#pb10" class="pageref">10</a>.</p>
+<p>Bloemstandaard <a href="#pb6" class="pageref">6</a>.</p>
+<p>Bloemtafel <a href="#pb4" class="pageref">4</a>.</p>
+<p>Bolgewas <a href="#pb375" class="pageref">375</a>.</p>
+<p>Boronia <a href="#pb111" class="pageref">111</a>.</p>
+<p>Boschgrond <a href="#pb18" class="pageref">18</a>.</p>
+<p>Bouvardia <a href="#pb107" class="pageref">107</a>&ndash;112&ndash;408.</p>
+<p>Brandvlek <a href="#pb86" class="pageref">86</a>.</p>
+<p>Broeiaarde <a href="#pb19" class="pageref">19</a>.</p>
+<p>Broesgieter <a href="#pb15" class="pageref">15</a>.</p>
+<p>Bromeliacee&euml;n <a href="#pb213" class="pageref">213</a>.</p>
+<p>Brugmansia suaveolens <a href="#pb119" class="pageref">119</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e13349">C.</h3>
+<p>Cabomba caroliniana <a href="#pb353" class="pageref">353</a>.<br>
+<br>
+Cabomba ros&aelig;folia <a href="#pb354" class="pageref">354</a>.</p>
+<p>Cactee&euml;n <a href="#pb257" class="pageref">257</a>.</p>
+<p>Cactus <a href="#pb43" class="pageref">43</a>&ndash;93&ndash;400.<br>
+<br>
+Cactus (Kogelvormige) <a href="#pb42" class="pageref">42</a>.<br>
+<br>
+Cactus (Roede-) <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Cactus (Slang) <a href="#pb271" class="pageref">271</a>.<br>
+<br>
+Cactus (Zuil-) <a href="#pb262" class="pageref">262</a>&ndash;270.</p>
+<p>Caladium <a href="#pb39" class="pageref">39</a>&ndash;212.</p>
+<p>Calceolaria hybrida <a href="#pb156" class="pageref">156</a>.<br>
+<br>
+Calceolaria rugosa <a href="#pb113" class="pageref">113</a>.</p>
+<p>Calla &aelig;thiopica <a href="#pb205" class="pageref">205</a>.<br>
+<br>
+Calla albo-maculata <a href="#pb216" class="pageref">216</a>.</p>
+<p>Callistemon <a href="#pb114" class="pageref">114</a>.</p>
+<p>Callistephus chinensis <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Callitriche verna <a href="#pb355" class="pageref">355</a>.</p>
+<p>Calorif&egrave;res <a href="#pb88" class="pageref">88</a>.</p>
+<p>Camellia <a href="#pb407" class="pageref">407</a>.<br>
+<br>
+Camellia japonica <a href="#pb114" class="pageref">114</a>.</p>
+<p>Campanula <a href="#pb156" class="pageref">156</a>&ndash;249.</p>
+<p>Canna <a href="#pb91" class="pageref">91</a>&ndash;185&ndash;402.</p>
+<p>Capsicum annuum <a href="#pb323" class="pageref">323</a>.</p>
+<p>Caraguata cardinalis <a href="#pb220" class="pageref">220</a>.</p>
+<p>Carex <a href="#pb349" class="pageref">349</a>.<br>
+<br>
+Carex japonica fol. var. <a href="#pb295" class="pageref">295</a>.</p>
+<p>Caryota sobolifera <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.<br>
+<br>
+Caryota urens <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.</p>
+<p>Cattleya Harryana <a href="#pb236" class="pageref">236</a>.</p>
+<p>Ceratophyllum demersum <a href="#pb355" class="pageref">355</a>.<br>
+<br>
+Ceratophyllum submersum <a href="#pb355" class="pageref">355</a>.</p>
+<p>Cereus <a href="#pb45" class="pageref">45</a>&ndash;265&ndash;270.<br>
+<br>
+Cereus cyaneus <a href="#pb272" class="pageref">272</a>.<br>
+<br>
+Cereus flagelliformis <a href="#pb271" class="pageref">271</a>.<br>
+<br>
+Cereus grandiflorus <a href="#pb263" class="pageref">263</a>, <a href="#pb270" class="pageref">270</a>.<br>
+<br>
+Cereus nycticalus <a href="#pb270" class="pageref">270</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb412" href="#pb412" name="pb412">412</a>]</span><br>
+<br>
+Cereus speciosissimus <a href="#pb270" class="pageref">270</a>.</p>
+<p>Cestrum <a href="#pb116" class="pageref">116</a>.</p>
+<p>Cham&aelig;dorea elegans <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.<br>
+<br>
+Cham&aelig;dorea Ernesti Augusti <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.</p>
+<p>Cham&aelig;rops excelsa <a href="#pb317" class="pageref">317</a>.<br>
+<br>
+Cham&aelig;rops humilis <a href="#pb317" class="pageref">317</a>.</p>
+<p>Cheiranthus Cheiri <a href="#pb157" class="pageref">157</a>.</p>
+<p>Chlorophytum Sternbergianum <a href="#pb252" class="pageref">252</a>.</p>
+<p>Choisya ternata <a href="#pb117" class="pageref">117</a>.</p>
+<p>Chrysanthemum <a href="#pb107" class="pageref">107</a>&ndash;406&ndash;408.<br>
+<br>
+Chrysanthemum frutescens <a href="#pb116" class="pageref">116</a>.<br>
+<br>
+Chrysanthemum indicum <a href="#pb157" class="pageref">157</a>.</p>
+<p>Cineraria <a href="#pb405" class="pageref">405</a>, <a href="#pb406"
+class="pageref">406</a>.<br>
+<br>
+,, hybrida <a href="#pb161" class="pageref">161</a>.</p>
+<p>Citrus <a href="#pb93" class="pageref">93</a>&ndash;324.<br>
+<br>
+Citrus Aurantium <a href="#pb325" class="pageref">325</a>.<br>
+<br>
+Citrus chinensis <a href="#pb325" class="pageref">325</a>.<br>
+<br>
+Citrus japonica <a href="#pb325" class="pageref">325</a>.<br>
+<br>
+Citrus myrtifolia <a href="#pb325" class="pageref">325</a>.</p>
+<p>Clerodendron <a href="#pb117" class="pageref">117</a>.<br>
+<br>
+Clerodendron Balfouri <a href="#pb239" class="pageref">239</a>.</p>
+<p>Clianthus <a href="#pb118" class="pageref">118</a>.</p>
+<p>Clivia <a href="#pb173" class="pageref">173</a>.</p>
+<p>Cob&aelig;a scandens <a href="#pb103" class="pageref">103</a>&ndash;242.</p>
+<p>Cochenille-luis <a href="#pb266" class="pageref">266</a>.</p>
+<p>Cocos nucifera <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.<br>
+<br>
+Cocos Romanzoffiana <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.<br>
+<br>
+Cocos Weddeliana <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.</p>
+<p>C&oelig;logyne <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Coffea arabica <a href="#pb292" class="pageref">292</a>.</p>
+<p>Colchicum <a href="#pb188" class="pageref">188</a>.</p>
+<p>Coleus <a href="#pb302" class="pageref">302</a>.</p>
+<p>Colocasia odora <a href="#pb211" class="pageref">211</a>.</p>
+<p>Compostaarde <a href="#pb18" class="pageref">18</a>.</p>
+<p>Conifeer <a href="#pb106" class="pageref">106</a>&ndash;326.</p>
+<p>Console <a href="#pb6" class="pageref">6</a>.</p>
+<p>Convallaria majalis <a href="#pb395" class="pageref">395</a>.</p>
+<p>Coprosma Baueriana <a href="#pb286" class="pageref">286</a>.</p>
+<p>Cordyline <a href="#pb317" class="pageref">317</a>.<br>
+<br>
+Cordyline australis <a href="#pb321" class="pageref">321</a>.<br>
+<br>
+Cordyline Bruantii <a href="#pb321" class="pageref">321</a>.<br>
+<br>
+Cordyline congesta <a href="#pb321" class="pageref">321</a>.<br>
+<br>
+Cordyline Danellii <a href="#pb321" class="pageref">321</a>.<br>
+<br>
+Cordyline indivisa <a href="#pb321" class="pageref">321</a>.<br>
+<br>
+Cordyline rubra <a href="#pb321" class="pageref">321</a>.<br>
+<br>
+Cordyline terminalis <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.</p>
+<p>Correa <a href="#pb118" class="pageref">118</a>.</p>
+<p>Crassula Bolusii <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.<br>
+<br>
+Crassula coccinea <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.<br>
+<br>
+Crassula Cooperi <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.<br>
+<br>
+Crassula spathulata <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.</p>
+<p>Crinum <a href="#pb188" class="pageref">188</a>.</p>
+<p>Crocus Imperati <a href="#pb393" class="pageref">393</a>.<br>
+<br>
+Crocus vernus <a href="#pb393" class="pageref">393</a>.</p>
+<p>Cryptanthus bivittatus <a href="#pb220" class="pageref">220</a>.<br>
+<br>
+Cryptanthus zonatus <a href="#pb220" class="pageref">220</a>.</p>
+<p>Cryptomeria elegans <a href="#pb328" class="pageref">328</a>.<br>
+<br>
+Cryptomeria japonica <a href="#pb328" class="pageref">328</a>.</p>
+<p>Cuphea <a href="#pb118" class="pageref">118</a>.<br>
+<br>
+Cuphea platycentra <a href="#pb104" class="pageref">104</a>.</p>
+<p>Curculigo <a href="#pb39" class="pageref">39</a>.<br>
+<br>
+Curculigo recurvata <a href="#pb303" class="pageref">303</a>.</p>
+<p>Cycas revoluta <a href="#pb293" class="pageref">293</a>.</p>
+<p>Cyclamen <a href="#pb189" class="pageref">189</a>&ndash;403&ndash;406&ndash;408.</p>
+<p>Cyperus <a href="#pb349" class="pageref">349</a>.</p>
+<p>Cypripedium barbatum <a href="#pb234" class="pageref">234</a>.<br>
+<br>
+Cypripedium insigne <a href="#pb234" class="pageref">234</a>.<br>
+<br>
+Cypripedium Siebertianum <a href="#pb234" class="pageref">234</a>.</p>
+<p>Cytisus <a href="#pb118" class="pageref">118</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14033">D.</h3>
+<p>Dahlia <a href="#pb91" class="pageref">91</a>.</p>
+<p>Datura arborea <a href="#pb119" class="pageref">119</a>.</p>
+<p>Dendrobium <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Dianthus <a href="#pb162" class="pageref">162</a>.</p>
+<p>Dieffenbachia Baumannii <a href="#pb211" class="pageref">211</a>.<br>
+<br>
+Dieffenbachia magnifica <a href="#pb211" class="pageref">211</a>.</p>
+<p>Diosma alba <a href="#pb119" class="pageref">119</a>.</p>
+<p>Draadworm <a href="#pb78" class="pageref">78</a>.</p>
+<p>Drac&aelig;na <a href="#pb317" class="pageref">317</a>.<br>
+<br>
+Drac&aelig;na Draco <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.<br>
+<br>
+Drac&aelig;na fragrans <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.<br>
+<br>
+Drac&aelig;na Lindenii <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.<br>
+<br>
+Drac&aelig;na marginata <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.<br>
+<br>
+Drac&aelig;na Massangeana <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.<br>
+<br>
+Drac&aelig;na Rothiana <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb413" href="#pb413"
+name="pb413">413</a>]</span><br>
+<br>
+Drac&aelig;na Sanderiana <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.</p>
+<p>Drainage <a href="#pb47" class="pageref">47</a>.</p>
+<p>Drakenbloedboom <a href="#pb322" class="pageref">322</a>.</p>
+<p>Dyckia sulphurea <a href="#pb283" class="pageref">283</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14160">E.</h3>
+<p>Echeveria <span class="corr" id="xd19e14164" title="Bron: agavoides">agavo&iuml;des</span> <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Echeveria Desmetiana <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Echeveria discolor <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Echeveria fulgens <a href="#pb278" class="pageref">278</a>.<br>
+<br>
+Echeveria gibbiflora <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Echeveria metallica <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Echeveria mucronata <a href="#pb278" class="pageref">278</a>.<br>
+<br>
+Echeveria retusa <a href="#pb278" class="pageref">278</a>.<br>
+<br>
+Echeveria rosea <a href="#pb278" class="pageref">278</a>.<br>
+<br>
+Echeveria Scheideckeri <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.</p>
+<p>Echinocactus <a href="#pb263" class="pageref">263</a>.<br>
+<br>
+Echinocactus capricornis <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Echinocactus Grusonii <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.</p>
+<p>Echinocereus <a href="#pb263" class="pageref">263</a>.</p>
+<p>Echinopsis <a href="#pb272" class="pageref">272</a>.<br>
+<br>
+Echinopsis Eyriesii <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Echinopsis oxygona <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.</p>
+<p>Eereprijs <a href="#pb146" class="pageref">146</a>.</p>
+<p>Eichhornia crassipes <a href="#pb365" class="pageref">365</a>.</p>
+<p>Eierplant <a href="#pb326" class="pageref">326</a>.</p>
+<p>Elodea canadensis <a href="#pb356" class="pageref">356</a>.</p>
+<p>Entkop <a href="#pb43" class="pageref">43</a>.</p>
+<p>Epidendrum <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Epiphyllum <a href="#pb41" class="pageref">41</a>&ndash;265.<br>
+<br>
+Epiphyllum truncatum <a href="#pb267" class="pageref">267</a>.</p>
+<p>Erythrina crista-galli <a href="#pb120" class="pageref">120</a>.</p>
+<p>Eucalyptus <a href="#pb286" class="pageref">286</a>.</p>
+<p>Eucharis <a href="#pb192" class="pageref">192</a>.</p>
+<p>Eugenia australis <a href="#pb287" class="pageref">287</a>.</p>
+<p>Euphorbia <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.<br>
+<br>
+Euphorbia splendens <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.</p>
+<p>Evonymus <a href="#pb93" class="pageref">93</a>&ndash;105&ndash;287.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14378">F.</h3>
+<p>Farfugium grande <a href="#pb295" class="pageref">295</a>.</p>
+<p>Ficus <a href="#pb34" class="pageref">34</a>&ndash;288.<br>
+<br>
+Ficus minima <a href="#pb253" class="pageref">253</a>.</p>
+<p>Ficus repens <a href="#pb253" class="pageref">253</a>.</p>
+<p>Fittonia <a href="#pb303" class="pageref">303</a>.</p>
+<p>Fontinalis antipyretica <a href="#pb356" class="pageref">356</a>.</p>
+<p>Forceeren <a href="#pb372" class="pageref">372</a>.</p>
+<p>Fragaria indica <a href="#pb252" class="pageref">252</a>.</p>
+<p>Franciscea <a href="#pb149" class="pageref">149</a>.</p>
+<p>Fuchsia <a href="#pb105" class="pageref">105</a>, <a href="#pb106"
+class="pageref">106</a>, <a href="#pb120" class="pageref">120</a>,
+<a href="#pb403" class="pageref">403</a>, <a href="#pb408" class="pageref">408</a>.<br>
+<br>
+Fuchsia procumbens <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14455">G.</h3>
+<p>Galeobdolon luteum <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.</p>
+<p>Gardenia <a href="#pb149" class="pageref">149</a>.</p>
+<p>Gasteria acinacifolia <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.<br>
+<br>
+Gasteria pulchra <a href="#pb276" class="pageref">276</a>.</p>
+<p>Genista canariensis <a href="#pb119" class="pageref">119</a>.</p>
+<p>Gesneria <a href="#pb402" class="pageref">402</a>.</p>
+<p>Gesneriace&aelig; <a href="#pb91" class="pageref">91</a>&ndash;221.</p>
+<p>Gier <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Gieten <a href="#pb54" class="pageref">54</a>.</p>
+<p>Gieter <a href="#pb15" class="pageref">15</a>.</p>
+<p>Gietrand <a href="#pb53" class="pageref">53</a>.</p>
+<p>Gloxinia <a href="#pb91" class="pageref">91</a>&ndash;224.</p>
+<p>Goudlelie <a href="#pb91" class="pageref">91</a>.</p>
+<p>Granaat <a href="#pb105" class="pageref">105</a>, <a href="#pb106"
+class="pageref">106</a>, <a href="#pb404" class="pageref">404</a>.</p>
+<p>Granaatboom <a href="#pb133" class="pageref">133</a>.</p>
+<p>Grasanjelier <a href="#pb162" class="pageref">162</a>.</p>
+<p>Graszodengrond <a href="#pb19" class="pageref">19</a>.</p>
+<p>Grevillea robusta <a href="#pb289" class="pageref">289</a>.</p>
+<p>Grijsaard <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.</p>
+<p>Guzmannia tricolor <a href="#pb214" class="pageref">214</a>.</p>
+<p>Gymnogramme <a href="#pb329" class="pageref">329</a>.</p>
+<p>Gynura aurantiaca <a href="#pb296" class="pageref">296</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14578">H.</h3>
+<p>Haarwortels <a href="#pb50" class="pageref">50</a>.</p>
+<p><span class="corr" id="xd19e14586" title="Bron: Habrotamnus">Habrothamnus</span> elegans <a href="#pb123" class="pageref">123</a>.</p>
+<p>H&aelig;manthus <a href="#pb194" class="pageref">194</a>.</p>
+<p>Handspuit <a href="#pb17" class="pageref">17</a>.</p>
+<p>Hangplant <a href="#pb247" class="pageref">247</a>.</p>
+<p>Haworthia <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.</p>
+<p>Hedera <a href="#pb244" class="pageref">244</a>.<br>
+<br>
+Hedera Helix <a href="#pb102" class="pageref">102</a>.<br>
+<br>
+Hedera maderensis fol. var. <a href="#pb244" class="pageref">244</a>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb414" href="#pb414" name="pb414">414</a>]</span></p>
+<p>Hedychium <a href="#pb175" class="pageref">175</a>.</p>
+<p>Heidegrond <a href="#pb18" class="pageref">18</a>.</p>
+<p>Heliotroop <a href="#pb123" class="pageref">123</a>.</p>
+<p>Heliotropium <a href="#pb104" class="pageref">104</a>&ndash;123.</p>
+<p>Herfsttijdeloos <a href="#pb188" class="pageref">188</a>.</p>
+<p>Hibiscus rosa chinensis <a href="#pb150" class="pageref">150</a>.</p>
+<p>Hippeastrum <a href="#pb179" class="pageref">179</a>.</p>
+<p>Honigdauw <a href="#pb79" class="pageref">79</a>.</p>
+<p>Hoornmeel <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Hoornspanen <a href="#pb62" class="pageref">62</a>.</p>
+<p>Hop (Japansche) <a href="#pb103" class="pageref">103</a>.</p>
+<p>Hortensia <a href="#pb106" class="pageref">106</a>&ndash;124&ndash;403&ndash;408.</p>
+<p>Hottonia palustris <a href="#pb356" class="pageref">356</a>.</p>
+<p>Houtaarde <a href="#pb19" class="pageref">19</a>.</p>
+<p>Houtasch <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Hoya carnosa <a href="#pb240" class="pageref">240</a>.</p>
+<p>Huislook <a href="#pb278" class="pageref">278</a>.</p>
+<p>Hulst <a href="#pb290" class="pageref">290</a>.</p>
+<p>Humulus japonicus <a href="#pb26" class="pageref">26</a>&ndash;103&ndash;245.<br>
+<br>
+Humulus japonicus fol. var. <a href="#pb103" class="pageref">103</a>.</p>
+<p>Hyacint <a href="#pb377" class="pageref">377</a>&ndash;408.<br>
+<br>
+Hyacint (Emilius) <a href="#pb377" class="pageref">377</a>.<br>
+<br>
+Hyacint (Homerus) <a href="#pb377" class="pageref">377</a>.<br>
+<br>
+Hyacint (La tour d&rsquo;Auvergne) <a href="#pb377" class="pageref">377</a>.<br>
+<br>
+Hyacint (Norma) <a href="#pb377" class="pageref">377</a>.<br>
+<br>
+Hyacint (Romeinsche) <a href="#pb377" class="pageref">377</a>, <a href="#pb381" class="pageref">381</a>.<br>
+<br>
+Hyacint (Willem de Eerste) <a href="#pb377" class="pageref">377</a>.</p>
+<p>Hyacinten (in potten) <a href="#pb378" class="pageref">378</a>.<br>
+<br>
+Hyacinten (op glazen) <a href="#pb382" class="pageref">382</a>.<br>
+<br>
+Hyacinten (op dubbele glazen) <a href="#pb385" class="pageref">385</a>.<br>
+<br>
+Hyacinten staafje <a href="#pb382" class="pageref">382</a>.</p>
+<p>Hyacintenbol <a href="#pb378" class="pageref">378</a>.</p>
+<p>Hyacintenglas <a href="#pb382" class="pageref">382</a>.</p>
+<p>Hyacinthus orientalis <a href="#pb377" class="pageref">377</a>.</p>
+<p>Hydrangea <a href="#pb105" class="pageref">105</a>&ndash;124.</p>
+<p>Hydrocharis morsus-ran&aelig; <a href="#pb365" class="pageref">365</a>.</p>
+<p>Hydrocleis nympheo&iuml;des <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.</p>
+<p>Hymenocallis <a href="#pb195" class="pageref">195</a>.</p>
+<p>Hyophorbe indica <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14871">I.</h3>
+<p>IJzerdraadfiguur <a href="#pb67" class="pageref">67</a>.</p>
+<p>Ilex <a href="#pb290" class="pageref">290</a>.</p>
+<p>Imantophyllum <a href="#pb173" class="pageref">173</a>.</p>
+<p>Impatiens Sultanii <a href="#pb175" class="pageref">175</a>.</p>
+<p>Ingraven <a href="#pb93" class="pageref">93</a>.</p>
+<p>Inkorten (der wortels) <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.</p>
+<p>Insectenpoeder <a href="#pb77" class="pageref">77</a>.</p>
+<p>Insnijden <a href="#pb64" class="pageref">64</a>.</p>
+<p>Ipom&aelig;a <a href="#pb243" class="pageref">243</a>.<br>
+<br>
+Ipom&aelig;a purpurea <a href="#pb103" class="pageref">103</a>.</p>
+<p>Ismene <a href="#pb91" class="pageref">91</a>.</p>
+<p>Iso&euml;tes lacustris <a href="#pb358" class="pageref">358</a>.</p>
+<p>Isolepis gracilis <a href="#pb14" class="pageref">14</a>&ndash;248.<br>
+<br>
+Isolepis pygm&aelig;a <a href="#pb248" class="pageref">248</a>.</p>
+<p>Isoloma hirsuta <a href="#pb225" class="pageref">225</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14957">J.</h3>
+<p>Jasminum <a href="#pb151" class="pageref">151</a>.</p>
+<p>Jonquille <a href="#pb390" class="pageref">390</a>.</p>
+<p>Juncus <a href="#pb349" class="pageref">349</a>.</p>
+<p>Juniperus <a href="#pb327" class="pageref">327</a>.</p>
+<p>Justicia <a href="#pb152" class="pageref">152</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e14985">K.</h3>
+<p>Kalancho&euml; <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.</p>
+<p>Kalosanthes coccinea <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.</p>
+<p>Kamerkasje <a href="#pb8" class="pageref">8</a>.</p>
+<p>Kanonnierplantje <a href="#pb176" class="pageref">176</a>.</p>
+<p>Kardinaalshoed <a href="#pb287" class="pageref">287</a>.</p>
+<p>Kelder <a href="#pb106" class="pageref">106</a>.</p>
+<p>Kentia <a href="#pb313" class="pageref">313</a>.<br>
+<br>
+Kentia Balmoreana <a href="#pb313" class="pageref">313</a>.<br>
+<br>
+Kentia Forsteriana <a href="#pb313" class="pageref">313</a>.</p>
+<p>Kiemen <a href="#pb25" class="pageref">25</a>.</p>
+<p>Kiemplantje <a href="#pb26" class="pageref">26</a>.</p>
+<p>Kiem (van Lelietje der dalen) <a href="#pb396" class="pageref">396</a>.</p>
+<p>Kleigrond <a href="#pb19" class="pageref">19</a>.</p>
+<p>Kleinia canescens <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.</p>
+<p>Klimop <a href="#pb102" class="pageref">102</a>&ndash;244.</p>
+<p>Klimplanten <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Klokjesbloem <a href="#pb156" class="pageref">156</a>.</p>
+<p>Knolbegonia <a href="#pb181" class="pageref">181</a>.</p>
+<p>Knolgewas <a href="#pb92" class="pageref">92</a>.</p>
+<p>Koemest <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Koffieboom <a href="#pb292" class="pageref">292</a>. <span class="pagenum">[<a id="pb415" href="#pb415" name="pb415">415</a>]</span></p>
+<p>Koningin van den nacht <a href="#pb270" class="pageref">270</a>.</p>
+<p>Krokus <a href="#pb393" class="pageref">393</a>.</p>
+<p>Kroos (Eenden-) <a href="#pb366" class="pageref">366</a>.</p>
+<p>Kroos (Rood) <a href="#pb364" class="pageref">364</a>.</p>
+<p>Kruidje-roer-mij-niet <a href="#pb175" class="pageref">175</a>.</p>
+<p>Kwastje <a href="#pb17" class="pageref">17</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e15133">L.</h3>
+<p>L&aelig;lia <a href="#pb236" class="pageref">236</a>.</p>
+<p>Lantana hybrida <a href="#pb126" class="pageref">126</a>.</p>
+<p>Larf <a href="#pb77" class="pageref">77</a>.</p>
+<p>Latania borbonica <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.</p>
+<p>Lathyrus odoratus <a href="#pb243" class="pageref">243</a>.</p>
+<p>Laurier <a href="#pb93" class="pageref">93</a>, <a href="#pb105"
+class="pageref">105</a>, <a href="#pb106" class="pageref">106</a>,
+<a href="#pb290" class="pageref">290</a>, <a href="#pb404" class="pageref">404</a>.</p>
+<p>Laurus nobilis <a href="#pb290" class="pageref">290</a>.<br>
+<br>
+Laurus Tinus <a href="#pb93" class="pageref">93</a>.</p>
+<p>Lelie <a href="#pb196" class="pageref">196</a>.</p>
+<p>Lelietje der dalen <a href="#pb395" class="pageref">395</a>.</p>
+<p>Lemna <a href="#pb366" class="pageref">366</a>.</p>
+<p>Leucanthemum <a href="#pb116" class="pageref">116</a>.</p>
+<p>Libonia floribunda <a href="#pb126" class="pageref">126</a>.</p>
+<p>Lilium <a href="#pb91" class="pageref">91</a>, <a href="#pb196"
+class="pageref">196</a>, <a href="#pb402" class="pageref">402</a>.</p>
+<p>Limnanthemum crenatum <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.<br>
+<br>
+Limnanthemum indicum <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.<br>
+<br>
+Limnanthemum nympheoides <a href="#pb362" class="pageref">362</a>.</p>
+<p>Limnocharis Humboldtii <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.</p>
+<p>Livistona australis <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.<br>
+<br>
+Livistona chinensis <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.<br>
+<br>
+Livistona rotundifolia <a href="#pb316" class="pageref">316</a>.</p>
+<p>Lobelia <a href="#pb104" class="pageref">104</a>.<br>
+<br>
+Lobelia Erinus <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Lochnera rosea <a href="#pb177" class="pageref">177</a>.</p>
+<p>Lomaria gibba <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.</p>
+<p>Lophospermum scandens <a href="#pb103" class="pageref">103</a>&ndash;243.</p>
+<p>Lotus peliorhynchus <a href="#pb250" class="pageref">250</a>.</p>
+<p>Luchten (der vertrekken) <a href="#pb89" class="pageref">89</a>.</p>
+<p>Luizen (verschillende soorten van) <a href="#pb72" class="pageref">72</a>.</p>
+<p>Lycaste Skinneri <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Lycopodiace&aelig; <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.</p>
+<p>Lysimachia nummularia <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e15336">M.</h3>
+<p>Maagdepalm <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.</p>
+<p>Malococarpus <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.</p>
+<p>Mamillaria <a href="#pb263" class="pageref">263</a>.<br>
+<br>
+Mamillaria Celsiana <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.<br>
+<br>
+Mamillaria fuscata <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.<br>
+<br>
+Mamillaria gracilis <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.<br>
+<br>
+Mamillaria plumosa <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.<br>
+<br>
+Mamillaria Schiedeana <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.</p>
+<p>Maranta <a href="#pb304" class="pageref">304</a>.</p>
+<p>Margariete <a href="#pb116" class="pageref">116</a>.</p>
+<p>Marthiola annua <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Maurandia <a href="#pb103" class="pageref">103</a>&ndash;243.</p>
+<p>Medeola asparago&iuml;des <a href="#pb242" class="pageref">242</a>.</p>
+<p>Melaleuca <a href="#pb291" class="pageref">291</a>.</p>
+<p>Melatti <a href="#pb151" class="pageref">151</a>.</p>
+<p>Melothria abyssinica <a href="#pb103" class="pageref">103</a>&ndash;245.</p>
+<p>Mes <a href="#pb17" class="pageref">17</a>.</p>
+<p>Mesembryanthemum cristallinum <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.</p>
+<p>Mestaarde <a href="#pb19" class="pageref">19</a>.</p>
+<p>Meststoffen (Chemische hulp-) <a href="#pb62" class="pageref">62</a>.</p>
+<p>Micania scandens <a href="#pb103" class="pageref">103</a>&ndash;245.</p>
+<p>Miltonia <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Mimosa pudica <a href="#pb175" class="pageref">175</a>.</p>
+<p>Mimulus hybridus <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.<br>
+<br>
+Mimulus moschatus <a href="#pb165" class="pageref">165</a>.</p>
+<p>Mina lobata <a href="#pb25" class="pageref">25</a>.</p>
+<p>Mirt <a href="#pb127" class="pageref">127</a>.</p>
+<p>Monstera bipinnatifida <a href="#pb211" class="pageref">211</a>.<br>
+<br>
+Monstera deliciosa <a href="#pb210" class="pageref">210</a>.</p>
+<p>Mos <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.</p>
+<p>Musa <a href="#pb305" class="pageref">305</a>.<br>
+<br>
+Musa Ensete <a href="#pb25" class="pageref">25</a>&ndash;95&ndash;305.</p>
+<p>Muskusplant <a href="#pb165" class="pageref">165</a>.</p>
+<p>Muurbloem <a href="#pb157" class="pageref">157</a>&ndash;405.</p>
+<p>Myosotis <a href="#pb165" class="pageref">165</a>.</p>
+<p>Myriophyllum prismaticum <a href="#pb354" class="pageref">354</a>.<br>
+<br>
+Myriophyllum spicatum <a href="#pb358" class="pageref">358</a>.<br>
+<br>
+Myriophyllum verticillatum <a href="#pb358" class="pageref">358</a>.</p>
+<p>Myrtus communis <a href="#pb127" class="pageref">127</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e15569">N.</h3>
+<p>N&aelig;gelia cinnabarina <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.<br>
+<br>
+N&aelig;gelia zebrina <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.</p>
+<p>Narcis <a href="#pb390" class="pageref">390</a>.</p>
+<p>Narcissus <a href="#pb390" class="pageref">390</a>. <span class="pagenum">[<a id="pb416" href="#pb416" name="pb416">416</a>]</span></p>
+<p>Nelumbium <a href="#pb352" class="pageref">352</a>.</p>
+<p>Nephrolepis exaltata <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.</p>
+<p>Nerium Oleander <a href="#pb128" class="pageref">128</a>.</p>
+<p>Nertera depressa <a href="#pb325" class="pageref">325</a>.</p>
+<p>Nuphar luteum <a href="#pb362" class="pageref">362</a>.<br>
+<br>
+Nuphar pumilum <a href="#pb362" class="pageref">362</a>.</p>
+<p>Nymph&aelig;a <a href="#pb352" class="pageref">352</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a alba <a href="#pb362" class="pageref">362</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a alba-rosea <a href="#pb362" class="pageref">362</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a candida <a href="#pb362" class="pageref">362</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a Marliaca chromatella <a href="#pb360" class="pageref">360</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a odorata <a href="#pb360" class="pageref">360</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a odorata minor <a href="#pb360" class="pageref">360</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a odorata rosea <a href="#pb360" class="pageref">360</a>.<br>
+<br>
+Nymph&aelig;a pygm&aelig;a <a href="#pb360" class="pageref">360</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e15702">O.</h3>
+<p>Oculatie <a href="#pb40" class="pageref">40</a>.</p>
+<p>Oculeeren <a href="#pb40" class="pageref">40</a>.</p>
+<p>Oculeermesje <a href="#pb40" class="pageref">40</a>.</p>
+<p>Odontoglossum Alexandr&aelig; <a href="#pb235" class="pageref">235</a>.<br>
+<br>
+Odontoglossum crispum <a href="#pb235" class="pageref">235</a>.<br>
+<br>
+Odontoglossum grande <a href="#pb235" class="pageref">235</a>.<br>
+<br>
+Odontoglossum Rosii-majus <a href="#pb235" class="pageref">235</a>.</p>
+<p>Oleander <a href="#pb34" class="pageref">34</a>, <a href="#pb106"
+class="pageref">106</a>, <a href="#pb128" class="pageref">128</a>.</p>
+<p>Oncidium <a href="#pb232" class="pageref">232</a>.<br>
+<br>
+Oncidium albo-violaceum <a href="#pb236" class="pageref">236</a>.<br>
+<br>
+Oncidium incurvum <a href="#pb236" class="pageref">236</a>.</p>
+<p>Onderstam <a href="#pb43" class="pageref">43</a>.</p>
+<p>Ooievaarsbek <a href="#pb129" class="pageref">129</a>.</p>
+<p>Oost-Indische-Kers <a href="#pb243" class="pageref">243</a>.</p>
+<p>Opbinden <a href="#pb67" class="pageref">67</a>.</p>
+<p>Ophiopogon <a href="#pb297" class="pageref">297</a>.</p>
+<p>Oplismenus variegatus <a href="#pb249" class="pageref">249</a>.</p>
+<p>Oppotten <a href="#pb45" class="pageref">45</a>.</p>
+<p>Opuntia <a href="#pb41" class="pageref">41</a>, <a href="#pb273"
+class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Opuntia maxima <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Opuntia senilis <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Opuntia vaginosa <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.</p>
+<p>Oranjeboom <a href="#pb41" class="pageref">41</a>, <a href="#pb93"
+class="pageref">93</a>, <a href="#pb105" class="pageref">105</a>,
+<a href="#pb324" class="pageref">324</a>, <a href="#pb404" class="pageref">404</a>.</p>
+<p>Orchidee&euml;n <a href="#pb227" class="pageref">227</a>.</p>
+<p>Othonna crassifolia <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.</p>
+<p>Overwinteren (van bollen en knollen) <a href="#pb90" class="pageref">90</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e15884">P.</h3>
+<p>Palm <a href="#pb93" class="pageref">93</a>, <a href="#pb307" class="pageref">307</a>, <a href="#pb402" class="pageref">402</a>, <a href="#pb405" class="pageref">405</a>.</p>
+<p>Pancratium <a href="#pb91" class="pageref">91</a>, <a href="#pb195"
+class="pageref">195</a>.</p>
+<p>Pandanus <a href="#pb293" class="pageref">293</a>.</p>
+<p>Panicum plicatum <a href="#pb305" class="pageref">305</a>.<br>
+<br>
+Panicum variegatum <a href="#pb249" class="pageref">249</a>.</p>
+<p>Passiebloem <a href="#pb240" class="pageref">240</a>, <a href="#pb241" class="pageref">241</a>.</p>
+<p>Passiflora <a href="#pb240" class="pageref">240</a>.</p>
+<p>Patent-Blumenbretter <a href="#pb8" class="pageref">8</a>.</p>
+<p>Pelargonium <a href="#pb129" class="pageref">129</a>, <a href="#pb406" class="pageref">406</a>.<br>
+<br>
+Pelargonium peltatum <a href="#pb103" class="pageref">103</a>, <a href="#pb249" class="pageref">249</a>.<br>
+<br>
+Pelargonium (Odier) <a href="#pb130" class="pageref">130</a>.</p>
+<p>Pelecyphora <a href="#pb274" class="pageref">274</a>.</p>
+<p>Penningkruid <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.</p>
+<p>Peperomia <a href="#pb306" class="pageref">306</a>.<br>
+<br>
+Peperomia resed&aelig;flora <a href="#pb176" class="pageref">176</a>.</p>
+<p>Pereskia <a href="#pb41" class="pageref">41</a>.</p>
+<p>Peru-guano <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Petroleumkachel <a href="#pb88" class="pageref">88</a>.</p>
+<p>Petunia <a href="#pb104" class="pageref">104</a>, <a href="#pb253"
+class="pageref">253</a>, <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Phaseolus multiflorus <a href="#pb103" class="pageref">103</a>,
+<a href="#pb243" class="pageref">243</a>.</p>
+<p>Philodendron bipinnatifidum <a href="#pb211" class="pageref">211</a>.<br>
+<br>
+Philodendron pertusum <a href="#pb210" class="pageref">210</a>.</p>
+<p>Phlox Drummondii <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Phormium <a href="#pb404" class="pageref">404</a>.<br>
+<br>
+Phormium tenax <a href="#pb298" class="pageref">298</a>.</p>
+<p>Phoenix dactilifera <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.<br>
+<br>
+Phoenix leonensis <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.<br>
+<br>
+Phoenix rupicola <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.<br>
+<br>
+Phoenix tenuis <a href="#pb314" class="pageref">314</a>.</p>
+<p>Phrynium variegatum <a href="#pb306" class="pageref">306</a></p>
+<p>Phyllocactus <a href="#pb265" class="pageref">265</a>.<br>
+<br>
+Phyllocactus G&aelig;rtneri <a href="#pb268" class="pageref">268</a>.<br>
+<br>
+Phyllocactus <span class="corr" id="xd19e16116" title="Bron: Russelianus">Russellianus</span> <a href="#pb268" class="pageref">268</a>.</p>
+<p>Phylogyne suavis <a href="#pb103" class="pageref">103</a>.</p>
+<p>Pilea muscosa <a href="#pb176" class="pageref">176</a>.</p>
+<p>Pilocereus <a href="#pb263" class="pageref">263</a>.<br>
+<br>
+Pilocereus <span class="corr" id="xd19e16142" title="Bron: Houletii">Houlletii</span> <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Pilocereus senilis <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.</p>
+<p>Pilogyne suavis <a href="#pb245" class="pageref">245</a>.</p>
+<p>Pincet <a href="#pb26" class="pageref">26</a>.</p>
+<p>Piramide (voor Lelietjes der dalen) <a href="#pb398" class="pageref">398</a>. <span class="pagenum">[<a id="pb417" href="#pb417"
+name="pb417">417</a>]</span></p>
+<p>Pissebed <a href="#pb78" class="pageref">78</a>.</p>
+<p>Pistia Stratiotes <a href="#pb364" class="pageref">364</a>;</p>
+<p>Pittosporum <a href="#pb291" class="pageref">291</a>.</p>
+<p>Plantenkuip <a href="#pb46" class="pageref">46</a>.</p>
+<p>Plantenrekje <a href="#pb97" class="pageref">97</a>.</p>
+<p>Plantenschoteltje <a href="#pb56" class="pageref">56</a>.</p>
+<p>Plantenstokje <a href="#pb67" class="pageref">67</a>.</p>
+<p>Plectogyne elatior <a href="#pb297" class="pageref">297</a>.</p>
+<p>Pogostemon Patchouli <a href="#pb294" class="pageref">294</a>.</p>
+<p>Poinsettia pulcherrima <a href="#pb153" class="pageref">153</a>.</p>
+<p>Polyanthes tuberosa <a href="#pb200" class="pageref">200</a>.</p>
+<p>Pontederia crassipes <a href="#pb365" class="pageref">365</a>.</p>
+<p>Potamogeton natans <a href="#pb363" class="pageref">363</a>.</p>
+<p>Primula <a href="#pb166" class="pageref">166</a>, <a href="#pb400"
+class="pageref">400</a>, <a href="#pb406" class="pageref">406</a>.<br>
+<br>
+Primula chinensis <a href="#pb405" class="pageref">405</a>.</p>
+<p>Pronkboon <a href="#pb103" class="pageref">103</a>, <a href="#pb243"
+class="pageref">243</a>.</p>
+<p>Pteris argyr&aelig;a <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.<br>
+<br>
+Pteris cretica albo-lineata <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.<br>
+<br>
+Pteris serrulata <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.<br>
+<br>
+Pteris tremula <a href="#pb335" class="pageref">335</a>.</p>
+<p>Punica Granatum <a href="#pb133" class="pageref">133</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e16304">R.</h3>
+<p>Raffia-bindbast <a href="#pb68" class="pageref">68</a>.</p>
+<p>Rafra&icirc;chisseur <a href="#pb16" class="pageref">16</a>.</p>
+<p>Ranunculus aquatilis <a href="#pb355" class="pageref">355</a>.</p>
+<p>Regenworm <a href="#pb77" class="pageref">77</a>.</p>
+<p>Reineckia carnea <a href="#pb298" class="pageref">298</a>.</p>
+<p>Repikeeren <a href="#pb26" class="pageref">26</a>.</p>
+<p>Repikeer-stokje <a href="#pb26" class="pageref">26</a>.</p>
+<p>Reseda odorata <a href="#pb254" class="pageref">254</a>.</p>
+<p>Rhapis flabelliformis <a href="#pb317" class="pageref">317</a>.<br>
+<br>
+Rhapis humilis <a href="#pb317" class="pageref">317</a>.</p>
+<p>Rhipsalis <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Rhipsalis dissimilis <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.<br>
+<br>
+Rhipsalis Houlletiana <a href="#pb273" class="pageref">273</a>.</p>
+<p>Rhododendron <a href="#pb93" class="pageref">93</a>.</p>
+<p>Riccia <a href="#pb367" class="pageref">367</a>.</p>
+<p>Richardia &aelig;thiopica <a href="#pb205" class="pageref">205</a>.</p>
+<p>Ringen <a href="#pb37" class="pageref">37</a>.</p>
+<p>Ringrups <a href="#pb79" class="pageref">79</a>.</p>
+<p>Rivina humilis <a href="#pb325" class="pageref">325</a>.</p>
+<p>Rochea falcata <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.</p>
+<p>Rodriguezia <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Roestalg <a href="#pb79" class="pageref">79</a>.</p>
+<p>Roet <a href="#pb62" class="pageref">62</a>.</p>
+<p>Romaine-blanche <a href="#pb377" class="pageref">377</a>.</p>
+<p>Rooken <a href="#pb76" class="pageref">76</a>.</p>
+<p>Roos <a href="#pb107" class="pageref">107</a>, <a href="#pb133"
+class="pageref">133</a>, <a href="#pb403" class="pageref">403</a>,
+<a href="#pb408" class="pageref">408</a>.<br>
+<br>
+Roos (kleinbloemige) <a href="#pb142" class="pageref">142</a>.<br>
+<br>
+Roos (Liliput-) <a href="#pb142" class="pageref">142</a>.<br>
+<br>
+Roos (Maand- of Bengaal-) <a href="#pb142" class="pageref">142</a>.<br>
+<br>
+Roos (Noiset-) <a href="#pb143" class="pageref">143</a>.<br>
+<br>
+Roos (Remontant-) <a href="#pb143" class="pageref">143</a>.<br>
+<br>
+Roos (Thee-) <a href="#pb143" class="pageref">143</a>.<br>
+<br>
+Roos (Theehybride-) <a href="#pb143" class="pageref">143</a>.</p>
+<p>Rosa <a href="#pb133" class="pageref">133</a>.</p>
+<p>Rosmarinus officinalis <a href="#pb143" class="pageref">143</a>.</p>
+<p>Rotsje <a href="#pb348" class="pageref">348</a>.</p>
+<p>Rozemarijn. <a href="#pb143" class="pageref">143</a>.</p>
+<p>Rozenschaar <a href="#pb17" class="pageref">17</a>, <a href="#pb66"
+class="pageref">66</a>.</p>
+<p>Rups <a href="#pb79" class="pageref">79</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e16551">S.</h3>
+<p>Sagittaria natans <a href="#pb361" class="pageref">361</a>.</p>
+<p>Sagopalm <a href="#pb293" class="pageref">293</a>.</p>
+<p>Saintpaulia ionantha <a href="#pb226" class="pageref">226</a>.</p>
+<p>Salmiak <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Salvia <a href="#pb144" class="pageref">144</a>.</p>
+<p>Salvinia elegans <a href="#pb365" class="pageref">365</a>.<br>
+<br>
+Salvinia natans <a href="#pb366" class="pageref">366</a>.</p>
+<p>Sanchezia nobilis <a href="#pb306" class="pageref">306</a>.</p>
+<p>Saxifraga sarmentosa <a href="#pb252" class="pageref">252</a>.</p>
+<p>Schapenmest <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Scherf <a href="#pb47" class="pageref">47</a>.</p>
+<p>Scheuren <a href="#pb38" class="pageref">38</a>.</p>
+<p>Schildluis <a href="#pb74" class="pageref">74</a>.</p>
+<p>Schroefpalm <a href="#pb293" class="pageref">293</a>.</p>
+<p>Scilla bifolia <a href="#pb393" class="pageref">393</a>.<br>
+<br>
+Scilla campanulata <a href="#pb393" class="pageref">393</a>.<br>
+<br>
+Scilla sibirica <a href="#pb392" class="pageref">392</a>.</p>
+<p>Sedum sempervivoides <a href="#pb279" class="pageref">279</a>.<br>
+<br>
+Sedum Sieboldii <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.<br>
+<br>
+Sedum spectabile <a href="#pb279" class="pageref">279</a>.<br>
+<br>
+Sedum Telephium <a href="#pb279" class="pageref">279</a>.</p>
+<p>Selaginella <a href="#pb338" class="pageref">338</a>.<span class="pagenum">[<a id="pb418" href="#pb418" name="pb418">418</a>]</span><br>
+<br>
+Selaginella amoena <a href="#pb338" class="pageref">338</a>.<br>
+<br>
+Selaginella apoda <a href="#pb338" class="pageref">338</a>.<br>
+<br>
+Selaginella c&aelig;sia <a href="#pb251" class="pageref">251</a>,
+<a href="#pb338" class="pageref">338</a>.<br>
+<br>
+Selaginella denticulata <a href="#pb338" class="pageref">338</a>.<br>
+<br>
+Selaginella Emmeliana <a href="#pb337" class="pageref">337</a>.<br>
+<br>
+Selaginella in&aelig;qualifolia <a href="#pb338" class="pageref">338</a>.<br>
+<br>
+Selaginella Martensii <a href="#pb338" class="pageref">338</a>.</p>
+<p>Sempervivum <a href="#pb278" class="pageref">278</a>.<br>
+<br>
+Sempervivum arboreum <a href="#pb279" class="pageref">279</a><br>
+<br>
+Sempervivum atropurpureum <a href="#pb279" class="pageref">279</a>.</p>
+<p>Slak <a href="#pb78" class="pageref">78</a>.</p>
+<p>Sleutelbloem <a href="#pb166" class="pageref">166</a>.</p>
+<p><span class="corr" id="xd19e16779" title="Bron: Smeersluis">Smeerluis</span> <a href="#pb77" class="pageref">77</a>.</p>
+<p>Snoeien <a href="#pb63" class="pageref">63</a>.</p>
+<p>Solanum jasminiflorum <a href="#pb243" class="pageref">243</a>.<br>
+<br>
+Solanum Melongena <a href="#pb326" class="pageref">326</a>.<br>
+<br>
+Solanum Pseudo-Capsicum <a href="#pb326" class="pageref">326</a>.</p>
+<p>Soldanella alpina <a href="#pb169" class="pageref">169</a>.</p>
+<p>Spaansche peper <a href="#pb323" class="pageref">323</a>.</p>
+<p>Sparmannia africana <a href="#pb145" class="pageref">145</a>.</p>
+<p>Spathiphyllum cann&aelig;folium <a href="#pb209" class="pageref">209</a>.<br>
+<br>
+Spathiphyllum Dechardii <a href="#pb208" class="pageref">208</a>.</p>
+<p>Spin (Roode) <a href="#pb73" class="pageref">73</a>.</p>
+<p>Spleetgriffelen <a href="#pb42" class="pageref">42</a>.</p>
+<p>Spons <a href="#pb17" class="pageref">17</a>.</p>
+<p>Sprekelia <a href="#pb91" class="pageref">91</a>.</p>
+<p>Stamboom <a href="#pb64" class="pageref">64</a>.</p>
+<p>Stanhopea <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Stapelia variegata <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.</p>
+<p>Stek <a href="#pb30" class="pageref">30</a>.</p>
+<p>Stekmesje <a href="#pb32" class="pageref">32</a>.</p>
+<p>Stekpotje <a href="#pb48" class="pageref">48</a>.</p>
+<p>Stenotaphrum glabrum <a href="#pb250" class="pageref">250</a>.</p>
+<p>Sternbergia <a href="#pb201" class="pageref">201</a>.</p>
+<p>Stratiotes alo&iuml;des <a href="#pb366" class="pageref">366</a>.</p>
+<p>Streptocarpus <a href="#pb225" class="pageref">225</a>.</p>
+<p>Strobilanthes Dyeriana <a href="#pb306" class="pageref">306</a>.</p>
+<p>Succulent <a href="#pb274" class="pageref">274</a>, 497.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e16926">T.</h3>
+<p>Tabaksextract <a href="#pb76" class="pageref">76</a>.</p>
+<p>Tabakspoeder <a href="#pb77" class="pageref">77</a>.</p>
+<p>Tazette <a href="#pb390" class="pageref">390</a>.</p>
+<p>Terrarium <a href="#pb367" class="pageref">367</a>.</p>
+<p>Terugslaan <a href="#pb29" class="pageref">29</a>.</p>
+<p>Thrips <a href="#pb72" class="pageref">72</a>.</p>
+<p>Thuja <a href="#pb327" class="pageref">327</a>.</p>
+<p>Thunbergia alata <a href="#pb243" class="pageref">243</a>.</p>
+<p>Thyrsacanthus rutilans <a href="#pb154" class="pageref">154</a>.</p>
+<p>Tillandsia diantho&iuml;dea <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.<br>
+<br>
+Tillandsia Lindenii <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.</p>
+<p>Torenia <a href="#pb177" class="pageref">177</a>.</p>
+<p>Tradescantia <a href="#pb14" class="pageref">14</a>&ndash;34&ndash;104.<br>
+<br>
+Tradescantia guianensis <a href="#pb249" class="pageref">249</a>.<br>
+<br>
+Tradescantia multicolor <a href="#pb249" class="pageref">249</a>.<br>
+<br>
+Tradescantia zebrina <a href="#pb249" class="pageref">249</a>.</p>
+<p>Trapa natans <a href="#pb361" class="pageref">361</a>.</p>
+<p>Trianea bogotensis <a href="#pb365" class="pageref">365</a>.</p>
+<p>Trop&aelig;olum <a href="#pb103" class="pageref">103</a>&ndash;243.</p>
+<p>Tuberoos <a href="#pb200" class="pageref">200</a>.</p>
+<p>Tufsteen <a href="#pb348" class="pageref">348</a>.</p>
+<p>Tulipa <a href="#pb386" class="pageref">386</a>.</p>
+<p>Tulp <a href="#pb386" class="pageref">386</a>.<br>
+<br>
+Tulp (Duc-van-Thol) <a href="#pb388" class="pageref">388</a>&ndash;409.</p>
+<p>Tulpenbol <a href="#pb388" class="pageref">388</a>.</p>
+<p>Turfstrooisel <a href="#pb20" class="pageref">20</a>.</p>
+<p>Tyd&aelig;a <a href="#pb225" class="pageref">225</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e17082">U.</h3>
+<p>Uitplanten <a href="#pb28" class="pageref">28</a>.</p>
+<p>Utricularia <a href="#pb360" class="pageref">360</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e17096">V.</h3>
+<p>Vallisneria <a href="#pb355" class="pageref">355</a>.</p>
+<p>Vallota purpurea <a href="#pb202" class="pageref">202</a>.</p>
+<p>Vanda <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.<br>
+<br>
+Vanda <span class="corr" id="xd19e17118" title="Bron: coerulea">c&oelig;rulea</span> <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+<p>Varen <a href="#pb93" class="pageref">93</a>, <a href="#pb328"
+class="pageref">328</a>.<br>
+<br>
+Varen (Goud- en Zilver-) <a href="#pb329" class="pageref">329</a>.</p>
+<p>Veengrond <a href="#pb19" class="pageref">19</a>.</p>
+<p>Veltheimia viridifolia <a href="#pb203" class="pageref">203</a>.</p>
+<p>Vensterbank <a href="#pb7" class="pageref">7</a>.</p>
+<p>Vensterkasje <a href="#pb10" class="pageref">10</a>.</p>
+<p>Verbena <a href="#pb253" class="pageref">253</a>, <a href="#pb256"
+class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Veredelen <a href="#pb40" class="pageref">40</a>.</p>
+<p>Vergeet-mij-niet <a href="#pb165" class="pageref">165</a>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb419" href="#pb419" name="pb419">419</a>]</span></p>
+<p>Veronica <a href="#pb146" class="pageref">146</a>.</p>
+<p>Verplanten <a href="#pb45" class="pageref">45</a>.</p>
+<p>Verplantstok <a href="#pb51" class="pageref">51</a>.</p>
+<p>Verspenen <a href="#pb26" class="pageref">26</a>.</p>
+<p>Verwarmen (der vertrekken) <a href="#pb87" class="pageref">87</a>.</p>
+<p>Vetplant <a href="#pb93" class="pageref">93</a>, <a href="#pb274"
+class="pageref">274</a>.</p>
+<p>Viburnum Tinus <a href="#pb147" class="pageref">147</a>.</p>
+<p>Villarsia Humboldtiana <a href="#pb359" class="pageref">359</a>.</p>
+<p>Vinca major <a href="#pb251" class="pageref">251</a>.<br>
+<br>
+Vinca rosea <a href="#pb177" class="pageref">177</a>.</p>
+<p>Violier (Zomer-) <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Visch-guano <a href="#pb61" class="pageref">61</a>.</p>
+<p>Vitis quinquefolia <a href="#pb102" class="pageref">102</a>.</p>
+<p>Vlambloem <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Vlas (Nieuw-Zeelandsch) <a href="#pb298" class="pageref">298</a>.</p>
+<p>Volkameria fragrans <a href="#pb117" class="pageref">117</a>.</p>
+<p>Vriesea brachystachys <a href="#pb217" class="pageref">217</a>.<br>
+<br>
+Vriesea fenestralis <a href="#pb217" class="pageref">217</a>.<br>
+<br>
+Vriesea fulgida <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.<br>
+<br>
+Vriesea hieroglyphica <a href="#pb217" class="pageref">217</a>.<br>
+<br>
+Vriesea leodiensis <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.<br>
+<br>
+Vriesea Saundersii <a href="#pb218" class="pageref">218</a>.<br>
+<br>
+Vriesea splendens <a href="#pb217" class="pageref">217</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e17324">W.</h3>
+<p>Waranda <a href="#pb100" class="pageref">100</a>.</p>
+<p>Water (Verschillende soorten van) <a href="#pb57" class="pageref">57</a>.</p>
+<p>Wateralo&euml; <a href="#pb366" class="pageref">366</a>.</p>
+<p>Wateren <a href="#pb46" class="pageref">46</a>.</p>
+<p>Waterpest <a href="#pb356" class="pageref">356</a>.</p>
+<p>Wesp (Rozeblad) <a href="#pb80" class="pageref">80</a>.</p>
+<p>Wildeling <a href="#pb40" class="pageref">40</a>.</p>
+<p>Wildstam <a href="#pb40" class="pageref">40</a>.</p>
+<p>Winde <a href="#pb103" class="pageref">103</a>&ndash;243.</p>
+<p>Wingerd (Wilde) <a href="#pb102" class="pageref">102</a>, <a href="#pb244" class="pageref">244</a>.</p>
+<p>Wintertuin <a href="#pb10" class="pageref">10</a>.</p>
+<p>Wolfsmelk <a href="#pb280" class="pageref">280</a>.</p>
+<p>Wolluis <a href="#pb74" class="pageref">74</a>.</p>
+<p>Wortelgestel <a href="#pb49" class="pageref">49</a>.</p>
+<p>Wortelkluit <a href="#pb49" class="pageref">49</a>.</p>
+<p>Wortelluis <a href="#pb78" class="pageref">78</a>.</p>
+<p>Wortelscheut <a href="#pb39" class="pageref">39</a>.</p>
+<p>Wortelziekte <a href="#pb52" class="pageref">52</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e17421">Y.</h3>
+<p>Ysplant <a href="#pb281" class="pageref">281</a>.</p>
+<p>Yucca alo&euml;folia <a href="#pb283" class="pageref">283</a>.<br>
+<br>
+Yucca gloriosa <a href="#pb283" class="pageref">283</a>.</p>
+</div>
+<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span>
+<h3 id="xd19e17442">Z.</h3>
+<p>Zaad <a href="#pb21" class="pageref">21</a>.</p>
+<p>Zaadpotje <a href="#pb24" class="pageref">24</a>.</p>
+<p>Zand <a href="#pb20" class="pageref">20</a>.</p>
+<p>Ziekten <a href="#pb80" class="pageref">80</a>.</p>
+<p>Zinnia hybrida <a href="#pb257" class="pageref">257</a>.</p>
+<p>Zomerviolier <a href="#pb256" class="pageref">256</a>.</p>
+<p>Zuilencactus <a href="#pb43" class="pageref">43</a>&ndash;262&ndash;270.</p>
+<p>Zygopetalum <a href="#pb238" class="pageref">238</a>.</p>
+</div>
+</div>
+<div class="div1">
+<h2 class="normal">Lijst van Illustraties</h2>
+<ul>
+<li><a href="#fig001">Fig. 1. Bloemtafels.</a> <span class="tocPagenum">6</span></li>
+<li><a href="#fig002">Fig. 2. Elegante bloemtafel.</a><span class="tocPagenum">6</span></li>
+<li><a href="#fig003">Fig. 3. Bloemstandaard.</a><span class="tocPagenum">6</span></li>
+<li><a href="#fig004">Fig. 4. IJzeren Bloemstandaards met
+vazen.</a><span class="tocPagenum">6</span></li>
+<li><a href="#fig005">Fig. 5. Bamboe standaard voor vier
+planten.</a><span class="tocPagenum">7</span></li>
+<li><a href="#fig006">Fig. 6. Vierkante bloempot voor dubbele
+vensters.</a><span class="tocPagenum">10</span></li>
+<li><a href="#fig007">Fig. 7. Ampels.</a><span class="tocPagenum">12</span></li>
+<li><a href="#fig008">Fig. 8. Bloempot, ingericht als
+ampel.</a><span class="tocPagenum">14</span></li>
+<li><a href="#fig009">Fig. 9. Kamergietertje.</a><span class="tocPagenum">15</span></li>
+<li><a href="#fig010">Fig. 10. Gieter met vlakke broes om buiten te
+gieten.</a><span class="tocPagenum">16</span></li>
+<li><a href="#fig011">Fig. 11. Handspuitje.</a><span class="tocPagenum">16</span></li>
+<li><a href="#fig012">Fig. 12. Rafraichisseurs.</a><span class="tocPagenum">17</span></li>
+<li><a href="#fig013">Fig. 13. Het kiemen van een
+Banaan.</a><span class="tocPagenum">23</span></li>
+<li><a href="#fig014">Fig. 14. Het uitzaaien van zeer fijne
+zaden.</a><span class="tocPagenum">24</span></li>
+<li><a href="#fig015">Fig. 15. Met glasplaat bedekte
+zaadpot.</a><span class="tocPagenum">25</span></li>
+<li><a href="#fig016">Fig. 16. Het uitplanten van zaailingen.</a>
+<span class="tocPagenum">26</span></li>
+<li><a href="#fig017">Fig. 17. Schaal met goed opgekomen zaden. Pot met
+gerepikeerde zaailingen</a><span class="tocPagenum">27</span></li>
+<li><a href="#fig018">Fig. 18. Het leggen van een glasplaat op een pot
+met zaailingen.</a> <span class="tocPagenum">27</span></li>
+<li><a href="#fig019">Fig. 19. Het planten van een sterk ontwikkelden
+zaailing.</a><span class="tocPagenum">28</span></li>
+<li><a href="#fig020">Fig. 20. Het snijden van stekken.</a><span class="tocPagenum">29</span></li>
+<li><a href="#fig021">Fig. 21. Ficus en
+Pelargonium-stekken.</a><span class="tocPagenum">30</span></li>
+<li><a href="#fig022">Fig. 22. Gekruiste
+Anjelier-stekken.</a><span class="tocPagenum">30</span></li>
+<li><a href="#fig023">Fig. 23. Verschillende soorten van
+stekken.</a><span class="tocPagenum">32</span></li>
+<li><a href="#fig024">Fig. 24.</a><span class="tocPagenum">32</span></li>
+<li><a href="#fig025">Fig. 25. Pot met Pelargonium
+stekken.</a><span class="tocPagenum">33</span></li>
+<li><a href="#fig026">Fig. 26. Pot met
+Tradescantia-stekken.</a><span class="tocPagenum">34</span></li>
+<li><a href="#fig027">Fig. 27. Het afleggen van
+anjelieren.</a><span class="tocPagenum">36</span></li>
+<li><a href="#fig028">Fig. 28. Het ringen van een
+Drac&aelig;na.</a><span class="tocPagenum">37</span></li>
+<li><a href="#fig029">Fig. 29. Het scheuren van een
+Cyperus.&mdash;Bladstek van een Cyperus.</a><span class="tocPagenum">37</span></li>
+<li><a href="#fig030">Fig. 30. Vermenigvuldigen van een Canna door
+verdeeling van den knol.</a><span class="tocPagenum">38</span></li>
+<li><a href="#fig031">Fig. 31. Curculigo recurvata met
+wortelscheuten.</a><span class="tocPagenum">39</span></li>
+<li><a href="#fig032">Fig. 32. Het oculeeren.</a><span class="tocPagenum">40</span></li>
+<li><a href="#fig033">Fig. 33. Veredelde wildstam.</a><span class="tocPagenum">41</span></li>
+<li><a href="#fig034">Fig. 34. Veredeld Oranjeboompje.</a><span class="tocPagenum">42</span></li>
+<li><a href="#fig035">Fig. 35. Het veredelen van een
+Epiphyllum.</a><span class="tocPagenum">43</span></li>
+<li><a href="#fig036">Fig. 36. Veredelde Echinocactus
+denundatus.</a><span class="tocPagenum">44</span></li>
+<li><a href="#fig037">Fig. 37. Met een ring veredelde
+Cactus.</a><span class="tocPagenum">44</span></li>
+<li><a href="#fig038">Fig. 38. Elegante plantenkuipjes.</a><span class="tocPagenum">46</span></li>
+<li><a href="#fig039">Fig. 39. Het uit den pot slaan van een
+Aralia.</a><span class="tocPagenum">48</span></li>
+<li><a href="#fig040">Fig. 40. Het losmaken van de kluit eener
+Drac&aelig;na.</a><span class="tocPagenum">48</span></li>
+<li><a href="#fig041">Fig. 41. Het insnijden van de
+wortels.</a><span class="tocPagenum">50</span></li>
+<li><a href="#fig042">Fig. 42. Losgemaakte en ingesneden
+wortelkluit.</a><span class="tocPagenum">51</span></li>
+<li><a href="#fig043">Fig. 43. Het verplanten van een Kentia met het
+verplantstokje.</a><span class="tocPagenum">52</span></li>
+<li><a href="#fig044">Fig. 44. Plantenschoteltjes.</a><span class="tocPagenum">56</span></li>
+<li><a href="#fig045">Fig. 45. Juiste houding van den
+gieter.</a><span class="tocPagenum">56</span></li>
+<li><a href="#fig046">Fig. 46. Verkeerde houding van den
+gieter.</a><span class="tocPagenum">58</span></li>
+<li><a href="#fig047">Fig. 47. Kamergietertje met
+slang.</a><span class="tocPagenum">59</span></li>
+<li><a href="#fig048">Fig. 48. Voorjaarssnoei eener
+Fuchsia.</a><span class="tocPagenum">64</span></li>
+<li><a href="#fig049">Fig. 49. Voorjaarssnoei eener
+Pelargonium.</a><span class="tocPagenum">64</span></li>
+<li><a href="#fig050">Fig. 50. Snoeien van een jonge stamroos met een
+rozenschaar.</a><span class="tocPagenum">66</span></li>
+<li><a href="#fig051">Fig. 51. Het opbinden van een
+kroonboompje.</a><span class="tocPagenum">68</span></li>
+<li><a href="#fig052">Fig. 52. Het wasschen van een
+Palm.</a><span class="tocPagenum">70</span></li>
+<li><a href="#fig053">Fig. 53. Afwasschen der bladstelen met een
+kwastje.</a><span class="tocPagenum">71</span></li>
+<li><a href="#fig054">Fig. 54. Achterzijde van een blad van Sagittaria,
+aangetast door Roode-spin.</a><span class="tocPagenum">73</span></li>
+<li><a href="#fig055">Fig. 55. Jong Palmenblad, door schildluizen
+aangetast.</a><span class="tocPagenum">74</span></li>
+<li><a href="#fig056">Fig. 56. Achterzijde van een Sagittaria-blad,
+sterk bezet met bladluizen.</a><span class="tocPagenum">75</span></li>
+<li><a href="#fig057">Fig. 57. Gedeelte van een Cactus met wolluizen
+bezet.</a><span class="tocPagenum">75</span></li>
+<li><a href="#fig058">Fig. 58. Eieren van de Ringspin.</a><span class="tocPagenum">79</span></li>
+<li><a href="#fig063">Fig. 63. Een ondoelmatig
+bloemenrekje.</a><span class="tocPagenum">97</span></li>
+<li><a href="#fig064">Fig. 64. Een doelmatig
+plantenrekje.</a><span class="tocPagenum">98</span></li>
+<li><a href="#fig065">Fig. 65. Dubbele pot, ter bescherming tegen de
+inwerking van de zon.</a><span class="tocPagenum">99</span></li>
+<li><a href="#fig066">Fig. 66. Met Convolvulus (Winde) beplant
+bakje.</a><span class="tocPagenum">102</span></li>
+<li><a href="#fig067">Fig. 67. Bouvardia corymbiflora.</a><span class="tocPagenum">113</span></li>
+<li><a href="#fig068">Fig. 68. Gevuldbloemige Camellia.</a><span class="tocPagenum">115</span></li>
+<li><a href="#fig069">Fig. 69. Leucanthemum frutescens.</a><span class="tocPagenum">117</span></li>
+<li><a href="#fig070">Fig. 70. Fuchsia tryphylla.</a><span class="tocPagenum">120</span></li>
+<li><a href="#fig071">Fig. 71. Verschillende
+Fuchsiasoorten.</a><span class="tocPagenum">121</span></li>
+<li><a href="#fig072">Fig. 72. Heliotropium peruvianum.</a><span class="tocPagenum">123</span></li>
+<li><a href="#fig073">Fig. 73. Gewone Hydrangea
+(Hortensia).</a><span class="tocPagenum">125</span></li>
+<li><a href="#fig074">Fig. 74. Hydrangea paniculata (Trosvormige
+Hortensia).</a><span class="tocPagenum">126</span></li>
+<li><a href="#fig075">Fig. 75. Enkel- en gevuldbloemige Pelargonium
+zonale.</a><span class="tocPagenum">129</span></li>
+<li><a href="#fig076">Fig. 76. Pelargonium
+&ldquo;Meteor&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">131</span></li>
+<li><a href="#fig077">Fig. 77. Halfstam-Potroos.</a><span class="tocPagenum">134</span></li>
+<li><a href="#fig078">Fig. 78. Het plaatsen van Halfstam- en
+Struikrozen voor het venster.</a><span class="tocPagenum">135</span></li>
+<li><a href="#fig079">Fig. 79. Pas opgepotte hoog-stamroos met
+ontwikkelde kroon.</a><span class="tocPagenum">135</span></li>
+<li><a href="#fig080">Fig. 80. Uitgebloeide en ingesneden
+Roos.</a><span class="tocPagenum">136</span></li>
+<li><a href="#fig081">Fig. 81. Maandroos &ldquo;Louis
+Philippe&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">137</span></li>
+<li><a href="#fig082">Fig. 82. Maandroos &ldquo;Mme Eug&egrave;ne
+R&eacute;sal&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">138</span></li>
+<li><a href="#fig083">Fig. 83. Rosa polyantha &ldquo;Perle
+d&rsquo;or&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">138</span></li>
+<li><a href="#fig084">Fig. 84. Theeroos &ldquo;Elise
+Fugier&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">140</span></li>
+<li><a href="#fig085">Fig. 85. Theeroos &ldquo;Maman
+Cochet&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">141</span></li>
+<li><a href="#fig086">Fig. 86. Noisetroos &ldquo;Mme Pierre
+Cochet&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">142</span></li>
+<li><a href="#fig087">Fig. 87. Theehybride-Roos
+&ldquo;Camo&euml;ns&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">144</span></li>
+<li><a href="#fig088">Fig. 88. Theehybride-Roos &ldquo;Kaiserin Augusta
+Victoria&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">145</span></li>
+<li><a href="#fig089">Fig. 89. Theehybride-Roos &ldquo;Mme Caroline
+Testout&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">146</span></li>
+<li><a href="#fig090">Fig. 90. Remontant-Roos &ldquo;Foliis
+tricoloribus&rdquo;.</a><span class="tocPagenum">147</span></li>
+<li><a href="#fig091">Fig. 91. Remontant-Roos
+&ldquo;G&eacute;n&eacute;ral Baron Berge.&rdquo;</a><span class="tocPagenum">148</span></li>
+<li><a href="#fig092">Fig. 92. Gevuldbloemige Gardenia
+florida.</a><span class="tocPagenum">150</span></li>
+<li><a href="#fig093">Fig. 93. Justicia coccinea.</a><span class="tocPagenum">152</span></li>
+<li><a href="#fig094">Fig. 94. Poinsettia pulcherrima.</a><span class="tocPagenum">153</span></li>
+<li><a href="#fig095">Fig. 95. Agapanthus umbellatus.</a><span class="tocPagenum">154</span></li>
+<li><a href="#fig096">Fig. 96. Chrysanthemum, als kroonboompje
+gekweekt.</a><span class="tocPagenum">159</span></li>
+<li><a href="#fig097">Fig. 97. Struikvormige
+Chrysanthemum.</a><span class="tocPagenum">160</span></li>
+<li><a href="#fig098">Fig. 98. Cineraria hybrida.</a><span class="tocPagenum">161</span></li>
+<li><a href="#fig099">Fig. 99. Dianthus Caryophyllus
+semperflorens.</a><span class="tocPagenum">163</span></li>
+<li><a href="#fig100">Fig. 100. Practische kweekwijze van
+Remontant-Anjelieren.</a><span class="tocPagenum">164</span></li>
+<li><a href="#fig101">Fig. 101. Enkele en gevulde Primula
+chinensis</a><span class="tocPagenum">167</span></li>
+<li><a href="#fig102">Fig. 102. Leelijke
+Primula-potten.</a><span class="tocPagenum">167</span></li>
+<li><a href="#fig103">Fig. 103. Primula obconica.</a><span class="tocPagenum">168</span></li>
+<li><a href="#fig104">Fig. 104. Soldanella alpina.</a><span class="tocPagenum">169</span></li>
+<li><a href="#fig105">Fig. 105. Begonia Credneri.</a><span class="tocPagenum">170</span></li>
+<li><a href="#fig106">Fig. 106. Begonia metallica.</a><span class="tocPagenum">172</span></li>
+<li><a href="#fig107">Fig. 107. Begonia semperflorens.</a><span class="tocPagenum">173</span></li>
+<li><a href="#fig108">Fig. 108. Clivia (Imantophyllum)
+miniata.</a><span class="tocPagenum">174</span></li>
+<li><a href="#fig109">Fig. 109. Impatiens Sultani.</a><span class="tocPagenum">175</span></li>
+<li><a href="#fig110">Fig. 110. Amaryllis Belladonna.</a><span class="tocPagenum">178</span></li>
+<li><a href="#fig111">Fig. 111. Hippeastrum.</a><span class="tocPagenum">179</span></li>
+<li><a href="#fig112">Fig. 112. Enkelbloemige
+Knolbegonia.</a><span class="tocPagenum">181</span></li>
+<li><a href="#fig113">Fig. 113. Gevuldbloemige
+Knolbegonia.</a><span class="tocPagenum">182</span></li>
+<li><a href="#fig114">Fig. 114. Begonia met welriekende
+bloemen.</a><span class="tocPagenum">183</span></li>
+<li><a href="#fig115">Fig. 115. Canna gladioliflora.</a><span class="tocPagenum">186</span></li>
+<li><a href="#fig116">Fig. 116. Canna Crozy.</a><span class="tocPagenum">187</span></li>
+<li><a href="#fig117">Fig. 117. Schoongemaakte
+Canna-knol.</a><span class="tocPagenum">188</span></li>
+<li><a href="#fig118">Fig. 118. Colchicum autumnale.</a><span class="tocPagenum">189</span></li>
+<li><a href="#fig119">Fig. 119. Cyclamen persicum.</a><span class="tocPagenum">190</span></li>
+<li><a href="#fig120">Fig. 120. Eucharis amazonica.</a><span class="tocPagenum">193</span></li>
+<li><a href="#fig121">Fig. 121. H&aelig;manthus
+albiflos.</a><span class="tocPagenum">194</span></li>
+<li><a href="#fig122">Fig. 122. H&aelig;manthus
+Kalbreyeri.</a><span class="tocPagenum">195</span></li>
+<li><a href="#fig123">Fig. 123. Lilium speciosum
+rubrum.</a><span class="tocPagenum">196</span></li>
+<li><a href="#fig124">Fig. 124. Lilium Harrisii.</a><span class="tocPagenum">198</span></li>
+<li><a href="#fig125">Fig. 125. Lilium tigrinum.</a><span class="tocPagenum">199</span></li>
+<li><a href="#fig126">Fig. 126. Polyanthes tuberosa fl.
+pl.</a><span class="tocPagenum">200</span></li>
+<li><a href="#fig127">Fig. 127. Sternbergia dalmatica.</a><span class="tocPagenum">201</span></li>
+<li><a href="#fig128">Fig. 128. Vallota purpurea.</a><span class="tocPagenum">202</span></li>
+<li><a href="#fig129">Fig. 129. Veltheimia viridifolia.</a><span class="tocPagenum">203</span></li>
+<li><a href="#fig130">Fig. 130. Calla &aelig;thiopica.</a><span class="tocPagenum">205</span></li>
+<li><a href="#fig131">Fig. 131. Calla &aelig;thiopica
+albo-maculata.</a><span class="tocPagenum">206</span></li>
+<li><a href="#fig132">Fig. 132. Anthurium
+Scherzerianum.</a><span class="tocPagenum">207</span></li>
+<li><a href="#fig133">Fig. 133. Spathiphyllum
+can&aelig;folium.</a><span class="tocPagenum">208</span></li>
+<li><a href="#fig134">Fig. 134. Bloemen eener Monstera.</a><span class="tocPagenum">209</span></li>
+<li><a href="#fig135">Fig. 135. Monstera (Philodendron)
+deliciosa.</a><span class="tocPagenum">210</span></li>
+<li><a href="#fig136">Fig. 136. Dieffenbachia
+Baumannii.</a><span class="tocPagenum">211</span></li>
+<li><a href="#fig137">Fig. 137. Dieffenbachia
+magnifica.</a><span class="tocPagenum">212</span></li>
+<li><a href="#fig138">Fig. 138. Vriesea Saundersii.</a><span class="tocPagenum">215</span></li>
+<li><a href="#fig139">Fig. 139. Vriesea fulgida.</a><span class="tocPagenum">216</span></li>
+<li><a href="#fig140">Fig. 140. Tillandsia Lindenii.</a><span class="tocPagenum">217</span></li>
+<li><a href="#fig141">Fig. 141. Tillandsia
+diantho&iuml;dea.</a><span class="tocPagenum">218</span></li>
+<li><a href="#fig142">Fig. 142. Groep van
+Bromeliacee&euml;n.</a><span class="tocPagenum">218</span></li>
+<li><a href="#fig143">Fig. 143. Billbergia nutans.</a><span class="tocPagenum">220</span></li>
+<li><a href="#fig144">Fig. 144. Cryptanthus zonatus.</a><span class="tocPagenum">220</span></li>
+<li><a href="#fig145">Fig. 145. Gloxinia-knollen.</a><span class="tocPagenum">221</span></li>
+<li><a href="#fig146">Fig. 146. Wortelstokjes van een
+Tyd&aelig;a.</a><span class="tocPagenum">221</span></li>
+<li><a href="#fig147">Fig. 147. Gloxinia met rechtop staande
+bloemen.</a><span class="tocPagenum">223</span></li>
+<li><a href="#fig148">Fig. 148. Tyd&aelig;a.</a><span class="tocPagenum">223</span></li>
+<li><a href="#fig149">Fig. 149. Isoloma hybrida.</a><span class="tocPagenum">224</span></li>
+<li><a href="#fig150">Fig. 150. Streptocarpus hybridus.</a><span class="tocPagenum">225</span></li>
+<li><a href="#fig151">Fig. 151. Saintpaulia ionantha.</a><span class="tocPagenum">226</span></li>
+<li><a href="#fig152">Fig. 152. Kamerkasje met bloeiende
+Orchidee&euml;n.</a><span class="tocPagenum">229</span></li>
+<li><a href="#fig153">Fig. 153. Platte Orchideepannen.</a><span class="tocPagenum">230</span></li>
+<li><a href="#fig154">Fig. 154. Cypripedium insigne.</a><span class="tocPagenum">231</span></li>
+<li><a href="#fig155">Fig. 155. Cypripedium barbatum.</a><span class="tocPagenum">232</span></li>
+<li><a href="#fig156">Fig. 156. Cypripedium
+Siebertianum.</a><span class="tocPagenum">233</span></li>
+<li><a href="#fig157">Fig. 157. Odontoglossum Rossii
+majus.</a><span class="tocPagenum">234</span></li>
+<li><a href="#fig158">Fig. 158. Anguloa Clowesii.</a><span class="tocPagenum">235</span></li>
+<li><a href="#fig159">Fig. 159. Lycaste Skinneri.</a><span class="tocPagenum">236</span></li>
+<li><a href="#fig160">Fig. 160. Orchidee&euml;n.</a><span class="tocPagenum">238</span></li>
+<li><a href="#fig161">Fig. 161. Passiebloem in een
+vensterbank.</a><span class="tocPagenum">239</span></li>
+<li><a href="#fig162">Fig. 162. Rekje voor klimplanten met loodrechte
+staafjes.</a><span class="tocPagenum">240</span></li>
+<li><a href="#fig163">Fig. 163. Rekje voor klimplanten van gekruist
+ijzerdraad.</a><span class="tocPagenum">240</span></li>
+<li><a href="#fig164">Fig. 164. Waaiervormig rekje van
+plantenstokjes.</a><span class="tocPagenum">240</span></li>
+<li><a href="#fig165">Fig. 165. Clerodendron Balfouri.</a><span class="tocPagenum">241</span></li>
+<li><a href="#fig166">Fig. 166. Hoya carnosa.</a><span class="tocPagenum">241</span></li>
+<li><a href="#fig167">Fig. 167. Bloeiende tak van een
+Passiflora.</a><span class="tocPagenum">242</span></li>
+<li><a href="#fig168">Fig. 168. Asparagus plumosus
+nanus.</a><span class="tocPagenum">243</span></li>
+<li><a href="#fig169">Fig. 169. Medeola
+asparago&iuml;des.</a><span class="tocPagenum">244</span></li>
+<li><a href="#fig170">Fig. 170. Jonge Cob&aelig;a
+scandens.</a><span class="tocPagenum">245</span></li>
+<li><a href="#fig171">Fig. 171. Hedera maderensis.</a><span class="tocPagenum">245</span></li>
+<li><a href="#fig172">Fig. 172. Melothria abyssinica.</a><span class="tocPagenum">245</span></li>
+<li><a href="#fig173">Fig. 173. Humulus japonicus fol.
+var.</a><span class="tocPagenum">247</span></li>
+<li><a href="#fig174">Fig. 174. Oplismenus (Panicum)
+variegatus.</a><span class="tocPagenum">248</span></li>
+<li><a href="#fig175">Fig. 175. Asparagus Sprengeri.</a><span class="tocPagenum">249</span></li>
+<li><a href="#fig176">Fig. 176. Selaginella
+c&aelig;sia.</a><span class="tocPagenum">250</span></li>
+<li><a href="#fig177">Fig. 177. Othonna crassifolia.</a><span class="tocPagenum">251</span></li>
+<li><a href="#fig178">Fig. 178. Ficus repens.</a><span class="tocPagenum">252</span></li>
+<li><a href="#fig179">Fig. 179. Asters.</a><span class="tocPagenum">253</span></li>
+<li><a href="#fig180">Fig. 180. Mimulus hybridus.</a><span class="tocPagenum">254</span></li>
+<li><a href="#fig181">Fig. 181. Enkel- en gevuldbloemige
+Petunia&rsquo;s.</a><span class="tocPagenum">254</span></li>
+<li><a href="#fig182">Fig. 182. Verbena hybrida</a><span class="tocPagenum">255</span></li>
+<li><a href="#fig183">Fig. 183. Enkele en gevulde
+Zinnia&rsquo;s.</a><span class="tocPagenum">256</span></li>
+<li><a href="#fig184">Fig. 184. Het verplanten van Echinopsis
+oxygona.</a><span class="tocPagenum">258</span></li>
+<li><a href="#fig185">Fig. 185. Kistje met goed opgekomen
+Cereus-zaailingen.</a><span class="tocPagenum">261</span></li>
+<li><a href="#fig186">Fig. 186. Kamerkasje voor kleine
+Cactee&euml;n.</a><span class="tocPagenum">261</span></li>
+<li><a href="#fig187">Fig. 187. Cactus-zaailingen in een
+medicijn-fleschje.</a><span class="tocPagenum">261</span></li>
+<li><a href="#fig188">Fig. 188. Epiphyllum truncatum.</a><span class="tocPagenum">263</span></li>
+<li><a href="#fig189">Fig. 189. Epiphyllum
+G&aelig;rtnerianum.</a><span class="tocPagenum">264</span></li>
+<li><a href="#fig190">Fig. 190. Phyllocactus.</a><span class="tocPagenum">266</span></li>
+<li><a href="#fig191">Fig. 191. Cereus grandiflorus (Koningin van den
+nacht).</a><span class="tocPagenum">266</span></li>
+<li><a href="#fig192">Fig. 192. Cereus flagelliformis monstrosa,
+ge&euml;nt op een Opuntia.</a><span class="tocPagenum">267</span></li>
+<li><a href="#fig193">Fig. 193. Echinopsis Eyriesii.</a><span class="tocPagenum">268</span></li>
+<li><a href="#fig194">Fig. 194. Rhipsalis Houlletiana.</a><span class="tocPagenum">268</span></li>
+<li><a href="#fig195">Fig. 195. Cactee&euml;n.</a><span class="tocPagenum">270</span></li>
+<li><a href="#fig196">Fig. 196. Rhipsalis dissimilis.</a><span class="tocPagenum">270</span></li>
+<li><a href="#fig197">Fig. 197. Mamillaria gracilis. Echinocactus
+Grusonii.</a><span class="tocPagenum">271</span></li>
+<li><a href="#fig198">Fig. 198. Echinocactus
+capricornis.</a><span class="tocPagenum">271</span></li>
+<li><a href="#fig199">Fig. 199. Mamillaria.</a><span class="tocPagenum">272</span></li>
+<li><a href="#fig200">Fig. 200. Mamillaria fuscata op een Cereus
+veredeld.</a><span class="tocPagenum">273</span></li>
+<li><a href="#fig201">Fig. 201. Alo&euml; saponaria.</a><span class="tocPagenum">275</span></li>
+<li><a href="#fig202">Fig. 202. Succulenten.</a><span class="tocPagenum">276</span></li>
+<li><a href="#fig203">Fig. 203. Echeveria metallica.</a><span class="tocPagenum">278</span></li>
+<li><a href="#fig204">Fig. 204. Echeveria
+agavo&iuml;des.</a><span class="tocPagenum">279</span></li>
+<li><a href="#fig205">Fig. 205. Crassula Bolusii.</a><span class="tocPagenum">280</span></li>
+<li><a href="#fig206">Fig. 206. Stapelia variegata.</a><span class="tocPagenum">280</span></li>
+<li><a href="#fig207">Fig. 207. Kleine canescens.</a><span class="tocPagenum">281</span></li>
+<li><a href="#fig208">Fig. 208. Agave americana
+aureo-marginata.</a><span class="tocPagenum">282</span></li>
+<li><a href="#fig209">Fig. 209. Agave
+Victoria-Regin&aelig;.</a><span class="tocPagenum">282</span></li>
+<li><a href="#fig210">Fig. 210. Aralia (Fatsia)
+japonica.</a><span class="tocPagenum">284</span></li>
+<li><a href="#fig211">Fig. 211. Aralia Chabrieri. (El&aelig;odendrum
+orientale).</a><span class="tocPagenum">285</span></li>
+<li><a href="#fig212">Fig. 212. Evonymus japonicus
+variegatus.</a><span class="tocPagenum">288</span></li>
+<li><a href="#fig213">Fig. 213. Ficus elastica.</a><span class="tocPagenum">289</span></li>
+<li><a href="#fig214">Fig. 214. Jonge Coffea arabica.</a><span class="tocPagenum">293</span></li>
+<li><a href="#fig215">Fig. 215. Carex japonica fol.
+var.</a><span class="tocPagenum">295</span></li>
+<li><a href="#fig216">Fig. 216. Ophiopogon Jaburan fol.
+var.</a><span class="tocPagenum">296</span></li>
+<li><a href="#fig217">Fig. 217. Plectogyne (Aspidistra)
+elatior.</a><span class="tocPagenum">297</span></li>
+<li><a href="#fig218">Fig. 218. Reineckia carnea.</a><span class="tocPagenum">298</span></li>
+<li><a href="#fig219">Fig. 219. Begonia Rex.</a><span class="tocPagenum">299</span></li>
+<li><a href="#fig220">Fig. 220. Het voortkweeken van
+Bladbegonia&rsquo;s.</a><span class="tocPagenum">299</span></li>
+<li><a href="#fig221">Fig. 221. Begonia rubella.</a><span class="tocPagenum">299</span></li>
+<li><a href="#fig222">Fig. 222. Curculigo recurvata.</a><span class="tocPagenum">301</span></li>
+<li><a href="#fig223">Fig. 223. Fittonia
+Verschaffeltii.</a><span class="tocPagenum">302</span></li>
+<li><a href="#fig224">Fig. 224. Maranta Kerchovei.</a><span class="tocPagenum">304</span></li>
+<li><a href="#fig225">Fig. 225. Maranta zebrina.</a><span class="tocPagenum">304</span></li>
+<li><a href="#fig226">Fig. 226. Peperomia
+Verschaffeltii.</a><span class="tocPagenum">305</span></li>
+<li><a href="#fig227">Fig. 227. Potten met
+Palm-zaailingen.</a><span class="tocPagenum">310</span></li>
+<li><a href="#fig228">Fig. 228. Kentia Balmoreana.</a><span class="tocPagenum">311</span></li>
+<li><a href="#fig229">Fig. 229. Areca Baueri.</a><span class="tocPagenum">312</span></li>
+<li><a href="#fig230">Fig. 230. Areca sapida.</a><span class="tocPagenum">314</span></li>
+<li><a href="#fig231">Fig. 231. Groep van Waaierpalmen.</a><span class="tocPagenum">315</span></li>
+<li><a href="#fig232">Fig. 232. Rhapis flabelliformis.</a><span class="tocPagenum">316</span></li>
+<li><a href="#fig233">Fig. 233. Cordyline indivisa.</a><span class="tocPagenum">318</span></li>
+<li><a href="#fig234">Fig. 234. Cordyline terminalis
+rosea.</a><span class="tocPagenum">319</span></li>
+<li><a href="#fig235">Fig. 235. Drac&aelig;ena
+fragrans.</a><span class="tocPagenum">320</span></li>
+<li><a href="#fig236">Fig. 236. Drac&aelig;na Lindenii.</a><span class="tocPagenum">320</span></li>
+<li><a href="#fig237">Fig. 237. Drac&aelig;na
+Massangeana.</a><span class="tocPagenum">321</span></li>
+<li><a href="#fig238">Fig. 238. Drac&aelig;na
+Sanderiana.</a><span class="tocPagenum">322</span></li>
+<li><a href="#fig239">Fig. 239. Vruchten van Capsicum
+annuum.</a><span class="tocPagenum">323</span></li>
+<li><a href="#fig240">Fig. 240. Solanum
+Pseudo-Capsicum.</a><span class="tocPagenum">325</span></li>
+<li><a href="#fig241">Fig. 241. Vruchten van Solanum
+Melongena.</a><span class="tocPagenum">326</span></li>
+<li><a href="#fig242">Fig. 242. Araucaria excelsa.</a><span class="tocPagenum">327</span></li>
+<li><a href="#fig243">Fig. 243. Adiantum cuneatum.</a><span class="tocPagenum">330</span></li>
+<li><a href="#fig244">Fig. 244. Adiantum
+fragrantissimum.</a><span class="tocPagenum">331</span></li>
+<li><a href="#fig245">Fig. 245. Asplenium Belangeri.</a><span class="tocPagenum">332</span></li>
+<li><a href="#fig246">Fig. 246. Nephrolepis exaltata.</a><span class="tocPagenum">332</span></li>
+<li><a href="#fig247">Fig. 247. Pteris cretica
+albo-lineata.</a><span class="tocPagenum">334</span></li>
+<li><a href="#fig248">Fig. 248. Selaginella
+denticulata.</a><span class="tocPagenum">335</span></li>
+<li><a href="#fig249">Fig. 249. Selaginella Emmeliana.</a><span class="tocPagenum">336</span></li>
+<li><a href="#fig250">Fig. 250. Selaginella
+in&aelig;qualifolia.</a><span class="tocPagenum">337</span></li>
+<li><a href="#fig251">Fig. 251. Aquarium met fontein en
+waterplanten.</a><span class="tocPagenum">342</span></li>
+<li><a href="#fig252">Fig. 252. Cabomba caroliniana.</a><span class="tocPagenum">353</span></li>
+<li><a href="#fig253">Fig. 253. Myriophyllum prismatum.</a><span class="tocPagenum">353</span></li>
+<li><a href="#fig254">Fig. 254. Vallisneria spiralis.</a><span class="tocPagenum">353</span></li>
+<li><a href="#fig255">Fig. 255. Callitriche verna, in een elementglas
+gekweekt.</a><span class="tocPagenum">355</span></li>
+<li><a href="#fig256">Fig. 256. Fontinalis
+antipyretica.</a><span class="tocPagenum">355</span></li>
+<li><a href="#fig257">Fig. 257. Hottonia palustris, gekweekt in een
+elementglas.</a><span class="tocPagenum">355</span></li>
+<li><a href="#fig258">Fig. 258. Gesloten aquarium met onder water
+groeiende planten.</a><span class="tocPagenum">357</span></li>
+<li><a href="#fig259">Fig. 259. Aponogeton distachyon.</a><span class="tocPagenum">359</span></li>
+<li><a href="#fig260">Fig. 260. Nymph&aelig;a Marliacea
+chromatella.</a><span class="tocPagenum">360</span></li>
+<li><a href="#fig261">Fig. 261. Sagittaria natans.</a><span class="tocPagenum">360</span></li>
+<li><a href="#fig262">Fig. 262. Limnanthemum
+nymph&aelig;o&iuml;des.</a><span class="tocPagenum">362</span></li>
+<li><a href="#fig263">Fig. 263. Pistia Stratiotes.</a><span class="tocPagenum">364</span></li>
+<li><a href="#fig264">Fig. 264. Salvinia elegans.</a><span class="tocPagenum">364</span></li>
+<li><a href="#fig265">Fig. 265. Trianea bogotensis.</a><span class="tocPagenum">364</span></li>
+<li><a href="#fig266">Fig. 266. Salvinia natans
+(bovenzijde.)</a><span class="tocPagenum">365</span></li>
+<li><a href="#fig267">Fig. 267. Salvinia natans
+(onderzijde.)</a><span class="tocPagenum">366</span></li>
+<li><a href="#fig268">Fig. 268. Warm-waterinrichting voor een
+terrarium.</a><span class="tocPagenum">367</span></li>
+<li><a href="#fig269">Fig. 269. Uit een kist vervaardigd
+terrarium.</a><span class="tocPagenum">367</span></li>
+<li><a href="#fig270">Fig. 270. Terrariums.</a><span class="tocPagenum">370</span></li>
+<li><a href="#fig271">Fig. 271. Uit een kist vervaardigd terrarium,
+geheel gereed.</a><span class="tocPagenum">371</span></li>
+<li><a href="#fig272">Fig. 272. Romeinsche Hyacint.</a><span class="tocPagenum">377</span></li>
+<li><a href="#fig273">Fig. 273. Hyacinthen bollen.</a><span class="tocPagenum">378</span></li>
+<li><a href="#fig274">Fig. 274. Het oppotten van
+Hyacinten-bollen.</a><span class="tocPagenum">380</span></li>
+<li><a href="#fig275">Fig. 275. Links een te hoog, rechts een goed
+opgepotte Hyacinten-bol.</a><span class="tocPagenum">380</span></li>
+<li><a href="#fig276">Fig. 276. Bedekte Hyacinten-pot.</a><span class="tocPagenum">380</span></li>
+<li><a href="#fig277">Fig. 277. Vensterbakje voor Hyacinten in
+potten.</a><span class="tocPagenum">382</span></li>
+<li><a href="#fig278">Fig. 278. Metalen staafje voor het aanbinden van
+Hyacinten-bloemen.</a><span class="tocPagenum">382</span></li>
+<li><a href="#fig279">Fig. 279. Nieuw Hyacintenglas met gootjes, om het
+water af te kunnen gieten.</a><span class="tocPagenum">383</span></li>
+<li><a href="#fig280">Fig. 280. Links glas met pas opgezetten
+Hyacinten-bol, rechts een glas met bol, vier weken na het
+opzetten.</a><span class="tocPagenum">384</span></li>
+<li><a href="#fig281">Fig. 281. Hyacint, voldoende uitgegroeid om in
+het licht gezet te worden.</a><span class="tocPagenum">384</span></li>
+<li><a href="#fig282">Fig. 282. Aan metalen staafje gebonden
+Hyacint.</a><span class="tocPagenum">385</span></li>
+<li><a href="#fig283">Fig. 283. Dubbel Hyacinten-glas.</a><span class="tocPagenum">385</span></li>
+<li><a href="#fig284">Fig. 284. Geforceerde Hyacinten, Tulpen en
+Lelietjes der dalen.</a><span class="tocPagenum">386</span></li>
+<li><a href="#fig285">Fig. 285. Verschillende soorten
+Tulpen-bollen.</a><span class="tocPagenum">388</span></li>
+<li><a href="#fig286">Fig. 286. Het oppotten van
+Tulpen-bollen.</a><span class="tocPagenum">388</span></li>
+<li><a href="#fig287">Fig. 287. Pot met enkele Tulpen.</a><span class="tocPagenum">390</span></li>
+<li><a href="#fig288">Fig. 288. Gevulde Tulpen.</a><span class="tocPagenum">390</span></li>
+<li><a href="#fig289">Fig. 289. Jonquillen-bollen.</a><span class="tocPagenum">391</span></li>
+<li><a href="#fig290">Fig. 290. Narcissen-bollen.</a><span class="tocPagenum">391</span></li>
+<li><a href="#fig291">Fig. 291. Tazetten-bollen.</a><span class="tocPagenum">391</span></li>
+<li><a href="#fig292">Fig. 292. Bloeiende Narcis.</a><span class="tocPagenum">392</span></li>
+<li><a href="#fig293">Fig. 293. Bollen van Scilla
+sibirica.</a><span class="tocPagenum">392</span></li>
+<li><a href="#fig294">Fig. 294. Gewone Krokus.</a><span class="tocPagenum">393</span></li>
+<li><a href="#fig295">Fig. 295. Crocus Imperati.</a><span class="tocPagenum">394</span></li>
+<li><a href="#fig296">Fig. 296. Krokus-knolletjes.</a><span class="tocPagenum">395</span></li>
+<li><a href="#fig297">Fig. 297. Convallaria majalis in verschillende
+ontwikkelingsperioden.</a><span class="tocPagenum">395</span></li>
+<li><a href="#fig298">Fig. 298. Het in mos wikkelen van kiemen der
+Convallaria majalis.</a><span class="tocPagenum">396</span></li>
+<li><a href="#fig299">Fig. 299. Piramide, beplant met Lelietjes der
+dalen.</a><span class="tocPagenum">397</span></li>
+<li><a href="#fig300">Fig. 300. Pot met bloeiende Lelietjes der
+dalen.</a><span class="tocPagenum">398</span></li>
+</ul>
+</div>
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan
+de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van de regel
+zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn
+gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd met het
+corr-element.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst.">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e531">VIII</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">)</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e629">IX</a></td>
+<td class="width40">her</td>
+<td class="width40">het</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e842">6</a></td>
+<td class="width40">,</td>
+<td class="width40">[<i>Verwijderd</i>]</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e864">7</a></td>
+<td class="width40">Bamboes</td>
+<td class="width40">Bamboe</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1413">31</a></td>
+<td class="width40">Fiscus</td>
+<td class="width40">Ficus</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1789">43</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1880">45</a></td>
+<td class="width40">&rdquo;</td>
+<td class="width40">[<i>Verwijderd</i>]</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e1885">45</a></td>
+<td class="width40">oppoten</td>
+<td class="width40">oppotten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2074">57</a></td>
+<td class="width40">v&ograve;&ograve;r</td>
+<td class="width40">v&oacute;&oacute;r</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2127">61</a></td>
+<td class="width40">,</td>
+<td class="width40">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2302">69</a></td>
+<td class="width40">Ik</td>
+<td class="width40">In</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2374">72</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2469">75</a></td>
+<td class="width40">raffraichisseur</td>
+<td class="width40">rafra&icirc;chisseur</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e2837">94</a></td>
+<td class="width40">kan</td>
+<td class="width40">dan</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e3018">104</a></td>
+<td class="width40">regenvlagan</td>
+<td class="width40">regenvlagen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e3135">109</a></td>
+<td class="width40">,</td>
+<td class="width40">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e3251">111</a></td>
+<td class="width40">Agath&aelig;e</td>
+<td class="width40">Agath&aelig;a</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e4180">142</a></td>
+<td class="width40">ver trek</td>
+<td class="width40">vertrek</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e4232">142</a></td>
+<td class="width40">interressant</td>
+<td class="width40">interessant</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e4349">143</a></td>
+<td class="width40">,</td>
+<td class="width40">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e4766">153</a></td>
+<td class="width40">49</td>
+<td class="width40">94</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5183">168</a></td>
+<td class="width40">porcelein</td>
+<td class="width40">porselein</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5263">170</a></td>
+<td class="width40">Madagaskar</td>
+<td class="width40">Madagascar</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5492">175</a></td>
+<td class="width40">,</td>
+<td class="width40">[<i>Verwijderd</i>]</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5716">182</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5724">183</a></td>
+<td class="width40">ralrijk</td>
+<td class="width40">talrijk</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5792">185</a></td>
+<td class="width40">op op</td>
+<td class="width40">op</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5838">186</a></td>
+<td class="width40">koutskoolpoeder</td>
+<td class="width40">houtskoolpoeder</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5876">188</a></td>
+<td class="width40">afdeeling</td>
+<td class="width40">afbeelding</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5902">188</a></td>
+<td class="width40">&rsquo;t huis</td>
+<td class="width40">thuis</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e5963">190</a></td>
+<td class="width40">enkel bloemige</td>
+<td class="width40">enkelbloemige</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6023">192</a></td>
+<td class="width40">;</td>
+<td class="width40">:</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6091">194</a></td>
+<td class="width40">;</td>
+<td class="width40">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6666">214</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6716">216</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">-</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6719">216</a></td>
+<td class="width40">temperatuur schommelingen</td>
+<td class="width40">temperatuurschommelingen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6764">217</a></td>
+<td class="width40">fenestrales</td>
+<td class="width40">fenestralis</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6826">218</a></td>
+<td class="width40">Aechmea</td>
+<td class="width40">&AElig;chmea</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6855">220</a></td>
+<td class="width40">142</td>
+<td class="width40">143</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e6897">221</a></td>
+<td class="width40">Gesnericee&euml;n</td>
+<td class="width40">Gesneriacee&euml;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7036">226</a></td>
+<td class="width40">Santpaulia</td>
+<td class="width40">Saintpaulia</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7124">230</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">&deg;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7150">230</a></td>
+<td class="width40">kwee ken</td>
+<td class="width40">kweeken</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7169">231</a></td>
+<td class="width40">den</td>
+<td class="width40">dan</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7287">235</a></td>
+<td class="width40">wel wel</td>
+<td class="width40">wel</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7317">235</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7381">238</a></td>
+<td class="width40">Hardyana</td>
+<td class="width40">Harryana</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7397">238</a></td>
+<td class="width40">;</td>
+<td class="width40">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7545">241</a></td>
+<td class="width40">zijn en er</td>
+<td class="width40">en zijn er</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e7725">245</a></td>
+<td class="width40">Lophospernum</td>
+<td class="width40">Lophospermum</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8017">254</a></td>
+<td class="width40">met</td>
+<td class="width40">moet</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8037">255</a></td>
+<td class="width40">refra&icirc;chisseur</td>
+<td class="width40">rafra&icirc;chisseur</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8040">255</a></td>
+<td class="width40">haar worteltjes</td>
+<td class="width40">haarworteltjes</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8433">267</a></td>
+<td class="width40">zij</td>
+<td class="width40">zijn</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8690">273</a></td>
+<td class="width40">Houlletti</td>
+<td class="width40">Houlleti</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8694">273</a></td>
+<td class="width40">mnnten</td>
+<td class="width40">munten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8816">275</a></td>
+<td class="width40">eenkleurig</td>
+<td class="width40">&eacute;&eacute;nkleurig</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e8884">278</a></td>
+<td class="width40">Echevaria&rsquo;s</td>
+<td class="width40">Echeveria&rsquo;s</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e9201">284</a></td>
+<td class="width40">verscheidende</td>
+<td class="width40">verscheidene</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e9284">287</a></td>
+<td class="width40">a</td>
+<td class="width40">&agrave;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e9398">290</a></td>
+<td class="width40">overtakt</td>
+<td class="width40">onvertakt</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e9451">291</a></td>
+<td class="width40">lancet-vormige</td>
+<td class="width40">lancetvormige</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e9880">305</a></td>
+<td class="width40">bekenste</td>
+<td class="width40">bekendste</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e10008">308</a></td>
+<td class="width40">raffra&icirc;chisseur</td>
+<td class="width40">rafra&icirc;chisseur</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e10423">322</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">(</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e10427">322</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">)</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e10594">327</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e10752">334</a></td>
+<td class="width40">albo-liniata</td>
+<td class="width40">albo-lineata</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e10843">335</a></td>
+<td class="width40">worteltje</td>
+<td class="width40">worteltjes</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e11498">365</a></td>
+<td class="width40">afkomtig</td>
+<td class="width40">afkomstig</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e11691">374</a></td>
+<td class="width40">refra&icirc;chisseur</td>
+<td class="width40">rafra&icirc;chisseur</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e11933">383</a></td>
+<td class="width40">onstaan</td>
+<td class="width40">ontstaan</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e12122">390</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">in</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e12217">391</a></td>
+<td class="width40">be woond</td>
+<td class="width40">bewoond</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e12334">395</a></td>
+<td class="width40">ontwikkelings-perioden</td>
+<td class="width40">ontwikkelingsperioden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e12497">403</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e12633">408</a></td>
+<td class="width40">[<i>Niet in bron</i>]</td>
+<td class="width40">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e12674">409</a></td>
+<td class="width40">Duc-van-Tholl</td>
+<td class="width40">Duc-van-Thol</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e14164">413</a></td>
+<td class="width40">agavoides</td>
+<td class="width40">agavo&iuml;des</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e14586">413</a></td>
+<td class="width40">Habrotamnus</td>
+<td class="width40">Habrothamnus</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e16116">416</a></td>
+<td class="width40">Russelianus</td>
+<td class="width40">Russellianus</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e16142">416</a></td>
+<td class="width40">Houletii</td>
+<td class="width40">Houlletii</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e16779">418</a></td>
+<td class="width40">Smeersluis</td>
+<td class="width40">Smeerluis</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd19e17118">418</a></td>
+<td class="width40">coerulea</td>
+<td class="width40">c&oelig;rulea</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK KAMERPLANTEN ***</div>
+<div style='text-align:left'>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Updated editions will replace the previous one&#8212;the old editions will
+be renamed.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
+law means that no one owns a United States copyright in these works,
+so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
+States without permission and without paying copyright
+royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
+of this license, apply to copying and distributing Project
+Gutenberg&#8482; electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG&#8482;
+concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
+and may not be used if you charge for an eBook, except by following
+the terms of the trademark license, including paying royalties for use
+of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for
+copies of this eBook, complying with the trademark license is very
+easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation
+of derivative works, reports, performances and research. Project
+Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away&#8212;you may
+do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected
+by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark
+license, especially commercial redistribution.
+</div>
+
+<div style='margin-top:1em; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE</div>
+<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE</div>
+<div style='text-align:center;font-size:0.9em'>PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+To protect the Project Gutenberg&#8482; mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase &#8220;Project
+Gutenberg&#8221;), you agree to comply with all the terms of the Full
+Project Gutenberg&#8482; License available with this file or online at
+www.gutenberg.org/license.
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg&#8482; electronic works
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg&#8482;
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or
+destroy all copies of Project Gutenberg&#8482; electronic works in your
+possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
+Project Gutenberg&#8482; electronic work and you do not agree to be bound
+by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person
+or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.B. &#8220;Project Gutenberg&#8221; is a registered trademark. It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg&#8482; electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement. See
+paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg&#8482; electronic works if you follow the terms of this
+agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg&#8482;
+electronic works. See paragraph 1.E below.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (&#8220;the
+Foundation&#8221; or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
+of Project Gutenberg&#8482; electronic works. Nearly all the individual
+works in the collection are in the public domain in the United
+States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
+United States and you are located in the United States, we do not
+claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
+displaying or creating derivative works based on the work as long as
+all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
+that you will support the Project Gutenberg&#8482; mission of promoting
+free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg&#8482;
+works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
+Project Gutenberg&#8482; name associated with the work. You can easily
+comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
+same format with its attached full Project Gutenberg&#8482; License when
+you share it without charge with others.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
+in a constant state of change. If you are outside the United States,
+check the laws of your country in addition to the terms of this
+agreement before downloading, copying, displaying, performing,
+distributing or creating derivative works based on this work or any
+other Project Gutenberg&#8482; work. The Foundation makes no
+representations concerning the copyright status of any work in any
+country other than the United States.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
+immediate access to, the full Project Gutenberg&#8482; License must appear
+prominently whenever any copy of a Project Gutenberg&#8482; work (any work
+on which the phrase &#8220;Project Gutenberg&#8221; appears, or with which the
+phrase &#8220;Project Gutenberg&#8221; is associated) is accessed, displayed,
+performed, viewed, copied or distributed:
+</div>
+
+<blockquote>
+  <div style='display:block; margin:1em 0'>
+    This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most
+    other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
+    whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
+    of the Project Gutenberg License included with this eBook or online
+    at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you
+    are not located in the United States, you will have to check the laws
+    of the country where you are located before using this eBook.
+  </div>
+</blockquote>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.2. If an individual Project Gutenberg&#8482; electronic work is
+derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
+contain a notice indicating that it is posted with permission of the
+copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
+the United States without paying any fees or charges. If you are
+redistributing or providing access to a work with the phrase &#8220;Project
+Gutenberg&#8221; associated with or appearing on the work, you must comply
+either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
+obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg&#8482;
+trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.3. If an individual Project Gutenberg&#8482; electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
+additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
+will be linked to the Project Gutenberg&#8482; License for all works
+posted with the permission of the copyright holder found at the
+beginning of this work.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg&#8482;
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg&#8482;.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg&#8482; License.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
+any word processing or hypertext form. However, if you provide access
+to or distribute copies of a Project Gutenberg&#8482; work in a format
+other than &#8220;Plain Vanilla ASCII&#8221; or other format used in the official
+version posted on the official Project Gutenberg&#8482; website
+(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
+to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
+of obtaining a copy upon request, of the work in its original &#8220;Plain
+Vanilla ASCII&#8221; or other form. Any alternate format must include the
+full Project Gutenberg&#8482; License as specified in paragraph 1.E.1.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg&#8482; works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg&#8482; electronic works
+provided that:
+</div>
+
+<div style='margin-left:0.7em;'>
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+        the use of Project Gutenberg&#8482; works calculated using the method
+        you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
+        to the owner of the Project Gutenberg&#8482; trademark, but he has
+        agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
+        Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
+        within 60 days following each date on which you prepare (or are
+        legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
+        payments should be clearly marked as such and sent to the Project
+        Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
+        Section 4, &#8220;Information about donations to the Project Gutenberg
+        Literary Archive Foundation.&#8221;
+    </div>
+
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+        you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+        does not agree to the terms of the full Project Gutenberg&#8482;
+        License. You must require such a user to return or destroy all
+        copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
+        all use of and all access to other copies of Project Gutenberg&#8482;
+        works.
+    </div>
+
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
+        any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+        electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
+        receipt of the work.
+    </div>
+
+    <div style='text-indent:-0.7em'>
+        &#8226; You comply with all other terms of this agreement for free
+        distribution of Project Gutenberg&#8482; works.
+    </div>
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
+Gutenberg&#8482; electronic work or group of works on different terms than
+are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
+from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of
+the Project Gutenberg&#8482; trademark. Contact the Foundation as set
+forth in Section 3 below.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
+Gutenberg&#8482; collection. Despite these efforts, Project Gutenberg&#8482;
+electronic works, and the medium on which they may be stored, may
+contain &#8220;Defects,&#8221; such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
+or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
+intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
+other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
+cannot be read by your equipment.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the &#8220;Right
+of Replacement or Refund&#8221; described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg&#8482; trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg&#8482; electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from. If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium
+with your written explanation. The person or entity that provided you
+with the defective work may elect to provide a replacement copy in
+lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
+or entity providing it to you may choose to give you a second
+opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
+the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
+without further opportunities to fix the problem.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you &#8216;AS-IS&#8217;, WITH NO
+OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
+LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of
+damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
+violates the law of the state applicable to this agreement, the
+agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
+limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
+unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
+remaining provisions.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg&#8482; electronic works in
+accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
+production, promotion and distribution of Project Gutenberg&#8482;
+electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
+including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
+the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
+or any Project Gutenberg&#8482; work, (b) alteration, modification, or
+additions or deletions to any Project Gutenberg&#8482; work, and (c) any
+Defect you cause.
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg&#8482;
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Project Gutenberg&#8482; is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of
+computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
+exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
+from people in all walks of life.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg&#8482;&#8217;s
+goals and ensuring that the Project Gutenberg&#8482; collection will
+remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg&#8482; and future
+generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
+Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service. The Foundation&#8217;s EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
+U.S. federal laws and your state&#8217;s laws.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+The Foundation&#8217;s business office is located at 809 North 1500 West,
+Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up
+to date contact information can be found at the Foundation&#8217;s website
+and official page at www.gutenberg.org/contact
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Project Gutenberg&#8482; depends upon and cannot survive without widespread
+public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine-readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment. Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements. We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
+DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state
+visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Please check the Project Gutenberg web pages for current donation
+methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations. To
+donate, please visit: www.gutenberg.org/donate
+</div>
+
+<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'>
+Section 5. General Information About Project Gutenberg&#8482; electronic works
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
+Gutenberg&#8482; concept of a library of electronic works that could be
+freely shared with anyone. For forty years, he produced and
+distributed Project Gutenberg&#8482; eBooks with only a loose network of
+volunteer support.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Project Gutenberg&#8482; eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
+the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
+necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
+edition.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+Most people start at our website which has the main PG search
+facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>.
+</div>
+
+<div style='display:block; margin:1em 0'>
+This website includes information about Project Gutenberg&#8482;,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+</div>
+</div>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/30658-h/images/fig000.jpg b/30658-h/images/fig000.jpg
new file mode 100644
index 0000000..37b6858
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig000.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig001.jpg b/30658-h/images/fig001.jpg
new file mode 100644
index 0000000..62750fc
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig001.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig002.jpg b/30658-h/images/fig002.jpg
new file mode 100644
index 0000000..840d49a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig002.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig003.jpg b/30658-h/images/fig003.jpg
new file mode 100644
index 0000000..64f98af
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig003.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig004.jpg b/30658-h/images/fig004.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fc3bdd3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig004.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig005.jpg b/30658-h/images/fig005.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6abdbc9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig005.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig006.jpg b/30658-h/images/fig006.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4699a4e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig006.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig007.jpg b/30658-h/images/fig007.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0512bf5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig007.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig008.jpg b/30658-h/images/fig008.jpg
new file mode 100644
index 0000000..796d84a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig008.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig009.jpg b/30658-h/images/fig009.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c4e3133
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig009.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig010.jpg b/30658-h/images/fig010.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9a55022
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig010.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig011.jpg b/30658-h/images/fig011.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4116735
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig011.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig012.jpg b/30658-h/images/fig012.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fe47d70
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig012.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig013.jpg b/30658-h/images/fig013.jpg
new file mode 100644
index 0000000..67ed2d8
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig013.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig014.jpg b/30658-h/images/fig014.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8d15c23
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig014.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig015.jpg b/30658-h/images/fig015.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e873d9f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig015.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig016.jpg b/30658-h/images/fig016.jpg
new file mode 100644
index 0000000..788b22b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig016.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig017.jpg b/30658-h/images/fig017.jpg
new file mode 100644
index 0000000..274829c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig017.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig018.jpg b/30658-h/images/fig018.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8daf2ad
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig018.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig019.jpg b/30658-h/images/fig019.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e52bd5e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig019.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig020.jpg b/30658-h/images/fig020.jpg
new file mode 100644
index 0000000..dda5483
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig020.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig021.jpg b/30658-h/images/fig021.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bfcc322
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig021.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig022.jpg b/30658-h/images/fig022.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d8ec535
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig022.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig023.jpg b/30658-h/images/fig023.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4e6b045
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig023.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig024.jpg b/30658-h/images/fig024.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5f05f13
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig024.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig025.jpg b/30658-h/images/fig025.jpg
new file mode 100644
index 0000000..52b7700
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig025.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig026.jpg b/30658-h/images/fig026.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ba4132d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig026.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig027.jpg b/30658-h/images/fig027.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c519cfe
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig027.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig028.jpg b/30658-h/images/fig028.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b9ab01f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig028.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig029.jpg b/30658-h/images/fig029.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2f20cef
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig029.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig030.jpg b/30658-h/images/fig030.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f560fc3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig030.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig031.jpg b/30658-h/images/fig031.jpg
new file mode 100644
index 0000000..188a947
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig031.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig032.jpg b/30658-h/images/fig032.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d94064f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig032.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig033.jpg b/30658-h/images/fig033.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d0fe170
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig033.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig034.jpg b/30658-h/images/fig034.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b3bd08f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig034.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig035.jpg b/30658-h/images/fig035.jpg
new file mode 100644
index 0000000..02f5959
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig035.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig036.jpg b/30658-h/images/fig036.jpg
new file mode 100644
index 0000000..733c506
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig036.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig037.jpg b/30658-h/images/fig037.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1b56bf6
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig037.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig038.jpg b/30658-h/images/fig038.jpg
new file mode 100644
index 0000000..81ff18e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig038.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig039.jpg b/30658-h/images/fig039.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7fc0901
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig039.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig040.jpg b/30658-h/images/fig040.jpg
new file mode 100644
index 0000000..af91022
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig040.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig041.jpg b/30658-h/images/fig041.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9a905f2
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig041.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig042.jpg b/30658-h/images/fig042.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c5dd22e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig042.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig043.jpg b/30658-h/images/fig043.jpg
new file mode 100644
index 0000000..46daa77
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig043.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig044.jpg b/30658-h/images/fig044.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c0de938
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig044.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig045.jpg b/30658-h/images/fig045.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ea68c98
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig045.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig046.jpg b/30658-h/images/fig046.jpg
new file mode 100644
index 0000000..eecfc00
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig046.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig047.jpg b/30658-h/images/fig047.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3ae7e9b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig047.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig048.jpg b/30658-h/images/fig048.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fb6998f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig048.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig049.jpg b/30658-h/images/fig049.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5de67e2
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig049.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig050.jpg b/30658-h/images/fig050.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bd0cac8
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig050.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig051.jpg b/30658-h/images/fig051.jpg
new file mode 100644
index 0000000..39a5956
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig051.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig052.jpg b/30658-h/images/fig052.jpg
new file mode 100644
index 0000000..da9c55c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig052.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig053.jpg b/30658-h/images/fig053.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e27460b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig053.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig054.jpg b/30658-h/images/fig054.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2eee6d0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig054.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig055.jpg b/30658-h/images/fig055.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c039ce2
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig055.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig056.jpg b/30658-h/images/fig056.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e98d6a5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig056.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig057.jpg b/30658-h/images/fig057.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bc3b7f7
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig057.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig058.jpg b/30658-h/images/fig058.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d7e65e7
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig058.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig063.jpg b/30658-h/images/fig063.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2b00190
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig063.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig064.jpg b/30658-h/images/fig064.jpg
new file mode 100644
index 0000000..923968f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig064.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig065.jpg b/30658-h/images/fig065.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e04bd6e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig065.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig066.jpg b/30658-h/images/fig066.jpg
new file mode 100644
index 0000000..af847fd
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig066.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig067.jpg b/30658-h/images/fig067.jpg
new file mode 100644
index 0000000..af43370
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig067.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig068.jpg b/30658-h/images/fig068.jpg
new file mode 100644
index 0000000..02d0f25
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig068.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig069.jpg b/30658-h/images/fig069.jpg
new file mode 100644
index 0000000..def51c9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig069.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig070.jpg b/30658-h/images/fig070.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5b4fd3c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig070.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig071.jpg b/30658-h/images/fig071.jpg
new file mode 100644
index 0000000..db244c3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig071.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig072.jpg b/30658-h/images/fig072.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6be36c6
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig072.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig073.jpg b/30658-h/images/fig073.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1531966
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig073.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig074.jpg b/30658-h/images/fig074.jpg
new file mode 100644
index 0000000..850d240
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig074.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig075.jpg b/30658-h/images/fig075.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d37862a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig075.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig076.jpg b/30658-h/images/fig076.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5d4bfed
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig076.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig077.jpg b/30658-h/images/fig077.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a974cca
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig077.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig078.jpg b/30658-h/images/fig078.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f986bd8
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig078.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig079.jpg b/30658-h/images/fig079.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4db689a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig079.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig080.jpg b/30658-h/images/fig080.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1f82139
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig080.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig081.jpg b/30658-h/images/fig081.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1401307
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig081.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig082.jpg b/30658-h/images/fig082.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e8a00d7
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig082.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig083.jpg b/30658-h/images/fig083.jpg
new file mode 100644
index 0000000..90f10f9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig083.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig084.jpg b/30658-h/images/fig084.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bc00eff
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig084.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig085.jpg b/30658-h/images/fig085.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d6c6171
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig085.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig086.jpg b/30658-h/images/fig086.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9214ed9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig086.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig087.jpg b/30658-h/images/fig087.jpg
new file mode 100644
index 0000000..24d7136
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig087.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig088.jpg b/30658-h/images/fig088.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f44dac3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig088.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig088a.jpg b/30658-h/images/fig088a.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a3d0be4
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig088a.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig089.jpg b/30658-h/images/fig089.jpg
new file mode 100644
index 0000000..19a3fd7
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig089.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig090.jpg b/30658-h/images/fig090.jpg
new file mode 100644
index 0000000..816c1ff
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig090.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig091.jpg b/30658-h/images/fig091.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2f2eb63
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig091.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig092.jpg b/30658-h/images/fig092.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7f489f9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig092.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig093.jpg b/30658-h/images/fig093.jpg
new file mode 100644
index 0000000..86473d5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig093.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig094.jpg b/30658-h/images/fig094.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4228b9d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig094.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig095.jpg b/30658-h/images/fig095.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f4fde16
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig095.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig096.jpg b/30658-h/images/fig096.jpg
new file mode 100644
index 0000000..415e599
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig096.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig097.jpg b/30658-h/images/fig097.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8a16b19
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig097.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig098.jpg b/30658-h/images/fig098.jpg
new file mode 100644
index 0000000..eff3e41
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig098.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig099.jpg b/30658-h/images/fig099.jpg
new file mode 100644
index 0000000..96ae21e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig099.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig100.jpg b/30658-h/images/fig100.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6aad0f0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig100.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig101.jpg b/30658-h/images/fig101.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f1c126f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig101.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig102.jpg b/30658-h/images/fig102.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5371bd4
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig102.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig103.jpg b/30658-h/images/fig103.jpg
new file mode 100644
index 0000000..36f2932
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig103.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig104.jpg b/30658-h/images/fig104.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9665bef
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig104.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig105.jpg b/30658-h/images/fig105.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1a82ab5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig105.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig106.jpg b/30658-h/images/fig106.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a48d1aa
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig106.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig107.jpg b/30658-h/images/fig107.jpg
new file mode 100644
index 0000000..92af9e9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig107.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig108.jpg b/30658-h/images/fig108.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c5efe84
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig108.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig109.jpg b/30658-h/images/fig109.jpg
new file mode 100644
index 0000000..69193b3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig109.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig110.jpg b/30658-h/images/fig110.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b115345
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig110.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig111.jpg b/30658-h/images/fig111.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e2f8f02
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig111.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig112.jpg b/30658-h/images/fig112.jpg
new file mode 100644
index 0000000..334abd7
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig112.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig113.jpg b/30658-h/images/fig113.jpg
new file mode 100644
index 0000000..96a2dee
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig113.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig114.jpg b/30658-h/images/fig114.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7db57c1
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig114.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig115.jpg b/30658-h/images/fig115.jpg
new file mode 100644
index 0000000..abac3f0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig115.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig116.jpg b/30658-h/images/fig116.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ee2fbc8
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig116.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig117.jpg b/30658-h/images/fig117.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7d7164e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig117.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig118.jpg b/30658-h/images/fig118.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c799fc7
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig118.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig119.jpg b/30658-h/images/fig119.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7b67893
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig119.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig120.jpg b/30658-h/images/fig120.jpg
new file mode 100644
index 0000000..01b9c34
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig120.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig121.jpg b/30658-h/images/fig121.jpg
new file mode 100644
index 0000000..07a4f89
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig121.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig122.jpg b/30658-h/images/fig122.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a5c1d45
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig122.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig123.jpg b/30658-h/images/fig123.jpg
new file mode 100644
index 0000000..089be8b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig123.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig124.jpg b/30658-h/images/fig124.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ad91e51
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig124.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig125.jpg b/30658-h/images/fig125.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e9853de
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig125.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig126.jpg b/30658-h/images/fig126.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bccccbf
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig126.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig127.jpg b/30658-h/images/fig127.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6e804bc
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig127.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig128.jpg b/30658-h/images/fig128.jpg
new file mode 100644
index 0000000..01632f0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig128.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig129.jpg b/30658-h/images/fig129.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a3a6cba
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig129.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig130.jpg b/30658-h/images/fig130.jpg
new file mode 100644
index 0000000..26da01a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig130.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig131.jpg b/30658-h/images/fig131.jpg
new file mode 100644
index 0000000..43a7fbe
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig131.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig132.jpg b/30658-h/images/fig132.jpg
new file mode 100644
index 0000000..210caca
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig132.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig133.jpg b/30658-h/images/fig133.jpg
new file mode 100644
index 0000000..22f7247
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig133.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig134.jpg b/30658-h/images/fig134.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c9235c2
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig134.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig135.jpg b/30658-h/images/fig135.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ed4a90b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig135.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig136.jpg b/30658-h/images/fig136.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4f522ce
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig136.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig137.jpg b/30658-h/images/fig137.jpg
new file mode 100644
index 0000000..67b63b3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig137.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig138.jpg b/30658-h/images/fig138.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2033574
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig138.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig139.jpg b/30658-h/images/fig139.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f69eb39
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig139.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig140.jpg b/30658-h/images/fig140.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a20af95
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig140.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig141.jpg b/30658-h/images/fig141.jpg
new file mode 100644
index 0000000..51e7637
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig141.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig142.jpg b/30658-h/images/fig142.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5281acc
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig142.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig143.jpg b/30658-h/images/fig143.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9277073
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig143.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig144.jpg b/30658-h/images/fig144.jpg
new file mode 100644
index 0000000..51bb420
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig144.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig145.jpg b/30658-h/images/fig145.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5dabe8d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig145.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig146.jpg b/30658-h/images/fig146.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3b940b9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig146.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig147.jpg b/30658-h/images/fig147.jpg
new file mode 100644
index 0000000..45f60e6
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig147.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig148.jpg b/30658-h/images/fig148.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d4d148f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig148.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig149.jpg b/30658-h/images/fig149.jpg
new file mode 100644
index 0000000..78a6062
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig149.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig150.jpg b/30658-h/images/fig150.jpg
new file mode 100644
index 0000000..48e8b56
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig150.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig151.jpg b/30658-h/images/fig151.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2792189
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig151.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig152.jpg b/30658-h/images/fig152.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8eee703
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig152.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig153.jpg b/30658-h/images/fig153.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a3505ea
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig153.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig154.jpg b/30658-h/images/fig154.jpg
new file mode 100644
index 0000000..718898f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig154.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig155.jpg b/30658-h/images/fig155.jpg
new file mode 100644
index 0000000..aff494d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig155.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig156.jpg b/30658-h/images/fig156.jpg
new file mode 100644
index 0000000..32a3ad3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig156.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig157.jpg b/30658-h/images/fig157.jpg
new file mode 100644
index 0000000..efc3be0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig157.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig158.jpg b/30658-h/images/fig158.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c431fad
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig158.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig159.jpg b/30658-h/images/fig159.jpg
new file mode 100644
index 0000000..767bc1b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig159.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig160.jpg b/30658-h/images/fig160.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9c41875
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig160.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig161.jpg b/30658-h/images/fig161.jpg
new file mode 100644
index 0000000..31f23c8
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig161.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig162.jpg b/30658-h/images/fig162.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4b89bc5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig162.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig163.jpg b/30658-h/images/fig163.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a7f5df4
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig163.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig164.jpg b/30658-h/images/fig164.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1e2e13e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig164.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig165.jpg b/30658-h/images/fig165.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a836238
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig165.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig166.jpg b/30658-h/images/fig166.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f1fc921
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig166.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig167.jpg b/30658-h/images/fig167.jpg
new file mode 100644
index 0000000..08e170d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig167.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig168.jpg b/30658-h/images/fig168.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5891696
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig168.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig169.jpg b/30658-h/images/fig169.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d1b6ddd
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig169.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig170.jpg b/30658-h/images/fig170.jpg
new file mode 100644
index 0000000..77e7593
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig170.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig171.jpg b/30658-h/images/fig171.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2104d63
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig171.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig172.jpg b/30658-h/images/fig172.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cc5c96a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig172.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig173.jpg b/30658-h/images/fig173.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3ba192b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig173.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig174.jpg b/30658-h/images/fig174.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1e6fe6a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig174.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig175.jpg b/30658-h/images/fig175.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cbf877d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig175.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig176.jpg b/30658-h/images/fig176.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5ecd1c2
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig176.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig177.jpg b/30658-h/images/fig177.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bd33d01
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig177.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig178.jpg b/30658-h/images/fig178.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e33c0c6
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig178.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig179.jpg b/30658-h/images/fig179.jpg
new file mode 100644
index 0000000..dcbbee3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig179.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig180.jpg b/30658-h/images/fig180.jpg
new file mode 100644
index 0000000..644e098
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig180.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig181.jpg b/30658-h/images/fig181.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6e09596
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig181.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig182.jpg b/30658-h/images/fig182.jpg
new file mode 100644
index 0000000..394c630
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig182.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig183.jpg b/30658-h/images/fig183.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a729487
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig183.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig184.jpg b/30658-h/images/fig184.jpg
new file mode 100644
index 0000000..22305fb
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig184.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig185.jpg b/30658-h/images/fig185.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1b8f8de
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig185.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig186.jpg b/30658-h/images/fig186.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0bdac98
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig186.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig187.jpg b/30658-h/images/fig187.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d0e1f07
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig187.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig188.jpg b/30658-h/images/fig188.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f989a7e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig188.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig189.jpg b/30658-h/images/fig189.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b81798d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig189.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig190.jpg b/30658-h/images/fig190.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c834ed4
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig190.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig191.jpg b/30658-h/images/fig191.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d412686
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig191.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig192.jpg b/30658-h/images/fig192.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1d3a69f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig192.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig193.jpg b/30658-h/images/fig193.jpg
new file mode 100644
index 0000000..93c0d2c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig193.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig194.jpg b/30658-h/images/fig194.jpg
new file mode 100644
index 0000000..847a7a8
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig194.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig195.jpg b/30658-h/images/fig195.jpg
new file mode 100644
index 0000000..93db07a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig195.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig196.jpg b/30658-h/images/fig196.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d92fc24
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig196.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig197.jpg b/30658-h/images/fig197.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9150591
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig197.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig198.jpg b/30658-h/images/fig198.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8589dc1
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig198.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig199.jpg b/30658-h/images/fig199.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e7dacb0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig199.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig200.jpg b/30658-h/images/fig200.jpg
new file mode 100644
index 0000000..386b5f4
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig200.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig201.jpg b/30658-h/images/fig201.jpg
new file mode 100644
index 0000000..406b635
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig201.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig202.jpg b/30658-h/images/fig202.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5259980
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig202.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig203.jpg b/30658-h/images/fig203.jpg
new file mode 100644
index 0000000..26c6495
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig203.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig204.jpg b/30658-h/images/fig204.jpg
new file mode 100644
index 0000000..338dc2e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig204.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig205.jpg b/30658-h/images/fig205.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3db537e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig205.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig206.jpg b/30658-h/images/fig206.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2d95dcf
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig206.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig207.jpg b/30658-h/images/fig207.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2f64391
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig207.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig208.jpg b/30658-h/images/fig208.jpg
new file mode 100644
index 0000000..673adb0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig208.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig209.jpg b/30658-h/images/fig209.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9fcf608
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig209.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig210.jpg b/30658-h/images/fig210.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bb17bef
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig210.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig211.jpg b/30658-h/images/fig211.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a25435c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig211.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig212.jpg b/30658-h/images/fig212.jpg
new file mode 100644
index 0000000..10ea92a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig212.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig213.jpg b/30658-h/images/fig213.jpg
new file mode 100644
index 0000000..19bab0a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig213.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig214.jpg b/30658-h/images/fig214.jpg
new file mode 100644
index 0000000..97309e3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig214.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig215.jpg b/30658-h/images/fig215.jpg
new file mode 100644
index 0000000..805d3ab
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig215.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig216.jpg b/30658-h/images/fig216.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b829326
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig216.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig217.jpg b/30658-h/images/fig217.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9387c1c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig217.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig218.jpg b/30658-h/images/fig218.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4afeb32
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig218.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig219.jpg b/30658-h/images/fig219.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1b1dc8b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig219.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig220.jpg b/30658-h/images/fig220.jpg
new file mode 100644
index 0000000..57b3927
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig220.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig221.jpg b/30658-h/images/fig221.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ab55ba0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig221.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig222.jpg b/30658-h/images/fig222.jpg
new file mode 100644
index 0000000..888cb3c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig222.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig223.jpg b/30658-h/images/fig223.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8ef7e6a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig223.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig224.jpg b/30658-h/images/fig224.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bc8179a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig224.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig225.jpg b/30658-h/images/fig225.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9d9afda
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig225.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig226.jpg b/30658-h/images/fig226.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a91ab1d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig226.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig227.jpg b/30658-h/images/fig227.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f7702e5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig227.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig228.jpg b/30658-h/images/fig228.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fd1fdec
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig228.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig229.jpg b/30658-h/images/fig229.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7abf2cc
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig229.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig230.jpg b/30658-h/images/fig230.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4959266
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig230.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig231.jpg b/30658-h/images/fig231.jpg
new file mode 100644
index 0000000..acea445
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig231.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig232.jpg b/30658-h/images/fig232.jpg
new file mode 100644
index 0000000..72db86d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig232.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig233.jpg b/30658-h/images/fig233.jpg
new file mode 100644
index 0000000..035fc27
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig233.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig234.jpg b/30658-h/images/fig234.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3c03f99
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig234.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig235.jpg b/30658-h/images/fig235.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8926f67
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig235.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig236.jpg b/30658-h/images/fig236.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4e51607
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig236.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig237.jpg b/30658-h/images/fig237.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e41235e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig237.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig238.jpg b/30658-h/images/fig238.jpg
new file mode 100644
index 0000000..97c8c4d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig238.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig239.jpg b/30658-h/images/fig239.jpg
new file mode 100644
index 0000000..dc5f2c2
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig239.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig240.jpg b/30658-h/images/fig240.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6e4f2eb
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig240.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig241.jpg b/30658-h/images/fig241.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c5bb582
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig241.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig242.jpg b/30658-h/images/fig242.jpg
new file mode 100644
index 0000000..005d9a9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig242.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig243.jpg b/30658-h/images/fig243.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a7a56b3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig243.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig244.jpg b/30658-h/images/fig244.jpg
new file mode 100644
index 0000000..92513b7
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig244.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig245.jpg b/30658-h/images/fig245.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5f458d3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig245.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig246.jpg b/30658-h/images/fig246.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cd744a5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig246.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig247.jpg b/30658-h/images/fig247.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8907e41
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig247.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig248.jpg b/30658-h/images/fig248.jpg
new file mode 100644
index 0000000..931e3d6
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig248.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig249.jpg b/30658-h/images/fig249.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c5aef21
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig249.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig250.jpg b/30658-h/images/fig250.jpg
new file mode 100644
index 0000000..032b9b4
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig250.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig251.jpg b/30658-h/images/fig251.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2c87565
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig251.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig252.jpg b/30658-h/images/fig252.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4422acd
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig252.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig253.jpg b/30658-h/images/fig253.jpg
new file mode 100644
index 0000000..74efe67
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig253.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig254.jpg b/30658-h/images/fig254.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f52dfc1
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig254.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig255.jpg b/30658-h/images/fig255.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0752fb1
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig255.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig256.jpg b/30658-h/images/fig256.jpg
new file mode 100644
index 0000000..343605b
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig256.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig257.jpg b/30658-h/images/fig257.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e7a5162
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig257.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig258.jpg b/30658-h/images/fig258.jpg
new file mode 100644
index 0000000..96d7826
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig258.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig259.jpg b/30658-h/images/fig259.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9473ac5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig259.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig260.jpg b/30658-h/images/fig260.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c873816
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig260.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig261.jpg b/30658-h/images/fig261.jpg
new file mode 100644
index 0000000..dd43f17
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig261.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig262.jpg b/30658-h/images/fig262.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0ac18ea
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig262.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig263.jpg b/30658-h/images/fig263.jpg
new file mode 100644
index 0000000..505abd3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig263.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig264.jpg b/30658-h/images/fig264.jpg
new file mode 100644
index 0000000..081cd42
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig264.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig265.jpg b/30658-h/images/fig265.jpg
new file mode 100644
index 0000000..afda42a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig265.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig266.jpg b/30658-h/images/fig266.jpg
new file mode 100644
index 0000000..aaaf233
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig266.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig267.jpg b/30658-h/images/fig267.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4e2bc25
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig267.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig268.jpg b/30658-h/images/fig268.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6b522b0
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig268.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig269.jpg b/30658-h/images/fig269.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ced4755
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig269.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig270.jpg b/30658-h/images/fig270.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3e3e645
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig270.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig271.jpg b/30658-h/images/fig271.jpg
new file mode 100644
index 0000000..04b0664
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig271.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig272.jpg b/30658-h/images/fig272.jpg
new file mode 100644
index 0000000..83030c5
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig272.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig273.jpg b/30658-h/images/fig273.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9f733ff
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig273.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig274.jpg b/30658-h/images/fig274.jpg
new file mode 100644
index 0000000..25b82de
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig274.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig275.jpg b/30658-h/images/fig275.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1120a8e
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig275.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig276.jpg b/30658-h/images/fig276.jpg
new file mode 100644
index 0000000..42bec38
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig276.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig277.jpg b/30658-h/images/fig277.jpg
new file mode 100644
index 0000000..74a29bc
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig277.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig278.jpg b/30658-h/images/fig278.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2227704
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig278.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig279.jpg b/30658-h/images/fig279.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2538c3c
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig279.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig280.jpg b/30658-h/images/fig280.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e1f81ed
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig280.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig281.jpg b/30658-h/images/fig281.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e8db4d9
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig281.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig282.jpg b/30658-h/images/fig282.jpg
new file mode 100644
index 0000000..08c9046
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig282.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig283.jpg b/30658-h/images/fig283.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ed8300a
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig283.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig284.jpg b/30658-h/images/fig284.jpg
new file mode 100644
index 0000000..500e60f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig284.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig285.jpg b/30658-h/images/fig285.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6426869
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig285.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig286.jpg b/30658-h/images/fig286.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bca94ce
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig286.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig287.jpg b/30658-h/images/fig287.jpg
new file mode 100644
index 0000000..efd28cb
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig287.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig288.jpg b/30658-h/images/fig288.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f077344
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig288.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig289.jpg b/30658-h/images/fig289.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6f5e9b1
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig289.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig290.jpg b/30658-h/images/fig290.jpg
new file mode 100644
index 0000000..920506d
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig290.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig291.jpg b/30658-h/images/fig291.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b265534
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig291.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig292.jpg b/30658-h/images/fig292.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6f1b278
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig292.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig293.jpg b/30658-h/images/fig293.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3d26bc3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig293.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig294.jpg b/30658-h/images/fig294.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ae82ad3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig294.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig295.jpg b/30658-h/images/fig295.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8827a61
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig295.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig296.jpg b/30658-h/images/fig296.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0cbe914
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig296.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig297.jpg b/30658-h/images/fig297.jpg
new file mode 100644
index 0000000..313b587
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig297.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig298.jpg b/30658-h/images/fig298.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3762bea
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig298.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig299.jpg b/30658-h/images/fig299.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fbc56e8
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig299.jpg
diff --git a/30658-h/images/fig300.jpg b/30658-h/images/fig300.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0bcc7c1
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/fig300.jpg
diff --git a/30658-h/images/frontcover.jpg b/30658-h/images/frontcover.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2e43c6f
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/frontcover.jpg
diff --git a/30658-h/images/p027.png b/30658-h/images/p027.png
new file mode 100644
index 0000000..4b73221
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/p027.png
diff --git a/30658-h/images/spine.jpg b/30658-h/images/spine.jpg
new file mode 100644
index 0000000..eff56d3
--- /dev/null
+++ b/30658-h/images/spine.jpg