diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 29833-0.txt | 5883 | ||||
| -rw-r--r-- | 29833-0.zip | bin | 0 -> 170804 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 29833-8.txt | 5881 | ||||
| -rw-r--r-- | 29833-8.zip | bin | 0 -> 141371 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
7 files changed, 11780 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/29833-0.txt b/29833-0.txt new file mode 100644 index 0000000..a6af9a7 --- /dev/null +++ b/29833-0.txt @@ -0,0 +1,5883 @@ +The Project Gutenberg EBook of Peloponnesian war, by Thucydides + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Peloponnesian war + Volume 1 (of 4) + +Author: Thucydides + +Translator: Ioannis Zervos + +Release Date: August 28, 2009 [EBook #29833] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PELOPONNESIAN WAR *** + + + + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to monotonic. +The spelling of the book has not been changed otherwise. In five +places, a small portion of the text is missing and has been +supplemented by me, using the ancient text. Correction has been +marked by brackets []. Obvious mistakes in the paragraph numbers +have been corrected. Footnotes have been converted to endnotes. + +Σημείωση: Ο τονισμός έχει αλλάξει από πολυτονικό σε μονοτονικό. +Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. Σε πέντε +σημεία λείπει μικρό μέρος του κειμένου, το οποίο συμπληρώθηκε από +μένα, μέσω του αρχαίου κειμένου. Η συμπλήρωση περικλείεται από +αγκύλες []. Διορθώθηκαν εμφανή λάθη αριθμήσεις παραγράφων. Οι +υποσημειώσεις έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου. + + +ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ + +ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ + +ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΣ Π0ΛΕΜΟΣ + +ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ + +Ι Ω Α Ν. Ζ Ε Ρ Β Ο Υ + + + + +ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ + + + + +ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟΝ + +ΒΙΒΛΙΟΝ Α'. και Β’. + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΦΕΞΗ + +1910 + + +ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ + +ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ Α'. + + + +1. Θουκυδίδης ο Αθηναίος συνέγραψε τον πόλεμον των Πελοποννησίων και +Αθηναίων πώς επολέμησαν προς αλλήλους, αρχίσας την ιστορίαν άμα τη +αρχή του πολέμου και προβλέψας ότι ούτος ήθελεν είσθαι μέγας και +αξιολογώτατος πάντων των προγενομένων, τεκμαιρόμενος τούτο πρώτον +μεν διότι έβλεπεν αμφότερα τα μέρη ακμαίως εν πάσι παρεσκευασμένα, +και δεύτερον διότι οι άλλοι Έλληνες ή συνετάσσοντο ευθύς εξ αρχής +προς ένα εκ των δύο ή διενοούντο να πράξουν τούτο βραδύτερον. Και +αληθώς η κίνησις αύτη εγένετο μεγίστη μεταξύ των Ελλήνων και μέρους +τινός των βαρβάρων, καθόλου δε ειπείν και μεταξύ των πλείστων +ανθρώπων. Τα δε προ του πολέμου τούτου και τα πλέον παλαιότερα σαφώς +μεν να εύρη τις δια το πλήθος των παρελθόντων χρόνων ήτο αδύνατον, +έκ τινων όμως τεκμηρίων, τα οποία επορίσθην μετά μακράν και ενδελεχή +μελέτην, νομίζω ότι δεν εγένοντο μεγάλα ούτε υπό πολεμικήν έποψιν +ούτε υπό άλλην οιανδήποτε. + +2. Φαίνεται ότι η σήμερον καλουμένη Ελλάς δεν κατωκείτο διαρκώς +έκπαλαι, αλλά πρότερον συνεκροτείτο εκ μεταναστάσεων και ευκόλως +καθείς εγκατέλειπε την εαυτού χώραν, βιαζόμενος υπό τινων πάντοτε +πλειόνων. Εμπορία ελευθέρα δεν υπήρχεν, οι δε άνθρωποι των τότε +χρόνων μη δυνάμενοι να συγκοινωνούν αφόβως προς αλλήλους είτε διά +ξηράς είτε διά θαλάσσης, και καλλιεργούντες τα κτήματά των τόσον +μόνον όσον να αποζώσι και μη έχοντες περιουσίαν χρημάτων μηδέ την +γην φυτεύοντες (διότι ήτο άδηλον πότε επερχόμενοι οι επιδρομείς και +ευρίσκοντες αυτούς ατειχίστους ήθελον αφαιρέσει απ' αυτών τα πάντα), +και βέβαιοι όντες ότι πανταχού ηδύναντο να εύρωσι την καθ' ημέραν +αναγκαίαν τροφήν όχι δυσκόλως μετενάστευον, και δι' αυτό ούτε κατά +το μέγεθος των πόλεων ίσχυον ούτε κατά την άλλην πολεμικήν +παρασκευήν. Μάλιστα δε της γης η αρίστη είχε κατοίκων πάντοτε +μεταβολάς, η σήμερον Θεσσαλία καλουμένη, και η Βοιωτία, και τα +πλείστα της Πελοποννήσου πλην της Αρκαδίας, και αι άλλαι χώραι αι +μάλλον εύφοροι. Διότι ένεκα της γονιμότητος της γης αι δυνάμεις +αποβαίνουσαι εις τινας μεγαλύτεραι εγέννων φθοροποιάς στάσεις και +συγχρόνως επέσυρον ακόμη μάλλον τον φθόνον και την επιβουλήν των +αλλοφύλων. Αλλ' η Αττική εξ αρχής διά την αφορίαν αυτής μένουσα +αστασίαστος κατωκείτο πάντοτε υπό των αυτών κατά το γένος ανθρώπων. +Παράδειγμα δε του λόγου όχι μικρόν είναι, ότι διά της ελεύσεως των +ξένων ηύξησε πλειότερον των άλλων χωρών· διότι οι εκ της άλλης +Ελλάδος. είτε ένεκα πολέμου είτε ένεκα στάσεως εξοριζόμενοι, +κατέφευγον οι ισχυρότατοι προς τους Αθηναίους ως προς βέβαιον +άσυλον, και πολιτογραφούμενοι ευθύς από των παλαιοτάτων χρόνων ακόμη +πλέον μεγαλυτέραν κατέστησαν την πόλιν κατά το πλήθος των ανθρώπων, +ώστε και εις την Ιωνίαν ύστερον, μη ικανής ούσης της Αττικής προς +συντήρησιν αυτών, εξέπεμψαν αποικίας. + +3. Φανερώνει δε την ασθένειαν των παλαιών όχι ολίγον και τούτο, ότι +προ των Τρωικών ουδέν φαίνεται πρότερον από κοινού επιχειρήσασα η +Ελλάς· φρονώ δε ότι ουδέ το όνομα τούτο είχε σύμπασα εξ αρχής, αλλά +προ του Έλληνος μεν του υιού του Δευκαλίωνος ουδέ καν ήτο γνωστή η +ονομασία αύτη, έκαστον δε έθνος, και προ πάντων το Πελασγικόν, +εκαλείτο διά του ιδίου αυτού ονόματος· ισχυσάντων όμως εν τη +Φθιώτιδι του Έλληνος και των παίδων αυτού, και προσκαλουμένων προς +βοήθειαν υπό άλλων πόλεων, εις μεν τας ιδιαιτέρας συνομιλίας +εκαλούντο κατά προτίμησιν Έλληνες, αλλά δεν ηδυνήθη το όνομα τούτο +να επικρατήση και μετά πολύν μετέπειτα χρόνον. Δίδει δε τούτου +τεκμήριον προ πάντων ο Όμηρος· διότι μολονότι γενόμενος πολύ +μεταγενέστερος των Τρωικών ουδαμού δίδει εις όλους γενικώς το όνομα +τούτο ειμή μόνον εις τους μετά του Αχιλλέως εκ της Φθιώτιδος +συνεκπλεύσαντας, οίτινες και πρώτοι Έλληνες ήσαν. Δαναούς δε εις τα +έπη του και Αργείους και Αχαιούς αποκαλεί. Αλλ' ουδέ βαρβάρους +ονομάζει αυτούς, διότι, ως νομίζω. το όνομα των Ελλήνων δεν +διεκρίνετο ακόμη ως διαστολή από τους άλλους λαούς. Οπωσδήποτε οι +Έλληνες, οι κατ' αρχάς μεν εις τας ιδιαιτέρας μόνον σχέσεις το όνομα +τούτο φέροντες, ύστερον δε γενικώς κληθέντες ούτω, ουδέν προ των +Τρωικών ένεκα ασθενείας και μη επικοινωνίας προς αλλήλους έπραξαν +από κοινού. Αλλά και εις ταύτην την εκστρατείαν συνήλθον, διότι ήσαν +ήδη μάλλον εξωκειωμένοι προς την θάλασσαν. + +4. Ο Μίνως υπήρξεν ο αρχαιότατος από όσους ηξεύρομεν εξ ακοής ότι +απέκτησε ναυτικόν, και της νυν ελληνικής θαλάσσης επί πολύ +εκυριάρχησε, και των Κυκλάδων νήσων ήρξε, και πρώτος αυτός έγινεν +οικιστής των πλείστων, εκδιώξας τους Κάρας και εγκαταστήσας ηγεμόνας +τους ιδίους αυτού υιούς· όσον δε ηδύνατο εκαθάριζε την θάλασσαν από +την πειρατείαν, διά να περιέρχωνται εις αυτόν ασφαλέστερον αι +πρόσοδοι. + +5. Διότι οι Έλληνες το πάλαι, και όσοι εκ των βαρβάρων κατώκουν τας +παραλίας των ηπείρων, και όσοι τας νήσους, αφού ήρχισαν να +συγκοινωνούν πλειότερον προς αλλήλους διά των πλοίων ετράπησαν προς +την πειρατείαν, υπό την αρχηγίαν ανδρών δυνατών, χάριν ατομικού +κέρδους και διά να προμηθεύουν τροφήν εις τους αδυνάτους· +επιπίπτοντες δε κατά των ατειχίστων και κατά κώμας οικουμένων πόλεων +ήρπαζον και προσεπορίζοντο ούτω το πλείστον μέρος της διατροφής των, +μη θεωρουμένου του έργου τούτου ως επαισχύντου, αλλ' εξ εναντίας και +ως δόξαν τινά μάλλον προξενούντος· αποδεικνύεται δε τούτο ακόμη και +σήμερον έκ τινων ηπειρωτών υπερηφανευομένων διά την ευσεβώς και +φιλανθρώπως ενεργουμένην πειρατείαν, και εκ των αρχαίων ποιητών, +καθ' ους προς όλους τους νεωστί αποβιβαζομένους πανταχού ομοία +ερώτησις απετείνετο, αν ήσαν πειραταί, καθότι ούτε υπό των +πραττόντων εκρύπτετο ούτε υπό των ερωτώντων εθεωρείτο ως +επονείδιστον το τοιούτον επάγγελμα. Ελήστευον δε αλλήλους και κατά +ξηράν. Και μέχρι τούδε πολλά της Ελλάδος μέρη ζώσι κατά τον παλαιόν +τρόπον, ως οι Λοκροί Οζόλαι, και οι Αιτωλοί, και οι Ακαρνάνες, και η +γειτονική ήπειρος. Το έθιμον δε να σιδηροφορώσιν οι ηπειρώται ούτοι +παρέμεινεν από της παλαιάς ληστείας. + +6. Άλλοτε όλη η Ελλάς εσιδηροφόρει, διότι και αι πόλεις ήσαν +ανοικταί και αι προς αλλήλους συγκοινωνίαι όχι ασφαλείς, και εν τω +ιδιωτικώ βίω εσυνήθιζον οι Έλληνες να φέρουν όπλα ως οι βάρβαροι. +Ένδειξις δε ότι τούτο άλλοτε ήτο γενικόν, είναι αυτά τα μέρη της +Ελλάδος όπου επικρατεί εισέτι αυτή η συνήθεια. Εν τούτοις δε πρώτοι +οι Αθηναίοι κατέθεσαν τον σίδηρον και ετράπησαν εις άνετον δίαιταν +επί το τρυφερώτερον. Και δεν παρήλθε πολύς χρόνος αφ' ότου οι +ευδαίμονες των πρεσβυτέρων έπαυσαν διά το αβροδίαιτον φορούντες +λινούς χιτώνας και προσηλούντες χρυσούς τέττιγας εις τας εν είδει +κρωβύλου (κότσου) πλεγμένας τρίχας της κεφαλής· εκ τούτου και οι +πρεσβύτεροι των Ιώνων, ένεκα της αυτής καταγωγής, διετήρησαν επί +πολύ την αυτήν διακόσμησιν. Απλήν δε εσθήτα και κατά τον σημερινόν +τρόπον πρώτοι οι Λακεδαιμόνιοι μετεχειρίσθησαν, οι δε πλουσιώτεροι +μεταξύ αυτών παρεδέχθησαν αδιακρίτως την αυτήν δίαιταν του λαού. +Πρώτοι αυτοί εγυμνώθησαν και δειχθέντες εις το φανερόν ηλείφθησαν +διά λίπους όπως αγωνισθώσι· το πάλαι δε, εις τους Ολυμπιακούς +αγώνας, διαζώματα έχοντες περί τα αιδοία οι αθληταί ηγωνίζοντο, και +δεν παρήλθον πολλά έτη αφ' ότου έπαυσεν η συνήθεια αύτη. Ακόμη δε +και μεταξύ τινων εκ των σημερινών βαρβάρων, και μάλιστα των Ασιανών +τίθενται άθλα πάλης και πυγμής, και διεζωσμένοι αγωνίζονται ούτοι +περί αυτών. Πολλάς δε και άλλας αποδείξεις ηδύνατό τις να φέρη ότι +οι παλαιοί Έλληνες διητώντο ομοιοτρόπως με τους σημερινούς +βαρβάρους. + +7. Των δε πόλεων όσαι μεν κατωκίσθησαν εσχάτως, ένεκα της +ευχερεστέρας ναυτιλίας έχουσαι περισσοτέρας χρηματικάς περιουσίας, +έκτιζον τα τείχη των επ' αυτών των αιγιαλών και κατελάμβανον τους +ισθμούς χάριν της εμπορίας και χάριν ισχύος προς τους γείτονας· αι +δε παλαιαί διά την επί πολύ διαρκέσασαν πειρατείαν εκτίσθησαν πολύ +μακρύτερον από την θάλασσαν, και αι εις τας νήσους και εις τας +ηπείρους (διότι οι πειραταί και αλλήλους ελήστευον και τους άλλους +όσοι καίπερ μη όντες ναυτικοί κατώκουν εις τα παράλια), και μέχρι +τούδε έτι είναι εκτισμέναι εις υψηλότερα μέρη. + +8. Και οι νησιώται δε ήσαν όχι ολιγώτερον πειραταί. Κάρες όντες και +Φοίνικες· διότι τοιούτοι λαοί κατώκησαν τας πλείστας των νήσων. +Απόδειξις δε η εξής· καθαριζομένης της Δήλου υπό των Αθηναίων και +εξαγομένων των θηκών όσαι ήσαν των εν τη νήσω αποθανόντων, εφάνησαν +υπέρ το ήμισυ Κάρες, γνωσθέντες εκ τε της κατασκευής των μετ' αυτών +συνταφέντων όπλων και του τρόπου δι' ου ακόμη και σήμερον θάπτουσι +τους νεκρούς αυτών. Διοργανωθέντος δε του ναυτικού του Μίνωος, +ευκολώτερον συνεκοινώνουν προς αλλήλους διά θαλάσσης· διότι οι εκ +των νήσων κακούργοι απεδιώχθησαν υπ' αυτού, και περί τους χρόνους +εκείνους κατώκισε τας πολλάς εξ αυτών. Και οι παρά την θαλασσαν +άνθρωποι αποκτώντες ήδη περισσότερα χρήματα κατώκουν σταθερώτερον, +καί τινες γινόμενοι πλουσιώτατοι περιεβάλλοντο με τείχη· +επιθυμούντες δε τα κέρδη, και οι ασθενέστεροι υπέμενον την των +ισχυροτέρων δουλείαν, και οι δυνατώτεροι έχοντες περιουσίας καθίστων +υπηκόους τας μικροτέρας πόλεις. Και κατά τον τρόπον τούτον μάλλον +τότε πλέον προοδεύσαντες εξεστράτευσαν βραδύτερον κατά της Τροίας. + +9. Νομίζω δε ότι συνήθροισε τον στόλον ο Αγαμέμνων ουχί τόσον διότι +οι της Ελένης μνηστήρες ενδίδοντες εις τους όρκους του Τυνδάρου +εξέλεξαν αυτόν αρχηγόν, αλλά διότι προείχε κατά τας τότε δυνάμεις. +Λέγουσι δε οι εκ παραδόσεως παρά των προτέρων διδαχθέντες την +ιστορίαν της Πελοποννήσου, ότι πρώτος ο Πέλοψ διά του πλήθους των +χρημάτων, τα οποία έφερεν εκ της Ασίας μεταξύ ανθρώπων απόρων +αποκτήσας δύναμιν έδωκε το όνομά του εις την χώραν αν και ήτο ξένος, +και ότι ύστερον οι απόγονοι αυτού εγένοντο ακόμη μάλλον ισχυροί. Ο +Ευρυσθεύς πριν αναχωρήση εις την Αττικήν, όπου εφονεύθη υπό των +Ηρακλειδών, ενεπιστεύθη τας Μυκήνας και την αρχήν ένεκα της +συγγενείας εις τον εκ μητρός θείον αυτού Ατρέα διωχθέντα υπό του +πατρός δια [τον φόνον του Χρυσίππου. Όταν δεν α]νήρχετο ο Ευρυσθεύς, +τη συναινέσει και των Μυκηναίων φοβουμένων τους Ηρακλείδας και +συγχρόνως διότι ήτο ισχυρός και εθεράπευε το πλήθος των Μυκηναίων +και των άλλων λαών, των οποίων ήρχεν ο Ευρυσθεύς, παρέλαβε την αρχήν +ο Ατρεύς και κατέστησε τους Πελοπίδας σημαντικωτέρους των Περσειδών. +Νομίζω λοιπόν ότι πάντας αυτούς παραλαβών ο Αγαμέμνων και ισχύων +περισσότερον των άλλων κατά το ναυτικόν, συνήθροισε τον στρατόν και +εξεστράτευσε μάλλον ένεκα του φόβου ον ενέπνεεν ή διότι τω +εχαρίσθησαν. Διότι φαίνεται και αυτός ελθών μετά πολλών πλοίων και +εις τους Αρκάδας παράσχων τοιαύτα, ως εδήλωσε τούτο ο Όμηρος, εάν η +μαρτυρία του δύναται να θεωρηθή ως αξιόπιστος. Προσέτι και κατά την +του σκήπτρου παράδοσιν λέγει ότι αυτός «εβασίλευεν επί πολλών νήσων +και επί όλου του Άργους»· δεν ήτο λοιπόν δυνατόν, ενώ κατώκει +ήπειρον, να άρχη νήσων άλλων παρά τας γειτονικάς (αύται δε δεν ήσαν +πολλαί), εάν δεν είχε ναυτικόν. Εκ ταύτης δε της εκστρατείας πρέπει +να συμπεράνωμεν οποία ήσαν και τα προ αυτής. + +10. Και ότι μεν αι Μυκήναι ήσαν μικρά πόλις, ή και αν άλλη τις των +αρχαίων πόλεων δεν φαίνεται σήμερον αξία λόγου, δεν δύναται τις ωσάν +από ακριβές συμπέρασμα να απιστήση διά τούτο, ότι ο στόλος δεν ήτο +τοσούτος όσον περιέγραψαν αυτόν οι ποιηταί και η παράδοσις +παραδέχεται. Διότι, αν ηρημούτο τώρα η πόλις των Λακεδαιμονίων και +δεν απέμενον ειμή οι ναοί και τα εδάφη των οικοδομών, νομίζω ότι +μετά παρέλευσιν πολλού χρόνου οι μεταγενέστεροι πολύ θα εδυσπίστουν +περί της δυνάμεως και της δόξης αυτών (μολονότι εκ των πέντε μερών +της Πελοποννήσου τα δύο νέμονται αυτοί και άρχουσιν ου μόνον +ολοκλήρου της Πελοποννήσου αλλά και πολλών εκ των έξω συμμάχων. +Επειδή όμως ούτε συνωκισμένη είναι η πόλις των ούτε έχει πολυτελή +ιερά και μεγαλοπρεπείς οικοδομάς, κατοικείται δε κατά κώμας κατά τον +παλαιόν της Ελλάδος τρόπον, θα εφαίνετο πολύ υποδεεστέρα), αν δε οι +Αθηναίοι συνέβαινε να πάθωσι το αυτό, θα ενομίζετο διπλασία η +δύναμις αυτών εκ της όψεως των ερειπίων παρ' ό,τι ήτο πράγματι. Δεν +είναι λοιπόν εύλογον να απιστώμεν ουδέ να αποβλέπωμεν εις την όψιν +μάλλον ή εις τας δυνάμεις των πόλεων, Αλλ' οφείλομεν να θεωρώμεν την +εκστρατείαν εκείνην ότι ήτο μεγίστη μεν των προ αυτής, υποδεεστέρα +δε των σημερινών· εάν δε είναι ανάγκη και ενταύθα να πιστεύσωμεν εις +την ποίησιν του Ομήρου, ο οποίος καθό ποιητής εμεγαλοποίησε και +εκόσμησε τα γεγονότα, πάλιν ταύτα και ούτω φαίνονται υποδεέστερα. +Διότι εκ των χιλίων διακοσίων πλοίων, εξ ων συνεκροτείτο ο στόλος, +λέγει ότι τα μεν των Βοιωτών περιείχον εκατόν είκοσιν άνδρας, τα δε +του Φιλοκτήτου πεντήκοντα, δηλών διά τούτου, ως νομίζω, τα μέγιστα +και τα ελάχιστα· άλλου τουλάχιστον μεγέθους δεν έκαμε μνείαν εις τον +κατάλογον των πλοίων. Εδήλωσε δε ότι πάντες ήσαν ναύται και μάχιμοι +εις τα του Φιλοκτήτου πλοία· διότι έκαμε τοξότας όλους τους +κωπηλάτας. Δεν φαίνεται δε πιθανόν να υπήρχε πολύ πλήρωμα εκτός των +βασιλέων και των εχόντων μεγάλα αξιώματα, προκειμένου άλλως τε και +να διέλθωσι το πέλαγος μετά πολεμικών σκευών και των πλοίων μη όντων +καταφράκτων, αλλά κατά τον παλαιόν τρόπον επί το ληστρικώτερον +εξωπλισμένων. Λαμβάνοντες λοιπόν τον μέσον όρον μεταξύ των μεγίστων +και των ελαχίστων πλοίων βλέπομεν ότι δεν ήσαν πολλοί οι συνελθόντες +πολεμισταί, μολονότι πεμπόμενοι από κοινού εξ απάσης της Ελλάδος. + +11. Αίτιον δε τούτου ήτο όχι τόσον η ολιγανθρωπία όσον η αχρηματία. +Διότι οι Έλληνες μη έχοντες πόθεν να προμηθευθούν την αναγκαίαν +τροφήν, και στρατόν ολιγώτερον έφερον και τόσον, όσον ήλπιζον ότι θα +ηδύναντο να διαθρέψουν εκ των λαφύρων του πολέμου. Άμα δε φθάσαντες +ενίκησαν την πρώτην μάχην (το δε πράγμα είναι φανερόν& διότι πώς +άλλως θα ηδύναντο να περιτειχίσωσι το στρατόπεδον;), φαίνεται δε ότι +ουδέ εις τούτο μετεχειρίσθησαν όλας αυτών τας δυνάμεις, αλλά προς +γεωργίαν της χερσονήσου ετράπησαν και προς την ληστείαν διά την +έλλειψιν της τροφής. Τούτου ένεκα οι Τρώες βλέποντες αυτούς ούτω +διεσπαρμένους αντέσχον μετά περισσοτέρας δυνάμεως επί δέκα έτη, +ισόπαλοι όντες με τους διαρκώς μένοντας εις το στρατόπεδον. Εάν όμως +ήρχοντο έχοντες τροφάς, μη τρεπόμενοι δε εις ληστείας και γεωργίας +επολέμουν συνεχώς και όλοι ομού, ευκόλως θα ενίκων και θα εκυρίευον +την πόλιν, αφού μάλιστα, όχι ηνωμένοι, αλλά με το εκάστοτε παρόν +μέρος των δυνάμεων των αντείχον· εάν δ' επεχείρουν την πολιορκίαν +μετά περισσοτέρας επιμονής, θα εκυρίευον την Τροίαν εις ολιγώτερον +χρόνον και με ολιγώτερον κόπον. Αλλά δι' αχρηματίαν και αι +προηγούμεναι επιχειρήσεις ήσαν μικρού λόγου άξιαι, και αυτή αύτη η +επί Τροίαν εκστρατεία, μολονότι ονομαστοτέρα όλων των πριν +γενομένων, φαίνεται εκ των έργων ότι ήτο υποδεεστέρα της φήμης, ήτις +επεκράτησε μέχρι των ημερών μας ένεκα των ποιημάτων του Ομήρου. + +12. Ακόμη και μετά τα Τρωικά η Ελλάς υφίστατο πολλάς μεταναστεύσεις +και μετοικεσίας, ώστε μη ησυχάζουσα δεν ηδύνατο να αυξηθή. Η εκ της +Τροίας επιστροφή των Ελλήνων, βραδέως γενομένη, πολλάς διήγειρε +στάσεις, πολλαί δε εμφύλιοι ταραχαί συνέβαινον εις πολλάς πόλεις, +συνεπεία των οποίων οι εκδιωκόμενοι μετέβαινον να κτίσωσιν άλλας. Οι +σημερινοί Βοιωτοί, εξήκοντα έτη μετά την άλωσιν του Ιλίου, +αναγκασθέντες υπό των Θεσσαλών να εγκαταλείψουν την Άρνην, κατώκησαν +εις την σήμερον μεν Βοιωτίαν, πρότερον δε Καδμηίδα γην καλουμένην +(κατωκείτο δε η χώρα αυτή και πρότερον υπό μέρους εκ των Βοιωτών +τούτων, εξ ων τινες εξεστράτευσαν και εις Ίλιον), οι δε Δωριείς κατά +το ογδοηκοστόν έτος κατέσχον την Πελοπόννησον μετά των Ηρακλειδών. +Μόλις δε μετά μακράν περίοδον ετών ησυχάσασα εντελώς η Ελλάς και +απαλλαγείσα των εμφυλίων σπαραγμών αποικίας εξέπεμψε, και εις μεν +την Ιωνίαν και εις πολλάς νήσους μετέβησαν Αθηναίοι, εις δε το +πλείστον μέρος της Ιταλίας και Σικελίας μετέβησαν Πελοποννήσιοι, +καθώς και είς τινα μέρη της άλλης Ελλάδος. Πάντα δε ταύτα ύστερον +των Τρωικών εκτίσθησαν. + +13. Ότε δε έγινε δυνατωτέρα η Ελλάς και ησχολήθη πολύ μάλλον ή +πρότερον περί την απόκτησιν χρημάτων, ιδρύοντο εις τας πόλεις +τυραννίδες, ένεκα των αυξανομένων προσόδων (διότι πρότερον υπήρχον +κληρονομικαί βασιλείαι, των οποίων τα προνόμια ήσαν ωρισμένα), και +ναυτικόν παρεσκεύαζεν η Ελλάς και επεδίδετο περισσότερον εις την +ναυτιλίαν. Πρώτοι δε λέγονται οι Κορίνθιοι μεταχειρισθέντες πλοία +κατά πολύ προσεγγίζοντα τον σημερινόν τρόπον, και αι πρώται τριήρεις +της Ελλάδος εναυπηγήθησαν εις την Κόρινθον. Φαίνεται δε ότι και διά +τους Σαμίους ο Κορίνθιος ναυπηγός Αμεινοκλής εποίησε τεσσάρας ναυς· +παρήλθον δε έτη τριακόσια από της εποχής καθ' ην ο Αμεινοκλής ήλθεν +εις τους Σαμίους μέχρι του τέλους του παρόντος πολέμου. Και η +αρχαιοτάτη δε ναυμαχία από όσας γνωρίζομεν είναι η των Κορινθίων +προς τους Κερκυραίους· από της ναυμαχίας δε ταύτης μέχρι του αυτού +χρόνου παρήλθον έτη διακόσια εξήκοντα. Οι Κορίνθιοι κατοικούντες την +επί του ισθμού πόλιν, αείποτε είχον εμπόριον, διότι οι παλαιοί +Έλληνες, τόσον οι εντός της Πελοποννήσου όσον και οι έξω, +συνεκοινώνουν προς αλλήλους μάλλον διά ξηράς ή διά θαλάσσης, +διερχόμενοι διά της πόλεως των Κορινθίων. Και χρηματικώς δε ήσαν +δυνατοί οι Κορίνθιοι, ως μαρτυρεί ο Όμηρος αποκαλέσας τον τοπον +«αφνειόν» (πλούσιον). Άμα δε η ναυτιλία επεξετάθη παρά τοις Έλλησιν, +οι Κορίνθιοι, κατασκευάσαντες πλοία κατέστρεφον τους πειρατάς, και, +εμπορευόμενοι διττώς, κατέστησαν την πόλιν ισχυράν διά χρηματικών +προσόδων. Και οι Ίωνες ύστερον απέκτησαν πολύ ναυτικόν επί Κύρου του +πρώτου βασιλέως των Περσών και του υιού αυτού Καμβύσου· πολεμούντες +δε προς τον Κύρον εκυριάρχησαν επί τινα χρόνον της περί αυτούς +θαλάσσης. Και Πολυκράτης ο επί της βασιλείας του Καμβύσου τύραννος +της Σάμου, έχων ισχυρόν ναυτικόν, κατέστησεν και άλλας νήσους +υπηκόους και την Ρήνειαν κυριεύσας ανέθηκεν εις τον Δήλιον Απόλλωνα. +Και οι Φωκαείς, την Μασσαλίαν οικίζοντες, ενίκησαν εν ναυμαχία τους +Καρχηδονίους. + +14. Τοιαύται ήσαν αι πλέον δυναταί των ναυτικών δυνάμεων. Φαίνεται +δε ότι και αύται εγένοντο μετά πολλάς γενεάς ύστερον των Τρωικών και +συνέκειντο εξ ολίγων μεν τριήρων, το πλείστον δε εκ πεντηκοντόρων +και πλοίων μακρών ως εκείνα τα οποία είχον κατά την πολιορκίαν. +Ολίγον δε προ των Μηδικών και του θανάτου του Δαρείου, ο οποίος μετά +τον Καμβύσην εβασίλευσεν επί των Περσών, οι τύραννοι της Σικελίας +και οι Κερκυραίοι απέκτησαν πλήθος τριήρων· αύται υπήρξαν αι +τελευταίαι αξιόλογοι ναυτικαί δυνάμεις της Ελλάδος. Διότι οι +Αιγινήται και οι Αθηναίοι καί τινες άλλοι είχον ολιγίστας, και +ταύτας συγκειμένας ως επί το πλείστον εκ πεντηκοντόρων· πολύ αργά +δε, αφού έπεισεν ο Θεμιστοκλής τους Αθηναίους να πολεμήσωσι προς +τους Αιγινήτας και περιεμένετο η εισβολή των βαρβάρων, κατεσκεύασαν +οι Αθηναίοι πλοία, διά των οποίων και εναυμάχησαν· και ταύτα όμως +δεν είχον ακόμη τέλεια καταστρώματα. + +15. Τα μεν λοιπόν ναυτικά των Ελλήνων τοιαύτα ήσαν κατά τους +αρχαιοτέρους χρόνους και τους επομένους. Έδωκαν όμως εις εαυτούς όχι +ολίγην ισχύν οι επιδοθέντες εις αυτά διά των χρηματικών προσόδων και +της επί των άλλων κυριαρχίας· διότι αποβιβαζόμενοι εις τας νήσους +κατελάμβανον αυτάς, εκείνοι μάλιστα όσοι δεν είχον μόνιμον χώραν. +Διά ξηράς δε πόλεμος, εξ ου ηδύνατο να αποκτηθή κάποια δύναμις, +ουδείς εγένετο· πάντες δε οι προγενέστεροι πόλεμοι εγένοντο προς +ομόρους λαούς· και μακρινάς εκστρατείας έξω της πατρίδος των επί +σκοπώ κατακτήσεως ξένων χωρών δεν επεχείρησαν οι Έλληνες. Διότι αι +υποδεέστεραι πόλεις δεν συνετάσσοντο τότε προς τας μεγίστας, ουδέ +πάλιν οι Έλληνες συνεισέφερον εξ ίσου όπως σχηματίσωσι κοινάς +εκστρατείας, μάλλον δε προς αλλήλους οι συνορεύοντες γείτονες +επολέμουν. Άπαξ μόνον κατά τον πάλαι ποτέ γενόμενον πόλεμον των +Χαλκιδέων και των Ερετριέων οι Έλληνες διηρέθησαν συμμαχήσαντες με +ένα εκ των δύο εμπολέμων μερών. + +16. Πολλοί εκ διαφόρων μερών εύρισκον κωλύματα εις την αύξησίν των. +Οι Ίωνες επί παραδείγματι είχον φθάσει εις αξιόλογον σημείον +ευδαιμονίας ότε ο Κύρος, επί κεφαλής των Περσών, εκθρονίσας τον +Κροίσον και καθυποτάξας όλην την μεταξύ του Άλυος ποταμού και της +θαλάσσης χώραν, εξεστράτευσε κατ' αυτών και υπεδούλωσε τας εν τη +ηπείρω πόλεις. Ύστερον δε ο Δαρείος, βοηθούμενος και υπό του +ναυτικού των Φοινίκων, υπεδούλωσε και τας νήσους. + +17. Όσοι δε τύραννοι ήσαν εις τας ελληνικάς πόλεις, έχοντες μόνον +υπ' όψει τα ιδιαίτερά των συμφέροντα, ήτοι πώς να υπερασπίσωσιν +εαυτούς και πώς να αυξήσωσι τον ίδιον οίκον, κατώκουν εις τας πόλεις +μεθ' όσης ηδύναντο περισσοτέρας ασφαλείας και ουδέν έργον αξιόλογον +έπραξαν ειμή ό,τι έκαστος επεχείρησε χωριστά εναντίον των γειτόνων +του· οι τύραννοι όμως της Σικελίας απέκτησαν μεγάλην δύναμιν. +Τοιουτοτρόπως δε [πανταχόθεν η Ελλάς επί πολύν χρόνον εμποδίζετο, +ούτε από] κοινού πράξασα ουδέν ένδοξον, ούτε κατά πόλεις αναπτύξασα +δραστηριότητά τινα. + +18. Αφού οι τύραννοι των Αθηναίων και οι της άλλης Ελλάδος επί πολύ +και πρότερον διοικούμενοι υπό τυράννων πλείστοι και τελευταίοι πλην +των της Σικελίας κατελύθησαν υπό των Λακεδαιμονίων (διότι η +Λακεδαίμων μετά την κτίσιν των σήμερον ενοικούντων αυτήν Δωριέων, +καίπερ πλειότερον χρόνον πάσης άλλης γνωστής πόλεως συνταραχθείσα +υπό εμφυλίων ερίδων, όμως από των παλαιοτάτων χρόνων και καλούς είχε +νόμους και ήτο πάντοτε ατυράννευτος· παρήλθον δε τετρακόσια και +ολίγον περισσότερα έτη μέχρι του τέλους του παρόντος πολέμου, αφ' +ότου οι Λακεδαιμόνιοι κυβερνώνται υπό του αυτού πολιτεύματος, και δι +αυτό ου μόνον αυτοί είναι ισχυροί, αλλά και εις τας άλλας πόλεις +επιβάλλουν την θέλησίν των)· αφού λοιπόν κατελύθησαν οι τύραννοι εκ +της Ελλάδος, μετά παρέλευσιν ουχί πολλών ετών εγένετο η εν Μαραθώνι +μάχη μεταξύ Μήδων και Αθηναίων. Δέκα δε έτη μετ' αυτήν πάλιν ο +βάρβαρος μετά μεγάλου στόλου ήλθε να υποδουλώση την Ελλάδα. Τοιούτου +μεγάλου κινδύνου επικρεμασθέντος, και οι Λακεδαιμόνιοι ετέθησαν επί +κεφαλής των συμπολεμησάντων Ελλήνων ως ανώτεροι κατά την δύναμιν, +και οι Αθηναίοι, εισβαλόντων των Μήδων, διανοηθέντες να +εγκαταλείψουν την πόλιν των και παραλαβόντες τα σκεύη των εισήλθον +εις τα πλοία και εγένοντο ναυτικοί. Ολίγον ύστερον μετά την από +κοινού αποδίωξιν του βαρβάρου, όσοι Έλληνες είχον αποστατήσει από +του βασιλέως και όσοι είχον συμπολεμήσει μετ' αυτού συνετάχθησαν +άλλοι μεν με τους Αθηναίους, άλλοι δε με τους Λακεδαιμονίους· διότι +μεγίστην δύναμιν ανέπτυξαν αμφότεροι ούτοι· οι μεν ίσχυον κατά γην, +οι δε κατά θάλασσαν. Και ο μεν σύνδεσμος ούτος ολίγον χρόνον +διήρκεσεν, έπειτα δε οι Λακεδαιμόνιοι και οι Αθηναίοι έχοντες +διαφοράς μεταξύ των επολέμησαν μετά των συμμάχων προς αλλήλους, και +εκ των άλλων Ελλήνων όσοι τυχόν εστασίαζον προς αλλήλους +συνετάσσοντο προς τούτους. Ώστε από των Μηδικών μέχρι του παρόντος +πολέμου πάντοτε οτέ μεν ειρηνεύοντες, οτέ δε πολεμούντες προς +αλλήλους ή προς τους αποστατούντας συμμάχους των παρεσκευάσθησαν +καλώς προς πόλεμον και εγένοντο εμπειρότεροι, καθό εξασκηθέντες μετά +κινδύνων. + +19. Και οι μεν Λακεδαιμόνιοι τους εαυτών συμμάχους μη έχοντες φόρου +υποτελείς ήσαν ηγεμόνες, μη απαιτούντες άλλο ειμή να κυβερνώνται και +ούτοι (οι σύμμαχοι) ολιγαρχικώς, οι δε Αθηναίοι του χρόνου προϊόντος +παραλαβόντες τα πλοία των πόλεων, πλην των της Χίου και της Λέσβου, +ήσαν ηγεμόνες επιβαλόντες εις πάντας και φόρους χρηματικούς. [Και +εγένετο αυτοίς ες τόνδε τον πόλεμον η ιδία παρασκευή μείζων ως τα +κράτιστά ποτε μετά ακραιφνούς της ξυμμαχίας ήνθησαν.] + +20. Τα μεν λοιπόν παλαιά τοιαύτα εύρον και είναι πολύ σφαλερόν να +πιστεύη τις εις παν είδος μαρτυρίας. Διότι οι άνθρωποι παραλαμβάνουν +αβασανίστως παρ' αλλήλων τας φήμας των προγενεστέρων συμβάντων, και +αυτών ακόμη των επιχωρίων. Ούτως ο Αθηναϊκός λαός νομίζει ότι ο +Ίππαρχος ήτο τύραννος ότε εφονεύθη υπό του Αρμοδίου και του +Αριστογείτονος, και αγνοεί ότι ο μεν Ιππίας ήτο άρχων ως πρεσβύτατος +των υιών του Πεισιστράτου, ο δε Ίππαρχος και ο Θεσσαλός ήσαν αδελφοί +αυτού, και ότι ο Αρμόδιος και ο Αριστογείτων υποπτευθέντες ότι η +ημέρα και η στιγμή της εκτελέσεως είχον μηνυθή εις τον Ιππίαν υπό +τινος των συντρόφων των· απέσχον να τον κτυπήσωσι νομίζοντες αυτόν +εν γνώσει όντα του μελετωμένου σχεδίου, θέλοντες όμως πριν +συλληφθώσι να πράξωσί τι παράτολμον και συναντήσαντες τον Ίππαρχον +περί το καλούμενον Λεωκόριον, ασχολούμενον εις τας προετοιμασίας της +Παναθηναϊκής πομπής εφόνευσαν αυτόν. Πολλά δε και άλλα υπάρχουσιν +ακόμη και σήμερον μη εξαλειφθέντα υπό του χρόνου από της μνήμης και +των οποίων ουχί ορθήν ιδέαν έχουσιν οι άλλοι Έλληνες, ως επί +παραδείγματι ότι οι βασιλείς των Λακεδαιμονίων δεν δίδουσιν έκαστος +μίαν ψήφον, αλλά δύο, και ότι υπάρχει παρ' αυτοίς και ο Πιτανάτης +λόχος, όστις ουδέποτε, υπήρξεν. Ούτως αμελούσιν οι πολλοί την +ζήτησιν της αληθείας τρεπόμενοι μάλλον προς τας ετοίμους φήμας. + +21. Εν τούτοις εκ των ειρημένων τεκμηρίων δεν κινδυνεύει τις να +απατηθή παραδεχόμενος ως αληθή τα γεγονότα τα οποία ανέφερον· ας μη +πιστεύη δε ούτε τους ύμνους των ποιητών οίτινες μεθ' υπερβολής +αυτούς κοσμούσιν, ούτε τας διηγήσεις τας αρεστάς μάλλον εις την +ακρόασιν ή αληθείς τας οποίας οι λογογράφοι συνέθεσαν περί γεγονότων +ανεξελέγκτων και ως επί το πλείστον ένεκα της παλαιότητος αυτών +θεωρουμένων ως απιστεύτων και μυθωδών, ας πεισθή δε ότι τα γεγονότα +ταύτα ανεύρον με όσην επιμέλειαν επέτρεπεν η αρχαιότης αυτών μεταξύ +των φανερωτέρων μαρτυριών. Και μολονότι οι άνθρωποι τείνουσιν εις το +να θεωρούν τον επί των ημερών των πόλεμον ως μέγιστον πάντων, αφού +δε παύση, να θαυμάζωσι μάλλον τους αρχαίους, μολαταύτα αρκεί να +επισκοπήσωμεν τα πράγματα όπως πεισθώμεν ότι ο παρών υπήρξε πολύ +ανώτερος όλων των προλαβόντων. + +22. Και όσους μεν λόγους είπον έκαστοι, είτε μέλλοντες να πολεμήσουν +είτε εν αυτώ τω πολέμω, δύσκολον ήτο να απομνημονεύσω αυτολεξεί, +τόσον εκείνους τους οποίους εγώ αυτός ήκουσα όσον και εκείνους τους +οποίους ήκουσα παρ' άλλων· εξέθεσα όμως αυτούς όπως ενόμιζον ότι +συνεβιβάζοντο καλύτερα προς τα πραττόμενα, διατηρών όσον το δυνατόν +ακριβέστατα την έννοιαν των αληθώς λεχθέντων· τα δε πραχθέντα εν τω +πολέμω έργα δεν ετόλμησα να γράψω ερωτών τον τυχόντα ουδέ όπως +ενόμιζον εγώ, αλλ' αφού εβασάνισα μεθ' όλης της δυνατής ακριβείας +και εκείνα εις τα οποία εγώ αυτός παρευρέθην και εκείνα τα οποία +έμαθον παρ' άλλων. Με κόπον δε ευρίσκετο η αλήθεια, διότι οι +παρόντες εις έκαστον γεγονός δεν έλεγον τα αυτά περί των αυτών, αλλά +καθείς συμφώνως με την συμπάθειαν ή αναλόγως της μνήμης την οποίαν +είχε. Και εις μεν την ακρόασιν ίσως το μη μυθώδες αυτών φανή όχι +πολύ τερπνόν· όσοι όμως θελήσωσι και τα γενόμενα να μάθωσι σαφώς και +εκ τούτων να εξαγάγωσιν ωφέλιμα συμπεράσματα περί των μελλόντων ποτέ +πάλιν ούτω να συμβώσι, τοιούτων όντων και παραπλησίων κατά την +ανθρωπίνην φύσιν, αρκούσαν θέλουσιν έχει την ωφέλειαν. Το παρόν +έργον συνεγράφη ουχί διά να αρέση προς στιγμήν εις τον +αναγινώσκοντα, αλλά μάλλον διά να παραμείνη αιώνιον κτήμα. + +23. Εκ δε των προτέρων έργων το μέγιστον όπερ επράχθη είναι ο +Μηδικός πόλεμος, και αυτός όμως ταχύ τέλος έσχε διά δύο ναυμαχιών +και δύο πεζομαχιών. Του δε παρόντος πολέμου τοιαύτη υπήρξεν η +διάρκεια και τοσαύτα παθήματα υπέστη ένεκεν αυτού η Ελλάς όσα +ουδέποτε άλλοτε εν ίσω διαστήματι χρόνου. Διότι ούτε τοσαύται πόλεις +κυριευθείσαι ηρημώθησαν, αι μεν υπό των βαρβάρων, αι δε υπό των +Ελλήνων αντιπολεμούντων (υπάρχουσι δε καί τινες αι οποίαι +κυριευθείσαι μετέβαλον οικήτορας), ούτε τοσαύται φυγαί ανθρώπων, +ούτε τόσοι φόνοι εις μάχας και εις εμφυλίους ταραχάς. Και αυτά τα +πρότερον εκ παραδόσεως λεγόμενα, σπανίως δε διά των έργων +βεβαιούμενα, κατέστησαν πιστευτά· συνέβησαν, παραδείγματος χάριν, +σεισμοί ισχυρότατοι, οίτινες εξετάθησαν επί του πλείστου μέρους της +γης, ηλίου εκλείψεις συνεχέστεραι παρ' όσαι παλαιόθεν μνημονεύονται, +μεγάλη ξηρασία είς τινα μέρη και ένεκα ταύτης λιμός και η ουκ ολίγον +βλάψασα και μέρος τι καταστρέψασα λοιμώδης ασθένεια· ταύτα πάντα +ενέσκηψαν συγχρόνως μετά τούτου του πολέμου. Ήρχισαν δε αυτόν οι +Αθηναίοι και οι Πελοποννήσιοι διαλύσαντες τας τριακονταετείς +συνθήκας, αίτινες εγένοντο μετά την άλωσιν της Ευβοίας. Τας αιτίας +δε και τας διαφοράς ένεκα των οποίων διέλυσαν τας συνθήκας, ταύτας +περιγράφω εν αρχή διά να μη ερωτήση τις απορών ποτε πόθεν ηγέρθη +τοιούτος πόλεμος μεταξύ των Ελλήνων. Και η μεν αληθεστάτη πρόφασις, +μη γενομένη όμως γνωστή, είναι, νομίζω, ότι οι Αθηναίοι γινόμενοι +ισχυροί και φόβον εμπνέοντες εις τους Λακεδαιμονίους ηνάγκασαν +αυτούς να πολεμήσωσιν· αι δε εις το φανερόν λεγόμεναι αιτίαι, ένεκα +των οποίων έλυσαν τας σπονδάς και ήρχισαν τον πόλεμον, τοιαύται ήσαν +εις αμφοτέρους. + +24. Υπάρχει πόλις Επίδαμνος κειμένη προς τα δεξιά του εισπλέοντος +εις τον Ιόνιον κόλπον· πλησίον δ' αυτής κατοικούσιν οι βάρβαροι +Ταυλάντιοι, έθνος Ιλλυρικόν. Εις ταύτην την πόλιν έπεμψαν μεν +αποικίαν οι Κερκυραίοι, οικιστής όμως εγένετο Φαλίος ο υιός του +Ερατοκλείδου, το γένος Κορίνθιος, απόγονος του Ηρακλέους, λαβών το +όνομα κατά τον παλαιόν νόμον εκ της μητροπόλεως. Κορίνθιοί τινες και +άλλοι εκ της Δωρικής φυλής συνέπραξαν εις τον συνοικισμόν τούτον. +Προϊόντος δε του χρόνου η πόλις των Επιδαμνίων εγένετο μεγάλη και +πολυάνθρωπος. Στασιάσαντες όμως, οι κάτοικοι προς αλλήλους επί πολλά +έτη, ως λέγεται, υπέφερον πολύ εκ πολέμου τινός προς τους γείτονας +βαρβάρους και εστερήθησαν της περισσοτέρας των δυνάμεως. Εσχάτως δε, +προ της κηρύξεως τούτου του πολέμου, οι δημοκρατικοί αυτών εξεδίωξαν +τους προύχοντας, ούτοι δε απελθόντες προς τους βαρβάρους ελήστευον +μετ' αυτών τους εν τη πόλει και κατά γην και κατά θάλασσαν. Οι δε εν +τη πόλει μένοντες Επιδάμνιοι, επειδή επιέζοντο, πέμπουσι πρέσβεις +εις Κέρκυραν καθό μητρόπολιν ούσαν, παρακαλούντες να μη τους +παραβλέψη καταστρεφομένους, αλλά και προς τους εξορίστους να τους +συνδιαλλάξη και τον πόλεμον των βαρβάρων να καταπαύση. Ταύτα δε +παρεκάλουν καθίσαντες ικέται εις τον βωμόν της Ήρας. Οι δε +Κερκυραίοι, δεν εδέχθησαν την ικεσίαν, και απέπεμψαν αυτούς +απράκτους. + +25. Ιδόντες δε οι Επιδάμνιοι ότι ουδεμίαν βοήθειαν ηδύναντο να +περιμένωσιν από Κερκύρας ηπόρουν περί του πρακτέου, και πέμψαντες +εις Δελφούς ηρώτων τον Απόλλωνα αν έπρεπε να αφιερώσωσι την πόλιν +των εις τους Κορινθίους ως οικιστάς και να πειραθώσι να λάβωσι παρ' +αυτών βοήθειάν τινα. Ο δε απεκρίθη εις αυτούς να παραδώσωσι την +πόλιν και να αναγνωρίσωσιν αυτούς ως αρχηγούς. Τότε οι Επιδάμνιοι +ελθόντες εις την Κόρινθον παρέδωκαν κατά το μαντείον την αποικίαν, +αποδεικνύοντες ότι ο οικιστής αυτών ήτο εκ Κορίνθου και δηλούντες +την απόκρισιν του μαντείου, και παρεκάλουν να μη τους παραβλέψωσι +καταστρεφομένους, αλλά να τους βοηθήσωσιν. Οι δε Κορίνθιοι εδέχθησαν +την αίτησίν των φρονούντες ότι είχον τοιούτο δικαίωμα, καθότι +ενόμιζον ότι η αποικία ήτο ιδική των όσον και των Κερκυραίων, εν +ταυτώ δε και ένεκα μίσους προς τους Κερκυραίους, οίτινες τους +παρημέλουν καίπερ όντες άποικοι αυτών· διότι ούτε εις τας κοινάς +πανηγύρεις έδιδον τα συνηθιζόμενα δώρα ούτε δι' ανδρός Κορινθίου +ήρχιζον τας θυσίας, όπως έπραττον αι άλλαι αποικίαι, αλλά τους +περιεφρόνουν, διότι ήσαν κατ' εκείνον τον χρόνον επίσης πλούσιοι +όσον οι ευπορώτατοι των Ελλήνων, και κατά τας πολεμικάς παρασκευάς +δυνατώτεροι, καυχώμενοι ενίοτε ότι πολύ υπερείχον και κατά το +ναυτικόν και διότι η Κέρκυρα είχε κατοικηθή προγενεστέρως υπό των +Φαιάκων φημιζομένων περί τα ναυτικά. Ένεκα τούτου δε ακόμη μάλλον +κατήρτιζον το ναυτικόν των και ήσαν όχι αδύνατοι· διότι ότε ήρχισαν +τον πόλεμον είχον εκατόν είκοσι τριήρεις. + +26. Έχοντες λοιπόν πάντα ταύτα τα παράπονα οι Κορίνθιοι πρόθυμοι +έπεμπον την βοήθειαν εις την Επίδαμνον, προσκαλούντες τον βουλόμενον +να μεταβή και κατοικήση εκεί και πέμψαντες φρουρούς εξ Αμπρακιωτών +και Λευκαδίων και Κορινθίων. Επορεύθησαν δε πεζή εις Απολλωνίαν, +αποικίαν ούσαν των Κορινθίων, φοβούμενοι τους Κερκυραίους μήπως +εμποδισθούν υπ' αυτών εάν μετέβαινον διά θαλάσσης. Οι δε Κερκυραίοι +μαθόντες ότι και οικήτορες και φρουροί έφθασαν εις την Επίδαμνον και +ότι η αποικία εδόθη εις τους Κορινθίους ωργίσθησαν· και πλεύσαντες +ευθύς μετά εικοσιπέντε πλοίων και ύστερον μετ' άλλου στόλου +επρόσταζον υβριστικώς και τους διωχθέντας να δεχθώσι (διότι ελθόντες +εις Κέρκυραν οι φυγάδες των Επιδαμνίων εδείκνυον τους τάφους και +παριστώντες κοινήν την καταγωγήν παρεκάλουν να τους επαναφέρουν εις +την πατρίδα των) και να αποπέμψουν τους φρουρούς και τους οικήτορας, +τους οποίους έπεμψαν οι Κορίνθιοι. Επειδή δε οι Επιδάμνιοι εις ουδέν +εκ τούτων υπήκουον, οι Κερκυραίοι εκστρατεύουσι κατ' αυτών μετά +τεσσαράκοντα πλοίων, συνεπάγοντες τους φυγάδας διά να αποκαταστήσουν +αυτούς και προσλαβόντες τους Ιλλυριούς ως επικούρους. Ελθόντες δε +ενώπιον της πόλεως ανήγγειλαν προηγουμένως ότι όσοι ήθελον εκ των +Επιδαμνίων και των ξένων ηδύναντο να απέλθωσιν αβλαβείς, ειδεμή θα +τους μετεχειρίζοντο ως εχθρούς. Επειδή δε δεν επείθοντο, οι μεν +Κερκυραίοι επολιόρκουν την πόλιν κειμένην επί ισθμού. + +27. Οι δε Κορίνθιοι, άμα ήλθον προς αυτούς εκ της Επιδάμνου αγγελίαι +ότι πολιορκείται η πόλις, παρεσκεύαζον στρατόν και συγχρόνως +ανεκοίνουν διά κηρύκων ότι ο βουλόμενος ηδύνατο να μεταβή προς +αποικίαν εις την Επίδαμνον απολαύων ίσα και όμοια με τους +Επιδαμνίους δικαιώματα· εάν δε τις δεν θέλη μεν να αναχωρήση αμέσως, +θέλη όμως να μετάσχη της αποικίας, δύναται να μένη εις Κόρινθον +καταβάλλων πεντήκοντα Κορινθιακάς δραχμάς. Ήσαν δε πολλοί και οι +αναχωρήσαντες και οι τα χρήματα καταβαλόντες. Παρεκάλεσαν δε και +τους Μεγαρείς να συνοδεύσωσι διά των πλοίων των τους Κορινθίους, μη +τυχόν εμποδίσωσιν αυτούς οι Κερκυραίοι κατά τον διάπλουν· οι δε +Μεγαρείς παρεσκεύασαν οκτώ πλοία διά να πλεύσουν ομού, και οι Παλείς +της Κεφαλληνίας τέσσαρα. Παρεκάλεσαν δε και τους Επιδαυρίους, οι +οποίοι παρέσχον πέντε, οι δε Ερμιονείς έν και οι Τροιζήνιοι δύο, οι +δε Λευκάδιοι δέκα και οι Αμπρακιώται οκτώ. Παρά των Θηβαίων και των +Φλειασίων εζήτησαν χρήματα, παρά των Ηλείων και πλοία κενά και +χρήματα. Αυτοί δε οι Κορίνθιοι παρεσκεύασαν τριάκοντα πλοία και +τρισχιλίους οπλίτας. + +28. Άμα δε έμαθον οι Κερκυραίοι τας προπαρασκευάς, ελθόντες εις +Κόρινθον μετά Λακεδαιμονίων και Σικυωνίων πρέσβεων, τους οποίους +έλαβον μετ' αυτών, εζήτουν παρά των Κορινθίων να επαναφέρωσι τους εν +Επιδάμνω αποσταλέντας φρουρούς και οικήτορας, καθότι ουδέν δικαίωμα +είχον επί της Επιδάμνου. Εάν όμως αντιποιώνται αυτήν, ηδύναντο να +υποβάλουν την υπόθεσιν εις την διαιτησίαν των Πελοποννησιακών +πόλεων, τας οποίας ήθελον εκλέξει αμφότεροι· εις οιονδήποτε δε +ήθελεν επιδικασθή η αποικία, εκείνος θα έμενε κύριος. Επρότεινον δε +να ερωτήσουν και το μαντείον των Δελφών, και συντόμως ειπείν δεν +ήθελον τον πόλεμον· άλλως θα ηναγκάζοντο και αυτοί να επιζητήσουν +φίλους μη αρεστούς και άλλους παρ' εκείνους τους οποίους είχον τότε, +ίνα ούτως ασφαλισθώσιν. Οι δε Κορίνθιοι απεκρίθησαν εις αυτούς ότι +τότε θα σκεφθούν, όταν οι Κερκυραίοια αποσύρωσιν από της Επιδάμνου +και τα πλοία και τους βαρβάρους· πριν τούτου όμως δεν εθεώρουν +δίκαιον οι μεν Επιδάμνιοι να πολιορκώνται, οι δε Κορίνθιοι να +δικάζωνται. Οι δε Κερκυραίοι αντέλεγον ότι θα έπραττον ταύτα, εάν +και οι Κορίνθιοι επανήγον τους εν Επιδάμνω· συγκατετίθεντο μάλιστα +να μένουν αμφότεροι εν ανακωχή εις τας θέσεις των έως ότου γίνη η +δίκη. + +29. Οι δε Κορίνθιοι ουδεμίαν των προτάσεων τούτων εδέχοντο, αλλ' +επειδή τα πλοία των ήσαν ήδη πλήρη και είχον φθάσει οι σύμμαχοι, +έπεμψαν πρώτον κήρυκα διά να κηρύξη τον πόλεμον εις τους Κερκυραίους +και απάραντες μετά πλοίων εβδομηκονταπέντε και οπλιτών δισχιλίων +έπλευσαν προς την Επίδαμνον διά να πολεμήσουν εναντίον των +Κερκυραίων· εστρατήγουν δε των μεν πλοίων Αριστεύς ο Πελλίχου, +Καλλικράτης ο Καλλίου και Τιμάνωρ ο Τιμάνθους, των δε πεζών +Αρχέτιμος ο Ευρυτίμου και Ισαρχίδας ο Ισάρχου. Αφού δε έφθασαν εις +το Άκτιον της Ανακτορίας γης, όπου υπάρχει το ιερόν του Απόλλωνος, +έμπροσθεν του στομίου του Αμπρακικού κόλπου, οι Κερκυραίοι και +κήρυκα έπεμψαν προς αυτούς εντός ακατίου διά να τους εμποδίση να +πλεύσουν εναντίον αυτών και συγχρόνως επλήρουν τα πλοία, +επιδιορθώσαντες τα παλαιά ώστε να είναι πλόϊμα και προετοιμάσαντες +τα άλλα. Αφού δε ο κήρυξ επέστρεψεν ουδέν ειρηνικόν φέρων εκ μέρους +των Κορινθίων, επειδή προς τούτοις τα πλοία των, ογδοήκοντα τον +αριθμόν (διότι τεσσαράκοντα επολιόρκουν την Επίδαμνον), ήσαν ήδη +καθ' όλα έτοιμα, πλεύσαντες εναντίον των Κορινθίων και παραταχθέντες +εναυμάχησαν· και ενίκησαν οι Κερκυραίοι νίκην μεγάλην και +εξωλόθρευσαν δεκαπέντε πλοία των Κορινθίων. Κατά την αυτήν δε ημέραν +συνέβη να παραδοθή και η Επίδαμνος εις τους πολιορκούντας αυτήν διά +συνθήκης, διά της οποίας συνεφωνήθη οι μεν ξένοι να πωληθούν, οι δε +Κορίνθιοι να μείνουν αιχμάλωτοι μέχρις ου αποφασισθή άλλο τι περί +αυτών. + +30. Μετά δε την ναυμαχίαν οι Κερκυραίοι στήσαντες τρόπαιον επί της +Λευκίμμης, ακρωτηρίου της Κερκύρας, τους μεν άλλους εκ των +αιχμαλώτων τους οποίους έλαβον εφόνευσαν, τους δε Κορινθίους +εκράτησαν δεσμίους. Ύστερον δε, αφού οι Κορίνθιοι και οι σύμμαχοί +των, νικηθέντες κατά θάλασσαν ανεχώρησαν εις τας πατρίδας των, οι +Κερκυραίοι έμειναν κύριοι όλων εκείνων των παραλίων, και πλεύσαντες +εις Λευκάδα, αποικίαν των Κορινθίων, κατηρήμωσαν τον τόπον και +επυρπόλησαν την Κυλλήνην νεώριον των Ηλείων, καθότι ούτοι είχον +παράσχει εις τους Κορινθίους χρήματα και πλοία. Κατά το πλείστον δε +του χρόνου, μετά την ναυμαχίαν, επεκράτουν της θαλάσσης, και +αποβιβαζόμενοι εις τας χώρας των συμμάχων των Κορινθίων ελεηλάτουν +αυτάς, μέχρις ου οι Κορίνθιοι πέμψαντες περί τα τέλη του θέρους +πλοία και στρατόν, επειδή εκακοποιούντο οι σύμμαχοί των, +εστρατοπέδευσαν εις Άκτιον και περί το Χειμέριον της Θεσπρωτίδος, +όπως φυλάττωσι και την Λευκάδα και τας άλλας πόλεις όσαι ήσαν +φιλικαί προς αυτούς. Εστρατοπέδευον δε αντιθέτως και οι Κερκυραίοι +επί της Λευκίμμης μετά πλοίων και στρατού. Μη ελθόντες δε εις +ουδεμίαν σύγκρουσιν μεταξύ των, αλλά μείναντες καθ' όλον εκείνο το +υπόλοιπον του θέρους απέναντι αλλήλων ανεχώρησαν επελθόντος του +χειμώνος εις τα ίδια. + +31. Ολόκληρον δε το μετά την ναυμαχίαν έτος και το επόμενον οι +Κορίνθιοι, ωργισμένοι διά τον προς τους Κερκυραίους πόλεμον, +εναυπήγουν και παρεσκεύαζον ισχυρότατον στόλον, συναθροίζοντες +κωπηλάτας επί μισθώ και εκ της Πελοποννήσου και εκ της άλλης +Ελλάδος. Μανθάνοντες δε οι Κερκυραίοι τας προπαρασκευάς αυτών +εφοβούντο, και απεφάσισαν (επειδή μετ' ουδενός των Ελλήνων είχον +συμμαχίαν ουδέ ήσαν εγγεγραμμένοι εις τας των Αθηναίων ή των +Λακεδαιμονίων συνθήκας) ελθόντες προς τους Αθηναίους να συμμαχήσουν +μετ' αυτών και να προσπαθήσουν να τύχωσι συνδρομής τινος. Οι δε +Κορίνθιοι μαθόντες ταύτα έπεμψαν και αυτοί πρέσβεις εις τας Αθήνας, +ίνα μη το ναυτικόν των Αθηναίων ενούμενον με το των Κερκυραίων γίνη +εμπόδιον εις την διεύθυνσιν την οποίαν ήθελον να δώσωσιν εις τον +πόλεμον. Συγκληθείσης δε εκκλησίας ήλθον αμφότερα τα μέρη εις +αντιπαράστασιν. Και οι μεν Κερκυραίοι τοιαύτα είπον. + +32. «Είναι δίκαιον, ώ Αθηναίοι, οι ερχόμενοι να ζητήσουν βοήθειαν +παρ' άλλου καθώς πράττομεν ημείς σήμερον, χωρίς να στηρίζωνται ούτε +επί μεγάλης ευεργεσίας ούτε επί προτέρας συμμαχίας, να καταδείξουν +πρώτον μεν και προ πάντων ότι αι αιτήσεις των είναι συμφέρουσαι, ή +τουλάχιστον όχι επιζήμιοι, έπειτα δε ότι και η ευγνωμοσύνη των θα +είναι αιωνία· εάν δε εκ τούτων μηδέν φανερόν καταστήσωσι, να μη +οργισθώσι διά την άρνησιν. + +Οι δε Κερκυραίοι πεπεισμένοι ότι μετά της αιτήσεως της συμμαχίας +ηδύναντο να σας εξασφαλίσουν ταύτα, μας απέστειλαν. Συνέπεσε δε η +πολιτική ημών προς δυστυχίαν μας και κατά την κρίσιν σας να είναι +παράλογος ως προς την παρούσαν ανάγκην και ασύμορφος κατά την +παρούσαν στιγμήν. Διότι ουδενός γενόμενοι κατά τους προτέρους +χρόνους θεληματικώς σύμμαχοι, ερχόμεθα σήμερον να ζητήσωμεν τούτο +παρ' άλλων, και δι'αυτό εις τον παρόντα κατά των Κορινθίων πόλεμον +είμεθα έρημοι. Και ούτω κατήντησεν η πρότερον θεωρουμένη σωφροσύνη +ημών, ήτις συνίστατο εις το να μη συγκινδυνεύωμεν κατά την βούλησιν +του άλλου εις ξένην συμμαχίαν, να φαίνεται σήμερον αφροσύνη και +φανερά αδυναμία. Και κατά μεν την γενομένην ναυμαχίαν ημείς μόνοι +απωθήσαμεν τους Κορινθίους· αλλ' επειδή ούτοι έρχονται καθ' ημών, +μετά μεγαλυτέρων δυνάμεων ληφθεισών από της Πελοποννήσου και της +άλλης Ελλάδος και ημείς βλέπομεν ότι είμεθα αδύνατοι να κατισχύσωμεν +διά μόνων των ίδιων ημών δυνάμεων, συγχρόνως δε ότι μέγας ο κίνδυνος +εάν υποκύψωμεν εις αυτούς, είναι ανάγκη να ζητήσωμεν και υμών και +παντός άλλου τας επικουρίας, και συγγνώμην, διότι όχι με κακίαν αλλά +μάλλον από αποτυχίαν γνώμης προβαίνομεν τολμηρώς εις διάβημα +αντίθετον της προτέρας απραγμοσύνης. + +33. »Η συνδρομή την οποίαν θα δώσητε εις ημάς, εάν πεισθήτε, θέλει +γίνει και εις σας πολύ ωφέλιμος, πρώτον μεν διότι θα βοηθήσετε +ανθρώπους αδικουμένους και ουχί βλάπτοντας ετέρους, έπειτα δε διότι +δεχόμενοι ημάς καθ' ην στιγμήν διατρέχομεν τον έσχατον κίνδυνον, μας +προσφέρετε χάριν την οποίαν ουδέποτε θα λησμονήσωμεν, και τέλος +διότι έχομεν το μεγαλύτερον ναυτικόν μετά το ιδικόν σας. Και +σκεφθήτε τις ευτυχία σπανιωτέρα, ή τις διά τους πολεμίους λυπηροτέρα +παρά μία δύναμις, της οποίας την προσθήκην υμείς ηθέλετε θεωρήσει +άλλοτε αξίαν πολλών χρημάτων και ευγνωμοσύνης, να έρχεται αύτη προς +υμάς αφ' εαυτής, άνευ κινδύνου και δαπάνης δίδουσα εαυτήν και +προσέτι φέρουσα εις υμάς την γενικήν επιδοκιμασίαν, την ευγνωμοσύνην +εκείνων τους οποίους θα προστατεύσετε και την αύξησιν των δυνάμεών +σας, πράγματα τα οποία εις ολίγους μόνον μέχρι τούδε, συνέπεσε να +προσφερθώσι συνηνωμένα, και ολίγοι ζητούντες συμμαχίαν προσφέρουσιν +εις εκείνους, των οποίων επικαλούνται την συνδρομήν, ασφάλειαν και +δόξαν όχι ολιγωτέραν εκείνης την οποίαν έρχονται να λάβουν· όστις δε +εξ υμών φρονεί τυχόν ότι δεν θέλει εκραγή ο πόλεμος εις τον όποιον +θα σας εφαινόμεθα χρήσιμοι δεν κρίνει ορθώς και δεν αισθάνεται ότι +οι Λακεδαιμόνιοι φοβούμενοι υμάς επιθυμούν τον πόλεμον, ότι οι +Κορίνθιοι, πολλήν ισχύν έχουσι παρ' αυτοίς, ότι είναι εχθροί σας και +ζητούν να μας προλάβουν εις την παρούσαν επιχείρησιν[ίνα μη το] +μίσος μας ενώση κατ' αυτών, και ίνα μη αποτύχωσι του διττού σκοπού +των, ήτοι να βλάψωσιν ημάς, και να εξασφαλίσωσιν εαυτούς. Ημέτερον +δε πάλιν έργον είναι να προλάβωμεν, ημείς μεν δίδοντες, σεις δε +δεχόμενοι την συμμαχίαν, και να κινήσωμεν μάλλον πρώτοι κατ' αυτών ή +να περιμείνωμεν την επίθεσίν των. + +34. »Εάν δε λέγωσιν ότι δεν είναι δίκαιον να δέχεσθε τους αποίκους +αυτών, ας μάθωσιν ότι πάσα αποικία ευεργετουμένη μεν τιμά την +μητρόπολιν, αδικουμένη δε αποξενούται· διότι οι άποικοι εκπέμπονται +όχι διά να είναι δούλοι, αλλά διά να είναι ίσοι με τους μένοντας. +Ότι δε μας ηδίκησαν είναι σαφές, διότι προσκληθέντες να δικασθώσι +προκειμένου περί της Επιδάμνου επροτίμησαν να διεκδικήσωσι τα +παράπονα των μάλλον διά του πολέμου ή διά του δικαίου. Και αυτά τα +οποία πράττουν προς ημάς συγγενείς αυτών όντας ας γίνωσιν εις σας +μαθήματα, ώστε μήτε δι' απάτης να παρασυρθήτε υπ' αυτών μήτε, εάν +παρακαλέσωσιν ειλικρινώς, να ενδώσετε εις τας δεήσεις των· διότι ο +ολιγωτέραν δεικνύων μεταμέλειαν διά τας χάριτας, τας οποίας έκαμεν +εις τους εναντίους αυτός είναι και εις πληρεστέραν ασφάλειαν. + +35. »Δεχόμενοι ημάς μηδενός όντας συμμάχους δεν παραβαίνετε διόλου +τας μετά των Λακεδαιμονίων συνθήκας. Διότι διετυπώθη εν αυταίς ότι +πάσα εκτός της συμμαχίας Ελληνίς πόλις δύναται να προσέλθη εις +όντινα εκ των δύο αρέσκεται. Και είναι λυπηρόν οι μεν Κορίνθιοι να +πληρώσι τα πλοία των και από των διά συνθήκης συμμάχων πόλεων και +προσέτι και εκ της άλλης Ελλάδος, όχι ολίγον δε και εκ των υπηκόων +σας, ημάς δε να ζητούν να εμποδίσουν από της προκειμένης συμμαχίας +και από πάσης άλλης οθενδήποτε βοηθείας. Ου μόνον δε τούτο αλλά και +να θεωρήσωσιν ως έγκλημα εάν σεις πεισθέντες ενδώσετε εις τας +παρακλήσεις μας, ενώ εξ εναντίας ημείς μάλλον πρέπει να +δυσαρεστηθώμεν εάν τας απορρίψετε· διότι ημάς μεν κινδυνεύοντας και +μη όντας εχθρούς θέλετε απωθήσει, αυτούς δε εχθρούς όντας και +επερχομένους ου μόνον δεν θέλετε εμποδίσει αλλά και θέλετε τοις +επιτρέψει να προσλάβωσιν εκ του υμετέρου κράτους δύναμιν, το οποίον +δεν είναι δίκαιον, αλλ' ή και εκείνων τους μισθοφόρους τους οποίους +λαμβάνουσιν εκ της ιδικής σας χώρας πρέπει να εμποδίσετε ή και εις +ημάς να πέμψετε βοήθειαν καθ' οιονδήποτε τρόπον ηθέλετε νομίσει +καλόν, μάλιστα δε να μας δεχθήτε συμμάχους εις το φανερόν. Πολλά δε +είναι, ως εν αρχή είπομεν, τα συμφέροντα τα οποία σας δεικνύομεν, +και το μέγιστον ότι έχομεν τους αυτούς πολεμίους (το οποίον είναι +ασφαλεστάτη εγγύησις), ούτοι δε είναι όχι ασθενείς, αλλ' ικανοί να +βλάψουν τους απ' αυτών αποσπασθέντας· ναυτικής δε ούσης και ουχί +ηπειρωτικής της προσφερο[μένης συμμαχίας] δεν είναι αδιάφορος η +αποποίησις αυτής· αλλά μάλιστα, εάν μεν δύνασθε, δεν πρέπει να +επιτρέψετε εις κανένα να έχη πλοία, εάν δε δεν δύνασθε, τότε πρέπει, +να έχετε φίλον τον έχοντα ισχυρότατον ναυτικόν. + +36. »Και όστις από σας νομίζει ότι αυτά τα οποία λέγομεν είναι μεν +συμφέροντα, φοβείται δε μήπως πειθόμενος λύση τας σπονδάς, ας μάθη +ότι ο φόβος του στηριζόμενος επί της ισχύος θα φοβίση μάλλον τους +εναντίους, ενώ τανάπαλιν το θάρρος του, αν δεν δεχθή ημάς, επειδή θα +είναι ασθενές, ολιγώτερον θα φοβίση εχθρούς οίτινες έχουσιν ισχύν, +και προσέτι ότι σήμερον διασκέπτεται ολιγώτερον περί της Κερκύρας ή +περί των Αθηνών, και ότι δεν εννοεί καλώς τα συμφέροντα της πατρίδος +του, όταν απέναντι επικειμένου και σχεδόν παρόντος πολέμου, +αποβλέπων εις την παρούσαν στιγμήν, διστάζη να προσλάβη δύναμιν, +ήτις συνοδευομένη με τα μέγιστα επακολουθήματα δύναται να αποβή +ωφέλιμος ή εναντία. Διότι κειμένη εις θέσιν πρόσφορον κατά τον προς +την Ιταλίαν και την Σικελίαν παράπλουν δύναται να εμποδίζη το +εκείθεν προς βοήθειαν των Πελοποννησίων πεμπόμενον ναυτικόν καθώς +και το εντεύθεν προς τα εκεί, και κατά πολλά δε άλλα το πράγμα είναι +συμφερώτατον. Από την εξής δε βραχυτάτην περίληψιν και εν γένει και +εν μέρει, θέλετε μάθει ότι δεν πρέπει να μας εγκαταλείψετε· τρεις +είναι αι άξιαι λόγου ναυτικαί δυνάμεις των Ελλήνων, η ιδική σας, η +ιδική μας και η των Κορινθίων· εάν αφήσετε να ενωθώσιν αι δύο τούτων +και προκαταλάβωσιν ημάς οι Κορίνθιοι, τότε θα έχετε να ναυμαχήσετε +κατά των Κερκυραίων συγχρόνως και των Πελοποννησίων· δεχόμενοι δε +ημάς θα πολεμήσετε προς αυτούς με τα πλοία σας ενισχυόμενα διά των +ιδικών μας». Τοιαύτα μεν είπον οι Κερκυραίοι, μετ' αυτούς δε οι +Κορίνθιοι είπον τα εξής. + +37. »Επειδή οι Κερκυραίοι ούτοι όχι μόνον διά να τους δεχθήτε +ωμίλησαν αλλά και διά να δείξουν ότι ημείς τους αδικούμεν και αυτοί +ουχί δίκαια πολεμούνται, νομίζομεν αναγκαίον και ημείς να εξετάσωμεν +πρώτον αμφότερα ταύτα· και έπειτα να προβώμεν και εις τα λοιπά, ίνα +και την εκ μέρους ημών δικαίαν απαίτησιν ασφαλέστερον γνωρίσετε, και +την παράκλησιν αυτών ουχί απερισκέπτως αποκρούσητε. Λέγουσι λοιπόν +ότι εκ φρονήσεως ουδενός την συμμαχίαν εδέχθησαν ακόμη· τούτο όμως +έπραξαν μάλλον διά να κακουργώσι παρά από αρετήν, διότι δεν ήθελον +να έχουν ούτε σύμμαχόν τινα εις τα αδικήματα, ούτε μάρτυρα, ούτε να +αισχύνωνται διά τας απορρίψεις των αιτήσεών των. Συγχρόνως δε επειδή +η πόλις των κείται εις πρόσφορον θέσιν, δίδει εις αυτούς την +εξουσίαν ώστε να γίνωνται αυτοί μάλλον, παρά σύμφωνα με συνθήκας, +δικασταί των αδικημάτων τα οποία πράττουσιν εις άλλους· καθότι +σπανιώτατα εκπλέοντες προς τους άλλους δέχονται πολλούς εξ ανάγκης +καταπλέοντας εις τον λιμένα των. Και εκ τούτου η εύσχημος από των +σπονδών αποχή, ουχί διά να μη λαμβάνωσι μέρος εις τας αδικίας των +άλλων αλλά διά να αδικούν αυτοί μόνοι, και εκεί μεν όπου υπερισχύουν +μεταχειρίζωνται βίαν, εκεί δε όπου μένουν απαρατήρητοι υπερτερούν, +αν δε οικειοποιηθούν τι μη έχουν αισχύνην. Αν ήσαν τωόντι άνδρες +αγαθοί, ως λέγουν, όσω μάλλον εξησφαλισμένοι ήσαν από των προσβολών +των άλλων, τόσω μάλλον θα ηδύναντο να κάμνουν καταφανεστέραν την +αρετήν των, συναλλασσόμενοι κατά το δίκαιον. + +38. »Αλλ' ούτε προς τους άλλους ούτε προς ημάς είναι τοιούτοι, +άποικοι δε όντες ημών πάντοτε αντέστησαν εις ημάς και τώρα μας +πολεμούν, προφασιζόμενοι ότι δεν επέμφθησαν εις αποικίαν διά να +κακοπαθούν. Ημείς δε λέγομεν ότι δεν απωκίσαμεν αυτούς διά να μας +υβρίζουν, αλλά διά να μας θεωρούν ηγεμόνας των και μας αποδίδουν τας +προσηκούσας τιμάς. Αι άλλαι αποικίαι τιμώσιν ημάς, και τα μάλιστα +αγαπώμεθα υπό των αποίκων· εάν λοιπόν αρέσκωμεν εις τους +περισσοτέρους, είναι φανερόν ότι αδίκως απαρέσκομεν εις τούτους +μόνους, ουδέ θα τους επολεμούμεν έξω του πρέποντος εάν δεν +ηδικούμεθα υπερβαλλόντως. Και επί τη υποθέσει όμως ότι εσφάλαμεν, +καλόν μεν εις αυτούς ήθελεν είσθαι εάν υπεχώρουν εις την ημετέραν +οργήν, αισχρόν δ' εις ημάς εάν μετεχειριζόμεθα την βίαν κατά της +ανεξικακίας αυτών· διά της υπεροψίας των όμως και της ύβρεως της +προερχομένης υπό του πλούτου διέπραξαν πολλάς αδικίας προς ημάς, και +εσχάτως ότε η εις ημάς ανήκουσα Επίδαμνος έπασχε δεν την εβοήθουν, +ότε όμως ημείς εδράμομεν εις βοήθειάν της κατέλαβον αυτήν διά της +βίας και την κρατούσι. + +39. »Λέγουν δε ότι ήσαν έτοιμοι να υποβληθώσι πρότερον εις δίκην. +Εις τούτο αποκρινόμεθα ότι η δικαιοσύνη δεν φαίνεται να τηρήται υπ' +εκείνου όστις λαμβάνει εκ των προτέρω τας προφυλάξεις του, αλλά υπ' +εκείνου όστις, πριν διαγωνισθή, καθιστά ίσον τον άλλον και εις τα +έργα ομοίως και εις τους λόγους. Ούτοι δε, ουχί πριν πολιορκήσουν +την Επίδαμνον, αλλ' ότε παρετήρησαν ότι δεν θα εμένομεν αδιάφοροι +προέτειναν την εύσχημον πρόφασιν της διαιτησίας· έπειτα δε, μετά τας +εκεί διαπραχθείσας αδικίας, έρχονται και εδώ προσκαλούντες υμάς ουχί +να συμμαχήσετε μετ' αυτών, αλλά να συναδικήτε και να τους δεχθήτε +ενώ είναι εχθροί ημών· έπρεπεν, ότε ήσαν ασφαλέστατοι, τότε να +προσέλθουν πλησίον σας και όχι καθ' ην στιγμήν ημείς μεν ηδικήθημεν +αυτοί δε κινδυνεύουν. Μη λαβόντες πρότερον μέρος εις την δύναμίν των +δεν πρέπει να τοις παράσχητε σήμερον την βοήθειαν, καθότι μείναντες +μέχρι τούδε αμέτοχοι εις τα ανομήματά των θέλετε όμως ομοίαν +κατηγορίαν λάβει από ημάς. Έπρεπε προ πολλού να έχετε κοινάς τας +δυνάμεις ίνα έχετε μετ' αυτών κοινά και τα αποτελέσματα. + +40. »Ότι δε ημείς μεν ήλθομεν προς υμάς δίκαια παράπονα έχοντες, +αυτοί δε ότι είναι βίαιοι και πλεονέκται, απεδείχθη ήδη· ότι δε +δικαίως δεν πρέπει να δεχθήτε αυτούς, τούτο πρέπει να μάθετε. Διότι +εάν εγράφη εις τας συνθήκας ότι επιτρέπεται εις τας μη μετασχούσας +των συνθηκών πόλεις να ενωθώσι με οποίον εκ των δύο ήθελον, ο όρος +ούτος εγράφη ουχί δι' εκείνους οίτινες έρχονται με σκοπόν να βλάψουν +τους άλλους, αλλά δι' εκείνους οίτινες, μη στερούντες άλλους της +συμμαχίας των, έχουν ανάγκην ασφαλείας και οίτινες φέρουν προς +εκείνους οίτινες ήθελον έχει την φρόνησιν να τους δεχθούν ουχί +πόλεμον αλλ' ειρήνην· το οποίον τώρα θα πάθετε και υμείς εάν δεν μας +ακούσετε. Διότι όχι μόνον επίκουροι αυτών θα γίνετε, αλλά και εχθροί +ημών αντί συμμάχων. Και αναγκαίως εάν ενωθήτε μετ' αυτών, δεν θα +δυνηθώμεν να τους πολεμήσωμεν χωρίς να πολεμήσωμεν και σας. Εάν +είσθε δίκαιοι, μάλιστα μεν πρέπει να μείνετε ουδέτεροι, ειδεμή, +τουναντίον πρέπει να βαδίσετε κατ' αυτών μεθ' ημών (διότι με τους +Κορινθίους μεν συνδέεσθε διά συνθήκης, με τους Κερκυραίους δε +ουδέποτε ουδέ ανακωχήν συνωμολογήσατε), και να μη καθιερώσετε τον +νόμον να δέχεται τις εκείνους οίτινες αποσπώνται από τους άλλους. +Διότι ουδ' ημείς ότε οι Σάμιοι επανεστάτησαν εδώκαμεν ψήφον εναντίον +υμών, αν και οι άλλοι Πελοποννήσιοι εδιχοψήφισαν, αν πρέπει να +βοηθήσωσιν αυτούς, φανερά δε αντείπομεν ότι ο καθείς πρέπει να +τιμωρή τους ιδικούς του συμμάχους. Εάν λοιπόν τους κακόν τι +πράττοντας δεχόμενοι βοηθήσετε, τότε θα ιδήτε και όχι ολίγους εκ των +συμμάχων σας ερχομένους προς ημάς, και τον νόμον τον οποίον +καθιερώσατε πολύ περισσότερον βλάπτοντα σας παρά ημάς. + +41. »Και τοιαύτα μεν δικαιώματα έχομεν απέναντι υμών ικανά κατά τους +νόμους των Ελλήνων, συμβουλεύομεν δε και αξιούμεν την εξής χάριν· +επειδή δεν είμεθα ούτε εχθροί διά να σας βλάψωμεν, ούτε φίλοι διά να +κάμωμεν κατάχρησιν της φιλίας σας, ζητούμεν να μας ανταποδώσετε +σήμερον παλαιάν ευεργεσίαν. Ότε άλλοτε, κατά τον προς τους Αιγινήτας +πόλεμον, προ των Μηδικών, σας έλειψαν μακρά πλοία, ελάβετε παρά των +Κορινθίων είκοσιν· αυτή δε η ευεργεσία και η κατά τα Σαμιακά, οπότε +εξ αιτίας ημών οι Πελοποννήσιοι δεν εβοήθησαν τους Σαμίους, +κατέστησαν εις σας δυνατόν τους μεν Αιγινήτας να νικήσετε, τους δε +Σαμίους να τιμωρήσετε. Ταύτα δε εγένοντο εις καιρούς καθ' ους οι +άνθρωποι όλως παραδομένοι εις την καταδίωξιν των ιδίων εχθρών τα +πάντα παραβλέπουν εκτός της νίκης· φίλον νομίζουν τον υπηρετούντα, +έστω και αν ήτο ούτος πρότερον εχθρός, πολέμιον δε τον ανθιστάμενον, +έστω και αν τύχη να είναι φίλος των. Και αυτάς δε τας οικιακάς των +υποθέσεις παραμελούν διά να ευχαριστήσουν το στιγμιαίον αυτών πάθος. + +42. «Συλλογισθήτε αυτά τα οποία είπομεν, και εάν τις νεώτερος μάθη +ταύτα παρά των πρεσβυτέρων ας επιμείνη να αποδοθή και εις ημάς ομοία +χάρις, και μη νομίση ότι σύμφωνοι μεν προς το δίκαιον είναι οι λόγοι +ούτοι, τα δε συμφέροντα, εν περιπτώσει πολέμου, είναι άλλα. Εκεί +όπου τα σφάλματα είναι μικρότερα, το συμφέρον είναι μεγαλύτερον και +η μέλλουσα έκβασις του πολέμου, διά του οποίου σας φοβερίζουν οι +Κερκυραίοι και σας παρακινούν προς αδικίαν, είναι ακόμη αφανής, και +δεν είναι άξιον, παρακινούμενοι υπό του αδήλου μέλλοντος, να +επισύρετε εκ μέρους των Κορινθίων βεβαίαν και άμεσον έχθραν. Είναι +φρονιμώτερον να ελαττώσετε τας δυσπιστίας αίτινες υπήρχαν +προηγουμένως ένεκα των Μεγαρέων διότι η τελευταία χάρις εγκαίρως +γινομένη, έστω και ελαχίστη, δύναται να εξαλείψη μεγάλην αδικίαν. +Ουδέ πρέπει να δελεασθήτε εκ της προσφοράς μεγάλης ναυτικής +συμμαχίας· επειδή το να μη αδική τις τους ομοίους είναι πολύ +ισχυροτέρα δύναμις ή να υπερισχύση εν μέσω των κινδύνων +παρασυρόμενος υπό του πρόχειρα και κατά πρώτον παρουσιαζομένου +συμφέροντος. + +43. »Επειδή δε περιεπέσαμεν εις την αυτήν περίπτωσιν διά την οποίαν +είπομεν άλλοτε εις τους Λακεδαιμονίους ότι έκαστος έχει το δικαίωμα +ο ίδιος να τιμωρή τους εαυτού συμμάχους, περιμένομεν σήμερον παρ' +υμών το αυτό και όχι να βλαφθώμεν εκ της ψήφου σας ενώ υμείς +ωφελήθητε εκ της ημετέρας. Ανταποδώσατε λοιπόν εις ημάς τα ίσα, +σκεπτόμενοι ότι αυτή είναι η περίστασις κατά την οποίαν ο ευνοών +ημάς γίνεται τα μάλιστα φίλος, ενώ ο εναντιούμενος τα μάλιστα +εχθρός. Τούτους δε τους Κερκυραίους ούτε συμμάχους πρέπει να δεχθήτε +εν' όσω ημείς δεν το θέλομεν, ούτε να τους βοηθήσετε αδικούντας. +Ταύτα ποιούντες και τα καθήκοντα σας θέλετε εκπληρώσει και τα +προσφιλέστερά σας συμφέροντα θέλετε υπηρετήσει». Τοιαύτα δε και οι +Κορίνθιοι είπον. + +44. Οι δε Αθηναίοι άμα ήκουσαν τους λόγους αμφοτέρων συνεκάλεσαν δις +τον λαόν εις εκκλησίαν. Και εις μεν την πρώτην ο λόγος των Κορινθίων +εγένετο όχι ολιγώτερον ευπρόσδεκτος του των Κερκυραίων, κατά δε την +δευτέραν μετέβαλον γνώμην και απεφάσισαν με τους Κερκυραίους μεν να +μη συμμαχήσωσιν ώστε να έχουν μετ' αυτών κοινούς τους φίλους και +τους εχθρούς (διότι, εάν οι Κερκυραίοι τους υπεχρέουν να συμπλεύσουν +κατά της Κορίνθου, τότε θα ελύοντο αι μετά των Πελοποννησίων +σπονδαί), αλλά να συνδέσουν επιμαχίαν όπως βοηθούν αλλήλους εναντίον +εκείνου όστις είτε την Κέρκυραν ήθελε προσβάλει, είτε τας Αθήνας, +είτε τινά εκ των συμμάχων των. Διότι ησθάνοντο καλώς ότι οπωσδήποτε +ήθελεν εκραγή ο προς τους Πελοποννησίους πόλεμος, και ήθελον να μη +εγκαταλείψουν εις τους Κορινθίους την Κέρκυραν τοσούτον ναυτικόν +έχουσαν, αλλά μάλλον να φέρουν αυτούς τους δύο λαούς εις όσην +περισσοτέραν ηδύναντο σύγκρουσιν προς αλλήλους, ίνα οι Αθηναίοι +δυνηθούν εν ανάγκη να καταπολεμήσουν τους Κορινθίους και τους άλλους +τους έχοντας ναυτικόν όταν γίνουν ασθενέστεροι. Συγχρόνως δε η νήσος +της Κερκύρας εφαίνετο εις αυτούς πρόσφορα κειμένη εις τον προς +Ιταλίαν και Σικελίαν παράπλουν. + +45. Τοιούτος ήτο ο σκοπός των Αθηναίων δεχομένων τους Κερκυραίους, +ολίγον δε μετά την αναχώρησιν των Κορινθίων έπεμψαν βοήθειαν εις +τους Κερκυραίους δέκα πλοία επί των οποίων ήσαν στρατηγοί +Λακεδαιμόνιος ο Κίμωνος, Διότιμος ο Στρομβίχου και Πρωτέας ο +Επικλέους. Προσέταξαν δε αυτούς να μη ναυμαχήσουν προς τους +Κορινθίους, εκτός εάν ούτοι θελήσουν να πλεύσουν κατά της Κερκύρας +και πρόκειται να αποβιβασθούν εις την νήσον ή είς τινα λιμένα αυτής· +εις ταύτην μόνον την περίπτωσιν ώφειλον να τους εμποδίσουν διά +παντός τρόπου. Προσέταξαν δε ταύτα ίνα μη λύσουν τας μετά των +Λακεδαιμονίων σπονδάς. Και τα μεν πλοία φθάνουν εις την Κέρκυραν. + +46. Οι δε Κορίνθιοι, επειδή παρεσκευάσθησαν, έπλευσαν κατά της +Κερκύρας μετά πλοίων εκατόν πεντήκοντα. Εκ τούτων δέκα μεν ήσαν των +Ηλείων, δώδεκα δε των Μεγαρέων και δέκα των Λευκαδίων, εικοσιεπτά δε +των Αμπρακιωτών και έν των Ανακτορίων, αυτών δε των Κορινθίων +ενενήκοντα. Και εκάστη μεν εκ των πόλεων όσαι έστειλαν πλοία είχε +τον ίδιον στρατηγόν, οι δε Κορίνθιοι είχον Ξενοκλείδην τον +Ευθυκλέους μετά τεσσάρων άλλων. Αφού δε έφθασαν εις την απέναντι της +Κερκύρας ήπειρον πλέοντες από της Λευκάδος, προσορμίζονται εις το +Χειμέριον της Θεσπρωτίδος. Είναι δε τούτο λιμήν, και πόλις άνωθεν +αυτού κείται μακράν της θαλάσσης, η εν τη Ελαιάτιδι της Θεσπρωτίδος +Εφύρη. Παρ' αυτήν εκβάλλει εις την θάλασσαν η Αχερουσία λίμνη· διά +δε της Θεσπρωτίδος ρέων ο ποταμός Αχέρων εισβάλλει εις την λίμνην +ταύτην και δίδει εις αυτήν το όνομά του· ρέει δε και ο Θύαμις +ποταμός, διαχωρίζων την Θεσπρωτίδα από της Κεστρίνης· μεταξύ δε των +δύο τούτων ποταμών προβάλλει το ακρωτήριον Χειμέριον. Οι μεν +Κορίνθιοι λοιπόν προσορμίζονται εις το μέρος τούτο της ηπείρου και +στρατοπεδεύονται. + +47. Οι δε Κερκυραίοι, άμα έμαθον ότι επλησίαζον οι Κορίνθιοι, +εξοπλίσαντες εκατόν δέκα ναυς, των οποίων ήρχε Μεικιάδης και +Αισιμίδης και Ευρύβατος, εστρατοπέδευσαν εν μια των νήσων, αίτιτες +καλούνται Σύβοτα· ήλθον επίσης εκεί και αι δέκα Αττικαί. Το πεζικόν +αυτών και χίλιοι οπλίται βοηθοί Ζακύνθιοι ήσαν επί του ακρωτηρίου +της Λευκίμμης. Είχον δε και οι Κορίνθιοι επίσης πολλούς εκ των +βαρβάρων βοηθούς εν τη ηπείρω· διότι οι εν αυτή ηπειρώται πάντοτε +διετέλεσαν φίλοι αυτών. + +48. Ότε δε οι Κορίνθιοι παρεσκευάσθησαν, λαβόντες τριών ημερών +τροφάς έπλευσαν ανοικτά διά νυκτός από του Χειμερίου απόφασιν +έχοντες να ναυμαχήσουν. Και ενώ έπλεον είδον περί την χαραυγήν εις +το πέλαγος τα πλοία των Κερκυραίων ερχόμενα εναντίον των. Άμα δε +είδον αλλήλους, αντιπαρετάσσοντο επί μεν το δεξιόν κέρας των +Κερκυραίων τα πλοία των Αθηναίων, το δε άλλο κατείχον αυτοί οι +Κερκυραίοι, διαιρέσαντες τον στόλον εις τρεις μοίρας, και δώσαντες +την αρχηγίαν εκάστης εις ένα εκ των τριών στρατηγών. Και ούτω μεν +παρετάχθησαν οι Κερκυραίοι· εις δε τους Κορινθίους το μεν δεξιόν +κέρας κατείχον τα Μεγαρικά πλοία και τα Αμπρακιωτικά, το μέσον οι +άλλοι σύμμαχοι, ιδιαιτέρως έκαστος, το δε αριστερόν κέρας αυτοί οι +Κορίνθιοι μετά των ευκινητοτέρων πλοίων· ούτω δε ευρίσκοντο απέναντι +των Αθηναίων και του δεξιού κέρατος των Κερκυραίων. + +49. Ότε δε υψώθησαν εκατέρωθεν τα σήματα, συνεπλάκησαν και +εναυμάχουν, πολλούς μεν οπλίτας έχοντες αμφότεροι επί των +καταστρωμάτων, πολλούς δε και τοξότας και ακοντιστάς, ανεπιτηδείως +εισέτι και κατά τον αρχαίον τρόπον παρεσκευασμένους. Ήτο δε η +ναυμαχία επίμονος, ουχί όμως και τεχνική, και ωμοίαζε μάλλον προς +πεζομαχίαν. Επειδή, άμα προσέβαλλον αλλήλους, δεν απεχωρίζοντο +ευκόλως ου μόνον ένεκα του μεγάλου πλήθους και της συγχύσεως των +πλοίων, αλλά και διότι περισσοτέρας ελπίδας είχον να νικήσουν διά +των επί του καταστρώματος οπλιτών, οίτινες σταθερώς εμάχοντο +ακινητούντων των πλοίων. Ναυτικοί χειρισμοί πλοίων δεν ήτο δυνατόν +να γίνουν, ώστε εμάχοντο μετά πλειοτέρου θάρρους και δυνάμεως ή +επιστήμης. Πανταχού λοιπόν επεκράτει πολύς θόρυβος, και ταραχώδης +ήτο η ναυμαχία, καθ' ην αι Αττικαί νήες προστρέχουσαι όπου έβλεπον +τους Κερκυραίους πιεζομένους, φόβον μεν ενέπνεον εις τους εναντίους, +δεν επολέμουν όμως διότι οι στρατηγοί εφοβούντο τας διαταγάς των +Αθηναίων. Προ πάντων δε έπαθε δεινώς το δεξιόν κέρας των Κορινθίων· +διότι οι Κερκυραίοι τρέψαντες αυτό εις φυγήν δι' είκοσι πλοίων των +το κατεδίωξαν εις την ήπειρον, και πλεύσαντες μέχρι του στρατοπέδου +αυτών και αποβιβασθέντες εις την ξηράν έκαυσαν τας εγκαταλελειμμένας +σκηνάς και διήρπασαν τα χρήματα. Εις τούτο λοιπόν το μέρος οι μεν +Κορίνθιοι και οι σύμμαχοι αυτών ενικώντο, οι δε Κερκυραίοι +επεκράτουν· εις το μέρος όμως όπου ήσαν αυτοί οι Κορίνθιοι, ήτοι εις +το αριστερόν, εκεί ενικήθησαν οι Κερκυραίοι οι οποίοι όντες εξ αρχής +υποδεέστεροι κατά τον αριθμόν των πλοίων εστερούντο κατ' εκείνην την +στιγμήν της βοηθείας των προς καταδίωξιν πεμφθέντων είκοσι πλοίων. +Οι δε Αθηναίοι βλέποντες τους Κερκυραίους πιεζομένους εβοήθουν +αυτούς μάλλον ανεπιφυλάκτως, κατ' αρχάς μεν απέχοντες πάσης +επιθέσεως· αλλ' άμα η τροπή έγινε τελεία, και οι Κορίνθιοι ήρχισαν +την καταδίωξιν, τότε όλοι μετέσχον εις το έργον και δεν διεκρίνετο +πλέον τίποτε, αλλ' εξ ανάγκης συνεπλάκησαν προς αλλήλους οι +Κορίνθιοι και οι Αθηναίοι. + +50. Γενομένης δε της τροπής, οι Κορίνθιοι δεν εφρόντισαν να +ανασύρουν εκ του ύδατος τα σκάφη των πλοίων τα οποία είχον βυθίσει, +αλλά λαβόντες διαφόρους διευθύνσεις ησχολήθησαν μάλλον εις την +σφαγήν των ανδρών παρά επί την αιχμαλώτισιν αυτών· και τους εαυτών +φίλους, αγνοούντες την ήτταν ην υπέστη το δεξιόν αυτών κέρας, +εφόνευον χωρίς να το αντιλαμβάνωνται. Επειδή δε είχον αμφότερα τα +μέρη πολλά πλοία, και επειδή ταύτα κατείχον μεγάλην έκτασιν της +θαλάσσης, συνέβη ώστε κατά την συμπλοκήν να μη διακρίνωνται ευκόλως +οι νικώντες και οι ηττώμενοι. Η ναυμαχία δε αύτη, ένεκα του αριθμού +των πλοίων, υπήρξεν η σημαντικωτέρα πασών όσας μέχρι της εποχής +εκείνης έκαμον Έλληνες εναντίον Ελλήνων. Αφού δε κατεδίωξαν τους +Κερκυραίους οι Κορίνθιοι μέχρι της ξηράς, ετράπησαν προς τα ναυάγια +και τους νεκρούς αυτών· και ευρόντες τους πλείστους εκόμισαν εις τα +Σύβοτα, ένθα υπήρχεν ο κατά γην στρατός των επικουρικών βαρβάρων· +είναι δε τα Σύβοτα λιμήν έρημος της Θεσπρωτίδος. Τούτο πράξαντες και +συναθροισθέντες πάλιν ώρμησαν κατά των Κερκυραίων. Ούτοι δε +φοβηθέντες μη οι Κορίνθιοι πειραθούν ν' αποβώσιν εις την νήσον των +αντεπεξήλθαν μετά των πλοίων άτινα ήσαν εις καλήν κατάστασιν +ενώσαντες εις αυτά το επίλοιπον του στόλου και τας Αττικάς ναυς. Ήδη +δε ήτο αργά και ήρχιζεν ο παιάν της επιθέσεως, ότε οι Κορίνθιοι +έστρεψαν απροόπτως πρύμναν ιδόντες προχωρούσας είκοσι ναυς των +Αθηναίων, τας οποίας, κατόπιν των δέκα, εξέπεμψαν εις βοήθειαν οι +Αθηναίοι φοβηθέντες (όπερ εγένετο) μήπως νικηθούν οι Κερκυραίοι και +δεν αρκέσουν προς υπεράσπισίν των αι πρώται δέκα. + +51. Ταύτας λοιπόν ιδόντες πρώτοι οι Κορίνθιοι και υποπτευθέντες ότι +ήσαν πλειότεραι παρ' όσαι εφαίνοντο ήρχισαν να οπισθοχωρώσιν. Αλλ' +οι Κερκυραίοι, ως εκ του μη καταλλήλου της θέσεώς των, δεν τας +έβλεπον και εθαύμαζον διά την υποχώρησιν των Κορινθίων, μέχρις ου +τινες ιδόντες είπον ότι ήσαν πλοία προχωρούντα. Τότε και αυτοί +ανεχώρουν, διότι ήρχιζεν ήδη να γίνεται σκότος και οι Κορίνθιοι διά +της αναχωρήσεως των έδωκαν τέλος εις την μάχην. Ούτω τα δύο μέρη +απεχωρίσθησαν και η ναυμαχία ετελείωσε κατά την νύκτα. Ενώ δε οι +Κερκυραίοι ήσαν εστρατοπεδευμένοι πλησίον της Λευκίμμης, τα είκοσι +εκείνα πλοία των Αθηνών των οποίων ήρχε Γλαύκων ο Λεάγρου και +Ανδοκίδης ο Λεωγόρου, προχωρούντα διά των νεκρών και των +συντριμμάτων, έφθανον εις το στρατόπεδον όχι πολύ μετά την εμφάνισίν +των. Οι δε Κερκυραίοι, επειδή ήτο νυξ, κατ' αρχάς μεν εφοβήθησαν +μήπως ήσαν εχθρικά, έπειτα όμως τα ανεγνώρισαν και ηγκυροβόλησαν. + +52. Την δε επομένην πλεύσασαι ανοικτά εις το πέλαγος αι τριάκοντα +Αττικαί νήες και όσαι των Κερκυραίων ήσαν αβλαβείς, διηυθύνθησαν +προς τον εν τοις Συβότοις λιμένα, όπου ήσαν ηγκυροβολημένοι οι +Κορίνθιοι, θέλοντες να γνωρίσωσιν αν ούτοι εσκόπουν να ναυμαχήσωσιν. +Αλλ' οι Κορίνθιοι ελκύσαντες προς την ξηράν τα πλοία των και +παρατάξαντες αυτά εις τον όρμον ησύχαζον, ουδόλως σκεπτόμενοι ν' +αρχίσουν εκουσίως, την ναυμαχίαν, αφού έβλεπον τούτο μεν ότι ήλθον +πλοία εξ Αθηνών τα οποία ήσαν ανέπαφα, τούτο δε διότι προέκυψαν εις +αυτούς πολλαί δυσχέρειαι, τόσον περί την φύλαξιν των αιχμαλώτων τους +οποίους είχον εις τα πλοία, όσον και περί την επισκευήν των πλοίων +των αδύνατον ούσαν εν τόπω ερήμω· μάλλον δε διεσκέπτοντο πώς να +επιστρέψουν εις τα ίδια φοβούμενοι μήπως οι Αθηναίοι νομίσαντες τας +συνθήκας διαλυμένας, διότι συνεπλάκησαν, δεν τους αφήσουν ν' +αποπλεύσουν. + +53. Απεφάσισαν λοιπόν επιβιβάσαντες άνδρας εις ακάτιον να πέμψωσιν +αυτούς άνευ κηρυκείου προς τους Αθηναίους διά να εννοήσουν τους +σκοπούς των. Και πέμψαντες έλεγον τα εξής, «Αδίκως φέρεσθε, ώ +Αθηναίοι, αρχόμενοι του πολέμου και λύοντες τας συνθήκας· διότι εις +ημάς θέλοντας να τιμωρήσωμεν τους εχθρούς μας ίστασθε εμπόδιον και +εγείρετε όπλα. Εάν δε σκοπεύετε να μας εμποδίσετε να πλεύσωμεν κατά +της Κερκύρας ή όπου αλλαχού θέλομεν, λύσατε τας συνθήκας και ημάς +πρώτους συλλαβάντες μεταχειρισθήτε ως πολεμίους». Και οι μεν +απεσταλμένοι ταύτα είπον· όσοι δε εκ του στρατοπέδου των Κερκυραίων +ήκουσαν ανεβόησαν ευθύς να συλλάβουν και φονεύσουν αυτούς, αλλ' οι +Αθηναίοι απεκρίθησαν τα εξής. «Ούτε αρχίζομεν τον πόλεμον, ώ άνδρες +Πελοποννήσιοι, ούτε λύομεν τας συνθήκας, αλλ' ήλθομεν προς βοήθειαν +των Κερκυραίων τούτων, οίτινες είναι σύμμαχοι ημών. Και εάν μεν +θέλετε να μεταβήτε αλλαχού, δεν σας εμποδίζομεν· εάν δε θέλετε να +πλεύσετε κατά της Κερκύρας ή τινος εξαρτήματος αυτής, δεν θα +επιτρέψωμεν τούτο, εφ' όσον είναι εις ημάς δυνατόν», + +54. Ότε τοιαύτα απεκρίθησαν οι Αθηναίοι, οι μεν Κορίνθιοι +παρεσκευάζοντο να πλεύσουν οίκαδε και έστησαν τρόπαιον επί των εν τη +ηπείρω Συβότων· οι δε Κερκυραίοι, συναθροίσαντες τα ναυάγια και τα +πτώματα όσα το κύμα και ο άνεμος, όστις ηγέρθη κατά την νύκτα +διεσκόρπισεν αυτά πανταχού, έστησαν και αυτοί επίσης τρόπαιον επί +των εν τη νήσω Συβότων ως νικήσαντες. Ιδού δε διατί αμφότερα τα μέρη +ωκειοποιήθησαν την νίκην. Οι μεν Κορίνθιοι υπερτερήσαντες εις την +ναυμαχίαν μέχρι νυκτός, ώστε και ναυάγια πλείστα και νεκρούς να +συνάξωσι, και αφού άνδρας συνέλαβον αιχμαλώτους όχι ολιγωτέρους των +χιλίων, και πλοία κατεβύθισαν περί τα εβδομήκοντα, έστησαν τρόπαιον· +οι δε Κερκυραίοι καταστρέψαντες, τριάκοντα πλοία, και μετά την +άφιξιν των Αθηναίων, συναθροίσαντες τα ίδια ναυάγια και τους +νεκρούς, και επί τω λόγω ότι την προτεραίαν οι Κορίνθιοι ιδόντες τας +Αττικάς ναυς πρύμναν στρέψαντες υπεχώρησαν και δεν εξήλθον εκ των +Συβότων προς απάντησιν του εχθρού, διά ταύτα έστησαν τρόπαιον. Και +τοιουτοτρόπως μεν καθείς των δύο ηξίου υπέρ εαυτού την νίκην. + +55. Οι δε Κορίνθιοι επιστρέφοντες εις την πατρίδα των εκυρίευσαν δι' +απάτης το Ανακτόριον κείμενον εις το στόμιον του Αμπρακικού κόλπου +(ανήκε δε τούτο από κοινού εις αυτούς και εις τους Κερκυραίους), και +αφήσαντες εκεί οικήτορας Κορινθίους ανεχώρησαν εις τα ίδια· και εκ +των Κερκυραίων οκτακοσίους μεν, οίτινες ήσαν δούλοι, επώλησαν, +διακοσίους πεντήκοντα δε κρατήσαντες εφύλαττον ως αιχμαλώτους και +τους περιεποιούντο καλώς ίνα κατά την επιστροφήν των τους βοηθήσωσιν +εις την καθυπόταξιν της Κερκύρας· έτυχε δε να είναι οι πλείστοι εξ +αυτών κατά την δύναμιν πρώτοι της πόλεως. Η μεν Κέρκυρα λοιπόν ούτως +εσώθη εν τω προς τους Κορινθίους πολέμω, και τα πλοία των Αθηναίων +ανεχώρησαν εξ αυτής. Αύτη δε υπήρξεν η πρώτη αιτία του πολέμου των +Κορινθίων προς τους Αθηναίους, ότι ούτοι, ενώ είχον συνθήκην με τους +Κορινθίους, εναυμάχουν ηνωμένοι μετά των Κερκυραίων. + +56. Ευθύς δε μετά ταύτα συνέβησαν και αι εξής διαφοραί μεταξύ +Αθηναίων και Πελοποννησίων ικαναί να προκαλέσουν τον πόλεμον. Ενώ οι +Κορίνθιοι ειργάζοντο όπως τιμωρήσουν τους Αθηναίους, ούτοι, +υποπτευθέντες την έχθραν των, διέταξαν τους Ποτειδαιάτας, οίτινες +κατοικούσιν επί του ισθμού της Παλλήνης, και είναι μεν άποικοι των +Κορινθίων, αλλά διατελούν σύμμαχοι αυτών (των Αθηναίων) και φόρου +υποτελείς, να κατεδαφίσωσι το προς την Παλλήνην τείχος και να δώσουν +ομήρους· προσέτι δε να αποπέμψουν τους επιδημιουργούς και του λοιπού +να μη δέχωνται εκείνους τους οποίους καθ' έκαστον έτος έπεμπον εις +αυτούς οι Κορίνθιοι. Έπραττον δε ταύτα, διότι εφοβούντο όχι μόνον +μήπως οι Ποτειδαιάται αποστατήσουν πειθόμενοι εις τας εισηγήσεις του +Περδίκκου και των Κορινθίων, αλλά μήπως κάμουν ν' αποστατήσωσι μετ' +αυτών και οι άλλοι σύμμαχοι οι εν τη Θράκη. + +57. Ταύτα παρεσκεύαζον κατά των Ποτειδαιατών οι Αθηναίοι ευθύς μετά +την εν Κερκύρα ναυμαχίαν· διότι όχι μόνον οι Κορίνθιοι ήσαν ήδη +φανεροί εχθροί, αλλά και ο Περδίκκας, ο υιός του Αλεξάνδρου και +βασιλεύς των Μεκεδόνων, σύμμαχος ων πρότερον και φίλος, τώρα +εκηρύχθη πολέμιος. Η αιτία δε διά την οποίαν εκηρύχθη εχθρός αυτών +ήτο διότι οι Αθηναίοι είχον συμμαχήσει μετά του αδελφού του Φιλίππου +και του ανεψιού του Δέρδα, οι οποίοι από κοινού επολέμουν αυτόν. Και +φοβηθείς διεπραγματεύετο μετά της Λακεδαίμονος προτρέπων να γίνη +πόλεμος μεταξύ Πελοποννησίων και Αθηναίων, και τους Κορινθίους +περιεποιείτο χάριν της αποστατήσεως της Ποτειδαίας· προέτρεπε δ' +επίσης και τους εν Θράκη Χαλκιδείς και Βοττιαίους να +συναποστατήσουν, νομίζων, ότι, αν είχε συμμάχους τους γειτονικούς +αυτούς τόπους, ευκολώτερος θα καθίστατο διά της βοηθείας αυτών ο +πόλεμος. Ταύτα όμως μαθόντες οι Αθηναίοι και θέλοντες να +προκαταλάβουν τας αποστασίας των πόλεων (επειδή κατ' εκείνην την +στιγμήν συνέπιπτε να στέλλουν κατά του Περδίκαου τριάκοντα πλοία με +χιλίους οπλίτας υπό τας διαταγάς Αρχεστράτου του Λυκομήδους και δέκα +άλλων στρατηγών), διατάσσουν τους άρχοντας των πλοίων να λάβουν +ομήρους παρά των Ποτειδαιατών, να κατεδαφίσουν το τείχος και να +επιτηρούν τας πλησίον πόλεις ίνα μη αύται αποστατήσουν. + +58. Οι δε Ποτειδαιάται έπεμψαν μεν πρέσβεις προς τους Αθηναίους, με +την ελπίδα να τους πείσουν να μη επιχειρήσουν τι εναντίον αυτών, +ελθόντες δε και εις την Λακεδαίμονα μετά Κορινθίων ενήργουν να τοις +δοθή βοήθεια εν ανάγκη. Επειδή δε μετά μακράς προς τους Αθηναίους +διαπραγματεύσεις ουδέν ηδυνήθησαν να επιτύχουν παρ' αυτών ευνοϊκόν, +και επειδή τα εναντίον της Μακεδονίας αποσταλέντα πλοία είχον +διαταγήν να πλεύσουν ομοίως και κατ' αυτών, οι δε προύχοντες των +Λακεδαιμονίων υπέσχοντο εις αυτούς να εισβάλουν εις την Αττικήν άμα +οι Αθηναίοι ήθελον επέλθει κατά της Ποτειδαίας, επωφελήθησαν τότε +της ευκαιρίας ταύτης ίνα συνομόσαντες από κοινού αποστατήσουν μετά +των Χαλκιδέων και των Βοττιαίων. Και ο Περδίκκας πείθει τους +Χαλκιδείς, ίνα εγκαταλείποντες τας παραλίους πόλεις των και +κατεδαφίζοντες αυτάς αποκατασταθούν εις Όλυνθον, μίαν πόλιν αλλ' +ισχυράν αυτήν καθιστώντες· εις τους μεταναστεύοντας δε τούτους έδωκε +να νέμωνται τας περί την Βόλβην λίμνην εν Μυγδονία γαίας αυτού, εφ' +όσον ήθελε διαρκέσει ο προς τους Αθηναίους πόλεμος. Και ούτοι μεν +καθαιρούντες τας πόλεις των μετέβαινον εις το ένδον της χώρας και +παρεσκευάζοντο προς πόλεμον. + +59. Τα δε τριάκοντα πλοία των Αθηναίων φθάνουσιν εις τα παράλια της +Θράκης και καταλαμβάνουν και την Ποτείδαιαν και τας άλλας +αποστατησάσας πόλεις. Νομίσαντες δε οι στρατηγοί ότι ήτο αδύνατον με +τας δυνάμεις τας οποίας είχον να πολεμήσουν συγχρόνως και προς τον +Περδίκκαν και προς τας αποστατησάσας πόλεις τρέπονται κατά της +Μακεδονίας, εναντίον της οποίας αρχικώς είχον εκπεμφθή, και +φθάσαντες εκεί επολέμουν μετά του Φιλίππου και των αδελφών του +Δέρδου οίτινες είχον εισβάλει μετά στρατού εκ του άνω μέρους. + +60. Εν τω μεταξύ οι Κορίνθιοι, ιδόντες αποστατήσασαν την Ποτείδαιαν +και τα Αττικά πλοία όντα περί την Μακεδονίαν, εφοβήθησαν διά την +πόλιν ταύτην, και τον κίνδυνον νομίζοντες ιδικόν των πέμπουν και +εθελοντάς Κορινθίους και εκ των άλλων Πελοποννησίων πείσαντες με +μισθόν χιλίους εξακοσίους, όλους οπλίτας και ψιλούς τετρακοσίους. +Ήτο δε στρατηγός αυτών Αριστεύς ο Αδειμάντου, και οι πλειότεροι των +εκ Κορίνθου εθελοντών στρατιωτών τον ηκολούθουν μάλλον από φιλίαν, +διότι ήτο πάντοτε αφωσιωμένος εις τους Ποτειδαιάτας. Και φθάνουσιν +ούτοι εις τα της Θράκης παράλια την τεσσαρακοστήν ημέραν μετά την +αποστασίαν της Ποτειδαίας + +61. Αμέσως δε ήλθεν εις τους Αθηναίους η αγγελία ότι απεστάτησαν αι +πόλεις· άμα δε έμαθον και την άφιξιν του υπό τον Αριστέα στρατού, +πέμπουν κατά των πόλεων αι οποίαι απεστάτησαν δισχιλίους οπλίτας +Αθηναίους και τεσσαράκοντα πλοία υπό την στρατηγίαν Καλλίου του +Καλλιάδου μετά τεσσάρων άλλων. Φθάσαντες δε ούτοι πρώτον εις την +Μακεδονίαν ευρίσκουν τους προ αυτών αναχωρήσαντας χιλίους +κυριεύσαντας ήδη την Θέρμην και πολιορκούντας την Πύδναν. +Στρατοπεδεύσαντες δε και αυτοί επολιόρκουν την Πύδναν, έπειτα όμως, +επειγόμενοι να φθάσωσιν εις Ποτείδαιαν όπου ήτο ήδη ο Αριστεύς, +συνομολογήσαντες συμφωνίαν και συμμαχίαν βιαστικά προς τον +Περδίκκαν, ανεχώρησαν εκ της Μακεδονίας. Αφικόμενοι δε εις Βέρροιαν +και εκείθεν επιστρέφοντες αφού πρώτον προσεπάθησαν να την κυριεύσουν +και απέτυχον, επορεύθησαν διά ξηράς προς την Ποτείδαιαν, +αριθμούμενοι εις τρισχιλίους οπλίτας Αθηναίους, εκτός πολλών +συμμάχων και εξακοσίων ιππέων Μακεδόνων των μετά του Φιλίππου και +του Παυσανίου, και συγχρόνως παρέπλεον εβδομήκοντα πλοία. Αργά δε +βαδίζοντες έφθασαν μετά τρεις ημέρας εις Γίγωνον και +εστρατοπέδευσαν. + +62. Οι δε Ποτειδαιάται και οι μετά του Αριστέως Πελοποννήσιοι +αναμένοντες τους Αθηναίους εστρατοπεδεύοντο πλησίον της Ολύνθου εν +τω ισθμώ και έστησαν αγοράν έξω της πόλεως. Και όλοι μεν του πεζικού +οι σύμμαχοι εξέλεξαν στρατηγόν τον Αριστέα, του δε ιππικού τον +Περδίκκαν, όστις είχεν αποστατήσει, ευθύς πάλιν από των Αθηναίων και +είχε συμμαχήσει μετά των Ποτειδαιατών, καταστήσας εις την θέσιν του +άρχοντα τον Ιόλαον. Η ιδέα δε του Αριστέως ήτο, έχων εν τω ισθμώ το +μεθ' εαυτούς στρατόπεδον, να επιτηρή τους Αθηναίους, εάν επήρχοντο, +να μενωσι δε εν Ολύνθω οι Χαλκιδείς, και οι έξω του ισθμού σύμμαχοι, +και οι υπό τον Περδίκκαν διακόσιοι ιππείς· και ότε οι Αθηναίοι +ήθελον προχωρήσει διά να προσβάλουν το στρατόπεδον του Αριστέως, +ούτοι, επερχόμενοι εκ των νώτων, να θέσουν τους πολεμίους εις το +μέσον. Αλλ' ο Καλλίας ο των Αθηναίων στρατηγός και οι συστράτηγοι +εις μεν την Όλυνθον πέμπουν το μακεδονικόν ιππικόν και ολίγους εκ +των συμμάχων, όπως εμποδίζουν πάσαν εκ των έσω προς τα έξω βοήθειαν, +αυτοί δε εγείραντες το στρατόπεδον επροχώρουν εναντίον της +Ποτειδαίας. Και άμα έφθασαν εις τον ισθμόν και είδον τους εναντίους +παρασκευαζομένους ως διά μάχην, αντιπαρετάχθησαν και αυτοί, και μετ' +ου πολύ συνεπλάκησαν. Και το μεν κέρας του Αριστέως και όσοι ήσαν +περί αυτόν εκλεκτοί Κορίνθιοι και άλλοι έτρεψαν εις φυγήν τους +απέναντι των εχθρούς και κατεδίωξαν αυτούς επί πολύ· το άλλο όμως +στρατόπεδον των Ποτειδαιατών και Πελοποννησίων ηττήθη υπό των +Αθηναίων και κατέφυγεν εις το τείχος. + +63. Επιστρέψας δε ο Αριστεύς εκ της καταδιώξεως και ιδών το +επίλοιπον στράτευμα νικημένον εδίσταζε προς ποίον μέρος να +υποχωρήση, προς την Όλυνθον ή προς την Ποτείδαιαν απεφάσισε δε +συνάζων όσους είχε μαζί του εις όσον το δυνατόν ελάχιστον χώρον να +τραπή βιαίως προς την Ποτείδαιαν, και παρήλθε κοντά από την ακτήν +της θαλάσσης προσβαλλόμενος δεινώς, ολίγους μέν τινας απολέσας, τους +δε πλείστους σώσας. Οι δε από της Ολύνθου βοηθοί των Ποτειδαιατών +(απέχει δε η Όλυνθος εξήκοντα περίπου σταδίους και είναι καταφανής +εκ της Ποτειδαίας), άμα ήρχισεν η μάχη και υψώθησαν τα σημεία, +επροχώρησαν ολίγον διά να βοηθήσουν· αλλ' οι Μακεδόνες ιππείς +αντιπαρετάχθησαν διά να εμποδίσουν αυτούς· επειδή δε ταχέως η νίκη +έκλινεν υπέρ των Αθηναίων και τα σημεία κατέβησαν, επέστρεψαν πάλιν +όπισθεν του τείχους, και οι Μακεδόνες προς τους Αθηναίους. Ούτω +λοιπόν το ιππικόν αμφοτέρων των μερών έμεινεν άπρακτον. Μετά δε την +μάχην οι Αθηναίοι έστησαν τρόπαιον, και απέδωκαν κατά τα συμφωνημένα +τους νεκρούς εις τους Ποτειδαιάτας· απέθανον δε εκ μεν των +Ποτειδαιατών και των συμμάχων σχεδόν τριακόσιοι, εκ δε των Αθηναίων +εκατόν πεντήκοντα και ο στρατηγός Καλλίας. + +64. Ευθύς δε οι Αθηναίοι ύψωσαν έτερον τείχος εις το προς την +Ποτείδαιαν τείχος και έθεσαν φρουράν· το δε προς την Παλλήνην τείχος +αφήκαν ελεύθερον· διότι έβλεπον ότι δεν είχον αρκετάς δυνάμεις ώστε +να φρουρούν τον ισθμόν και συγχρόνως να μεταβούν εις την Παλλήνην +διά να εγείρουν όμοιον τείχος, και διότι εφοβούντο μήπως +διαιρούμενοι ούτως εις δύο, προσβληθούν υπό των Ποτειδαιατών και των +συμμάχων των. Ότε όμως έμαθον οι εν Αθήναις ότι η Παλλήνη έμενεν +ατείχιστος, έπεμψαν βραδύτερον χιλίους εξακοσίους οπλίτας Αθηναίους +υπό τον στρατηγόν Φορμίωνα τον Ασωπίου· όστις αναχωρήσας εξ Αφύτιος +και φθάσας εις την Παλλήνην επλησίασε τον στρατόν προς την +Ποτείδαιαν βραδέως προχωρών και λεηλατών την πεδιάδα· επειδή δε +ουδείς εξήρχετο διά να πολεμήση, περιέκλεισε δι' ετέρου τείχους το +προς την Παλλήνην τείχος. Και τοιουτοτρόπως η Ποτείδαια ολότελα από +τα δύο μέρη επολιορκείτο, συγχρόνως δε και διά θαλάσσης υπό των +ηγκυροβολημένων πλοίων. + +65. Ο δε Αριστεύς, μετά τον διά τείχους αποκλεισμόν αυτής, ουδεμίαν +έχων ελπίδα σωτηρίας, εκτός αν ήρχετο βοήθειά τις εκ της +Πελοποννήσου ή συνέβαινεν απροσδόκητόν τι, συνεβούλευε μεν, πλην +πεντακοσίων, οι λοιποί άμα πνεύση ούριος άνεμος να εκπλεύσουν όπως +επαρκέσουν πλειότερον χρόνον τα τρόφιμα, αυτός δε να είναι μεταξύ +των μενόντων. Αλλ' επειδή η γνώμη του δεν υπερίσχυσε, θέλων να κάμη +τας αναγκαίας προετοιμασίας και να τακτοποιήση όσον το δυνατόν +καλλίτερον και τας έξω υποθέσεις, εξήλθε της θαλάσσης διαφυγών την +προσοχήν της Αθηναϊκής φρουράς· και μεταβάς εις τους Χαλκιδείς +επολέμει μετ' αυτών εις διάφορα μέρη, στήσας δε ενέδραν πλησίον της +πόλεως των Σερμυλίων πολλούς εκ τούτων εφόνευσε και συγχρόνως ήτο +εις διαπραγματεύσεις μετά των Πελοποννησίων, όπως επιτύχη βοήθειάν +τινα παρ' αυτών. Μετά τον αποκλεισμόν δε της Ποτειδαίας, ο Φορμίων +έχων μεθ' εαυτού τους χιλίους εξακοσίους οπλίτας ελεηλάτει την +Χαλκιδικήν και την Βοττικήν, και εκυρίευσε μικράς τινας πόλεις. + +66. Τοιαύται υπήρξαν αι προ του πολέμου αιτίαι μεταξύ Αθηναίων και +Πελοποννησίων· οι μεν Κορίνθιοι παρεπονούντο ότι, ενώ η Ποτείδαια +ήτο ιδική των αποικία, και οι εν αυτή άνδρες Κορίνθιοι και +Πελοποννήσιοι, επολιορκούντο υπό των Αθηναίων· οι δε Αθηναίοι +εκάκιζον τους Πελοποννησίους ότι διήγειρον εις αποστασίαν πόλιν +σύμμαχον και φόρου υποτελή, και ήλθον να τους πολεμήσουν αναφανδόν +μετά των Ποτειδαιατών. Εν τούτοις δεν είχε κηρυχθή ακόμη ο πόλεμος, +αλλ' υφίστατο ακόμη ανακωχή, διότι ταύτα έπραξαν οι Κορίνθιοι μόνοι +των. + +67. Καθ' ον καιρόν δε επολιορκείτο η Ποτείδαια, δεν ησύχαζον οι +Κορίνθιοι, διότι είχον συμπολίτας κλεισμένους εντός αυτής και +συγχρόνως διότι εφοβούντο διά την πόλιν ταύτην. Αμέσως λοιπόν +παρεκάλεσαν τους συμμάχους να μεταβούν εις Λακεδαίμονα, ελθόντες δε +και οι ίδιοι κατηγορούν τους Αθηναίους ότι παρεβίασαν τας συνθήκας +και ηδίκουν την Πελοπόννησον. Και οι μεν Αιγινήται δεν έπεμψαν +πρέσβεις αναφανδόν, φοβούμενοι τους Αθηναίους, κρυφίως όμως +συνετάσσοντο με την γνώμην των Κορινθίων, και επρότεινον όχι +ολιγώτερον ενθέρμως τον πόλεμον, προφασιζόμενοι ότι δεν απήλαυον της +ανεξαρτησίας της απονεμομένης υπό των συνθηκών. Οι δε Λακεδαιμόνιοι +προσκαλέσαντες να παρουσιασθώσιν οι σύμμαχοι και κάθε άλλος +ισχυριζόμενος ότι ηδικήθη υπό των Αθηναίων συνεκρότησαν το σύνηθες +αυτών συμβούλιον και τους επρόσταξαν να εξηγηθώσι. Πολλοί και +διάφοροι προσελθόντες εις το μέσον· εφανέρωνον τα παράπονα των· +ιδίως οι Μεγαρείς, μεταξύ άλλων παραπόνων έλεγον προ πάντων ότι, +παρά τας συνθήκας, τους είχον αποκλείσει από όλους τους λιμένας τους +υπαγομένους εις την εξουσίαν των Αθηναίων, προσέτι δε και εκ της +αγοράς της Αττικής. Παρελθόντες δε τελευταίοι οι Κορίνθιοι, αφού +πρώτον αφήκαν τους άλλους να παροξύνωσι τους Λακεδαιμονίους, είπον +τα εξής. + +68. «Η ειλικρίνεια, ω Λακεδαιμόνιοι, του πολιτικού και ιδιωτικού σας +βίου σας καθιστά δυσπιστοτέρους εις τα περί των άλλων λεγόμενα κακά· +ως εκ τούτου είσθε μεν συνετοί, η αμάθειά σας όμως ως προς τας +εξωτερικάς υποθέσεις είναι μεγαλυτέρα από την σύνεσιν. Διότι +πολλάκις σας προείπομεν όσα εμέλλομεν να πάθωμεν υπό των Αθηναίων, +αλλά σεις όχι μόνον δεν ωφελήθητε εξ εκείνων τα οποία σας +εδιδάσκομεν εκάστοτε, αλλ' ενομίζετε ότι οι λέγοντες ωμίλουν μάλλον +περί των ιδίων εαυτών συμφερόντων· και δι' αυτό, όχι πριν πάθωμεν, +αλλά τώρα ότε ολονέν πάσχομεν προσεκαλέσατε τούτους τους συμμάχους, +μεταξύ των οποίων εις ημάς αρμόζει προ πάντων να ομιλήσωμεν, επειδή +ημείς έχομεν πλειότερα παράπονα, υπό μεν των Αθηναίων υβριζόμενοι, +υφ' υμών δε παραμελούμενοι. Και εάν μεν οι Αθηναίοι ηδίκουν αφανώς +πως την Ελλάδα, έπρεπε να φωτίσωμεν τους μη γνωρίζοντας. Τώρα όμως +τις η ανάγκη μακρών λόγων, αφού βλέπετε άλλους μεν να υποδουλώνουν, +άλλους δε να επιβουλεύωνται, προ πάντων τους ημετέρους συμμάχους, +και προ πολλού να ευρίσκωνται προητοιμασμένοι εν περιπτώσει καθ' ην +ήθελον περιέλθει εις πόλεμον; διότι, αν δεν ήσαν προπαρεσκευασμένοι, +δεν θα μας ήρπαζον διά δόλου την Κέρκυραν και δεν θα επολιόρκουν την +Ποτείδαιαν, εκ των οποίων η μεν τελευταία είναι θέσις πολύ επίκαιρος +διά τας επί Θράκης επιχειρήσεις, η δε πρώτη ηδύνατο να παράσχη +μέγιστον ναυτικόν εις τους Πελοποννησίους. + +69. »Τούτων δε των συμβαινόντων αίτιοι είσθε υμείς, πρώτον μεν διότι +αφήκατε αυτούς να ενισχύσουν την πόλιν των μετά τα Μηδικά, και +ύστερον να κτίσουν τα μακρά τείχη, αποστερούντες μέχρι τούδε πάντοτε +όχι μόνον την ελευθερίαν εκείνων τους οποίους υποδουλώνουν, αλλά και +τώρα αυτών ακόμη των συμμάχων σας· διότι επιβάλλει αληθώς την +δουλείαν όχι ο υποδουλώνων, αλλ' ο δυνάμενος μεν να εμποδίση ταύτην, +παραμελεί δε να το πράξη, μολονότι έχων την ένδοξον φήμην ότι είναι +ελευθερωτής της Ελλάδος. Μόλις δε σήμερον συνήλθομεν, αλλά και +σήμερον ακόμη υπάρχει εις σας αμφιβολία αν αδικούμεθα· διότι, εάν +υπήρχε βεβαιότης, έπρεπεν όχι να εξετάσετε αν αδικούμεθα, αλλά πώς +να υπερασπισθώμεν. Οι δραστήριοι άνθρωποι και όχι βραδείς, αφού +πρότερον αποφασίσουν, επέρχονται, κατά των εχθρών, οίτινες ακόμη δεν +απεφάσισαν· γινώσκομεν δε κατά ποίον τρόπον και πόσον βραδέως οι +Αθηναίοι επιτίθενται, κατά των άλλων. Και, ενόσω μεν νομίζουν ότι +μένουν απαρατήρητοι ως εκ της απροσεξίας σας, έχουν ολιγώτερον +θάρρος, άμα δε σας εννοήσουν ότι, μολονότι γινώσκοντες, τους +παραβλέπετε, τότε βαρέως θα επιτεθώσι. Μεταξύ των Ελλήνων σεις μόνον +ησυχάζετε, ω Λακεδαιμόνιοι, και απωθείτε τον εχθρόν ουχί διά της +δυνάμεως, αλλά διά της αδρανείας· σεις μόνον επίσης καταστρέφετε την +αύξησιν των εχθρών ουχί όταν άρχεται, αλλ' όταν διπλασιάζεται. Φήμη +επεκράτει διά σας ότι είσθε ησφαλισμένοι από των εξωτερικών +κινδύνων, αλλά, ως εκ των υστέρων εφάνη, η περί υμών φήμη απεδείχθη +ψευδής. Ημείς ηξεύρομεν ότι οι Μήδοι ήλθον από τα πέρατα της γης +μέχρι της Πελοποννήσου πριν ή αντιτάξητε κατ' αυτών δυνάμεις αξίας +υμών, τώρα δε ότε οι Αθηναίοι δεν είναι μακράν ως οι Μήδοι, αλλά +πλησίον, τους βλέπετε μετ' αδιαφορίας και, αντί να τους προσβάλετε, +προτιμάτε να τους αποκρούσετε ελθόντας, και, πολεμούντες προς πολύ +δυνατωτέρους, να περιέλθητε εις τας αδήλους τύχας του πολέμου, +μολονότι γνωρίζοντες ότι και αυτός ο βάρβαρος εις πλείστα σφάλματα +περιέπεσε μόνος του και ημείς πολλάκις εθριαμβεύσαμεν κατά των +Αθηναίων πολύ μάλλον ένεκα των σφαλμάτων των ή με την βοήθειάν σας· +διότι αι ελπίδες τας οποίας είχον προς υμάς τινες πιστεύσαντες και +αμελήσαντες να παρασκευασθούν επροξένησαν ήδη την καταστροφήν των. +Ας μη νομίση δε κανείς ότι λέγομεν ταύτα από έχθραν μάλλον ή από +φιλικήν επίπληξιν· διότι επιπλήττομεν μεν φίλους άνδρας, όταν +σφάλλουν, κατηγορούμεν δε τους εχθρούςς όταν αδικούν. + +70. »Εκτός τούτου, όπερ πάντας τους άλλους νομίζομεν ότι έχομεν το +δικαίωμα να μεμφθώμεν τους άλλους, τοσούτω μάλλον όσω πρόκειται περί +μεγάλων συμφερόντων, των οποίων την αξίαν νομίζομεν ότι όχι μόνον +δεν αισθάνεσθε, αλλ', ουδ' εσυλλογίσθητε ουδέποτε ποίοι είναι οι +Αθηναίοι προς τους οποίους θα αγωνισθήτε, και πόσον ο χαρακτήρ αυτών +είναι εντελώς διάφορος του ιδικού σας. Αυτοί μεν, ως γνωστόν, είναι +νεωτερισταί και ταχείς εις τας επινοήσεις και εις τας εκτελέσεις των +αποφασισθέντων· σεις δε εξ εναντίας θέλετε να διατηρήτε τα +υπάρχοντα, χωρίς ούτε να εφευρίσκετε τίποτε, ούτε να εκτελήτε καν +οσα κρίνονται αναγκαία. Προσέτι δε οι μεν Αθηναίοι είναι υπέρ τας +δυνάμεις των παράτολμοι, και απιστεύτως ριψοκίνδυνοι, και εις τους +κινδύνους αισιόδοξοι· ο δε ιδικός σας τρόπος είναι να πράττετε +πράγματα κατώτερα των δυνάμεων σας, να μη πιστεύετε εις ασφαλή +τεκμήρια, και να νομίζετε ότι ουδέποτε θέλετε απαλλαγή των δεινών. +Προς τούτοις δε είναι ενεργητικοί παραβαλλόμενοι προς σας τους +βραδείς, και αποδημούσιν εκ της πατρίδος των, ενώ σεις δεν αποσπάσθε +από της ιδικής σας. Και αυτοί μεν νομίζουν ότι απουσιάζοντες +δύνανται να αποκτήσουν επί πλέον κάτι, σεις δε, εάν επιδράμετε, +νομίζετε ότι βλάπτετε τα ετοίμην απόλαυσιν παρέχοντα. Και εάν μεν +νικήσουν τους εχθρούς, εξακολουθούν να πολεμούν επί πλείστον χρόνον, +εάν δε νικηθούν, δι' ολίγον καιρόν στενοχωρούνται. Προσέτι δε, +προκειμένου να υπηρετήσουν την πατρίδα, τα μεν σώματα των θεωρούν ως +εντελώς ξένα, το δε πνεύμα των ως εντελώς ιδικόν των κτήμα. Και αν +μεν δεν εκτελέσουν όσα διενοήθησαν, νομίζουν ότι εστερήθησαν ιδικά +των· εάν δε επιτύχουν, τα πραχθέντα τοις φαίνονται ελάχιστα +συγκρινόμενα προς τα μέλλοντα να εκτελεσθούν. Μόνοι οι Αθηναίοι άμα +ελπίσουν κάτι το επιτυγχάνουν, καθότι επιχειρούν ταχέως τα +αποφασισθέντα. Και ταύτα πάντα επιδιώκουν μετά μόχθων και κινδύνων +αιωνίως, ελαχίστην δε απόλαυσιν λαμβάνουν των υπαρχόντων αυτών ένεκα +της μανίας την οποίαν έχουσι να προσκτώνται πάντοτε, ουδεμίαν άλλην +νομίζοντες καλυτέραν ανάπαυσιν ή να ενεργούν τα πρέποντα, και +μηδόλως θεωρούντες ως συμφοράν την επίπονον ασχολίαν, αλλά +τουναντίον την απράγμονα ησυχίαν. Ώστε, αν έλεγε τις δι' ολίγων +λέξεων, ότι οι Αθηναίοι προωρίσθησαν ούτε αυτοί να ησυχάζουν, ούτε +τους άλλους να αφήνουν ησύχους, θα έλεγε την αλήθειαν. + +71. » Ταύτην και τοιαύτην πόλιν έχοντες αντίπαλον, ω Λακεδαιμόνιοι, +βαρύνεσθε να ενεργήσητε και νομίζοντες ότι δεν ήθελε διατηρηθή επί +πολύ η ησυχία μεταξύ ανθρώπων, οίτινες την μεν εις πόλεμον +προπαρασκευήν ήθελον πράξει μη παραβαίνοντες τον νόμον, δεικνύουν δε +φανερά ότι σκοπόν έχουν να μη επιτρέπουν να τους αδικούν. Σεις +νομίζετε ότι εξ ίσου συντελεί εις την διατήρησιν της ειρήνης το να +μη λυπήτε τους άλλους και αμυνόμενοι να μη βλάπτεσθε. Τούτο όμως +μόλις θα το επετυγχάνετε, εάν είχετε γείτονας ομοίους με σας. Αλλά, +ως σας είπομεν προ ολίγου, τα σημερινά ήθη σας, παραβαλλόμενα προς +τα των Αθηναίων, είναι αρχαϊκά. Ανάγκη δε, ως και εις τας τέχνας, τα +νεώτερα μέσα να επικρατούν των παλαιών· και, ενόσω μεν ησυχάζει η +πόλις, οι αμετάβλητοι θεσμοί είναι άριστοι, όταν δε αναγκασθή αύτη +να επιχειρήση πολλά, είναι ανάγκη να καταφύγη εις πολλάς +καινοτομίας. Τούτου δε ένεκα η πολιτική των Αθηναίων, ένεκα των +πολλών καινοτομιών, είναι πολύ πλέον νεωτεριστική της ιδικής σας. Ας +παύση λοιπόν η βραδύτης σας από σήμερον και βοηθήσατε, ως +υπεσχέθητε, τους Ποτειδαιάτας και τους άλλους συμμάχους, ταχέως +εισβάλλοντες εις την Αττικήν, ίνα μη άνδρας φίλους και συγγενείς +εγκαταλείψητε εις εχθρούς αμειλίκτους, και ημάς τους άλλους, +αναγκάσητε να ζητήσωμεν άλλην τινά συμμαχίαν. Εάν πράξωμεν τούτο, +δεν θέλομεν αμαρτήσει ούτε προς τους μάρτυρας των όρκων θεούς, ούτε +προς τους φρονίμους ανθρώπους. Διότι παραβιάζουν τας συνθήκας ουχί +οι ένεκεν εγκαταλείψεως ζητούντες νέους φίλους, αλλ' οι μη +βοηθούντες εκείνους προς τους οποίους ωρκίσθησαν να συμμαχούν. Εάν +θέλετε να μας βοηθήσετε, μένομεν σύμμαχοι σας· διότι ηθέλομεν είσθαι +ανόσιοι αλλάσσοντες συμμάχους, και δεν θα ευρίσκαμεν άλλους +γνωριμωτέρους. Σκεφθήτε λοιπόν επί όλων τούτων φρονίμως και +προσπαθήσατε ίνα μη, υπό την ιδικήν σας ηγεμονίαν, η Πελοπόννησος +εκπέση της θέσεως την οποίαν κατείχεν ότε παρέδωκαν αυτήν εις σας οι +πρόγονοι». + +72. Ταύτα είπον οι Κορίνθιοι· οι δε Αθηναίοι, διότι έτυχε να +ευρίσκεται προηγουμένως εις Λακεδαίμονα πρεσβεία ελθούσα δι' άλλας +υποθέσεις, άμα ήκουσαν τους λόγους εκείνους, ενόμισαν καθήκον των να +έλθουν ενώπιον των Λακεδαιμονίων, ουχί διά να απολογηθούν περί των +κατηγοριών όσας αι πόλεις εξετόξευον κατά των Αθηνών, αλλά διά να +καταδείξουν εις αυτούς προ παντός άλλου ότι δεν έπρεπε ν' +αποφασίσουν μετά σπουδής, αλλά να σκεφθούν μάλλον ωρίμως. Διά του +τρόπου τούτου ήθελον να φανερώσουν πόσον ήσαν ισχυραί αι Αθήναι, να +υπενθυμίσουν εις τους πρεσβυτέρους εκείνα τα οποία εγίνωσκον, και να +εκθέσουν εις τους νεωτέρους όσα ηγνόουν, ελπίζοντες ότι διά της +ομιλίας των ήθελον καταπείσει τους Λακεδαιμονίους να κλίνωσι μάλλον +προς την ειρήνην ή προς τον πόλεμον. Προσελθόντες λοιπόν προς τους +Λακεδαιμονίους, είπον ότι ήθελον και αυτοί να ομιλήσουν προς τον +λαόν, εάν δεν υπήρχέ τι το εμποδίζον. Ότε δε οι Λακεδαιμόνιοι +επέτρεψαν να προσέλθουν, προχωρήσαντες οι Αθηναίοι είπον τα εξής. + +73. «Η αποστολή ημών εγένετο ουχί όπως έλθωμεν εις συζητήσεις μετά +των συμμάχων σας, αλλ' ίνα περατώσωμεν τας υποθέσεις διά τας οποίας +μας έπεμψεν η πόλις μας· μαθόντες όμως την κατακραυγήν η οποία +ηγείρετο καθ' ημών, ενεφανίσθημεν ενταύθα, ουχί διά να αντείπωμεν +εις τας κατηγορίας των πόλεων (διότι δεν θα συγκατετιθέμεθα να +ομιλήσωμεν, αν εθεωρούμεν υμάς δικαστάς ημών και τούτων), αλλ' ίνα +μη πειθόμενοι εις τους συμμάχους, εκφέρητε κακήν απόφασιν επί +πράγματος τόσον σπουδαίου. Συγχρόνως δε θέλομεν να αποδείξωμεν προς +όλους τούτους τους εναντίον ημών κατακραυγάζοντας ότι όσα κατέχομεν +τα ελάβομεν άνευ αδικιών, και ότι η πόλις ημών είναι αξία λόγου. Και +τα μεν πανάρχαια, τίς η ανάγκη να τα αναφέρωμεν, αφού ως μάρτυρες +αυτών είναι μάλλον τα ώτα ή οι οφθαλμοί των ακουόντων ; Τα Μηδικά +όμως και όσα εξ ιδίας πείρας γινώσκετε, όσον και αν είναι οχληρόν να +τα αναφέρη τις πάντοτε, πρέπει να τα είπωμεν. Ότε επολεμούμεν +κινδυνεύοντες υπέρ της σωτηρίας της Ελλάδος, του μεν έργου μετέσχετε +και σεις, δεν πρέπει όμως να στερώμεθα και ημείς όλως διόλου του +επαίνου, εάν ο έπαινος παρέχη ωφέλειάν τινα. Ομιλούμεν όχι τόσον διά +να δικαιολογηθώμεν όσον διά να καταστήσωμεν φανερόν προς ποίαν πόλιν +θα αγωνισθήτε εάν δεν λάβετε συνετά μέτρα. Λέγομεν λοιπόν ότι εν +Μαραθώνι προεκινδυνεύσαμεν μόνοι κατά του βαρβάρου, και ότε ούτος +ήλθε πάλιν βραδύτερον, μη όντες αρκούντως ισχυροί όπως πολεμήσωμεν +κατά γην, εισήλθομεν πανδημεί εις τα πλοία, και συν τοις άλλοις +Έλλησιν εναυμαχήσαμεν εν Σαλαμίνι· το οποίον ακριβώς εμπόδισεν αυτόν +αποβαίνοντα από πόλεως εις πόλιν να κυριεύση την Πελοπόννησον, της +οποίας οι κάτοικοι αδύνατοι όντες δεν ηδύναντο να βοηθήσουν αλλήλους +εναντίον τόσων πλοίων. Απόδειξιν τούτου μεγίστην παρέσχεν αυτός ο +βάρβαρος, διότι νικηθείς εις την θαλασσαν, και μη έχων πλέον +αξιόμαχον δύναμιν ανεχώρησε ταχέως μετά του πλειοτέρου στρατού. + +74. »Τοιούτου όντος του συμβάντος τούτου, και αποδειχθέντος σαφώς +ότι η σωτηρία των Ελλήνων ωφείλετο εις τα πλοία αυτών, τρία τινά +ωφελιμώτατα παρέσχομεν κατά τον περί των όλων αγώνα τούτον, ναυτικόν +πολυαριθμότατον, στρατηγόν συνετώτατον, και προθυμίαν ακάματον. Εκ +των τετρακοσίων πλοίων τα δύο τρίτα σχεδόν τα εδώκαμεν ημείς· +στρατηγός υπήρξεν ο Θεμιστοκλής, ο οποίος εγένετο κυρίως αίτιος της +εντός του στενού ναυμαχίας, ο οποίος προφανέστατα έσωσε την Ελλάδα, +και τον οποίον σεις αυτοί ετιμήσατε διά τούτο πλειότερον παρά πάντα +άλλον ξένον, ότε ήλθεν εις την πόλιν σας. Επεδείξαμεν δε και +προθυμίαν εξαιρετικώς τολμηροτάτην, ημείς οίτινες, ως γνωστόν, +επειδή δεν ήρχετο κανείς να μας βοηθήση κατά γην, διότι πάντες οι +άλλοι υπεδουλώθησαν εκτός ημών, αφήνοντες την πόλιν και +καταστρέφοντες τα σκεύη και την άλλην περιουσίαν, εκρίναμεν άξιον +ημών να μη εγκαταλείψωμεν τους περιλειπομένους συμμάχους, μήτε να +γίνωμεν άχρηστοι εις αυτούς διασπειρόμενοι εδώ κ' εκεί αλλ' +εισερχόμενοι εις τα πλοία να διακινδυνεύσωμεν και να μη οργισθώμεν +διότι δεν μας προελάβετε διά της συνδρομής σας. Λέγομεν λοιπόν ότι, +σας ωφελήσαμεν πλειότερον παρά ημάς· διότι σεις, έχοντες τας πόλεις +οικουμένας και εξακολουθούντες να κατέχετε και να καρπούσθε αυτάς, +επειδή εφοβήθητε διά σας και όχι τόσον δι' ημάς επέμψατε βοηθείας· +δεν εδράμετε όμως ότε ημείς είμεθα σώοι. Το καθ' ημάς ορμώμενοι από +πόλεως η οποία δεν υπήρχε πλέον και αψηφούντες τον κίνδυνον χωρίς να +έχωμεν μεγάλην ελπίδα να ανακτήσωμεν αυτήν, και σάς εσώσαμεν εν +μέρει και ημάς αυτούς. Εάν όμως εκ των προτέρων υποτασσώμεθα εις +τους Μήδους, φοβούμενοι ως τόσοι άλλοι διά την χώραν μας, ή εάν, +θεωρούντες ημάς αυτούς ως εντελώς κατεστραμμένους, δεν ετολμώμεν +ύστερον να εισέλθωμεν εις τα πλοία, τότε δεν θα είχετε πλέον +ανάγκην, στερούμενοι ικανών πλοίων, να ναυμαχήσετε, και αι υποθέσεις +του Μήδου θα προώδευον ησύχως και όπως ήθελεν αυτός. + +75. » Βεβαίως είμεθα άξιοι, ω Λακεδαιμόνιοι, διά τον τότε ζήλον μας +και διά την σύνεσιν των αποφάσεών μας, να μη φθονώμεθα τόσον +υπερμέτρως υπό των Ελλήνων διά την ηγεμονίαν την οποίαν έχομεν· +διότι την ηγεμονίαν ταύτην επετύχομεν ουχί διά της βίας αλλ' ότε +σεις μεν δεν ηθελήσατε να επιμείνετε μέχρι τέλους εις τον κατά των +βαρβάρων πόλεμον, οι δε σύμμαχοι ήλθον προς ημάς οίκοθεν και μας +προσέφερον την ηγεμονίαν. Εξ αυτής της φύσεως του πράγματος +ηναγκάσθημεν εξ αρχής να υψώσωμεν αυτήν μέχρι τούτου του σημείου, +προ πάντων μεν εξ αιτίας φόβου, έπειτα δε εξαιτίας τιμής και +τελευταίον εξ αιτίας συμφέροντος. Δεν μας εφάνη δε και ασφαλές να +αμελήσωμεν, αφού οι πλείστοι μας εμίσουν, αφού τινές αποστατήσαντες +υπετάγησαν διά της βίας, αφού σεις δεν ήσθε πλέον ως άλλοτε φίλοι +μας, αλλ' ύποπτοι και εχθροί· διότι, εάν ημελούμεν, τότε οι +επαναστατούντες θα μετέβαινον εις το μέρος σας. Ουδεμία λοιπόν +μομφή, προκειμένου περί μεγίστων κινδύνων, να οικονομή τις καλώς τα +συμφέροντα του. + +76. » Σεις, ω Λακεδαιμόνιοι, διοικείτε τας εν Πελοποννήσω πόλεις +εισάγοντες εις αυτάς τους συμφέροντας θεσμούς· αλλ' εάν κατά τον +Μηδικόν πόλεμον επιμένοντες μέχρι τέλους εις την ηγεμονίαν εγίνεσθε +μισητοί ως ημείς, γινώσκομεν καλώς ότι όχι ολιγώτερον ημών ηθέλετε +αναγκασθή ή να κυβερνήσετε με αυστηρότητα ή να κινδυνεύσετε σεις οι +ίδιοι. Διά ταύτα λοιπόν και ημείς ούτε τι απορίας άξιον επράξαμεν, +ούτε αλλότριον της των ανθρώπων φύσεως, εάν εδέχθημεν αρχήν +προσφερομένην, και αν δεν την παραμελούμεν συμμορφωθέντες προς τα +μέγιστα αισθήματα, την τιμήν, τον φόβον και τα συμφέροντα· εκτός +τούτου δεν υπήρξαμεν ημείς οι πρώτοι αίτιοι της τοιαύτης καταστάσεως +των πραγμάτων, αλλ' ανέκαθεν επεκράτησε συνήθεια ίνα ο ασθενέστερος +υποκύπτη εις τον ισχυρότερον. Ενομίσαμεν ότι ήμεθα άξιοι να +ηγεμονεύσωμεν, το ενομίζετε μάλιστα και σεις μέχρι της στιγμής καθ' +ην, λαμβάνοντες υπ' όψιν τα συμφέροντά σας, σας ήλθεν αίφνης εις τον +νουν να λάβετε το δίκαιον ως πρόφασιν· αλλ' ουδείς έως τώρα +προβάλλων τοιαύτην πρόφασιν, άμα ήλθεν η ευκαιρία να επιτύχη τι διά +της βίας, απετράπη του να ωφεληθή περισσότερα. Είναι δε άξιοι +επαίνων εκείνοι οίτινες υπακούοντες εις την ανθρωπίνην ροπήν του +άρχειν επί των άλλων, είναι ως εκ της δικαιοσύνης των υπέρτεροι της +ισχύος των. Νομίζομεν τουλάχιστον, ότι, εάν ελάμβανον άλλοι την +ημετέραν αρχήν, ήθελον δείξει σαφέστατα πόσον είμεθα μέτριοι. Ένεκα +δε της μετριότητος ημών ταύτης προσειλκύσαμεν αδίκως μομφάς μάλλον ή +επαίνους. + +77. Και όταν αποδεικνυώμεθα έχοντες κατά τα συμβόλαια άδικον εις τας +προς τους συμμάχους δίκας, και όταν παρ' ημίν αυτοίς και κατά τους +κοινούς νόμους εκφέρωμεν τας αποφάσεις, πάλιν νομιζόμεθα φιλόδικοι. +Ουδείς αυτών λαμβάνει υπ' όψιν διατί οι διοικούντες άλλας χώρας και +ολιγώτερον ημών μετρίω φερόμενοι προς τους υπηκόους δεν υφίστανται +την αυτήν μομφήν. Διότι ο δυνάμενος να μεταχειρισθή την βίαν δεν +έχει ανάγκην να καταφύγη εις την δικαιοσύνην. Οι σύμμαχοι ημών, +συνηθισμένοι να φέρωνται προς ημάς ως ίσοι, εάν υποστώσιν ελάττωσίν +τινα εις τας αξιώσεις των, είτε διά δικαστικής αποφάσεως είτε διά +της βίας διότι άρχομεν, δεν μας χρεωστούν χάριν ότι δεν στερούνται +τα περισσότερα, αλλά πλειότερον δυσανασχετούν διά την μερικήν +στέρησιν παρά εάν εξ αρχής, αφήσαντες κατά μέρος πάσαν νομικήν +διάταξιν, διεπράττομεν φανεράς πλεονεξίας· διότι εν τοιαύτη +περιπτώσει δεν θα ετόλμων να υποστηρίξουν ότι δεν πρέπει ο +ασθενέστερος να υποκύπτη εις τον ισχυρότερον. Φαίνεται δε ότι οι +άνθρωποι πλειότερον οργίζονται όταν αδικώνται ή όταν βιάζονται· +διότι εκείνο μεν νομίζεται πλεονεξία προερχομένη από ομοίων, τούτο +δε ανάγκη επιβαλλομένη υπό του ισχυροτέρου. Μολονότι υπό την +εξουσίαν του Μήδου έπασχον δεινότερα τα υπέφερον· η δε ημετέρα αρχή +τοις φαίνεται μισητή, και ευλόγως· διότι το παρόν πάντοτε βαρύνει +τους υπηκόους. Σεις οι ίδιοι, εάν καταλύοντες την ημετέραν αρχήν +ήρχεσθε εις την εξουσίαν, ταχέως θα εχάνετε την εύνοιαν την οποίαν +απεκτήσατε ένεκα του φόβου τον οποίον εμπνέομεν, διότι και σήμερον +θα έχετε το αυτό φρόνημα οποίον απεδείξατε κατά την ολιγοχρόνιον +ηγεμονίαν την οποίαν ανελάβετε κατά την εισβολήν των Μήδων. Τα έθιμά +σας είναι ασυμβίβαστα προς τα των άλλων Ελλήνων, προσέτι δε έκαστος +από σας αποδημών ούτε τους θεσμούς της πατρίδος του ακολουθεί, ούτε +συμμορφούται προς τους θεσμούς της άλλης Ελλάδος. + +78. »Σκεφθήτε λοιπόν βραδέως, διότι δεν πρόκειται περί ασημάντου +πράγματος, και μη αυξήσετε τους ιδίους σας περισπασμούς, πειθόμενοι +εις τας αλλοτρίας γνώμας και παράπονα. Πριν επιχειρήσετε τον πόλεμον +σκεφθήτε εις πόσους παραλογισμούς δύναται ούτος να παρασύρη. Όταν +παρατείνεται, αρέσκεται να πολλαπλασιάζη τας αβεβαίους τύχας από τας +οποίας εξίσου απέχομεν αμφότεροι, και είναι άδηλον και αμφίβολον +υπέρ τίνος θα αποβή. Επιχειρούντες οι άνθρωποι πόλεμόν τινα, +αρχίζουν εξ εκείνου του σημείου εις το οποίον έπρεπε να τελειώνουν, +κακοπαθούντες δε τότε αρχίζουν να σκέπτωνται. Ημείς όμως μηδέν +τοιούτο λάθος πράξαντες, βλέποντες δε και σας μη περιπεσόντας εις +τοιούτο, σας συμβουλεύομεν, ενόσω ακόμη υπάρχει εις αμφοτέρους +ελευθέρα διάσκεψις, να μη λύσωμεν τας συνθήκας, μήτε να παραβώμεν +τους όρκους, τας δε διαφοράς μας να τας λύσωμεν δικαστικώς, ως +εγράφη εις τας συνθήκας. Εν εναντία περιπτώσει ημείς, λαμβάνοντες +μάρτυρας τους θεούς προ των οποίων ωρκίσθημεν, θα προσπαθήσωμεν να +τιμωρήσωμεν τους παραβάτας διά του αυτού τρόπου του οποίου σεις +ηθέλετε δώσει παράδειγμα». + +79. Ταύτα είπον οι Αθηναίοι. Οι δε Λακεδαιμόνιοι, αφού ήκουσαν τα +παράπονα των συμμάχων κατά των Αθηναίων, και τους λόγους των +Αθηναίων, διατάξαντες να αποσυρθούν όλοι, συνεσκέπτοντο μεταξύ των +περί του παρόντος ζητήματος. Και οι μεν πλείστοι συνεφώνουν ότι οι +Αθηναίοι έπραξαν ήδη αδικίας, και πρέπει ταχέως να πολεμηθούν. +Προσελθών δε εις το μέσον ο βασιλεύς αυτών Αρχίδαμος, θεωρούμενος ως +ανήρ ικανός και συνετός, είπε ταύτα. + +80. «Ουχί μόνον εγώ, ω Λακεδαιμόνιοι, έχω πείραν πολλών ήδη πολέμων, +αλλά και τοιούτους βλέπω μεταξύ σας τους ομήλικάς μου· δεν θα +μιμηθώμεν λοιπόν τους πολλούς των ανθρώπων οίτινες ένεκα απειρίας +νομίζουν τον πόλεμον ωφέλιμον και ακίνδυνον. Τωόντι θέλετε εύρει ότι +ο πόλεμος ούτος, περί ου σήμερον διασκέπτεσθε, θα είναι όχι μικράς +σπουδαιότητος, εάν σκεφθήτε περί αυτού απαθώς. Διότι προς μεν τους +Πελοποννησίους και τους συνορεύοντας γείτονας δυνάμεθα ν' +αντιτάξωμεν ομοίαν δύναμιν και ταχέως να επικρατήσωμεν παντού· αλλά +προς ανθρώπους κατοικούντας μακράν, και όντας εμπειροτάτους περί τα +ναυτικά, αφθόνως καθ' όλα παρεσκευασμένους, με ιδιωτικόν και +δημόσιον πλούτον, με πλοία, με ίππους, με όπλα, με άνδρας όσους δεν +ευρίσκομεν εις ουδεμίαν άλλην ελληνικήν χώραν, προσέτι δε έχοντας +πολλούς συμμάχους φόρου υποτελείς, προς τοιούτους ανθρώπους πώς να +επιχειρήσωμεν πόλεμον άνευ ωρίμου σκέψεως; και εις τί βασιζόμενοι +θέλομεν σπεύσει απαράσκευοι; Εις τα πλοία μας; αλλ' είμεθα +υποδεέστεροι· εάν δε θελήσωμεν να γυμνασθώμεν και να τοις +αντιτάξωμεν αξιόμαχον ναυτικόν, θα μεσολαβήση χρόνος. Εις τα χρήματα +μας; αλλά και κατά τούτο είμεθα πολύ υποδεέστεροι, διότι ούτε κοινόν +ταμείον έχομεν, ούτε συνεισφέρομεν ταχέως εκ των ιδίων. + +81. »Ίσως τις θαρρευόμενος είπη ότι υπερέχοντες κατά τους οπλίτας +και το πλήθος δυνάμεθα να ερημώνωμεν την χώραν των εισβάλλοντες +συχνάκις εις αυτήν. Αλλ' οι Αθηναίοι άρχουσι πολλών άλλων χωρών, και +θέλουν εισάγει διά θαλάσσης εκείνα τα οποία χρειάζονται. Εάν δε +πάλιν αποπειραθώμεν να εγείρωμεν εναντίον των τους συμμάχους των, θα +χρειασθή και τούτους να βοηθήσωμεν διά πλοίων, αφού οι πλείστοι +είναι νησιώται. Ποίον λοιπόν πόλεμον θα επιχειρήσωμεν; διότι, εάν +δεν νικήσωμεν κατά θάλασσαν, ή εάν δεν αφαιρέσωμεν απ' αυτών τα +εισοδήματα διά των οποίων συντηρούν το ναυτικόν των, θέλομεν βλαφθή +μεγάλως. Και εν τοιαύτη θέσει διατελούντες δεν θα δυνηθώμεν να +τελειώσωμεν εντίμως τον πόλεμον, προ πάντων διότι θα φανώμεν ότι +ημείς μάλλον ή οι Αθηναίοι υπήρξαμεν οι πρώτοι αίτιοι της διαφοράς. +Ας μη γινώμεθα λοιπόν φαντασμένοι, παρασυρόμενοι υπό της ελπίδος +εκείνης ότι ταχέως θέλει παύσει ο πόλεμος, εάν λεηλατήσωμεν την +χώραν των. Πολύ μάλλον φοβούμαι μη καταλίπωμεν αυτόν εις τους παίδας +μας, τόσον πιθανόν ότι εκ μεγαλοφροσύνης οι Αθηναίοι ούτε δούλοι +θέλουν γίνει της ιδίας εαυτών γης, ούτε, ως άπειροι άνθρωποι, θέλουν +φοβηθή τον πόλεμον. + +82. » Δεν λέγω όμως πάλιν να τους αφήσωμεν αναισθήτως να βλάπτουν +τους συμμάχους μας και να παραβλέπωμεν τας επιβουλάς των, αλλ' όπλα +μεν να μη κινήσωμεν εισέτι, να πέμψωμεν δε πρέσβεις προς αυτούς +οίτινες να εκθέσωσι τα παράπονά μας μήτε πόλεμον κηρύττοντες φανερά +μήτε συγκατάβασιν δεικνύοντες, και εν τω μεταξύ και τας ημετέρας +δυνάμεις να παρασκευάζωμεν και συμμάχους Έλληνας και βαρβάρους να +προσλαμβάνωμεν, ει δυνατόν δε, αδιάφορον πόθεν, να προμηθευθώμεν +ενίσχυσιν πλοίων ή χρημάτων (διότι δεν είναι αξιόμεμπτον, αφού μας +επιβουλεύονται οι Αθηναίοι, να ενωθώμεν όχι με Έλληνας αλλά και με +βαρβάρους όπως σωθώμεν), και τέλος να προσπαθήσωμεν να πορισθώμεν +πάντα τα αναγκαιούντα εις ημάς. Και αν μεν δώσωσι προσοχήν εις τους +πρέσβεις, έχει καλώς· εάν δε όχι, τότε μετά παρέλευσιν δύο ή και +τριών ετών, κάλλιον παρεσκευασμένοι, εκστρατεύομεν κατ' αυτών, εάν +μας φανή εύλογον. Και ίσως, όταν ίδωσιν οι Αθηναίοι τας ετοιμασίας +ημών, και τους λόγους ομοίους προς τας πράξεις υποχωρήσουν τοσούτω +μάλλον όσω η χώρα αυτών θέλει είσθαι ακόμη αλώβητος, και θα δύνανται +να διασκέπτωνται περί των υπαρχόντων ακόμη αγαθών και μη +καταστραφέντων. Τωόντι μη νομίσετε την χώραν των ως άλλο τι ειμή ως +ενέχυρον το οποίον τοσούτω μάλλον είναι ασφαλές όσω καλλίτερον +καλλιεργείται. Όσω το δυνατόν πρέπει να φείδεσθε αυτής, και να μη +καταστήσετε την ήτταν των πλέον δύσκολον εξωθούντες αυτούς εις +απόγνωσιν. Διότι, εάν απαράσκευοι και ενδίδοντες εις τας εισηγήσεις +των συμμάχων καταστρέψωμεν την χώραν, προσέξατε μήπως πράξωμέν τι, +το οποίον θα προξενήση μεγαλυτέραν αισχύνην και αμηχανίαν εις την +Πελοπόννησον. Αι διαφοραί των πόλεων και των ιδιωτών δύνανται να +συμβιβασθούν· όταν όμως, χάριν των ιδιωτικών συμφερόντων, εγείρωνται +όλοι ομού προς πόλεμον, του οποίου δεν δύναται τις να προΐδη την +έκβασιν, δεν θέλει είσθαι εύκολον έντιμον τέλος. + +83. » Κανείς μη φαντασθή ότι ήθελεν είσθαι ανανδρία αν πολλοί όντες +δεν σπεύσετε να προσβάλετε ταχέως μίαν μόνην πόλιν διότι και οι +Αθηναίοι έχουν όχι ολιγωτέρους ημών συμμάχους συνεισφέροντας +χρήματα, και ο πόλεμος εξαρτάται όχι τόσον εκ των όπλων όσον εκ της +δαπάνης διά της οποίας τα όπλα καθίστανται ωφέλιμα, προ πάντων όταν +ούτος γίνεται εκ μέρους ηπειρωτών προς θαλασσινούς. Ας πορισθώμεν +λοιπόν πρώτον την δαπάνην ταύτην, και μη παρασυρθώμεν πρότερον από +τους λόγους των συμμάχων και επειδή ημείς θα έχωμεν την μεγαλυτέραν +ευθύνην και κατά την ατυχή έκβασιν του πολέμου, ημείς πρέπει να +σκεφθώμεν ωρίμως αμφοτέρας ταύτας τας πιθανότητας. + +84. »Ποσώς μη αισχυνθήτε διά την βραδύτητα και την αναβολήν διά τας +οποίας τόσον μας μέμφονται· η επίσπευσις δεν θέλει επιφέρει άλλο +αποτέλεσμα ειμή να κάμετε να βραδύνη το τέλος πολέμου τον οποίον +ηθέλετε επιχειρήση απαράσκευοι όντες. Άλλως τε και ένεκα αυτής +ταύτης της βραδύτητος και περισκέψεως νεμόμεθα διά παντός πόλιν +ελευθέραν και ενδοξοτάτην. Αυτό διά το οποίον μας ελέγχουσιν ουδέν +άλλο είναι ή λογαριασμένη φρόνησις και περίσκεψις· διότι ημείς μόνοι +ούτε εις τας ευτυχίας γινόμεθα αυθάδεις ούτε εις τας αποτυχίας +αποθαρρυνόμεθα ως τόσοι άλλοι. Προσέτι ούτε παρασυρόμεθα από την +ηδονήν, την οποίαν παρέχουν οι επαινούντες διά να παρακινήσουν ημάς +επί τους κινδύνους, παρά την πεποίθησιν ημών, ούτε είναι δυνατόν να +μεταπεισθώμεν υπό των επιπλήξεων διά των οποίων προσπαθούν να μας +παροτρύνουν. Η σωφροσύνη αύτη καθιστά ημάς ισχυρούς εν τω πολέμω και +συνετούς εις τας συσκέψεις· ισχυρούς, διότι εκ της σωφροσύνης +πηγάζει το αίσθημα της τιμής, εκ τούτου δε η ευψυχία· συνετούς, +διότι εξεπαιδεύθημεν τόσον απλώς ώστε να μη περιφρονώμεν τους νόμους +και τόσον αυστηρώς ώστε να μη απειθώμεν εις αυτούς· τέλος διότι μη +όντες τόσον σοφοί εις τα ανωφελή πράγματα δεν κατέχομεν την τέχνην +να μεμφώμεθα διά λόγων ωραίων τας προετοιμασίας των πολεμίων, και +έπειτα να πράττωμεν έργα ανόμοια προς τους λόγους. Νομίζομεν ότι αι +σκέψεις των άλλων ομοιάζουν με τας ιδικάς μας και ότι αι +συμβαίνουσαι μεταβολαί της τύχης δεν δύνανται να διακριθούν διά του +λόγου. Πρέπει πάντοτε να υποθέτωμεν τους εναντίους ως συνετά μέτρα +λαβόντας, και να αντιτάσσωμεν κατ' αυτών πραγματικάς προπαρασκευάς· +να μη στηρίζωμεν τας ελπίδας μας εις τα σφάλματα όσα ήθελον πράξει, +αλλ' εις την ασφαλή πρόνοιαν ημών αυτών. Δεν πρέπει δε να πιστεύωμεν +ότι άνθρωπος από άνθρωπον διαφέρει πολύ, αλλ' ότι ο τελειότερος +είναι εκείνος, όστις εξεπαιδεύθη εις τα αναγκαιότατα πράγματα. + +85. » Ταύτα λοιπόν τα αξιώματα τα οποία μας παρέδωκαν οι πατέρες +ημών και τα οποία πάντοτε μας ωφέλησαν, ας μη παραιτήσωμεν· ας μη +σπεύσωμεν, ότε πρόκειται περί τόσων ανθρώπων, χρημάτων, πόλεων και +δόξης, να αποφασίσωμεν εντός ολίγων μόνον στιγμών, αλλ' ας σκεφθώμεν +με ησυχίαν. Εξ αιτίας της δυνάμεως, την οποίαν έχομεν, επιτρέπεται +τούτο εις ημάς πλειότερον ή εις πάντα άλλον. Πέμψατε εις Αθήνας +πρέσβεις διά την Ποτείδαιαν, πέμψατε επίσης να συνάξετε πληροφορίας +περί των αδικιών διά τας οποίας παραπονούνται οι σύμμαχοι· τοσούτω +μάλλον όσω και αυτοί οι Αθηναίοι είναι έτοιμοι να δικασθούν. Διότι +δεν είναι δίκαιον να προσβάλετε εκ των προτέρων ως αδικούντα εκείνον +όστις ζητεί να δικαιολογηθή. Συγχρόνως όμως εκτελείτε τας +προετοιμασίας σας. Τα μέτρα δει ταύτα θα είναι κάλλιστα και εις τους +εναντίους φοβερώτατα». Και ταύτα μεν είπεν ο Αρχίδαμος· προχωρήσας +δε τελευταίος ο Σθενελαίδας, είς των εφόρων τότε ων, είπε προς τους +Λακεδαιμονίους τα ακόλουθα. + +86. «Τους μεν μακρούς λόγους των Αθηναίων δεν εννοώ. Αφού επήνεσαν +πολύ εαυτούς, ουδόλως απέκρυψαν ότι αδικούν τους ημετέρους συμμάχους +και την Πελοπόννησον. Και όμως, αν κατά των Μήδων εφάνησαν καλοί, +σήμερον δε φέρονται κακώς προς ημάς, είναι άξιοι διπλασίας τιμωρίας, +διότι μετεβλήθησαν από αγαθούς εις κακούς. Ημείς δε και τότε και +σήμερον είμεθα οι αυτοί, και τους συμμάχους, εάν είμεθα φρόνιμοι, +δεν θα παραβλέψωμεν ν' αδικώνται, ουδέ θα βραδύνωμεν να τους +βοηθήσωμεν ούτω δε μέλλουν να παύσουν εις το εξής τα παθήματα των. + +Και άλλοι μεν έχουν χρήματα πολλά, και πλοία, και ίππους, ημείς δε +έχομεν συμμάχους καλούς, τους οποίους δεν πρέπει να παραδώσωμεν εις +τους Αθηναίους, μηδέ να λύσωμεν την προς τους Αθηναίους διαφοράν με +κρίσεις και με λόγους, αφού και οι σύμμαχοι μας δεν βλάπτονται με +λόγους· αλλά πρέπει να τους βοηθήσωμεν ταχέως και όσον είναι +δυνατόν. Κανείς ας μη μας είπη ότι καθό αδικούμενοι πρέπει να +σκεφθώμεν· η πολυχρόνιος σκέψις αρμόζει μάλλον εις τους μέλλοντας να +αδικήσουν. Ψηφίσατε λοιπόν επαξίως της Σπάρτης, ω Λακεδαιμόνιοι, τον +πόλεμον· και ούτε τους Αθηναίους αφήνετε να γίνωνται μεγαλύτεροι, +ούτε τους συμμάχους να καταπροδίδωμεν, αλλά τη βοήθεια των θεών ας +δράμωμεν κατά των αδικούντων». + +87. Ταύτα ειπών έθεσεν ο ίδιος το ζήτημα, ως έφορος, εις την +ψηφοφορίαν της εκκλησίας των Λακεδαιμονίων· επειδή δε η κρίσις +γίνεται διά βοής και ουχί διά ψήφου, είπεν ότι δεν ηδύνατο να +διακρίνη την βοήν εκ τίνος μέρους ήτο μεγαλυτέρα· θέλων δε διά της +φανερώς απαγγελλομένης εκάστου γνώμης να παροτρύνη ακόμη +περισσότερον αυτούς εις πόλεμον είπεν. «Όστις εξ υμών, ω +Λακεδαιμόνιοι, νομίζει ότι αι συνθήκαι διελύθησαν, και ότι οι +Αθηναίοι αδικούν, ας εγερθή και ας υπάγη εις εκείνο το μέρος (και +έδειξε μέρος τι)· όστις δε φρονεί το εναντίον, ας μεταβή εις το +αντίθετον μέρος». Αναστάντες οι δε Λακεδαιμόνιοι διεμοιράσθησαν· και +οι νομίζοντες ότι αι συνθήκαι είχον διαλυθή ευρέθησαν περισσότεροι. +Προσκαλέσαντες δε τότε τους συμμάχους είπον προς αυτούς ότι πείθεται +μεν η συνέλευσις περί της ενοχής των Αθηναίων, αλλά θέλει, πριν +κηρυχθή ο πόλεμος, να συναθροισθούν εις σύσκεψιν όλοι οι σύμμαχοι +και να ψηφίσουν αυτόν εν γενική συνεδριάσει. Και οι μεν σύμμαχοι +ακούσαντες ταύτα επέστρεψαν εις τα ίδια, οι δε πρέσβεις των Αθηναίων +ανεχώρησαν βραδύτερον, αφού εξεπλήρωσαν τον σκοπόν της αποστολής +των. Η απόφασις αύτη της συνελεύσεως η κηρύττουσα την διάλυσιν των +συνθηκών εγένετο κατά το δέκατον τέταρτον έτος από της υπογραφής της +τριακονταετούς ανακωχής η οποία συνωμολογήθη μετά την κατάκτησιν της +Ευβοίας. + +88. Εψήφισαν δε οι Λακεδαιμόνιοι την διάλυσιν των συνθηκών και την +ανάγκην του πολέμου, όχι τόσον διότι επείσθησαν εις τους λόγους των +συμμάχων, όσον διότι εφοβούντο μήπως οι Αθηναίοι γίνουν ισχυρότεροι, +και διότι έβλεπον ότι ήσαν ήδη εις την εξουσίαν τούτων τα πλειότερα +μέρη της Ελλάδος. + +89. Ιδού δε με ποίον τρόπον οι Αθηναίοι περιήλθον εις τοιαύτην ακμήν +δυνάμεως. Ότε οι Μήδοι ανεχώρησαν εκ της Ευρώπης νικηθέντες υπό των +Ελλήνων κατά ξηράν και κατά θάλασσαν, οι δε καταφυγόντες μετά των +πλοίων των εις την Μυκάλην κατεστράφησαν, ο βασιλεύς των +Λακεδαιμονίων Λεωτυχίδης, ο οποίος ήτο στρατηγός των εν Μυκάλη +Ελλήνων, απεχώρησεν εις τα ίδια, φέρων μεθ' εαυτού και τους +Πελοποννησίους συμμάχους. Αλλ' οι Αθηναίοι και οι εκ της Ιωνίας και +του Ελλησπόντου σύμμαχοι, οίτινες είχον ήδη αποσπασθή από του +βασιλέως, μείναντες εκεί μετά την αναχώρησίν του επολιόρκουν την +Σηστόν κατεχομένην υπό των Μήδων, και διατρίψαντες όλον τον χειμώνα +εκυρίευσαν αυτήν μετά την αναχώρησιν των βαρβάρων και μετά τούτο +απέπλευσαν εκ του Ελλησπόντου ο καθείς εξ αυτών εις τας πόλεις των. +Οι δε κάτοικοι των Αθηνών, άμα οι βάρβαροι απήλθον εκ της χώρας των, +μετεκόμισαν αμέσως τας γυναίκας, τους παίδας και τα περισωθέντα +πράγματα εκ του μέρους εις το οποίον τα είχον αποθέσει, και +ητοιμάζοντο να ανοικοδομήσουν την πόλιν και τα τείχη· διότι εκ του +περιβόλου ελάχιστον μέρος είχε μείνει σώον, και αι πλείσται οικίαι +είχον πέσει, εκτός ολίγων εις τας οποίας είχον κατασκηνώσει οι +σημαντικώτεροι των Περσών. + +90. Οι δε Λακεδαιμόνιοι προβλέποντες το μέλλον, έπεμψαν πρεσβείαν +εις Αθήνας, όχι μόνον διότι μετ' ευχαριστήσεως θα έβλεπον και αυτήν +και πάσαν άλλην πόλιν μένουσαν ατείχιστον, αλλά διότι παρωτρύνοντο +υπό των συμμάχων, οίτινες εφοβούντο και το πολύ ναυτικόν των +Αθηναίων, όπερ πρότερον δεν υπήρχε, και το τολμηρόν θάρρος το οποίον +έδειξαν κατά τον Μηδικόν πόλεμον. Ηξίουν δε παρά των Αθηναίων όχι +μόνον να μη ανοικοδομήσουν τα τείχη των, αλλά και ενούμενοι μετ' +αυτών να κατεδαφίσουν όλους τους περιβόλους όσοι υπήρχον έξω της +Πελοποννήσου, την μεν πρόθεσιν και την δυσπιστίαν μη φανερώνοντες, +προφασιζόμενοι δε ότι, αν πάλιν επέστρεφαν οι βάρβαροι, να μη εύρουν +τετειχισμένον μέρος εξ ου να διευθύνωσι τας προσβολάς των, ως +έπραξαν εις τας Θήβας κατά τον πόλεμον εκείνον· παρετήρουν συγχρόνως +ότι η Πελοπόννησος ήτο αρκετή διά να προσφέρη εις όλους τους Έλληνας +καταφύγιον και σημείον αναχωρήσεως. Αλλ' οι Αθηναίοι, κατά συμβουλήν +του Θεμιστοκλέους, εις μεν τους Λακεδαιμονίους ταύτα ειπόντας +απεκρίθησαν ότι θα έπεμπον αμέσως πρέσβεις περί της εν λόγω +υποθέσεως και τους απέλυσαν· ο δε Θεμιστοκλής συνεβούλευσε να τον +πέμψουν όσον τάχιστα εις την Λακεδαίμονα, τους δε άλλους τους +οποίους ήθελον εκλέξει ως συμπρέσβεις να μη τους στείλουν αμέσως, +αλλά να τους κρατήσουν τόσον καιρόν έως ότου ανυψωθούν ικανώς τα +τείχη, ώστε οι πολεμούντες να δύνανται να υπερασπίζωνται εκ του +απολύτως αναγκαίου ύψους· να κτίζουν δε τα τείχη όλος ο λαός ο εν τη +πόλει και άνδρες, και γυναίκες, και παίδες, μη φειδόμενοι μήτε ιδίου +μήτε δημοσίου οικοδομήματος από του οποίου δύναται να προκύψη +ωφέλειά τις εις το έργον, αλλά καταρρίπτοντες τα πάντα. Και ο μεν +ταύτα συμβούλευσας και αφήσας να εννοήσουν ότι αυτός θέλει πράξει τα +λοιπά εις την Λακεδαίμονα ανεχώρησε. Και ελθών εις την Λακεδαίμονα +δεν παρουσιάσθη εις τας αρχάς, αλλ' έμενεν αναβάλλων την εμφάνισίν +του υπό διαφόρους προφάσεις· και, ότε τον ηρώτησέ τις των αρχόντων +διατί δεν παρουσιάζεται εις το κοινόν, απεκρίθη ότι ανέμενε τους +συμπρέσβεις, οίτινες είχον μείνει οπίσω διά τινα υπόθεσιν, περιμένη +όμως αυτούς να έλθουν ταχέως, και απορεί πώς δεν έφθασαν ακόμη. + +91. Οι δε Λακεδαιμόνιοι ακούοντες εις μεν τον Θεμιστοκλέα επείθοντο +διά την φιλίαν αυτού· ότε όμως ήλθόν τινες και κατήγγελλον μετά +βεβαιότητος ότι το τείχος των Αθηνών ήρχισε να κτίζεται και ότι +έλαβεν ήδη αρκετόν ύψος, δεν ηδύναντο πλέον να μη πιστεύσωσι. Μαθών +δε ο Θεμιστοκλής τα γινόμενα παρακινεί αυτούς να μη παρασύρωνται +πλεότερον υπό των λόγων, αλλά να πέμψουν εκ των συμπολιτών των +άνδρας τινάς χρηστούς, οίτινες να εκθέσουν πιστώς όσα ήθελον ιδεί. +Αποστέλλουν λοιπόν. Αλλ' ο Θεμιστοκλής ειδοποιεί κρυφίως τους +Αθηναίους συμβουλεύων αυτούς να συλλάβουν όσον το δυνατόν μυστικά +τους πρέσβεις και να μη τους αφήσουν πριν αυτός και οι μετ' αυτού +συμπρέσβεις επιστρέψουν εις Αθήνας (διότι είχον ήδη έλθει προς αυτόν +οι συμπρέσβεις Αβρώνιχος ο Λυσικλέους, και Αριστείδης ο Λυσιμάχου, +αγγέλλοντες ότι το τείχος είχεν υψωθή αρκετά), καθότι εφοβείτο μήπως +οι Λακεδαιμόνιοι, αφού μάθουν την αλήθειαν σαφώς, δεν τους αφήσουν +πλέον. Και οι Αθηναίοι λοιπόν, συμφώνως με την συμβουλήν του, +εκράτησαν τους πρέσβεις των Λακεδαιμονίων, και ο Θεμιστοκλής +εμφανισθείς εις το κοινόν είπε φανερώς ότι η πόλις των περιετειχίσθη +ήδη επί τοσούτον ώστε να προφυλάττη τους οικούντας εντός αυτής· ότι, +αν θέλουν οι Λακεδαιμόνιοι ή οι σύμμαχοι να πέμψουν εις Αθήνας +πρέσβεις δι' υπόθεσίν τινα, έπρεπεν εις το εξής να μεταβαίνουν ως +προς ανθρώπους γινώσκοντας ομοίως και τα εαυτών συμφέροντα και τα +κοινά· ότι, ότε οι Αθηναίοι ενόμισαν αναγκαίον να εγκαταλείψουν την +πόλιν των και να εμβούν εις τα πλοία, συνέλαβον την τολμηράν εκείνην +απόφασιν χωρίς να συμβουλευθούν τους Λακεδαιμονίους· ότι εις όσα +συμβούλια συνεκρότησαν, από κοινού μετ' εκείνων, ουδενός εδείχθησαν +κατώτεροι κατά την σύνεσιν· ότι, και σήμερον επίσης ενόμιζον +αναγκαίον να περιτειχίσουν την πόλιν των· ότι δι' αυτούς ιδία και +δια τους συμμάχους εν γένει η ωφέλεια θα είναι μεγαλυτέρα· ότι ήτο +αδύνατον μη έχοντες όμοιας δυνάμεις να συσκέπτωνται μετ' ισότητος +και δικαιοσύνης εις τα από κοινού συγκροτούμενα συμβούλια· και ότι +τέλος ή έπρεπεν όλοι οι Έλληνες να συμμαχήσουν μένοντες άνευ τειχών +ή να επιδοκιμασθή το έργον των Αθηναίων ως ορθώς έχον. + +92. Ακούσαντες ταύτα οι Λακεδαιμόνιοι οργήν μεν φανεράν δεν έδειξαν +προς τους Αθηναίους· διότι ηξίουν ότι όχι προς παρακώλυσιν, αλλά +προς παραίνεσιν δήθεν είχον στείλη πρεσβείαν εις τας Αθήνας, +συγχρόνως δε διότι ήσαν εις αυτούς προσφιλείς διά την μεγάλην +προθυμίαν την οποίαν έδειξαν κατά τον Μηδικόν πόλεμον. Κρυφίως όμως +εδυσφόρησαν διότι απέτυχαν του σκοπού· οι δε πρέσβεις εκατέρων +επέστρεψαν εις τα ίδια ανενόχλητοι. + +93. Τοιουτοτρόπως οι Αθηναίοι ετείχισαν εις ολίγον χρόνον την πόλιν +των. Ακόμη δε και σήμερον είναι φανερόν ότι η οικοδομή εγένετο +βιαστικά· διότι τα θεμέλια σύγκεινται εκ παντοίων λίθων, και είς +τινα μέρη ακατεργάστων και όπως τους έφερεν έκαστος, πολλαί δε +στήλαι επιτάφιοι και λίθοι κατειργασμένοι συγκατελέχθησαν, διότι +μεγαλυνθείς ο περίβολος περιέβαλεν όλην την πόλιν· και διά τούτο τα +πάντα αδιακρίτως μετακινούντες έσπευδον. Έπεισε δε ο Θεμιστοκλής να +οικοδομήσουν και τα λοιπά τείχη του Πειραιώς (των οποίων η οικοδομή +είχεν αρχίσει ότε αυτός ανέλαβε την ενιαυσίαν αρχήν), φρονών ότι η +θέσις είναι καλή ως έχουσα τρεις φυσικούς λιμένας, και ότι οι +Αθηναίοι, γινόμενοι ναυτικοί, μεγάλην ένεκα τούτου θ' απέκτων +δύναμιν. Αυτός πρώτος ετόλμησε να είπη εις τους Αθηναίους να +επιδοθούν εις τα ναυτικά, και συνετέλεσεν ευθύς εις την +αποκατάστασιν της ηγεμονίας των. Κατά την συμβουλήν του λοιπόν +έδωκαν εις το τείχος το πάχος εκείνο, όπερ και σήμερον ακόμη +φαίνεται περί τον Πειραιά. Δύο άμαξαι, αντίθετα προς αλλήλας +διευθυνόμεναι, εκόμιζον τους λίθους. Εντός δε ούτε χάλυψ ούτε πηλός +υπήρχεν, αλλά μεγάλοι λίθοι συνηρμολογημένοι και διαγωνίως +λαξευμένοι, δεμένοι έξωθεν προς αλλήλους διά σιδήρου και μολύβδου. +Το δε ύψος ήτο το ήμισυ εκείνου όπερ διενοήθη, διότι ήθελε διά του +μεγέθους και του πάχους των να αποκρούουν τας προσβολάς των +πολεμίων· και ενόμιζεν ότι προς υπεράσπισίν των ήθελον αρκέσει +ολίγιστοι άνθρωποι, οι μάλλον αδύνατοι, οι δε άλλοι να επιβιβάζωνται +εις τα πλοία· διότι εις τα πλοία προ πάντων επέμενεν, ιδών, ως +φρονώ, ότι η στρατιά του βασιλέως ευκολώτερον έκαμνε τας εφόδους διά +θαλάσσης ή διά ξηράς. Και τον Πειραιά ενόμιζεν ωφελιμώτερον της άνω +πόλεως, και πολλάκις συνεβούλευε τους Αθηναίους, εάν ποτε υποκύψωσι +κατά ξηράν, καταβάντες εις αυτόν να αντισταθούν διά των πλοίων προς +πάντας. Οι μεν Αθηναίοι λοιπόν ούτως ετειχίσθησαν και κατεσκεύασαν +και τας άλλας αυτών οικοδομάς ευθύς μετά την αναχώρησιν των Μήδων. + +94. Παυσανίας δε ο Κλεομβρότου απεστάλη εκ Λακεδαίμονος με είκοσι +πλοία της Πελοποννήσου ως στρατηγός των Ελλήνων· συνέπλευσαν δε και +οι Αθηναίοι με τριάκοντα πλοία και πολλούς άλλους συμμάχους. Και +πρώτον μεν εξεστράτευσαν κατά της Κύπρου και υπέταξαν τα πλειότερα +αυτής μέρη, ύστερον δε, υπό τον αυτόν στρατηγόν, κατά του Βυζαντίου, +το οποίον κατείχον οι Μήδοι, και το οποίον πολιορκήσαντες +εκυρίευσαν. + +95. Αλλ' επειδή κατά την στρατηγίαν εκείνην ο Παυσανίας εφαίνετο +πολύ βίαιος, όλοι μεν οι άλλοι Έλληνες δυσηρεστήθησαν, ιδίως όμως οι +Ίωνες και όσοι είχον αποσείσει εσχάτως τον ζυγόν του βασιλέως· +μεταβαίνοντες δε συχνάκις προς τους Αθηναίους παρεκάλουν αυτούς +ένεκα της αυτής καταγωγής να γίνουν ηγεμόνες των και να μη +επιτρέπουν εις τον Παυσανίαν να βιαιοπραγή. Οι Αθηναίοι εδέχθησαν +τους λόγους των και προσείχον να μη δείξουν αδιαφορίαν, και να +τακτοποιήσουν όσα εφαίνοντο άριστα εις τους συμμάχους. Εν τούτω τω +μεταξύ, οι Λακεδαιμόνιοι μετεκάλεσαν τον Παυσανίαν διά να τον +ανακρίνουν περί όσων είχον ακούσει· διότι οι εις Λακεδαίμονα +ερχόμενοι Έλληνες πολύ τον κατηγόρουν διά τας αδικίας του, και διότι +η στρατηγία του ωμοίαζε μάλλον με τυραννίδα. Συνέπεσε δε η +μετάκλησίς του να γίνη συγχρόνως με την μετάβασιν των συμμάχων, πλην +των εκ της Πελοποννήσου στρατιωτών, προς το μέρος των Αθηναίων ένεκα +του προς αυτόν μίσους. Ελθών δε εις Λακεδαίμονα ετιμωρήθη μεν διά τα +προς ιδιώτας γενόμενα αδικήματα, απελύθη, όμως διά τας σπουδαιοτέρας +κατηγορίας· κατηγορείτο δε προ πάντων διά Μηδισμόν (φιλίαν προς τους +Μήδους) και το πράγμα ενομίζετο σαφέστατον. Και εκείνον μεν δεν +αποστέλλουν πλέον άρχοντα, στέλλουν δε τον Δόρκιν και άλλους τινάς +μετ' αυτού, έχοντας όχι πολύ στράτευμα, προς τους οποίους όμως δεν +αφήκαν πλέον οι σύμμαχοι την αρχηγίαν. Ούτοι δε εννοήσαντες τούτο +απήλθον, και άλλους ύστερον δεν εξέπεμψαν πλέον οι Λακεδαιμόνιοι, +φοβούμενοι μήπως οι εξερχόμενοι της χώρας παρασύρωνται εις +διαφθοράν, όπερ είδον να πάθη και ο Παυσανίας, και θέλοντες να +απαλλαγούν του Μηδικού πολέμου· ενόμιζον δε τους Αθηναίους ικανούς +να τον διεξαγάγουν, διότι κατ' εκείνην την εποχήν ήσαν φίλοι των. + +96. Παραλαβόντες δε οι Αθηναίοι την ηγεμονίαν τοιουτοτρόπως με την +θέλησιν των συμμάχων διά το κατά του Παυσανίου μίσος προσέταξαν +ποίαι πόλεις ώφειλον να δώσουν χρήματα εις τον κατά του βαρβάρου +πόλεμον και ποίαι πλοία. Το πρόσχημα ήτο να εκδικηθούν δι'όσα +έπαθον, λεηλατούντες την χώραν του βασιλέως. Και τότε κατά πρώτον +συνεστήθη υπό των Αθηναίων η αρχή των Ελληνοταμιών, οίτινες εδέχοντο +τον φόρον· διότι ούτως ωνομάσθη η χρηματική συνεισφορά. Ήτο δε ο +κατά πρώτον ταχθείς φόρος τετρακόσια εξήκοντα τάλαντα, ταμείον των +ήτο η Δήλος και αι συνελεύσεις εγίνοντο εις το ιερόν. + +97. Διαρκούσης της ηγεμονίας των επί συμμάχων κατ' αρχάς αυτονόμων +και εχόντων δικαίωμα ψήφου εις τας κοινάς συνελεύσεις, ιδού πόσα +κατά το μεταξύ του παρόντος πολέμου και του Μηδικού συνέβησαν +πολεμικά έργα, τα οποία επεχείρησαν αυτοί κατά του βαρβάρου, κατά +των αποστατούντων συμμάχων των, και κατά των Πελοποννησίων τους +οποίους συνήντων εκάστοτε με έκαστον των συμμάχων. Έγραψα δε αυτά, +και έκαμα την παρέκβασιν ταύτην του λόγου διά τούτο, ότι οι προ εμού +γράψαντες παρέλειψαν το μέρος τούτο της ιστορίας, και ή τα προ των +Μηδικών Ελληνικά συνέγραψαν ή αυτά τα Μηδικά· τα γεγονότα δε ταύτα +μόλις εμνημόνευσεν εν τη Αττική συγγραφή ο Ελλάνικος (1), αναφέρων +αυτά διά βραχέων και ουχί ακριβώς κατά τας εποχάς. Συγχρόνως η +παρεκβολή αύτη θα αποδείξη με ποίον τρόπον αποκατέστη η αρχή των +Αθηναίων. + +98. Και πρώτον μεν, στρατηγούντος Κίμωνος του υιού του Μιλτιάδου, +επολιόρκησαν και εξηνδραπόδισαν την επί του Στρυμόνος Ηιόνα +κατεχομένην υπό των Μήδων έπειτα την εν τω Αιγαίω νήσον Σκύρον, την +οποίαν κατώκουν Δόλοπες, ηνδραπόδισαν και κατώκησαν αυτοί. +Επολέμησαν προς τούτοις και κατά των Καρυστίων, άνευ της συμμετοχής +των άλλων Ευβοέων, και μετά τινα χρόνον συνεβιβάσθησαν διά συνθήκης. +Ακολούθως επολέμησαν κατά των αποστατησάντων Ναξίων, τους οποίους +πολιορκήσαντες καθυπέταξαν. Αύτη ήτο η πρώτη σύμμαχος πόλις η οποία, +παρά τους κειμένους νόμους, υπεδουλώθη· κατόπιν δε υπέστησαν την +αυτήν τύχην και αι άλλαι. + +99. Αιτίαι δε των αποστατήσεων τούτων ήσαν πολλαί και διάφοροι, +μέγισται όμως αι των φόρων και των πλοίων καθυστερήσεις, καθώς και η +λιποστρατία εκ μέρους τινών εκ των συμμάχων. Διότι οι Αθηναίοι +καθίσταντο μισητοί μεταχειριζόμενοι την βίαν και καταναγκάζοντες +εκείνους , οίτινες ούτε συνήθειαν είχον μήτε θέλησιν να αναδέχωνται +τα βάρη ταύτα. Άλλως τε δε και οι Αθηναίοι δεν ήσαν πλέον εν τη +διοικήσει των επίσης ευάρεστοι ως άλλοτε και ουδέ τους συμμάχους +μετεχειρίζοντο ως ίσους εις τας εκστρατείας, τοις ήτο δε εύκολον να +υποτάσσουν τους εξανισταμένους. Τούτων δε των αποστατήσεων αίτιοι +ήσαν αυτοί οι σύμμαχοι· διότι οι περισσότεροι εξ αυτών, ένεκα της +προς τας εκστρατείας οκνηρίας των και διά να μη εξέρχωνται από τας +πατρίδας των έταξαν να δίδουν αντί πλοίων την αντιστοιχούσαν +δαπάνην. Και των μεν Αθηναίων το ναυτικόν ηύξανεν από της δαπάνης +την οποίαν συνεισέφεραν οι σύμμαχοι, ούτοι δε, οπότε απεστάτουν, +περιεπλέκοντο εις τον πόλεμον απαράσκευοι ως άποροι. + +100. Συνέβη δε μετά ταύτα και η εν τη Παμφυλία τη επ' Ευρυμέδοντι +ποταμώ πεζομαχία και ναυμαχία των Αθηναίων και των συμμάχων προς +τους Μήδους· και ενίκων κατά την αυτήν ημέραν εις αμφότερα οι +Αθηναίοι, στρατηγούντος Κίμωνος του υιού του Μιλτιάδου, και +εκυρίευσαν ή κατέστρεψαν τας τριήρεις των Φοινίκων συμποσουμένας εις +διακοσίας. Μετά τινα δε χρόνον συνέβη να αποστατήσουν απ' αυτούς οι +Θάσιοι, ελθόντες εις διένεξιν περί των εις την αντιπέραν όχθην της +Θράκης εμπορίων και μεταλλείων, τα οποία ενέμοντο. Και κατά μεν της +Θάσου ελθόντες οι Αθηναίοι μετά πλοίων ενίκησαν εις ναυμαχίαν και +απέβησαν εις την ξηράν· επί δε τας όχθας του Στρυμόνος πέμψαντες +κατά τους αυτούς χρόνους δέκα χιλιάδας οικήτορας Αθηναίους και +συμμάχους, διά να οικήσωσι τας τότε καλουμένας Εννέα οδούς, σήμερον +δε Αμφίπολιν, τας μεν Εννέα οδούς τας οποίας κατείχον οι Ηδωνοί +εκυρίευσαν, προχωρήσαντες δε εις τα μεσόγεια της Θράκης +κατεστράφησαν σύμπαντες εν Δραβήσκω τη Ηδωνική υπό των Θρακών, εις +τους οποίους απήρεσκε το περιτειχιζόμενον χωρίον των Εννέα οδών. + +101. Νικηθέντες δε εις τας μάχας οι Θάσιοι και πολιορκούμενοι +επεκαλούντο τους Λακεδαιμονίους και παρεκάλουν αυτούς να τους +βοηθήσουν εισβάλλοντες εις την Αττικήν. Οι δε Λακεδαιμόνιοι +υπέσχοντο μεν κρυφίως από τους Αθηναίους και θα ετήρουν την +υπόσχεσίν των, ημποδίσθησαν όμως υπό του γενομένου σεισμού, ως εκ +του οποίου ευρόντες ευκαιρίαν οι Είλωτες και οι περίοικοι, Θουριάται +και Αιθαιείς, επανεστάτησαν και κατέφυγον εις το όρος Ιθώμην. Οι +πλείστοι των Ειλώτων ήσαν απόγονοι των άλλοτε υποδουλωθέντων παλαιών +Μεσσηνίων, ένεκα του οποίου και εκαλούντο πάντες Μεσσήνιοι. Προς μεν +λοιπόν τους εν Ιθώμη ήρχισαν τον πόλεμον οι Λακεδαιμόνιοι· οι δε +Θάσιοι, πολιορκούμενοι επί τρία έτη, εσυνθηκολόγησαν μετά των +Αθηναίων κατεδαφίσαντες τα τείχη και παραδώσαντες τα πλοία +υπεσχέθησαν δε να δώσουν αμέσως τα απαιτούμενα χρήματα, να +εξακολουθούν και εις το μέλλον πληρώνοντες φόρον, και να +εγκαταλείψουν τα εν τη ηπείρω κτήματα και μεταλλεία. + +102. Οι δε Λακεδαιμόνιοι, βλέποντες παρατεινόμενον τον πόλεμον προς +τους εν Ιθώμη, επεκαλέσθησαν και άλλους συμμάχους, ιδίως δε τους +Αθηναίους· ούτοι δε, στρατηγούντος του Κίμωνος, ήλθον με όχι ολίγον +πλήθος. Προσεκάλεσαν δε αυτούς προ πάντων, διότι εφημίζοντο ότι ήσαν +δυνατοί εις το να μάχωνται από του τείχους. Αλλ' επειδή η πολιορκία +εξηκολούθει να παρατείνεται, η φήμη των αύτη εφάνη ενδεής· διότι, +εάν μετεχειρίζοντο ολίγην περισσοτέραν βίαν, θα εκυρίευον την θέσιν. +Από της εκστρατείας ταύτης πρώτον εγένετο φανερά η μεταξύ +Λακεδαιμονίων και Αθηναίων διχόνοια. Διότι οι Λακεδαιμόνιοι, επειδή +η θέσις δεν εκυριεύετο διά της βίας, φοβηθέντες τον τολμηρόν και +νεωτεριστικόν χαρακτήρα των Αθηναίων, και εν ταυτώ θεωρούντες αυτούς +ως αλλοφύλους, μήπως, εάν παραμείνουν επιφέρωσι μεταβολήν τινα +πεισθέντες εις τας εισηγήσεις των εν Ιθώμη απέπεμψαν μόνους αυτούς +εκ των συμμάχων, μη εκδηλώσαντες μεν την υποψίαν, ειπόντες δε ότι +δεν είχον πλέον την ανάγκην των εις τίποτε. Οι Αθηναίοι όμως ενόησαν +ότι τους απέπεμπον χωρίς να τοις είπουν τον αληθή λόγον, αλλά διότι +είχον συλλάβει κατ' αυτών υπόνοιάν τινα· όθεν αγανακτήσαντες και μη +δυνάμενοι να υποφέρουν το τοιούτο εκ μέρους των Λακεδαιμονίων, ευθύς +άμα ανεχώρησαν, αφήκαν την μετ' αυτών γενομένην συμμαχίαν εναντίον +των Μήδων και εγένοντο σύμμαχοι με τους εχθρούς των Λακεδαιμονίων +Αργείους· αμφότεροι δε ηνώθησαν με τους Θεσσαλούς διά των αυτών +όρκων και της αυτής συνθήκης. + +103. Οι δε εν Ιθώμη, μετά δεκαετή πολιορκίαν, μη δυνάμενοι πλέον να +ανθέξουν, εσυνθηκολόγησαν προς τους Λακεδαιμονίους, επί τω όρω να +εξέλθουν εκ της Πελοποννήσου με σπονδάς και μηδέποτε να επιστρέψουν +εις αυτήν· όστις δε συνελαμβάνετο να μένη δούλος του λαβόντος. +Υπήρχε δε προηγουμένως εις τους Λακεδαιμίους χρησμός εκ Δελφών να +αφήνουν ανενόχλητον τον ικέτην του Ιθωμήτα Διός. Εξήλθον λοιπόν +αυτοί και οι παίδες και αι γυναίκες, και δεχθέντες αυτούς οι +Αθηναίοι ένεκα του ήδη προς τους Λακεδαιμονίους μίσους των κατώκισαν +αυτούς εις την Ναύπακτον, την οποίαν εσχάτως είχον κυριεύσει παρά +των κατεχόντων αυτήν Λοκρών των Οζολών. Και οι Μεγαρείς επίσης +εισήλθαν εις την συμμαχίαν, αποστατήσαντες από τους Λακεδαιμονίους, +ένεκα του πολέμου τον οποίον είχον προς τους Κορινθίους περί των +συνόρων της γης αυτών. Και ούτως οι Αθηναίοι εγένοντο κύριοι των +Μεγαρέων και των Πηγών, και ωκοδόμησαν τα μακρά τείχη των Μεγάρων τα +από της πόλεως εις Νίσαιαν άγοντα, και τα εφρούρουν αυτοί. Και των +μεν Κορινθίων το σφοδρόν μίσος από της εποχής εκείνης προ πάντων +ήρχισε πρώτον να γεννάται κατά των Αθηναίων. + +104. Ο δε Λίβυς Ινάρως ο Ψαμμητίχου, βασιλεύς των Λιβύων των +συνορευόντων με την Αίγυπτον, ορμώμενος εκ της Μαρείας, πόλεως +κειμένης άνωθεν του Φάρου, απεστάτησεν από του βασιλέως Αρταξέρξου +τα πλείστα μέρη της Αιγύπτου, και γενόμενος άρχων αυτός προσεκάλεσε +τους Αθηναίους. Ούτοι δε (διότι έτυχον εις εκστρατείαν κατά της +Κύπρου με διακόσια πλοία εαυτών και των συμμάχων) ήλθον αφήσαντες +την Κύπρον, και αναπλεύσαντες τον Νείλον από θαλάσσης, και γενόμενοι +κύριοι του ποταμού τούτου και των δύο τρίτων της Μέμφιδος, +προσέβαλαν το τρίτον μέρος όπερ καλείται λευκόν τείχος. Εκεί υπήρχον +οι φυγάδες Πέρσαι και Μήδοι, και όσοι εκ των Αιγυπτίων δεν είχον +συναποστατήσει. + +105. Οι δε Αθηναίοι προσεγγίσαντες μετά του στόλου των εις Αλιάς και +αποβιβασθέντες συνεκρότησαν μάχην προς τους Κορινθίους και +Επιδαυρίους, και ενίκων οι Κορίνθιοι. Και ύστερον οι Αθηναίοι +εναυμάχησαν πλησίον της Κεκρυφαλείας κατά των πελοποννησιακών πλοίων +και ενίκων οι Αθηναίοι. Εκραγέντος δε του πολέμου μεταξύ Αιγινητών +και Αθηναίων, συγκροτείται μετά ταύτα πλησίον της Αιγίνης μεγάλη +ναυμαχία εις ην έλαβον μέρος και οι σύμμαχοι εκατέρων. Οι Αθηναίοι +ενίκησαν, και κυριεύσαντες εβδομήκοντα πλοία αυτών απέβησαν εις την +ξηράν και επολιόρκησαν την πόλιν, Λεωκράτους του Στροίβου +στρατηγούντος. Έπειτα θέλοντες οι Πελοποννήσιοι να βοηθήσουν τους +Αιγινήτας εις μεν την Αίγιναν διεβίβασαν τριακόσιους οπλίτας +οίτινες, είχον χρησιμεύσει πρότερον ως επίκουροι των Κορινθίων και +Επιδαυρίων, κατέλαβαν δε τα ύψη της Γερανείας. Και εις την Μεγαρίδα +δε κατέβησαν οι Κορίνθιοι μετά των συμμάχων, νομίζοντες ότι οι +Αθηναίοι, των οποίων πολύς στρατός ήτο απών εις την Αίγιναν και εις +την Αίγυπτον, δεν θα ήσαν εις κατάστασιν να βοηθήσουν τους Μεγαρείς, +ή, εάν τους εβοήθουν, θα έλυαν τουλάχιστον την πολιορκίαν της +Αιγίνης. Αλλ' οι Αθηναίοι το μεν προ της Αιγίνης στράτευμα δεν +μετεκίνησαν, φθάνουσι δε εις τα Μέγαρα οι υπολειφθέντες εις Αθήνας +πρεσβύτατοι και νεώτατοι υπό την στρατηγίαν του Μυρωνίδου. Και +γενομένης μάχης ισορρόπου προς τους Κορινθίους εχωρίσθησαν απ' +αλλήλων, εκατέρου μέρους ισχυριζομένου ότι δεν ενικήθη υπό του +ετέρου. Και οι μεν Αθηναίοι (οίτινες όμως πλειότερον ενίκησαν) μετά +την αναχώρησίν των Κορινθίων έστησαν τρόπαιον. Οι δε Κορίνθιοι, +κακιζόμενοι υπό των εν τη πόλει πρεσβυτέρων και παρασκευασθέντες +ύστερον επί δώδεκα ημέρας ολοκλήρους, ήλθον και έστησαν τρόπαιον και +αυτοί απέναντι του των Αθηναίων ως νικήσαντες. Αλλ' οι Αθηναίοι +προσδραμόντες εκ των Μεγάρων τους μεν εγείραντας το τρόπαιον +εφονευσαν, συμπλακέντες δε μετά των άλλων ενίκησαν. + +106. Οι δε Κορίνθιοι νικηθέντες υπεχώρηοαν, και μέρος αυτών αρκετόν, +βιασθέν ισχυρώς και αποπλανηθέν της οδού, ενέπεσεν εις ιδιωτικόν τι +κτήμα περικυκλούμενον υπό μεγάλης τάφρου και μη έχον έξοδον. Τούτο +εννοήσαντες οι Αθηναίοι έκλεισαν την είσοδον με τους οπλίτας και +παρατάξαντες κύκλω τους ψιλούς εφονευσαν διά λιθοβολισμών πάντας +τους εισελθόντας, και το πάθημα τούτο υπήρξε μέγα διά τους +Κορινθίους. Το δε πλείστον μέρος του στρατού αυτών ανεχώρησεν εις τα +ίδια. + +107. Ήρχισαν δε κατά τους χρόνους τούτους οiκοδομούμενα τα μακρά +τείχη μέχρι της θαλάσσης, ήτοι το μέχρι Φαλήρου και το μέχρι +Πειραιώς. Ότε δε οι Φωκείς εστράτευσαν εις Δωρίδα, μητρόπολιν των +Λακεδαιμονίων, κατά του Βοιού, του Κυτινίου και του Ερινεού, και +εκυρίευσαν μίαν εκ των μικρών τούτων πόλεων, οι Λακεδαιμόνιοι, υπό +την στρατηγίαν Νικομήδους του Κλεομβρότου, κηδεμόνας του νεαρού +εισέτι βασιλέως Πλειστοάνακτος του Παυσανίου, εβοήθησαν τους Δωριείς +μετά χιλίων πεντακοσίων οπλιτών Λακεδαιμονίων και δεκακισχιλίων +συμμάχων, και αναγκάσαντες τους Φωκείς να αποδώσωσι την πόλιν διά +συνθήκης απεχώρησαν πάλιν. Και διά θαλάσσης μεν, εάν ήθελον να +περαιωθώσι διά του Κρισαίου κόλπου, οι περιπλέοντες Αθηναίοι έμελλον +να τους εμποδίσωσι· διά δε της Γερανείας δεν εφαίνετο ασφαλές εις +αυτούς να διαπεραιωθούν ενόσω οι Αθηναίοι κατείχαν τα Μέγαρα και τας +Πηγάς. Διότι και δύσβατος ήτο η Γεράνεια και εφρουρείτο πάντοτε υπό +Αθηναίων οι δε Λακεδαιμόνιοι ενόουν ότι και τότε έμελλον ούτοι να +εμποδίσουν εις αυτούς και την διάβασιν εκείνην. Ενόμισαν λοιπόν +πρέπον να παραμείνουν εις Βοιωτίαν και να σκεφθούν με ποίον +ασφαλέστατον τρόπον να διαπορευθούν. Άλλως και προσεκαλούντο κρυφίως +υπό τινων Αθηναίων, οίτινες ήλπιζαν να καταλύσωσι την δημοκρατίαν +και τα οικοδομούμενα μακρά τείχη. Έδραμον δε κατ' αυτών οι Αθηναίοι +πανστρατιά μετά χιλίων Αργείων και άλλων τους οποίους απέστειλε +καθεμία σύμμαχος πόλις· συνεποσώθησαν δε εις δεκατέσσαρας χιλιάδας. +Την εκστρατείαν εκείνην επεχείρησαν διότι έβλεπον αυτούς +αμηχανούντας πόθεν να διέλθουν και υποπτευόμενοι ότι ετεκταίνετό τι +περί καταλύσεως της δημοκρατίας. Ήλθον προσέτι προς τους Αθηναίους +δυνάμει της συμμαχίας ιππείς Θεσσαλοί, οίτινες όμως κατά την ώραν +της συμπλοκής μετέβησαν προς τους Λακεδαιμονίους. + +108. Γενομένης δε μάχης εν Τανάγρα της Βοιωτίας, ενίκων οι +Λακεδαιμόνιοι και οι σύμμαχοι, και ο φόνος εγένετο πολύς εξ +αμφοτέρων των μελών. Και οι μεν Λακεδαιμόνιοι, εισελθόντες εις την +Μεγαρίδα και αποκόψαντες τα δένδρα, απήλθον πάλιν εις τον τόπον +αυτών διά της Γερανείας και του ισθμού· οι δε Αθηναίοι, εξήκοντα δύο +ημέρας μετά την μάχην, εστράτευσαν κατά των Βοιωτών, υπό την +στρατηγίαν του Μυρωνίδου, και νικήσαντες αυτούς εις μάχην εν +Οινοφύτοις εγένοντο κύριοι της Βοιωτίας και Φωκίδος, κατηδάφισαν το +τείχος των Ταναγραίων, έλαβον ομήρους εκατόν άνδρας εκ των +πλουσιωτάτων Λοκρών των Οπουντίων, και απετελείωσαν τα μακρά αυτών +τείχη. Μετά ταύτα εσυνθηκολόγησαν προς τους Αθηναίους και οι +Αιγινήται, κατεδαφίσαντες τα τείχη των, και τα πλοία παραδώσαντες, +και υποσχεθέντες να τελούν φόρον εις τον μετέπειτα χρόνον. Οι +Αθηναίοι περιέπλευσαν και την Πελοπόννησον, υπό την στρατηγίαν +Τολμίδου του Τολμαίου, επυρπόλησαν τον ναύσταθμον των Λακεδαιμονίων, +εκυρίευσαν την πόλιν των Κορινθίων Χαλκίδα, και αποβιβασθέντες εις +την ξηράν ενίκησαν τους Σικυωνίους. + +109. Οι δε εν τη Αιγύπτω Αθηναίοι και οι σύμμαχοι επέμεναν ακόμη, +και δι' αυτούς ο πόλεμος είχε λάβει διαφόρους φάσεις. Κατά πρώτον +μεν εγένοντο κύριοι της Αιγύπτου οι Αθηναίοι, και ο βασιλεύς πέμπει +εις Λακεδαίμονα τον Μεγάβαζον, Πέρσην άνδρα, έχοντα χρήματα μαζί +του, ίνα πείση τους Πελοποννησίους να εισβάλουν εις την Αττικήν και +αναγκάση ούτω τους Αθηναίους να εκκενώσουν την Αίγυπτον. Αλλά, +επειδή η υπόθεσίς του δεν επροχώρει και τα χρήματα εξωδεύοντο +ματαίως, τον μεν Μεγάβαζον μετά των υπολειπομένων χρημάτων ανακαλεί +εις την Ασίαν· πέμπει δε τον Πέρσην Μεγάβυζον τον Ζωπύρου μετά +πολλής στρατιάς· ο οποίος ελθών διά ξηράς ενίκησε τους Αιγυπτίους +και τους συμμάχους, εξεδίωξεν από την Μέμφιδα τους Έλληνας και +απέκλεισε τέλος αυτούς εις την νήσον Προσωπίτιδα· επολιόρκει δε +αυτούς επί έν ολόκληρον έτος και μήνας έξ, μέχρις ου αποξηράνας την +διώρυγα και παρατρέψας αλλαχού το ύδωρ τα μεν πλοία έφερεν εν ξηρώ, +της δε νήσου το πλείστον μέρος κατέστησεν ήπειρον· διαβάς δε πεζή +εκυρίευσε την νήσον. + +110. Ούτω κατεστράφησαν τα ελληνικά πράγματα, μετά εξαετή πόλεμον· +και ολίγοι εκ των πολλών πορευόμενοι διά της Λιβύης εσώθησαν εις την +Κυρήνην, οι δε πλείστοι απωλέσθησαν. Η Αίγυπτος δε πάλιν εγένετο +υποτελής του βασιλέως, πλην του Αμυρταίου του βασιλεύοντος εις την +τελματώδη χώραν. Τούτον, ένεκα της μεγάλης εκτάσεως του τέλματος, +δεν ηδύναντο να υποτάξωσιν, εν ταυτώ δε διότι οι κάτοικοι των +τελμάτων εκείνων είναι οι μαχιμώτατοι των Αιγυπτίων, Ινάρως δε ο των +Λιβύων βασιλεύς, ο οποίος τα πάντα είχε πράξει προς διατάραξιν της +Αιγύπτου, συλληφθείς διά προδοσίας, ανεσταυρώθη. Εν τούτοις +πεντήκοντα τριήρεις των Αθηναίων και των άλλων συμμάχων πλέουσαι +προς την Αίγυπτον ίνα αντικαταστήσουν τας πρώτας ήραξαν εις το +Μενδήσιον στόμιον, αγνοούντων των πληρωμάτων όσα είχον συμβή. +Προσβληθείσαι διά ξηράς μεν υπό πεζών, διά θαλάσσης δε υπό του +ναυτικού των Φοινίκων εχάθησαν πολλαί, και μόλις ολίγισται +κατώρθωσαν να διαφύγουν. Και τα μεν κατά την μεγάλην στρατείαν των +Αθηναίων και των συμμάχων εις Αίγυπτον ούτως ετελείωσαν. + +111. Εκ δε της Θεσσαλίας εξορισθείς ο Ορέστης ο υιός του βασιλέως +των Θεσσαλών Εχεκρατίδου έπεισε τους Αθηναίους να τον αποκαταστήσουν +εις την εξουσίαν. Και οι Αθηναίοι παραλαβόντες τους Βοιωτούς και +τους Φωκείς, συμμάχους όντας, εξεστράτευσαν κατά των Φαρσάλων της +Θεσσαλίας· και της μεν γης, δεν ήσαν κύριοι άλλου μέρους ειμή όσον +είχον διά στρατόπεδον, χωρίς να απομακρύνωνται πολύ απ' αυτού, διότι +ημποδίζοντο υπό των Θεσσαλών ιππέων, την δε πόλιν δεν εκυρίευσαν, +και το σχέδιον ένεκα του οποίου εξεστράτευσαν απέτυχεν εντελώς. +Επέστρεψαν λοιπόν άπρακτοι έχοντες μεθ' εαυτών τον Ορέστην. Μετά +ταύτα, όχι ύστερον από πολύ, χίλιοι Αθηναίοι, επιβάντες εις τα εν +ταις Πηγαίς πλοία (διότι αυτοί κατείχον τας Πηγάς) παρέπλευσαν μέχρι +Σικυώνος, στρατηγούντος Περικλέους του Ξανθίππου, και αποβάντες εις +την ξηράν ενίκησαν τους μετ' αυτών συμπλακέντας Σικυωνίους, και +ευθύς παραλαβόντες τους Αχαιούς και διαπλεύσαντες εις την αντιπέραν +όχθην εστράτευσαν κατά της Οινιάδος της Ακαρνανίας και επολιόρκησαν +αυτήν· αλλά μη δυνηθέντες να την κυριεύσουν απεχώρησαν εις Αθήνας. + +112. Ύστερον δε, μετά παρέλευσιν τριών ετών, σπονδαί πενταετείς +εγένοντο μεταξύ Πελοποννησίων και Αθηναίων. Και ελληνικού μεν +πολέμου απέσχον οι Αθηναίοι, εξεστράτευσαν δε κατά της Κύπρου με +διακόσια πλοία ιδικά των και των συμμάχων, στρατηγούντος του +Κίμωνος. Και εξήκοντα μεν εκ τούτων των πλοίων έπλευσαν εις την +Αίγυπτον, κατά πρόσκλησιν του Αμυρταίου του βασιλέως της τελματώδους +χώρας, τα δε άλλα επολιόρκουν το Κίτιον. Αλλά, αποθανόντος του +Κίμωνος και επελθούσης πείνης, απεχώρησαν από του Κιτίου· και +πλεύσαντες άνωθεν της εν Κύπρω Σαλαμίνος εναυμάχησαν και +επεζομάχησαν συγχρόνως κατά των Φοινίκων και Κιλίχων, και νικήσαντες +εις αμφότερα απεχώρησαν εις τα ίδια ακολουθούμενοι υπό των πλοίων τα +οποία είχον επιστρέψει εκ της Αιγύπτου. Μετά ταύτα οι Λακεδαιμόνιοι +επεχείρησαν τον ιερόν καλούμενον πόλεμον, και καταλαβόντες το εν +Δελφοίς ιερόν παρέδωκαν αυτό εις τους Δελφούς. Αλλ' ύστερον πάλιν οι +Αθηναίοι μετά την αποχώρησιν αυτών πέμψαντες στρατόν και +καταλαβόντες το παρέδωκαν εις τους Φωκείς. + +113. Ότε ολίγος χρόνος παρήλθε μετά ταύτα, επειδή οι Βοιωτοί φυγάδες +κατείχον την Ορχομενόν και την Χαιρώνειαν και άλλας τινάς πόλεις της +Βοιωτίας, οι Αθηναίοι, στρατηγούντος Τολμίδου του Τολμαίου, +εξεστράτευσαν κατά των πολεμίων εκείνων πόλεων με χιλίους εαυτών +οπλίτας και όσους έδωκαν οι άλλοι σύμμαχοι. Κυριεύσαντες δε την +Χαιρώνειαν απεχώρουν, αφού αφήκαν φρουράν. Ενώ όμως επορεύοντο προς +την Κορώνειαν, επιτίθενται κατ' αυτών οι εκ της Ορχομενού Βοιωτοί +φυγάδες, και οι μετ' αυτών Λοκροί, και οι Ευβοείς, και όσοι ήσαν της +αυτής γνώμης· νικήσαντες δε μέρος μεν των Αθηναίων απέκτεινον, μέρος +δε συνέλαβον ζώντας. Και την Βοιωτίαν πάσαν εξεκένωσαν οι Αθηναίοι +συνθηκολογήσαντες να τοις αποδοθούν οι αιχμάλωτοι. Επιστρέψαντες δε +εις τας πατρίδας των οι των Βοιωτών φυγάδες και όλοι οι άλλοι έγιναν +πάλιν αυτόνομοι. + +114. Μετά ταύτα, όχι πολύ ύστερον, απεστάτησεν από τους Αθηναίους η +Εύβοια· και ότε είχεν ήδη μεταβή εις αυτήν ο Περικλής ηγγέλθη εις +αυτόν ότι απεστάτησαν τα Μέγαρα, ότι οι Πελοποννήσιοι μέλλουν να +εισβάλουν εις την Αττικήν και ότι οι φρουροί των Αθηναίων +κατεσφάγησαν υπό των Μεγαρέων, εκτός εκείνων όσοι διεσώθησαν εις +Νίσαιαν· απεστάτησαν δε οι Μεγαρείς, αφού προηγουμένως εζήτησαν την +συνδρομήν των Κορινθίων, των Σικυωνίων και των Επιδαυρίων. Έσπευσε +λοιπόν ο Περικλής να επαναφέρη τον στρατόν εκ της Ευβοίας. Έπειτα οι +Πελοποννήσιοι, οδηγούμενοι υπό του βασιλέως των Λακεδαιμονίων +Πλειστοάνακτος του Παυσανίου, εισέβαλον εις την Αττικήν και εδήωσαν +την Ελευσίνα και το Θρίον· μη προχωρήσαντές δε περαιτέρω επέστρεψαν +εις τα ίδια. Οι δε Αθηναίοι διαβάντες πάλιν την Εύβοιαν, +στρατηγούντος του Περικλέους, την καθυπέταξαν όλην. Και εις μεν τας +άλλας αυτής πόλεις επέβαλον όρους, τους δε κατοίκους της Ιστιαίας +εκδιώξαντες κατέσχον την χώραν των αυτοί. + +115. Όχι δε μετά πολύν χρόνον μετά την αναχώρησίν των από της +Ευβοίας συνωμολόγησαν προς τους Λακεδαιμονίους και τους συμμάχους +αυτών τριακονταετείς συνθήκας αποδώσαντες την Νίσαιαν, τας Πηγάς, +την Τροιζήνα και την Αχαΐαν διότι ταύτας τας πόλεις ούσας των +Πελοποννησίων κατείχον οι Αθηναίοι. Μετά έξ δε έτη ηγέρθη πόλεμος +μεταξύ Σαμίων και Μιλησίων περί της Πριήνης· και οι Μιλήσιοι +φανέντες υποδεέστεροι εις τον πόλεμον ήλθον εις τας Αθήνας και +παρεπονούντο κατά των Σαμίων. Συνεπεβοήθουν δε αυτούς καί τινες +ιδιώται εξ αυτής της Σάμου θέλοντες να μεταβάλουν το πολίτευμα +αυτής. Πλεύσαντες λοιπόν εις Σάμον οι Αθηναίοι με τεσσαράκοντα πλοία +εγκατέστησαν την δημοκρατίαν, και λαβόντες ομήρους εκ των Σαμίων, +πεντήκοντα παίδας και ίσους άνδρας, τους οποίους απέθεσαν εις την +Λήμνον, ανεχώρησαν εγκαταλιπόντες φρουράν. + +Τότε τινές εκ των Σαμίων, οίτινες δεν είχον δυνηθή να υπομείνωσιν, +αλλ' είχον φύγει, συμμαχήσαντες μετά των εν τη πόλει ισχυροτάτων και +μετά του Πισσούθνα του Υστάσπου, όστις τότε εκυβέρνα τας Σάρδεις, +και λαβόντες επτακοσίους επικούρους διέβησαν διά νυκτός εις την +Σάμον. Και πρώτον μεν επανεστάτησαν κατά του δήμου και συνέλαβον +τους πλείστους, έπειτα υποκλέψαντες εκ Λήμνου τους εαυτών ομήρους +απεστάτησαν αναφανδόν και παρέδωκαν εις τον Πισσούθναν τους φρουρούς +των Αθηναίων και τους άρχοντας, οίτινες ήσαν παρ' αυτοίς, και +παρεσκευάζοντο ευθύς να εκστρατεύσουν κατά της Μιλήτου. Μετ' αυτών +δε συναπεστάτησαν και οι Βυζάντιοι. + +116. Άμα έμαθον ταύτα οι Αθηναίοι, έπλευσαν κατά της Σάμου με +εξήκοντα πλοία, εξ ων τα μεν δεκαέξ δεν μετεχειρίσθησαν (διότι μέρος +μεν αυτών έπεμψαν εις την Καρίαν διά να κατασκοπεύσουν τον +φοινικικόν στόλον, μέρος δε διά να ειδοποιήσουν την Χίον και την +Λέσβον όπως στείλουν βοηθείας), με τα άλλα δε τεσσαράκοντα τέσσαρα, +υπό την στρατηγίαν του Περικλέους και εννέα άλλων, συνεκρότησαν +ναυμαχίαν πλησίον της Τραγίης νήσου προς τα εβδομήκοντα πλοία των +Σαμίων, εκ των οποίων τα είκοσι είχον στρατιώτας· όλα δε τα πλοία +ταύτα ήρχοντο εκ της Μιλήτου. Και οι Αθηναίοι ενίκησαν. Ύστερον δε +ενισχύθησαν με άλλα τεσσαράκοντα πλοία των Αθηναίων, και με +εικοσιπέντε των Χίων και Λεσβίων. Και αποβάντες εις την ξηράν και +έχοντες ανώτερον πεζικόν επολιόρκησαν την πόλιν διά τριών τειχών και +εκ της θαλάσσης. Ο δε Περικλής λαβών εξήκοντα εκ των προσωρμισμένων +πλοίων ανεχώρησε ταχέως εις Καύνον και Καρίαν, άμα ηγγέλθη ότι +πλέουσι κατ' αυτών φοινικικά πλοία. Ανεχώρησε δ' εκ της Σάμου μετά +πέντε πλοίων ο Στησαγόρας και οι άλλοι όπως ενωθούν με τα φοινικικά. + +117.Εν τούτω τω μεταξύ εκπλεύσαντες οι Σάμιοι εξ απροόπτου και +επιπεσόντες κατά του απροφυλάκτου στρατοπέδου τας μεν προφυλακίδας +ναυς κατέστρεψαν, ναυμαχήσαντες δε προς εκείνας αι οποίαι ώρμησαν +εναντίον των ενίκησαν αυτάς και εγένοντο κύριοι της θαλάσσης των +περί τας δεκατέσσαρας ημέρας εισκομίζοντες και εκκομίζοντες όσα +ήθελον. Ελθόντος δε του Περικλέους κατεκλείσθησαν πάλιν διά των +πλοίων. Και εκ των Αθηνών ύστερον εστάλη και άλλη επικουρία, +τεσσαράκοντα μεν πλοία υπό τον Θουκυδίδην και τον Άγνωνα και τον +Φορμίωνα, είκοσι δε υπό τον Τληπόλεμον και τον Αντικλέα, και +τριάκοντα εκ της Χίου και της Λέσβου. Και μικράν μεν ναυμαχίαν +έκαμαν οι Σάμιοι· μη δυνάμενοι δε να ανθέξουν υπεχώρησαν εις τους +πολιορκητάς τον ένατον μήνα, και παραδοθέντες διά συνθήκης +κατηδάφισαν το τείχος των, έδωκαν ομήρους, παρέδωκαν τα πλοία και +υπεχρεώθησαν να πληρώνουν κατά προθεσμίας τα δαπανηθέντα χρήματα. +Εσυνθηκολόγησαν δε και οι Βυζάντιοι να μένουν υπήκοοι καθώς ήσαν +πρότερον. + +118. Ολίγα έτη κατόπιν συνέβησαν τα προαναφερθέντα συμβάντα, ήτοι τα +Κερκυραϊκά και τα Ποτειδαιατικά και όσα εχρησίμευσαν ως πρόφασις διά +τον παρόντα πόλεμον. Όλα δε ταύτα όσα οι Έλληνες έπραξαν προς +αλλήλους και προς τον βάρβαρον εγένοντο εις πεντήκοντα έτη από της +αναχωρήσεως του Ξέρξου μέχρι της αρχής τούτου του πολέμου. Εις το +διάστημα τούτο οι Αθηναίοι και την ιδικήν των αρχήν κατέστησαν +μονιμωτέραν και αυτοί επροχώρησαν εις μέγαν βαθμόν δυνάμεως. Οι δε +Λακεδαιμόνιοι αισθανθέντες τούτο δεν τους ημπόδισαν ειμή επ' ολίγον +και το πλείστον του χρόνου ησύχαζον, όντες μεν ως και πρότερον οκνοί +εις το να επιχειρούν πολέμους, εκτός εάν ηναγκάζοντο εις τούτο, +εμποδιζόμενοι δ' ενίοτε και υπό των ιδικών των πολέμων· τέλος όμως η +δύναμις των Αθηναίων, ανυψωθείσα περιφανώς, έβλαπτε πλέον και τους +συμμάχους αυτών. Τότε δε εξηντλήθη η υπομονή των και ενόμισαν +καθήκον των να κινηθούν μετά πάσης σπουδής και να καθαιρέσουν την +ισχύν, εάν δυνηθώσιν, επιχειρούντες τον παρόντα πόλεμον. Αυτοί +λοιπόν οι Λακεδαιμόνιοι απεφάσισαν να θεωρήσουν ως διαλυμένας τας +σπονδάς και τους Αθηναίους ως αδικούντας. Πέμψαντες δε εις Δελφούς +ηρώτων τον θεόν αν ο πόλεμος ήθελεν αποβή υπέρ αυτών. Ο δε θεός +είπεν εις αυτούς, ως λέγεται, ότι ήθελον νικήσει, εάν επολέμουν με +όλας τας δυνάμεις των, και ότι αυτός ήθελεν έλθει εις βοήθειάν των +είτε προσκαλούμενος είτε απρόσκλητος. + +119. Προσκαλέσαντες λοιπόν και πάλιν τους συμμάχους ηθέλησαν να τους +συμβουλευθούν αν έπρεπε να πολεμήσουν. Ότε δε ήλθον οι πρέσβεις από +τας συμμάχους πόλεις και συνήλθε συνέλευσις, έκαστος είπεν όσα +ήθελε, κατηγορούντες οι περισσότεροι τους Αθηναίους και φρονούντες +ότι έπρεπε να γίνη πόλεμος· αλλ' οι Κορίνθιοι, οίτινες προηγουμένως +είχον παρακαλέσει ιδαιτέρως κάθε πόλιν να ψηφίση τον πόλεμον, +φοβηθέντες, μήπως εις αυτό το αναμεταξύ καταστραφή η Ποτείδαια, και +ευρεθέντες τότε παρόντες επροχώρησαν τελευταίοι και είπον τα εξής. + +120. «Τους μεν Λακεδαιμονίους, ω γενναίοι σύμμαχοι, δεν δυνάμεθα +πλέον να κατηγορώμεν ότι δεν απεφάσισαν αυτοί τον πόλεμον, καθ' όσον +μας εκάλεσαν εδώ σήμερον προς τούτο· διότι ούτω πρέπει οι αρχηγοί, +τα ιδιαίτερα συμφέροντα ίσα και αμερόληπτα διαχειριζόμενοι, να +φροντίζουν εξαιρετικώς περί των κοινών, αφού εις τας άλλας +διακρίσεις αυτοί προ πάντων προτιμώνται. Εξ ημών δε όσοι μεν +συνανεμίγησαν και ωμίλησαν προς τους Αθηναίους δεν έχουν ανάγκην +διδαχής διά να προφυλάττωνται απ' αυτών· οι δε κατοικούντες την +μεσόγειον μάλλον ή τα παράλια πρέπει να μάθουν, ότι, εάν δεν +βοηθήσουν τους παραλίους, δυσκολωτέρα θα είναι εις αυτούς η εξαγωγή +των προϊόντων της χώρας, και η εισαγωγή εκείνων όσα διά της θαλάσσης +παρέχονται εις τους μεσόγεια οικούντας. Δεν πρέπει λοιπόν να γίνουν +σήμερον κακοί κριταί των λεγομένων, νομίζοντες ότι ταύτα δεν τους +ενδιαφέρουν, αλλά να σκεφθούν ότι, εάν παραμελήσουν τας παραλίους +πόλεις, ο κίνδυνος θέλει προχωρήσει μέχρις αυτών, και ότι κατ' αυτήν +την στιγμήν πρέπει να σκέπτωνται τόσον περί εαυτών όσον και περί των +άλλων. Διά τούτο δεν πρέπει να διστάζουν να ανταλλάξουν τον πόλεμον +με την ειρήνην. Διότι ανδρών μεν φρονίμων ίδιον είναι να ησυχάζουν +εφ' όσον δεν αδικούνται· των δε ανδρείων, άμα αδικηθούν, να +μεταπίπτουν εκ της ειρήνης εις τον πόλεμον, και εν καιρώ τω δέοντι +να επανέρχωνται πάλιν εκ του πολέμου εις την ειρήνην· και ούτε διά +την εν τω πολέμω ευτυχίαν να υπερηφανεύωνται, ούτε να αφήνουν ν' +αδικώνται αρεσκόμενοι εις την ησυχίαν της ειρήνης. Διότι και ο χάριν +της ηδονής φοβούμενος τους κόπους, εάν ησυχάζη όταν δεν πρέπη, +τάχιστα θέλει στερηθή του αταράχου βίου τον οποίον φοβείται μη χάση, +και ο υπερηφανευόμενος διά τας ευτυχίας του πολέμου δεν ενθυμείται +ότι απατηλή είναι η έπαρσίς του. Διότι πολλαί επιχειρήσεις κακαί, +επειδή οι αντίπαλοι έτυχον μάλλον οκνοί, επέτυχον, και ακόμη μάλλον +πλειότεραι, αι οποίαι εφαίνοντο καλά λογαριασμέναι, τουναντίον +απέβησαν καταστρεπτικαί. Ουδείς εκτελεί εμπράκτως μετά της αυτής +πεποιθήσεως όσα εσυλλογίσθη· αλλ' αφόβως μεν συλλογιζόμεθα, μετά +φόβου δε και ελλιπώς εκτελούμεν το έργον. + +121. »Ημείς δε σήμερον εγείρομεν τον πόλεμον και διότι αδικούμεθα +και διότι έχομεν σημαντικά εναντίον αυτών παράπονα και μόλις +επιτυχώς υπερασπισθώμεν εναντίον των Αθηναίων θέλομεν παύση εγκαίρως +αυτόν. Διά πολλάς δε αιτίας είναι πιθανόν να νικήσωμεν· πρώτον μεν +διότι είμεθα πολυαριθμότεροι και έχομεν εμπειρίαν πολεμικήν, έπειτα +δε διότι πάντες ανεξαιρέτως θα εκτελέσωμεν τα παραγγελλόμενα. Ως +προς το ναυτικόν δε, εις το οποίον υπερτερούν, θέλομεν εξοπλίσει +τοιούτο διά της υπαρχούσης εις έκαστον ημών περιουσίας και διά των +εν Δελφοίς και εν Ολυμπία χρημάτων. Θέλομεν κάμει δε αυτό το δάνειον +ίνα δι' αδροτέρου μισθού προσελκύσωμεν εις το μέρος μας τους ξένους +ναύτας αυτών. Διότι η δύναμις των Αθηναίων είναι μάλλον μισθωτή παρά +ιδική των. Η δε ημετέρα θέλει είσθαι εις ολιγώτερον κίνδυνον +εκτεθειμένη, καθότι στηρίζεται μάλλον επί των σωμάτων ή επί των +χρημάτων. Εάν άπαξ νικηθούν εν ναυμαχία, κατά πάσαν πιθανότητα +καταβάλλονται. Εάν δε η αντίστασίς των παραταθή, θα λάβωμεν καιρόν +να εξασκηθώμεν περί τα ναυτικά· και, όταν εξισωθώμεν κατά την +ναυτικήν μάθησιν με αυτούς, θέλομεν βεβαίως τους υπερβή κατά την +γενναιότητα. Ό,τι ημείς έχομεν εκ φύσεως πλεονέκτημα, εκείνοι δεν +δύνανται να το απολαύσουν διά της διδαχής. Ό,τι δε έχουσιν ανώτερον +ως εκ της μαθήσεως, ημείς πρέπει να το εκμηδενίσωμεν διά της +μελέτης. Χρήματα όσα απαιτούνται προς τον σκοπόν τούτον θα τα +φέρωμεν. Διότι θα ήτο δεινόν, ενώ οι σύμμαχοι των Αθηναίων δεν +αποκάμνουν πληρώνοντες διά την δουλείαν των, να μη δαπανήσωμεν ημείς +διά να τιμωρήσωμεν τους εχθρούς μας, και συγχρόνως διά να σωθώμεν +ημείς αυτοί, και τέλος να μη στερηθώμεν των αγαθών μας και πάθωμεν +όσα κακά έπαθον και αυτοί. + +122. » Υπάρχουν δε εις ημάς και άλλοι τρόποι πολέμου· να +παρακινήσωμεν τους συμμάχους των εις αποστασίαν, ήτις θέλει είσθαι +έμμεσος αφαίρεσις των προσόδων με τας οποίας αποκτούν ισχύν· ν' +αποκλείσωμεν διά τειχών την χώραν των, και άλλα διάφορα, τα οποία +δεν είναι δυνατόν σήμερον να προΐδη τις. Διότι ο πόλεμος δεν +προβαίνει κατά κανόνας ρητούς, αλλ' αυτός μόνος του επινοεί +τεχνάσματα κατά τας εκάστοτε περιστάσεις· τότε ο μεν φερθείς +μετριοπαθώς είναι ασφαλέστερος, ο δε παραφερθείς πράττει περισσότερα +σφάλματα. Ας ενθυμώμεθα δε και ότι, εάν έκαστος εξ ημών εφιλονείκει +περί γης ορίων μετά ισοπάλων, ήθελεν είσθαι υποφερτόν. Αλλά σήμερον +οι Αθηναίοι όντες εις κατάστασιν να πολεμήσουν προς σύμπαντας ημάς, +είναι ακόμη περισσότερον δυνατοί να μας πολεμήσουν κατά πόλεις· +ώστε, εάν δεν απωθήσωμεν αυτούς από κοινού και κατά έθνη και κατά +πόλεις ομοφώνως, θα μας υποτάξουν άκοπα ευρίσκοντες ημάς +διηρημένους. Και η ήττα, την οποίαν και ν' ακούη τις είναι +δυσάρεστον, μάθετε ότι δεν θέλει επιφέρει άλλο τι ή την εντελή +δουλείαν· το οποίον και λεγόμενον μόνον υποθετικώς αποτελεί εντροπήν +διά την Πελοπόννησον, δηλαδή πόλεις τοσαύται να φέρουν τον ζυγόν +μιας. Εάν όμως συμβή τούτό, θα φανώμεν ότι ή δικαίως πάσχομεν ή διά +δειλίαν ανεχόμεθα τα παθήματα, και θα δειχθώμεν κατώτεροι των +πατέρων ημών, οι οποίοι ηλευθέρωσαν την Ελλάδα από τους Πέρσας· +ημείς δε ούτε και ημών αυτών την ελευθερίαν εξασφαλίζομεν, αλλ' +αφήνομεν μίαν πόλιν να εγκατασταθή ως τύραννος, μολονότι έχομεν την +αξίωσιν να καταλύωμεν εκείνους, οίτινες είναι τύραννοι εις μίαν +πόλιν. Αγνοούμεν ότι ο τοιούτος τρόπος ημών μετέχει τριών μεγίστων +σφαλμάτων, της ασυνεσίας, της δειλίας και της αμελείας. Και βεβαίως +ουχί αποφυγόντες ταύτα προέβητε εις τοσούτον βλαπτικήν διά τους +πλείστους ανθρώπους καταφρόνησιν, ήτις, διότι απεπλάνησε πολλούς, +μετωνομάσθη διά του εναντίου ονόματος αφροσύνη. + +123. » Προς τι λοιπόν να αιτιώμεθα τα προγενέστερα μακρότερον παρ' +όσον συμφέρει εις τα παρόντα ; Χάριν των μελλόντων πρέπει να +ταλαιπωρηθώμεν και να υποστηρίξωμεν τα παρόντα· διότι μας εδίδαξαν +οι πατέρες μας ότι πρέπει διά κόπων ν' αποκτώμεν την εκ των +κατορθωμάτων ημών δόξαν· μη μεταβάλλετε το έθος τούτο, εάν σήμερον +υπερέχετε ολίγον κατά τον πλούτον και την δύναμιν (διότι δεν ήθελεν +είσθαι δίκαιον, όσα υπό απορίας εκτήθησαν, να απολεσθούν διά της +ευπορίας), αλλά πρέπει ευθαρσώς να κινηθώμεν προς πόλεμον διά πολλάς +αιτίας, πρώτον μεν διότι το διέταξε διά του μαντείου ο θεός, όστις +υπεσχέθη να μας βοηθήση, έπειτα δε διότι η επίλοιπος Ελλάς θέλει +συναγωνισθή υπό φόβου ή υπό συμφέροντος και τέλος διότι δεν λύετε +σεις πρώτοι σπονδάς τας οποίας και αυτός ο θεός, διατάττων υμάς να +πολεμήσετε, θεωρεί παραβιασθείσας, αλλά μάλλον τιμωρείτε την +παραβίασίν των. Διότι λύουσιν αυτάς όχι οι αμυνόμενοι, αλλ' οι +πρώτοι παραβιάζοντες. + +124. » Ώστε, αφού πανταχόθεν παρουσιάζεται καλόν το να πολεμήσετε, +και ημείς παρακινούμεν τούτο από κοινού, επειδή είναι αναμφισβήτητον +ότι συμφέρει και εις τας πόλεις και εις τους ιδιώτας, μη βραδύνετε +να βοηθήσετε τους Ποτειδαιάτας, οι οποίοι είναι Δωριείς και υπό +Ιώνιον πολιορκούνται (όπερ αντίθετον του άλλοτε συμβαίνοντος), και +να επιδιώξετε την ελευθερίαν των άλλων, καθότι δεν είναι δίκαιον +ένεκα του αναποφασίστου υμών άλλοι μεν να έχουν πάθει ήδη, άλλοι δε +να κινδυνεύουν να πάθουν τα αυτά, εάν μάλιστα γίνη γνωστόν ότι +συνήλθομεν μεν, δεν τολμώμεν όμως να δώσωμεν βοήθειαν. Εκτιμώντες +λοιπόν, ω άνδρες σύμμαχοι, το κρίσιμον των περιστάσεων εις τας +οποίας ευρισκόμεθα, και προσέτι την σπουδαιότητα των λόγων ημών +ψηφίσατε τον πόλεμον, μη φοβούμενοι το στιγμιαίον δεινόν, αλλά την +απ' αυτού μέλλουσαν να προκύψη διαρκή ειρήνην· διότι διά μεν του +πολέμου επί πλέον στερεώνεται η ειρήνη, διά δε της ησυχίας δεν +αποτρέπεται ο πόλεμος. Ούτω λοιπόν αποκτώντες πεποίθησιν ότι η πόλις +η οποία εγκατέστη ως τύραννος εν μέσω της Ελλάδος μας απειλεί όλους +ομοίως, αφού άρχει ήδη επί των μεν, διανοείται δε να άρξη επί των +δε, ας βαδίσωμεν διά να την υποτάξωμεν. Και του λοιπού ημείς μεν να +ζώμεν ακινδύνως, τους δε σήμερον δουλωμένους Έλληνας ας +ελευθερώσωμεν». Και τοιαύτα μεν είπον οι Κορίνθιοι. + +125. Οι δε Λακεδαιμόνιοι, αφού ήκουσαν την γνώμην απάντων, +προσεκάλεσαν να ψηφίσωσιν όλοι οι παρόντες σύμμαχοι, αι μεγάλαι +πόλεις καθώς και αι μικραί· και η πλειονοψηφία απεφάνθη υπέρ του +πολέμου. Ότε απεφασίσθη ούτος, ευθύς μεν ήτο αδύνατον να τον +επιχειρήσουν, καθότι ήσαν απαράσκευοι, απεφάσισαν δε να παράσχη +έκαστος άνευ της ελαχίστης αναβολής ό,τι ηδύνατο. Διά να ετοιμάσουν +όμως όσα εχρειάζοντο δεν κατέτριψαν μεν ολόκληρον έτος, αλλ' ολίγον +τι του έτους υπελείπετο ότε εισέβαλον εις την Αττικήν και ήρχισαν +τον πόλεμον φανερά. + +126. Εις αυτό το διάστημα έστειλαν πρέσβεις προς τους Αθηναίους +παραπονούμενοι κατ' αυτών όπως έχουν δικαιοτέραν πρόφασιν πολέμου, +εάν δεν εισηκούοντο. Και πρώτον μεν έπεμψαν πρέσβεις οι +Λακεδαιμόνιοι ζητούντες παρά των Αθηναίων να αποτινάξουν το άγος της +θεάς· το δε άγος τούτο ήτο το εξής. Υπήρχεν εν Αθήναις ανήρ +Ολυμπιονίκης, ονόματι Κύλων, εξ οικογενείας ευγενούς και ισχυράς. +Ούτος ενυμφεύθη την θυγατέρα του Θεαγένους, ανδρός Μεγαρέως, ο +οποίος εκείνον τον καιρόν ήτο τύραννος των Μεγάρων. Ημέραν τινά κατά +την οποίαν ο Κύλων ηρώτα το μαντείον των Δελφών, το μαντείον είπεν +εις αυτόν να καταλάβη την ακρόπολιν των Αθηναίων κατά την μεγίστην +εορτήν του Διός. Ο Κύλων λαβών δυνάμεις παρά του Θεαγένους και +καταπείσας τους φίλους, ότε εωρτάζοντο τα εν Πελοποννήσω Ολύμπια, +κατέλαβε την ακρόπολιν με τον σκοπόν να εγκατασταθή ως τύραννος, +νομίσας ότι η εορτή εκείνη ήτο η μεγίστη του Διός, και ήρμοζε κάπως +εις αυτόν ως νικήσαντα εις τα Ολύμπια. Εάν ο χρησμός υπενόει την +μεγάλην εορτήν εν τη Αττική ή αλλαχού, ούτε ενόησεν ούτε το μαντείον +εδήλωσε (διότι τελούνται επίσης υπό των Αθηναίων έξω της πόλεως τα +Διάσια, άτινα καλούνται μεγίστη εορτή του Μειλιχίου Διός, κατά την +οποίαν πανδημεί θυσιάζουν, οι πλείστοι όμως όχι ιερεία, αλλά μικρά +σφάγια)· νομίσας δε ο Κύλων ότι ορθώς ενόησε τον χρησμόν, επεχείρησε +το έργον. Αλλ' οι Αθηναίοι μαθόντες τα γινόμενα προσέδραμον πανδημεί +από την εξοχήν εναντίον αυτού και περικυκλώσαντες επολέμουν. + +Επειδή δε παρήρχετο ο καιρός, οι Αθηναίοι βαρυνθέντες την +πολιορκίαν, απήλθον οι περισσότεροι, αναθέσαντες εις τους εννέα +άρχοντας την φύλαξιν της ακροπόλεως και δόσαντες εις αυτούς πάσαν +πληρεξουσιότητα να κανονίσουν τα πράγματα όπως νομίσουν καλλίτερον· +τότε δε τας πλειοτέρας πολιτικάς υποθέσεις διεξήγον οι εννέα +άρχοντες. Οι δε μετά του Κύλωνος πολιορκούμενοι πολύ υπέφερον ως εκ +της ελλείψεως τροφίμων και του ύδατος. Ο μεν λοιπόν Κύλων και ο +αδελφός αυτού φεύγουν κρυφίως· οι δε άλλοι, επειδή επιέζοντο, καί +τινες μάλιστα απέθνησκον της πείνης, εκάθισαν ως ικέται εις τον εν +τη ακροπόλει βωμόν. Σηκώσαντες δ' εκείθεν αυτούς οι Αθηναίοι, +εκείνοι εις τους οποίους ήτο ανατεθειμένη η φύλαξις, ότε τους είδον +αποθνήσκοντας εν τω ιερώ, και απομακρύνοντες με την υπόσχεσιν ότι +διόλου δεν θα τους εκακοποίουν, τους εφόνευσαν· εν παρόδω δε +εφόνευσαν καί τινας καθημένους επί των βωμών των σεμνών θεών (2). +Ένεκα τούτου και εκείνοι εκαλούντο ανόσιοι και ασεβείς προς την +θεάν, και οι εξ εκείνων καταγόμενοι. Έδιωξαν λοιπόν τους ανοσίους +τούτους οι Αθηναίοι, έδιωξε δε αυτούς ύστερον και ο Λακεδαιμόνιος ο +Κλεομένης μετά των στασιαζόντων Αθηναίων· όχι μόνον δε εδίωκον τους +ζώντας, αλλά και τα οστά των αποθανόντων εκθάπτοντες έρριπτον έξω +των συνόρων. Επέστρεψαν όμως βραδύτερον οι εκδιωχθέντες, και οι +απόγονοι αυτών ευρίσκονται ακόμη εις την πόλιν. + +127. Τούτο λοιπόν το άγος έδιδον εντολήν εις αυτούς οι Λακεδαιμόνιοι +να αποτινάξουν, πρώτον μεν διά να εξιλεωθούν δήθεν οι θεοί, δεύτερον +δε διότι εγνώριζον ότι Περικλής ο Ξανθίπου ενείχετο εις τούτο εκ +μητρός, και διότι ενόμιζον ότι, αν έπιπτεν αυτός από την εξουσίαν, +ευκολώτερον ήθελον επιτύχει εις τας μετά των Αθηναίων υποθέσεις των. +Ναι μεν δεν ήλπιζον τόσον την εξορίαν του, ήλπιζον όμως να +διεγείρουν κατ' αυτού εις την πόλιν κατακραυγήν ότι ο πόλεμος +εγίνετο εν μέρει από την επίδρασιν αυτού· διότι ων δυνατώτατος +πάντων των άλλων και διοικών την πολιτείαν ήτο ενάντιος πάντοτε προς +τους Λακεδαιμονίους, εμποδίζων να ενδώσουν εις αυτούς και εξορμών +τους Αθηναίους εις τον πόλεμον. + +128. Αλλά και οι Αθηναίοι εζήτουν παρά των Λακεδαιμονίων να +καθαρισθούν και αυτοί από του άγους του Ταινάρου, διότι οι +Λακεδαιμόνιοι σηκώσαντες κάποτε εκ του εν τω Ταινάρω ιερού του +Ποσειδώνος τους ικέτας των ειλώτων τους απήγαγον και τους εφόνευσαν· +νομίζουν μάλιστα ότι ένεκα τούτου τοις συνέβη ο μέγας σεισμός εν +Σπάρτη. Έδιδαν εντολήν επίσης εις αυτούς να καθαρισθούν και από το +άγος της Χαλκιοίκου Αθηνάς, το οποίον ήτο το εξής. Ότε ο +Λακεδαιμόνιος Παυσανίας, ανακληθείς από της εν Ελλησπόντω αρχής, +εκρίθη υπ' αυτών και απελύθη, θέσιν μεν δημοσίαν δεν τω +ενεπιστεύθησαν, αυτός όμως ιδιαιτέρως λαβών τριήρη Ερμιονίδα, άνευ +της αδείας των Λακεδαιμονίων φθάνει εις τον Ελλήσποντον, +προφασιζόμενος μεν τον Ελληνικόν πόλεμον, πράγματι δε θέλων να +εξακολουθήση τας ραδιουργίας τας οποίας είχεν ήδη συνδέσει μετά του +βασιλέως προς τον σκοπόν του να καταλάβη την ελληνικήν αρχήν. Ιδού +δε η πρώτη εκδούλευσις την οποίαν προσέφερε προς τον βασιλέα, και η +αρχή όλης της ραδιουργίας την οποίαν έκαμε. Κυριεύσας το Βυζάντιον +κατά την πρώτην του εκστρατείαν μετά την από της Κύπρου αναχώρησιν +(διότι κατείχον αυτό οι Μήδοι, και εκ των εν αυτώ αιχμαλωτευθέντων +τινές ήσαν συγγενείς και σύμμαχοι του βασιλέως), όσους συνέλαβε τους +στέλλει εις τον βασιλέα εν αγνοία των άλλων συμμάχων, προφασισθείς +ότι απέδρασαν. Ταύτα έπραττεν εκ συνεννοήσεως μετά του Γογγύλου του +Ερετριέως, εις τον οποίον ενεπιστεύθη και το Βυζάντιον και τους +αιχμαλώτους. Έπεμψε δε και επιστολήν προς τον βασιλέα διά του +Γογγύλου, εις την οποίαν έγραφε τα εξής· «Παυσανίας, ο ηγεμών της +Σπάρτης, θέλων να χαρισθή προς σε, σου πέμπει τούτους, τους οποίους +ηχμαλώτευσεν εν τω πολέμω και είμαι διατεθειμένος, εάν επιδοκιμάζης +και συ, να νυμφευθώ την θυγατέρα σου και να καταστήσω υποχείριόν σου +την Σπάρτην και την άλλην Ελλάδα. Νομίζω δε ότι δύναμαι να πράξω +ταύτα μετά σου συνεννοούμενος. Εάν λοιπόν σου αρέση τι εκ τούτων, +πέμπε προς την θάλασσαν άνδρα πιστόν, διά του οποίου να +ανταποκρινώμεθα του λοιπού». + +129. Ταύτα έγραφεν η επιστολή. Ο δε Ξέρξης ηυχαριστήθη τα μέγιστα +δι' αυτήν, και αποστέλλει προς την θάλασσαν Αρτάβαζον τον Φαρνάκου, +διατάσσων αυτόν να αναλάβη την σατραπείαν του Δασκυλίου, εις +αντικατάστασιν του Μεγαβάτου, ο οποίος ήτο πρότερον άρχων, και +αναθέτων να πέμψη τάχιστα επιστολήν προς τον Παυσανίαν εις Βυζάντιον +και να επιδείξη την σφραγίδα· εάν δε ο Παυσανίας τω παραγγείλη τι +σχετικόν προς τας ιδίας του υποθέσεις, να το εκτελέση μετά μεγίστου +ζήλου και πιστότατα. Ο δε Αρτάβαζος φθάσας εκεί και τα άλλα +εξετέλεσεν όπως παρηγγέλθη και την επιστολήν έπεμψε. Περιείχε δε +αύτη την εξής απόκρισιν «Τα εξής λέγει προς τον Παυσανίαν ο βασιλεύς +Ξέρξης· και η διάσωσις των ανδρών τους οποίους λαβών εν Βυζαντίω μου +έπεμψες εκ της αντιπέραν θαλάσσης είναι ευεργεσία, η οποία θέλει +μένει διά παντός αξιοσημείωτος εις τον ημέτερον οίκον, και οι λόγοι +σου είναι αρεστοί εις εμέ. Μη σε σταματά μήτε ημέρα μήτε νυξ, ώστε +να αναλάβης την εκπλήρωσιν εκείνων τα οποία μοι υπεσχέθης· μη σε +κωλύση χρυσού και αργύρου δαπάνη, μηδέ πλήθος στρατού, όπου ήθελε +θεωρηθή αναγκαία η παρουσία αυτού· αλλά μετ' Αρταβάζου ανδρός +αγαθού, τον οποίον σου έπεμψα, έχε συνεννοήσεις μετά θάρρους περί +των εμών και των σων υποθέσεων και κανόνισον αυτάς διά τρόπου +καλλίστου και ωφελιμωτάτου εις αμφοτέρους». + +130. Λαβών ο Παυσανίας τα γράμματα ταύτα, και έχων ήδη μεγίστην +υπόληψιν μεταξύ των Ελλήνων ένεκα της στρατηγίας του εν Πλαταιαίς, +τότε έγινε πολύ περισσότερον αλαζών, και δεν ηδύνατο πλέον να ζη +κατά τους συνηθισμένους τρόπους, αλλ' ενδυθείς μηδικήν στολήν +εξήρχετο του Βυζαντίου, και διέτρεχε την Θράκην δορυφορούμενος υπό +Μήδων και Αιγυπτίων. Η τράπεζα του παρετίθετο κατά τον περσικόν +τρόπον, και δεν ηδύνατο να κρύπτη την σκέψιν του, αλλά δι' ασημάντων +έργων προεφανέρωνεν όσα εμελέτα να πράξη κατόπιν μεγάλα. Δύσκολα +ηδύνατο κανείς να τον ίδη και τοσούτον οργίλως και υπερηφάνως +εφέρετο προς πάντας ομοίως, ώστε ουδείς ηδύνατο να τον πλησιάση· διά +τούτο όχι ολίγον συνετέλεσεν εις το να μεταστώσιν οι σύμμαχοι προς +τους Αθηναίους. + +131. Οι δε Λακεδαιμόνιοι μαθόντες ταύτα, όπως έπραξαν το πρώτον, +ανεκάλεσαν αυτόν και πάλιν διά τας αυτάς αιτίας ότε εξέπλευσεν εκ +δευτέρου μετά του ερμιονικού πλοίου άνευ της αδείας αυτών. +Αναγκασθείς υπό των Αθηναίων να φύγη εκ του εκπολιορκηθέντος +Βυζαντίου εις μεν την Σπάρτην δεν επέστρεψεν, εγκατασταθείς δε εις +τας εν Τρωάδι Κολωνάς κατηγγέλθη εις τους Λακεδαιμονίους ως +συνεννοούμενος μετά των βαρβάρων, και ότι όχι επ' αγαθώ παρέτεινε +την εκεί διαμονήν του. Τότε δεν ανέβαλλον επί πλέον, αλλά πέμψαντες +οι έφοροι κήρυκα και σκυτάλην τον διέταξαν να ακολουθήση τον κήρυκα, +ειδεμή, πόλεμον θα εκήρυττον κατ' αυτού οι Σπαρτιάται. Αυτός δε +θέλων να μη φανή ύποπτος, και πιστεύων ότι διά χρημάτων ήθελε δυνηθή +να διαλύση την κατηγορίαν, επέστρεψε και εκ δευτέρου εις την +Σπάρτην. Και πρώτον μεν ρίπτεται εις την ειρκτήν υπό των εφόρων +(έχουσι δε δικαίωμα οι έφοροι να ενεργώσιν ούτω και κατά του +βασιλέως), έπειτα δ' επέτυχε την αποφυλάκισίν του προσφερθείς ν' +απολογηθή προς εκείνους, οίτινες ήθελον τον κατηγορήσει. + +132. Και φανερόν μεν σημείον δεν είχον ούτε οι Σπαρτιάται, ούτε οι +εχθροί, ούτε η πόλις όλη, εις το οποίον βασιζόμενοι να τιμωρήσωσιν +άνδρα καταγόμενον εκ γένους βασιλικού και έχοντα τότε τιμητικόν +αξίωμα (διότι επετρόπευε τον υιόν του Λεωνίδου, τον νεαρόν βασιλέα +Πλείσταρχον, του οποίου ήτο εξάδελφος). Εν τούτοις διά τας +παρανομίας του και την μίμησιν των βαρβαρικών συνηθειών πολλάς +παρείχεν υποψίας ότι ήθελε να υψωθή πλειότερον της παρούσης του +καταστάσεως. Ανεσκόπησαν την παρελθούσαν αυτού διαγωγήν διά να +εύρουν αν παρεξετράπη που από των καθεστώτων νομίμων, και +ενεθυμήθησαν ότι άλλοτε, επί του τρίποδος τον οποίον ανέθεσαν οι +Έλληνες εις τους Δελφούς ως ακροθίνιον των από των Μήδων ληφθέντων +λαφύρων, ετόλμησε να επιγράψη αυτός αφ' εαυτού το εξής ελεγειακόν +δίστιχον· + + Παυσανίας, Ελλήνων αρχηγός, αφού κατέστρεψε τον στρατόν + των Μήδων, ανέθηκεν εις τον Φοίβον το μνημείον τούτο. + +Το ελεγείον λοιπόν τούτο εξήλειψαν αμέσως από του τρίποδος και +επέγραψαν ονομαστί τας πόλεις, όσαι συγκαταστρέψασαι τον βάρβαρον +έστησαν το αφιέρωμα, Η πράξις αύτη του Παυσανίου κατελογίσθη ως +έγκλημα, και εις την κατάστασιν, εις την οποίαν διετέλει εύρισκον +αυτήν λίαν σύμφωνον προς τους παρόντας σκοπούς του. Έμαθον δε ότι +και με τους είλωτας είχε συνεννοήσεις. Και τούτο ήτο αληθές. Διότι +υπέσχετο εις αυτούς ελευθερίαν και ισότητα, εάν συναπεστάτουν μετ' +αυτού και τον εβοήθουν εις όλα του τα σχέδια. Εν τούτοις με όλας τας +μηνύσεις τινών αξιοπίστων ειλώτων, δεν ενόμισαν εύλογον να φερθούν +κατά νέον τρόπον προς αυτόν, αλλ' έμειναν πιστοί εις τον τρόπον +όστις επεκράτει παρ' αυτοίς, να μη σπεύδουν να εκφέρωσι +καταδικαστικήν απόφασιν κατ' ανδρός Σπαρτιάτου χωρίς αναμφισβητήτους +αποδείξεις. Αλλά τέλος ο μέλλων να κομίση τας τελευταίας αυτού +επιστολάς προς τον Αρτάβαζον, Αργίλιός τις, όστις άλλοτε παις ων +ηγαπάτο υπό του Παυσανίου και τότε ήτο εμπιστευμένος αυτού, εγένετο +ως λέγουσι μηνυτής του· φοβηθείς ούτος επί τη αναμνήσει ότι ουδείς +των προαπεσταλμένων επέστρεψεν οπίσω, και παραποιήσας τας σφραγίδας, +ίνα μη ανακαλυφθή εάν ηπατάτο εις τας υπονοίας του, ή εάν ο +Παυσανίας του εζήτει να τω επιστραφούν αι επιστολαί διά να επιφέρη +μεταβολήν τινα εις τα γραφόμενα, αποσφραγίζει αυτάς υποπτευόμενος +ότι περιείχετό τι κατ' αυτού εν αυταίς και εύρεν ότι διετάττετο η +θανάτωσίς του. + +133. Τότε πλέον οι έφοροι ότε έδειξεν αυτός τα γράμματα επίστευσαν +περισσότερον, θελήσαντες δε να ακούσουν οι ίδιοι τους λόγους του +Παυσανίου περί του αντικειμένου τούτου, συνεφώνησαν μετά του +ανθρώπου εκείνου να μεταβή ως ικέτης εις το Ταίναρον και να εγείρη +εκεί καλύβην χωριζομένην εις δύο διά χωρίσματος· εις το έν μέρος +αυτής έκρυψέ τινας των εφόρων· ότε δε ήλθε προς αυτόν ο Παυσανίας +και ηρώτα την αιτίαν της ικετείας, οι έφοροι ήκουσαν πάντα καθαρώς. +Ο μεν Αργίλιος εμέμφετο του Παυσανίου δι' όσα έγραψε περί αυτού, τω +διηγήθη λεπτομερώς όλα τα καθέκαστα, τω είπεν ότι ουδέποτε τον +ενοχοποίησε κατά τας προς τον βασιλέα αποστολάς του, και εν τούτοις +κατεδικάζετο να θανατωθή ως και οι άλλοι απεσταλμένοι· ο δε +Παυσανίας συνωμολόγει την αλήθειαν τούτων, και παρεκάλει τον +Αργίλιον να μη οργισθή διά τα συμβαίνοντα, αλλά να πεισθή και εξέλθη +εκ του ιερού, βιάζων αυτόν να αναχωρήση ως τάχιστα και να μη γίνεται +εμπόδιον εις τα ενεργούμενα. + +134. Οι έφοροι ακούσαντες ταύτα ακριβώς, τότε μεν απήλθον, +πεισθέντες δε πλέον περί της ενοχής του προητοίμασαν την εν τη πόλει +σύλληψίν του. Λέγεται δε ότι ενώ έμελλε να συλληφθή εν τη οδώ, άμα +είδε το πρόσωπον ενός εκ των προσερχομένων εφόρων, εμάντευσε την +αιτίαν της ελεύσεώς των, και ότι εις έν νεύμα αδιόρατον, όπερ +μετεχειρίσθη είς άλλος, νεύσας ένεκα ευμενείας, έδραμε και κατέφυγεν +εις το ιερόν της Χαλκιοίκου· ήτο δε πλησίον το τέμενος. Και διά να +μη ταλαιπωρήται υπαίθριος, εισήλθεν εις όχι μέγα οίκημα, το οποίον +ήτο παράρτημα του ιερού, και ησύχαζεν. Οι δε έφοροι κατ' εκείνην μεν +την στιγμήν δεν ηδυνήθησαν να τον συλλάβουν, αλλ' έπειτα +ανακαλύψαντες αυτόν ότι ήτο εντός, αφήρεσαν την στέγην και τας θύρας +του οικήματος και κλείσαντες εντός τον περιετείχισαν, παραμείναντες +δε έξω τον επολιόρκουν διά της πείνης. Εννοήσαντες δε ότι έμελλε να +εκπνεύση ένεκα της εν τω οικήματι εκείνω καταστάσεώς του, εξήγαγον +αυτόν εκ του ιερού ενώ έζη ακόμη. Και εξαχθείς απέθανεν αμέσως. Και +τότε μεν ηθέλησαν να τον ρίψουν εις τον Κεάδαν, όπου συνήθιζον να +ρίπτωσι τους κακούργους· αλλ' έπειτα απεφάσισαν να τον θάψουν εκεί +που πλησίον. Ο δε εν Δελφοίς θεός διέταξεν ύστερον τους +Λακεδαιμονίους να μεταφέρουν τον τάφον αυτού εκεί όπου απέθανε (και +σήμερον κείται εις τον χώρον προ του τεμένους, ως δηλούσιν αι +επιγεγραμμέναι στήλαι), και επειδή η πράξις των ήτο ανόσιος, διέταξε +να αποδώσωσιν εις την Χαλκίδικον δύο σώματα αντί του ενός. Οι δε +Λακεδαιμόνιοι, κατασκευάσαντες δύο χαλκούς ανδριάντας, ανέθεσαν +αυτούς δήθεν αντί του Παυσανίου. + +135. Οι δε Αθηναίοι, επειδή και ο θεός έκρινε τους Λακεδαιμονίους ως +ανοσίους, αντιπαρήγγειλαν εις αυτούς να αποπλύνουν το άγος εκείνο. +Οι Λακεδαιμόνιοι όμως έπεμψαν πρέσβεις προς τους Αθηναίους διά να +κατηγορήσουν και τον Θεμιστοκλέα διά το έγκλημα του μηδισμού, ομοίως +με τον Παυσανίαν, διότι τάχα προέκυψε τούτο εκ της ανακρίσεως, η +οποία έγινε κατά του Παυσανίου, και προέβαλον την αξίωσιν να υποστή +και αυτός την αυτήν ποινήν. Οι δε Αθηναίοι πεισθέντες (διότι έτυχε +τότε εξωστρακισμένος, και διατριβών μεν εις το Άργος, επισκεπτόμενος +δε και την άλλην Πελοπόννησον) πέμπουν μετά των Λακεδαιμονίων, +ετοίμων όντων να τον συγκαταδιώξουν, άνδρας έχοντας διαταγήν να τον +φέρουν, όπου και αν τον εύρουν. + +136. Ο Θεμιστοκλής, ειδοποιηθείς εγκαίρως, φεύγει εκ της +Πελοποννήσου εις την Κέρκυραν, της οποίας ήτο ευεργέτης. Επειδή δε +έλεγον οι Κερκυραίοι ότι εφοβούντο να τον κρατώσι μήπως +δυσαρεστηθούν οι Λακεδαιμόνιοι και οι Αθηναίοι, διαπεραιώνεται κατ' +αίτησίν του υπ' αυτών εις την ήπειρον την καταντικρύ· και διωκόμενος +υπό των τεθέντων εκεί προς σύλληψίν του, οίτινες επληροφορούντο τα +μέρη, εις τα οποία μετέβαινεν, αναγκάζεται, περιελθών εις απορίαν, +να καταλύση εις τον βασιλέα των Μολοσσών Άδμητον, ο οποίος δεν ήτο +φίλος του. Και ο μεν Άδμητος έτυχεν αποδημών. Ο δε Θεμιστοκλής +γίνεται ικέτης της γυναικός αυτού η οποία τον συμβουλεύει να καθίση +παρά την εστίαν κρατών εις τας αγκάλας του τον παίδα των· και ότε +ήλθε μετ' ολίγον ο Άδμητος, ο Θεμιστοκλής φανερούται εις αυτόν, και +τω παριστά ότι ήθελεν είσθαι ανάξιον να εκδικηθή καθ' ενός +εξόριστου, μολονότι ο εξόριστος εκείνος αντείπε πολλάκις εις τας +προς τους Αθηναίους παρακλήσεις του Αδμήτου· ότι θα ήτο κακόν να +τιμωρήση τώρα άνθρωπον πολύ ασθενέστερον εκείνου· ότι η γενναιότης +απαιτεί να τιμωρή τις τους ισοδυνάμους· τέλος ότι ο Θεμιστοκλής +αντετάχθη εις αυτόν ότε επρόκειτο περί δευτερεύοντος συμφέροντος, +και όχι περί ατομικής σωτηρίας· ενώ, εάν ο Άδμητος παρέδιδεν αυτόν +(και εγνωστοποίησε τους διώκτας και τα αίτια της καταδιώξεώς του), +θα του εστέρει την ζωήν. + +137. Ο δε Άδμητος ακούσας ανήγειρεν αυτόν μετά του υιού του μαζύ +(τον οποίον ο Θεμιστοκλής καθήμενος εκράτει εις τας αγκάλας του, +τούτο δε ήτο η πλέον εύγλωττος ικεσία) και ότε μετ' ολίγον ήλθον οι +Λακεδαιμόνιοι και οι Αθηναίοι και πολλά είπον, ο Άδμητος δεν τον +παρέδωκεν, αλλά τον απέστειλεν, επειδή ήθελε να μεταβή παρά τω +βασιλεί, διά ξηράς εις Πύδναν, πόλιν του Αλεξάνδρου, η οποία κείται +επί της άλλης θαλάσσης. Ο Θεμιστοκλής επιτυχών εκεί φορτηγόν πλοίον +αποπλέον προς την Ιωνίαν, και επιβάς εφέρθη υπό της τρικυμίας προς +το στρατόπεδον των Αθηναίων, το οποίον επολιόρκει την Νάξον. +Άγνωστος ων εις τους εν τω πλοίω και φοβηθείς αποκαλύπτει εις τον +ναύκληρον ποίος ήτο και διατί έφευγε, λέγων ότι, εάν ηρνείτο να τον +σώση, θα εκήρυττεν ότι τον εδέχθη εις το πλοίον του πεισθείς εις +χρηματικήν αμοιβήν· ότι το ασφαλέστερον ήτο να μη εξέλθη κανείς εκ +του πλοίου μέχρις ου επαναλάβουν τον πλουν και ότι, εάν επείθετο εις +αυτόν, δεν θα ελησμόνει την αξίαν της χάριτος. Ο ναύκληρος πράττει +ταύτα και αγκυροβολήσας εις τα ανοικτά μίαν ημέραν και μίαν νύκτα +υπεράνω του στρατοπέδου έφθασεν έπειτα εις την Έφεσον. Και ο +Θεμιστοκλής τον αντήμειψε διά χρημάτων (διότι έλαβεν εξ Αθηνών παρά +των φίλων και εξ Άργους όπου είχε κατατεθειμένα), και φθάσας εις την +άνω Ασίαν, μεθ' ενός των κάτω Περσών, πέμπει γράμματα εις τον υιόν +του Ξέρξου Αρταξέρξην, ο οποίος νεωστί ανέβη εις τον θρόνον. Έλεγε +δε η επιστολή, ότι «εγώ ο Θεμιστοκλής έρχομαι προς σε, αφού +επροξένησα εις τον οίκον σου πλειότερα κακά παρ' όσα ουδείς των +άλλων Ελλήνων, καθ' όλον τον χρόνον ότε ηναγκάσθην να υπερασπισθώ +εμαυτόν εναντίον του επελθόντος πατρός σου· αλλά πολύ περισσότερα τω +απέδωκα καλά όταν, εις την αποχώρησίν του, εγώ μεν ήμην ασφαλής, +εκείνος δε διέτρεχε πολλούς κινδύνους. Μου οφείλεται λοιπόν +ευγνωμοσύνη (και ενεθύμιζεν εν τη επιστολή του ότι εκ Σαλαμίνος τον +είχεν ειδοποιήσει περί της αναχωρήσεως των Ελλήνων, και ότι είχεν +εμποδίσει την διάλυσιν των γεφυρών περί της οποίας είχε κυκλοφορήσει +ψευδής διάδοσις), και τώρα καταδιωκόμενος υπό των Ελλήνων διά την +σην φιλίαν έρχομαι έχων να σου προσφέρω μεγαλυτέρας εκδουλεύσεις. +Θέλω δε μετά παρέλευσιν ενός έτους σου δηλώσει εγώ αυτός τα αίτια +της ελεύσεώς μου». + +138. Ο βασιλεύς δε, ως λέγεται, εθαύμασε το μεγαλείον της ψυχής +αυτού και τω επέτρεψε να πράξη κατά την αίτησίν του. Ούτος δε κατά +την ενιαυσίαν διαμονήν του και την Περσικήν γλώσσαν έμαθεν όσον +ηδυνήθη και τους θεσμούς της χώρας. Αφού δ' επέρασεν έτος, +παρουσιάσθη εις τον βασιλέα ο οποίος τον ύψωσεν εις βαθμόν +υψηλότερον παρά κάθε άλλον Έλληνα ελθόντα παρ' αυτώ, όχι μόνον διά +την προϋπάρχουσαν εις αυτόν αξίαν και την ελπίδα την οποίαν έτρεφε +να υποδουλώση δι' αυτού την Ελλάδα, αλλά προ πάντων διότι εφαίνετο +άνθρωπος συνετός και έμπειρος. Και όντως ο Θεμιστοκλής επέδειξε +φυσικήν υπεροχήν, και υπό την έποψιν ταύτην ουδείς άλλος ήτο μάλλον +αυτού άξιος θαυμασμού· διά μόνης της ισχύος του πνεύματος του, και +άνευ προηγουμένης ή υστέρας μαθήσεως, στιγμιαία σκέψις τω ήρκει διά +να κρίνη ασφαλώς και περί των παρόντων πραγμάτων και να προβλέπη +μετά σπανίας διορατικότητας τα απώτατα συμβησόμενα. Και τα μεν +γνωστά εις αυτόν ζητήματα, τα διηύθυνεν επιδεξιώτατα, εκείνα δε των +οποίων δεν είχε πείραν, ήτο ικανός να τα κρίνη ορθώς· προ πάντων +προέβλεπε την καλήν ή την κακήν έκβασιν των απροσδιορίστων ακόμη +υποθέσεων, και εν συνάψει δι' ισχυρού πνεύματος και μελέτης +βραχυτάτης, διέπρεπεν ως επινοών τα δέοντα· ασθενήσας δε ετελεύτησε. +Τινές λέγουσιν ότι απέθανε δηλητηριασθείς εκουσίως, ότε ανεγνώρισε +το αδύνατον του να τηρήση τας υποσχέσεις, τας οποίας είχε δώσει προς +τον βασιλέα. Ο τάφος του υπάρχει εν τη αγορά της Ασιανής Μαγνησίας, +διότι ταύτην την χώραν έδωκεν εις αυτόν ο βασιλεύς να κυβερνά, την +μεν Μαγνησίαν, η οποία έδιδε πεντήκοντα ταλάντων ετήσιον εισόδημα, +διά τον άρτον, την δε Λάμψακον, η οποία εφημίζετο ως λίαν παραγωγική +οίνων, διά τον οίνον, και την Μυούντα διά τα φαγητά. Τα δε οστά +αυτού λέγουν ότι μετέφερον οι συγγενείς εις την πατρίδα κατ' εντολήν +του και κατέθεσαν αυτά εν τη Αττική εν αγνοία των Αθηναίων διότι δεν +επετρέπετο να τυγχάνη ταφής ο επί προδοσία εξοστρακιζόμενος. Και τα +μεν κατά Παυσανίαν τον Λακεδαιμόνιον και Θεμιστοκλέα τον Αθηναίον, +τους δύο λαμπροτάτους των τότε Ελλήνων, τοιούτον είχον τέλος. + +139. Οι δε Λακεδαιμόνιοι κατά μεν την πρώτην πρεσβείαν τοιαύτας +έδωκαν και έλαβον παραγγελίας ως προς την εκδίωξιν των ανοσίων· +ύστερον δε, μετά συχνάς μεταβάσεις προς τους Αθηναίους, εζήτησαν +παρ' αυτών να λύσουν την πολιορκίαν της Ποτειδαίας και να αφήσουν +την Αίγιναν αυτόνομον· προ πάντων όμως, και διά τρόπου λίαν σαφούς, +ειδοποίησαν αυτούς ότι δεν θα εγίνετο πόλεμος, εάν ανεκαλείτο το +περί Μεγαρέων ψήφισμα, το οποίον απηγόρευεν εις τους Μεγαρείς να +εισέρχωνται εις τους υπό την δικαιοδοσίαν των Αθηναίων λιμένας και +την αγοράν της Αττικής. Αλλ' οι Αθηναίοι ούτε εις τα άλλα υπήκουσαν +ούτε το ψήφισμα κατήργησαν, κατηγορούντες τους Μεγαρείς ότι +εκαλλιέργουν την ιεράν γην και την μη υπό ορίων περιοριζομένην, και +ότι παρείχον άσυλον εις τους φυγάδας δούλους. Τέλος δε ότε ήλθον οι +τελευταίοι εκ Λακεδαίμονος πρέσβεις, ο Ράμφιος, ο Μελήσιππος και ο +Αγήσανδρος και δεν επρότειναν άλλο τι εκ των προτέρων προταθέντων +ειμή τούτο, «ότι οι Λακεδαιμόνιοι επιθυμούν την ειρήνην, θα +διατηρηθή δε αύτη, εάν αφήσετε τους Έλληνας αυτονόμους», +συγκαλέσαντες εκκλησίαν οι Αθηναίοι επρότειναν τας γνώμας αυτών, και +απεφάσισαν να σκεφθούν άπαξ και να αποκριθούν περί όλων. Διάφοροι +ωμίλησαν και εύρον υπερασπιστάς αμφότεραι αι γνώμαι· οι μεν +υπεστήριζαν ότι ο πόλεμος είναι αναγκαίος, οι δε ότι το ψήφισμα δεν +πρέπει να είναι εμπόδιον της ειρήνης, αλλά να καταργηθή. Ελθών δε +εις το βήμα ο Περικλής, ο υιός του Ξανθίππου, ανήρ κατ' εκείνον τον +χρόνον πρώτος των Αθηναίων και ικανώτατος και εις τους λόγους και +εις τα έργα, συνεβούλευε τα εξής. + +140. «Εις την αυτήν μεν γνώμην, ω Αθηναίοι, να μη υποχωρήσωμεν +δηλαδή εις τους Πελοποννησίους, επιμένω πάντοτε, μολονότι γνωρίζω +ότι οι άνθρωποι δεν καταβάλλουν την αυτήν ζέσιν εις το να επιχειρούν +τον πόλεμον οποίαν εις το να ψηφίζουν αυτόν, και ότι η γνώμη αυτών +μεταβάλλεται αναλόγως προς τα συμβαίνοντα. Βλέπω δε ότι και σήμερον +πρέπει να δώσω ομοίας και παραπλησίους συμβουλάς, και αξιώ όσοι +πεισθούν εις την γνώμην μου να υποστηρίξουν εν περιπτώσει αποτυχίας +τα κοινώς αποφασισθέντα, ή εάν επιτύχωμεν είς τι να μη αποδίδουν εις +εαυτούς την σύνεσιν. Διότι ενδέχεται τα συμβάντα να λάβουν πορείαν +επίσης απροσδόκητον, όπως είναι και αι σκέψεις του ανθρώπου· διά +τούτο δε συνηθίζομεν να παραπονώμεθα με την τύχην δι' όσα +απροσδόκητα συμβώσιν. Οι Λακεδαιμόνιοι και πρότερον ήσαν φανεροί ότι +μας επεβουλεύοντο και τώρα όχι ολιγώτερον. Και μολονότι έχει ορισθή +εις τας σπονδάς να λύωνται αι διαφοραί φιλικώς και να διατηρώμεν +εκάτεροι όσα έχομεν, οι Λακεδαιμόνιοι ούτε εζήτησαν ποτε διαιτησίαν +ούτε ότε ημείς επροτείναμεν την εδέχθησαν, αλλά προτιμούν να λύσουν +τας έριδας μάλλον διά πολέμου ή διά των λόγων, φέροντες ενταύθα ουχί +αιτιάσεις αλλά διαταγάς. Μας διατάττουν να λύσωμεν την πολιορκίαν +της Ποτειδαίας και να αφήσωμεν την Αίγιναν αυτόνομον και να +καταργήσωμεν το περί Μεγαρέων ψήφισμα· οι δε εσχάτως ενταύθα +φθάσαντες λέγουν φανερά να αφήσωμεν αυτονόμους τους Έλληνας. Κανείς +από σας ας μη νομίση ότι θα περιπλακώμεν εις πόλεμον διά πράγμα +ελάχιστον, οίον είναι η διατήρησις του κατά των Μεγαρέων ψηφίσματος, +το οποίον ούτοι αιωνίως προφασίζονται, και ότι αρκεί να καταργήσωμεν +το ψήφισμα τούτο όπως αποφύγωμεν τον πόλεμον, και μην αφήσετε εις +την συνείδησίν σας μομφήν ότι διά μικρόν τι επολεμήσατε· διότι τούτο +το ως μικρόν τι θεωρούμενον παρέχει πλήρη επιβεβαίωσιν και εξέλεγξιν +της διαθέσεώς σας. Εάν υποχωρήσετε σήμερον, αύριον θα σας διατάξουν +άλλο τι βαρύτερον, θα αποδώσουν την συγκατάθεσίν σας εις φόβον· +εντόνως δε αποκρούοντες τας προτάσεις αυτών θα δείξετε εις αυτούς +καθαρά ότι πρέπει να φέρωνται προς σας ως ίσοι προς ίσους. + +141. » Διά τούτο πρέπει ευθύς να αποφασίσετε ή να υπακούσωμεν πριν +πάθωμεν βλάβην τινά, ή να πολεμήσωμεν, το οποίον εις εμέ φαίνεται +προτιμότερον, και να μη ενδώσωμεν υπό ουδεμίαν πρόφασιν είτε μικράν +είτε μεγάλην, ίνα μη μετά φόβου διατηρώμεν τας κτήσεις μας. Διότι +πάσα απαίτησις είτε μεγίστη είτε ελαχίστη, προ της δίκης +επιβαλλομένη υπό των ίσων, δύναται να επιφέρη υποδούλωσιν. Ως προς +τον πόλεμον τούτον και τους υπάρχοντας πόρους εις καθέν από τα δύο +μέρη μάθετε εκ των ακολούθων λεπτομερειών ότι δεν θέλομεν είσθαι +υποδεέστεροι. Οι Πελοποννήσιοι καλλιεργούν αυτοί οι ίδιοι την γην +αυτών και ούτε ιδιαίτερα χρήματα έχουσιν, ούτε δημόσια, ούτε πείραν +μακρών και ανά τας θαλάσσας πολέμων, διότι οι μεταξύ των πόλεμοι +είναι βραχυχρόνιοι ένεκα της πτωχείας των. Τοιούτοι δε λαοί δεν +δύνανται ούτε πλοία να εξοπλίζουν ούτε να αποστέλλουν συνεχώς πεζούς +στρατούς, επειδή αναγκάζονται και εκ των αγρών των να +απομακρύνωνται, και εκ των ιδίων χρημάτων να δαπανούν και προσέτι να +εμποδίζωνται διά θαλάσσης· τους δε πολέμους διατηρούν μάλλον αι +περιουσίαι των χρημάτων ή οι κατηναγκασμένοι φόροι. Οι διά των ιδίων +χειρών εργαζόμενοι είναι προθυμότεροι να ριψοκινδυνεύουν εις τον +πόλεμον τα σώματά των ή τα χρήματά των, διότι τα μεν σώματα +πιστεύουν ότι θα διασωθούν καν εκ των κινδύνων, τα δε χρήματα +φοβούνται μήπως πρόωρα δαπανήσουν προ πάντων εάν ο πόλεμος, παρά την +προσδοκίαν των και ως είναι πιθανόν, παραταθή επί μακρόν. Και εις +μίαν μεν μάχην οι Πελοποννήσιοι και οι σύμμαχοι των δύνανται να +ανθέξουν εναντίον όλων των Ελλήνων, δεν δύνανται όμως να υποστούν +τον πόλεμον εναντίον δυνάμεως η οποία διαφορετικήν έχει +προετοιμασίαν. Ούτε κοινόν βουλευτήριον έχουν ούτε εκτελούν ζωηρώς +και αμέσως τίποτε, πάντες δε ισόψηφοι όντες αλλ' ουχί ομόφυλοι +επιδιώκουν έκαστος το ιδικόν του συμφέρον· εκ τούτου δε έπεται ότι +τίποτε δεν γίνεται εντελές διότι οι μεν θέλουν προ παντός άλλου να +ικανοποιήσουν την εκδίκησίν των, οι δε να βλάψουν όσον το δυνατόν +ολιγώτερον τα υπάρχοντά των. Και μετά βραδύτητος συνερχόμενοι +ολίγιστον καιρόν σκέπτονται περί των κοινών υποθέσεων, τον +περισσότερον δε καιρόν κατατρίβουν χάριν των επιτοπίων συμφερόντων· +έκαστος νομίζει ότι ένεκα της αμελείας του δεν θα επέλθη βλάβη τις, +και ότι άλλος τις θα φροντίση αντ' αυτού· τοιουτοτρόπως δε, διά του +τοιούτου μερικού συλλογισμού, ανεπαισθήτως θυσιάζεται όλον ομού το +κοινόν αγαθόν. + +142. »Αλλ' ουδέν θα τους εμποδίση περισσότερον όσον η έλλειψις των +χρημάτων και η δυσκολία με την οποίαν θα πορισθούν ταύτα· εν δε τω +πολέμω αι ευκαιρίαι δεν δύνανται να περιμένουν. Και προσέτι ουδέ τα +τείχη των ουδέ το ναυτικόν των είνε επίφοβα. Διότι τα μεν τείχη, και +όταν υπάρχη ειρήνη δύσκολον είναι να εγείρη πόλις ισχυρά· πολύ δε +περισσότερον να κτίση τοιαύτα επί εχθρικού εδάφους όπου και ημείς +έχομεν όχι ολιγώτερα παρά εκείνοι επιτειχίσματα εναντίον αυτών, εάν +δε εγείρουν απλούν οχύρωμα, θα ηδύναντο μεν διά καταδρομών να +βλάψουν μέρος της γης ημών και να προκαλέσουν αυτομολίας δούλων, δεν +θα ηδύναντο όμως να εγείρουν επιτειχίσματα και συγχρόνως να μας +εμποδίζουν και να πλεύσωμεν κατά της χώρας των, και διά του +ναυτικού, το οποίον αποτελεί την δύναμιν ημών, να πράξωμεν εκεί τα +ίσα. Διότι ημείς έχομεν πλείονα εμπειρίαν των κατά ξηράν πραγμάτων +ένεκα της ενασχολήσεως ημών εις τα ναυτικά, παρ' ό,τι εκείνοι έχουν +εις τα ναυτικά εκ των κατά ξηράν ενασχολήσεων αυτών. Το να εκμάθουν +δε την ναυτικήν επιστήμην δεν είναι εύκολον, διότι ούτε και σεις δεν +εγίνατε ακόμη τέλειοι, μολονότι καταγινόμενοι από της εποχής των +Μηδικών πολέμων. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν άνδρες γεωργοί και όχι +ναυτικοί, τους οποίους άλλως δεν θα αφήσετε να γυμνασθούν, διότι θα +τους κρατήτε αποκλεισμένους πάντοτε διά των πολλών πλοίων σας, να +πράξουν τι άξιον λόγου ; εάν επρόκειτο ν' αντιπαραταχτούν προς ολίγα +πλοία πρόσκοπα, ίσως ο αριθμός αυτών, ενθαρρύνων την αμάθειάν των, +θα τους παρώτρυνε να διακινδυνεύσουν, αλλ' εμποδιζόμενοι υπό πολλών +θα αναγκασθούν να μείνουν ήσυχοι· η έλλειψις ασκήσεως θέλει αυξήσει +την ανεπιτηδειότητά των, και ένεκα τούτου θα κατασταθούν δειλότεροι. +Το ναυτικόν, υπέρ παν άλλο, απαιτεί πείραν, και δεν επιτρέπει να +μελετάται όπως έτυχε και παρέργως· ίνα δε σαφέστερον εξηγηθώ, ουδέν +πάρεργον ανέχεται. + +143. » Εάν δε και λαβόντες έν μέρος των εν Ολυμπία ή Δελφοίς +θησαυρών προσεπάθουν διά μεγαλυτέρου μισθού να προσελκύσουν τους +ναύτας μας, τούτο ήθελεν είσθαι δεινόν εάν, εισερχόμενοι εις τα +πλοία ημείς και οι μέτοικοι, δεν είμεθα ικανοί να επιτεθώμεν κατ' +αυτών· σήμερον όμως η υπεροχή αύτη υπάρχει και, το κυριώτερον, +κυβερνήτας έχομεν πολίτας και ναύτας πλειοτέρους και καλλιτέρους +όλης της Ελλάδος. Και ουδείς των ξένων θα θελήση, λαμβάνων μεγάλον +μισθόν δι' ολίγας ημέρας, να ενωθή μετ' αυτών έχων ολιγωτέρας +ελπίδας και κινδυνεύων να εξορισθή εκ της πατρίδος του. Και τα μεν +Πελοποννησιακά εις εμέ φαίνονται ότι είναι τοιαύτα και παραπλήσια, +τα δε ημέτερα είναι απηλλαγμένα όχι μόνον των μομφών τας οποίας +απηρίθμησα, αλλά και πολύ υπέρτερα. Εάν δε και εναντίον της χώρας +ημών έλθουν μετά πεζού στρατού, ημείς θέλομεν πλεύσει εναντίον της +χώρας εκείνων, και δεν θα είναι πλέον το αυτό να λεηλατηθή μέρος τι +της Πελοποννήσου και η Αττική ολόκληρος· διότι οι μεν Πελοποννήσιοι +δεν θα δυνηθούν να καταλάβουν άλλην χώραν αμαχητί, η δε ιδική μας +χώρα είναι πολλή εις τας νήσους και εις την ξηράν· διότι είναι τι +μέγα η κυριαρχία της θαλάσσης. Σκέφθητε καλώς· εάν, είμεθα νησιώται, +τίνες πλειότερον ημών ήθελον είσθαι απροσβλητότεροι; και τώρα πρέπει +εκλαμβάνοντες ως πραγματικόν τοιούτον τι περίπου, και +εγκαταλείποντες αγρούς και οικίας να περιορισθώμεν εις την +υπεράσπισιν της θαλάσσης και της ημετέρας πόλεως, χωρίς να +οργισθώμεν διά την απώλειαν των λοιπών και να πολεμήσωμεν κατά των +πολυαριθμοτέρων Πελοποννησίων. Νικήσαντες δε θα τους εμποδίσωμεν να +έλθουν πάλιν όχι ολιγώτερον πολυάριθμοι· νικηθέντες θα χάσωμεν +συγχρόνως εκείνο το οποίον αποτελεί την ισχύν μας, εννοώ τους +συμμάχους μας, οίτινες δεν θα ησυχάσουν άμα ιδούν ότι δεν είμεθα +ικανοί να εκστρατεύσωμεν κατ' αυτών. Ό,τι πρέπει να κλαύσωμεν δεν +είναι η απώλεια των αγρών και των οικιών, αλλά των ανδρών· διότι τα +πράγματα ταύτα δεν αποκτούν τους άνδρας, αλλ' οι άνδρες αποκτούν +αυτά. Εάν επίστευον ότι ήθελον σας πείσει, θα σας έλεγον να εξέλθετε +σεις οι ίδιοι και να καταστρέψετε ταύτα διά να δείξετε εις τους +Πελοποννησίους ότι δεν θα υπακούσετε εις αυτούς χάριν τοιούτων +πραγμάτων. + +144. »Πολλούς δε και άλλους έχω ακόμη λόγους να ελπίζω την νίκην, +αρκεί να μη θελήσετε, μολονότι πολεμούντες, να επεκτείνετε την +κυριαρχίαν σας και επισύρετε εκουσίους κινδύνους· διότι περισσότερον +φοβούμαι τα ίδια ημών σφάλματα παρά τα σχέδια των εναντίων. Αλλά το +πράγμα τούτο θέλω εξετάσει εις άλλον λόγον όταν αι εργασίαι θέλουν +αρχίσει· τώρα δε ας αποπέμψωμεν τους πρέσβεις τούτους αποκρινόμενοι +ότι τότε θα επιτρέψωμεν εις τους Μεγαρείς να κάμουν χρήσιν της +αγοράς και των λιμένων ημών, όταν οι Λακεδαιμόνιοι παύσουν να +καταδιώκουν ημάς και τους ημετέρους συμμάχους (διότι ούτε εκείνο +απαγορεύεται εις τας συνθήκας ούτε τούτο), ότι θα αφήναμεν +αυτονόμους τας πόλεις, εάν παρελαμβάνομεν αυτάς αυτονόμους, ότε +υπεγράψαμεν τας συνθήκας και εάν οι Λακεδαιμόνιοι επιτρέψουν εις τας +πόλεις των να κυβερνώνται μόναι των όχι συμφώνως με το πολίτευμα των +Λακεδαιμονίων αλλ' όπως ήθελεν εκάστη, ότι θέλομεν να δικασθώμεν +σύμφωνα προς τας συνθήκας, και ημείς μεν δεν θέλομεν αρχίσει τον +πόλεμον, άμα όμως ούτοι κάμουν αρχήν θα τους αποκρούσωμεν. Ιδού η +μάλλον δικαία και μάλλον αξιοπρεπής συγχρόνως απόκρισις της πόλεως +ημών. Πρέπει δε να ηξεύρετε ότι ο πόλεμος είναι άφευκτος· ότι, εάν +δεχθώμεν προθύμως αυτόν, οι αντίπαλοι θέλουν μας πιέσει ολιγώτερον· +άλλως τε και διά τας πόλεις καθώς και διά τους ιδιώτας, εκ των +μεγίστωμ κινδύνων γεννώνται αι μέγισται τιμαί. Ούτω τουλάχιστον οι +πατέρες ημών πολεμούντες εναντίον των Μήδων, και όχι μόνον +στερούμενοι των πολυπληθών μέσων τα οποία έχομεν ημείς αλλά και +θυσιάσαντες εκείνα τα οποία είχον κατώρθωσαν διά της συνέσεώς των +μάλλον παρά διά της τύχης, διά της τόλμης των μάλλον παρά διά της +δυνάμεώς των, και τον βάρβαρον ν' αποκρούσουν και τας Αθήνας να +υψώσουν εις τον βαθμόν, τον οποίον κατέχουν σήμερον. Μη δειχθώμεν +κατώτεροι αυτών, αλλά και κατά των εχθρών ας υπερασπισθώμεν +παντοιοτρόπως, και ας προσπαθήσωμεν να μη μεταβιβάσωμεν την δύναμιν +ταύτην μικροτέραν εις τους απογόνους ημών». + +145. Ο μεν Περικλής λοιπόν τοιαύτα είπεν. Οι δε Αθηναίοι, πεισθέντες +ότι αρίστη ήτο η παραίνεσις αυτού, εψήφισαν όσα προέτεινε και +απεκρίθησαν εις τους Λακεδαιμονίους ό,τι τους υπηγόρευσε, λεπτομερώς +και εν συνόλω, ειπόντες ότι ουδεμίαν είχον διάθεσιν να δεχθούν +διαταγάς, αλλ' ότι ήσαν έτοιμοι να διαλύσουν τας διαφοράς διά της +δικαιοσύνης και εν ισότητι. Και οι μεν πρέσβεις ανεχώρησαν εις την +πατρίδα των και έκτοτε δεν επανήλθον πλέον. + +146. Τα δε παράπονα και αι διαφοραί αμφοτέρων προ του πολέμου αύται +ήσαν, και ήρχισαν ευθύς μετά τα συμβάντα εν Επιδάμνω και Κερκύρα. +Είχον όμως σχέσεις προς αλλήλους και συνεκοινώνουν άνευ κήρυκος μεν, +ουχί όμως και ανυπόπτως· τωόντι δε η κατάστασις αύτη των πραγμάτων +ήτο σύγχυσις των συνθηκών και πρόφασις πολέμου. + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ Β'. + +ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ + +ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ + + + +ΒΙΒΛΙΟΝ Β'. + + + +1. Εντεύθεν ήδη άρχεται ο πόλεμος μεταξύ Αθηναίων και Πελοποννησίων +και των συμμάχων των δύο, κατά την διάρκειαν του οποίου δεν +συνεκοινώνουν πλέον προς αλλήλους ειμή διά κήρυκος και επολέμουν +συνεχώς· τα εις τον πόλεμον τούτον αφορώντα εγράφησαν χρονολογικώς, +κατά θέρος και κατά χειμώνα. + +2. Η τριακονταετής ειρήνη η ομολογηθείσα μετά την άλωσιν της +Ευβοίας, δεκατέσσαρα μόνον έτη διήρκεσε· κατά δε το δεκατον πέμπτον +έτος, ότε εξηκολούθησε να είναι ιέρεια προ τεσσαρακονταοκτώ ετών εν +Άργει η Χρυσηίς, και ήτο ο Αινησίας έφορος εις την Σπάρτην και ο +Πυθόδωρος επί δύο ακόμη μήνας ήτο άρχων των Αθηναίων, κατά τον έκτον +μήνα μετά την εν Ποτειδαία μάχην κατά την αρχήν της ανοίξεως οι +Θηβαίοι, ολίγοι περισσότεροι των τριακοσίων, (οδηγούμενοι υπό των +βοιωταρχών Πυθαγγέλου του Φυλείδου και Λιεμπόρου του Ονητορίδου) +εισήλθον ένοπλοι κατά την ώραν του πρώτου ύπνου εις Πλάταιαν της +Βοιωτίας, η οποία ήτο σύμμαχος των Αθηναίων. Προσεκάλεσαν δε αυτούς +και ήνοιξαν τας πύλας ο Πλαταιεύς Ναυκλείδης και οι μετ' αυτού, +θέλοντες, όπως εξασφαλίσουν την εξουσίαν των, να φονεύσουν τους +εναντιουμένους συμπολίτας των και να παραδώσουν την πόλιν εις τους +Θηβαίους. Εσκευώρησαν δε ταύτα μετά του Ευρυμάχου, ο οποίος είχε +μεγάλην πολιτικήν ισχύν μεταξύ των Θηβαίων. Διότι προϊδόντες οι +Θηβαίοι ότι έμελλε να εκραγή ο πόλεμος, ήθελον να καταλάβουν την +Πλάταιαν, η οποία πάντοτε ήτο εχθρά αυτών, ενόσω υπήρχεν ακόμη +ειρήνη και αι εχθροπραξίαι δεν ήρχισαν αναφανδόν. Δεν εδυσκολεύθησαν +δε να εισέλθουν απαρατήρητοι, διότι δεν υπήρχον ακόμη εις αυτήν +φρουροί. Αποθέσαντες τα όπλα των εις την αγοράν, εις μεν τους +προσκαλέσαντας δεν υπήκουον ώστε να αρχίσουν αμέσως το έργον και να +ορμήσουν κατά των οικιών των εχθρών, επροτίμησαν δε να +μεταχειρισθούν κηρύγματα επιτήδεια και προσελκύσουν τους κατοίκους +εις φιλικήν σύμβασιν. Και ο κήρυξ εφώναξεν ανά τας οδούς ότι, όστις +ήθελε κατά τα πάτρια πάντων των Βοιωτών να συμμαχήση, να έλθη και +αποθέση τα όπλα του πλησίον των ιδικών των, διότι ήλπιζον ότι διά +του τρόπου τούτου ευκόλως ήθελεν υποταγή η πόλις. + +3. Οι δε Πλαταιείς άμα έμαθον ότι οι Θηβαίοι εισήλθον και κατέλαβον +την πόλιν εξ απροόπτου, καταληφθέντες υπό φόβου και νομίσαντες ότι +εισήλθον πολύ περισσότεροι (διότι δεν έβλεπον κατά την νύκτα), +ενέδωκαν εις την σύμβασιν και δεχθέντες τους λόγους ησύχαζον, τόσω +μάλλον ευκόλως όσω ουδείς εξ αυτών εβλάβη υπό των Θηβαίων. Αλλ' ενώ +έκαμναν τας διαπραγματεύσεις ταύτας παρετήρησαν ότι οι Θηβαίοι δεν +ήσαν πολλοί και εσκέφθησαν ότι επιτιθέμενοι κατ' αυτών ευκόλως +ήθελον τους νικήσει· διότι το πλήθος των Πλαταιέων δεν ήθελε να +αποσπασθή από τους Αθηναίους. Απεφάσισαν λοιπόν να επιχειρήσουν την +επίθεσιν και συνηθροίζοντο αναμεταξύ τους διατρυπώντες τους κοινούς +(των οικιών) τοίχους, ίνα μη γίνουν φανεροί διατρέχοντες τας οδούς, +όπου έθεσαν αμάξας άνευ των υποζυγίων, όπως χρησιμεύσουν αντί +τείχους, και τα άλλα διέθετον όπως έκαστος ενόμιζε συμφερώτερον προς +τας παρούσας περιστάσεις. Άμα δε τα πάντα ητοιμάσθησαν κατά το +δυνατόν, επωφεληθέντες εκ του υπολοίπου της νυκτός και χωρίς να +περιμένουν να φανή η αυγή εξήλθον εκ των οικιών και εβάδισαν κατά +των Θηβαίων. Εάν ανέτελλεν η ημέρα, πιθανόν οι Θηβαίοι +ενθαρρυνόμενοι υπό του φωτός να καθίστων την νίκην αμφίβολον, ενώ +κατά την νύκτα, καταλαμβανόμενοι υπό του φόβου και μη γνωρίζοντες τα +μέρη της πόλεως, ήθελον φανή ασθενέστεροι των Πλαταιέων. Τους +προσέβαλον λοιπόν αμέσως και ήλθον εις χείρας άνευ αναβολής. + +4. Οι δε Θηβαίοι άμα εγνώρισαν την απάτην, επύκνωσαν τους ζυγούς και +απώθουν τας προσβολάς των επιτιθεμένων. Και δις μεν ή τρις τους +απέκρουσαν, έπειτα όμως ότε οι Πλαταιείς ώρμησαν κατ' αυτών μετά +θορύβου πολλού, ότε εκ των οικιών αι γυναίκες και οι υπηρέται μετά +κραυγών και ολολυγμών έρριψαν κατ' αυτών λίθους και κεράμους, ότε +βροχή ραγδαία πεσούσα επηύξησε την σκοτίαν (καθότι ταύτα, συνέβαινον +προς το τέλος της σελήνης), εφοβήθησαν και τραπέντες έφυγον διά της +πόλεως, οι πλείστοι χωρίς να γνωρίζουν, μεταξύ του σκότους και του +πηλού, τας διόδους διά των οποίων έπρεπε να σωθούν και +καταδιωκόμενοι υπό εχθρών, οίτινες διά να τους εμποδίσουν την +διαφυγήν εγνώριζον όλας τας διαιρέσεις· ώστε εχάθησαν πολλοί. +Κάποιος Πλαταιεύς, την πύλην διά της οποίας εισήλθον και η οποία +μόνη ήτο ανεωγμένη, έκλεισε διά σιδηρού ακοντίου το οποίον εισήγαγεν +εις τον μοχλόν αντί σύρτου, ώστε και εκ τούτου του μέρους εκλείσθη η +έξοδος. Και καταδιωκόμενοι ανά την πόλιν, τινές μεν εξ αυτών +αναβαίνοντες επί του τείχους ερρίφθησαν έξω και εφονεύθησαν οι +περισσότεροι, οι δε φθάσαντες απαρατήρητοι εις πύλην τινά μη +χρησιμευομένην έθραυσαν τον μοχλόν διά πελέκεως, τον οποίον τοις +έδωκε κάποια γυνή, και εξήλθον όχι πολλοί, διότι μετ' ολίγον τους +ενόησαν, άλλοι δε εχάθησαν σποραδικώς εις την πόλιν. Οι δε πλείστοι +και όσοι μάλιστα ήσαν συσσωματωμένοι εισπίπτουν εις μεγάλην οικίαν, +η οποία ήτο πλησίον του τείχους και η θύρα της έτυχε να είναι +ανοικτή, νομίσαντες ότι η θύρα του οικήματος εκείνου ήτο πύλη της +πόλεως και ότι ενώπιόν των υπήρχε διέξοδος προς τα έξω. Ιδόντες δε +αυτούς οι Πλαταιείς ούτως εγκλεισθέντας συνεσκέφθησαν αν έπρεπε να +κατακαύσουν αυτούς όπως ήσαν, πυρπολούντες το οίκημα, ή να +μεταχειρισθούν άλλο μέσον. Τέλος δε και αυτοί και όσοι άλλοι Θηβαίοι +ήσαν διεσπαρμένοι ανά την πόλιν παρεδόθησαν άνευ όρων και κατέθεσαν +τα όπλα. Και η μεν τύχη των εις την Πλάταιαν εισελθόντων Θηβαίων +τοιαύτη υπήρξεν. + +5. Οι δε άλλοι Θηβαίοι, οίτινες είχε συμφωνηθή ενόσω ακόμη ήτο νυξ +να έλθουν πανστρατιά, εν περιπτώσει καθ' ην οι εισελθόντες +προηγουμένως εις την πόλιν δεν επετύγχανον, μαθόντες καθ' οδόν τα +γενόμενα έσπευσαν το βήμα. Απέχει δε η Πλάταια από τας Θήβας +σταδίους εβδομήκοντα, και η επισυμβάσα βροχή εβράδυνε την πορείαν +των διότι ο Ασωπός ποταμός επλημμύρησε και δεν ήτο ευκολοπέραστος. +Και εξακολουθούντες την πορείαν με βροχήν και τον ποταμόν δυσκόλως +διαβάντες έφθασαν βραδύτατα, ότε πλέον οι σύντροφοί των είχον +αιχμαλωτισθή ή φονευθή. Άμα δε έμαθον οι Θηβαίοι τα γενόμενα, +εσκέφθησαν να στήσουν ενέδραν κατά των έξω της πόλεως Πλαταιέων, +διότι υπήρχον εις τους αγρούς πολλοί άνθρωποι με τα πράγματα των, μη +προβλέποντες ότι ήθελέ ποτε συμβή το απροσδόκητον εκείνο κακόν εν +καιρώ ειρήνης. Ήθελον δε οι Θηβαίοι να κάμουν ώστε όσοι θα +εσυλλαμβάνοντο αιχμάλωτοι να εγγυηθούν διά την ζωήν εκείνων, οίτινες +είχον συλληφθή ζώντες εντός της πόλεως. Και οι μεν Θηβαίοι αυτά +διενοούντο. Οι δε Πλαταιείς, ενώ εκείνοι ακόμη διεσκέπτοντο, +υποπτευθέντες τους σκοπούς των και φοβηθέντες περί των έξω, έπεμψαν +κήρυκα προς τους Θηβαίους, λέγοντες ότι δεν ήτο όσιον υπαρχούσης +ειρήνης να αποπειραθούν να καταλάβουν την πόλιν και ότι να φυλαχθούν +να μη βλάψουν κανένα εκ των έξω, διότι άλλως αυτοί θα φονεύσουν +όσους είχον αιχμαλώτους· υπόσχονται δε να τοις αποδώσουν τούτους άμα +ήθελον αναχωρήσει εκ της χώρας. Αυτά διηγούνται οι Θηβαίοι και +προσθέτουν ότι η συμφωνία αύτη επεβεβαιώθη και δι' όρκου· αλλ' οι +Πλαταιείς διατείνονται ότι δεν υπεσχέθησαν ν' αποδώσουν αμέσως τους +άνδρας, αλλ' ότι απλώς ήσαν εις διαπραγματεύσεις μήπως ήθελον δυνηθή +να έλθουν εις συμπέρασμά τι και βεβαιούν ότι ουδόλως ωρκίσθησαν. Και +οι μεν Θηβαίοι ανεχώρησαν εκ της χώρας εκείνων χωρίς να βλάψουν +κανένα, οι δε Πλαταιείς, αφού έφεραν εντός της πόλεως ταχέως πάνα τα +εις τους αγρούς, ευθύς εφόνευσαν τους αιχμαλώτους. Ήσαν δε ούτοι +εκατόν ογδοήκοντα, και μεταξύ αυτών ο Ευρύμαχος, μετά του οποίου +είχον συνεννοηθή οι προδόται. + +6. Αφού δε έπραξαν τούτο, έστειλαν εις τας Αθήνας απεσταλμένον, +απέδοσαν τους νεκρούς εις τους Θηβαίους διά συνθήκης και έκαμον εις +την πόλιν τας προετοιμασίας, όσας ενόμιζον αναγκαίας προς τας +παρούσας περιστάσεις. Οι δε Αθηναίοι, άμα έμαθον τα υπό των +Πλαταιέων γενόμενα, συνέλαβον αμέσως τους Βοιωτούς, όσοι ήσαν εις +την Αττικήν και έπεμψαν κήρυκα εις την Πλάταιαν παραγγέλλοντες εις +αυτόν να τους ειδοποιήση εις μηδέν μέτρον να προβούν κατά των +Θηβαίων, τους οποίους εκράτουν αιχμαλώτους πριν ή αυτοί σκεφθούν και +αποφασίσουν περί αυτών· διότι δεν είχεν αγγελθή εις τους Αθηναίους +ότι είχον φονευθή. Ο πρώτος απεσταλμένος είχεν αναχωρήσει εκ +Πλαταιών την στιγμήν όπου εισήρχοντο οι Θηβαίοι, ο δε δεύτερος ότε +μόλις προ ολίγου είχον νικηθή και συλληφθή· εκ των μετέπειτα +συμβάντων ουδέν έμαθον. Ούτω λοιπόν οι Αθηναίοι μη γνωρίζοντες +απέστειλαν κήρυκα, όστις αφικόμενος εύρε τους άνδρας φονευθέντας. +Και μετά ταύτα στρατεύσαντες εις Πλάταιαν και σίτον εισήγαγον και +φρουρούς αφήκαν εκεί και εκ των ανδρών όσοι ήσαν άχρηστοι με τας +γυναίκας μαζί και τα παιδία εξήγαγον. + +7. Αφού δ' έγεινε το εν Πλαταιαίς συμβάν, και καταφανώς διελύθησαν +αι συνθήκαι, οι Αθηναίοι παρεσκευάζοντο προς πόλεμον, παρεσκευάζοντο +δε και οι Λακεδαιμόνιοι και οι σύμμαχοι αυτών. Αμφότερα δε τα μέρη +είχαν σκοπόν να στείλουν πρεσβείας και προς τον βασιλέα των Περσών +και προς άλλους βαρβάρους παρά των οποίων ήλπιζον να επιτύχουν +συνδρομήν τινα, και προσέτι τα πάντα εμηχανεύοντο, όπως προσελκύσουν +εις την συμμαχίαν των τας πόλεις όσαι δεν ήσαν υπό την κυριαρχίαν +των. Και οι μεν Λακεδαιμόνιοι τας πόλεις της Ιταλίας και της +Σικελίας, αίτινες είχον ενωθή με το μέρος των, τας διέταξαν, εκτός +των πλοίων τα οποία παρ' αυτοίς υπήρχον, να κατασκευάσουν και άλλα, +αναλόγως του μεγέθους εκάστης πόλεως, εις τρόπον ώστε ο αριθμός όλων +εκείνων των πλοίων έμελλε να αναβή μέχρι των πεντακοσίων· διέταξαν +επίσης τους συμμάχους να ετοιμάσουν ωρισμένην ποσότητα χρημάτων και +να μη δέχωνται εις τους λιμένας των πλειότερα του ενός Αθηναϊκού +πλοίου μέχρις ου τα πάντα παρασκευασθούν. Οι δε Αθηναίοι και τους +υπάρχοντας συμμάχους επεθεώρουν και πρεσβείας έπεμπον ιδίως προς τας +περί την Πελοπόννησον πόλεις, την Κέρκυραν, την Κεφαλληνίαν, την +Ακαρνανίαν και την Ζάκυνθον, προβλέποντες ότι, εάν εξησφαλίζοντο +περί της φιλίας αυτών, ήθελον πολεμήσει αποτελεσματικώς επί όλων των +ακτών της Πελοποννήσου. + +8. Και το έν και το άλλο μέρος δεν εμελέτων μικρά σχέδια, αλλ' +ητοιμάζοντο δυνατά προς πόλεμον. Και δεν πρέπει να απορώμεν διά +τούτο, διότι πάντοτε κατά την έναρξιν έργου τινός οι άνθρωποι +αναπτύσσουν πλειότερον ζήλον. Τότε δε η νεολαία πολλή μεν ήτο εις +την Πελοπόννησον, πολλή δε και εις τας Αθήνας, η οποία ένεκα +απειρίας εζήτει ευχαρίστως να περιπλακή εις πόλεμον. Και όλη η άλλη +Ελλάς ήτο μετέωρος περιμένουσα την στιγμήν πού αι πρώται πόλεις +ήθελον έλθει εις χείρας. Και πολλαί μεν προρρήσεις ελέγοντο, πολλοί +δε χρησμολόγοι έψαλλον και εις τας μέλλουσας να πολεμήσουν πόλεις +και εις τας άλλας. Ακόμη δε και η Δήλος ολίγον προ τούτων ησθάνθη +σεισμόν, η οποία αφ' ότου οι Έλληνες ενεθυμούντο ουδέποτε πρότερον +εσείσθη. Ελέγετο δε και επιστεύετο, ότι τούτο εσήμαινε τα μέλλοντα +να συμβούν· και ανεζήτουν πανταχού μήπως έτυχε να συμβή και άλλο τι +παραπλήσιον. Η εύνοια των ανθρώπων έκλινε παραπολύ προς τους +Λακεδαιμονίους, προ πάντων διότι είχον προειπεί ότι εσκόπευον να +ελευθερώσουν την Ελλάδα. Πανταχού αντηγωνίζοντο πόλεις και ιδιώται +τις πρώτος να τους βοηθήση αναλόγως της δυνάμεως του, είτε διά λόγων +είτε δι' έργων· και ο καθείς ενόμιζεν ότι, όπου αυτός δεν ήθελεν +είσθαι παρών, η πρόοδος των πραγμάτων θα ημποδίζετο. Τοιαύτην οργήν +είχον οι πλείστοι κατά των Αθηναίων, οι μεν θέλοντες να αποσείσουν +τον ζυγόν των, οι δε φοβούμενοι μήπως υποκύψουν εις αυτόν. + +9. Με τοιαύτας λοιπόν προπαρασκευάς και με τοιαύτα αισθήματα ήρχισεν +ο πόλεμος. Αι σύμμαχοι δε πόλεις τας οποίας είχον καθείς των δύο +ήσαν αι εξής. Οι μεν Λακεδαιμόνιοι είχον όλους τους εντός του ισθμού +Πελοποννησίους πλην των Αργείων και των Αχαιών (οίτινες ήσαν φίλοι +αμφοτέρων· εκ των Αχαιών δε μόνοι οι Πελληνείς συνεπολέμουν κατ' +αρχάς μετά των Λακεδαιμονίων, κατόπιν όμως τους εμιμήθησαν όλοι), +έξω δε της Πελοποννήσου είχον τους Μεγαρείς, τους Φωκείς, τους +Λοκρούς, τους Βοιωτούς, τους Αμπρακιώτας, τους Λευκαδίους και τους +Ανακτορίους. Εκ τούτων ναυτικόν παρέσχον οι Κορίνθιοι, οι Μεγαρείς, +οι Σικυώνιοι, οι Πελληνείς, οι Ηλείοι, οι Αμπρακιώται και οι +Λευκάδιοι, ιππικόν δε οι Βοιωτοί, οι Φωκείς και οι Λοκροί· αι δε +άλλαι πόλεις προσέφεραν πεζικόν. Αύτη ήτο η συμμαχία των +Λακεδαιμονίων οι δε Αθηναίοι είχον τους Χίους, τους Λεσβίους, τους +Πλαταιείς, τους εν Ναυπάκτω Μεσσηνίους, τους πλείστους Ακαρνάνας, +τους Κερκυραίους και άλλας πόλεις υποτελείς μεταξύ τοσούτων εθνών, +ήτοι την ναυτικήν Καρίαν, τους γείτονας των Καρών Δωριείς, την +Ιωνίαν, τον Ελλήσποντον, τας πόλεις της Θράκης, όλας τας νήσους τας +κειμένας προς ανατολάς μεταξύ της Πελοποννήσου και της Κρήτης, και +όλας τας άλλας Κυκλάδας πλην της Μήλου και της Θήρας. Εκ τούτων +ναυτικόν έδωκαν οι Χίοι, οι Λεσβίοι και οι Κερκυραίοι, οι δε άλλοι +πεζούς και χρήματα. Ούτοι ήσαν οι σύμμαχοι και τα πολεμικά μέσα των +δύο μερών. + +10. Οι δε Λακεδαιμόνιοι ευθύς μετά τα εν Πλαταιαίς συμβάντα +παρήγγειλαν εις τας εντός και εκτός της Πελοποννήσου συμμάχους +πόλεις να προετοιμάσουν τους στρατούς και πάντα τα αναγκαιούντα διά +μακρυνήν εκστρατείαν, το οποίον εσήμαινεν ότι επρόκειτο να εισβάλουν +εις την Αττικήν. Άμα δε τα πάντα ευρέθησαν έτοιμα κατά τον ορισθέντα +χρόνον, μετέβησαν εις τον ισθμόν οι αποσταλέντες από καθεμίαν πόλιν +εντός ή έξω της Πελοποννήσου κειμένης. Και αφού συνηθροίσθη όλον το +στράτευμα, ο βασιλεύς των Λακεδαιμονίων Αρχίδαμος, ο οποίος ήτο +στρατηγός της εκστρατείας ταύτης, συγκαλέσας τους στρατηγούς όλων +των πόλεων και τους πρώτους των αρχόντων και σημαντικωτάτους, +απηύθυνε προς αυτούς την εξής προσφώνησιν. + +11. «Ώ άνδρες Πελοποννήσιοι και σεις οι σύμμαχοι, μολονότι οι +πατέρες ημών πολλάς έκαμαν στρατείας και εντός αυτής της +Πελοποννήσου και εκτός, οι δε πρεσβύτεροι μεταξύ ημών δεν είναι +άπειροι πολέμων, εν τούτοις ουδέποτε εξεστρατεύσαμεν με τόσην +προετοιμασίαν. Και ευλόγως· διότι προκειμένου να πολεμήσωμεν +σήμερον, εναντίον πόλεως δυνατωτάτης, πρέπει να είμεθα πλείστοι και +άριστοι. Δίκαιον λοιπόν μήτε κατώτεροι να φανώμεν των πατέρων ημών, +μήτε υποδεέστεροι της δόξης μας. Η Ελλάς όλη είναι μετέωρος και +περιμένει επιθυμούσα ένεκα του κατά των Αθηναίων μίσους να +κατορθώσωμεν όσα κατά νουν έχομεν. Μολονότι όμως φαινόμεθα ότι +υπερέχομεν κατά το πλήθος και ότι έχομεν πολλήν βεβαιότητα ότι ο +εχθρός δεν θα τολμήση να έλθη εναντίον μας, δεν πρέπει διά τούτο να +προχωρήσωμεν πριν συμπληρώσωμεν τας προετοιμασίας ημών, αλλά και οι +στρατηγοί και οι στρατιώται καθεμιάς πόλεως πρέπει να έχουν υπ' όψει +ότι θα ευρεθώμεν εις κάποιον κίνδυνον. Διότι η τύχη του πολέμου +είναι άδηλος και ως επί το πολύ αι προσβολαί γίνονται αιφνίδιαι και +απότομοι· και πολλάκις το ολιγώτερον πλήθος μετά προφυλάξεως βαίνον +εθριάμβευσεν εναντίον αντιπάλων πολυαριθμοτάτων, διότι ούτοι +καταφρονούντες τους εχθρούς έμειναν απροετοίμαστοι. Πρέπει δε +πάντοτε εις την εχθρικήν γην να προχωρή τις έχων μεν θάρρος πολύ εις +την καρδίαν, ενεργών όμως με δειλήν φρόνησιν. Τοιουτοτρόπως δε οι +ενεργούντες και εις το να προσβάλλουν τους εναντίους θα έχουν +μεγαλυτέραν ευτυχίαν και ασφαλέστατοι θα είναι από τας προσβολάς των +εναντίων· ημείς δε βαίνομεν ουχί κατά αδυνάτου πόλεως, αλλά κατά +πάντα άριστα παρεσκευασμένης. Εάν μέχρι τούδε δεν εκινήθησαν +καθ'ημών οι Αθηναίοι, τούτο προέρχεται διότι είμεθα ακόμη μακράν· +αλλ' άμα μας ίδωσι λεηλατούντας την χώραν αυτών και καταστρέφοντας +τα υπάρχοντά των, τότε πρέπει να περιμένωμεν ότι θα εξέλθουν εις +μάχην. Διότι πάντας καταλαμβάνει οργή, όταν πάσχουν κάτι που είναι +ασυνήθιστον προ των οφθαλμών των και που τους συμβαίνει πλησιέστατα +αυτών και όσοι πολύ ολίγον μεταχειρίζονται τον ορθόν λόγον, ούτοι ως +επί το πλείστον βαίνουν εις τας πράξεις των μετά σφοδρότητας. Τούτο, +πιθανώς θέλουν πράξει πλειότερον παντός άλλου οι Αθηναίοι οι οποίοι +αξιούν να άρχουν επί των άλλων και διά των επιδρομών των να +λεηλατούν μάλλον τας ξένας χώρας ή να βλέπουν λεηλατουμένην την +ιδικήν των χώραν. Επειδή λοιπόν εκστρατεύομεν κατά τοσούτον ισχυράς +πόλεως, και επειδή η δόξα ημών και των προγόνων θα εξαρτηθή ούτως +από τον δοξασμόν ή την αδοξίαν μας, ακολουθήσατε όπου σας οδηγήσουν +τηρούντες προ παντός άλλου την στρατιωτικήν τάξιν, όντες άγρυπνοι +και εκτελούντες ζωηρώς τα παραγγέλματα. Τίποτε καλύτερον δεν είναι +και ασφαλέστατον από στρατόν πολυάριθμον τακτικώς ενεργούντα. + +12. Ταύτα ειπών ο Αρχίδαμος και διαλύσας την συνέλευσιν αποστέλλει +κατ' αρχάς εις τας Αθήνας Μελήσιππον τον Διακρίτου, άνδρα +Σπαρτιάτην, ίνα μάθη αν οι Αθηναίοι βλέποντες τους εχθρούς ήδη καθ' +οδόν ευρισκομένους απεφάσιζαν να φανούν κάπως συμβιβαστικώτεροι. +Ούτοι όμως δεν εδέχθησαν αυτόν ούτε εις την πόλιν ούτε εις την +συνέλευσιν, διότι προηγουμένως είχεν υπερισχύσει η γνώμη του +Περικλέους, ο οποίος είπε μήτε κήρυκα μήτε πρεσβείαν να δεχθούν εκ +μέρους των Λακεδαιμονίων εκστρατευόντων· αποπέμπουν λοιπόν αυτόν +πριν τον ακούσουν και τον προστάζουν να εξέλθη των ορίων αυθημερόν, +προσθέσαντες ότι, εάν οι Λακεδαιμόνιοι ήθελον να έλθουν μετ' αυτών +εις διαπραγματεύσεις, έπρεπε πρώτον να επιστρέψουν εις τα ίδια. +Δίδουν δε εις τον Μελήσιππον και συνοδούς, όπως μη συγκοινωνήση με +κανένα. Εκείνος δε, άμα έφθασεν εις τα σύνορα και έμελλε να υπερβή +ταύτα, απεμακρύνθη ειπών ταύτα μόνον «Η ημέρα αυτή θα είναι διά τους +Έλληνας μεγάλων κακών αρχή». Μετά τον ερχομόν αυτού εις το +στρατόπεδον πεισθείς ο Αρχίδαμος ότι οι Αθηναίοι εις ουδέν ήθελον +ενδώσει, εξεκίνησε τον στρατόν και επροχώρησε κατά της Αττικής. Οι +δε Βοιωτοί εις μεν τους Πελοποννησίους, διά την κοινήν εκστρατείαν, +έδωκαν το αναλογούν εις αυτούς μέρος και τους ιππείς, μετά του +υπολειπομένου δε στρατού των ελθόντες εις την Πλάταιαν ελεηλάτουν +αυτήν. + +13. Ενώ ο ακόμη οι Πελοποννήσιοι συνηθροίζοντο εις τον ισθμόν και +ήσαν καθ' οδόν, πριν εισβάλλουν εις την Αττικήν, Περικλής ο +Ξανθίππου είς των δέκα στρατηγών των Αθηναίων, προβλέπων την +επικειμένην εισβολήν, και υποπτεύσας ότι χάριν υπάρχοντος δεσμού +φιλοξενίας πιθανόν να εφείδετο ο Αρχίδαμος των κτημάτων του είτε +μόνος του θέλων να χαρισθή προς αυτόν είτε κατά διαταγήν των +Λακεδαιμονίων, διά να καταστήσουν αυτόν ύποπτον (καθότι δι' αυτόν +κυρίως είχαν ζητήσει προηγουμένως παρά των Αθηναίων την εξορίαν των +ανοσίων), ανήγγειλε προηγουμένως εις την εκκλησίαν των Αθηναίων ότι +ο Αρχίδαμος ήτο μεν φίλος του, αλλά τούτο δεν θα απέβαινε προς κακόν +της πόλεως· τους δε αγρούς αυτού και τας οικίας, εάν δεν τα +κατέστρεφον οι πολέμιοι, καθώς και τα των άλλων, δωρεί αυτά εις το +δημόσιον, ίνα μηδεμία επί του αντικειμένου τούτου μείνη κατ' αυτού +δυσμενής προκατάληψις. Ανενέωσε και διά τας παρούσας περιστάσεις +όσας συμβουλάς είχε δώσει πρότερον, να παρασκευάζονται προς πόλεμον +και να μεταφέρουν εις την πόλιν όσα είχον εις τους αγρούς, να μη +εξέλθουν εις μάχην, αλλ' εισελθόντες να φυλάττουν την πόλιν, να +στρέψουν όλην την προσοχήν των εις το ναυτικόν, το οποίον ήτο η +ισχύς των, και να κρατούν υποχείριους τους συμμάχους, λέγων ότι η +ισχύς του κράτους προήρχετο από τα χρήματα, τα οποία παρείχαν ούτοι +και ότι η ψυχή του πολέμου είναι η φρόνησις και τα χρήματα. Τους +παρώτρυνε δε να έχουν θάρρος, αφού η πόλις εισέπραττε συνήθως +εξακόσια τάλαντα κατ' έτος από τους φόρους των συμμάχων εκτός των +άλλων εισοδημάτων και αφού υπήρχον ακόμη τότε εις την ακρόπολιν +εξακόσια τάλαντα εις αργυρά νομίσματα (υπήρχον άλλοτε εννέα χιλιάδες +και επτακόσια, αλλ' εδαπανήθησαν εις τα προπύλαια της Ακροπόλεως, +εις τα άλλα οικοδομήματα και εις την πολιορκίαν της Ποτειδαίας), +χωρίς να συμπεριλαμβάνονται εις την ποσότητα ταύτην ο άκοπος χρυσός +και άργυρος, ο προερχόμενος εκ των δημοσίων και ιδιωτικών +αφιερωμάτων, τα των πομπών και των αγώνων ιερά σκεύη, τα μηδικά +λάφυρα και άλλα παρόμοια ανερχόμενα εις ποσότητα ουχί μικροτέραν των +πεντακοσίων ταλάντων. Απηρίθμησε προσέτι και τους όχι ολίγους +θησαυρούς των άλλων ναών, τους οποίους ηδύναντο να διαθέσουν, και +τέλος, ότι εν εσχάτη ανάγκη, ηδύναντο να κάμουν χρήσιν και αυτών των +χρυσών κοσμημάτων της θεάς· εβεβαίου δε ότι το άγαλμα είχεν εις +καθαρόν χρυσόν βάρος τεσσαράκοντα ταλάντων δυνάμενον να αποσπασθή +ολόκληρον, αφού δε το μεταχειρισθούν προς σωτηρίαν της πόλεως, να το +αντικαταστήσουν δι' ίσου βάρους. Τοιουτοτρόπως τους ενεθάρρυνεν ως +προς τα οικονομικά· ως προς δε τους οπλίτας είπεν ότι είχον +δεκατρείς χιλιάδας πλην των εις τα φρούρια και τας επάλξεις δεκαέξ +χιλιάδων. Τοσούτοι ήσαν εξ αρχής, εις πάσαν εισβολήν του εχθρού, οι +φυλάσσοντες· ούτοι δε συνίσταντο εκ των πρεσβυτάτων, εκ των +νεωτάτων, και εκ των μετοίκων, όσοι ήσαν οπλίται. Το Φαληρικόν +τείχος ήτο τριακονταπέντε σταδίων μέχρι του περιβόλου της πόλεως και +το φυλασσόμενον μέρος αυτού του περιβόλου ήτο τεσσαράκοντα σταδίων· +υπήρχε δε και μέρος το οποίον ήτο αφύλακτον, το μεταξύ του μακρού +τείχους και του Φαληρικού· τα δε μακρά τείχη μέχρι Πειραιώς είχον +έκτασιν τεσσαράκοντα σταδίων, το έξωθεν δε μόνον μέρος αυτών +εφρουρείτο. Ολόκληρος ο περίβολος του Πειραιώς και της Μουνιχίας ήτο +εξήκοντα σταδίων, και το ήμισυ μόνον αυτού εφρουρείτο. Ο Περικλής +επρόσθεσεν ακόμη ότι είχον χιλίους διακοσίους ιππείς και +ιπποτοξότας, χιλίους εξακόσιους τοξότας και τριακοσίας τριήρεις εν +καλή καταστάσει. Αύται ήσαν, άνευ ουδεμιάς ελαττώσεως αι δυνάμεις +των Αθηναίων κατά την εποχήν της πρώτης εισβολής των Πελοποννησίων +και την έναρξιν του παρόντος πολέμου. Επρόσθεσε δε και άλλα ο +Περικλής, ως συνήθιζε, προς απόδειξιν ότι η νίκη θ' απέβαινεν υπέρ +αυτών. + +14. Οι δε Αθηναίοι ακούσαντες επείσθησαν και μετεκόμισαν εκ των +αγρών τους παίδας και τας γυναίκας και όλα τα οικιακά σκεύη, +αφαιρέσαντες και αυτήν την ξυλείαν των οικιών τα δε πρόβατα και τα +υποζύγια μετέφεραν εις την Εύβοιαν και τας παρακειμένας νήσους. Η +μετατόπισις όμως εκείνη τοις εφάνη οχληρά, επειδή ήσαν συνειθισμένοι +να ζουν οι πολλοί εις τους αγρούς. + +15. Η συνήθεια αύτη προ αμνημονεύτων χρόνων επεκράτησε παρά τοις +Αθηναίοις περισσότερον παρ' ό,τι εις άλλους. Επί Κέκροπος και των +πρώτων βασιλέων μέχρι Θησέως η Αττική πάντοτε κατωκείτο κατά κώμας, +των οποίων εκάστη είχε το πρυτανείον της και τους άρχοντάς της. Και +οπότε δεν είχον τι να φοβηθούν δεν συνηθροίζοντο περί τον βασιλέα +όπως διασκεφθούν, αλλ' επολιτεύοντο και διεσκέπτοντο χωριστά. Τινές +μάλιστα και επολέμησαν τον βασιλέα, όπως οι μετά του Ευμόλπου +Ελευσίνιοι κατά του Ερεχθέως. Αλλ' άμα εβασίλευσεν ο Θησεύς, ο +οποίος συνήνωνε την μεγαλοφυίαν με την δύναμιν, και κατά τα άλλα +διηυθέτησε την χώραν, και των άλλων κωμών καταργήσας τα βουλευτήρια +και τας αρχάς συνήθροισεν όλους τους πολίτας εις την σημερινήν +πόλιν, όπου εγκαθίδρυσεν έν μόνον βουλευτήριον και έν μόνον +πρυτανείον. Τούς ηνάγκασε δε να κατοικήσουν εις μίαν μόνην πόλιν, +νεμόμενοι όμως τα υπάρχοντα των ως και πρότερον. Χάρις εις την +συγκέντρωσιν ταύτην η πόλις των Αθηνών έλαβε ταχείαν ανάπτυξιν, και +ήτο ήδη μεγάλη ότε ο Θησεύς την παρέδωκεν εις τους διαδόχους του· +ακόμη δε και σήμερον οι Αθηναίοι κάμνουν προς τιμήν της θεάς +δημοτελή εορτήν, την οποίαν ονομάζουν συνοικία. Πρότερον η πόλις +συνίστατο μόνον εκ της ακροπόλεως και του κατωτέρου μέρους του +μάλλον εστραμμένου προς νότον. Απόδειξις δε τούτου είναι οι ναοί +πολλών θεών ευρισκόμενοι εντός αυτής ταύτης της ακροπόλεως και προ +πάντων προς το μέρος εκείνο της πόλεως είναι εκτισμένοι οι πλείστοι +των έξω ναών, παραδείγματος χάριν ο ναός του Ολυμπίου Διός, του +Πυθίου Απόλλωνος, της Γης και του Λιμναίου Βάκχου, προς τιμήν του +οποίου τελούνται τα αρχαιότερα Διονύσια την δωδεκάτην του μηνός +Ανθεστηριώνος, συνήθεια η οποία ακόμη και σήμερον επικρατεί εις τους +εξ Αθηναίων καταγομένους Ίωνας. Και άλλα δε αρχαία ιερά είναι +ιδρυμένα επί του μέρους εκείνου. Εκεί προσέτι ήτο η κρήνη η σήμερον +καλούμενη Εννεάκρουνος, ένεκα του σχήματος το οποίον έδωκαν εις +αυτήν οι τύραννοι, αλλ' η οποία άλλοτε, ότε αι πηγαί ήσαν φανεραί, +εκαλείτο Καλλιρρόη. Η κρήνη εκείνη πλησίον της πόλεως ευρισκομένη +εχρησίμευεν εις πλείστας αξίας λόγου εργασίας, και από των αρχαίων +χρόνων παρέμεινε μέχρι σήμερον η συνήθεια να μεταχειρίζωνται το ύδωρ +αυτής εις τας τελετάς του γάμου και άλλας ιεροπραξίας. Διά την +παλαιάν δε ταύτην κατοίκησιν η Ακρόπολις καλείται και μέχρι τούδε +ακόμη υπό των Αθηναίων πόλις. + +16. Ούτω λοιπόν οι Αθηναίοι επί πολύ κατώκησαν ανεξάρτητα το έδαφος +της Αττικής· ακόμη δε και μετά τον συνοικισμόν των αι πλείσται των +αρχαίων και των νέων οικογενειών μεταβάσαι κατά συνήθειαν εις τους +αγρούς έζων εκεί μέχρι του παρόντος πολέμου. Μετά ζωηράς λοιπόν +δυσαρεσκείας μετενάστευον, τοσούτω μάλλον όσω προ μικρού μόλις είχαν +επιδιορθώσει τας ζημίας τας επελθούσας εξ αιτίας των Μηδικών· +εβαρύνοντο δε και εδυσανασχέτουν εγκαταλείποντες τας οικίας και τα +ιερά, τα οποία ένεκα αυτού ακόμη του αρχαϊκού τρόπου της ζωής των +εθεώρουν ως κληρονομικά· εις το εξής έμελλον να μεταβάλουν τρόπους +ζωής εγκαταλείπων ο καθείς αυτόν τον τόπον της γεννήσεώς του. + +17. Φθάσαντες εις Αθήνας ολίγοι εξ αυτών εύρον κατοικίας ή +καταλύματα εις φίλους και συγγενείς, οι περισσότεροι δε κατώκησαν +εις τα έρημα μέρη της πόλεως και εις τα ιερά και τα ηρώα όλα εκτός +της ακροπόλεως, του Ελευσινίου και άλλων κτιρίων στερεώς κλεισμένων. +Και αυτό το Πελασγικόν, το οποίον έκειτο κάτωθεν της ακροπόλεως και +ήτο κατηραμένον να μένη ακατοίκητον ένεκα της απαγορεύσεως ενός +ακροτελευτίου στίχου του Πυθικού μαντείου λέγοντος « Προτιμότερον να +μένη έρημον το Πελασγικόν », κατωκήθη τότε ένεκα της στιγμιαίας +ανάγκης. Μου φαίνεται δε ότι ο χρησμός εξεπληρώθη αντιστρόφως παρ' +ό,τι περιέμενον· διότι αι συμφοραί της πόλεως επήλθον ουχί ένεκα της +παρανόμου κατοικήσεως αυτού, αλλ' ένεκα του πολέμου επήλθεν η ανάγκη +της οικήσεως· το δε μαντείον μη υποδεικνύον τον πόλεμον διά του +ονόματός του επρόβλεπεν ότι το Πελασγικόν έμελλε να κατοικηθή εις +ημέρας ουχί αγαθάς. Πολλοί κατεσκήνωσαν εις τους πύργους των τειχών +και όπου αλλαχού ηδύνατο καθείς· διότι συνελθόντας δεν εχώρεσεν +αυτούς η πόλις, αλλ' ύστερον διανείμαντες μεταξύ των το μεσάζον +διάστημα των μακρών τειχών και πλείστον μέρος των του Πειραιώς +κατοίκησαν ενταύθα. Συγχρόνως όμως ενησχολούντο εις τας +προετοιμασίας του πολέμου και τους συμμάχους συναθροίζοντες και +εξοπλίζοντες εκατόν πλοία διά να τα εκπέμψουν κατά της Πελοποννήσου. +Και οι μεν Αθηναίοι εις τούτο το σημείον της προπαρασκευής +ευρίσκοντο. + +18. Ο δε στρατός των Πελοποννησίων προχωρών έφθασε πρώτον εις την +Οινόην της Αττικής, από της οποίας είχαν σκοπόν να εισβάλουν. Αφού +δε έστησαν το στρατόπεδόν των, προητοιμάζοντο να προσβάλουν το +τείχος διά μηχανών και δί' άλλων τρόπων· διότι η Οινόη κειμένη εις +τα μεθόρια της Αττικής και της Βοιωτίας ήτο περιτειχισμένη και οι +Αθηναίοι μετεχειρίζοντο αυτήν ως φρούριον εν καιρώ πολέμου. Οι +Πελοποννήσιοι λοιπόν επολιόρκησαν την πόλιν ταύτην και απώλεσαν εις +μάτην πολύν χρόνον, και ο Αρχίδαμος βαρέως ένεκα τούτου ενοχοποιήθη, +διότι ενομίζετο ότι και δραστηριότητα ολίγην ανέπτυξεν εις την +συνάθροισιν των στρατευμάτων και ευνοϊκός εφαίνετο προς τους +Αθηναίους μη παρακινών τον στρατόν του προς πόλεμον. Από της +συναθροίσεως των στρατευμάτων, η εν τω ισθμώ παρατεινομένη διαμονή +του, η βραδύτης περί την λοιπήν πορείαν, και προ πάντων η χρονοτριβή +του ενώπιον της Οινόης, τον κατέστησαν ύποπτον. Διότι οι Αθηναίοι +μετεκομίσθησαν κατά το διάστημα τούτο εντός της πόλεως, ενώ άνευ της +βραδύτητας του αρχηγού και εάν επήρχοντο με ταχύτητα οι +Πελοποννήσιοι ηδύναντο να καταλάβουν τα πάντα έξω των τειχών. Ούτως +ο στρατός ωργίζετο διά την χρονοτριβήν του. Ο δε Αρχίδαμος υπέμενεν +ελπίζων (ως λέγεται) ότι οι Αθηναίοι, επειδή απέμενεν αβλαβής ακόμη +η γη αυτών θα εφαίνοντο πλέον υποχωρητικοί και δεν θα ηνείχοντο να +ίδουν ψυχρώς την λεηλασίαν αυτής. + +19. Εν τούτοις, αφού προσέβαλαν την Οινόην και έθεσαν ματαίως εις +ενέργειαν όλα τα μέσα προς κυρίευσιν αυτής, μη βλέποντες να έρχεται +εξ Αθηνών κανείς κήρυξ, έλυσαν την πολιορκίαν και εισέβαλαν εις την +Αττικήν, ογδοήκοντα ημέρας μετά την είσοδον των Θηβαίων εις +Πλαταιάς, εις τα μέσα του θέρους την εποχήν του σίτου· ήτο δε +στρατηγός αυτών ο βασιλεύς των Λακεδαιμονίων Αρχίδαμος ο Ζευξιδάμου. +Και στρατοπεδεύσαντες πρώτον εις την Ελευσίνα και το Θριάσιον πεδίον +ελεηλάτησαν αυτά και έτρεψαν εις φυγήν μερικούς Αθηναίους ιππείς +περί τους καλουμένους Ρείτους. Έπειτα επροχώρησαν διά της Κρωπίας +δεξιά έχοντες το Αιγάλεων όρος έως ου έφθασαν εις τας Αχαρνάς, ένα +εκ των μεγίστων δήμων της Αττικής. Και σταματήσαντες εκεί έστησαν το +στρατόπεδόν των και έμειναν πολύν καιρόν λεηλατούντες τα πέριξ. + +20. Ιδού δε, ως λέγεται, ποίον σκοπόν είχεν ο Αρχίδαμος, ο οποίος +παραταχθείς ως εις μάχην έμενε περί τας Αχαρνάς και δεν κατέβη εις +την πεδιάδα κατά την εισβολήν εκείνην. Ήλπιζεν ότι οι Αθηναίοι, +έχοντες πολυάριθμον και ακμάζουσαν νεολαίαν και όντες +παρεσκευασμένοι προς πόλεμον όσον ουδέποτε άλλοτε, ήθελον ίσως έλθει +εναντίον του και δεν θα υπέφερον να ίδουν λεηλατουμένην την χώραν +αυτών. Μη συναντήσας δε αυτούς μήτε εις την Ελευσίνα μήτε εις το +Θριάσιον πεδίον, ηθέλησε να δοκιμάση αν στρατοπεδεύων πλησίον των +Αχαρνών θα τους ηνάγκαζε να εξέλθουν· διότι και ο χώρος εκείνος +εφαίνετο εις αυτόν κατάλληλος εις στρατοπέδευσιν και διότι εσκέπτετο +ότι οι Αχαρνείς αποτελούντες μέγα μέρος του πληθυσμού της πόλεως +(επειδή παρείχον τρισχιλίους οπλίτας) δεν θα άφηναν να καταστραφούν +τα υπάρχοντά των, αλλ' ήθελαν ορμήσει πάντες εις μάχην. Εάν όμως δεν +επεξήρχοντο οι Αθηναίοι κατά της εισβολής εκείνης, τότε ουδέν θα +ημπόδιζε τους Πελοποννησίους να λεηλατήσουν κατόπιν την πεδιάδα και +να προχωρήσουν μέχρι και αυτής της πόλεως. Υποθέτων λοιπόν ο +Αρχίδαμος ότι οι Αχαρνείς, καταστρεφομένων των κτημάτων των, δεν θα +ήσαν πρόθυμοι να εκτεθούν εις κίνδυνον χάριν των άλλων, και +κατεχόμενος υπ' αυτής της σκέψεως έμενε χρονοτριβών περί τας +Αχαρνάς. + +21. Οι δε Αθηναίοι μέχρις ου ο μεν στρατός ήτο πλησίον της Ελευσίνος +και του Θριασίου πεδίου, είχαν ελπίδα τινά ότι δεν θα επροχώρει +εγγύτερον, ενθυμούμενοι ότι και ο βασιλεύς των Λακεδαιμονίων +Πλειστοάναξ ο Παυσανίου, ότε εισέβαλεν εις την Αττικήν μετά στρατού +Πελοποννησιακού, δεκατέσσαρα έτη προ του παρόντος πολέμου, είχεν +έλθει μέχρι της Ελευσίνος και του Θριασίου πεδίου, αλλ' ανεχώρησε +πάλιν μη προχωρήσας περισσότερον (διό και εξωρίσθη εκ της Σπάρτης +επί τη υπονοία ότι επείσθη διά χρημάτων να αναχωρήση)· ότε όμως +είδον τον στρατόν περί τας Αχαρνάς εξήκοντα στάδια της πόλεως +απέχοντα, δεν ηδυνήθησαν πλέον να κρατηθούν. Η υπ' αυτούς τους +οφθαλμούς των λεηλασία των αγρών ήτο τωόντι φρικώδες θέαμα, το +οποίον όχι μόνον οι νεώτεροι, αλλ' ουδ' αύται οι πρεσβύτεροι δεν +ενεθυμούντο να έγινεν άλλοτε εκτός επί των Μηδικών. Όλοι και προ +πάντων οι νέοι ήθελαν να εξέλθουν και να εκδικηθούν την ύβριν +εκείνην. Συναθροιζόμενοι λοιπόν εφιλονείκουν ζωηρώς, οι μεν θέλοντες +να εξέλθουν, οι δε μη θέλοντες. Οι μάντεις έψαλλον παντός είδους +χρησμούς, τους οποίους καθείς ηκροάτο αναλόγως της ψυχικής του +διαθέσεως. Και οι Αχαρνείς, οι οποίοι εθεωρούντο ως απαρτίζοντες +μέρος των Αθηναίων ουχί ασήμαντον, βλέποντες καταστρεφομένην την +χώραν των, εζήτουν μετά κραυγών την έξοδον. Η πόλις περιήλθεν εις +μέγιστον ερεθισμόν και όλοι ωργίζοντο κατά του Περικλέους. Όλαι αι +προγενέστεραι συμβουλαί του είχον λησμονηθή, και τον εχαρακτήριζον +ως αίτιον όλων των κακών, τα οποία έπασχον. + +22. Ο δε Περικλής βλέπων μεν αυτούς δυσφορούντας διά τα παρόντα και +έχοντας γνώμην εσφαλμένην, πεπεισμένος δε ότι είχε δίκαιον +ανθιστάμενος εις την έξοδόν των, ούτε εις εκκλησίαν αυτούς +συνεκάλεσεν ούτε επέτρεψε καμμίαν συνάθροισιν, φοβηθείς μήπως ο λαός +πράξη σφάλμα τι υπό οργής μάλλον ή υπό φρονήσεως συναθροιζόμενος. +Περιωρίζετο δε εις το να φυλάττη την πόλιν και να διατηρή την +ησυχίαν όσον ηδύνατο. Δεν έπαυεν εν τούτοις να στέλλη έξω ιππείς, +όπως εμποδίζη την εχθρικήν εμπροσθοφυλακήν από του να εισπίπτη εις +τους εγγύς της πόλεως αγρούς και καταστρέφη αυτούς· εγένετο μάλιστα +και μικρά τις συμπλοκή εν Φρυγίοις μεταξύ του βοιωτικού ιππικού και +ενός αθηναϊκού λόχου υποστηριζομένου υπό Θεσσαλών, κατά την οποίαν +οι Αθηναίοι και οι Θεσσαλοί δεν εφάνησαν κατώτεροι μέχρι της στιγμής +όπου ο εχθρός, ενισχυθείς υπό Βοιωτών οπλιτών, έτρεψεν αυτούς εις +φυγήν και εφόνευσεν όχι πολλούς· και εν τούτοις οι Αθηναίοι +ηδυνήθησαν να συναθροίσουν τους νεκρούς των αυθημερόν και άνευ +συνθήκης. Οι δε Πελοποννήσιοι έστησαν την επομένην ημέραν τρόπαιον. +Η βοήθεια αύτη των Θεσσαλών εστάλη προς τους Αθηναίους δυνάμει +αρχαίας συμμαχίας. Ήλθον λοιπόν προς αυτούς Λαρισαίοι, Φαρσάλιοι, +Παρράσιοι, Κραννώνιοι, Πυράσιοι, Γυρτώνιοι, Φεραίοι. Επί κεφαλής +τούτων ήσαν ο Πολυμήδης και ο Αριστόνους, αμφότεροι εκ Λαρίσης, αλλ' +αντιθέτων κομμάτων, και ο Μένων εκ Φαρσάλου· καθεμία δε των άλλων +πόλεων είχε τον αρχηγόν της. + +23. Οι δε Πελοποννήσιοι, μη βλέποντες τους Αθηναίους να εξέρχονται +εις μάχην, ανεχώρησαν εξ Αχαρνών και ελεηλάτησαν άλλους τινάς δήμους +κειμένους μεταξύ της Πάρνηθος και του Βριλησσού όρους. Ενώ δε αυτοί +ευρίσκοντο εις την Αττικήν, οι Αθηναίοι απέστειλαν περί την +Πελοπόννησον τα εκατόν πλοία, τα οποία είχαν εξοπλίσει, +επιβιβάσαντες επ' αυτών χιλίους οπλίτας και τετρακοσίους τοξότας· +εστρατήγει δε Καρκίνος ο Ξενοτίμου, Πρωτέας ο Επικλέους και Σωκράτης +ο Αντιγένους. Και οι μεν πλεύσαντες εις τα ανοικτά μετά της τοιαύτης +παρασκευής επροχώρουν ανά τα παράλια, οι δε Πελοποννήσιοι μείναντες +εις την Αττικήν εφ' όσον χρόνον είχαν τρόφιμα, ανεχώρησαν διά της +Βοιωτίας και ουχί διά της οδού διά της οποίας εισήλθον· διερχόμενοι +δε έμπροσθεν της Ωρωπού, ελεηλάτησαν την χώραν, η οποία καλείται +Πειραϊκή, και την οποίαν νέμονται οι Ωρώπιοι υπήκοοι των Αθηναίων. +Επιστρέψαντες δε εις την Πελοπόννησον απεχωρίσθησαν και μετέβη +καθείς εις τον τόπον του. + +24. Αφού δε αυτοί ανεχώρησαν, οι Αθηναίοι κατέστησαν φύλακας διά +ξηράς και θαλάσσης, ως εάν έμελλον να φυλάττουν καθ' όλην την +διάρκειαν του πολέμου· εψήφισαν δε ως εξαιρετικόν μέτρον να θέσουν +κατά μέρος χίλια τάλαντα εκ των εν τη ακροπόλει ευρισκομένων +χρημάτων και να μη τα εξοδεύσουν, αλλά τα έξοδα του πολέμου να +γίνουν με τα άλλα· εάν δε τις κάμη ή θέση εις ψηφοφορίαν την +πρότασιν να εγγίσουν τα χρήματα εκείνα δι' άλλο τι, να καταλογίζεται +κατ' αυτού θάνατος, εκτός εάν οι εχθροί επέλθουν κατά της πόλεως +μετά ναυτικού στρατού και ληφθή ανάγκη να υπερασπισθούν (ναυτικώς) +εαυτούς. Εψήφισαν ομοίως να φυλάξουν κατά μέρος εκατόν τριήρεις, +εκλεγομένας κατ' έτος μεταξύ των αρίστων, και τους τριηράρχους +αυτών· να μη μεταχειρισθούν δε αυτάς καθώς και τα χρήματα του +θησαυρού ειμή μόνον κατά την περίστασιν κατά την οποίαν ο αυτός +κίνδυνος ήθελεν απαιτήσει τούτο. + +25. Οι δε Αθηναίοι οίτινες ήσαν επί των εκατόν πλοίων των πεμφθέντων +περί την Πελοπόννησον, καθώς και οι Κερκυραίοι οι ελθόντες μετά +πεντήκοντα πλοίων προς βοήθειάν των, καί τινες άλλοι σύμμαχοι των +παραλίων εκείνων κατέστρεψαν κατά τον περίπλουν των πολλά μέρη και +αποβάντες εις την Μεθώνην της Λακωνίας προσέβαλον το τείχος αυτής, +το οποίον ήτο ασθενές και εστερείτο ανθρώπων. Έτυχεν όμως εις τα +περίχωρα ο Βρασίδας, υιός του Τέλλιδος, ανήρ Σπαρτιάτης, έχων μαζί +του έν σώμα στρατιωτικόν. Ειδοποιηθείς περί του κινδύνου έδραμε προς +βοήθειαν του φρουρίου μετά εκατόν οπλιτών. Διασχίσας δε το +στρατόπεδον των Αθηναίων, διεσπαρμένον ανά την χώραν και +ενασχολημένον περί τας εργασίας της πολιορκίας, ρίπτεται εις την +Μεθώνην, και ολίγους μόνον άνδρας απολέσας εις την εισδρομήν εκείνην +και την πόλιν έσωσε και ένεκα του τολμήματος τούτου επηνέθη εν +Σπάρτη ως πρώτος των ανδρείων. Οι δε Αθηναίοι άραντες τας αγκύρας +παρέπλεον τας ακτάς και αποβιβασθέντες εις την Ηλείαν, όχι μακράν +της Φειάς, ελεηλάτουν την χώραν επί δύο ημέρας και πολεμήσαντες +εναντίον τριακοσίων εκλεκτών, οι οποίοι είχον έλθει εκ της κοίλης +Ήλιδος καί τινων άλλων περιοίκων των Ηλείων, ενίκησαν αυτούς. +Καταληφθέντες υπό τρικυμίας σφοδράς, οι πλείστοι εισήλθον πάλιν εις +τα πλοία και κάμψαντες το ακρωτήριον το καλούμενον Ιχθύν έφθασαν εις +τον εν τη Φειά λιμένα· εν τούτω δε τω μεταξύ οι Μεσσήνιοι και +μερικοί άλλοι, οίτινες δεν είχον δυνηθή να επιβούν εις τα πλοία, +επροχώρησαν διά ξηράς μέχρι της Φειάς και έγιναν κύριοι αυτής· +έπειτα πλησιάσας ο στόλος τους παρέλαβε· και ανήχθησαν εις το +πέλαγος εγκαταλιπόντες την Φειάν, εις βοήθειαν της οποίας είχε +προσδράμει ήδη ο πολύς στρατός των Ηλείων. Περιπλέοντες δε οι +Αθηναίοι ελεηλάτουν και άλλα μέρη. + +26. Περί τον αυτόν χρόνον οι Αθηναίοι εξέπεμψαν τριάκοντα πλοία εις +τα πέριξ της Λοκρίδος και διά να φυλάξουν συγχρόνως την Εύβοιαν· +εστρατήγει δε αυτών Κλεόπομπος ο Κλεινίου. Ενεργήσας ούτος αποβάσεις +και ελεηλάτησε μέρη τινά της παραλίας χώρας και το Θρόνοιν εκυρίευσε +και ομήρους έλαβε και ενίκησεν εις την Αλόην τους σπεύσαντας να +βοηθήσουν Λοκρούς. + +27. Κατά το αυτό θέρος οι Αθηναίοι έδιωξαν τους Αίγινήτας εκ της +Αιγίνης, άνδρας, γυναίκας και παίδας, κατηγορούντες αυτούς ότι ήσαν +οι κύριοι αίτιοι του πολέμου· άλλως δε ενόμισαν φρόνιμον να κατέχουν +αυτοί οι ίδιοι την Αίγιναν ως γειτονεύουσαν με την Πελοπόννησον. +Έπεμψαν λοιπόν μετά τινα χρόνον εις αυτήν οικήτορας Αθηναίους. Εις +τους διωχθέντας δε Αιγινήτας οι Λακεδαιμόνιοι έδωκαν να κατοικήσουν +την Θυρέαν και να νέμωνται τους αγρούς αυτής, εκ μίσους προς τους +Αθηναίους και ευγνωμονούντες διά την ευεργεσίαν, την οποίαν άλλοτε +οι Αιγινήται είχαν προσφέρει κατά τον σεισμόν και την επανάστασιν +των ειλώτων. Η δε Θυρεάτις γη κείται επί των μεθορίων της Αργολίδος +και της Λακωνικής και εκτείνεται μέχρι της θαλάσσης. Και μερικοί μεν +εξ αυτών των Αιγινητών κατώκησαν εδώ, οι δε λοιποί διεσπάρησαν εις +την άλλην Ελλάδα. + +28. Κατά το αυτό θέρος και κατά την εποχήν της νέας σελήνης, μόνην +στιγμήν καθ' ην δύναται να συμβή το φαινόμενον τούτο, ο ήλιος +εξέλιπε μετά μεσημβρίαν και πάλιν ανεπληρώθη ο δίσκος του, αφού +έλαβε σχήμα μηνοειδές και εφάνησαν αστέρες τινές. + +29. Και πάλιν κατά το αυτό θέρος οι Αθηναίοι θέλοντες να κάμουν +σύμμαχόν των τον Σιτάλκην ωνόμασαν πρόξενον και προσεκάλεσαν τον +Αβδηρίτην Νυμφόδωρον τον υιόν του Πυθέως, τον οποίον μέχρι της +εποχής εκείνης εθεώρουν ως εχθρόν των και ο οποίος είχεν ισχύν επί +του Σιτάλκου του Τήρου βασιλέως των Θρακών γαμβρού του εξ αδελφής. +Ούτος ο Τήρης ο πατήρ του Σιτάλκου υπήρξεν ιδρυτής της μεγάλης +βασιλείας των Οδρυσών, της οποίας εξέτεινε την κυριαρχίαν επί του +πλείστου μέρους της Θράκης· διότι αρκετόν μέρος των Θρακών είναι +ακόμη αυτόνομον. Ο Τήρης ούτος ουδέν κοινόν έχει με τον Τηρέα, τον +σύζυγον της Πρόκνης, θυγατρός του Αθηναίου Πανδίονος, ουδέ ήσαν εκ +της αυτής Θράκης. Αλλ ο μεν Τηρεύς κατώκει εν Δαυλεία της σήμερον +καλουμένης Φωκίδος, τότε δε υπό Θρακών κατοικουμένης, και εις την +χώραν αυτήν αι γυναίκες του Τηρέως έσφαξαν τον υιόν αυτού Ίτυν· +τούτου ένεκα πολλοί ποιηταί, ομιλούντες περί της αηδόνος, ονομάζουν +αυτήν Δαυλειάδα όρνιν (πτηνόν). Είναι δε πιθανόν ότι ο Πανδίων δι' +αμοιβαίαν ωφέλειαν αποκατέστησε την θυγατέρα του εις γείτονα μάλλον +τόπον ή εις τας Οδρύσας, αι οποίαι έκειντο πολλάς ημέρας μακράν. Ο +δε Τήρης, του οποίου και αυτό το όνομα είναι διάφορον του Τηρέως, +υπήρξε πρώτος ισχυρός βασιλεύς των Οδρυσών. Μετά του Σιτάλκου +λοιπόν, υιού του βασιλέως εκείνου, οι Αθηναίοι συνέδεσαν συμμαχίαν, +θέλοντες να σύρουν προς το μέρος των και τας πόλεις της Θράκης και +αυτόν τον Περδίκκαν. Ελθών δε ο Νυμφόδωρος εις τας Αθήνας, και την +συμμαχίαν του Σιτάλκου κατώρθωσε, και τον υιόν αυτού Σαρόκον έκαμε +πολίτην Αθηναίον, και υπεσχέθη να καταπαύση τον πόλεμον της Θράκης +υποχρεών τον Σιτάλκην να πέμψη εις τους Αθηναίους θρακικόν στρατόν +εξ ιππέων ακοντιστών. Συνεφιλίωσεν επίσης τον Περδίκκαν μετά των +Αθηναίων και έπεισεν αυτούς να τω αποδώσουν την Θέρμην· ο δε +Περδίκκας εξεστράτευσεν αμέσως μαζί με τους Αθηναίους και τον +Φορμίωνα κατά των Χαλκιδέων. Ούτω λοιπόν Σιτάλκης ο Τήρου βασιλεύς +των Θρακών, και Περδίκκας ο Αλεξάνδρου βασιλεύς των Μακεδόνων, +έγιναν σύμμαχοι των Αθηναίων. + +30. Οι δε Αθηναίοι οίτινες μετά των εκατόν πλοίων περιέπλεον ακόμη +την Πελοπόννησον, κυριεύουν το Σόλλιον, πόλιν των Κορινθίων, και +παραδίδουν αυτό και την χώραν εις τους Παλαιρείς, αυτούς μόνους εκ +των Ακαρνάνων· εκυρίευσαν επίσης εξ εφόδου τον Αστακόν εκδιώξαντες +τον τύραννον αυτού Εύαρχον και προσαρτήσαντες την πόλιν ταύτην εις +την συμμαχίαν των. Εντεύθεν πλεύσαντες εναντίον της Κεφαλληνίας +υπέταξαν αυτήν άνευ μάχης· κείται δε η Κεφαλληνία απέναντι της +Ακαρνανίας και της Λευκάδος και έχει τεσσάρας πόλεις, την των +Παλέων, την των Κρανίων, την των Σαμαίων και την των Προνναίων. Όχι +δε πολύ κατόπιν επέστρεψαν τα πλοία εις τας Αθήνας. + +31. Περί δε το φθινόπωρον του θέρους τούτου οι Αθηναίοι και οι +μέτοικοι εισέβαλαν πανδημεί εις την Μεγαρίδα, υπό την στρατηγίαν +Περικλέους του Ξανθίππου. Οι δε περιπλέοντες την Πελοπόννησον μετά +των εκατόν πλοίων Αθηναίοι (επιστρέφοντες εις τα ίδια και +ευρισκόμενοι ήδη εις Αίγιναν), άμα έμαθαν ότι οι εξ Αθηνών ελθόντες +ήσαν πανστρατιά εις την Μεγαρίδα, έπλευσαν προς αυτούς και +συνηνώθησαν. Τοιούτο στρατόπεδον μέγιστον ουδέποτε εσχημάτισαν οι +Αθηναίοι, διότι η πόλις των ήκμαζεν ακόμη και δεν είχεν εξασθενίσει +υπό του λοιμού· μόνοι οι Αθηναίοι ηρίθμουν δεκακισχιλίους οπλίτας, +χωρίς να υπολογισθούν οι πολιορκούντες την Ποτείδαιαν τρισχίλιοι· +εις την εκστρατείαν δε ταύτην είχαν λάβει μέρος και τρισχίλιοι +οπλίται μέτοικοι, εις τους οποίους πρέπει να προσθέσωμεν και τον +άλλον όχι μικρόν όμιλον των ελαφρών. Λεηλατήσαντες δε τα πλείστον +της χώρας ανεχώρησαν. Ύστερον δε διαρκούντος του πολέμου, οι +Αθηναίοι έκαμναν κατ' έτος και άλλας εισβολάς εις την Μεγαρίδα, οτέ +μεν μετά των ιππέων, οτέ δε πανστρατιά, μέχρις ου εκυρίευσαν την +Νίσαιαν. + +32. Κατά δε τα τέλη του θέρους τούτου οι Αθηναίοι έκτισαν φρούριον +εις την Αταλάντην, νήσον η οποία εγειτόνευε με τους Λοκρούς τους +Οπουντίους και ήτο πρότερον έρημος, όπως εμποδίζουν τους πειρατάς να +εξέρχωνται της Οπούντος και της άλλης Λοκρίδας και διαρπάζουν την +Εύβοιαν. Και ταύτα μεν έγιναν κατά το θέρος τούτο μετά την εκ της +Αττικής αναχώρησιν των Πελοποννησίων. + +33. Τον ακόλουθον δε χειμώνα Εύαρχος ο Ακαρνάν, θέλων να κατέλθη εις +τον Αστακόν, πείθει τους Κορινθίους να τον φέρουν εκεί διά θαλάσσης +μετά τεσσαράκοντα πλοίων και χιλίων πεντακοσίων οπλιτών, εις τους +οποίους επρόσθεσε καί τινας επικούρους τους οποίους εμίσθωσεν ο +ίδιος. Επί κεφαλής του στρατού εκείνου ήσαν Ευφαμίδας ο Αριστωνύμου, +Τιμόξενος ο Τιμοκράτους και Εύμαχος ο Χρύσιδος. Και πλεύσαντες +κατέστησαν πάλιν αυτόν άρχοντα εκεί· θελήσαντες δε να υποτάξουν καί +τινα παράλια μέρη της Ακαρνανίας και μη επιτυχόντες εις την +απόπειραν ταύτην επέστρεψαν εις την Κόρινθον. Κατά τον παράπλουν των +δε προσωρμίσθησαν εις την Κεφαλληνίαν και απέβησαν εις τους +Κρανίους· αλλ' απατηθέντες υπ' αυτών εκ τίνος συνθήκης και +προσβληθέντες εξ απρόοπτου υπό των Κρανίων, χάνουν μερικούς άνδρας +εκ του στρατού των, και επιβιβασθέντες ταχέως εις τα πλοία επανήλθον +εις τα ίδια. + +34. Κατά τον αυτόν δε χειμώνα οι Αθηναίοι συμφώνως προς τα πάτρια +έθιμα έκαμαν την επίσημον κηδείαν των κατά τον πόλεμον τούτον πρώτων +αποθανόντων. Ιδού δε κατά ποίον τρόπον τελούνται οι ενταφιασμοί +ούτοι. Τα μεν οστά των αποθανόντων εκτίθενται υπό σκηνήν εστημένην +προ τριών ημερών, φέρει δε έκαστος ό,τι θέλει προς εκείνον τον +οποίον έχασεν· άμα έλθη η στιγμή της εκφοράς, άμαξαι φέρουν +κυπαρισσίνας λάρνακας, μίαν διά κάθε φυλήν· υπάρχουν δε εντός τα +οστά της φυλής εις την οποίαν καθείς ανήκε. Μία κλίνη εστρωμένη αλλά +κενή φέρεται προς τιμήν των αφανών, δηλαδή εκείνων, των οποίων τα +σώματα δεν ευρέθησαν. Συνοδεύει δε την κηδείαν οποίος βούλεται, είτε +αστός είτε ξένος, και προσέτι αι συγγένισσαι ίστανται πλησίον του +τάφου μοιρολογούσαι. Θέτουν λοιπόν τα φέρετρα ταύτα εις το δημόσιον +μνημείον, το οποίον ευρίσκεται εις το κάλλιστον προάστιον της πόλεως +και όπου πάντοτε θάπτουν τους εις τας μάχας πεσόντας, όχι όμως και +τους εν Μαραθώνι· διότι κρίναντες έκτακτον την ανδρείαν των έκαμαν +τον τάφον των επ' αυτού του πεδίου της μάχης. Όταν δε συντελεσθή ο +ενταφιασμός, η πόλις εκλέγει άνδρα διακρινόμενον διά σύνεσιν και δι' +αξίωμα, ο οποίος απαγγέλλει τον αρμόζοντα έπαινον· μετά δε τούτο +απέρχονται. Ούτω γίνεται η κηδεία· και καθ' όλην την διάρκειαν του +πολέμου εις ομοίαν περίστασιν εφήρμοζαν το έθιμον τούτο. Επί των +πρώτων λοιπόν τούτων πεσόντων εξελέγη να ομιλήση ο υιός του +Ξανθίππου Περικλής. Ότε δε επήλθεν η στιγμή, προχωρήσας από του +μνημείου εις βήμα υψηλόν, διά να ακούεται από το πλείστον μέρος του +πλήθους, είπε τα εξής. + +35. «Οι μεν πολλοί αφ' όσους ωμίλησαν ήδη από του βήματος τούτου +επήνεσαν τον νομοθέτην, ο οποίος τον ορισμόν τούτον επρόσθεσεν εις +τον νόμον, ότι καλόν είναι να απαγγέλλεται λόγος επί του τάφου των +πιπτόντων κατά τους πολέμους, όταν θαπτωνται. Το κατ' εμέ, εάν μοι +εδίδετο να κρίνω, θα επροτίμων ίνα η ανδρεία η δι' έργων εκδηλωθείσα +τιμάται δι' έργων μόνον, ως είναι αι γινόμεναι δημοσία δαπάνη πομπαί +της κηδείας αυτής, και μη διατρέχουν κίνδυνον αι αρεταί πολλών από +ένα μόνον, είτε καλώς είτε κακώς ομιλήση. Διότι είναι δύσκολον το να +ομιλήση τις με μέτρον, το οποίον και μόλις επαρκεί διά να γίνη της +αληθείας η φανέρωσις. Ο μεν καλά πληροφορημένος και ευνοϊκά +διατεθειμένος ακροατής ευρίσκει τον λόγον ίσως ολίγον σύμφωνον προς +όσα θέλει να λεχθούν και όσα αυτός γνωρίζει, ο δε αγνοών τα έργα +νομίζει υπό φθόνου ότι όχι μόνον δεν λέγονται ολιγώτερα, αλλά +μάλιστα περισσότερα, εάν εκείνα τα οποία ακούει υπερβαίνουν τας +δυνάμεις του. Οι έπαινοι οι διδόμενοι εις άλλους τόσον μόνον είναι +ανεκτοί όσον έκαστος νομίζει εαυτόν ικανόν να πράξη εκείνα τα οποία +ακούει· όταν δε υπερβούν το όριον τούτο, ο φθόνος προκαλεί την +απιστίαν. Επειδή όμως τοιουτοτρόπως ταύτα έκριναν ως ορθώς έχοντα οι +παλαιοί, πρέπει και εγώ, ακολουθών το έθιμον τούτο, να προσπαθήσω να +ανταποκριθώ ως επί το πλείστον εις τας ευχάς και τας προσδοκίας +καθενός από σας. + +36. »Θέλω δε αρχίσει από των προγόνων διότι είναι καθήκον ημών, άμα +δε και πρέπον εις τοιαύτην περίστασιν να δίδεται εις αυτούς η +προτίμησις αύτη της μνημονεύσεως. Διότι την χώραν αυτήν, την οποίαν +πάντοτε κατώκησαν της αυτής φυλής άνθρωποι, παρέδωκαν εις ημάς διά +της ανδρείας των ελευθέραν μέχρι τούδε. Και εκείνοι δε είναι άξιοι +επαίνων, περισσότερον όμως οι πατέρες ημών, διότι εις την χώραν, την +οποίαν απηλευθερωμένην έλαβαν, επρόσθεσαν αυτοί ουχί ακόπως την νυν +υπάρχουσαν εις ημάς αρχήν. Ταύτης δε της αρχής το πλειότερον μέρος +ημείς, οι εν τη ωρίμω ηλικία, προσεθέσαμεν παρασκευάσαντες την πόλιν +ημών ούτως ώστε να είναι αυταρκεστάτη κατά πάντα και εν πολέμω και +εν ειρήνη. Και εκείνα μεν τα πολεμικά έργα, διά των οποίων ταύτα +απεκτήσαμεν και διά των οποίων ημείς ή οι πατέρες ημών απωθήσαμεν +προθύμως τας προσβολάς των βαρβάρων ή των Ελλήνων, θέλω +παρασιωπήσει, μη θέλων να μακρηγορήσω ομιλών προς γνωρίζοντας· αλλά +διά ποίου πολιτεύματος ήλθεν η παρούσα κατάστασις των πραγμάτων και +διά ποίων θεσμών και ηθών κατέστημεν τοσούτον ισχυροί, τούτο πρώτον +φανερώσας θα προβώ κατόπιν και εις τον έπαινον των προκειμένων +πολεμιστών, πεπεισμένος ότι η τοιαύτη εξέτασις όχι μόνον δεν είναι +ανάρμοστος εις την παρούσαν περίστασιν, αλλά και ότι είναι ωφέλιμον +να ακούσουν αυτήν μετά προσοχής όλοι οι παριστάμενοι αστοί και +ξένοι. + +37. » Έχομεν λοιπόν πολίτευμα το οποίον παρ' ουδενός δανείζεται +νόμους, και αντί να μιμώμεθα άλλους, ημείς μάλλον χρησιμεύομεν ως +παράδειγμα. Και κατά μεν το όνομα, διότι έχει συνταχθή εις +προστασίαν όχι των ολίγων, αλλά των πολλών, εκλήθη το πολίτευμα +δημοκρατία. Και κατά μεν τους νόμους πάντες μετέχουν του ίσου, εις +δε την εκλογήν προς διοίκησιν των κοινών πραγμάτων προτιμώνται όχι +οι πλούσιοι, αλλ' οι ικανοί και εκείνοι οι όποιοι δύνανται να +πράξουν αγαθόν τι υπέρ της πόλεως, ουδείς δε πένης διά την ασημότητά +του εμποδίζεται να υπηρετήση την πατρίδα του. Μετ' ελευθερίας δε +διοικούμεν τα κοινά και δεν ερευνώμεν μετά φιλυπόπτου περιεργείας +την ιδιωτικήν διαγωγήν των άλλων, ούτε και μεμφόμεθα αυτούς, εάν +πράττωσί τι κατά την επιθυμίας αυτών και δεν προσθέτομεν εις ημάς +αυτούς αζημίους μεν, οχληράς δε προδήλως δυσαρεσκείας. Ανενοχλήτως +δε επικοινωνούντες προς αλλήλους εις τον ιδιωτικόν βίον σεβόμεθα τα +δημόσια, υπακούοντες εις τας εγκατεστημένας αρχάς και τους νόμους, +εκ τούτων δε εις εκείνους μάλιστα οι οποίοι είναι γραμμένοι προς +ωφέλειαν των αδικουμένων και εις εκείνους οι οποίοι, αν και άγραφοι, +εγκολάπτουσιν εις τους παραβάτας αυτών αισχύνην ομολογουμένην. + +38. » Προς δε τούτοις και πλείστα μέσα ανακουφίσεως πνευματικής +επορίσθημεν, είτε αγώνας και εορτάς συνεχείς καθ' όλον το έτος +τελούντες είτε κατασκευάζοντες και διακοσμούντες κτίρια, των οποίων +η καθημερινή τέρψις αποδιώκει την σκυθρωπότητα. Συρρέουν δε εις την +πόλιν ημών, ένεκα του μεγέθους αυτής, όλα τα προϊόντα εξ όλων των +μερών της γης, εις τρόπον ώστε απολαμβάνομεν μετά της αυτής ευκολίας +και τα ιδικά μας αγαθά και τα των άλλων ανθρώπων. + +39. »Υπερέχομεν δε και κατά τας στρατιωτικάς ασκήσεις από τους +αντιπάλους μας εις τα εξής. Η πόλις η ιδική μας είναι ανοικτή εις +πάντας και δεν υπάρχει παρ' ημίν νόμος ξενηλασίας, όστις να εμποδίζη +τους ξένους από του να μάθουν ή να ίδουν τι από φόβον τάχα ότι εάν, +μηδέν απομένη κρυπτόν, ο εχθρός ήθελεν ωφεληθή εξ εκείνου το οποίον +έβλεπε. Πράττομεν δε τούτο, διότι κατά την μάχην δεν εμπιστευόμεθα +τόσον εις τα προς άμυναν μέσα και τους δόλους, όσον εις την από της +ψυχής μας πηγάζουσαν ευτολμίαν. Άλλοι εκπαιδεύονται δι' επιπόνου +ασκήσεως και ευθύς εκ νεαράς ηλικίας έργον έχουν το να επαγγέλλωνται +την ανδρείαν, ημείς δε αναπαυτικά ζώντες, όμως δεν προχωρούμεν +ολιγώτερον των άλλων εις τους κινδύνους εναντίων των αντιπάλων. +Απόδειξις τούτου είναι ότι οι Λακεδαιμόνιοι ουδέποτε μόνοι, αλλά +μεθ' όλων των συμμάχων των εκστρατεύουν εναντίον ημών· ενώ ημείς, +οσάκις επερχόμεθα κατά της χώρας των άλλων ευκόλως ως επί το +πλείστον νικώμεν μαχόμενοι επί εδάφους ξένου και εναντίον ανθρώπων +υπερασπιζομένων την ιδικήν των χώραν. Και ολόκληρον την δύναμίν μας +ουδείς των εχθρών μας έως τώρα συνήντησε, διότι και με τα ναυτικά +απασχολούμεθα και εις πολλούς της ξηράς τόπους κάμνομεν αποστολάς +στρατού· εάν δε που οι εχθροί συμπλακούν με μικρόν μέρος των +δυνάμεων μας, νικήσαντες μεν καυχώνται ότι μας απώθησαν όλους, +νικηθέντες δε λέγουν ότι ενικήθησαν υπό πάντων ημών. Και εάν όμως +μας αρέσκη να κινδυνεύωμεν ανέτως μάλλον ή δι' επιπόνου ασκήσεως, +και όχι τόσον μετ' ανδρείας προερχομένης εκ της επιβολής των νόμων, +όσον μετ' ανδρείας προερχομένης εκ της εμφύτου ανδρείας ημών, έχομεν +εκ τούτου το πλεονέκτημα να μη κουραζώμεθα προηγουμένως με την +προπαρασκευήν και μελέτην των επικειμένων λυπηρών κατά την στιγμήν +δε της δοκιμασίας δεν φαινόμεθα ολιγώτερον τολμηροί εκείνων, οι +οποίοι διαρκώς κοπιάζουν. Η δε πόλις ημών όχι μόνον διά ταύτα είναι +αξία θαυμασμού, αλλ' ακόμη και δι' άλλα. + +40. »Διότι είμεθα φιλόκαλοι με μικράν δαπάνην και ασχολούμεθα εις +την φιλοσοφίαν χωρίς να εκθηλυνώμεθα· και τα πλούτη μας +μεταχειριζόμεθα εν καιρώ ανάγκης μάλλον ή προς επίδειξιν. Και το να +ομολογώμεν την πτωχείαν μας δεν θεωρείται αισχρόν, αίσχιστον όμως το +να μη την αποφεύγωμεν διά της εργασίας. Και υπάρχουν παρ' ημίν +άνθρωποι οίτινες και τα οικεία συμφέροντα επιμελούνται και τα της +πολιτείας, και άλλοι εις τα επιτηδεύματα των ενασχολούμενοι, οίτινες +όχι κακώς εννοούν τα της πολιτικής· ημείς μόνοι τωόντι θεωρούμεν τον +πολίτην τον μη αναμιγνυόμενον εις την πολιτικήν, ουχί ως φιλήσυχον, +αλλ' ως άχρηστον. Και ή κρίνομεν μόνοι μας τα πράγματα ή +προσπαθούμεν να λάβωμεν ορθήν κρίσιν αυτών, ουχί νομίζοντες ότι οι +λόγοι βλάπτουν τα έργα, αλλά μάλλον επιζήμιον θεωρούντες το να μη +προδιδαχθώμεν διά του λόγου όσα πρέπει να πράξωμεν πριν ή έλθωμεν +εις τα έργα. Έχομεν δε υπεροχήν και κατά τούτο, ότι, ενώ ημείς +τολμώμεν πολύ και σκεπτόμεθα ωρίμως περί εκείνων, τα οποία θέλομεν +επιχειρήσει, τουναντίον παρά τοις άλλοις η μεν αμάθεια φέρει +θρασύτητα, η δε σκέψις προκαλεί δισταγμόν. Και υπέρτεροι εις +ευψυχίαν δικαίως δέον να κρίνωνται εκείνοι, οι οποίοι γινώσκοντες +κάλλιον παντός άλλου τας κακουχίας και τας απολαύσεις δεν +οπισθοχωρούν προ των κινδύνων. Και κατά την αρετήν ακόμη υπερέχομεν +από τους άλλους, επειδή ουχί ευεργετούμενοι, αλλ', ευεργετούντες +αποκτώμεν φίλους. Ο δε ευεργέτης είναι πιστότερος, επειδή +ενδιαφέρεται να μη απολεσθή η προς αυτόν οφειλομένη ευγνωμοσύνη, ενώ +ο ευεργετηθείς είναι ψυχρότερος, επειδή ηξεύρει ότι θα αποδώση την +καλωσύνην όχι προς χάριν, αλλά προς απότισιν χρέους. Μόνοι δε ημείς +όχι τόσον διά την σκέψιν του συμφέροντος, όσον διά το ειλικρινές +αίσθημα, το οποίον εμπνέει η ελευθερία ωφελούμεν χωρίς να φοβώμεθα +αγνωμοσύνην. + +41. » Και περιληπτικώς λέγω ότι εν γένει μεν η ημετέρα πόλις είναι +σχολείον της Ελλάδος, ιδία δε νομίζω ότι έκαστος ημών δύναται ο +ίδιος να επαρκέση εις πλείστα είδη βίου και εργασίας, με χάριν +μάλιστα και επιδεξιότητα εκτελών αυτά. Απόδειξις δε ότι όσα λέγω δεν +είναι κομπορρημοσύνη, αλλά πραγματική αλήθεια, είναι αυτή η δύναμις +της πόλεως, την οποίαν απεκτήσαμεν ορμώμενοι από τούτων των +ιδιοτήτων. Διότι μόνη αυτή από όσας πόλεις εξ ακοής είναι τώρα +γνωσταί δοκιμαζόμενη αποδεικνύεται καλλιτέρα πασών, και μόνη αυτή +ούτε κινεί εις αγανάκτησιν τον επερχόμενον εχθρόν διότι νικάται υπό +τοιούτων ανδρών, ούτε εις τους υπηκόους προκαλεί παράπονα ότι +κυβερνώνται υπό αναξίων. Διά τρανών δε δειγμάτων και βεβαίως ουχί +άνευ αποδείξεων τουλάχιστον βεβαιώσαντες την ισχύν ταύτην θέλομεν +θαυμάζεσθαι και υπό της παρούσης γενεάς και υπό της μελλούσης, χωρίς +μάλιστα να έχωμεν ανάγκην ούτε Ομήρου επαινετού ούτε άλλου τινός, +όστις διά στίχων θέλει τέρψει μεν προς το παρόν, ενώ η πραγματική +αλήθεια θέλει ελαττώσει την περί των πραγμάτων ιδέαν, αλλ' +αναγκάσαντες κάθε θάλασσαν και κάθε γην να γίνουν προσιταί εις την +ημετέραν τόλμην, εγκαταστήσαντες δε πανταχού μνημεία αΐδια +ευεργεσιών ή τιμωριών. Υπέρ αυτής λοιπόν της πόλεως και αυτοί εδώ +μαχόμενοι ετελεύτησαν, επειδή είχον την αξίωσιν να μη την +στερηθώσιν· υπέρ αυτής δ' επίσης αρμόζει ο καθείς των επιζώντων να +κοπιά. + +42. » Διά τούτο δε και εμακρολόγησα εις τα περί της πόλεως πρώτον +μεν διά να διδάξω ότι ο αγών δεν είναι δι' ίσα πράγματα μεταξύ ημών +και των άλλων αυτών, οι οποίοι ουδέν όμοιον έχουσιν, έπειτα δε διά +να καταστήσω διά σημείων φανερόν τον έπαινον τούτων, προς εγκώμιον +των οποίων ομιλώ. Και είπα περί αυτών ό,τι μέγιστον ηδύνατο να +λεχθή, διότι πάντα όσα εξύμνησα εν τη ημετέρα δημοκρατία οφείλονται +εις τας αρετάς τούτων και των τοιούτων, και ο λόγος ούτος δι' +ολίγους Έλληνας όσον διά τους προκειμένους ήθελε φανή ανάλογος των +πράξεών των. Νομίζω δε ότι η σήμερον των προκειμένων τελευτή και ως +πρώτη απόδειξις της αρετής αυτών και ως τελευταία επιβεβαίωσις +δεικνύει την ανδραγαθίαν. Διότι και οι κατά τα άλλα ολιγώτερον +επαινετοί είναι δίκαιον να προβάλλουν την υπέρ της πατρίδος +ανδραγαθίαν εις τους πολέμους· διότι το κακόν διά του καλού +εξαφανίσαντες εξαγοράζουν τα άδικα της ιδιωτικής διαγωγής των διά +των προσφερθεισών δημοσίων ευεργεσιών. Αλλά μεταξύ των πολεμιστών +τούτων ουδείς εδείχθη εν τω πολέμω δειλός ένεκα της επί μακρότερον +απολαύσεως του πλούτου, ουδέ ανέβαλε τον κίνδυνον με την ελπίδα ότι +διαφεύγων την πενίαν ήθελε πλουτήσει· αλλά λογίσαντες ποθεινοτέραν +την τιμωρίαν των εχθρών απεφάσισαν κινδυνεύοντες τους μεν εναντίους +να τιμωρήσουν, τα δε συμφέροντα των να παραμελήσουν, το μεν άδηλον +της νίκης αποθέσαντες εις την ελπίδα, ως προς δε την ενέργειαν +αξιούντες ότι πρέπει να έχουν πεποίθησιν εις εαυτούς περί του ήδη +προ των οφθαλμών αυτών προκειμένου κινδύνου. Και κατά την ώραν της +μάχης προτιμήσαντες να εκδικηθούν και να αποθάνουν παρά να σωθούν +ενδίδοντες, τον μεν εξονειδισμόν αυτών διά λόγου απέφυγαν, το δε +έργον του πολέμου υπέστησαν πεσόντες, και εις βραχυτάτην κρίσιμον +ώραν απηλλάγησαν της ζωής, εις ακμήν δόξης ευρισκόμενοι μάλλον παρά +εις στιγμήν φόβου. + +43. » Και ούτοι μεν τοιούτοι εδείχθησαν επαξίως της πόλεως· οι δε +λοιποί επιζώντες πρέπει να εύχεσθε ασφαλέστερον μεν τον βίον, να μη +κρίνετε δε αρμόζον εις σας το να έχετε ατολμοτέραν την προς τους +πολεμίους ψυχικήν διάθεσιν· μη αρκούμενοι μόνον εις το να εξυμνήτε +διά λόγων τα αγαθά τα συνοδεύοντα την υπεράσπισιν της πατρίδος και +την τιμωρίαν των κατ' αυτής επερχομένων (αγαθά τα οποία γνωστά εις +σας όντα παραλείπω να απαριθμήσω ενταύθα), αλλά εμπράκτως θεωρούντες +καθ' ημέραν την δύναμιν της πόλεως χαίρετε δι' αυτήν· και βλέποντες +την μεγάλην δόξαν αυτής, ενθυμηθήτε ότι άνδρες τολμηροί, συνετοί και +κατά τας μάχας έχοντες αίσθημα τιμής ύψωσαν αυτήν τοσούτον· άνδρες +οίτινες, μολονότι απετύγχανον ενίοτε ες τους αγώνας των, δεν έκρινον +όμως άξιον εαυτών να στερήσουν την πόλιν της ιδικής των ανδρείας, +αλλά προσέφερον υπέρ αυτής την καλλίστην συνεισφοράν. Διότι κοινώς +θυσιάζοντες τα σώματά των ελάμβανον ατομικώς καθείς αθάνατον έπαινον +και επισημότατον τάφον, όχι δηλαδή τον τόπον της ταφής, αλλά την +απονεμομένην εις αυτούς δόξαν, η οποία αιώνια τους παρακολουθεί εις +κάθε περίστασιν και λόγου και έργου. Διότι των επιφανών ανδρών πάσα +η γη τάφος, και όχι μόνον δεικνύει αυτούς η επιγραφή των στηλών εν +τη οικεία πατρίδι, αλλά και εν τη ξένη η ενθύμησις της διαθέσεως +μάλλον των πεσόντων ή των κατορθωμάτων των μένει ζώσα άνευ +επιγραφής. Τούτους λοιπόν και σεις μιμούμενοι και πεπεισμένοι ότι η +ευδαιμονία έγκειται εις την έλευθερίαν, και η ελευθερία εις την +γενναιότητα, μη αποδειλιάτε προς τους πολεμικούς κινδύνους. Διότι +δεν είναι δίκαιον οι δυστυχείς, οι μη έχοντες να ελπίζουν τι αγαθόν, +να αψηφούν την ζωήν των περισσότερον εκείνων οίτινες κινδυνεύουν να +χειροτερεύση εις το μέλλον η ζωή των και οίτινες μεγάλην θα υποστούν +απώλειαν, εάν αποτύχουν. Εις άνδρα βέβαια έχοντα συναίσθησιν εαυτού +και υπερηφάνειαν είναι αλγεινοτέρα η διά δειλίαν ταπείνωσις παρά ο +μη αισθητός θάνατος ο πλήττων τον πολεμιστήν εν καιρώ της δυνάμεως +αυτού και ενώ έχει κοινώς αποδεκτάς ελπίδας περί επιτυχίας. + +44. » Διά τούτο, αντί να κλαύσω τους γονείς των προκειμένων όσοι +είναι παρόντες, εξ εναντίας θέλω παραμυθήσει αυτούς. Ανατραφέντες +και περιπεσόντες εις ποικίλας βιοτικάς συμφοράς, γνωρίζουν ότι +ευδαίμονες είναι εκείνοι οίτινες, ως σήμερον, οι υιοί των, έτυχαν +ενδοξοτάτου τέλους, παρά ως σεις, ενδοξοτάτης λύπης· ευδαίμονες δ' +επίσης είναι εκείνοι, που η ζωή αυτών προωρίσθη επίσης ευδαίμων ως +και ο θάνατος. Γινώσκω ότι είναι δύσκολον να σας πείσω, διότι +πολλάκις η ευτυχία των άλλων θα σας παρέχη αφορμάς προς ενθύμησιν +των αγαθών, τα οποία απηλαύετε και σεις αυτοί άλλοτε· και λυπείται +κανείς όχι διά την στέρησιν αγαθών τα οποία δεν εδοκίμασεν, αλλά διά +την στέρησιν αγαθών, εις τα οποία εσυνήθισεν. Όσοι ευρίσκονται ακόμη +εις ηλικίαν διά ν' απολαύσουν και άλλα τέκνα πρέπει να φανούν +καρτερικοί· διότι οι γεννώμενοι κατόπιν υιοί εις την οικογένειαν θα +αντικαταστήσουν τους μη υπάρχοντας πλέον, η δε πόλις διπλά θα +ωφεληθή, μη ερημουμένη και διατελούσα εν ασφαλεία· δεν είναι δυνατόν +να σκέπτωνται περί των κοινών επίσης ορθώς και δικαίως οι πατέρες οι +μη έχοντες, ως αυτοί, υιούς να τους εκθέτουν εις τους κινδύνους, +όπως συνεισφέρουν και άλλα πράγματα. Όσοι δε υπερέβητε της +τεκνοποιήσεως την ηλικίαν, θεωρήσατε ως κέρδος ότι διήλθετε το +πλείστον μέρος της ζωής εν ευτυχία, και σκεπτόμενοι ότι το υπόλοιπον +θα είναι σύντομον ανακουφίζετε την θλίψιν σας διά της δόξης των +προκειμένων υιών. Των τιμών η αγάπη είναι το μόνον πάθος, το οποίον +ουδέποτε γηράζει και εις το γήρας η μόνη ηδονή δεν είναι, ως λέγουν +μερικοί, το να συναθροίζουν πλούτη, αλλά το να τιμώνται. + +45. » Διά σας τους εδώ παρόντας παίδας ή αδελφούς των προκειμένων +βλέπω ότι ο αγών θα είναι δύσκολος· διότι καθείς συνηθίζει να επαινή +τον μη υπάρχοντα πλέον, σεις δε, και υπερβολικήν αρετήν αν +εδεικνύετε, ηθέλετε κριθή όχι όμοιοι, αλλά κάπως ολίγον κατώτεροι. +Οι ζώντες φθονούν αλλήλους, ό,τι δε εις μηδένα είναι εναντίον +τιμάται με αδιαφιλονείκητον εύνοιαν. Εάν αρμόζη επίσης να υπομνήσω +ποία πρέπει να είναι η αρετή των γυναικών, αίτινες εις το εξής θα +ζήσουν εν χηρεία, διά βραχείας παραινέσεως θα είπω τα πάντα. Μεγάλη +θα είναι δι' αυτάς η υπόληψις, εάν δεν φανώσι κατώτεραι της ιδίας +των φύσεως, και μάλιστα δι' εκείνην, της οποίας το όνομα δεν θα +αναφέρεται υπό των ανδρών ούτε δι' έπαινον ούτε διά κατηγορίαν. + +46. » Ειπώθησαν λοιπόν και από εμέ κατά τα νόμιμα όσα είχον +κατάλληλα. Και οι μεν προκείμενοι νεκροί εκοσμήθησαν δι εμπράκτων +εκδηλώσεων, τους δε παίδας των η πόλις θέλει αναθρέψει από τούδε +δημοσία δαπάνη μέχρι της εφηβότητος αυτών, προσφέοουσα ούτω διά +τοιούτους αγώνας στέφανον ωφέλιμον εις τους πεσόντας και εις τους +επιζήσαντας· διότι εκεί όπου υπάρχουν βραβεία αρετής μέγιστα, εκεί +ζώσι πολίται και άριστοι άνδρες. Τώρα δε αφού εθρήνησε καθείς σας +εκείνον που είναι πρέπον αποχωρήσατε». + +47. Τοιαύτη υπήρξεν η επικήδειος πομπή η οποία έγινε κατά τον +χειμώνα εκείνον, μετά του οποίου ετελείωσε και το πρώτον έτος του +πολέμου. Άμα δε τη αρχή του θέρους οι Πελοποννήσιοι και οι σύμμαχοι, +συναθροισθέντες εκ των δύο μερών όπως εις το πρώτον έτος, εισέβαλον +εις την Αττικήν· ήτο δε ηγεμών αυτών ο βασιλεύς των Λακεδαιμονίων +Αρχίδαμος ο Ζευξιδάμου. Και στρατοπεδεύσαντες ελεηλάτουν την γην. +Ενώ δε ευρίσκοντο αυτοί ουχί προ πολλών ημερών εις την Αττικήν, +ήρχισεν η νόσος πρώτον μεταξύ των Αθηναίων. Η νόσος αύτη ελέγετο μεν +ότι και πρότερον είχεν ενσκήψει πολλαχού και περί την Λήμνον και εις +πολλάς πόλεις, ουδέποτε όμως και ουδαμού ενεθυμούντο τοσαύτην +απώλειαν ανθρώπων. Διότι ούτε οι ιατροί εξήρκουν προς θεραπείαν καθό +αγνοούντες την αρχήν του κακού και αποθνήσκοντες μάλιστα και εξ +αυτών όσοι ήρχοντο εις περισσοτέραν συνάφειαν μετά των ασθενών, ούτε +ουδεμία άλλη ανθρωπίνη τέχνη· εις μάτην προσηύχοντο εις τους ναούς ή +ηρώτων τα μαντεία ή κατέφευγον εις άλλα παρόμοια μέσα· τα πάντα ήσαν +ανωφελή, και επί τέλους παρητήθησαν αυτών καταβαλλόμενοι υπό του +κακού. + +48. Η νόσος δ' αύτη ήρχισεν, ως λέγεται, εκ της Αιθιοπίας, άνωθεν +της Αιγύπτου, εκείθεν δε κατέβη εις την Αίγυπτον και Λιβύην και εις +τα πλείστα μέρη της κυριαρχίας του βασιλέως. Ενέπεσε δε εις την +πόλιν των Αθηναίων και πρώτον επρόσβαλε τους κατοίκους του Πειραιώς +τόσον απροόπτως, ώστε ούτοι είπον ότι οι Πελοποννήσιοι έρριψαν +δηλητήρια εις τα φρέατα, διότι κρήναι δεν υπήρχον ακόμη εις Πειραιά. +Ύστερον δε και εις την άνω πόλιν έφθασε και απέθνησκον πολύ +περισσότεροι. Ας είπη μεν λοιπόν έκαστος ιατρός ή ιδιώτης ό,τι +γινώσκει περί της πιθανής αιτίας του κακού τούτου, και ας αναζητήση +τους λόγους, οι οποίοι επέφερον τον τοιούτον όλεθρον· εγώ δε θέλω +περιγράψει τον χαρακτήρα και τα συμπτώματα αυτού, ίνα, εάν ποτε και +πάλιν επιπέση, δύναται ο καθείς να το αναγνωρίζη και να +προφυλάσσεται. Θέλω δε ομιλήσει ως άνθρωπος όχι μόνον ασθενήσας, +αλλά και άλλους ιδών πάσχοντας. + +49. Το μεν έτος εκείνο, όπως οι πάντες παρεδέχοντο, ήτο μάλλον των +άλλων απηλλαγμένον των συνήθων ασθενειών· εάν δέ τις προσεβάλλετο +υπό κακοδιαθεσίας τινός, αύτη κατέληγεν εις την νόσον ταύτην. Εν +γένει, άνευ ουδεμίας αιτίας, αλλ' εξ απροόπτου και εν πλήρει υγεία, +ησθάνοντο οι άνθρωποι πρώτον μεν μεγάλην θερμότητα εις την κεφαλήν, +ερυθήματα και φλογώσεις εις τους οφθαλμούς, εντός δε, η φάρυγξ και η +γλώσσα, εγίνοντο ευθύς αιματόχροοι, η αναπνοή ήτον άτακτος και η +εκπνοή από του στόματος είχε κακήν οσμήν· έπειτα επήρχετο πτάρσιμον +και στενοχωρία των βρόγχων και μετ' ολίγον ο πόνος κατέβαινεν εις τα +στήθη μετά βηχός ισχυρού· ότε δε έφθανεν εις τον στόμαχον, +ανέστρεφεν αυτόν και επήρχοντο όλαι αι εξεμέσεις της χολής, αι υπό +των ιατρών κατονομασθείσαι· αύται δε επήρχοντο μετά πόνων οξέων. Εις +τους περισσοτέρους δε επήρχετο λυγξ χωρίς έμετον, σφοδρόν προξενούσα +σπασμόν, ο οποίος εις άλλους μεν έπαυε μετ' ολίγον, εις άλλους δε +όμως έπαυε πολύ βραδέως. Και το μεν σώμα έξωθεν εγγιζόμενον ούτε +πολύ θερμόν ήτο ούτε ωχρόν, αλλ' υπέρυθρον, πελιδνόν, με εξανθήματα, +μικράς φλυκταίνας και έλκη· έσωθεν δε τόσον εκαίετο, ώστε δεν +ηνείχετο ούτε τα λεπτότερα ιμάτια, ούτε τας σινδόνας, ούτε άλλο τι. +Οι ασθενείς ήθελον να μένουν γυμνοί και ευχαρίστως ερρίπτοντο εις +ύδωρ ψυχρόν. Και πολλοί εκ των παρημελημένων ανθρώπων, βασανιζόμενοι +από άπαυστον δίψαν, έπιπτον εις τα φρέατα· η δίψα δε εκείνη, είτε +έπινον ολίγον είτε έπινον πολύ, έμενεν η αυτή. Η αέναος ταραχή και η +αγρυπνία εβάρυνεν αυτούς. Και το σώμα, εφ' όσον χρόνον η νόσος +ευρίσκετο εις την ακμήν της, δεν εμαραίνετο, αλλ' αντείχε παρά πάσαν +προσδοκίαν εις την ταλαιπωρίαν, ούτως ώστε οι πλείστοι των ασθενών +διετήρουν ακόμη δύναμίν τινα ότε απέθνησκον κατά την ενάτην ή +εβδόμην ημέραν καταναλισκόμενοι από τον εσωτερικόν πυρετόν· ή, εάν +διέφευγον τον θάνατον κατά το τέρμα τούτο, το νόσημα κατέβαινεν εις +την κοιλίαν και επροξένει εις αυτήν ισχυράν εξέλκωσιν, την οποίαν +παρηκολούθει επίμονος διάρροια και ατονία, εκ της οποίας οι πολλοί +κατόπιν απέθνησκον. Ούτω λοιπόν το νόσημα, αφού ήρχιζεν άνωθεν και +ενετοπίζετο κατ' αρχάς εις την κεφαλήν, διέτρεχε βαθμηδόν όλον το +σώμα άνωθεν έως κάτω, και, εάν τις διέφευγε τα σπουδαιότερα +συμπτώματα, το κακόν προσέβαλλε τα άκρα, αφήνον ίχνη της διαβάσεως +του· διότι ενέσκηπτεν εις τα αιδοία και εις τα άκρα των χειρών και +των ποδών, και πολλοί διέφευγον τον θάνατον διά της απωλείας των +μελών τούτων, άλλοι δε διά της απωλείας των οφθαλμών, άλλοι τέλος +έχανον εντελώς την μνήμην και εγειρόμενοι δεν ανεγνώριζον ούτε +εαυτούς ούτε τους οικείους. + +50. Η δε νόσος αύτη, το είδος της οποίας είναι αδύνατον να +περιγραφή, ενέσκηπτεν εις έκαστον μετά βιαιότητος υπερβαινούσης τας +ανθρωπίνους δυνάμεις. Απόδειξις δε ότι διέφερε πασών των γνωστών +ασθενειών είναι η εξής· τα σαρκοβόρα όρνεα και τα τετράποδα, όσα +τρέφονται δι' ανθρωπίνων πτωμάτων, μολονότι έμενον πολλά τοιαύτα, +δεν επλησίαζον ή, εάν εγεύοντο, απέθνησκον. Τεκμήριον τούτου φανερόν +υπήρξε το ότι ούτε περί τα πτώματα ούτε αλλαχού επαρουσιάσθησαν αυτά +τα όρνεα· και οι κύνες δε οι ζώντες μετά των ανθρώπων καθιστών το +φαινόμενον τούτο μάλλον επαισθητόν. + +51. Το νόσημα λοιπόν τούτο (παραλείπω δε πολλά και διάφορα +συμπτώματα εκδηλωνόμενα διαφορετικά επί εκάστου ανθρώπου) τοιούτον +ήτο εν γένει. Εφ' όσον χρόνον δε διήρκεσεν ουδεμία των συνήθων +ασθενειών εμάστιζε την κοινωνίαν ή, εάν συνέβαινε καμμία, +μετετρέπετο εις τούτο. Απέθνησκον δε οι μεν άνευ θεραπείας, οι δε +μετά πολλών περιποιήσεων. Δεν ευρέθη δε πράγματι και κανέν φάρμακον, +το οποίον προσφερόμενον να ηδύνατο να ωφελήση· διότι εκείνο το +οποίον ωφέλει τον ένα έβλαπτε τον άλλον. Ουδεμία κράσις, ισχυρά ή +ασθενής, ηδυνήθη να προφυλαχθή από το κακόν τούτο, αλλά γενικός ήτον +ο όλεθρος και αυτών ακόμη, πού με κάθε επιμέλειαν εθεραπεύοντο. Το +δεινότατον του κακού ήτο η αθυμία υπό της οποίας, εκυριεύοντο οι +πάσχοντες (οίτινες ευθύς απελπιζόμενοι πολύ περισσότερον ενέδιδον +και δεν αντείχον), παρέχοντες δε ο είς προς τον άλλον τας θεραπείας +των απέθνησκον ως τα πρόβατα· και τούτο επροξένει την πλείστην +φθοράν. Όσοι υπό φόβου δεν ήθελον να συγκοινωνήσουν αναμεταξύ των +απέθνησκον αβοήθητοι, και πολλαί οικίαι ηρημώθησαν ούτως ελλείψει +συνδρομής· όσοι δε επλησίαζον τους ασθενείς προσεβάλλοντο αμέσως, +και προ πάντων οι καυχώμενοι ότι δεν εφοβούντο· διότι εντρεπόμενοι +δεν εδείκνυον προφύλαξιν διά τον εαυτόν των και εισήρχοντο προς τους +φίλους, επειδή και αυτοί οι συγγενείς, νικώμενοι υπό του πολλού +κακού, εβαρύνοντο επί τέλους τους ολοφυρμούς των αποθνησκόντων. +Εκείνοι εν τούτοις οίτινες διέφυγον τον κίνδυνον ησθάνοντο +πλειοτέραν συμπάθειαν και προς τους θνήσκοντας και προς τους +ασθενείς, διότι προέβλεπον τον κίνδυνον και διετέλουν εν πλήρει +ασφαλεία, του κακού μη προσβάλλοντος θανασίμως τον αυτόν άνθρωπον +δις. Οι τοιούτοι δε και εμακαρίζοντο υπό των άλλων και χαίροντες διά +την παρούσαν στιγμήν είχαν αβεβαίαν τινά ελπίδα ότι και εις το +μέλλον δεν ήθελον αρπαγή υπ' άλλου νοσήματος. + +52. Μαζί δε με την συμφοράν αυτήν επίεσεν ακόμη περισσότερον τους +Αθηναίους η μετακόμισις των αγροτών εις την πόλιν, οίτινες προ +πάντων έπαθον. Διότι μη υπαρχουσών οικιών ηναγκάσθησαν να καταλύσουν +εν καιρώ θέρους εις καλύβας πνιγηράς και τούτου ένεκα απέθνησκον +πολλοί μετά μεγίστης αταξίας. Τα σώματα των αποθνησκόντων έκειντο +νεκρά τα μεν επί των δε, και πολλοί ημιθανείς εκυλίοντο εις τας +οδούς και πλησίον εις τας κρήνας απάσας, κυριευόμενοι υπό φλογέρας +δίψης· και τα ιερά δε εντός των οποίων κατεσκήνουν ήσαν πλήρη +νεκρών, εκεί μέσα αποθνησκόντων των ανθρώπων· διότι ένεκα του +υπερβάλλοντος κακού μη ηξεύροντες τι θα γίνουν απώλεσαν τον σεβασμόν +προς τα ιερά και τα όσια. Όλαι αι συνήθειαι αι επικρατούσαι πρότερον +διά τας ταφάς παρεβιάσθησαν, και έθαπτον τους νεκρούς όπως ηδύναντο. +Και πολλοί στερούμενοι των προς ταφήν αναγκαίων κατέφευγον εις +επονείδιστα μέσα ένεκα των συχνών αποβιώσεων εις τας οικογενείας +των· οι μεν απέθετον τους νεκρούς των εις πυράς, αίτινες δεν τοις +ανήκον, και προλαμβάνοντες τους στήσαντας αυτάς έθετον πυρ· οι δε, +ενώ άλλος νεκρός εκαίετο, ρίπτοντες άνωθεν εκείνον τον οποίον +έφερον, έφευγον. + +53. Το νόσημα δε τούτο υπήρξεν αφορμή των πρώτων αταξιών της πόλεως, +διότι έκαστος ευκολώτερον ετόλμα εκείνα, τα οποία κρυφίως μόνον +εξετέλει, βλέπων ότι δι' αιφνιδίας μεταβολής οι μεν πλούσιοι +απέθνησκον εξ απροόπτου, οι δε πρότερον άποροι κατελάμβανον ευθύς τα +υπάρχοντα εκείνων. Θεωρούντες τα σώματα και τα χρήματα ομοίως +εφήμερα, δεν εσκέπτοντο άλλο ειμή πώς να απολαύσουν και να +ευχαριστήσουν τας ορέξεις των. Ουδείς ήτο πρόθυμος να επιδοθή εις +κοπιαστικήν εργασίαν, διότι ουδείς εγίνωσκεν αν θα έζη διά να +κατορθώση ταύτην. Ό,τι ήτο γνωστόν ως ευχάριστον και ως παρέχον +πολλά κέρδη, τούτο κατέστη καλόν και χρήσιμον. Ούτε ο φόβος των θεών +ούτε ο φόβος των νόμων ημπόδιζε τους ανθρώπους· το πρώτον, διότι +βλέποντες τους πολίτας όλους αποθνήσκοντας αδιακρίτως έκριναν ότι +ουδεμία υπήρχε διαφορά μεταξύ ευσεβείας και ασεβείας· το δεύτερον, +διότι ουδείς ήλπιζεν ότι ήθελε ζήσει μέχρις ου δικασθή και τιμωρηθή, +πολύ δε περισσότερον εφοβούντο την υπέρ τας κεφάλας των +επικρεμαμένην απόφασιν και έκριναν εύλογον, πριν προσβληθούν υπ' +αυτής, να απολαύσουν ολίγην τινά ηδονήν βίου. + +54. Οι δε Αθηναίοι περιπεσόντες εις τοιαύτην κακοπάθειαν επιέζοντο, +εντός μεν ένεκα των θνησκόντων ανθρώπων, εκτός δε ένεκα της +λεηλασίας των αγρών των. Εις την δυστυχίαν δε ταύτην ευρισκόμενοι +ενεθυμήθησαν φυσικώς τον ακόλουθον στίχον, τον οποίον οι πρεσβύτεροι +έλεγαν ότι είχαν ακούσει ψαλλόμενον· «Θέλει έλθει δωρικός πόλεμος +και λοιμός μετ' αυτού». Έρις λοιπόν ηγέρθη μεταξύ των ανθρώπων, +καθόσον έλεγαν μερικοί ότι εις τον στίχον τούτον οι αρχαίοι δεν +έλεγαν λοιμόν αλλά λιμόν· υπερίσχυσεν όμως τότε η γνώμη των λεγόντων +λοιμόν, διότι οι άνθρωποι συνταυτίζουν τας αναμνήσεις των με τα +δεινά, τα οποία πάσχουν. Εάν όμως εγερθή ποτε άλλος δωρικός πόλεμος +μετά τον παρόντα και συμπέση να συμβή λιμός, νομίζω ότι θα +υπερισχύση η αντίθετος γνώμη. Ενεθυμούντο δε και τον προς τους +Λακεδαιμονίους χρησμόν όσοι είχον λάβει γνώσιν αυτού, ότε ερωτηθείς +ο θεός υπ' αυτών, αν έπρεπε να πολεμήσουν, απεκρίθη ότι θα ενίκων, +εάν επολέμουν κατά κράτος, προσθείς ότι και αυτός θέλει έλθει εις +βοήθειάν των. Τοιουτοτρόπως δε εζήτουν να συνδυάσουν τον χρησμόν με +τα γινόμενα, καθότι η ασθένεια ήρχισεν αμέσως μετά την εισβολήν των +Πελοποννησίων. Και εις μεν την Πελοπόννησον δεν εισήλθεν αύτη, το +οποίον είναι άξιον προσοχής, εδεκάτισεν όμως προ πάντων τας Αθήνας, +έπειτα δε τα πολυανθρωπότατα εκ των άλλων χωρίων. Και ταύτα μεν όσον +αφορά την επισυμβάσαν νόσον. + +55. Οι δε Πελοποννήσιοι, αφού ελεηλάτησαν την πεδιάδα,, επροχώρησαν +προς την χώραν την καλουμένην Πάραλον μέχρι του Λαυρείου, όπου +υπάρχουν τα μεταλλεία του αργύρου τανήκοντα εις τους Αθηναίους. Και +πρώτον μεν ελεηλάτησαν το μέρος, το οποίον βλέπει προς την +Πελοπόννησον, έπειτα δε το προς την Εύβοιαν και την Άνδρον +εστραμμένον. Ο δε Περικλής, στρατηγός ων και τότε, περί μεν του ότι +δεν έπρεπε να εξέλθουν εις συνάντησιν κατά των εχθρών οι Αθηναίοι +την αυτήν γνώμην είχεν ως και κατά την προτέραν εισβολήν. + +56. Εν όσω δε οι Πελοποννήσιοι ήσαν ακόμη εις την πεδιάδα και δεν +είχαν φθάσει εις την παραλίαν, ο Περικλής παρεσκεύασεν εκατόν πλοία +διά να πλεύση κατά της Πελοποννήσου, και άμα ητοιμάσθησαν ανοίχθη +εις το πέλαγος. Εισεβίβασε δε εις αυτά τετρακισχιλίους οπλίτας +Αθηναίους και τριακόσιους ιππείς επί πλοίων ιππαγωγών, τότε κατά +πρώτον κατασκευασθέντων εκ των παλαιών πλοίων· συνεξεστράτευσαν δε +και οι Χίοι και οι Λέσβιοι μετά πεντήκοντα πλοίων. Ότε δε έπλεεν εις +ανοικτά ο στόλος ούτος των Αθηναίων, αφήκε τους Πελοποννησίους εις +την παραλίαν της Αττικής. Ελθόντες δε οι Αθηναίοι εις την Επίδαυρον +της Πελοποννήσου ελεηλάτησαν τα πλείστα μέρη της χώρας και +προσβαλόντες την πόλιν ήλπισαν ότι ήθελον την κυριεύσει, αλλ' +απέτυχον. Αφήσαντες λοιπόν την Επίδαυρον ελεηλάτησαν την Τροιζηνίδα +γην και την Αλιάδα και την Ερμιονίδα· όλα δ' αυτά είναι παραθαλάσσια +μέρη της Πελοποννήσου. Αποπλεύσαντες δε εκείθεν έφθασαν εις Πρασιάς, +παράλιον πόλιν της Λακωνικής, και όχι μόνον την χώραν ελεηλάτησαν, +αλλά και την πόλιν εκυρίευσαν και διήρπασαν. Ταύτα ποιήσαντες +επέστρεψαν εις τα ίδια. Τους Πελοποννησίους όμως δεν τους εύρον +πλέον εις την Αττικήν, διότι είχον αναχωρήσει. + +57. Εφ' όσον δε χρόνον οι Πελοποννήσιοι ήσαν εις την Αττικήν και οι +Αθηναίοι εξεστράτευον διά των πλοίων, η νόσος κατέστρεφε τους +Αθηναίους και εν τω στρατώ και εν τη πόλει, ούτως ώστε ελέχθη ότι οι +Πελοποννήσιοι φοβηθέντες το νόσημα, άμα έμαθον παρά των αυτομόλων +ότι υπήρχεν εις την πόλιν και είδον οφθαλμοφανώς τους αποθνήσκοντας, +έσπευσαν να εξέλθουν της χώρας. Κατά την δευτέραν δε ταύτην εισβολήν +παρέμειναν πλειότερον χρόνον και ελεηλάτησαν όλους τους αγρούς, +διότι έμειναν τεσσαράκοντα ολοκλήρους ημέρας εις την Αττικήν. + +58. Κατά το αυτό δε θέρος Άγνων ο Νικίου και Κλεόπομπος ο Κλεινίου, +συστράτηγοι όντες του Περικλέους, λαβόντες τον στρατόν, τον οποίον +μετεχειρίσθη εκείνος, εστράτευσαν αμέσως κατά των Χαλκιδέων της +Θράκης και κατά της Ποτειδαίας η οποία ακόμη επολιορκείτο. Φθάσαντες +δε και μηχανάς έστησαν κατά της Ποτειδαίας και προσεπάθουν +παντοιοτρόπως να την κυριεύσουν. Αλλά δεν κατώρθωσαν ούτε τούτο να +πράξουν ούτε άλλο τι άξιον των δυνάμεων των, διότι επισκήψασα η +ασθένεια και εκεί πολύ επίεσε τους Αθηναίους, καταστρέφουσα τον +στρατόν τοσούτον, ώστε και οι πρότερον στρατιώται, οίτινες προτού +απήλαυον άκρας υγείας, εμολύνθησαν υπό των μετά του Άγνωνος ελθόντων +εξ Αθηνών (Ο Φορμίων και οι μετ' αυτού χίλιοι εξακόσιοι δεν ήσαν +πλέον πλησίον των Χαλκιδέων). Ο μεν λοιπόν Άγνων ανεχώρησε πάλιν +μετά των πλοίων εις τας Αθήνας, απολέσας εντός τεσσαράκοντα ημερών +εκ της νόσου χιλίους πεντήκοντα οπλίτας εκ των τετρακισχιλίων· οι δε +προηγούμενοι στρατιώται μείναντες εις την χώραν επολιόρκουν την +Ποτείδαιαν. + +59. Μετά την δευτέραν δε εισβολήν των Πελοποννησίων οι Αθηναίοι, +επειδή και η χώρα αυτών είχε λεηλατηθή εκ δευτέρου, η δε νόσος και ο +πόλεμος επίεζον αυτούς συγχρόνως, μετέβαλον φρονήματα, και τον μεν +Περικλέα κατηγόρουν ως πείσαντα αυτούς να πολεμήσουν, προς δε τους +Λακεδαιμονίους εφαίνοντο διατεθειμένοι να ενδώσουν. Και τωόντι +έπεμψαν προς αυτούς πρέσβεις τινάς, αλλ' οι πρέσβεις επέστρεψαν +άπρακτοι. Περιελθόντες εις άκραν αμηχανίαν επετίθεντο κατά του +Περικλέους. Ούτος δε βλέπων αυτούς αγανακτούντας διά τα παρόντα +δεινά και πράττοντας όλα όσα προείδε συνεκάλεσεν εκκλησίαν (διότι +ήτο ακόμη στρατηγός) θέλων να τους ενθαρρύνη και το φρόνημά των, το +οποίον ήτο ωργισμένον, να καταστήση ηπιώτερον και ολιγώτερον +περίφροντι. Αναβάς δε εις το βήμα είπε ταύτα. + +60. « Μολονότι αποδέχομαι όχι με έκπληξιν τας εκδηλώσεις της οργής +σας εναντίον μου (διότι καλώς γινώσκω τας αιτίας), σας συνεκάλεσα +όμως εις εκκλησίαν ίνα σας υπομνήσω και σας μεμφθώ ότι άδικα +καταφέρεσθε κατ' εμού και χάνετε το θάρρος σας εις τας δυστυχίας. +Εγώ νομίζω, ότι πλειότερον τα άτομα είναι ευτυχή, όταν η πόλις όλη +ευπραγή παρά εάν τα άτομα ευτυχούν, η δε πόλις αθρόα μαραίνεται. Ο +ευτυχών εις τας ιδιωτικάς του υποθέσεις συμπεριλαμβάνεται εις την +καταστροφήν της πατρίδος όπως και ο αποτυγχάνων, ενώ ο αποτυγχάνων +έχει πλειοτέρας ελπίδας να σωθή ευρισκόμενος εις ευτυχούσαν πόλιν +παρά εις δυστυχούσαν. Αφού λοιπόν η μεν πόλις δύναται να υποστή τας +μερικάς των ανθρώπων δυστυχίας, χωριστά δε καθείς αδυνατεί να +υφίσταται τας δυστυχίας εκείνης, βεβαίως πρέπει να ενωθώμεν προς +υπεράσπισίν της και όχι να πράττωμεν ό,τι πράττετε σήμερον· +παραφερθέντες διά τας οικιακάς δυστυχίας αμελείτε την κοινήν +σωτηρίαν και συναπεφασίσατε όχι μόνον εμέ να κατηγορήτε, διότι σας +συνεβούλευσα να κάμετε πόλεμον, αλλά και τον εαυτόν σας, διότι +συνεμερίσθητε την γνώμην μου. Και όμως οργίζεσθε εναντίον πολίτου ως +εγώ, πολίτου ο οποίος, ως νομίζω, ουδενός είναι κατώτερος εις το να +εννοή τα συμφέροντα και να παριστά ταύτα σαφώς διά του λόγου και ο +οποίος αγαπά την πατρίδα και είναι αφιλοκερδής. Ο γινώσκων τα +ωφέλιμα και μη διδάσκων αυτά φανερά ουδόλως διαφέρει από τον μη +γινώσκοντα· ο δε έχων αμφότερα ταύτα τα πλεονεκτήματα, διακείμενος +όμως δυσμενώς προς την πόλιν, δεν θα έλεγε τα συμφέροντα εις την +πόλιν, ως θα έπραττεν, εάν ηγάπα την πόλιν· ο έχων τέλος και το +προσόν τούτο, εξαγοραζόμενος όμως υπό των χρημάτων, θα επώλει όλα +ταύτα αντί χρημάτων. Ώστε, αφού πιστεύσαντες ότι είχα μάλλον παντός +άλλου τα πλεονεκτήματα ταύτα, έστω και μετρίως, επείσθητε να κάμετε +πόλεμον, παραλόγως με κατηγορείτε σήμερον ότι σας αδικώ. + +61. » Τωόντι, όσοι έχουν ελευθερίαν εκλογής και είναι ευτυχείς, +μεγάλως θα ήσαν παράφρονες, εάν εξέλεγαν τον πόλεμον αλλά, εάν ήτο +ανάγκη ή να υποκύψουν και να υποστούν αμέσως τον ξένον ζυγόν ή να +κινδυνεύσουν και σωθούν, μάλλον κατηγορίας άξιος θα ήτο ο φυγών τον +κίνδυνον παρά ο υποστάς αυτόν. Και εγώ μεν είμαι ο αυτός και δεν +μεταβάλλομαι σεις δε μεταβάλλεσθε, επειδή συνέβη να πεισθήτε μεν, +ότε ήσθε αβλαβείς, να μετανοήσετε δε σήμερον ότε πάσχετε. Όπως είναι +εξασθενημένον το φρόνημα σας νομίζετε τας συμβουλάς μου ως μη ορθάς, +διότι καθείς αισθάνεται αμέσως την ιδίαν βλάβην, πάντες δε δεν +διακρίνουσι την κοινήν ωφέλειαν εις το μέλλον. Εις τοιαύτην μεγάλην +μεταβολήν η οποία επήλθεν αιφνιδίως, το φρόνημά σας έγινε πολύ +ταπεινόν και δεν δύνασθε να επιμείνετε με αντοχήν εις τα +αποφασισθέντα. Διότι καταβάλλουν το φρόνημα τα αιφνίδια και +απροσδόκητα και τα έξω από κάθε υπολογισμόν συμβαίνοντα· τούτο +συνέβη και εις σας ένεκα της νόσου, η οποία επήλθε μαζί με τάλλα +κακά. Κατοικούντες όμως πόλιν μεγάλην και ανατεθραμμένοι με ήθη +ανάλογα του μεγέθους αυτής πρέπει και εις τας μεγίστας συμφοράς να +ανθίστασθε και το αξίωμα αυτής να μη αφανίζετε διότι οι άνθρωποι +συνηθίζουν να μέμφωνται επίσης τον διά δειλίαν φαινόμενον κατώτερον +της δόξης την οποίαν έχει, καθώς και να μισούν τον διά θρασύτητα +επιδιώκοντα δόξαν, που δεν του ανήκει. Λησμονήσατε λοιπόν τας ιδίας +συμφοράς και ασχοληθήτε περί της κοινής σωτηρίας. + +62. » Εάν δε φοβήσθε μήπως η καταπόνησις εκ του παρόντος πολέμου +παραταθή επί πολύ και μήπως επί τέλους δεν υπερισχύσετε, αρκεσθήτε +εις όσα σας είπον, έως τώρα πολλάκις, διά να σας αποδείξω ότι ο +φόβος αυτός είναι αβάσιμος. Θέλω φανερώσει δε και το εξής, το οποίον +αναφερόμενον εις το μέγεθος της ηγεμονίας ημών νομίζω ότι ούτε +εσυλλογίσθητέ ποτε ότι έχετε, ούτε εγώ εμνημόνευσα εις τους +προγενεστέρους λόγους μου· και ούτε σήμερον θα σας ανέφερον τούτο, +επειδή έχει όψιν κάπως αλαζονικήν, εάν δεν σας έβλεπον παραλόγως να +διατελήτε υπό κατάπληξιν. Νομίζετε ότι μόνον επί των συμμάχων +άρχετε, εγώ δε διατείνομαι ότι εκ των δύο μερών, τα οποία φανερά +είναι προωρισμένα εις χρήσιν των ανθρώπων, της γης και της θαλάσσης, +σεις είσθε οι απόλυτοι κύριοι του ενός όχι μόνον καθ' όλην την +έκτασιν την οποίαν κατέχετε σήμερον, αλλά και πλειότερον ακόμη, εάν +θελήσετε· και ουδείς ούτε βασιλεύς ούτε άλλος κανείς λαός εκ των εν +τω κόσμω είναι ικανός να σας εμποδίση πλέοντας διά του υπάρχοντος +στόλου. Ώστε αύτη η δύναμις φαίνεται πολύ μεγαλυτέρα της των οικιών +και των αγρών, των οποίων στερηθέντες νομίζετε ότι εστερήθητε +μεγάλων πραγμάτων ουδέ είναι πρέπον να θλίβεσθε διά την στέρησιν +πραγμάτων, τα οποία παραβαλλόμενα με την δύναμίν σας δεν πρέπει να +έχουν άλλην αξίαν ειμή κηπαρίων και επιδείξεων πλούτου. Σκεφθήτε ότι +διά μεν της ελευθερίας, εάν διά των αγώνων μας διατηρήσωμεν αυτήν, +ευκόλως θέλομεν ανακτήσει ταύτα, διά δε της υποταγής μας εις άλλους +και όσα έχομεν πρότερον αποκτήσει θέλουσιν ελαττωθή. Υπό την διπλήν +ταύτην έποψιν δεν πρέπει ναι φανώμεν κατώτεροι των πατέρων ημών οι +οποίοι ουχί κληρονομήσαντες, αλλά μετά κόπων αποκτήσαντες και +προσέτι διαφυλάξαντες παρέδωκαν εις ημάς την δύναμιν αυτήν (είναι δε +αισχρότερον να χάση τις ό,τι είχε παρά να αποτύχη προσπαθών να το +αποκτήση). Βαδίσατε λοιπόν κατά των εχθρών γενναίως όχι μόνον μετά +τυφλού αλλά και μετά λογικού θάρρους. Διότι η αμάθεια, όταν +συνοδεύεται με ευτυχίαν, δύναται να εμπνεύση υπερηφάνειαν και εις +αυτόν τον δειλόν, ενώ το λογικόν θάρρος δεν ανήκει παρά εις εκείνον, +όστις εν γνώσει πιστεύει ότι είναι υπέρτερος του εχθρού. Τούτο δε το +αίσθημα υπάρχει εις ημάς. Και όταν αι πιθανότητες από τα δύο μέρη +είναι όμοιαι η πεποίθησις της υπεροχής καθιστά την τόλμην +ασφαλεστέραν, και δεν στηρίζεται τόσον εις την ελπίδα, της οποίας η +δύναμις χρησιμεύει εν καιρώ στενοχωρίας, όσον εις την γνώσιν των +ιδίων μέσων, η οποία καθιστά το μέλλον ασφαλέστερον. + +63. »Την τιμήν ταύτην, η οποία προέρχεται εκ της δυνάμεως της πόλεως +ημών και διά την οποίαν όλοι υπερηφανεύεσθε, καθήκον σας είναι να +διατηρήσετε διά πάσης θυσίας και να μη αποφύγετε τους κόπους, εκτός +αν παύσετε να αγαπάτε τας τιμάς· μη νομίσετε ότι πρόκειται αγών περί +ενός μόνου, να μη γίνετε δούλοι αντί ελευθέρων, αλλά περί της +στερήσεως της αρχής και περί του κινδύνου, όστις δύναται να προκύψη +από το μίσος, το οποίον επεσύρατε διαρκούσης της κυριαρχίας σας. +Ταύτην να καταθέσητε δεν είναι πλέον δυνατόν, και αν ακόμη υπό φόβου +ή αδρανείας σας παρεκίνει κανείς παράτολμα προς την πράξιν αυτήν· +διότι εξασκείτε ταύτην ως τυραννίαν, την οποίαν φαίνεται μεν άδικον +να καταλάβη τις, είναι δε επικίνδυνον να απολέση. Όσοι ήθελον +συμβουλεύσει τούτο, εάν έπειθον τους ακούοντας, τάχιστα ήθελον +αφανίσει την πόλιν και επί τη υποθέσει ακόμη ότι ήθελον δυνηθή να +διατηρήσουν την αυτονομίαν των διότι η ησυχία δεν εξασφαλίζεται, εάν +δεν συνοδεύεται από την δραστηριότητα, ουδέ αρμόζει εις κυρίαρχον +πόλιν, αλλ' εις υπόδουλον, να υπακούη εις άλλην χάριν της ιδικής της +ασφαλείας. + +64. » Σεις δε μη παρασύρεσθε υπό τοιούτων φίλων της ειρήνης· αφού +συνεμερίσθητε την γνώμην μου να πολεμήσωμεν, δεν πρέπει να οργίζεσθε +κατ' εμού, αν οι εχθροί επελθόντες έπραξαν όσα ήτο επόμενον να +πράξουν μετά την άρνησίν σας εις το να ενδώσετε εις αυτούς, και εάν +παρά πάσαν προσδοκίαν ενέσκηψεν η νόσος αυτή, πού διόλου δεν +επεριμένομεν να συμβή. Ηξεύρω ότι εν μέρει η νόσος αύτη μάλλον παρά +η λεηλασία της χώρας είναι αίτια να μισούμαι από σας. Τούτο είναι +άδικον, εκτός εάν, και όταν απροσδοκήτως συμβή ευτυχία τις εις σας, +αποδώσητε αυτήν εις εμέ. Εξ ανάγκης πρέπει να υποφέρητε και τα από +των θεών προερχόμενα δεινά και τα από των πολεμίων. Τοιούτον άλλοτε +ήτο το αξίωμα της πόλεως ταύτης, δεν πρέπει δε να παύση σήμερον. +Μάθετε καλώς ότι μη υποκύπτουσα εις τας συμφοράς, αλλά θυσιάζουσα +πλείστα σώματα και κόπους εις πολέμους επέτυχε μεγίστην φήμην μεταξύ +των ανθρώπων και απέκτησε μέχρι τούδε μεγίστην δύναμιν, η οποία θα +απομείνη διά παντός εις την μνήμην των μεταγενεστέρων, και εάν ποτε +εξασθενίση κάπως η δύναμίς μας σήμερον (διότι τα πάντα εν τη φύσει +αυξάνουν και ελαττώνονται). Μάθετε καλώς ότι Ελληνες όντες εγίναμεν +άρχοντες επί πλείστων Ελλήνων και εις τους μεγίστους πολέμους +αντέσχομεν και εναντίον όλων και εναντίον χωρισμένων· τέλος ότι +κατωκήσαμεν πόλιν πολυανθρωποτάτην και ευπορωτάτην κατά πάντα. Και +όμως ο μεν φίλος της ειρήνης θέλει μεμφθή όλ' αυτά, ο δε δραστήριος +θέλει ζηλοτυπήσει, ο δε μηδέν κεκτημένος θέλει φθονήσει· ως γνωστόν, +το να μισήται τις και να είναι δυσάρεστος υπήρξεν ο κλήρος εκείνων, +οίτινες ηξίωσαν να είναι άρχοντες επί των άλλων· ο ένεκα μεγίστων +αυτού κερδών φθονούμενος σκέπτεται ορθώς. Διότι το μίσος δεν διαρκεί +επί πολύ, η δε παρούσα λαμπρότης και η μετέπειτα δόξα καταλείπεται +αείμνηστος. Σεις δε προβλέποντες εις μεν το μέλλον δόξαν, εις δε το +παρόν όχι αισχύνην εξασφαλίσατε ταύτα διά της σημερινής προθυμίας, +μήτε κήρυκας πέμποντες προς τους Λακεδαιμονίους μήτε διά φανερών +εκδηλώσεων δεικνύοντες ότι κατεπονήθητε από τα παρόντα κακά. Εις τας +συμφοράς οι ολιγώτερον λυπούμενοι και ενεργητικώτερον ανθιστάμενοι, +λαοί ή ιδιώται, αυτοί είναι οι ισχυρότεροι μεταξύ πάντων». + +65. Τοιαύτα λέγων ο Περικλής προσεπάθει και την κατ' αυτού οργήν να +παραλύση και να στρέψη την σκέψιν των από των παρόντων κακών. +Εκείνοι δε δημοσίως μεν επείσθησαν εις τους λόγους του και δεν +έπεμψαν πλέον πρέσβεις εις την Λακεδαίμονα, αλλ' έκλιναν μάλλον προς +πόλεμον, ιδιαιτέρως όμως ελυπούντο διά τα παθήματα· ο μεν λαός, +διότι απώλεσε και αυτά τα ολίγα τα οποία είχεν, οι δε πλούσιοι, +διότι απώλεσαν τους ωραίους αγρούς των, τας καλάς οικοδομάς των και +τα πολυτελή έπιπλά των, όλοι δε διότι είχον πόλεμον αντί ειρήνης. +Δεν έπαυσε δε η οργή των ειμή αφού τον κατεδίκασαν εις χρηματικήν +αποζημίωσιν. Μετ' ολίγον δε ύστερον, τούτο δε είναι σύνηθες εις τον +λαόν, εξέλεξαν πάλιν αυτόν στρατηγόν και του ανέθεσαν την ανωτάτην +διεύθυνσιν των πραγμάτων. Τούτο δε διότι αι ατομικαί συμφοραί +ήρχισαν ήδη να εξασθενούν, και διότι ο Περικλής τοις εφαίνετο ότι +ήτο ο μόνος άνθρωπος, του οποίου είχεν ανάγκην η πόλις. Διότι, εφ' +όσον χρόνον προΐστατο της πόλεως εν καιρώ ειρήνης, εκυβέρνησε +μετριοπαθώς και ασφαλή διεφύλαξεν αυτήν και εις μέγιστον βαθμόν +δυνάμεως την προώδευσεν επί των ημερών του, και ότε ο πόλεμος +εξερράγη, αυτός πάλιν είχε προΐδει την σπουδαιότητα του. Επέζησε δε +δύο έτη και τρεις μήνας, και αφού απέθανεν εγνώρισαν σαφέστερον την +ακρίβειαν των υπολογισμών του. Διότι ο μεν Περικλής είπεν εις τους +Αθηναίους ότι ήθελον υπερτερήσει, εάν έμενον ησυχάζοντες, αρκούμενοι +εις την επιμέλειαν του ναυτικού, μη επεκτείνοντες την αρχήν των και +μη διακινδυνεύοντες την πόλιν των· οι δε Αθηναίοι όχι μόνον έπραξαν +τα εναντία όλων τούτων, αλλά και διά να ικανοποιήσουν τας ιδιαιτέρας +των φιλοτιμίας και τα ατομικά των συμφέροντα επεχείρησαν πράγματα +ξένα προς τον πόλεμον και αποβάντα ολέθρια και εις εαυτούς και εις +τους συμμάχους των διότι, εάν μεν επετύγχανον, η τιμή και η ωφέλεια +ήσαν μάλλον ιδιωτικαί, εάν δε απετύγχανον, έβλαπτον την πόλιν ως +προς τον πόλεμον. Αιτία δε τούτου ήτο ότι ο Περικλής, ισχυρός ων +ένεκα του αξιώματος του και της συνέσεως του και του αδωροδοκήτου +χαρακτήρος του, εξήσκει επί του λαού αναμφισβήτητον επίδρασιν και +αυτός μάλλον παρέσυρεν αυτόν παρά υπ' αυτού παρεσύρετο, καθότι +απέκτησε την επίδρασιν εκείνην ουχί διά μέσων αθεμίτων, και ουδ' +εκολάκευεν αυτόν διά των λόγων του, αλλ' αντέλεγε μάλιστα ενίοτε με +ήθος κυριαρχικόν και οργίλον. Ότε έβλεπεν αυτούς ότι παρεφέροντο +ακαίρως εις ύβρεις, τους κατέπληττε και τους εφόβιζε διά των λόγων +του, ότε δε πάλιν εφοβούντο άνευ λόγου διήγειρεν εντέχνως το θάρρος +των. Και κατ' όνομα μεν η τοιαύτη διοίκησις εκαλείτο δημοκρατία, +πράγματι δε ήτο εξουσία, την οποίαν διηύθυνεν ο πρώτος ανήρ. Οι δε +διάδοχοι αυτού, ίσοι μάλλον όντες μεταξύ των και ποθούντες καθείς να +λάβη τον πρώτον βαθμόν, ήρχισαν να κολακεύουν τον δήμον και να +χαλαρώνουν την διοίκησιν των δημοσίων πραγμάτων. Εκ τούτου +προέκυψαν, ως συμβαίνει εις μεγάλην πόλιν και κυρίαρχον, πολλά άλλα +σφάλματα, ιδίως δε η εις την Σικελίαν ναυτική εκστρατεία, η οποία +απέτυχεν όχι τόσον διότι δεν εξετίμησαν δεόντως τας εχθρικάς +δυνάμεις, όσον διότι οι ψηφίσαντες αυτήν δεν παρέσχον εις τους +αναχωρήσαντας τα μέσα των οποίων είχαν ανάγκην, αλλά καταγινόμενοι +εις τας ιδιαιτέρας των έριδας, διά να αποκτήσουν την ανωτάτην αρχήν, +και ενέργειαν ολιγωτέραν κατέβαλλαν εις την κατάρτισιν του στρατού +εκείνου και εν Αθήναις διήγειραν διχονοίας αγνώστους μέχρι της +εποχής εκείνης. Μολονότι δε κατεστράφησαν εν Σικελία και απωλέσθη το +μεγαλύτερον μέρος του στόλου, οι Αθηναίοι, με όλην την μεταξύ των +διάστασιν, όμως τρία έτη αντέστησαν εναντίον των πρότερον υπαρχόντων +πολεμίων και των μετ' αυτών ενωθέντων Σικελιωτών και των πλείστων +αποστατησάντων συμμάχων των· τέλος δε και κατά του Κύρου, του υιού +του βασιλέως, ο οποίος ηνώθη μετ' αυτών και παρείχε χρήματα εις τους +Πελοποννησίους διά το ναυτικόν· και δεν ενέδωκαν παρά αφού πρώτον +εξηντλήθησαν υπό των εμφυλίων ερίδων, εις τας οποίας είχον +περιπέσει. Τοσούτον ο Περικλής είχε προΐδει διά τίνων μέσων κατά τον +παρόντα πόλεμον οι Αθηναίοι ευκόλως ήθελαν σώσει την πόλιν από τους +Πελοποννησίους. + +66. Κατά το αυτό δε θέρος οι Λακεδαιμόνιοι και οι σύμμαχοι +εστράτευσαν μετά εκατόν πλοίων κατά της νήσου Ζακύνθου, η, οποία +κείται αντικρύ της Ήλιδος· ήσαν δε οι Ζακύνθιοι άποικοι των της +Πελοποννήσου Αχαιών και σύμμαχοι των Αθηναίων. Υπήρχον δε επί των +πλοίων χίλιοι οπλίται Λακεδαιμόνιοι και ναύαρχος ήτον ο Σπαρτιάτης +Κνήμος. Και αποβιβασθέντες εις την ξηράν ελεηλάτησαν τα περισσότερα +μέρη της νήσου, και, επειδή δεν ηδυνήθησαν να την υποτάξουν, +επέστρεψαν εις τα ίδια. + +67. Περί τα τέλη δε του αυτού θέρους ο Κορίνθιος Αριστεύς και οι +πρέσβεις των Λακεδαιμονίων Ανήριστος, Νικόλαος, Στρατόδαμος, ο +Τεγεάτης Τιμαγόρας και ο Αργείος Πόλλις αυτόκλητος, μεταβαίνοντες +εις την Ασίαν προς τον βασιλέα διά να πείσουν αυτόν να δώση χρήματα +και συμπολεμήση, φθάνουν πρώτον εις Θράκην προς τον Σιτάλκην τον +Τήρου, θέλοντες να πείσουν αυτόν, αν ηδύνατο να διαλύση την μετά των +Αθηναίων συμμαχίαν και να βοηθήση την Ποτείδαιαν πολιορκουμένην υπ' +αυτών και ζητούντες την συνδρομήν του να διαβούν τον Ελλήσποντον και +να φθάσουν εις τον Φαρνάκην τον Φαρναβάζου, ο οποίος έμελλε να τους +πέμψη προς τον βασιλέα. Ευρεθέντες δε κατά τύχην παρά τω Σιτάλκη οι +πρέσβεις των Αθηναίων Λέαρχος ο Καλλιμάχου και Αμεινιάδης ο +Φιλήμονος πείθουν τον Σάδοκον, τον πολιτογραφηθέντα Αθηναίον, τον +υιόν του Σιτάλκου, να τοις παραδώση τους πρέσβεις εκείνους, ίνα μη +διαβάντες προς τον βασιλέα βλάψουν όσον αυτοί θα ηδύναντο την θετήν +αυτού πατρίδα. Εκείνος δε πεισθείς, ενώ επορεύοντο διά της Θράκης +προς το πλοίον διά του οποίου έμελλον να διαπεράσουν τον +Ελλήσποντον, συλλαμβάνει αυτούς πριν επιβιβασθούν συμπέμψας και +άλλους άνδρας μετά του Λεάρχου και Αμεινιάδου και διατάξας να τους +παραδώσουν εις εκείνους· εκείνοι δε λαβόντες τους έφεραν εις τας +Αθήνας. Ότε δε αυτοί έφθασαν, οι Αθηναίοι, φοβηθέντες μήπως ο +Αριστεύς διαφυγών ήθελε βλάψει περισσότερον παρά πρότερον, καθόσον +εις αυτόν απέδιδον όλα τα εν τη Ποτειδαία και τη Θράκη συμβαίνοντα, +χωρίς να τους δικάσουν και να τους αφήσουν να ειπούν ολίγα τινά, +εφόνευσαν πάντας αυθημερόν και έρριψαν εις φάραγγας, +δικαιολογούμενοι ότι απέδιδαν τα ίσα εις τους Λακεδαιμονίους, οι +οποίοι συλλαβόντες τους Αθηναίους εμπόρους περί την Πελοπόννησο +πλέοντας επί φορτηγών πλοίων, εφόνευσαν αυτούς και εις φάραγγας +έρριψαν. Διότι οι Λακεδαιμόνιοι πάντας όσους συνελάμβανον εν θαλάσση +ως πολεμίους εθανάτωνον, και τους μετά των Αθηναίων συμπολεμούντας +και τους ουδετέρους. + +68. Κατά την αυτήν δ' εποχήν κατά τα τέλη του θέρους οι Αμπρακιώται +μετά πολλών βαρβάρων, τους οποίους είχον διεγείρει, εξεστράτευσαν +κατά του Αμφιλοχικού Άργους και της άλλης Αμφιλοχίας. Ιδού δε η αρχή +της έχθρας των Αμπρακιωτών κατά των Αργείων. Μετά τον τρωικόν +πόλεμον Αμφίλοχος ο Αμφιαράου επιστρέψας εις τα ίδια και μη +αρεσκόμενος εις την κατάστασιν του Άργους ανεχώρησε και έκτισε το +Αμφιλοχικόν Άργος και την άλλην Αμφιλοχίαν εν τω Αμπρακικώ κόλπω, +ονομάσας αυτό Άργος από την ιδικήν του πατρίδα. Εγένετο δε η πόλις +αύτη η μεγίστη της Αμφιλοχίας και είχε κατοίκους πλουσιοτάτους. Αλλά +μετά πολλάς γενεάς οι Αργείοι πιεζόμενοι υπό πολλών συμφορών +προσεκάλεσαν συνοίκους τους Αμπρακιώτας τους γείτονας με την +Αμφιλοχίαν και τότε πρώτον έμαθαν ούτοι την ελληνικήν γλώσσαν, την +οποίαν μεταχειρίζονται μέχρι σήμερον· οι δε άλλοι Αμφίλοχοι είναι +βάρβαροι. Με τον καιρόν οι Αμπρακιώται εκδιώκουν τους Αργείους και +καταλαμβάνουν αυτοί την πόλιν. Τούτου δε γενομένου οι Αμφίλοχοι +παραδίδονται εις τους Ακαρνάνας, και επεκαλέσθησαν αμφότεροι την +συνδρομήν των Αθηναίων, οι οποίοι έπεμψαν προ αυτούς τον στρατηγόν +Φορμίωνα μετά τριάκοντα πλοίων. Ότε δε έφθασεν ο Φορμίων, κυριεύουν +διά της βίας το Άργος, εξανδραποδίζουν τους Αμπρακιώτας και +κατοικίζουν αυτό από κοινού Αμφίλοχοι και Ακαρνάνες. Συνεπεία τούτου +λοιπόν οι Ακαρνάνες εισήλθον εις την συμμαχίαν των Αθηναίων και οι +Αμπρακιώται συνέλαβαν μίσος αδιάλλακτον κατά των Αργείων ένεκα του +ανδραποδισμού εις τον οποίον είχον υποβληθή. Ύστερον δε διαρκούντος +του παρόντος πολέμου οι Αμπρακιώται ενωθέντες μετά των Χαόνων και +άλλων βαρβάρων εκ των πλησίον χώρων επεχείρησαν την εκστρατείαν την +οποίαν ανεφέραμεν και ελθόντες πλησίον του Άργους της μεν χώρας +έγιναν κύριοι, την δε πόλιν προσβαλόντες και μη δυνηθέντες να +κυριεύσουν επέστρεψαν εις τα ίδια και διελύθησαν κατά λαούς. Τοιαύτα +υπήρξαν τα γεγονότα του θέρους τούτου. + +69. Κατά τον επόμενον δε χειμώνα οι Αθηναίοι είκοσι μεν πλοία +έστειλαν περί την Πελοπόννησον υπό τον στρατηγόν Φορμίωνα, ο οποίος +σταθμεύσας εις Ναύπακτον προσείχε μήτε να εκπλέη τις εκ Κορίνθου και +του Κρισαίου κόλπου μήτε να εισπλέη, έτερα δε έξ κατά της Καριάς και +της Λυκίας υπό τον στρατηγόν Μελήσανδρον, όπως ταύτα συνάζουν +χρήματα και μη αφήνουν τους Πελοποννησίους πειρατάς να ορμώνται +εκείθεν και βλάπτουν τα ταξίδια των από Φασήλιδος και Φοινίκης και +της εκείθεν ηπείρου φορτηγών πλοίων. Προχωρήσας δ' ο Μελήσανδρος +προς την Λυκίαν μετά σώματος εκ συμμάχων και Αθηναίων, τους οποίους +έλαβεν από τα πλοία, αποθνήσκει νικηθείς και καταστρέφεται μέρος τι +του στρατού του. + +70. Κατά τον αυτόν δε χειμώνα οι Ποτειδαιάται, επειδή δεν ηδύναντο +πλέον να ανθέξουν πολιορκούμενοι, καθότι και αι εις την Αττικήν +εισβολαί των Πελοποννησίων δεν ηδυνήθησαν να αναγκάσουν τους +Αθηναίους να λύσουν την πολιορκίαν της πόλεως των, και ο σίτος +τοσούτον έλειψεν, ώστε κατήντησαν οι άνθρωποι να τρώγωνται μεταξύ +των, προέτεινον λόγους περί συμβάσεως προς τους στρατηγούς των +Αθηναίων, Ξενοφώντα τον Ευριπίδου και Εστιόδωρον τον Αριστοκλείδου +και Φανόμαχον τον Καλλιμάχου, τους ευρισκομένους επί κεφαλής του +πολιορκούντος στρατού. Ούτοι δε εδέχθησαν τας προτάσεις, τούτο μεν +διότι έβλεπον την ταλαιπωρίαν του στρατού εις χώραν όπου το ψύχος +ήτο δριμύ, τούτο δε διότι αι Αθήναι εδαπάνησαν ήδη εις την +πολιορκίαν εκείνην δισχίλια τάλαντα. Οι όροι της συμβάσεως εκείνης +ήσαν να εξέλθουν οι πολιορκούμενοι μετά των γυναικών και των τέκνων +των και των βοηθών στρατιωτών, οι μεν άνδρες μεθ' ενός ενδύματος, αι +δε γυναίκες μετά δύο, και εφωδιασμένοι μετά ωρισμένης χρηματικής +ποσότητος. Και αυτοί μεν, δυνάμει της συμβάσεως ταύτης, εξήλθον επί +την Χαλκιδικήν και κατέφυγον όπου ηδυνήθη καθείς· οι δε Αθηναίοι και +τους στρατηγούς εμέμφθησαν ότι εσυνθηκολόγησαν άνευ της +συγκαταθέσεώς των (διότι ενόμιζον ότι η Ποτείδαια ήθελε παραδοθή +άνευ όρων) και ύστερον έπεμψαν εις την Ποτείδαιαν αποικίαν εκ των +ιδίων συμπολιτών, οι οποίοι αποκατεστάθησαν εις αυτήν. Ταύτα ήσαν τα +γεγονότα του χειμώνος τούτου, μετά του οποίου τελειώνει το δεύτερον +έτος του πολέμου τούτου, τον οποίον συνέγραψεν ο Θουκυδίδης. + +71. Το ακόλουθον δε θέρος (3) οι Πελοποννήσιοι και οι σύμμαχοι των +εις μεν την Αττικήν δεν εισέβαλον, εξεστράτευσαν δε επί την +Πλάταιαν· ήτο δε ηγεμών αυτών ο βασιλεύς των Λακεδαιμονίων Αρχίδαμος +ο Ζευξιδάμου· και στήσας το στρατόπεδόν του έμελλε να λεηλατήση την +χώραν· οι δε Πλαταιείς ευθύς πέμψαντες προς αυτόν πρέσβεις έλεγον +ταύτα, « Αρχίδαμε και Λακεδαιμόνιοι, δεν πράττετε δίκαια και άξια +υμών και των πατέρων σας εκστρατεύοντες κατά της γης των Πλαταιών. +Διότι ο Λακεδαιμόνιος Παυσανίας ο Κλεομβρότου ελευθερώσας την Ελλάδα +από τους Μήδους μετά των Ελλήνων, οι οποίοι ηθέλησαν να συμμερισθούν +τους κινδύνους της μάχης, η οποία εγένετο υπό τα τείχη ημών, +προσέφερε θυσίας εις τον Ελευθέριον Δία εν τη αγορά των Πλαταιών και +συγκαλέσας πάντας τους συμμάχους απέδωκεν εις τους Πλαταιείς την +πόλιν και την χώραν αυτών διά να ζουν εν αυτή αυτόνομοι και ουδείς +ουδέποτε να εκστρατεύση κατ'αυτών αδίκως διά να τους υποδουλώση· +άλλως οι παρόντες σύμμαχοι ήσαν υποχρεωμένοι να τους βοηθήσουν, +καθείς όσον ηδύνατο. Και ταύτα μεν μας παρεχώρησαν οι πατέρες σας +προς αμοιβήν του θάρρους και του ζήλου, τον οποίον εδείξαμεν κατ' +εκείνους τους κινδύνους, σεις δε πράττετε όλως τα εναντία· διότι +ήλθετε ενταύθα μετά των Θηβαίων των εχθροτάτων εις ημάς ίνα μας +υποδουλώσητε. Επικαλούμενοι δε μάρτυρας τους ορκίους θεούς και τους +ιδικούς σας πατρώους και τους ημετέρους εγχωρίους λέγομεν εις σας να +σεβασθήτε την χώραν των Πλαταιών, να μη παραβήτε τους όρκους και να +μας αφήσετε να ζώμεν αυτόνομοι, συμφώνως με την δικαίαν απόφασιν του +Παυσανίου». + +72. Ότε είπον ,ταύτα οι Πλαταιείς, ο Αρχίδαμος απαντήσας είπε· +«Δίκαια λέγετε, ω άνδρες Πλαταιείς, εάν τα έργα είναι σύμφωνα με +τους λόγους. Τηρείτε την αυτονομίαν, την οποίαν εξησφάλισεν εις σας +ο Παυσανίας, αλλ' ενωθήτε μεθ' ημών, ίνα ελευθερώσωμεν τους άλλους, +οίτινες μετάσχοντες των τότε κινδύνων ηνώθησαν με σας διά των αυτών +όρκων και σήμερον διατελούν υπό τον δεσποτισμόν των Αθηναίων. Η +παρούσα μεγάλη προπαρασκευή και ο πόλεμος ούτος ουδένα άλλον σκοπόν +έχουν ή την απελευθέρωσιν αυτών. Προτιμότερον δε ήθελεν είσθαι να +συνεργήσετε και σεις εις τούτο μένοντες πιστοί εις τους όρκους σας· +ειδεμή, πράξατε ό,τι σας επροτείναμεν ήδη, ησυχάζετε νεμόμενοι τα +αγαθά σας και μένοντες ουδέτεροι· δέχεσθε αμφότερους ως φίλους, +χωρίς να βοηθήτε μήτε τον ένα μήτε τον άλλον διά των όπλων. +Ευχαριστούμεθα εις τούτο». Ταύτα είπεν ο Αρχίδαμος, οι δε πρέσβεις +των Πλαταιών ακούσαντες τους λόγους τούτους εισήλθον εις την πόλιν +και ανακοινώσαντες τα ρηθέντα εις το πλήθος απεκρίθησαν εις αυτόν +ότι είναι αδύνατον να δεχθούν τας προτάσεις ταύτας άνευ της +συγκαταθέσεως των Αθηναίων, καθότι αι γυναίκες και τα τέκνα των ήσαν +εις τας Αθήνας· ότι εφοβούντο και διά την πόλιν των μήπως +αποχωρησάντων των Πελοποννησίων έλθουν οι Αθηναίοι και δεν τοις +επιτρέψουν πλέον να μείνουν εις αυτήν· καθώς επίσης μήπως οι +Θηβαίοι, δυνάμει της συνθήκης εκείνης του να δέχωνται αμφότερα τα +εμπόλεμα μέρη, αποπειραθούν να καταλάβουν πάλιν την πόλιν των. Ο δε +Αρχίδαμος ενθαρρύνων αυτούς είπε· «Παραδώσατε εις ημάς τους +Λακεδαιμονίους την πόλιν και τας οικίας σας και αποδείξατε τα όρια +της χώρας σας και αριθμήσατε τα δένδρα και ό,τι άλλο υπάγεται εις +απαρίθμησιν· σεις δε αποχωρήσατε όπου θέλετε ενόσω διαρκεί ο +πόλεμος. Άμα δε ούτος παρέλθη, θέλομεν, σας αποδώσει όσα +παρελάβομεν. Μέχρι τότε θέλομεν κρατεί αυτά ως παρακαταθήκην, +καλλιεργούντες τας γαίας σας και δίδοντες εις σας εισόδημα αρκούν +εις τας ανάγκας σας. + +73. Οι δε πρέσβεις ακούσαντες εισήλθον πάλιν εις την πόλιν και +συσκεφθέντες μετά του πλήθους απεκρίθησαν ότι επεθύμουν να +ανακοινώσουν πρώτον εις τους Αθηναίους τας προτάσεις ταύτας και να +εκτελέσουν αυτάς εάν εκείνοι πεισθούν, μέχρι τότε όμως εζήτουν να +γίνη ανακωχή και μη λεηλατηθή η χώρα των. Ο δε Αρχίδαμος επέτρεψεν +ανακωχήν τοσούτων ημερών, όσα, ήρκουν διά να υπάγουν εις τας Αθήνας +και να επιστρέψουν και δεν ελεηλάτησε την χώραν των. Ελθόντες δε οι +Πλαταιείς πρέσβεις προς τους Αθηναίους και συσκεφθέντες μετ' αυτών +επέστρεψαν εις τους συμπολίτας των αναγγέλλοντες εις αυτούς τα εξής. +» Ω άνδρες Πλαταιείς, οι Αθηναίοι λέγουν ότι ούτε πρότερον αφ' ότου +εγενόμεθα σύμμαχοι αυτών επέτρεψαν εις κανένα να μας αδικήοη, ούτε +σήμερον θέλουν επιτρέψει τούτο, αλλά θα μας βοηθήσουν κατά δύναμιν. +Σας εξορκίζουν λοιπόν εις τους όρκους, τους οποίους ώμοσαν οι +πατέρες ημών, να μη μεταβάλετε κατ' ουδέν την υπάρχουσαν συμμαχίαν». + +74. Αφού ανήγγειλαν ταύτα οι πρέσβεις, οι Πλαταιείς απεφάσισαν να μη +προδώσουν τους Αθηναίους, αλλά να ανεχθούν εν ανάγκη και την +λεηλασίαν της χώρας των υπό τους οφθαλμούς των και πάν ό,τι άλλο +ηδύνατο να συμβή. Απεφάσισαν επίσης να μη αφήσουν πλέον κανένα να +εξέλθη της πόλεως, αλλά να αποκριθούν από του τείχους ότι είναι +αδύνατον εις αυτούς να πράξουν όσα προτείνουν οι Λακεδαιμόνιοι. +Τοιαύτη υπήρξεν η απόκρισίς των. Εκ τούτου δε ηναγκάσθη ο βασιλεύς +Αρχίδαμος να λάβη πρώτον την επιμαρτυρίαν των θεών και των εγχωρίων +ηρώων λέγων τα εξής. «Θεοί προστάται της Πλαταιίδος χώρας και ήρωες, +ας είσθε μάρτυρες ότι ουχί αδίκως, αλλά αφού επιώρκησαν οι άνθρωποι +ούτοι, ήλθομεν κατά της χώρας των, εις την οποίαν οι πατέρες ημών +επικαλεσθέντες την βοήθειάν σας ενίκησαν τους Μήδους, και την οποίαν +κατεστήσατε επιτηδείαν διά τας μάχας των Ελλήνων. Και σήμερον, +οιαιδήποτε και αν είναι αι πράξεις μας, δεν θέλουν εκληφθή ως +άδικοι· διότι προτείναντες πολλά και δίκαια δεν εισηκούσθημεν. +Συγχωρήσατε λοιπόν να τιμωρηθούν οι υβρισταί και βοηθήσατε τους +επιβάλλοντας δικαίαν τιμωρίαν». + +75. Μετά την επίσημον ταύτην επίκλησιν διέθεσε τον στρατόν προς +έφοδον. Και πρώτον μεν διά των δένδρων, τα οποία είχαν κόψει +περιεχαράκωσαν αυτούς, ίνα καταστήσουν αδύνατον κάθε έξοδον, έπειτα +ύψωσαν πρόχωμα κατά του τείχους, ελπίζοντες ότι διά της εργασίας +τόσου στρατεύματος ήθελε γίνει ταχεία η παράδοσις. Κόπτοντες λοιπόν +ξύλα εκ του Κιθαιρώνος έκαμναν προχείρους οικοδομάς από τα δύο μέρη +του προχώματος κατασκευάζοντες τους τοίχους με δεμάτια το έν επί του +άλλου διά να μη καταρρέη το χώμα πολύ. Έρριπτον δε εις το διάκενον +ξύλα, λίθους, χώμα και κάθε άλλο συντελούν προς πλήρωσιν αυτού. +Ειργάσθησαν δε εις τούτο συνεχώς εβδομήκοντα ημέρας και νύκτας, +διηρημένοι κατ' αναπαύλας ούτως ώστε οι μεν να φέρουν τα υλικά, οι +δε να κοιμώνται ή να τρώγουν· οι Λακεδαιμόνιοι, οι διοικούντες τα +στρατεύματα κάθε πόλεως, επετήρουν τους εργαζομένους και επέσπευδον +το έργον. Οι δε Πλαταιείς, βλέποντες το πρόχωμα υψούμενον, +κατεσκεύασαν ξύλινον τείχος και στήσαντες αυτό επί του τείχους των +προς το επαπειλούμενον μέρος εφωδίασαν αυτό με πλίνθους ληφθείσας +από την κατεδάφισιν των πλησίον οικιών. Συνέδεσαν δε τα ξύλα, ίνα μη +το οικοδόμημα αποβή αδύνατον ένεκα του ύψους αυτού· είχε δε ως +προκαλύμματα κατειργασμένα και ακατέργαστα δέρματα· ώστε και οι +εργαζόμενοι και τα ξύλα να μη προσβάλλωνται από πυρφόρα βέλη και να +διατελούν εν ασφαλεία. Το τείχος υψώθη εις ύψος μέγα, αλλά και το +πρόχωμα δεν υψούτο μετ' ολιγωτέρας ταχύτητος. Τότε οι Πλαταιείς +επενόησαν στρατήγημά τι· διατρυπήσαντες το τείχος των προς το μέρος +όπου υψούτο το πρόχωμα αφήρουν κάτωθεν το χώμα. + +76. Οι δε Πελοποννήσιοι εννοήσαντες τα γινόμενα εγέμισαν με πηλόν +καλάθια από κάλαμον και έθεσαν αυτά εις τας οπάς, διά να μη +διαρρέουν όπως το χώμα. Οι Πλαταιείς ιδόντες το σχέδιόν των +διαλυόμενον την μεν εργασίαν διέκοψαν, ανοίξαντες δε υπόνομον εκ της +πόλεως μέχρις υποκάτωθεν του προχώματος κατ' εικασίαν ήρχισαν πάλιν +να σύρουν προς εαυτούς το χώμα. Η εργασία αύτη έμεινεν επί πολύ +απαρατήρητος από τους πολιορκούντας, οίτινες όσον περισσότερον +έρριπτον χώμα τόσον ολιγώτερον υψούτο το πρόχωμα, διότι, καθ' όσον +αφηρείτο το χώμα υποκάτωθεν, το πρόχωμα εχαμηλούτο ακαταπαύστως. +Φοβηθέντες δε οι Πλαταιείς μήπως ουδέ διά του τρόπου τούτου δυνηθούν +να ανθέξουν ολίγοι εναντίον πολλών εφεύρον, ακόμη και το εξής μέσον· +την μεν εργασίαν του μεγάλου οικοδομήματος, το οποίον υψώνετο +απέναντι του προχώματος έπαυσαν, ένθεν δε και ένθεν αυτού, +αρχίζοντες από το εσωτερικόν μέρος του μικρού τείχους μέχρι της +πόλεως, έκτισαν δεύτερον τείχος μηνοειδές, όπως εν περιπτώσει κατά +την οποίαν ήθελε κυριευθή το μέγα τείχος ανθέξη το δεύτερον τούτο, +και οι εχθροί αναγκασθούν να εγείρουν δεύτερον πρόχωμα εναντίον του +νέου τούτου οικοδομήματος, προχωρούντες δε εντός και διπλασίους +κόπους να υποστούν και να περιέλθουν εις πλειοτέραν αμηχανίαν. Εν +τούτοις οι Πελοποννήσιοι συγχρόνως με την πρόσχωσιν έφερον πλησίον +της πόλεως και μηχανάς, μίαν μεν η οποία προσαχθείσα εις το πρόχωμα +κατέσεισε μέγα μέρος του μεγάλου οικοδομήματος και κατεφόβισε τους +Πλαταιείς, άλλας δε εφήρμοσαν εις διάφορα μέρη του τείχους. Αλλ' οι +Πλαταιείς περιβάλλοντες αυτάς διά βρόχων τας έσυρον προς εαυτούς, +και κρεμάσαντες μεγάλας δοκούς διά μακρών σιδηρών αλύσεων από των +δύο άκρων δύο κεραιών αι οποίαι έκλιναν και εξείχον υπεράνω του +τείχους εκράτουν αυτάς κρεμασμένας εγκαρσίως· άμα δε επρόκειτο να +προσπέση κάπου η μηχανή, εχαλάρουν τας αλύσεις της δοκού και δεν +εκράτουν αυτάς διά των χειρών· η δε δοκός, ορμητικώς πίπτουσα, +απέκοπτε την προεκβολήν της μηχανής. + +77. Μετά τούτο δε οι Πελοποννήσιοι, επειδή και αι μηχαναί ουδόλως +ωφέλουν και αντιτείχισμα υψούτο εναντίον του προχώματός των, +κρίναντες ότι ένεκα των ατυχημάτων, τα οποία υφίσταντο, ήτο αδύνατον +να κυριεύσουν την πόλιν, ητοιμάσθησαν να περιτειχίσουν αυτήν. Αλλά +προηγουμένως ενόμισαν καλόν να αποπειραθούν, αν ηδύναντο, δι' +ευνοϊκού ανέμου, να πυρπολήσουν την πόλιν, η οποία δεν ήτο μεγάλη· +διότι πάσαν ιδέαν επενόουν πώς να κυριεύσουν αυτήν άνευ δαπάνης και +τακτικής πολιορκίας. Κομίζοντες λοιπόν δεμάτια ξύλων τα έρριπτον εκ +του ύψους του προχώματος πρώτον μεν εις το μεταξύ του τείχους και +του προχώματος διάστημα· αφού δε τούτο εγέμισε ταχέως ένεκα των +πολλών προς τούτο εργαζομένων χειρών, επεσώρευσαν και εις αυτήν την +πόλιν, όσον μακράν ηδύναντο να φθάσουν εκ του ύψους, όπου +ευρίσκοντο. Εμβαλόντες δε πυρ μετά θείου και πίσσης ανήψαν τα ξύλα. +Τοσαύτη δε φλοξ εγένετο, όσην ουδείς ουδέποτε μέχρι των χρόνων +εκείνων είδεν αναφθείσαν υπό χειρών ανθρωπίνων· διότι, άλλως, +συμβαίνει ενίοτε εις τα όρη, τα δένδρα των δασών τριβόμενα μεταξύ +των υπό των ανέμων να ανάπτουν αυτομάτως και να αναδίδουν φλόγας. + +Η πυρκαϊά δε αυτή ήτο μεγίστη, και ολίγον έλειψεν οι Πλαταιείς να +καταστραφούν υπό του πυρός, αφού διέφυγον τους άλλους κινδύνους· +διότι εντός της πόλεως ήτο αδύνατον να πλησιάση κανείς εις πολλά +μέρη, εάν δε ήθελε πνεύσει ο άνεμος προς την διεύθυνσιν της πόλεως, +το οποίον και ήλπιζαν οι ενάντιοι, οι Πλαταιείς δεν θα εσώζοντο. +Αλλά λέγουν ότι κατ' εκείνην την στιγμήν συνέβη και τούτο, ύδωρ πολύ +πεσόν εξ ουρανού μετά βροντών έσβεσε την φλόγα και ούτω κατέπαυσεν ο +κίνδυνος. + +78. Οι δε Πελοποννήσιοι επειδή και εις τούτο απέτυχον αποπέμψαντες +μέρος του στρατού μετεχειρίσθησαν το υπόλοιπον διά να αποκλείσουν +διά τείχους την πόλιν γύρωθεν, ορίσαντες τους στρατιώτας κάθε πόλεως +να εργασθούν επί ωρισμένης εκτάσεως. Έσωθεν δε και έξωθεν υπήρχε +τάφρος, το χώμα της οποίας εχρησίμευε προς κατασκευήν πλίνθων. Και +ότε ετελείωσε το έργον κατά την επιτολήν του Αρκτούρου (4) +καταλιπόντες φύλακας του ημίσεος τείχους (το δε άλλο ήμισυ το +εφύλαττον Βοιωτοί) ανεχώρησαν μετά του στρατού και διελύθησαν κατά +πόλεις. Οι δε Πλαταιείς, έχοντες ήδη μετακομίσει προηγουμένως εις +τας Αθήνας τους παίδας και τας γυναίκας και τους γέροντας και το +άχρηστον πλήθος των ανθρώπων, έμειναν εντός της πολιορκουμένης +πόλεως τετρακόσιοι μετά ογδοήκοντα Αθηναίων και εκατόν δέκα γυναικών +αρτοποιών. Τόσοι ήσαν εν συνόλω οι πολιορκούμενοι, και ουδείς άλλος +υπήρχεν εις τα τείχη είτε δούλος είτε ελεύθερος. Και τοιαύτα μεν +ήσαν τα μέσα διά των οποίων εγένετο η πολιορκία των Πλαταιών. + +79. Κατά το αυτό δε θέρος και διαρκούσης της πολιορκίας των Πλαταιών +οι Αθηναίοι εξεστράτευσαν μετά δισχιλίων οπλιτών και διακοσίων +ιππέων κατά των εις την Θράκην Χαλκιδέων και των Βοττιαίων. Ο σίτος +ήτο ώριμος τότε. Εστρατήγει δε αυτών Ξενοφών ο Ευριπίδου μετά δύο +άλλων στρατηγών. Ελθόντες δε εις την πόλιν της Βοττικής Σπάρτωλον +διήρπαζον τα στάχυα. Ενόμιζον μάλιστα ότι ήθελε προσχωρήσει η πόλις +ένεκα των συνεννοήσεων, τας οποίας είχον μετά τινων κατοίκων· αλλ' +οι εναντιούμενοι εις ταύτα εζήτησαν βοήθειαν εκ της Ολύνθου, και +ήλθον οπλίται και άλλοι στρατιώται προς φύλαξιν· οι φύλακες δε ούτοι +εξελθόντες εκ της Σπαρτώλου συνεπλάκησαν εις μάχην προς τους +Αθηναίους υπ' αυτά τα τείχη της πόλεως. Και οι μεν οπλίται των +Χαλκιδέων και μερικοί επίκουροι μετ' αυτών νικώνται υπό των Αθηναίων +και αναχωρούν εις την Σπάρτωλον, οι δε ιππείς και ψιλοί των +Χαλκιδέων νικούν τους ιππείς και ψιλούς των Αθηναίων. Οι Χαλκιδείς +είχον μαζύ τους ολίγους τινάς ακοντιστάς από την χώραν την +ονομαζομένην Κρουσίδα. Ενώ δε μόλις προ ολίγου είχε τελειώσει η +μάχη, ήλθον προς βοήθειαν και άλλοι ακοντισταί εκ της Ολύνθου. Άμα +δε είδον αυτούς οι εκ της Σπαρτώλου ψιλοί, υπερήφανοι διότι δεν +είχον νικηθή και ενθαρρυνθέντες περισσότερον εκ της παρουσίας των, +επιτίθενται πάλιν μετά των Χαλκιδέων ιππέων και των νεωστί ελθόντων +κατά των Αθηναίων, οίτινες απεσύρθησαν προς τας δύο τάξεις, τας +οποίας είχον αφήσει προς φύλαξιν των σκευών. Και, οπότε μεν ώρμων οι +Αθηναίοι, οι εχθροί ωπισθοχώρουν· οπότε δε υπεχώρουν, οι Χαλκιδείς +επετίθεντο κατ' αυτών και τους προσέβαλλον δι' ακοντίων. Και οι +ιππείς δε των Χαλκιδέων προστρέχοντες παντού όπου ήτο ανάγκη +επετίθεντο και φοβίσαντες όχι ολίγον τους Αθηναίους έτρεψαν αυτούς +εις φυγήν και τους κατεδίωξαν επί πολύ. Και οι μεν Αθηναίοι +καταφεύγουν εις την Ποτείδαιαν, και ύστερον παραλαβόντες τους +νεκρούς διά συνθήκης αναχωρούν εις τας Αθήνας μετά του υπολειπομένου +στρατού· απέθανον δε εξ αυτών τετρακόσιοι τριάκοντα και πάντες οι +στρατηγοί. Οι δε Χαλκιδείς και οι Βοττιαίοι έστησαν τρόπαιον και +συναθροίσαντες τους νεκρούς των ανεχώρησαν εις τας πόλεις των. + +80. Κατά το αυτό δε θέρος, όχι πολύ μετά τα συμβάντα ταύτα, οι +Αμπρακιώται και οι Χάονες θέλοντες να υποτάξουν όλην την Ακαρνανίαν +και να την αποσπάσουν από τους Αθηναίους πείθουν τους Λακεδαιμονίους +να παρασκευάσουν ναυτικόν συμμαχικόν και να πέμψουν εις την +Ακαρνανίαν χιλίους οπλίτας, λέγοντες ότι, εάν ηνώνοντο μετ' αυτών +και προσέβαλλον την χώραν διά ξηράς άμα και θαλάσσης, θα ημπόδιζαν +τους παραθαλασσίους Ακαρνάνας να βοηθήσουν τους εν τω εσωτερικώ, και +ότι γινόμενοι κύριοι της Ακαρνανίας ευκόλως θα κατελάμβαναν και την +Ζάκυνθον και την Κεφαλληνίαν, ο δε περί την Πελοπόννησον περίπλους +δεν θα ήτο εις το εξής τόσον εύκολος εις τους Αθηναίους· ήλπιζον δε +προσέτι να καταλάβουν και την Ναύπακτον. Οι δε Λακεδαιμόνιοι +πεισθέντες πέμπουν ευθύς τον Κνήμον, ο οποίος ήτο και τότε ναύαρχος, +μετά των οπλιτών και ολίγων πλοίων, παρήγγειλαν δε να παρασκευασθή +τάχιστα το ναυτικόν και να μεταβή εις Λευκάδα. Οι Κορίνθιοι προ +πάντων εδείκνυαν μέγαν ζήλον υπέρ των Αμπρακιωτών, οι οποίοι ήσαν +άποικοι των. Και το μεν ναυτικόν της Κορίνθου και της Σικυώνος και +των γειτονικών πόλεων παρεσκευάζετο, το δε της Λευκάδος και της +Αμπρακίας, φθάσαν προ των άλλων εις την Λευκάδα επερίμενεν εκεί. Ο +δε Κνήμος και οι μετ' αυτού χίλιοι οπλίται, αφού διεπεραιώθησαν +διαφυγόντες τον Φορμίωνα, ο οποίος ήρχε των είκοσιν αθηναϊκών +πλοίων, τα οποία εφρούρουν περί την Ναύπακτον, ευθύς παρεσκεύαζαν +την κατά ξηράν εκστρατείαν. Οι δε μετά δε του Κνήμου ευρισκόμενοι +Έλληνες ήσαν Αμπρακιώται και Λευκάδιοι και Ανακτόριοι και οι χίλιοι +Πελοποννήσιοι, τους οποίους είχε φέρει μαζί του, βάρβαροι δε ήσαν +χίλιοι Χάονες χωρίς ηγεμόνα, διοικούμενοι υπό των ετησίων αρχηγών +των Φωτίου και Νικάνορος της αρχούσης οικογενείας. Μετά των Χαόνων +δε συνεξεστράτευσαν και οι επίσης χωρίς ηγεμόνα Θεσπρωτοί. Τους δε +Μολοσσούς και τους Ατιντάνας ωδήγει ο Σαβύλινθος, επίτροπος ων του +βασιλέως Θαρύπου, ο οποίος ήτο ακόμη παιδίον, τους Παραυαίους δε ο +βασιλεύς Όροιδος. Χίλιοι δε Ορέσται, με την συγκατάθεσιν του +βασιλέως των Αντιόχου, συνόδευσαν τους Παραυαίους και ετέθησαν υπό +τας διαταγάς του Οροίδου. Και ο Περδίκκας έπεμψε κρυφίως από τους +Αθηναίους χιλίους Μακεδόνας, οι οποίοι ήλθον κατόπιν. Με τούτον τον +στρατόν επορεύετο ο Κνήμος, μη περιμείνας το εκ της Κορίνθου +ναυτικόν· και διελθόντες διά της χώρας των Αργείων εξεπόρθησαν την +Λιμναίαν, η οποία ήτο ατείχιστος, και έφθασαν εις την μεγάλην πόλιν +της Ακαρνανίας Στράτον, νομίζοντες ότι, εάν ταύτην πρώτην +κυριεύσουν, ευκόλως ήθελαν υποτάξει τας λοιπάς. + +81. Οι δε Ακαρνάνες μαθόντες ότι στρατός πολυάριθμος εισήλθεν εις +την χώραν των διά ξηράς και ότι συγχρόνως οι πολέμιοι έμελλον να +έλθουν με τα πλοία των διά θαλάσσης, δεν ηνώθησαν προς κοινήν +υπεράσπισιν, αλλά καθείς εφύλαττε τα ίδια, και έπεμπον εις τον +Φορμίωνα ζητούντες παρ' αυτού βοήθειαν· αλλ' ούτος απεκρίθη ότι +επειδή επερίμενεν από στιγμής εις στιγμήν το εκ Κορίνθου ναυτικόν, +δεν ηδύνατο να εγκαταλείψη την Ναύπακτον ανυπεράσπιστον. Οι δε +Πελοποννήσιοι και οι σύμμαχοι εις τρία διαιρεθέντες επροχώρουν προς +την των Στρατιών πόλιν διά να στρατοπεδεύσουν πλησίον και να +επιχειρήσουν την προσβολήν του τείχους, εάν δεν εγίνοντο κύριοι διά +της πειθούς. Εις το κέντρον του στρατού εβάδιζαν οι Χάονες και οι +άλλοι βάρβαροι, εις τα δεξιά αυτών οι Λευκάδιοι και οι Ανακτόριοι +και οι μετά τούτων, εις τα αριστερά δε ο Κνήμος και οι Πελοποννήσιοι +και οι Αμπρακιώται· απείχον δε πολύ απ' αλλήλων και ενίοτε ουδ' +εβλέποντο. Και οι μεν Έλληνες επροχώρουν εν τάξει και προσέχοντες +μέχρις ου εστρατοπέδευσαν εις χώρον κατάλληλο. Οι δε Χάονες έχοντες +πεποίθησιν εις τας δυνάμεις των και αξιούντες ότι ήσαν μαχιμώτεροι +πάντων των εν τη ηπείρω εκείνη κατοικούντων δεν έσχον την υπομονήν +να στήσουν στρατόπεδον, αλλά προχωρήσαντες ορμητικώς μετά των άλλων +βαρβάρων, ενόμισαν ότι ήθελον κυριεύσει την πόλιν με αλαλαγμόν και +ότι το κατόρθωμα τούτο ήθελεν αποδοθή εις αυτούς. Εννοήσαντες δε +αυτούς οι Στράτιοι ότι επλησίαζον και σκεφθέντες ότι, εάν τους +ενίκων απομονωμένους, οι Ελληνες θα εβράδυνον την προσβολήν των, +έστησαν ενέδρας περί την πόλιν, και, άμα έφθασαν οι βάρβαροι +πλησίον, επετέθησαν κατ' αυτών συγχρόνως και εκ της πόλεως και εκ +των ενεδρών εξελθόντες. Οι Χάονες καταληφθέντες υπό τρόμου +εφονεύθησαν πολλοί, οι δε άλλοι βάρβαροι, άμα είδον αυτούς +υποχωρήσαντας, δεν αντέστησαν, αλλ' ετράπησαν εις φυγήν. Οι Έλληνες +των δύο στρατοπέδων δεν ενόησαν την μάχην εκείνην, καθότι οι +βάρβαροι είχαν προχωρήσει πολύ, και ενόμισαν ότι έσπευσαν την +πορείαν των, διά να στήσουν το στρατόπεδόν των. Ότε δε οι βάρβαροι +φεύγοντες έπεσαν εις το μέσον αυτών, τους εσύναξαν, εσχημάτισαν έν +μόνον στρατόπεδον και ησύχαζαν αυτού κατά το υπόλοιπον της ημέρας. +Οι Στράτιοι δεν συνεπλάκησαν μετ' αυτών, διότι δεν είχον ενισχυθή +ακόμη παρά των άλλων Ακαρνάνων, αλλ' εσφενδόνιζον μακρόθεν και τους +έφεραν εις μεγάλην αμηχανίαν· διότι δεν ηδύναντο ουδέ βήμα να +προχωρήσουν άνευ ασπίδος· οι δε Ακαρνάνες φημίζονται ότι είναι +άριστοι σφενδονισταί. + +82. Αφού δε επήλθεν η νυξ, αναχωρήσας ο Κνήμος ταχέως μετά του +στρατού προς τον ποταμόν Άναπον, ο οποίος απέχει ογδοήκοντα σταδίους +από της πόλεως Στράτου, και τους νεκρούς συνήθροισε την επομένην διά +συνθήκης και προσελθόντων των Οινιαδών ως φίλων αναχωρεί εις την +χώραν των πριν έλθη η ενίσχυσις των άλλων Ακαρνάνων. Εκείθεν δε +ανεχώρησαν εις τα ίδια. Οι δε Στράτιοι έστησαν τρόπαιον διά την +ήτταν των βαρβάρων. + +83. Το δε ναυτικόν των Κορινθίων και των άλλων συμμάχων, το οποίον +εκ του Κρισαίου κόλπου εξερχόμενον ώφειλε να ενωθή με τον Κνήμον, +όπως εμποδίσουν τους παραθαλασσίους Ακαρνάνας να δώσουν βοηθειαν εις +τους μεσογείους, δεν προσήλθεν, αλλ' ηναγκάσθη, κατά τας αυτάς +ημέρας της εν Στράτω μάχης να ναυμαχήση προς τον Φορμίωνα και τα +δέκα πλοία των Αθηναίων, τα οποία εφρούρουν εις Ναύπακτον. Διότι ο +Φορμίων επετήρει αυτούς παραπλέοντας έξω του κόλπου, σκοπεύων να +επιτεθή κατ' αυτών εις μέρος ευρύχωρον. Οι Κορίνθιοι και οι σύμμαχοι +έπλεον προς την Ακαρνανίαν ουχί ωσάν να επρόκειτο διά ναυμαχίαν, +αλλ' ους αν εσχεδίαζαν μάλλον εκστρατείαν διά ξηράς, διότι δεν +επίστευον ποτέ ότι οι Αθηναίοι μετά των είκοσι πλοίων των ήθελον +τολμήσει να συνάψουν ναυμαχίαν εναντίον αυτών εχόντων τεσσαράκοντα +επτά πλοία· εν τούτοις, ενώ επροχώρουν παραπλέοντες την ξηράν, +έβλεπαν τους Αθηναίους αντιπαραπλέοντας εις την αντιπέραν παραλίαν, +και, ενώ εκ των Πατρών της Αχαΐας διηυθύνοντο προς την αντικρύ +ήπειρον, διά να φθάσουν εις την Ακαρνανίαν, είδαν ευδιακρίτως τους +Αθηναίους προχωρούντας κατ' αυτών εκ της Χαλκίδος και του ποταμού +Ευήνου. Μη δυνηθέντες λοιπόν να αγκυροβολήσουν απαρατήρητοι +ηναγκάσθησαν να ναυμαχήσουν εις το μέσον του πορθμού. Εκάστη πόλις +είχε τους στρατηγούς της, οι οποίοι και εκανόνισαν τα της ναυμαχίας. +Στρατηγοί δε της Κορίνθου ήσαν ο Μαχάων, ο Ισοκράτης και ο +Αγαθαρχίδας. Και οι μεν Πελοποννήσιοι παρέταξαν τα πλοία των +κυκλοτερώς, όσον ηδυνήθησαν ανετώτερα, χωρίς εν τούτοις να αφήνουν +πέρασμα εις τον εχθρόν, έχοντες τας πρώρας έξω και τας πρύμνας έσω, +και θέσαντες εις το μέσον τα μικρά πλοία όσα συνεξέπλευσαν μετ' +αυτών και πέντε εκ των μάλλον ταχυπλόων πλοίων, διά να προστρέχουν +πανταχού, όπου επέπιπτον οι εχθροί. + +84. Οι δε Αθηναίοι παραταγμένοι κατά μίαν ναυν εστρέφοντο περί τον +κύκλον και ηνάγκαζον αυτόν να συστέλλεται ολίγον κατ' ολίγον, +ακροθιγώς πάντοτε παραπλέοντες και φαινόμενοι ότι ήσαν εις την ακμήν +να επιτεθούν· τους είχε δε απαγορεύσει ο Φορμίων να συμπλακούν πριν +αυτός δώση το σημείον. Διότι ήλπιζεν ότι ο εχθρικός στόλος δεν ήθελε +διατηρήσει την τάξιν ως στρατός ξηράς, αλλ' ότι τα μεγάλα πλοία +ήθελον συμπέσει προς άλληλα και ότι τα μικρά ήθελον προξενήσει +ταραχήν· τέλος ήλπιζεν ότι, εάν ηγείρετο ο άνεμος, όστις συνήθως +έπνεεν εκ του κόλπου περί την αυγήν, δεν ήθελεν αφήσει εις αυτούς +ουδέ στιγμής ησυχίαν. Και προσδοκών τούτο περιέπλεεν. Επειδή δε τα +πλοία του ήσαν ελαφρότερα, ενομιζεν ότι από αυτόν εξηρτάτο η στιγμή +της επιθέσεως, η οποία ουδόλως αμφέβαλεν ότι ήθελεν αποβή υπέρ +αυτού. Ότε λοιπόν ήρχισε να πνέη ο άνεμος, τα δε πλοία, εις στενόν +χώρον ευρισκόμενα, εταράσσοντο συγχρόνως και υπό του άνεμου και υπό +των μικρών πλοίων· ότε το έν προσέπιπτεν επί του άλλου, τα δε +πληρώματα μετά κραυγών και λοιδοριών και χειρισμών εσπρώχνοντο (διά +να μη συγκρούωνται) με κοντούς· ότε μη ακούοντες καθαρά μήτε τας +διαταγάς μήτε τους κελευστάς, οι άπειροι εκείνοι άνθρωποι, +αδυνατούντες να μεταχειρισθούν τας κώπας εις ταραγμένην θάλασσαν, +έκαμναν τα πλοία απειθή προς τους κυβερνήτας· τότε ο Φορμίων δίδει +το σημείον, και επιτεθέντες οι Αθηναίοι πρώτον μεν καταβυθίζουν μίαν +ναυαρχίδα, έπειτα δε καταστρέφουν και όλα όσα προσέβαλον, ούτως ώστε +ο εχθρός μη δυνηθείς να αντισταθή ετράπη εις άτακτον φυγήν και +κατέφυγεν εις τας Πάτρας και την Δύμην της Αχαΐας. Οι δε Αθηναίοι +καταδιώξαντες και συλλαβόντες δώδεκα πλοία, και φονεύσαντες τους +πλείστους άνδρας αυτών απέπλευσαν εις Μολύκρειον, και στήσαντες +τρόπαιον επί του Ρίου και αναθέσαντες πλοίον εις τον Ποσειδώνα +ανεχώρησαν εις Ναύπακτον. Αμέσως δε ανεχώρησαν και οι Πελοποννήσιοι +με τα μείναντα πλοία εκ Δύμης και Πατρών διά την Κυλλήνην λιμένα των +Ηλείων· και από της Λευκάδος ο Κνήμος και τα εκ της νήσου εκείνης +πλοία, τα οποία ώφειλον να ενωθούν με τα της Πελοποννήσου, φθάνουν +εις την Κυλλήνην μετά την εν Στράτω μάχην. + +85. Οι δε Λακεδαιμόνιοι έπεμψαν προς τον Κνήμον ως συμβούλους επί +των πλοίων τον Τιμοκράτην, τον Βρασίδαν και τον Λυκόφρονα με +διαταγήν να προετοιμασθούν καλλίτερον προς νέαν ναυμαχίαν και να μη +αφήνουν να αποκλείεται η θάλασσα υπό ολίγων πλοίων. Διότι, μολονότι +η ναυμαχία εκείνη ήτο πρώτη απόπειρα, εξεπλήττοντο όμως διά τοσαύτην +καταστροφήν, και δεν επίστευαν ότι το ναυτικόν των ήτον +υποδεέστερον, αλλά μάλλον απέδιδαν την ήτταν εις ανανδρίαν, μη +αντισταθμίζοντες την αρχαίαν των Αθηναίων εμπειρίαν με την πρόσφατον +ιδικήν των μαθητείαν· μετ' οργής λοιπόν απέστειλαν τους συμβούλους. +Ούτοι δε φθάσαντες διέταξαν μετά του Κνήμου τας διαφόρους πόλεις να +πέμψουν πλοία και τα υπάρχοντα προητοίμαζον καταλλήλως προς +ναυμαχίαν. Στέλλει δε και ο Φορμίων εις τας Αθήνας αναγγέλλων τας +προετοιμασίας των Λακεδαιμονίων και διηγούμενος τα της ναυμαχίας, +την οποίαν ενίκησεν· εζήτει δε να του στείλουν ταχέως όσα +περισσότερα πλοία, καθότι από ημέρας εις ημέραν επεριμένετο νέα +ναυμαχία. Οι δε Αθηναίοι έπεμψαν προς αυτόν είκοσι πλοία και +παρήγγειλαν εις τον κομίζοντα αυτά να διέλθη πρώτον εκ Κρήτης, διότι +Κρης τις Γορτύνιος, ο Νίας, πρόξενος ων, έπεισεν αυτούς να έλθουν +εις Κυδωνίαν, πόλιν πολεμίαν των Αθηνών, υποσχεθείς να την παραδώση +εις αυτούς· ενήργει δε ταύτα χαριζόμενος εις τους ομόρους των +Κυδωνιατών Πολιχνίτας. Και ο μεν κομιστής λαβών τα πλοία ανεχώρησε +διά την Κρήτην και ενωθείς μετά των Πολιχνιτών ελεηλάτει την χώραν +των Κυδωνιατών, αλλ' εμποδισθείς υπό των ανέμων και της τρικυμίας +εχρονοτρίβησεν εκεί όχι ολίγον χρόνον. + +86. Οι δε εν τη Κυλλήνη Πελοποννήσιοι, καθ' ον χρόνον οι Αθηναίοι +εκρατούντο εις την Κρήτην, παρασκευασθέντες προς ναυμαχίαν +παρέπλευσαν μέχρι του Πανόρμου του Αχαϊκού, όπου είχεν έλθει ο κατά +ξηράν στρατός των Πελοποννησίων προς βοήθειαν των. Έπλευσε δε και ο +Φορμίων προς το Ρίον το Μολυκρικόν και ηγκυροβόλησεν έξωθεν αυτού με +τα είκοσι πλοία, τα οποία είχον ήδη ναυμαχήσει. Τούτο δε το Ρίον +ανήκεν εις τους Αθηναίους, ενώ το άλλο το απέναντι ανήκεν εις τους +Πελοποννησίους· το διάστημα της θαλάσσης το οποίον χωρίζει το έν από +του άλλου, είναι επτά ολοκλήρων σταδίων και σχηματίζει το στόμιον +του Κρισαίου κόλπου. Οι Πελοποννήσιοι λοιπόν εις τούτο το Ρίον της +Αχαΐας, το οποίον ολίγον απείχε του Πανόρμου, όπου υπήρχεν ο πεζός +στρατός, ηγκυροβόλησαν και αυτοί με εβδομήκοντα επτά πλοία, άμα +είδον τους Αθηναίους. Και επί έξ ή επτά ημέρας οι δύο στόλοι έμεναν +αντιμέτωποι και ετοιμαζόμενοι προς ναυμαχίαν, καθόσον οι μεν +Πελοποννήσιοι δεν ήθελον να εξέλθουν των Ρίων εις το πέλαγος, +φοβούμενοι το προηγούμενον πάθημα, οι δε Αθηναίοι εφοβούντο να +εισπλεύσουν εις τα στενά, νομίζοντες ότι η εν τω στενώ ναυμαχία +ήθελεν αποβή υπέρ των Πελοποννησίων. Τέλος ο Κνήμος, ο Βρασίδας και +οι άλλοι στρατηγοί των Πελοποννησίων, θέλοντες να βιάσουν την +ναυμαχίαν πριν έλθη από τας Αθήνας άλλη ενίσχυσις, συνεκάλεσαν +πρώτον τους στρατιώτας και βλέποντες πολλούς εξ αυτών φοβουμένους +διά την προτέραν ήτταν και μη όντας προθύμους απέτειναν προς αυτούς +την εξής παρότρυνσιν. + +87. «Η μεν γενομένη ναυμαχία, ω άνδρες Πελοποννήσιοι, εάν κανείς από +σας φοβήται ένεκα αυτής την μέλλουσαν, παρέχει ουχί δίκαιον +συμπέρασμα προς εκφόβισιν ημών. Διότι, ως ηξεύρετε, και κατά την +προπαρασκευήν έγινεν ατελώς και ημείς επλέομεν μάλλον ωσάν δια +εκστρατείαν παρά ωσάν διά ναυμαχίαν· συνέβησαν δε και όχι ολίγα +τυχαία εναντία, και ίσως κατά τι και η απειρία ημών μας έκαμε να +αποτύχωμεν εις την πρώτην ναυμαχίαν. Ώστε ενικήθημεν όχι εξ αιτίας +της δειλίας μας· και δεν είναι δίκαιον το φρόνημα ημών, το οποίον +δεν ενικήθη διόλου, έχει δε αφ' εαυτού κάποιαν αιτιολογίαν της +νίκης, να εξασθενήται εκ της τυχαίας συμφοράς. Σκέφθητε ότι πάντες +οι άνθρωποι υπόκεινται εις τυχαία σφάλματα, αλλά το θάρρος των +πρέπει πάντοτε να μένη ακλόνητον. Δεν αρμόζει, ενώ έχουν ανδρείαν, +προφασιζόμενοι απειρίαν, να γίνωνται δειλοί. Η υπερβολική ημών τόλμη +αντισταθμίζει την απειρίαν· τούτων δε η εμπειρία, την οποίαν τόσον +φοβείσθε, εάν ηνούτο μετά της ανδρείας, θα ενεθυμείτο και θα +εξετέλει κατά την στιγμήν του κινδύνου όσα έμαθεν· αλλ' άνευ της +ευτολμίας ουδεμία επιστήμη ισχύει εναντίον των κινδύνων, διότι ο +φόβος ταράττει την μνήμην, η δε μάθησις άνευ της ευψυχίας ουδόλως +ωφελεί. Αντιτάξατε λοιπόν προς μεν την μεγαλυτέραν εμπειρίαν +μεγαλυτέραν τόλμην, προς δε τον φόβον τον προερχόμενον εκ της πρώτης +ήττης την σκέψιν ότι ετύχατε απροετοίμαστοι. Έχετε το πλεονέκτημα +ότι υπερτερείτε κατά τα πλοία και ότι ναυμαχείτε πλησίον των +παραλίων σας και επί παρουσία των οπλιτών σας· ως επί το πολύ δε η +νίκη είναι υπέρ των περισσοτέρων και των καλλίτερον παρεσκευασμένων. +Εξετάζοντες λοιπόν δεν ευρίσκομεν ουδεμίαν εύλογον αιτίαν φόβου· και +όσα επάθομεν πρότερον δύνανται σήμερον να γίνουν μαθήματα. Μετά +θάρρους λοιπόν και κυβερνήται και ναύται ας πράξουν το καθήκον των +και ας μη καταλίπουν φεύγοντες την τάξιν, εις την οποίαν ετάχθησαν. +Το σχέδιον της επιθέσεώς μας δεν θα είναι χειρότερον εκείνου, το +οποίον εφήρμοσαν οι πρότερον καταναυμαχηθέντες στρατηγοί και δεν θα +δώσωμεν εις κανένα την πρόφασιν να φανή άνανδρος. Εάν δε φανή +τοιούτος, θα τιμωρηθή διά της πρεπούσης τιμωρίας, οι δε ανδρείοι θα +τιμηθούν διά των αμοιβών πού αρμόζουν εις την ανδρείαν». + +88. Τοιαύται ήσαν αι παρακελεύσεις των Πελοποννησίων αρχηγών. Ο δε +Φορμίων φοβούμενος και αυτός την αποθάρρυνσιν των στρατιωτών του και +μαθών ότι ωμίλουν μεταξύ των μετά τρόμου περί του πλήθους των +εχθρικών πλοίων, απεφάσισε να τους συναθροίση διά να τους ενθαρρύνη +και τους συμβουλεύση εις την παρούσαν περίστασιν. Προηγουμένως είχε +προπαρασκευάσει τα πνεύματα λέγων πάντοτε εις αυτούς ότι, οιοσδήποτε +και αν ήτο ο στόλος, όστις έμελλε να επέλθη, ουδέποτε θα ήτο +τοσούτος, ώστε να μη δυνηθούν να αντισταθούν κατ' αυτού· και οι +στρατιώται προ πολλού είχαν σχηματίσει την απόφασιν ότι όντες Αθη, +ναίοι δεν έπρεπε να υποχωρήσουν ενώπιον των πελοποννησιακών πλοίων, +όση και αν ήτο η πληθύς αυτών. Τότε δε βλέπων αυτούς κυριευομένους +από αθυμίαν εις την θέαν του εχθρού ηθέλησε να ανακαλέση το θάρρος +των, και συγκαλέσας τους Αθηναίους είπε ταύτα. + +89. «Στρατιώται, βλέπων ότι κυριεύεσθε από φόβον διά το πλήθος των +εχθρών σας συνεκάλεσα, διότι δεν επερίμενα να φοβήσθε τα μη επίφοβα. +Και πρώτον αυτοί ένεκα της προηγουμένης ήττης των αισθάνονται ότι +δεν είναι ισοδύναμοι με σας και διά τούτο όχι ίσα αλλά περισσότερα +πλοία παρεσκεύασαν· έπειτα δε, εάν προσέρχωνται με πεποίθησιν ότι +είναι φυσικά ανδρείοι, η ανδρεία αύτη δεν στηρίζεται εις άλλο τι +παρά εις την εμπειρίαν των κατά ξηράν πολέμων· επειδή συνήθως +αναδεικνύονται εις αυτούς νικηταί, νομίζουν ότι και εις τα ναυτικά +θα κατορθώσουν το αυτό. Εν τούτοις είναι δίκαιον να έχωμεν και ημείς +την κατά θάλασσαν υπεροχήν όπως αυτοί έχουν την κατά ξηράν. Κατά την +ευψυχίαν βεβαίως δεν είμεθα κατώτεροι τούτων· ένεκα δε της +πλειωτέρας εμπειρίας την οποίαν έχομεν εκάτεροι, είμεθα εκάτεροι +πλέον τολμηροί. Οι Λακεδαιμόνιοι διοικούντες τους συμμάχους των +χάριν της ιδίας των δόξης αναγκάζουν άκοντας τους πλείστους εξ αυτών +να προσέλθουν εις τας μάχας· εάν δεν υπήρχεν ο καταναγκασμός αυτός, +οι πολλοί των συμμάχων ουδέποτε ήθελον επιχειρήσει δευτέραν +ναυμαχίαν μετά την πρώτην εντελή καταστροφήν. Μη φοβηθήτε λοιπόν την +τόλμην αυτών. Πολύ δε περισσότερον και αληθέστερον φόβον προξενείτε +σεις εις εκείνους, είτε διότι τους ενικήσατε ήδη, είτε διότι +νομίζουν ότι δεν ηθέλετε αντισταθή, εάν δεν εμέλλετε να πράξετε τι +αντάξιον της προτέρας εξόχου νίκης. Διότι οι πλείστοι εχθροί, καθώς +αυτοί, συνήθως επέρχονται έχοντες πεποίθησιν εις την δύναμίν των +μάλλον παρά εις την αξίαν των οι δε αριθμητικώς πολύ υποδεέστεροι +και συγχρόνως μη καταναγκαζόμενοι ανθίστανται, μεγάλην έχοντες την +σταθερότητα του φρονήματος. Ταύτα αναλογιζόμενοι και ούτοι, μάλλον +φοβούνται διά τους ολίγους πόρους τους οποίους έχομεν παρά εάν +είχομεν ίσην με αυτούς δύναμιν. Ως γνωστόν, πολλοί μεγάλοι στρατοί +ενικήθησαν υπό μικροτέρων διά την απειρίαν των, μερικοί δε και διά +την ατολμίαν των· σήμερον ημείς ούτε απειρίαν έχομεν ούτε ατολμίαν. +Τον αγώνα, όσον εξαρτάται από εμέ, δεν θα τον διεξαγάγω εντός του +κόλπου ουδέ θα εισπλεύσω εις αυτόν. Διότι βλέπω ότι εναντίον αδεξίων +αλλά πολλών πλοίων δεν συμφέρει εις τα έμπειρα και ευκίνητα πλοία η +στενοχωρία. Εάν δεν βλέπη κανείς τους εχθρούς μακρόθεν, δεν δύναται +ούτε να ορμήση καταλλήλως διά του εμβόλου ούτε εν ανάγκη να +υποχωρήση πιεζόμενος· ελεύθεροι διέξοδοι και επιστροφαί δεν είναι +δυναταί, καθότι ταύτα είναι έργα πλοίων δυναμένων να κινώνται +ελευθέρως. Εν τοιαύτη περιπτώσει η ναυμαχία μεταβάλλεται εις +πεζομαχίαν, εις δε το τοιούτον είδος της μάχης τα πλειότερα πλοία +γίνονται χρησιμώτερα. Και περί μεν όλων τούτων εγώ θα λάβω πάσαν +δυνατήν πρόνοιαν· σεις δε μένοντες εύτακτοι εις τας θέσεις σας +εκτελείτε ταχέως τα παραγγέλματα, τόσω μάλλον όσω ο σταθμός των +εχθρών είναι εις μικράν απόστασιν, και κατά την μάχην τηρείτε +ευπείθειαν και σιωπήν, αι οποίαι είναι ωφέλιμοι εις όλα τα πολεμικά +έργα, προ πάντων όμως εις τας ναυμαχίας. Φανήτε άξιοι των πρώτων +κατορθωμάτων σας. Ο αγών είναι κρίσιμος διά σας· πρόκειται ή να +αφαιρέσητε από τους Πελοποννησίους την εις το ναυτικόν ελπίδα, ή να +καταστήσετε εις τους Αθηναίους πλησιέστερον τον φόβον ότι θα χάσουν +την θαλασσοκρατορίαν. Σας υπενθυμίζω δε πάλιν ότι έχετε ήδη νικήσει +τους περισσοτέρους εξ αυτών. Οι δε ηττημένοι άνθρωποι δεν δεικνύουν +συνήθως εις τους αυτούς κινδύνους το αυτό θάρρος το οποίον έδειξαν +πριν νικηθούν». + +90. Τοιουτοτρόπως ο Φορμίων ενεθάρρυνε τους στρατιώτας του. Οι δε +Πελοποννήσιοι, επειδή οι Αθηναίοι δεν εισήρχοντο εις τον κόλπον και +εις τα στενά, ζητούντες να παρασύρουν αυτούς και μη θέλοντας άνοιξαν +τα ιστία άμα εξημέρωσε και τάξαντες τα πλοία ανά τέσσαρα παρέπλεον +κατά μήκος των παραλίων των εντός του κόλπου, με το δεξιόν κέρας +προπορευόμενον και τηρούντες την τάξιν την οποίαν είχον ότε +ηγκυροβόλησαν· εις τούτο το κέρας έταξαν τα είκοσι πλοία τα άριστα +πλέοντα, όπως, εν περιπτώσει κατά την οποίαν ο Φορμίων ήθελε νομίσει +ότι έπλεον κατά της Ναυπάκτου και ήθελε σπεύσει προς βοήθειαν αυτής +επαπειλουμένης, μη δυνηθούν οι Αθηναίοι να αποφύγουν την επίθεσιν +των είκοσι πλοίων, τα οποία έπλεον έξω του δεξιού κέρατος, αλλά να +περικυκλωθούν υπ' αυτών. Ο δε, τούθ' όπερ και εκείνοι περιέμενον, +φοβηθείς περί της Ναυπάκτου, η οποία ήτον αφύλακτος άμα είδεν αυτούς +πλέοντας προς τανοικτά, παρά την θέλησίν του και βιαστικά επιβιβάσας +εις τα πλοία τους στρατιώτας έπλεε παρά την ξηράν, όπου το πεζικόν +των Μεσσηνίων παρεπορεύετο ως επικουρικόν. Ιδόντες δε οι +Πελοποννήσιοι ότι οι εχθροί παρέπλεον τεταγμένοι ανά έν πλοίον και +ότι ήδη ευρίσκοντο εντός του κόλπου και πλησίον της ξηράς, όπως +ήθελαν, έκαμον αίφνης και δι' ενός σημείου στροφήν επ' αριστερά και +μετά πάσης ταχύτητος έπλεον κατά των Αθηναίων ελπίζοντες ότι ήθελον +περικυκλώσει όλον τον εχθρικόν στόλον. Αλλά τα μεν ένδεκα πλοία, τα +οποία προηγούντο, διαφεύγουν το κέρας των Πελοποννησίων και +εξέρχονται εις μέρος ανοικτόν· φθάσαντες δε τα άλλα οι Πελοποννήσιοι +τα ώθησαν εις την ξηράν φεύγοντα, τα κατέστρεψαν και εφόνευσαν όλους +τους Αθηναίους, όσοι δεν ηδυνήθησαν να σωθούν κολυμβώντες, δέσαντες +δέ τινα πλοία κενά τα ερρυμούλκουν, εν δε μεταξύ αυτών το είχον +συλλάβει ήδη μεθ' όλου του πληρώματος. Αλλ' οι Μεσσήνιοι, οίτινες +παραπορευόμενοι την παραθαλασσίαν είχον σπεύσει εις βοήθειαν, +εισήλθαν ένοπλοι εις την θάλασσαν, και αναβάντες εις τα +ρυμουλκούμενα εκείνα πλοία επολέμησαν από των καταστρωμάτων και τα +απέσπασαν από τον εχθρόν, ενώ τα έσυρον ήδη. + +91. Εις τούτο λοιπόν το μέρος οι Πελοποννήσιοι ενίκησαν και +κατέστρεψαν τα Αττικά πλοία· αλλά τα είκοσι πλοία των του δεξιού +κέρατος κατεδίωκον τα ένδεκα πλοία των Αθηναίων τα οποία είχον +διαφύγει την περικύκλωσιν και εξήλθον εις μέρος ευρύχωρον. Ταύτα, +εκτός ενός, κατορθούν να καταφύγουν εις Ναύπακτον και +αγκυροβολήσαντα πλησίον του ναού του Απόλλωνος στρέφουν τας πρώρας +των προς τα εκτός και ετοιμάζονται να υπερασπίσουν εαυτά, εάν οι +Πελοποννήσιοι επήρχοντο να τα καταδιώξουν μέχρι της παραλίας. +Εκείνοι δε έφθασαν αργότερα, και έπλεον ψάλλοντες τον παιάνα, ως αν +είχον ήδη νικήσει, και την μίαν ναυν των Αθηναίων, την μείνασαν +οπίσω, κατεδίωκε μία ναυς Λευκαδία πολύ των άλλων προηγουμένη. +Ολίγον μακράν από της παραλίας ευρίσκετο φορτηγόν πλοίον +ηγκυροβολημένον, περί το οποίον στραφέν το αθηναϊκόν πλοίον αφού +επλησίασε την διώκουσαν Λευκαδίαν ναυν κτυπά αυτήν εις το μέσον και +την καταβυθίζει. Και οι μεν Πελοποννήσιοι ιδόντες το απροσδόκητον +και παράδοξον εκείνο γεγονός κατελήφθησαν υπό τρόμου· και αμέσως +τινές εξ αυτών, ατάκτως διώκοντες διά την πεποίθησιν, την οποίαν +είχον περί της νίκης, ταπεινώσαντες τας κώπας των εσταμάτησαν τον +πλουν θέλοντες να περιμείνουν τους άλλους, πράξις η οποία είναι +επικίνδυνος απέναντι εχθρού τοσούτον πλησίον ευρισκομένου· άλλα δε +πλοία εξώκειλαν εις υφάλους, ένεκεν αγνοίας του μέρους. + +92. Οι δε Αθηναίοι ιδόντες τα γενόμενα ταύτα ανέκτησαν το θάρρος των +και εις έν πρόσταγμα ώρμησαν κατά των εχθρών μετά μεγάλων κραυγών. +Οι δε Πελοποννήσιοι, ένεκα των σφαλμάτων, εις τα οποία είχον +υποπέσει και της αταξίας, εις την οποίαν ευρίσκοντο βραχείαν +αντέταξαν αντίστασιν και έπειτα ετράπησαν προς τον Πάνορμον, από του +οποίου είχον αναχωρήσει. Καταδιώκοντες δε οι Αθηναίοι και έξ πλοία +τα εγγύτερον αυτών ευρισκόμενα εκυρίευσαν και επανέκτησαν εκείνα, τα +οποία τοις ανήκον και τα οποία οι Πελοποννήσιοι κατά την έναρξιν της +μάχης βλάψαντες πλησίον της ξηράς έσυρον κατόπιν των· εκ των ανδρών +δε άλλους μεν εφόνευσαν, μερικούς δε συνέλαβον ζώντας. Επί δε του +Λευκαδίου πλοίου, το οποίον κατεβυθίσθη πλησίον του φορτηγού πλοίου, +πλέων ο Τιμοκράτης ο Λακεδαιμόνιος, άμα κατεστράφη το πλοίον, εσφάγη +μόνος του και το πτώμα του ερρίφθη υπό των κυμάτων εις τον λιμένα +των Ναυπακτίων. Αναχωρήσαντες δε οι Αθηναίοι έστησαν τρόπαιον εις το +μέρος, εκ του οποίου ορμήσαντες ενίκησαν, και τους νεκρούς και τα +ναυάγια όσα ήσαν προς το μέρος των εσύναξαν και απέδωκαν τα των +εχθρών διά συνθήκης. Έστησαν δε και οι Πελοποννήσιοι τρόπαιον ως +τρέψαντες εις φυγήν τα πλοία, τα οποία συνέτριψαν πλησίον της ξηράς· +και το πλοίον το οποίον είχαν κυριεύσει το ανέθεσαν επί του Ρίου του +Αχαϊκού παρά το τρόπαιον. Μετά ταύτα, φοβούμενοι την εξ Αθηνών +βοήθειαν, εισέπλευσαν διά νυκτός εις τον Κρισαίον κόλπον και την +Κόρινθον πάντες πλην των Λευκαδίων. Οι δε Αθηναίοι, οίτινες ήρχοντο +εκ Κρήτης μετά των είκοσι πλοίων και οίτινες ώφειλον να ενωθώσι μετά +του Φορμίωνος προ της ναυμαχίας, έφθασαν εις Ναύπακτον ολίγον μετά +την αναχώρησιν των εχθρικών πλοίων. Και το θέρος ετελείωσεν. + +93. Πριν δε διαλύσουν το εις την Κόρινθον και τον Κρισαίον κόλπον +αναχωρήσαν ναυτικόν, ο Κνήμος και ο Βρασίδας και οι άλλοι άρχοντες +των Πελοποννησίων ηθέλησαν κατά την αρχήν του χειμώνος +παρακινούμενοι υπό των Μεγαρέων να κάμουν απόπειράν τινα κατά του +Πειραιώς, του λιμένος των Αθηναίων· ήτο δε αφύλακτος και άκλειστος, +και τούτο δεν είναι άξιον απορίας ένεκα της μεγάλης υπεροχής των +Αθηναίων επί της θαλάσσης. Απεφασίσθη λοιπόν να λάβη έκαστος +στρατιώτης την κώπην και το λωρίον αυτής και το μαξιλάριον, να +μεταβή διά ξηράς εκ της Κορίνθου εις την προς τας Αθήνας θάλασσαν, +και αφού φθάσουν ταχέως εις Μέγαρα να σύρουν εις την θάλασσαν εκ της +Νισαίας, νεωρίου των Μεγαρέων, τεσσαράκοντα πλοία, τα οποία έτυχον +υπάρχοντα εκεί, και να πλεύσουν ευθύς κατά του Πειραιώς· διότι ούτε +ναυτικόν υπήρχεν εις τον λιμένα τούτον προφυλάσσον ούτε πρόβλεψις +καμμία (των Αθηναίων) ότι οι εχθροί ήθελον επέλθει ποτέ τοσούτον +απροσδοκήτως· οι Αθηναίοι ποτέ δεν υπέθετον ότι ήτο δυνατόν να γίνη +τοιαύτη προφανής και προμελετημένη επίθεσις, και εάν το υπέθετον, +δεν επίστευαν όμως ότι δεν ήθελον το προΐδει. Αφού λοιπόν απεφασίσθη +να εκτελεσθή το σχέδιον αυτό, οι Πελοποννήσιοι ήρχισαν αμέσως την +πορείαν· φθάσαντες δε διά νυκτός και σύραντες εις την θαλασσαν εκ +της Νισαίας τα πλοία έπλευσαν ουχί πλέον κατά του Πειραιώς, καθώς +διενοούντο, είτε διότι εφοβήθησαν, είτε διότι, ως λέγεται, ημπόδισεν +αυτούς ο άνεμος, αλλά προς το ακρωτήριον της Σαλαμίνος, το βλέπον +προς τα Μέγαρα· εκεί υπήρχε φρούριον και φρουρά εκ τριών πλοίων όπως +μήτε εισέρχεταί τις εις Μέγαρα μήτε εξέρχεται. Προσέβαλον το +φρούριον, έλαβον τα πλοία κενά και επιπεσόντες απροσδοκήτως επί της +λοιπής Σαλαμίνος ελεηλάτουν αυτήν. + +94. Εν τούτοις πυρά υψώθησαν αναγγέλλοντα εις τας Αθήνας τον ερχομόν +των εχθρών. Καθ' όλον το διάστημα του παρόντος πολέμου δεν +ησθάνθησαν μεγαλυτέραν κατάπληξιν. Οι μεν εντός της πόλεως +ευρισκόμενοι ενόμιζον ότι εισέπλευσαν ήδη οι πολέμιοι εις τον +Πειραιά, οι δε εν Πειραιεί ενόμιζον ότι ούτοι εκυρίευσαν ήδη την +Σαλαμίνα και ότι από στιγμής εις στιγμήν ήθελαν παρουσιασθή εις τον +λιμένα· τούτο δε ευκολώτατα θα εγίνετο, εάν οι εχθροί δεν +εκυριεύοντο υπό φόβου και δεν ημπόδιζεν αυτούς ο άνεμος. Άμα δε τη +ημέρα καταβάντες οι Αθηναίοι πανδημεί εις τον Πειραιά έσυραν εις την +θάλασσαν πλοία τινα και εισελθόντες μετά σπουδής και πολλού θορύβου +εις αυτά έπλεον προς την Σαλαμίνα αφήσαντες το πεζικόν να φυλάττη +τον Πειραιά. Οι δε Πελοποννήσιοι ειδοποιηθέντες περί του ερχομού των +κατέστρεψαν τα πλείστα μέρη της Σαλαμίνος και απέπλευσαν ταχέως προς +την Νίσαιαν λαβόντες αιχμαλώτους και λάφυρα και τρία πλοία εκ του +Βουδόρου του φρουρίου· πρέπει δε να είπωμεν ότι τα πλοία εκείνα +ενέβαλον αυτούς εις ανησυχίαν, καθότι μείναντα επί πολύν χρόνον εις +την ξηράν είχον ξηρανθή και ανοίξει εις πολλά μέρη. Φθάσαντες δε εις +τα Μέγαρα ανεχώρησαν πάλιν πεζή εις την Κόρινθον· οι δε Αθηναίοι μη +προφθάσαντες αυτούς εις την Σαλαμίνα απέπλευσαν και αυτοί· έκτοτε +όμως εφύλαττον προσεκτικώτερον τον Πειραιά, κλείοντες τους λιμένας +και λαμβάνοντες όλας τας αναγκαίας προφυλάξεις. + +95. Περί την αυτήν εποχήν κατά τας αρχάς του χειμώνος εκείνου ο +βασιλεύς των Θρακών, ο Οδρύσης Σιτάλκης ο Τήρου, εστράτευσε κατά του +βασιλέως της Μακεδονίας Περδίκκου του Αλεξάνδρου και κατά των εν τη +Θράκη Χαλκιδέων. Επρόκειτο περί δύο υποσχέσεων εκ των οποίων την +μίαν μεν ήθελε να την επιβάλη, την άλλην δε να την εκτελέση ο ίδιος. +Ο Περδίκκας επιθυμών να τον συμφιλιώση ο βασιλεύς ούτος με τους +Αθηναίους, οι οποίοι κατ' αρχάς τον επίεζον διά πολέμου, και να μη +επαναφέρη εις τον θρόνον της Μακεδονίας τον αδελφόν του Φίλιππον, ο +οποίος ήτον εχθρός του, έδωκε προς αυτόν υποσχέσεις τας οποίας δεν +εξετέλεσεν· ο δε Σιτάλκης αφ' ετέρου είχεν υποσχεθή εις τους +Αθηναίους, ότε συνεμάχησε μετ' αυτών, να καταπαύση τον επί της +Θράκης Χαλκιδικόν πόλεμον. Δι' αυτάς λοιπόν τας δύο αιτίας επεχείρει +την εκστρατείαν εκείνην φέρων μεθ' εαυτού και τον υιόν του Φιλίππου +Αμύνταν διά να τον καταστήση βασιλέα της Μακεδονίας και τους +πρέσβεις των Αθηναίων, οίτινες έτυχον παρόντες διά την υπόθεσιν +ταύτην, και τον Άγνωνα ως στρατηγόν· διότι οι Αθηναίοι εχρεώστουν να +έλθουν κατά των Χαλκιδέων μετά πλοίων και πολλού στρατού. + +96. Αναχωρήσας εκ των Οδρυσών ο Σιτάλκης εκάλεσε πρώτον εις τα όπλα +τους εντός του όρους Αίμου και της Ροδόπης Θράκας, επί των οποίων +εβασίλευε μέχρι του Ευξείνου πόντου και του Ελλησπόντου, έπειτα τους +πέραν του Αίμου Γέτας και τους κατοικούντας εις τα άλλα μέρη εντός +του Ίστρου ποταμού και μάλλον γειτονεύοντας προς την θάλασσαν του +Ευξείνου πόντου· είναι δε οι Γέται και οι άλλοι λαοί των χωρών +τούτων γείτονες με τους Σκύθας, όλοι ιπποτοξόται, και έχουν τον +αυτόν οπλισμόν. Ο Σιτάλκης προσεκάλεσεν επίσης και πολλούς εκ των +αυτονόμων και μαχαιροφόρων ορεινών Θρακών, οίτινες λέγονται Δίοι και +κατοικούν οι περισσότεροι εις το όρος της Ροδόπης· και άλλοι μεν +επείσθησαν με μισθόν, άλλοι δε παρηκολούθησαν ως εθελονταί. +Διήγειρεν ωσαύτως και τους Αγριάνας και τους Λαιαίους και όσα άλλα +έθνη Παιονικά εκυβέρνα· και αυτοί ήσαν οι έσχατοι λαοί της +κυριαρχίας του, η οποία, εξετείνετο μέχρι των Γρααίων και των +Λαιαίων της Παιονίας και μέχρι του Στρυμόνος ποταμού. Ούτος δε ο +ποταμός εκ του Σκόμβρου όρους ρέει διά των Γρααίων και των Λαιαίων +και σχηματίζει τα όρια του προς το μέρος της Παιονίας βασιλείου των +Οδρυσών· πέραν δε τούτου οι Παίονες είναι αυτόνομοι. Προς το μέρος +των Τριβαλλών, αυτονόμων και τούτων, οι τελευταίοι υπήκοοι των +Οδρυσών ήσαν οι Τρήρες και οι Τιλαταίοι· κατοικούν δε ούτοι προς +βορράν του Σκόμβρου όρους και εκτείνονται προς δυσμάς μέχρι του +Οσκίου ποταμού, ο οποίος ρέει εκ του αυτού όρους αφ' όπου ρέουν και +ο Νέστος και ο Έβρος. Το δε όρος τούτο είναι έρημον και μέγα και +συνέχεται με την Ροδόπην. + +97. Το δε βασίλειον των Οδρυσών εξετείνετο προς το μέρος μεν της +θαλάσσης από της πόλεως των Αβδήρων μέχρι του στομίου του Ίστρου εις +τον Εύξεινον πόντον· την παραλίαν ταύτην πλοίον εμπορικόν, λαμβάνον +την συντομωτέραν διεύθυνσιν, δύναται να διέλθη εντός τεσσάρων ημερών +και ίσων νυκτών, εάν ο άνεμος πνέη πάντοτε κατά πρύμναν, την δε +συντομωτέραν μεταξύ Αβδήρων και Ίστρου κατά ξηράν οδόν ανήρ εύζωνος +δύναται να διατρέξη εις ένδεκα ημέρας. Η έκτασις του βασιλείου +τοιαύτη ήτο προς την θάλασσαν· προς την ήπειρον δε, από του +Βυζαντίου μέχρι των Λαιαίων και του Στρυμόνος ποταμού (διότι προς +την διεύθυνσιν ταύτην είναι η πλατυτέρα έκτασις του βασιλείου από +της θαλάσσης μέχρι των μεσογείων) δύναται να διέλθη το διάστημα ανήρ +εύζωνος εις δεκατρείς ημέρας. Ο φόρος ο οποίος ετάχθη διά τας +βαρβαρικάς πόλεις και τας ελληνίδας επί Σεύθου (ο οποίος διαδεχθείς +τον Σιτάλκην είχεν αυξήσει αυτόν) ανήρχετο μέχρι τετρακοσίων +ταλάντων εις άργυρον και χρυσόν νομισματικόν· και δώρα όμως όχι +μικρότερα της ποσότητος ταύτης εδίδοντο χρυσά και αργυρά, χωρίς να +μνημονεύσωμεν τα υφαντά και τα πρόβατα και τα άλλα διάφορα είδη, τα +οποία προσέφερον όχι μόνον προς τον βασιλέα, αλλά και εις τους +δυνατούς και τους ευγενείς μεταξύ των Οδρυσών. Μεταξύ των Οδρυσών, +όπως και μεταξύ των άλλων Θρακών, επικρατεί συνήθεια όλως αντίθετος +της των Περσών βασιλέων· μάλλον να λαμβάνουν παρά να δίδουν· +νομίζουν αισχρότερον να μη λαμβάνουν οσάκις ζητούν κάτι παρά να +ζητούν οσάκις δεν λαμβάνουν· αλλ' ένεκα της μεγάλης δυνάμεως των οι +Οδρύσαι έκαμαν κατάχρησιν του εθίμου τούτου, διότι ήτο αδύνατον να +επιτύχη κανείς τίποτε, εάν δεν έδιδε δώρα. Τούτου δε ένεκα το +βασίλειον εκείνο απέκτησε μεγάλην ισχύν. Εξ όλων των εν τη Ευρώπη +βασιλείων, όσα υπάρχουν μεταξύ του Ιονίου κόλπου και του Ευξείνου +πόντου το βασίλειον εκείνο υπήρξεν αξιολογώτατον διά τας χρηματικάς +προσόδους και την άλλην ευτυχίαν. Κατά την +στρατιωτικήν όμως δύναμιν και τον αριθμόν των μαχητών οι Οδρύσαι +είναι πολύ κατώτεροι των Σκυθών, με τους οποίους ουδέν έθνος δύναται +να παραβληθή, όχι μόνον εν τη Ευρώπη, αλλά και εν αυτή τη Ασία, όπου +δεν ευρίσκεται ουδέ έν δυνάμενον να αντισταθή εναντίον όλων των +Σκυθών ηνωμένων. Όχι μόνον δε τούτο, αλλά και κατά την κρίσιν και +την εκ πείρας επιτηδειότητα διά τας πολιτικάς υποθέσεις ουδείς λαός +εξισούται προς αυτούς. + +98. Ο Σιτάλκης λοιπόν βασιλεύων επί τοσαύτηw χώρας παρεσκευάζετο +προς πόλεμον. Και αφού ητοιμάσθησαν τα πάντα αναχωρήσας επροχώρει +εναντίον της Μακεδονίας πρώτον μεν διά των υπό την κυριαρχίαν του +πόλεων, έπειτα διά του ερήμου όρους Κερκίνης το οποίον είναι +μεθόριον μεταξύ Σιντών και Παιόνων. Διήλθε δε αυτό διά της οδού, την +οποίαν αυτός προηγουμένως είχεν ανοίξει κόψας τα δάση, ότε +εξεστράτευσε κατά των Παιόνων. Εξελθόντες των Οδρυσών και +διερχόμενοι το όρος δεξιά μεν είχον τους Παίονας, αριστερά δε τους +Σιντούς και τους Μαίδους. Διελθόντες δε αυτό έφθασαν εις Δόβηρον την +Παιονικήν. Ενώ εξετέλει την πορείαν αυτήν, ο στρατός του ουδόλως +ηλαττώθη εκτός εξ αιτίας μερικών ασθενειών σποραδικών, αλλά μάλλον +ηυξήθη. Διότι πολλοί των αυτονόμων Θρακών ηκολούθουν απρόσκλητοι με +την ελπίδα διαρπαγής, ώστε το όλον του στρατού συνεποσώθη, ως +λέγεται, εις όχι ολιγώτερον των εκατόν πεντήκοντα χιλιάδων ανδρών· +εκ τούτων οι μεν περισσότεροι ήσαν πεζοί, μόλις δε το τρίτον εξ +αυτών ιππείς. Τούτου δε του ιππικού το πλείστον μέρος ήσαν Οδρύσαι +και μετ' αυτούς Γέται. Μεταξύ των πεζών εξησκημένοι περισσότερο, εις +τον πόλεμον ήσαν οι εκ της Ροδόπης καταβάντες αυτόνομοι +μαχαιροφόροι· ηκολούθει δε το άλλο ανάμικτον πλήθος στρατού, +φοβερώτατον διά το πολυάριθμον αυτού. + +99. Συνηθροίζοντο λοιπόν εν Δοβήρω και παρεσκευάζοντο όπως εκ του +ύψους εκείνου εισβάλουν εις την κάτω Μακεδονίαν, επί της οποίας +εβασίλευεν ο Περδίκκας. Οι Λυγκησταί και οι Ελιμιώται και τα άλλα +πλέον μεσόγεια έθνη είναι μεν σύμμαχα των Μακεδόνων και υποτελή, +έκαστον όμως αυτών έχει ιδικόν του βασιλέα. Την δε σημερινήν παρά +την θάλασσαν Μακεδονίαν κατέκτησαν πρώτον ο Αλέξανδρος ο πατήρ του +Περδίκκου και οι πρόγονοι αυτού Τημενίδαι εξ Άργους καταγόμενοι, οι +οποίοι εβασίλευσαν επ' αυτής, αφού ενίκησαν και έδιωξαν από μεν την +Πιερίαν τους Πίερας, οίτινες ύστερον κατώκησαν τον Φάγρητα και τα +άλλα χωρία υπό το Πάγγαιον όρος πέραν του Στρυμόνος ποταμού (μέχρι +δε της σήμερον καλείται Πιερικός κόλπος η υπό το Πάγγαιον παραλία), +από δε την καλουμένην Βοττίαν τους Βοττιαίους, οίτινες σήμερον +συνορεύουν με τους Χαλκιδείς· της δε Παιονίας κατέκτησαν στενόν τι +μέρος πλησίον του Αξίου ποταμού εκτεινόμενον εκ των εσωτέρων της +χώρας μέχρι της Πέλλης και της θαλάσσης, και πέραν του Αξίου μέχρι +του Στρυμόνος, εκδιώξαντες τους Ηδώνας απέκτησαν την καλουμένην +Μυγδονίαν. Έδιωξαν δε και τους Εορδούς εκ της σήμερον καλουμένης +Εορδίας, εκ των οποίων οι μεν πολλοί κατεστράφησαν, ολίγιστοι δε +κατώκησαν πλησίον της Φύσκας, και από την Αμωλπίαν έδιωξαν τους +Αμώλπας. Καθυπέταξαν δε οι Μακεδόνες ούτοι και τα άλλα έθνη, τα +οποία έχουν μέχρι σήμερον, ήτοι τον Ανθεμούντα, την Γρηστωνίαν, την +Βισαλτίαν και μέγα μέρος της κυρίως ονομαζομένης Μακεδονίας. Όλα δε +ταύτα ονομάζονται Μακεδονία και ο Περδίκκας ο υιός του Αλεξάνδρου +ήτο βασιλεύς αυτών ότε εισέβαλεν ο Σιτάλκης. + +100. Οι Μακεδόνες ούτοι μη δυνάμενοι να αντισταθούν εναντίον τόσου +στρατού απεσύρθησαν εις τα δυσπρόσιτα μέρη και εις τα ωχυρωμένα. +Ήσαν δε αυτά όχι πολλά, αλλ' ύστερον Αρχέλαος ο υιός του Περδίκκου +γενόμενος βασιλεύς και τα σήμερον ευρισκόμενα ωκοδόμησε και οδούς +ευθείας διεχάραξε και κατά τα άλλα εστόλισε την πόλιν και εκανόνισε +την στρατιωτικήν υπηρεσίαν συναθροίσας ίππους, όπλα και παντός +είδους εφόδια περισσότερα παρ' όσα είχον και οι οκτώ βασιλείς ομού +οι προ αυτού βασιλεύσαντες. Ο δε στρατός των Θρακών εκ της Δοβήρου +εισέβαλε πρώτον μεν εις το αρχαίον βασίλειον του Φιλίππου και +εκυρίευσε διά της βίας την Ειδομένην και διά συνθήκης την Γορτυνίαν +και την Αταλάντην και τας άλλας πόλεις, αίτινες υπετάγησαν ένεκα +φιλίας προς τον Αμύνταν τον υιόν του Φιλίππου, ο οποίος ευρίσκετο +παρών (εις το στράτευμα). Επολιόρκησαν επίσης την Ευρώπην, αλλά δεν +ηδυνήθησαν να την κυριεύσουν. Έπειτα δε επροχώρησαν και εις την +άλλην Μεκεδονίαν την προς τα αριστερά της Πέλλης και της Κύρρου, δεν +έφθασαν όμως μέχρι της Βοττιαίας και της Πιερίας, αλλ' ελεηλάτησαν +την Μυγδονίαν, την Γρηστωνίαν και τον Ανθεμούντα. Οι δε Μακεδόνες +διά μεν του πεζικού ουδ' εσκέφθησαν να αντισταθώσιν, αλλ' εζήτησαν +ιππικόν από τους πλέον εσώτερον κατοικούντας συμμάχους, και μολονότι +ήσαν ολίγοι εναντίον πολλών προσέβαλλον εν τούτοις τον στρατόν των +Θρακών, όπου ενόμιζον αναγκαίον. Και, όπου μεν επετίθεντο, ουδείς +ηδύνατο να αντικρούση ιππείς δεινούς και θωρακισμένους, +περικυκλούμενοι όμως υπό πλήθους πολύ ανωτέρου διέτρεχον ενίοτε τον +έσχατον κίνδυνον ώστε επί τέλους ησύχασαν μη νομίζοντες ότι είναι +ικανοί να πολεμούν εναντίον δυνάμεων λίαν δυσαναλόγων. + +101. Εν τούτοις ο Σιτάλκης ανεκοίνωσεν εις τον Περδίκκαν τους λόγους +της εκστρατείας του, και επειδή οι Αθηναίοι δεν ήλθον μετά των +πλοίων των, μη πιστεύοντες εις την άφιξίν του, αλλά περιωρίσθησαν να +τω πέμψουν δώρα και πρέσβεις, έπεμψε μέρος του στρατού του κατά των +Χαλκιδέων και των Βοττιαίων και αναγκάσας αυτούς να κλεισθούν εις τα +τείχη των ελεηλάτει την χώραν. Ενώ δε αυτός εστρατοπέδευεν εις τα +μέρη εκείνα, οι προς νότον κατοικούντες Θεσσαλοί και οι Μαγνήτες και +οι άλλοι υπήκοοι των Θεσσαλών και οι μέχρι των Θερμοπυλών Έλληνες +εφοβήθησαν μη και κατ' αυτών προχωρήση ο στρατός και ήρχισαν να +παρασκευάζωνται. Εφοβήθησαν και οι πέραν του Στρυμόνος προς βορράν +Θράκες όσοι είχον πεδιάδας, δηλαδή οι Παναίοι, οι Οδόμαντοι, οι +Δρώοι και οι Δερσαίοι· όλοι δε αυτοί είναι αυτόνομοι. Διεδόθη δε +φήμη μεταξύ των Ελλήνων των εχθρικώς διακειμένων προς τους Αθηναίους +ότι ο στρατός εκείνος ήθελε προχωρήσει και κατ' αυτών δυνάμει της +συμμαχίας, την οποίαν είχε συνάψει μετά των Αθηναίων. Ο Σιτάλκης +αναστείλας την πορείαν του κατέστρεφε την Χαλκιδικήν, την Βοττικήν +και την Μακεδονίαν. Αλλ' επειδή ουδέν κατώρθωνεν εξ όσων είχε κατά +νουν ότε εισέβαλεν, ο δε στρατός αυτού εστερείτο τροφίμων και +εταλαιπωρείτο ένεκα του χειμώνος, καταπείθεται υπό του ανεψιού του +Σεύθου του Σπαρτάκου, ο οποίος έπειτα απ' αυτόν ήτο ισχυρότατος, να +αναχωρήση ταχέως. Τον δε Σεύθην ηγόρασε κρυφίως ο Περδίκκας +υποσχεθείς να του δώση την αδελφήν του εις γάμον και πολλά χρήματα. +Και ο μεν Σιτάλκης επείσθη, και μετά τριάκοντα ημερών εκστρατείαν, +εκ των οποίων τας οκτώ διήλθεν εις τους Χαλκιδείς, ανεχώρησε ταχέως +μετά του στρατού εις την πατρίδα του· ύστερον δε ο Περδίκκας έδωκεν +εις τον Σεύθην την αδελφήν του, ως υπεσχέθη. Τοιαύτη απέβη η +εκστρατεία του Σιτάλκου. + +102. Οι δε εν Ναυπάκτω Αθηναίοι κατά τον αυτόν χειμώνα, αφού διελύθη +το ναυτικόν των Πελοποννησίων, εξεστράτευσαν υπό την οδηγίαν του +Φορμίωνος. Παραπλεύσαντες δε μέχρι της Αστάκου και αποβιβασθέντες +εις το μέρος τούτο εισεχώρησαν εις τα μεσόγεια της Ακαρνανίας μετά +τετρακοσίων οπλιτών Αθηναίων, οι οποίοι είχον εξέλθη από τα πλοία +και τετρακοσίων Μεσσηνίων έδιωξαν εκ του Στράτου και των Κορόντων +και των άλλων πόλεων όσους ενόμιζον ότι δεν ήσαν πιστοί· +αποκατέστησαν δε εις τα Κόροντα τον Κύνητα τον υιόν του Θεολύτου και +επέστρεψαν πάλιν εις τα πλοία, διότι δεν ενόμιζαν ότι ήτο δυνατόν να +προσβάλουν εν καιρώ χειμώνος τους Οινιάδας, οι οποίοι μόνοι μεταξύ +των Ακαρνάνων ήσαν αιώνιοι εχθροί των Αθηναίων. Ο Αχελώος ποταμός, +ρέων εκ του όρους Πίνδου διά της Δολοπίας και των Αγραίων και των +Αμφιλόχων και διά του Ακαρνανικού πεδίου, βρέχει τα τείχη της πόλεως +Στράτου, εισβάλλει εις την θάλασσαν πλησίον των Οινιαδών και +σχηματίζων λίμνην γύρωθεν της πόλεως των καθίστα αυτήν απρόσιτον +ένεκα του πολλού ύδατος εις τον επερχόμενον στρατόν εν καιρώ +χειμώνος. Και αι πλείσται δε των Εχινάδων νήσων κείνται καταντικρύ +των Οινιαδών, πλησίον εις τας εκβολάς του Αχελώου, ώστε μέγας ων ο +ποταμός επιπροσθέτει πάντοτε χώματα και μερικάς εκ των νήσων τούτων +μετέβαλεν εις ηπείρους, και δύναται τις να συμπεράνη ότι όχι μετά +πολύν καιρόν όλαι θέλουν πάθει το αυτό. Το ρεύμα του ποταμού είναι +μέγα και πολύ και θολερόν, αι δε νήσοι πολύ πυκνά κείμεναι μεταξύ +των χρησιμεύουν προς αλλήλας ως σύνδεσμοι ώστε να σταματούν τα +χώματα· διασταυρούμεναι και μη ευρισκόμεναι κατά σειράν δεν αφήνουν +τα ύδατα να ρέουν κατ' ευθείαν προς το πέλαγος. Είναι δε μικραί και +έρημοι. Λέγουν δε ότι ο Αλκμέων ο υιός του Αμφιαράου πλανώμενος μετά +τον θάνατον της μητρός του έλαβε χρησμόν παρά του Απόλλωνος να +κατοικήση εις την γην εκείνην, διότι είπεν ο θεός ότι δεν θα +ελυτρούτο από τους φόβους του, εάν δεν εύρισκε διά κατοικίαν μέρος +τι το οποίον, ότε εφόνευσε την μητέρα, ούτε υπό του ηλίου εβλέπετο +ούτε απετέλει μέρος της γης, της οποίας όλον το άλλο μέρος είχε +μιάνει διά του εγκλήματος του. Ο Αλκμέων απορών, ως λέγουν, ενόησε +τέλος ότι πρόκειται περί των προσχώσεων του Αχελώου, και εσκέφθη +ότι, αφ' ότου εφόνευσε την μητέρα του και επλανήθη τόσον καιρόν, η +γη εκείνη έγινεν αρκετά στερεά, όπως του χρησιμεύση διά κατοικίαν. +Αποκατασταθείς λοιπόν εις τους τόπους τους πλησίον των Οινιαδών +εβασίλευσεν εκεί και έδωκεν εις την χώραν το όνομα του υιού του +Ακαρνάνος. Τοιαύτη η παράδοσις την οποίαν παρελάβομεν περί του +Αλκμέωνος. + +103. Οι Αθηναίοι και ο Φορμίων αναχωρήσαντες εκ της Ακαρνανίας και +φθάσαντες εις Ναύπακτον επέστρεψαν εις τας Αθήνας εις την αρχήν της +ανοίξεως, φέροντες μαζί των όλους τους ελευθέρους μαχητάς, όσοι +ηχμαλωτεύθησαν εις τας ναυμαχίας και τους οποίους και έκαμαν +ανταλλαγήν άνδρα προς άνδρα, και τα πλοία τα οποία είχαν κυριεύσει. +Τοιουτοτρόπως δε ετελείωσε και ο χειμών ούτος και το τρίτον έτος του +πολέμου αυτού, τον οποίον συνέγραψεν ο Θουκυδίδης. + +ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΤΟΜΟΥ + + + +Η Σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν +ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν +συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη +(ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) +σε δημιουργικές μεταφορές της, από τους άριστους μεταφραστές του +τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε εξελισσόμενο το γλωσσικό της +όργανο. Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο +Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο +Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ, προσφέρονται +και σήμερα, στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, Ραγκαβή, +Μωραϊτίδη, Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, Καμπάνη, +Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, Φιλαδελφέως, +Τσοκόπουλου, Σιγούρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια σύγχρονη σειρά +εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα πού επίσης γίνεται για πρώτη φορά, +συστηματικά, στην Ελλάδα. + +Πελοποννησιακός πόλεμος είναι η θαυμασία ιστορία του εμφυλίου μακρού +πολέμου των Ελλήνων, αποτέλεσμα του οποίου υπήρξεν η ανεπανόρθωτος +εξασθένισις της Ελλάδος. Ανατρέχων εις τα απώτατα αίτια ο Θουκυδίδης +εξηγεί τα της αναπτύξεως του Ελληνισμού από των αρχαιοτάτων χρόνων, +περιγράφει την σύστασιν και την ζωήν των καθέκαστα πολιτειών, +παρέχει δε συγχρόνως ούτως αρτίαν εικόνα της εθνικής των Ελλήνων +ζωής. + +ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΩΛΗΣΙΣ + +ΛΑΔΙΑΣ ΚΑΙ Σια ΟΕ + +ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ 22 ΤΗΛ. 614.686. 654.506 + +ΤΙΜΑΤΑΙ ΔΡΧ. 10 + + + + +1) Αρχαίος ιστορικός, γεννηθείς εν Λέσβω. Καταριθμείται μεταξύ των +λογογράφων και είναι προγενέστερος του Ηροδότου. Η περί ης ο λόγος +ιστορία των Αθηνών, Ατθίς επιγραφομένη, ήτο διηρημένη εις τέσσαρα +μέρη και ανήρχετο μέχρι των μυθικών χρόνων. + +2) Των Ευμενίδων ή Ερινύων των οποίων ο βωμός ευρίσκετο εις τους +πρόποδας της ακροπόλεως. + +3) Τρίτον έτος του πολέμου, 429 π. Χ. + +4) Η επιτολή του Αρκτούρου γίνεται ολίγον προ της φθινοπωρινής +ισημερίας ήτοι από της 5 μέχρι της 8 Σεπτεμβρίου. + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Peloponnesian war, by Thucydides + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PELOPONNESIAN WAR *** + +***** This file should be named 29833-0.txt or 29833-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/9/8/3/29833/ + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/29833-0.zip b/29833-0.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2ecff64 --- /dev/null +++ b/29833-0.zip diff --git a/29833-8.txt b/29833-8.txt new file mode 100644 index 0000000..aaf5f8f --- /dev/null +++ b/29833-8.txt @@ -0,0 +1,5881 @@ +The Project Gutenberg EBook of Peloponnesian war, by Thucydides + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Peloponnesian war + Volume 1 (of 4) + +Author: Thucydides + +Translator: Ioannis Zervos + +Release Date: August 28, 2009 [EBook #29833] + +Language: Greek + +Character set encoding: ISO-8859-7 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PELOPONNESIAN WAR *** + + + + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to monotonic. +The spelling of the book has not been changed otherwise. In five +places, a small portion of the text is missing and has been +supplemented by me, using the ancient text. Correction has been +marked by brackets []. Obvious mistakes in the paragraph numbers +have been corrected. Footnotes have been converted to endnotes. + +: . + . + , +, . + []. . + . + + + + + + + 0 + + + + . + + + + + + + + + + + + '. . + + + +1910 + + + + + + + + + '. + + + +1. + , + + , + , + + . + + , +. + , + , +, + . + +2. +, + , +. , + + , + + ( + ' ), + ' + , ' + +. +, , , + , + . + + +. ' + . + , + +. , + +, + , + , + , . + +3. , + + , + + , , , + + , + , + , + . + + + +, . + . ' + , , . + . +, ' + , , + + . , + . + +4. + , +, , + , + + , +. + +5. , + , , + + , , + + + , + , ' + + + , , +' + , , + + . +. +, , , , + . + . + +6. , + , + . + , + . + + . ' + + + () + , , + . + , + . + + , +, , + ' . + , + , + . + +. + +7. , + , + ' + + + , + ( + ), + . + +8. . + . + + , + , ' + ' + . , + + ' , + . + , + + , + , + . + . + +9. + + , . + + , +, + , + . + , +, + + [ . ] , + + + , , + . + + , + +. + , , + . + + , +, ( +), . + . + +10. , + , + , + +. , + , + + ( + + . + + , + , ), + , + ' , . + + , ' + , + + , + , . + , , + , + , , , + + . + +. + , + +, +. + +, . + +11. . + +, , + . + ( & + ;), + , + + . + , + . + , + , + , , , + ' + , + . ' + , + , +, , + . + +12. + , . + , , +, , + . + , , + , + , +( +, ), + . + + , + , + , + . + . + +13. + , +, ( + , ), + +. + , + . + + ' + . + + + . + , , +, , + , + . + , + (). , + , , , + , +. + + +. + , , + . + , , +. + +14. . + + , + . + , + , + + . + , + +, + , + , + . + +15. + . + + + , . + , , + + + . + , + +, +. + + . + +16. . + + , , + + , ' + . , + , . + +17. , +' , + , +' + , + . + [ , + ] , + . + +18. + + ( + , + + , + + , ' + , + , + ) + , + . ' + . + , + , + , , + + . + , + ' + , + , + . +, + , + + . + , + + , +. + +19. + , + ( ) , + , , + . [ + + .] + +20. + . + ' , + . + +, + , +, + + + , + + , + . + + , + + , , ' +, , . + . + +21. + + ' + , + + + , + + . + , + , , + + . + +22. , + , , + + ' + , + + + , ' ' + + ' . , + , + +. + + + , + , . + +, . + +23. + , + . + + . + , , + ( + ), , + . + , +, ܷ , , + , +, ' , + + + . + +, . + , + + . , + , , , + + , + , + . + +24. + ' +, . + , +, , , + . + . + +. , +, , + . , + , + , +' . + , , + , + , + . + . +, , +. + +25. + , + + ' + . + . + , + + , +, . + , + , + , + + ' + , , +, ' + , +, + + . + + . + +26. + , + + . , + , + ' . + + + ' + ( + + + ) , + . + , ' + , + . + + , + . , + . + +27. , + , + + + , + , + . + . + , + + , + . , + , , + . + , +. + . + +28. , + , + ' , + , + . , + +, + , . + , + + ' , + . + , + + , +. , + + +. + +29. , ' + , + + + + , + , + . + , , + , + + , + + . + , , + ( ), +' , + + . + +, , + +. + +30. +, , + , + . , +, , + , + , , + , + . + , , , + +, + , , + , + + . + . + , ' + + . + +31. +, , + , + +. +, ( ' + + ) +' . + , + + +. +. . + +32. , , +' , + , + , + , + , + . + + + , . + + + . + , +' , ' + . +, + , + . + ' ' , + + + , + , + , , + + . + +33. , , + , + , + ' , + , + . + , + , + , + ' , + , + +, , + , + , , + + + + , +, ' , + [ ] + ' , +, , . + , , + , ' + . + +34. +, +, + , . + , + + . + +, ' ' , + , + , + . + +35. + . + + . + + , +, + . + + , + + , + + , + , ' + + ' +, . +, , , + ( + ), , ' + ' + [ ] + , , + , , , + . + +36. +, , + +, , , + , , + + , +, , + , , + + . + + + , +. + , + , , + + , + + + . , ' + . + +37. + + , + , + , + . + + , + , , + . + , + , , + + + . + , + , + , , + . +, , + , + , . + +38. ' , + +, +. +, + . , + +, +, + . , + +, ' + + , + , + + . + +39. . + ' + , ' + , , + . , + , ' + , + , + ' , + , , + ' + . + , + + . + ' . + +40. , + , + , . + + , + ' + , ' , + , + + ' +. , + . ' , + . + , , , + ' ' ( + , + ), + . + ' +, , + , + . + , + , + . + +41. + , + , + , + . , +, , , + , + , + , + . ' + + , + , , + . + . + +42. , + +, +, , , . + , + , + , , + , , + . + + +, , . + + + + +. + +43. + + , ' + + . , + + , +. +' , . + + . + . + +44. + . + , + + ' + (, + , +), + , , + . + , + +, + , + + . + + . + +45. , + + + , +. +, + + + . + . . + +46. , , + . +, , + , +. + , + . + , + . , + , +. ' + + +, + . + +. + +47. , , + , + , , + . + + . + + . + +48. , + + . + . + , + , +, , + . + + , + , , + + . + +49. , +, +, , + . + , , +. , , + +, + , + . + , +. , + , ' + , , + +. + ' + , + + . + , + , + , + ' + . + + , ' + ' , + , + , ' + . + +50. , + , + + +, , + . + , +, + . , + , + . + , + +, + . + . + ' + + . + , + +, , , + ( ) + . + +51. + ' . ' + , , + , + . +, + . + . + , + + , +, +. , , ' + , . + +52. + , + , +, . +' + , ' + , , + , + , + , + + + , , ' +. + +53. + + . , , +, + + . + , + . + + , ' + . , +, , ' + , . + , + , + , ' , + +54. , + + , + , + , + . + . + , +, +, , + , , + , +, + + , . + . + +55. ' + +( ), + + , , , + + + + . + , + . + , , +, . + +56. + . + , , + , , + , +, ( ) +, + + ' + . , + + , ' ' + . + +57. + + , , + , , + . + + , . + + , + ' + +, , , + , +. + ( ' + + + ), + , + . + +58. , + , + + . + ' , + + ' , + + , + + . +, + , ' + + , ' + . + + . + +59. + + . + + +, , + + . + +60. , + , + , + + , . + , + , + . + + + +61. + , + + + . + + . + , , + , + +, . + + , , + , + + , . + +. + +62. + + . + , +, , + , + . , +' , , , + , , + + , +, , +. ' + + , , + +. + , , ' + . + + + + . + +63. + +, + + , + , , + . +( + ), , + ' + + , + , . + . + , + + , + . + +64. + + + + , + , + . +, + + + + , ' + . + , + . + +65. , , + , + , , +, + , + . ' , + + , + + ' , + + , + ' . , + ' + , . + +66. + , + , +, + + , + . , +' , +. + +67. ' , +, + . + , + + . + , , + , + , + . + + + . + + , , + , + , + . , + , + . + +68. , , + ܷ + , + . + , + + , ' + ' , , + , + , + , , +' . + , . + , , + , , + ' + ; , , + +, + , + . + +69. , + , + , + , + + , ' , + , + . , + , + , , + . , + , , , + + , . , + , +, , , +, . +, , +, + , ' . + +, , , +. + ' +, , +, ' , , + , , +, , + + + + + . + + , +, . + +70. , + , + , + , ', ' + , + . , , + + +, , + . + , , + + , +, . + +, , + . + , , , + . + , , + , ' . , + , + , . + , + , + . + , +. +, + , + , + , + . , ' +, , + , . + +71. , , + + , + , + . + + . + , . , + , , + , . , , + , +, , + , +. , + , . + , +, , + , + , , + . , + , + . + , ' + . + , + , +. + , , + +. + +72. , + ' +, , + , + , + ' + , . + , + , + , + + . +, +, . + , . + +73. + , ' + + ' , , + ( +, ), ' + , + . + + , . + , , + ; + , + , . + , + , +, . + + . + , + , + , , + + , + + . +, , + . + +74. , + , + , +, , . + + , + , , + + , . + , , , + , + , + , + , + ' ' + + . , + , + , + ' + . ' + + , + . + , , , + , + , +, , , + . + +75. , , + , + + ' + + , + . + , + , + . +, , + , +, ' ߷ , , + . +, , + . + +76. , , + ' + + , + +. , + , +, + , , + + , ' + . +, ' +, ' , + ' + , + , . + + , + . , , + , . + +. + +77. + , ' + , . + ' + + . + . , + , + , + , + , + , +, + + . + + , + . + + , + . , + , + , + + . + , + , + . + +78. , +, , + . + . +, + , + . , + , + . + , +, , + , , + , , + . , + , + + . + +79. . , + , +, , + . + , . + , + , . + +80. , , , + + + . + , , +, . + ' + + , +, ' , + , , , , + , + , + ; + ; ; ' + + , . +; , + , . + +81. + + . ' , + . + , + , + . ; , + , ' + , +. + , + . + , + , + . +, + , , , + . + +82. + , ' + , + + , + +, , , + ( , + , + ), + . +, , + , , ' , + . , +, + , + +. + +. , + +. , + , , + +. + , , + , +, . + +83. + + +, + , + . + , + + , + . + +84. + + + . + + . + + + . +, + , , + +. + , + , , + + + + , + . + + +. +, ' + , +' . + , ' + , . + +85. + , +, , , +, , ' + . , , + . + , + + . + + . + . + . + , , + . + +86. . + , + . , , + , , + . + , , , + ' , + . + + , , , + , + , + , + +. + +. , , + , + , + . + +87. , , + + , + + + . , +, , + , ( + ) , + . + . + + , , + , + . + , + , +. + + +. + +88. + , +, , + + . + +89. +. + , + , + , +, , ' + . ' + , +, + , + + . + , , + , + , + + , + , + . + +90. , + , ' + , + , +, , + . + , ' + +, , + , , + , + + + . ' , + , + + + , + , + +, + + , , , + + , . + + . + , ' + , + , +, , + , . + +91. + + + , . + + , + , . + . ' + + ' + ( + , , + ), + , , +. , , + , + + , + + ' , + +ܷ , + , + + , ' , + , + ' + + ' + + + . + +92. + , + , + + . + + . + +93. +. +ܷ , + , + , + + . + ( + ), + , +, , ' +. + , + . + , + . , +, . +, +, . + , + + + , , + , , +, + . +, , + , +. + . + +94. + + . + + , , , , + , +. + +95. ' + , , + + + + . + , + . +, + + , + . + , + , + . + , , + ( +) . + , +' , , + . +, , + +, , + + , ' . + +96. + + + . ' +, . + , + . + , + . + +97. ' + , + + , , + , + . , + , + , + ܷ + (1), + . + +. + +98. , , + + , + , . + , + , . + , + . , + , + . + +99. , + , + . + + , + . + + , + . + , + + +. + , , , + . + +100. ' + + +, , + +. ' +, + , . + + + +, , + , +, + , + . + +101. + + . + + , , + , + , . + +, . + +, , + + , + , + . + +102. , + , , + , , +. , + . ' + , , + , . + + . , + , + , + , , + + , , + . + , + ' + , + , ' + + + . + +103. , , +, , + + . + + . + , + + , + . + , , + + . + , + , . + + . + +104. , + , , + , + , + . ( + ) + , , + , + . + , +. + +105. + +, . + + . + , + . +, + , +. + +, +, . + , +, + , , +, , +. ' +, + . + ' +, +. ( ) + . , + + , + . ' + +, . + +106. , , + , + . + + + , +. +. + +107. i + , +. , +, , , + , , + , + , + +, + . , + , + + +. + + . + + . + , + . ' + + . + + + . + , + . + +108. , + , + . , + , + , + , , + , + , + , + , +. +, , , + . + , + , , + , + . + +109. , + ' . + , + , , +, + . , + +, + + + , + + , + , + + . + +110. , + +, . + , + . , , + , + , + , +, , . + + + , . + , + , + . + . + +111. + + . + , , + , + , ' , + , , + . + ' . +, , , + ( ) +, , + ' , + + + . + +112. , , + . + , + , +. +, +, . , + , + + , + + . + , + . ' + + . + +113. , + +, , , + + . + , . + , ' +, ' , , + , + . + . + + . + +114. , , + + , + + , + , + , . + . +, + , + + . , + , . + , + . + +115. + + , , + + . + + + . + +. + , , + , +, . + + , , +' , + , , + +. + , + + , ' , + . ' + . + +116. , + , ( + + , + ), , + , + +, + . . + , + . + + . + , + ' . ' + . + +117. + + , + + +. +. , + +, , + . + + , + , , + . + +. + +118. , + + . + + . + + . + ' + , + , , + ' + , , + . + +, , . + + . + . + , , , + , + . + +119. + . + , +, + ' , + , +, , + . + +120. , , + , ' + , + , + , + . + + ' + , , + , + , + . + , +, , +, , ' + +. + . +' , , + , + + , ' + . + , , + , + + . , + , , +, , + . + ' , + . + +121. + + +. + , + . + , , + + . + ' + . + . +, +. , +. , + ܷ , + , +. , , + . , + , +. +. , + , + , + , + . + +122. + , + ' + , , + . + , ' + + , +. , + , . + , + +, + , +. , ' +, + + , +. , + , + , + , ' + , + , +. +, , . + + , , , + . + +123. ' + ; + + ' + , + ( + , , +), +, , + , + + , +, , + . , ' + . + +124. , , + , + , + , + ( ), + , + , + , + , . +, , + , + , , +' + , + . + +, , +, . + , +. . + +125. , , + , + ߷ +. , +, , + , . + , ' + + . + +126. + ' , + . + + . +, , . + , , + . + , + + . + , , + , + , + . + , + ( +, , + , , +) , + . ' + . + + , +, , + + + +. + . + , , + , + . ' , + , + , + , + (2). + +, . + , + +, + . , + . + +127. + , , + +, , , + . + , + ' + + + , + . + +128. + , + + + +. + , . + , , + ' , +, , + , + , + + . + , + . + +( , + ), + , + . +, +. +, , +, , , + , + , + . + . , + , + . + +129. . +' , , + , + , , + + + , + . + . + + + , + , + . , + + , , + ' +, , + + . + +130. , + , + , + , ' + , + . +, , ' + . + + , + + . + +131. , , + + . + + , + + , ' + . , + , +, ' . + , + , +. +( +), ' ' + , . + +132. , +, , + + ( , +, ). + + +. + , + , + +, ' + + + , , + , . + + + , + , +, , + . + . . + , ' + . + , + , ' + ' , + ' +. + , , + , + + , , + , + + , + ' + . + +133. +, + , + + + + , . + ' , + , + , + + , + , + , + . + +134. , , + + . , + , + , , + , , + . + , , + , . ' + , ' + , + , + . + , + . . + , + ' + . + ( + , + ), , + . +, , + . + +135. , +, . + + , + , , + , + . ( + , , + ) , + , +, . + +136. , , + , . + + , ' + ' + , +, , , , + , + . . + + + ' , , + ' +, + + + + , + , +( ), + . + +137. +( , + ) ' + , +, , +, , , + . + , + , . + + , , +, + + , +, . + + . + ( + ), + , ' , + , . + , , + ' + , ' + + , , , + . + ( + , + + ), + . + + . + +138. , , + . + + . ' , + + ' , + + ' , + . + , + , + , + + . + , , + , + +, ' +, . + , + , + . , + , + , , + , , +, , . + ' + + . + , + , . + +139. + + , , +' + , , + , + , + + . ' + , + , + . + , , + + , , + , , + , + . + + , + , . + , , ' + + , . + +140. , , + , , + + , + . + , + + , + . + , + ' + . + . + + , + , + , + . + + + . + +, , + , + , + + + . , + , + + . + +141. + , , +, + , . + , + , . + + +. + , , + , + . + +, +, + + . + + , + , + , + , . + + , + +. + , ' + + + , + . + , + + , + ' , + , + . + +142. ' + + . + . , + ܷ + + , + , + , + + , +, , +. + , ' , + . + , + , + . +, , + , + ; ' + , , , + , ' + + , . + , , , + , + . + +143. + + , , + , ' + , , + + . , + ' , ' + . + , + +, . + , + , + + , + + . , , + ; + , + + , + + . + + , + , + ' . , + , + , ' +. , + + +. + +144. , + , , + + . + + + + , + ( + ), + , , + + + ' , + , +, . + +. , + , + , + . + , + + + , + , ' + , . + , +, + . + +145. . , + , + , , + , +, ' + . + . + +146. +, . + , + + . + + + + '. + + + + + + + + '. + + + +1. + , + + , + . + +2. +, +, + , + , + +, , ( + ) + +, . + ' , +, , + +. , + . + , +, , + . + , +. , + + , + + . , + , + , + . + +3. + , + ( ), + , + . ' + + ' + + . + +( ) , , + , +, + . +, + + . , + , + , + , . + . + +4. , + . +, ' + , + ' , + ( , + ), +, , +, + , + . + , + , + , +. , + +, + , + , , ' +, . + , + +, + . + + , , + . + + . + . + +5. , + , ' + , ' + . + , + . + + , + . , + , + , + + . + , + . +. , , + , + , + + , + + . + ' ' + ' +, ' + . + +, , + , . + , , + . + +6. , , + + , + . , + , , + + +, + + . + , + + . + , . + + + . + +7. ' , + , , + . + + + , , + +. +, , , + ' , , + , + + + + . + + , , , + , , + , + . + +8. , ' + . +, + . + , , + . + + . , + + . +, ' +. , + +. +, + . + , + ' , + , . + , + , . + +9. + . + . + ( + ' + , ), + , , +, , , +. , , + , , , +, , ߷ + . + , , +, , , + , + , , +, , , + , + . + , , + . + . + +10. + + + , + . +, + . +, , + , + , + . + +11. , + + , + , +. +, , +. , + . + + . + + , + , + ' + . + + + , + . + + , . + + + , + . +' , +' + , +. , + + , + . , + + + + . +, + , + , + . + . + +12. +' , +, ' + . + +, +, + + , + , ' + , . + , +. , +, + . + +, . + , , + , + +. + +13. + ' , , + , + , + + +, ( ' + +), + , + , + , , +, ' + . + , + , + , ' , + , + , , + , + . + , + ' + + ( + , ' , + ), + + , +, , + + . + , , +, , + + +, , + ' . + ܷ + +. , , + , +, , . + + + , + + , +. + , . + +, + . , + + . +, , ' +. + +14. + , + + . + , + . + +15. + ' , . + , + . + + , ' . + , + . ' , + , + , + +, +. , + . + , + + + , . + + . + + + , , + , , + +, + . + . + , + , ' , , + . + , + + . + + . + +16. + + + . + , + + +, + ܷ + . + +17. + , + + , . + , + + + , +. ' +, + , ' + + + . + + , ' + + . + + . + +. + +18. + , . + , + ' + + . + + , , + + + . + , +, , + , . + , + + . + . + ( ) , + + . + +19. , + , + , +, +, + . + + + . + , + . + . + +20. , , , + + . , + + , + +. + , + + + +( ) + , ' . + , + + . + , , + , + ' +. + +21. + , +, + , +, , + , ' + ( + ) + +, . ' + , + , ' ' + . + +. , + , . +, +. , + , + , . + . + , + , . + +22. + , + , + , + . + + . , + + + + , + + , , + + +. . + + . , , +, , , , . + , , ' + , + . + +23. , + , + . + , + , , + ' + , + . + , + ' , + + , , +, . + + . + +24. , + , ' + + + , + + ' , +' , + () +. , + ' , + + + . + +25. + , + , + + , + . + , , , + . + . + , + , +, + + . + , + , + , + , . + , + + + , , + + + , + . + . + +26. + + . + + + . + +27. +, , , + + . + . + + , + , + + . + . + , + . + +28. , + ' , + , + . + +29. + + , + + . + + , + + . , + , , + . + , , + + , , + (). ' + + , . + , , + . +, , , + + . , + , + , + + . + + + . + , , + . + +30. + , , , + , + + + . + + , +, , . + . + +31. + , + . + ( + ), + , +. +, + , + + + , + . + . , + ' , + , , +. + +32. + , + , + +. + . + +33. , + , + , + +. , + . + ߷ + + . + + ' ' + , + , + . + +34. + +. +. + , , + , + , + . + , , + . , + , + . +, + , + + ' . +, ' +, +. ' + . + + . , + , +, . + +35. ' + , + , + , . ' , + , ' + ' , + , + , . + , + . + + , + , + , + . + + , +. +, , , + + . + +36. , + + . , + , + . +, , , + , + . +, , + + . , + + , +, + + , + +, + , + +. + +37. ' +, , +. , + , , +. , + + , ' + , + . ' + + , , + + , . + +, , + + , , + . + +38. +, ' + , + . + , , + , + . + +39. + . + ' , + , + , +. , + , + . ' + + , , + . + , +' , + + + . + , + + + , , + . + ' , + ' , + ' , + + + , + . + , ' ' . + +40. + + . + , + . ' + +, , + + , , +' . + , + , + + . , , + , +, +, . + , + + . + , , ', + . , + , + , + , . + , +, +. + +41. + , + , + . + , , + , +. + , + + , + . + + , + , + , + , ' + + , + . + , + ' +. + +42. + ' + , , + , + . , +, + , ' + + . + + . + + + + . + + , + + + , , + , + + . + +, , + , + , + . + +43. + , + + + + ' ( + ), +' ' + , , + +, , + , + . + + , , + , + . + , + , + +. + , +, . + , , + + +, . + + + . + +44. , + , . + , + , , , + , , ' + , + . , + + , + , + , . + ' +߷ + , +, + + , , , + . + , + , + + . , + , +, , . + +45. + + , , +, , . + , , + . + , + , . + ' , + , ' , + ' . + +46. +. +, + , + + , + . + . + +47. + , +. , + , + + . . + , + . + + , + . + + , + + +, +. + +48. ' , , , + , + . + + , + , . + +. , + , + , + , , + , +. , + . + +49. , , + + , . +, , ' , + , + , , +, , + + ' + , + , + . + , +, ' , + . + , ' , , , + , + , , . + + . , + , , + , . + . , ' + , , ' + , + + , + , + , + , + . , + ' , + , , +, , + + , + , , + + . + +50. , +, + . + , + ' , , + , , . + + + . + +51. ( + ) + . ' + , , + . , + . , + + . , +, , + , . + , + ( + ), + +. + , + , + + +, , +, . + + +, +, +. + + ' . + +52. + , + . + + . + , + , + +, + + . + , . + + + , +, , + , +, . + +53. , + , +, ' + , + . +, + . + , + . , + , . + , + + , + , + + , ' +, . + +54. , + , + . + , + + ' . , + + +, +, . + , + . + , + ' , , , + , + . + , +. , + , , + . + . + +55. , ,, + , + . + , +, +. , , + + . + +56. + , + , + . + , + + . + , + . + + , ' +. + ' + . , + , , + . + . + , . + +57. ' + , + , + , + , + . + , + . + +58. , + , , + , + . + + . + , + , + , , + , + ( ' + ). + , + + +. + +59. , + , + , , + , + . + , ' +. +. + ( + ) , + , +. . + +60. + ( ), + + ' . + , , + , . + + , + + . + , + , + , + + , + , , + . +, , , + + . + + , + , +, , + , , + . , + , , +, . + +61. , , + , , + + , + . + , , + , . + , + , + . + , + +. + + , +. + + + + , + , . + . + +62. + , + , , + . , + + , + , + , + . +, , + , , + ' + , , + + +. + , + +, + . + , , + , + . + + , + ( + , +). + . , + , + , , + . + . + +, , + , + , . + +63. , + , + , + + , , + , + , . + , + + , + , . + , , + + , + , +, ' , +. + +64. + , +' , + , + , + . + . +, , , + . + . + , . + , + + , + , + ( + ). + + + . + ' , + , , + , + + . + , +. , + , + + . + , + , . + +65. ' + . + + , ' +, , + , , + , + , . + +. ' , +, + . + , + , . , ' + , + + , +, . + , + . + , , + , + + , + + + , , + , , + . , + + , + ' , + , ' + , ' + . + , +, +. ' , + , . + , + , + . +, , +, , + +, + , + , , + + + . + , , +, + ' + , + , ' + + , +. + +. + +66. + , , + + . + +. + , , , + . + +67. + , , , + , + + , +, , + ' + + , + . + + , , + , , + + . , + +, + + +. , , + , + , + , + , + , + + , +. + , + . + +68. ' + , , + . + . + + + , + . + . + + + , + +. + . + , + , + . , + , + . + + + . + + + + , + . + . + +69. + , + + , + , + + + . ' + , + , + . + +70. , + , + + , + , +, +, + , + . , + + , + . + + , ' , + , +. , , + + + ( + ) + , . + , + , . + +71. (3) + , + + + +, , + . + + , + , , + + + + ' + , + . + , ' + , + +. + + , + , +. + +72. , , + , , + . , + , ' ' , , + + . + + . + +, , , + , + . + . , + + + + , + + + +, + , . + + + , + +. , , +. , + + . + +73. + + + , + . + , , + . + ' + . + , ' + , + , . + , + , ' . + +74. , + , + , + . + , + . + . + + . , + , +, , + , + . , + , + . + + . + +75. +. , + , , + , + . + + + . +, , . + , + ' , + , + , + . , , + + + . , + + + + . , + ' . + + . + +76. + , + . + , + ' + . + , + , , ' + , . + + , + , + , , + +, , + , + + , + . + + , + +, . ' + , + + + + , + , , + . + +77. , + , + , , + , . + , , ' + , , + + . + + + , +, , +. . + , + , , + , + . + + , + , + +, , + , . + ' , + +. + +78. + + , + . +, . + (4) + ( + ) +. , + + , + +. , + . + . + +79. + + . + . + . + . + , ' + , + + + ' . + ' + , + . + + . +, . + , + , + + , , + . , +, , + ' ' . + + + . + , + + +. + . + +80. , , + + + + , , ' + , + , + + , + + . + , , + , + . + , + . + , +, . + ' , + , +, , + . + +, , + , + . + . + , + , , + . , + , + . + , . + , + +, , + , , +, . + +81. + + , +, , + ' ' + , + . + + + , + . + , + , + ' ' +. + . + + + , +, + . + , + , , + , , +, ' + . + , , +, , ' . + , + , + , . + , , + . + ' , + , ' + + + . + +82. , + , + , + + . + . + . + +83. , + , + + , , ' , + + , . + , + ' . + , +' , + + + , , + , +, +, , + ' +. + . + , . + , +. +, , + , , + ' + , +, . + +84. + ' , + + + . + , ' + + , , + , + . . + , + , +. , , + , + , + ( + ) + , , + , + + , +, , + + . + , + , + + . + + +, , + . + +85. + , + + . , + , +, +, , + + ' . + + +. + , + + , +. + , + , , , + , , + + . + + , ' + . + +86. , ' + , + , + . + + , . + , + + , + . +, , +, , + . + , + , + , + , + . , + , + , + + + . + +87. , , + , + . , , + + + , + . + , + , ' +, . + , + . , , + , . + , +, , + ' + , + , +. + , + . + + + . + + . + + , . + , + + . +, , + . + +88. . + + + , + . + , + , , +, ' + , + , + . + +, . + +89. , + , . + + + , + , + + , + . + . + + , + . + + , + + . + . + , , + , + . , +, + + , + . , + + . , + , + . + , , + . + +. , + + +, +. +, + . + + , + , + , +, . + . + , + + . + . + + . + +90. . +, + , + + , + + +, , + +, + , , + ' . , ' , + , + , + , + . + + , +, ' ' + + . , + , + + , + , , + , + ' . ' , + , + , + + , . + +91. + + + . , + , + + , + . + , , + , , +, . + +, + + . + + , , + , + , + + , . + +92. + . + , , + , + , + . + , + + + , . + , , + , , + + . +, , + + . + , + + . , +, + . , + + , + . . + +93. + , + + +, , + + . + , + , + +, , , + , + + ( ) + + , , + . + , + + , +, , , , + , , + + . +, + . + +94. + . ' + . + +, + + , + . + + + + . + + + + , + . + + ߷ + , + . + +95. + , , + + . + , . + +, ' , + , + , + ' +, ' , + . ' + ' + + , +, + . + +96. + , + , + + + + , , + . + , + + , . + + + , , + . + + + . + , , + + + , ' + . + . + +97. + + , + , + , , + + . + , + ( + + ) + . + ( + ) + + , + , + , + . , + , + + + ' + , + , . + . +, + + . + + , + , , , + + . , + + . + +98. w + . + +, + . , + , + . + , + . +. , + , +. + , , +, + , + . + ' . , + + , + . + +99. + , + . + , + . + + , + ' , + , + ( + ), + , + + + , + , +. +, , + , +. , + , , , + . + + . + +100. + . + , ' + + + , + ' + . + + + , + , + ( ). , + . + , + , ' + , . + ' , ' + , + +, . , , + , + + + . + +101. + , + , , + , + + . + , + + ' +. + , , , + . + + ' +, . + , + . ' + , + , + , ' , + . + . + , , + , + + , . + . + +102. , + , +. + + , + + ߷ + + , + , + . , + + , +, + + +. + , , + + , + . + , + + + ' . +. + + , + , + , , + , + . , , + , +, ' , + , . + + +. +. + +103. + +, , + + , . + + , . + + + + + + , , + . + , +(, , , , ) + , +, +. , , , +, , , , , +, , , , + , , , +, , , , , , , +, , , , , , +, , . , + , , +, . + + + , + . + , + , + +. + + + + + + 22 . 614.686. 654.506 + + . 10 + + + + +1) , . + . + , , + . + +2) + . + +3) , 429 . . + +4) + 5 8 . + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Peloponnesian war, by Thucydides + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PELOPONNESIAN WAR *** + +***** This file should be named 29833-8.txt or 29833-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/9/8/3/29833/ + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/29833-8.zip b/29833-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d42d365 --- /dev/null +++ b/29833-8.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..ca2aed9 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #29833 (https://www.gutenberg.org/ebooks/29833) |
