diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:48:05 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 02:48:05 -0700 |
| commit | d6e6a3f777f184da4da6471512c1dd76e5bb28bc (patch) | |
| tree | 961ed372f8a374a7020d8a705bce1169ccdb1b5d /29719-h | |
Diffstat (limited to '29719-h')
| -rw-r--r-- | 29719-h/29719-h.htm | 6257 | ||||
| -rw-r--r-- | 29719-h/images/book.png | bin | 0 -> 364 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 29719-h/images/card.png | bin | 0 -> 357 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 29719-h/images/external.png | bin | 0 -> 172 bytes |
4 files changed, 6257 insertions, 0 deletions
diff --git a/29719-h/29719-h.htm b/29719-h/29719-h.htm new file mode 100644 index 0000000..234e394 --- /dev/null +++ b/29719-h/29719-h.htm @@ -0,0 +1,6257 @@ +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta name="generator" content="HTML Tidy, see www.w3.org"> +<meta http-equiv="Content-Type" content= +"text/html; charset=ISO-8859-1"> +<title>Dichtertje – De Uitvreter – Titaantjes</title> +<link rel="schema.DC" href= +"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Nescio"> +<meta name="DC.Creator" content="Nescio"> +<meta name="DC.Title" content= +"Dichtertje – De Uitvreter – Titaantjes"> +<meta name="DC.Date" content="####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<style type="text/css"> + /* Standard CSS stylesheet */ +body +{ + font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; + margin: 1.58em 16%; + text-align: left; +} +.titlePage +{ + border: #DDDDDD 2px solid; + margin: 3em 0% 7em 0%; + padding: 5em 10% 6em 10%; +} +h1.docTitle +{ + font-size:1.6em; + line-height:2em; +} +h2.byline +{ + font-size:1.1em; + font-weight:normal; + line-height:1.44em; +} +span.docAuthor +{ + font-size:1.2em; + font-weight:bold; +} +h2.docImprint +{ + font-size:1.2em; + font-weight:normal; +} +.transcribernote +{ + background-color:#DDE; + border:black 1px dotted; + color:#000; + font-family:sans-serif; + font-size:80%; + margin:2em 5%; + padding:1em; +} +.advertisment +{ + background-color:#FFFEE0; + border:black 1px dotted; + color:#000; + margin:2em 5%; + padding:1em; +} +.div0 +{ + padding-top: 5.6em; +} +.div1 +{ + padding-top: 4.8em; +} +.index +{ + font-size: 80%; +} +.div2 +{ + padding-top: 3.6em; +} +.div3, .div4, .div5 +{ + padding-top: 2.4em; +} +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ + padding: 0; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4 +{ + clear: both; + font-style: normal; + text-transform: none; +} +h3, .pseudoh3 +{ + font-size:1.2em; + line-height:1.2em; +} +h3.label +{ + font-size:1em; + line-height:1.2em; + margin-bottom:0; +} +h4, pseudoh4 +{ + font-size:1em; + line-height:1.2em; +} +h4.lghead +{ + margin-left:10%; + margin-right:10%; +} +.alignleft +{ + text-align:left; +} +.alignright +{ + text-align:right; +} +.alignblock +{ + text-align:justify; +} +p.tb, hr.tb +{ + margin-top: 1.6em; + margin-bottom: 1.6em; + margin-left: auto; + margin-right: auto; + text-align: center; +} +p.poetry +{ + margin:0 10% 1.58em; +} +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ + color: white; +} +p.line +{ + margin:0 10%; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ + font-size:0.9em; + line-height:1.2em; + text-indent:0; +} +p.argument, p.tocArgument +{ + margin:1.58em 10%; +} +p.tocChapter +{ + margin:1.58em 0%; +} +p.tocSection +{ + margin:0.7em 5%; +} +div.epigraph +{ + font-size:0.9em; + line-height:1.2em; + width: 60%; + margin-left: auto; +} +div.epigraph span.bibl +{ + display: block; + text-align: right; +} +.epigraph .poem +{ + margin-left: 0; +} +.epigraph .line +{ + margin-left: 0; + text-indent: 0; +} +.trailer +{ + clear: both; + padding-top: 2.4em; + padding-bottom: 1.6em; +} +.floatLeft +{ + float:left; + margin:10px 10px 10px 0; +} +.floatRight +{ + float:right; + margin:10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead +{ + font-size:100%; + text-align:center; +} +.figure p +{ + font-size:80%; + margin-top:0; + text-align:center; +} +p.smallprint,li.smallprint +{ + color:#666666; + font-size:80%; +} +span.parnum +{ + font-weight: bold; +} +.leftnote +{ + font-size:0.8em; + height:0; + left:1%; + line-height:1.2em; + position:absolute; + text-indent:0; + width:14%; +} +.pagenum +{ + display:inline; + font-size:70%; + font-style:normal; + margin:0; + padding:0; + position:absolute; + right:1%; + text-align:right; +} +a.noteref, a.pseudonoteref +{ + font-size: 80%; + text-decoration: none; + vertical-align: 0.25em; +} +.red +{ + color: red; +} +.displayfootnote +{ + display: none; +} +div.footnotes +{ + margin-top: 1em; + padding: 0; +} +hr.fnsep +{ + margin-left: 0; + margin-right: 0; + text-align: left; + width: 25%; +} +p.footnote +{ + font-size: 80%; + margin-bottom: 0.5em; + margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .label +{ + float: left; + text-align:left; + width:2em; +} +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ + font-size: 80%; +} +.centertable +{ + /* center the table */ + margin: 0px auto; +} +.poem +{ + margin-left:5%; + position:relative; + text-align:left; + width:90%; +} +.poem h4 +{ + font-weight:normal; + margin-left:5em; +} +.poem .linenum +{ + color:#777; + font-size:90%; + left:-2.5em; + margin:0; + position:absolute; + text-align:center; + text-indent:0; + top:auto; + width:1.75em; +} +.versenum +{ + font-weight:bold; +} +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ + position: absolute; + right: 16%; + top: auto; +} +.footnotes .line +{ + font-size:80%; + margin:0 5%; +} +.poem .i0 +{ + display:block; + margin-left:2em; +} +.poem .i1 +{ + display:block; + margin-left:3em; +} +.poem .i2 +{ + display:block; + margin-left:4em; +} +.poem .i3 +{ + display:block; + margin-left:5em; +} +.poem .i4 +{ + display:block; + margin-left:6em; +} +.poem .i5 +{ + display:block; + margin-left:7em; +} +.poem .i6 +{ + display:block; + margin-left:8em; +} +.poem .i7 +{ + display:block; + margin-left:9em; +} +.poem .i8 +{ + display:block; + margin-left:10em; +} +.poem .i9 +{ + display:block; + margin-left:11em; +} +span.corr +{ + border-bottom:1px dotted red; +} +span.abbr +{ + border-bottom:1px dotted gray; +} +span.measure +{ + border-bottom:1px dotted green; +} +.letterspaced +{ + letter-spacing:0.2em; +} +.smallcaps +{ + font-variant:small-caps; +} +.caps +{ + text-transform:uppercase; +} +.fraktur +{ + font-family: 'Walbaum-Fraktur'; +} +.rm +{ + font-style: normal; +} +hr +{ + clear:both; + height:1px; + margin-left:auto; + margin-right:auto; + margin-top:1em; + text-align:center; + width:45%; +} +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ + text-align:center; +} +h1,h2 +{ + font-size:1.44em; + line-height:1.5em; +} +h1.label,h2.label +{ + font-size:1.2em; + line-height:1.2em; + margin-bottom:0; +} +h5,h6 +{ + font-size:1em; + font-style:italic; + line-height:1em; +} +p,p.initial +{ + text-indent:0; +} +p.firstlinecaps:first-line +{ + text-transform: uppercase; +} +p.dropcap:first-letter +{ + float: left; + clear: left; + margin: 0em 0.05em 0 0; + padding: 0px; + line-height: 0.8em; + font-size: 420%; + vertical-align:super; +} +.poem +{ + padding: .5em 0% .5em 0%; +} +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ + font-size:0.9em; + line-height:1.2em; + margin:1.58em 5%; +} +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ + text-decoration:none; +} +ul { list-style-type: disc; } +ol { list-style-type: decimal; } +ol.AL { list-style-type: lower-alpha; } +ol.AU { list-style-type: upper-alpha; } +ol.RU { list-style-type: upper-roman; } +ol.RL { list-style-type: lower-roman; } +.lsdisc { list-style-type: disc; } +.lsoff { list-style-type: none; } +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } +.pglink +{ + background: url(images/book.png) center right no-repeat; + padding-right: 18px; +} +.catlink +{ + background: url(images/card.png) center right no-repeat; + padding-right: 17px; +} +.exlink +{ + background: url(images/external.png) center right no-repeat; + padding-right: 13px; +} +.pglink:hover +{ + background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover +{ + background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover +{ + background-color: #FFDCDC; +} + /* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml + " */ +body +{ + background: #FFFFFF; + font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} +body, a.hidden +{ + color: black; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4 +{ + color: #001FA4; + font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} +p.byline +{ + font-style: italic; + margin-bottom: 2em; +} +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage +{ + color: #001FA4; +} +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ + color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: red; +} +p.dropcap:first-letter +{ + color: #001FA4; + font-weight: bold; +} +sub, sup +{ + line-height: 0; +} + /* Standard Aural CSS stylesheet */ +.pagenum, .linenum +{ + speak: none; +} +</style> +</head> +<body> + + +<pre> + +Project Gutenberg's Dichtertje - De Uitvreter - Titaantjes, by Nescio + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Dichtertje - De Uitvreter - Titaantjes + +Author: Nescio + +Release Date: August 17, 2009 [EBook #29719] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DICHTERTJE - DE UITVRETER *** + + + + +Produced by Mark C. Orton and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + +<div class="front"> +<div class="titlePage"> +<h2 class="byline"><span class="docAuthor">Nescio</span></h2> + +<h1 class="docTitle">Dichtertje</h1> + +<h1 class="docTitle">De Uitvreter</h1> + +<h1 class="docTitle">Titaantjes</h1> + +<h2 class="docImprint">J. H. de Bois – Haarlem.</h2> +</div> + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e83" href="#xd0e83">3</a>]</span> +<div class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<p>„Dichtertje” is hier voor het eerst gepubliceerd. +„De Uitvreter” verscheen in „De Gids” van +Januari 1911. „Titaantjes” in „Groot-Nederland” +van Juni 1915.</p> +</div> +</div> + +<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e88" href= +"#xd0e88">5</a>]</span> +<div id="dichtertje" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">Dichtertje.</h2> + +<div class="epigraph"> +<div class="poem"> +<p class="line">In ’t derde oorlogsjaar.</p> + +<p class="line">Bellum transit, amor manet.</p> +</div> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e98"> +<h3 class="normal">I.</h3> + +<p>Tweemaal schudde de God van Nederland zijn eerbiedwaardig hoofd en +tweemaal schoven z’n eerbiedwaardige grauwe bakkebaarden heen en +weer over z’n vest.</p> + +<p>’t Klopte niet. Ergens moest een fout zijn. Een dichter met +nergens haar, dat was heel vreemd. Sedert dertig jaar hield de God van +Nederland niet van dichters. Je wist niet meer, wat je er aan had. +Fatsoenlijk of onfatsoenlijk, je kon er niet uit wijs. En nu dit.</p> + +<p>„Hij heeft gezegd, dat hij vol van mij is. Vroeger kon je daar +op aan.”</p> + +<p>God zuchtte. Hij zou er morgen eens met Potgieter over spreken. Je +had tegenwoordig niets dan narigheid aan je hoofd.</p> + +<p>Daar beneden in de Leidsche straat liep een meisje. Met vaderlijk +welgevallen zag God op haar neer. Het meisje was als honderde andere +meisjes dien zomer, heelemaal in ’t wit, zijden blouse, korte +frotté rok, witte kousen, fijne enkeltjes en lage witte +schoentjes en had lieve oogen als honderde andere meisjes in Amsterdam. +Oogen die kijken alsof ze iets heel bijzonders weten. Dat vonden ze ook +weer niet goed. Nooit had ons Lieve Heer daar vroeger iets bij gedacht. +En nu hatti kwestie. ’t Was begonnen met versjes over +„wetende oogen.” Toen zei er één, dat +’t allemaal bedrog was, een vroom bedrog van God. Dat ze niets +wisten en alleen maar keken alsof, <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e111" href="#xd0e111">6</a>]</span>zonder dat ze ’t konden +helpen. Nooit had God er over nagedacht.</p> + +<p>Tegenwoordig brachten ze hem over alles aan ’t denken. En +’t was toch zoo noodig, dat de hoofden bij de zaken werden +gehouden. De keizer had ’t nog onlangs weer gezegd: „Der +Tüchtigkeit ist die Welt”.</p> + +<p>Maar als je eenmaal over iets aan ’t prakkizeeren raakte kwam +je er zoo makkelijk niet weer af. Nu i er eenmaal op lette, zag i +honderde, duizende van die meisjes, telkens weer anderen en telkens +weer dezelfden. Zoodat i soms niet meer wist of i er tienduizend had +gezien of één, tienduizendmaal. „Heer in den hemel +had <i>hij</i> al die meisjes geschapen? Of was ’t een grapje van +den duivel, al die wetende oogen?”</p> + +<p>Kijk, daar gaat ’t dichtertje. Toch wel een knap, jong ventje, +zoo slank, zoo’n aardig gladgeschoren jongensgezicht, alleen een +paar stutten voor de ooren, en zoo verbrand door de zon. Hij groet +iemand. Z’n strooien hoedje lichtten-i even op van zijn kort +geknipte haren.</p> + +<p>Raar toch, zoo kaal, maar ’t was toch vast wel een dichtertje, +want God begreep niets van ’m en Potgieter ook niet. En <span +class="corr" id="xd0e124" title="Bron: professer">professor</span> +Volmer verachttenem.</p> + +<p>En hij leed ijselijk van die wetende oogen, zooals geen rechtschapen +mensch. De duivel hattem leelijk te pakken. Hij was een zwak +dichtertje, kindsch werti er van. Hij bleef fatsoenlijk van zwakte. Dat +was weer zoo iets raars, waar God vroeger nooit over gedacht had, +fatsoenlijk was fatsoenlijk en daarmee uit. ’t Dichtertje wist +niet op wie hij verliefd moest worden. Als hij in twee wetende oogen +had gekeken, zag hij er dadelijk weer twee. Hij was zoo zwak, zoo +lekker zwak. Maar als i ’t vijfentwintigste meisje zag, voeldeni +zoo iets raars in z’n hersens. <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e129" href="#xd0e129">7</a>]</span>Hij had al eens in ’t +voorbijloopen op ’t terras van een café een stoeltje +omgeschopt van kwaadaardigheid. Want hij wist wel, dat ze niets wisten, +dat ze dom giggelden, alleen al als i z’n hoed voor hen af nam, +of strak keken, omdat ze stonken van burgerjuffrouwen-ingebeeldheid. En +toch kon i ’t niet laten. En dan moest i vluchten naar ergens, +waar geen vrouwen waren en dan maakteni zich kwaad op God en den duivel +tegelijk en zei datti idioot werd en datti nog eens met open mond jaren +lang kwijlen zou, een leeren slabbetje voor, zonder datti ’t zelf +wist. Maar den volgenden dag keeki <i>weer</i> en dacht daarbij: +„Mon âme prend son élan vers +l’infini.”</p> + +<p>Potgieter zei dat de vent gek was en dat in den tijd van Piet +Hein........</p> + +<p>Dichtend vervolgde ’t dichtertje z’n tocht door de +woestenijen van Amsterdam. Zoover ’t oog reikte, niets dan +Nederlandsche menschen. Weer groette-n-i iemand, een heer met hoogen +hoed en gekleede jas, uit een stuk van Verkade. Nu spraken ze elkaar +aan. Daar stonden ze, op ’t plein voor ’t +Centraalstation.</p> + +<p>Op den beganen grond<a id="xd0e140"></a> liep God nu met z’n +gelen strooien deukhoed, z’n wandelstok met zilveren greep, +z’n jas hing slobberig en breed en ondefinieerbaar bruinig over +z’n rug, op z’n kraag lag roos, z’n broekspijpen +waren te wijd en te lang en lagen met plooien op z’n schoenen. +Z’n bakkebaarden kon je van achteren zien en toen i bezadiglijk +de twee treden opstapte om in ’t station te gaan, glom de lage +avondzon in Gods gepoetsten linkerschoen.</p> + +<p>„Wie was die meneer?” vroeg ’t dichtertje. +„God” zei de duivel en de knobbels op z’n voorhoofd +werden grooter. ’t Dichtertje sprak niet. „Jouw God, de God +van je baas en <span class="pagenum">[<a id="xd0e144" href= +"#xd0e144">8</a>]</span>van je schoonvader en van je baas z’n +boekhouder en van den gérant van de „Nieuwe +Karseboom”. De God van je tante, die zei, dat je moest groeten +als je langs ’t huis van je baas kwam in Delft of Oldenzaal, waar +was ’t ook weer, ook al zag je niemand, je kon nooit weten wie +’t zag. Van je tante, die je zuster altijd liet breien. +„Een vrouw mag niet stilzitten.” De God van al die +menschen, die zullen zeggen: „Dat had ik van jou niet +gedacht,” als je nog eens probeert te leven en die zullen zeggen: +„Dat had ik altijd wel gedacht, dat kon niet goed gaan,” +als je later in ’t werkhuis moet. De God, die niet hebben kan, +dat je ’s Zaterdagsmiddags vrij bent, de God van meneer Volmer, +hoogleeraar in ’t boekhouden en de bedrijfsleer, die vindt, dat +je veel te veel naar de lucht kijkt. De God van allen die geen andere +keus hebben dan werken of vervelen. De God van Nederland, van heel +Nederland, van Surhuisterveen en Spekholzerheide, donateur van den Bond +van hoofden van groote gezinnen en van de Vereeniging tot opheffing van +gevallen vrouwen. Dat noemen ze vallen. Ik ben ook gevallen.”</p> + +<p>„De beeldspraak is inderdaad gebrekkig”, zei ’t +dichtertje, absent.</p> + +<p>Hij had al dien tijd gekeken naar een dame, die daar stond te +wachten. Naar de aardige scherpe achterkantjes van haar beenen, vlak +boven de lage witte schoentjes. Natuurlijk had ze lage witte schoentjes +aan met korte rokken en erg open geweven kousen, waar haar beenen wit +doorheen schemerden. „Nu vallen”, dacht ’t +dichtertje.</p> + +<p>„<span lang="fr">Mon âme prend son élan vers +l’infini</span>,” zei de Duivel en <span class="corr" id= +"xd0e155" title="Bron: glimlachtte">glimlachte</span> ironisch, zooals +hij een eeuwigheid lang geglimlacht had.</p> + +<p>Toen zag ’t dichtertje ’t stationsplein weer en den +duivel en hoorde wat die gezegd had. <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e160" href="#xd0e160">9</a>]</span></p> + +<p>„Duivel” zei-di, „mij belazer je niet.”</p> + +<p>De duivel haalde even z’n schouders op en keek naar de +stationsklok. Tien minuten over zevenen. Hij gaapte achter z’n +hand. De eeuwigheid schoot niet op. En eigenlijk hatti ook al zooveel +dichtertjes gekend. Waarom sprak i nog zooveel?</p> + +<p>’t Dichtertje liep naar huis en keek in de hoogte naar +’t gevleugelde wiel, dat midden op de leuning van de hooge +spoorbrug over de westelijke doorvaart op een kleine ijzeren zuil staat +en vliegen wil en nooit van z’n plaats komt en gezien wordt uit +vertetjes waar ’t nooit komt, wel heel van de Torensluis, +’t Singel af. De blauwe lucht was er nog zoo hopeloos ver boven. +Zelfs de palen met de booglampen, aan ’t begin en ’t eind +van de brug, staken hoog boven ’t wieltje uit. ’t Geeft +niet veel of je op een spoorbrug staat op een ijzeren zuiltje. Je kunt +er hoogstens van aan ’t denken raken en dat deugt heelemaal niet. +En ’t dichtertje dacht, dat je beter zoo’n wiel kunt wezen +dan een dichtertje. Zoo’n wiel is van ijzer, maar een dichtertje +niet.</p> + +<p>Onderwijl zat God alleen in een coupé eerste klas in den +trein naar Delft en staarde uit ’t raampje, maar zag niets. +Uitkijken deed hij nooit. In z’n hand hielti een rapport. Naast +’m lagen dossiers.</p> + +<p>De God van Nederland dacht. Het was een rare tijd. Weer las God:</p> + +<p>„Het lot van den mensch is verdriet te hebben, wanneer hij +z’n doel niet bereikt en wanneer hij z’n doel bereikt +heeft.</p> + +<p>„Er is geen troost in de deugd en er is geen troost in de +zonde.</p> + +<p>„Daarom laat blijmoediglijk af van alle verwachting. Stel uw +<a id="xd0e177"></a>hoop op de eeuwigheid: uit dezen droom is geen +ontwaken.” <span class="pagenum">[<a id="xd0e179" href= +"#xd0e179">10</a>]</span></p> + +<p>Het was <i>wel</i> een rare tijd. Zoo kon ’t niet goed gaan. +En nou hatti nog wel gezegd, dat een nieuw tijdvak was aangebroken. De +tijd van het „ironisch dilettantisme” was voorbij, een +nieuwe tijd van „baanbrekend optimisme” en „frissche +daadkracht” was begonnen. Dat hatti zoo maar ’s gezegd. En +weer zuchtend begon God toen ’t manuscript te lezen van een dik +boek over ’t Taylor systeem.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e185"> +<h3 class="normal">II.</h3> + +<p>’t Dichtertje was nooit gevallen.</p> + +<p>Een groot dichter te zijn en dan te vallen. Als ’t dichtertje +er over dacht, wat hij eigenlijk ’t liefst zou willen, dan was +’t dat. De wereld ééns te verbazen en +ééns een liaisonnetje te hebben met een dichteres. +Jarenlang had hij dit telkens weer gedacht, naïvelijk.</p> + +<p>’t Dichtertje was fatsoenlijk getrouwd met een lief, jong, +levendig, natuurlijk vrouwtje. Natuurlijk was hij onmiddellijk verliefd +geworden, toen hij de wereld begon te zien. ’s Morgens zag hij +haar als hij naar kantoor ging en zij naar school, en ’s middags +om kwart over eenen „in ’t beursuur”, als hij op +straat mocht en zij uit de melkinrichting kwam, waar zij haar +boterhammen met een glas melk at en soms een roomhorentje of een +taartje met slagroom, <i>haar</i> boterhammen.</p> + +<p>En ze was <i>wat</i> kwaad op ’m, omdat i daar altijd zoo +stond, gewoon bespottelijk. De andere meisjes noemden ’m +„’t Ideaaltje”, omdat i een keep droeg en zulk mooi +zwart haar had, (toen liet-i ’t nog niet kortknippen). En ze +keken naar ’m, als ze met hun drieën gearmd langs hem heen +liepen, heel even keken ze <span class="pagenum">[<a id="xd0e202" href= +"#xd0e202">11</a>]</span>en giggelden tegen elkaar, de beide buitensten +de hoofden gebogen naar de binnenste, die ook giggelde en naar den +grond keek. Maar <i>zij</i> liep statig voorbij en zag hem niet en zei +tegen Mien Bus datti om <i>haar</i> kwam en dan <span class="corr" id= +"xd0e210" title="Bron: lachtten">lachten</span> ze allemaal, want ze +wist wel beter. Op den grond stampte ze met haar schoolmeisjesvoetje +van zeventien jaar. „Om mij? <i>die</i> engert?” en hield +haar hoofd achterover.</p> + +<p>En hij was ongelukkig en telde de uren. ’s Avonds om elf uur +keek i naar de lucht, de helft was om tusschen ’s middags half +twee en ’s morgens half negen. En hij dichtte.</p> + +<p>Hij maakte gedichten naar Heine, Hollandsche en Duitsche, en naar +Héléne Swarth en naar Kloos en van <span class="corr" id= +"xd0e220" title="Bron: Eden">Eeden</span>. „De Uren”:</p> + +<div class="poem"> +<p class="line">„Hoe gaan de uren zoo zwaar met loggen +tred”.</p> +</div> + +<p>„Die Kreuzfahrer”:</p> + +<div class="poem" lang="de"> +<p class="line">„Dort unten lag die heilge <span class="corr" id= +"xd0e231" title="Bron: Stad">Stadt</span> in ihrer Glorie”.</p> +</div> + +<p>Dat was <i>zij</i>. Maar de poorten waren dicht. En hij vroeg zich +af waarom hij verder leefde. En hij werd opstandig tegen God.</p> + +<div class="poem"> +<p class="line">„Mijn God, zal dan mijn kwelling nimmer +einden?”</p> +</div> + +<p>En de lui op kantoor kon i niet zien en hooren, als i om kwart over +negenen op kantoor kwam hatti er wel een willen slaan, zoo maar. En van +somber werti extatisch. En dichtte weer. „Mijn heilig +lief”. „Nu is de wereld een groot zomerland”.</p> + +<div class="poem"> +<p class="line">„God gooide de poorten des hemels open,</p> + +<p class="line">Mijn zoete lief zat op een gouden troon”.</p> +</div> + +<p>Dat duurde zoo elf maanden. Daar kwamen nog drie maanden bij datti +buiten was, een klein betrekkingkje had in een stadje, waar ze nu nog +praten over dien mallen kerel.</p> + +<p>Toen kreeg i haar. Negentien jaar was i. Hij schreef haar een +briefje datti twee dagen in Amsterdam was en datti <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e253" href="#xd0e253">12</a>]</span>haar graag +wilde spreken. Ze kenden elkaars namen, Amsterdam is ten slotte ook +maar een dorp. Ze hattem die honderd dagen erg gemist en ze kwam. Haar +moe vond ’t goed, „als ’t een nette burgerjongen was +en ze hield van ’m....., maar geen scharrelpartij.” Ze +kwam, ’s avonds bij de Muiderpoort en hij zei dat ze zeker wel +begreep, watti haar vragen wou. ’t Was zoo raar, zoo gewoon, hij +kon heelemaal niet dichten. En ze zei natuurlijk dat ze ’t niet +begreep, maar toch liepen ze samen maar de Sarphatistraat op. ’t +Gesprek liep wat moeilijk, wat moest je mekaar vertellen, je kende +mekaar nog zoo heelemaal niet. Hij had gedacht, dat i wonder wat zeggen +zou, dat de woorden zóó maar zouden komen met geweld, +zooals de breede Waal jaagt langs de schuitjes van den ponton-steiger +bij Nijmegen.</p> + +<p>En nu spraken ze over z’n betrekking in dat stadje en over hun +ouders. En voor haar huis namen ze afscheid en hij gaf haar een zoen, +heel links, op haar voorhoofd. En ze was <i>wat</i> in haar schik, ze +had een vrijer en zoo’n knappe, wat zou Loe wel zeggen. Jammer +datti buiten woonde. Zoo vervelend, vooral ’s Zondagsmiddags als +i dan niet over kwam, dan moest je thuis blijven.</p> + +<p>Den tweeden avond mochti boven komen, ’t moest gauw gaan, want +hij had maar twee dagen vrij.</p> + +<p>Z’n pa was bij haar vader op bezoek geweest en nu mochti +bovenkomen. Daar zaten haar vader en de zijne en haar moeder en een +grootmoeder en een tante. Haar twee kleine zusjes waren vroeg naar bed +gestuurd. En toen kreeg i haar en de tante zei later „wat een +nette jongen”.</p> + +<p>’s Zondagsmiddags natuurlijk zij op visite bij hem thuis en +daar was toevallig een nicht met scheeve schouders in een <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e266" href="#xd0e266">13</a>]</span>scheeve groene +hobbezak en een lorgnet op, die bier dronk en Coba was allerliefst voor +haar aanstaande schoonmoeder en die was allerliefst voor Coba.</p> + +<p>„Wat heb je daar een snoezig taschje.<span class="corr" id= +"xd0e270" title="Niet in bron">”</span> „Uit ’t +City-magazijn?” „Nee, van Liberty”. „Je ziet +tegenwoordig heel veel van die taschjes met een klein taschje +buitenop.” „Nee, die vind ik om de waarheid te zeggen niet +zoo aardig.” „Och, ieder z’n smaak. Onze Riek heeft +zoo één en die vind ik ook heel aardig”. En hij zat +er bij en begreep er niets van. Had <i>hij</i> ’s nachts op +straat geloopen en gezegd, dat God de poorten des hemels open gooide? +Wat raar.</p> + +<p>Maar ze was heel lief, jong, levendig en natuurlijk en zoende +’m <i>niet</i> op z’n voorhoofd, maar flink op z’n +lippen en op zij in z’n nek, in den gang, voor ze de kamer binnen +gingen. Daar moest ze voor op haar teenen gaan staan en z’n +schouders beetpakken. En ze ging heel veel van ’m houden en hij +hield ook veel van haar en drukte haar tegen zich aan.</p> + +<p>Maar de zaak bleef ’m duister en dichten deedi niet meer tot i +getrouwd was.</p> + +<p>En nu waren ze zes jaar getrouwd en hadden een kindje, een meisje +van vijf jaar, een snoes die door alle tantes geknuffeld werd. Zij had +een beetje geld en hij had een beetje geld en hij had in Amsterdam een +baantje gevonden, datti niet al te slecht waarnam en ze waren ten +naaste bij gelukkig.</p> + +<p>Maar daar i een echt dichtertje was, <i>moest</i> hem iets +ontbreken. Wat is voor een dichtertje iets dat hij heeft? Datti zoo +maar heeft, dag in, dag uit. Al die dagen. En altijd getrouwd is zoo +erg lang. En een heel lief, jong, levendig en natuurlijk vrouwtje, dat +veel van haar man houdt en zijn manuscripten in ’t net schrijft, +maar tweeduizend nachten naast ’m heeft geslapen <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e290" href="#xd0e290">14</a>]</span>en weet datti +niet tegen tocht kan en ’s morgens niet uit zijn bed kan komen en +niet van de jam af kan blijven, al is i een dichter, dat is nu echt +iets voor den Duivel.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e292"> +<h3 class="normal">III.</h3> + +<p>Een groot dichter zijn en dan te vallen. Maar er kwam nooit wat van, +want als je een dichtertje bent, dan loopen de mooiste meisjes altijd +aan den overkant van de gracht. En zoo werd z’n heele leven +één gedicht, wat ook vervelend wordt.</p> + +<p>In de tram zat hij en dichtte zoo stilletjes voor zich heen, met +z’n twee handen op den knop van z’n wandelstok zatti te +staren en onderwijl te denken, datti zulke mooie blanke, fijne en +slanke handen had, zooals dichtertjes dat doen. ’t Was +Zondagavond in November tegen zessen, de straten waren donker en +verlaten. Een dame van een jaar of zes en twintig kwam de tram binnen, +statiglijk, rijzig in haar bruine mantelpak, de opstaande kraag, +manchetten en onderkant van mantel en rok afgezet met zwart bont, de +handen in een groote, afhangende mof van ’t zelfde bruine laken +met ’t zelfde bont bezet, klein bruin hoedje met zwart bont op +’t fijne gezichtje. Alles echt lijn 2, Museumkwartier.</p> + +<p>’t Dichtertje keek even op, recht in haar oogen, maar zij zag +alleen ’t leege plaatsje in den hoek en ging hem voorbij, +statiglijk. Achter haar kwam haar man, gladgeschoren, in ’t +zwart, met een hoogen hoed op z’n grijzend, kort geknipt +haar.</p> + +<p>Toen ze zat kon ’t dichtertje haar niet zien, want hij zat op +de zelfde bank vooraan en er waren vier menschen tusschen.</p> + +<p>Meneer zat correct rechtop tegenover haar, keek op z’n horloge +en zei iets, hoe laat ’t was natuurlijk. Daarna <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e305" href="#xd0e305">15</a>]</span>spraken ze +niet meer. Ze waren ongetwijfeld getrouwd.</p> + +<p>’t Dichtertje dacht, dat ze op bezoek waren geweest en naar +huis gingen om te eten. En of ze een kindje zou hebben of kindertjes. +En of haar man zich correct zou gedragen in de slaapkamer. God liet +’t gebeuren, dat hij hem duidelijk voor zich zag, daar in die +tram, in z’n enkele hemd en sokken, een jaegerhemd, ja natuurlijk +jaeger, grijs, niet mooi wit, hij was zeker in de veertig en met wat +malle, uitstekende haartjes op z’n bloote beenen, en z’n +hooge dop op. Jammer dat i niet brilde. En hij hoorde hem vragen met +z’n correcte Museumkwartier geluid: „Zal ik ’t licht +aan laten, Clara?” Want ze heette natuurlijk Clara, de +schitterende. En ’t dichtertje dacht datti „pardon” +tegen haar zou zeggen op een gegeven oogenblik. Ja, God laat de +gedachten van een mensch raar dolen en er komen vreemde passages voor +in zoo’n gedicht zonder eind.</p> + +<p>Toen keek ’t dichtertje op door ’t ruit van de tram +tegenover hem. De huizen waren alle donker en de dames die dit lezen +weten wel, dat je dan alle passagiers heel duidelijk weerspiegeld ziet, +buiten.</p> + +<p>En de peinzende oogen van ’t dichtertje zagen toen recht in de +peinzende oogen van Clara, de schitterende, die keken alsof ze iets +heel bijzonders wisten, wat bedrog is. Even werden de vier peinzende +oogen grooter en schitterden, toen dorst ’t dichtertje niet meer, +want hij was een welopgevoed mannetje, al hatti rare kronkels in +z’n eindelooze gedicht en hij keek naar ’t bruine laken en +’t zwarte bont en naar den vagen vorm van haar beenen in den rok +en toen keek hij met geweld naar een onderhuis, waar een melkboer +woonde, ’t gordijn was neer om den Zondag. Als je wilt kun je +door die weerspiegeling heen kijken en de P. C. <span class="corr" +id="xd0e313" title="Bron: Hoofdstraat">Hooftstraat</span> is erg +achteruitgegaan, jaren <span class="pagenum">[<a id="xd0e316" href= +"#xd0e316">16</a>]</span>geleden had je daar geen melkboer, nu is er +zelfs een aardappelen en groentenwinkel.</p> + +<p>Maar toeni daarna weer keek hoe een van haar haren los was gegaan en +voor haar linkerslaap hing, zoo lief, zoo gegolfd, toen ontmoetten hun +oogen elkaar weer, even. „Ik vind jou mooi, <span class="corr" +id="xd0e320" title="Bron: vindt">vind</span> jij mij mooi?” +„Ik wil je hebben als ik durf, wil jij mij hebben als je +durft?” „Even wil ik een levend mensch zijn, even vrij, een +Godin, geen dame van ’t Museumkwartier, geen dochter van die, +zuster van die, vrouw van die, moeder van die, vriendin van Mevr. die. +Even, in mijn gedachten. Mijn gedachten gaan naar jou door mijn oogen, +mijn gedachten kunnen wijd en zijd gaan, vooruit en achteruit in den +tijd, door alle bedeksels gaan mijn gedachten. Niemand kan hen vatten +of deeren, naar jou gaan mijn gedachten door mijn oogen.”</p> + +<p>En zoo gingen <i>zijn</i> gedachten naar <i>haar</i>, door zijn +oogen in de hare in deze luttele seconden. En niemand wist er van.</p> + +<p>En een hooge toren verrees uit zijn geest en een hooge toren uit den +hare. En ze zagen wijd en zijd over alles heen en alleen elkaar zagen +ze.</p> + +<p>Zoo dichtte ’t dichtertje z’n eindelooze gedicht verder +en de domste vrouw kan dat meedichten.</p> + +<p>Maar bij elkaar komen konden ze niet en dat was misschien juist +’t mooie.</p> + +<p>Bij de Hobbemastraat keek haar man even naar den conducteur en +direct ging die z’n hand naar de schel. En ze stond op en liep +achter haar man door de tram, correct en statig en zag niemand.</p> + +<p>Maar terwijl meneer afstapte en zij wachten moest op ’t balcon +voor den ingang, haar linkerschouder naar ’t dichtertje, <span +class="pagenum">[<a id="xd0e341" href="#xd0e341">17</a>]</span>en toen +’t bijna gedaan was, toen overwon ze nog even één +ondeelbaar oogenblik ’t <span class="corr" id="xd0e343" title= +"Bron: Museumkartier">Museumkwartier</span> en keek.</p> + +<p>„Ik vind je mooi en jij vindt mij ook mooi. Mijn hart zingt in +mijn lijf en m’n hersens zingen onder m’n haren. Mooi haar, +hé?”</p> + +<p>En ’t dichtertje dichtte z’n gedicht voort, eindeloos. +Maar ’t werd een somber gedicht, zoolang ’t duurde, en +Amsterdam was donker en ledig.</p> + +<p>Als een echt belachelijk dichtertje heeft i daarna nog een paar maal +’s middags in ’t Museumkwartier gedwaald, waar i zich +altijd erg arm voelde en nooit zeker was of z’n das wel goed zat +en z’n boordje wel schoon was en of i er heelemaal wel beschaafd +genoeg uitzag. Maar hij zag haar natuurlijk niet meer, mogelijk woonde +ze heelemaal niet eens in Amsterdam. Er was een huis op een hoek met +een klein tuintje er om en daar groeide een klimstruik tegen den muur. +Die bloeide in ’t zachte Novemberweer zonder blad, met kleine +gele sterbloemetjes. En hij maakte voor zich zelf uit, dat ze daar +woonde en de bloeiende struik noemde hij „Clara”.</p> + +<p>Toch hield i wel van z’n vrouwtje en z’n vrouwtje hield +veel van hem en ze lieten ’t mekaar aan niets ontbreken.</p> + +<p>Waarom heeft God ook een mensch tot dichtertje gemaakt?</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e356"> +<h3 class="normal">IV.</h3> + +<p>De duivel heeft altijd schik in lieve, jonge, natuurlijke vrouwtjes, +die veel van hun wettigen man houden. Als ze een jaar of wat getrouwd +zijn krijgen ze een vreemd heimwee naar een land, dat ze kennen. Maar +ze zijn er toch nooit geweest. Hoe <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e361" href="#xd0e361">18</a>]</span>kunnen ze verlangen naar iets +dat ze niet kennen? Hoe kun je iets kennen dat je toch niet kent? +Vreemd, wat missen ze? En zingende zetten ze in den voorjaarsmorgen de +balkondeuren open en ineens zijn ze weer vaag droevig. Waarom toch? +<span lang="fr">C’est <span class="corr" id="xd0e365" title= +"Bron: la">là</span> , c’est <span class="corr" id= +"xd0e368" title="Bron: la">là</span> qu’il faut +être<span class="corr" id="xd0e371" title="Bron: ,">.</span> +La?</span> Waar? „’k Ben mal”. En ze drukken hun +kindje tegen zich aan en zoenen ’t erg.</p> + +<p>Coba zit op ’t terras van de „Beursbengel”, op +’t Damrak, aan zoo’n tafeltje met zwaar rond marmeren blad, +met een koperen band om den kant. Haar kindje zit tegenover haar, de +bloote beentjes van het kindje met witte halve kousjes bengelen voor +haar stoeltje. Het krijgt een taartje met een glas melk. ’t Eet +met haar kleine vingertjes, haar lekkere oogen zijn zoo groot en kijken +zoo overal heen. ’t Kindje is onder den indruk van zoo iets +heerlijks en al die menschen, maar ’t is erg blij. Moedertje +kijkt of ’t kleintje niet morst en helpt haar zachtjes, maar zegt +niet veel.</p> + +<p>In den hoek zit de duivel en draait z’n snor op. Eens heb ik +een vrouw hooren zeggen, een hoogstaande vrouw<span class="corr" id= +"xd0e379" title="Bron: .">:</span> „Zoo’n vent, wat +verbeeldt zich die wel? Een man die denkt dat ik verliefd zal worden, +omdat i zich zelf aan een brok haar trekt, bah.” Vertrouw die +vrouw niet te veel. Nu ligt ze ’s nachts wakker en bijt in haar +natte kussen.</p> + +<p>Coba trekt haar manteltje uit, legt ’t over haar knieën, +’t is te warm voor een blauw cheviotten mantelpakje. Een wit +bloesje heeft ze aan, haar armen schijnen er door, zoo rose-bruin en +’t allerbovenste van haar rug en borst. Je ziet waar haar hemd +eindigt en dat ’t met kanten strooken van haar schoudertjes +hangt. Nu trekt ze haar bovenlip even naar binnen en maakt haar +onderkaak langer en strijkt met de rechterhand haar haar glad, ze +draait even met haar hoofd <span class="pagenum">[<a id="xd0e384" href= +"#xd0e384">19</a>]</span>en ’t puntje van haar tong komt te zien +en strijkt langs haar bovenlip en verdwijnt schielijk. De duivel draait +aan z’n snor. Nu praat ze lief met haar kindje, ze lacht, al haar +tanden laat ze zien; ze heeft een sterk gebit, alle tanden staan +aangesloten en ze zijn schitterend wit, om haar zoo je hand voor te +houden, dat ze er in bijten kan, aan den buitenkant tusschen pink en +pols. Het is in ’t begin van Mei. Voor ’t eerst van +’t jaar heeft ze een bloese aan die driehoekig is uitgesneden en +ook haar borst is wit, zoo erg wit, dat de duivel moet denken aan het +licht uit den hemel. En de hoeken van haar sleutelbeenderen bij +’t kuiltje van haar hals staan zoo pittig. Met haar slanke +vingers strijkt ze langs den rand van haar bloese. Nu veegt ze de +handjes van haar kindje af en haar toetje, met haar zakdoekje, dat een +opengewerkten rand heeft. En ze neemt ’t handje van ’t kind +in haar twee handen en drukt ’t en geeft haar een zoentje op haar +groote oogjes en ’t kindje vraagt: „Maatje, waarom doet u +dat?” En ze kleurt en vraagt: „Wat, Bobi?” +„Waarom zoent u me ineens?” „Maar kindje, maatje +zoent je toch wel meer ineens? Wil Bobi nog een taartje? Maar dan moet +je je niet zoo vuil maken, hoor. Zal mammi ’t zelf gaan uitzoeken +voor kindje? Zoet blijven zitten hoor!” En maatje gaat naar +binnen, haar heupen draaien heel even en haar blauw cheviotten rok gaat +heen en weer. En dan komt ze terug met ’t taartje op een +schaaltje en uit de deur lacht ze tegen haar kindje en ze gaat weer +zitten. De duivel draait aan z’n snor. En dan in eens wordt ze +bang. Als i haar eens aansprak? Wat moest ze doen? „Kom Bobi, +maak voort, wacht, zal ik je helpen?” En op de punt van ’t +vorkje steekt ze haar ’t halve taartje in ’t mondje, +’t is of de dikke dame naast haar draait. ’t Kindje heeft +’t toetje vol slagroom. „Bah, wat een vies kindje.” +„Mammi, dat doe je zelf.” <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e386" href="#xd0e386">20</a>]</span>Daar is Pa. Hij groet en neemt +z’n hoed af voor den duivel en de duivel neemt z’n hoed af +voor Pa. Maatje kleurt weer, nu tot ’t kuiltje van haar hals. +Maar ’t dichtertje ziet dat niet, hij is te lang getrouwd.</p> + +<p>Ze staat op en helpt ’t kindje van haar stoel. „Wil je +meteen weg?” „Ik moet nog wol koopen om mijn manteltje af +te breien. Ik kan nergens de kleur krijgen. ’k Ben in wel vier +winkels geweest en toen dacht ik, ik zal maar eerst hier naar toe gaan, +want ’t werd zoo laat.” De oogen van ’t kindje worden +heel groot en kijken naar boven naar maatje. „Nou vooruit dan +maar, heb je betaald? aanneme!” Dichtertje dopt, de duivel dopt, +maatje knikt stijf. Bobi wuift met haar handje en zegt met een hoog +stemmetje: „Dag meneer.” De duivel knikt en lacht en knijpt +een oog dicht. „Maatje, die meneer heeft al dien tijd naar u +gekeken.”</p> + +<p>Gelukkig, ’t dichtertje hoort niets, zijn gedicht zonder eind +is weer in een stadium datti er stapel zot van wordt. Hij ziet op dat +terras al die vrouwen zitten en er gaan er voorbij op straat. „O +God,” denkt i, „als er nu eens een wonder gebeurde, als nu +eens in eens van al die vrouwen al de kleeren afvielen?” Een +dichtertje dat den waanzin nabij is denkt rare dingen. U en ik lezer +denken nooit zoo iets. En mijn lezeressen..... heilige onschuld, ik +moet er niet aan denken.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e392"> +<h3 class="normal">V.</h3> + +<p>Zes jaar waren ze getrouwd. En terwijl zij iederen morgen brood +sneed en boterhammen smeerde en thee schonk voor hem, voor kleine Bobi, +voor ’t dienstmeisje en soms voor de werkster.... Snijd eens +één keer brood en <span class="corr" id="xd0e397" title= +"Bron: smeert">smeer</span> eens boterhammen <span class="pagenum">[<a +id="xd0e400" href="#xd0e400">21</a>]</span>voor vier kinderen, als je +’t niet gewend bent, wat de ongelukkige schrijver van deze +geschiedenis eens gedaan heeft, volslagen uitzinnig <span class="corr" +id="xd0e402" title="Bron: wordt">word</span> je d’r van. Op +d’n duur zal ’t wel wennen, maar o lieve Heer, op den duur +moet ’t toch ook afgrijselijk vervelend wezen, als je ’t +ongeluk hebt er over na te denken.</p> + +<p>Nu dan, terwijl zij voortdurend dit alles weer deed, behaagde +’t God, den echten God van hemel en aarde, Dora, haar zusje, te +doen opgroeien en vrouw worden, zoo mooi als een renpaardje. Zij was +een van die twee zusjes, die in bed waren gestopt, toen i voor ’t +eerst boven mocht komen.</p> + +<p>Het duurde lang voor hij haar zag. Maar <i>zij</i> had <i>hem</i> +allang gezien. Vijftien jaar was ze toen. Hij was pas getrouwd, iets +meer dan een jaar en kwam van een reis terug, heelemaal verbrand. Een +licht grijs pak had hij aan en bruine schoenen en een wit hoedje met +heelemaal neergeslagen rand. Toendertijd gooiden ze je in de +Reinwardtstraat nog met steenen als je den rand van je hoed heelemaal +neergeslagen had<span class="corr" id="xd0e415" title="Bron: +;">,</span> nu mag ’t. Zijn schoonouders woonden toen op ’t +land, ergens bij den IJsel in een wit huisje met een serre, en een +weranda langs de bovenverdieping. Ze was nog nauwelijks meer dan een +kind, haar rokje kwam maar halverwege tusschen knie en enkel. Nu loopen +de volwassen vrouwen zoo. Ze had een jurkje aan met banden over de +schouders, met dikke roode strepen verticaal, daartusschen smalle witte +strepen. De schouderbanden waren enkel rood. In dit hooge jurkje dat +over de borsten reikte, droeg ze een wit bloesje met stijven opstaanden +kraag. Ook <i>haar</i> gezichtje was gebruind. ’t Donkere haar +droeg ze met een scheiding en van achteren loshangend in een zwarten +strik. Ze was blootshoofds en speelde op ’t gras voor ’t +huis als een kind diabolo, voor ’t laatst, maar dat wist ze niet. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e421" href= +"#xd0e421">22</a>]</span></p> + +<p>’t Was in ’t begin van Juni, de hooge boomen achter en +op zij van ’t huis waren een groene berg, massief. Hier en daar +stond er een bruine beuk tusschen. De roode meidoorn was uitgebloeid, +de roode bloemen van de kastanjes waren afgevallen, de ijle kaarsjes, +die er van waren overgebleven, stonden rechtop. De +accaciá’s bloeiden en de jasmijn. De serre en alle drie de +deuren aan de weranda stonden wijd open. Er was een klein rond +vijvertje voor ’t huis met bladen en witte bloemen van de +waterlelie er in en riet en gele irissen aan den kant. Voor den tuin +liep de grindweg en aan den overkant van den weg en ook aan deze zij er +van, links en rechts van den tuin, stond alom de groene rog +manshoog.</p> + +<p>Met de geheven armen wijduit ving ze de diabolo op ’t touw, +maar hij viel en toen ze zich bukken wilde zag ze den man van haar +zuster.</p> + +<p>„Dag Dora, ken je me niet meer?”</p> + +<p>Hij zag een kind en ’t grasveld, en ’t vijvertje en +’t witte huis en de hooge boomen en de accacia’s en jasmijn +in bloei, op zij. Hij was pas getrouwd en nog niet begonnen aan +z’n gedicht zonder einde. Maar zij zag hem, haar oogen werden +groot, ’t bloed gutste in haar lijf naar boven. Waarom vloog ze +haar zwagertje niet om z’n hals en zoende ’m? Dat had ze +altijd gedaan, want hij was een lief zwagertje, die bonbons en brochjes +meebracht en rumboonen, de rumboonen stilletjes.</p> + +<p>„Dag Ee,” zei ze en gaf ’m een hand.</p> + +<p>„Dora, wat zie je d’r lief uit, is m’n schoonmama +thuis en m’n schoonvader?” Hij wilde in haar wang knijpen, +zooals hij dat „de kinderen” altijd gedaan had, maar ze +liep hard weg en viel ’t huis binnen. „Daar is +Ee.”</p> + +<p>De diabolo lag op ’t pad en de stokjes met ’t touw op +<span class="pagenum">[<a id="xd0e436" href= +"#xd0e436">23</a>]</span>’t grasveld. Hij raapte ze op en zoende +z’n schoonmoeder en schudde den ouden heer de hand met geweld. +„Hier zusje, daar heb je je speelgoed! Is Em nog op de +kostschool?” En schoonmama, die graag zag zoenen in eer en deugd, +vroeg: „Hebben jelui mekaar al behoorlijk goeien dag +gezegd?” Maar zij ging haastig de kamer uit met ’t +speelgoed en liep naar boven en stond op haar kamertje voor ’t +open raam. Gek, ze hijgde anders nooit, nu haalde ze diep adem. En ze +voelde met haar handen dat haar borsten groot werden. En ’t +grasveld voor ’t huis en ’t vijvertje met de bladen en de +witte bloemen, met ’t riet, dat zachtjes heen en weer ging en de +gele lissen en links aan den kant van den tuin de bloeiende +accacia’s en de jasmijn bij het <span class="corr" id="xd0e438" +title="Bron: rhodondendronboschje">rhododendronboschje</span>, dat +uitgebloeid was en de rogge over den weg, die golvend glansde, al die +dingen leken zoo nieuw en zoo mooi. De leeuwerikken zongen overal, een +reiger vloog, de lucht was zoo hoog en de boomen ruischten om ’t +huis en ’t licht—kun je ’t licht pakken en aan je +drukken en in je? Ze deed haar handen samen om haar achterhoofd en +voelde haar borsten optrekken. Toen rekte ze zich heelemaal uit. De +armen wijduit omhoog, als bij ’t diabolospel. En ze voelde de +lucht doordringen tot onder in haar longen.</p> + +<p>Kalm kwam ze de trap af en zong ’t koor uit de +Maccabeeën: „Dag vol licht en hemelgloed,” wat ze vaak +had gezongen, zonder er veel bij te denken. Toen ging ze de kamer +binnen en zei: „Dag Ee”, en ging op haar teenen staan en +rekte zich uit en zoende ’m op z’n mond, als vroeger, +zusterlijk. En hij, die een gesprek had met z’n schoonvader over +lijnolie, pas van de reis terug, wat moet een dichtertje al niet doen, +hij zei enkel:</p> + +<p>„Kind, wat wor je groot, ik hoef je waarachtig niet eens meer +op te tillen.” <span class="pagenum">[<a id="xd0e445" href= +"#xd0e445">24</a>]</span></p> + +<p>En toen hield ze al zooveel van ’m, dat ze niet eens kwaad was +omdat ie dat zei. „Haar borsten werden immers al groot, wacht +maar.”</p> + +<p>„Dora, de melk kookt over, Maartje is naar ’t +dorp.” En Dora vlug naar de keuken om ’t stel uit te +draaien.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e450"> +<h3 class="normal">VI.</h3> + +<p>Voor ik verder ga wil ik even vertellen dat ook mijn manuscripten +door m’n vrouw worden overgeschreven en dat ze de poëzie in +dit verhaal niet begrijpt. Dat Coba coquetteerde vindt ze niet zoo erg, +dat kwam doordat ’t dichtertje haar verwaarloosde. Die dame in de +tram had een klap op haar gezicht moeten hebben en ’t dichtertje +ook. Gek, in andere verhalen vindt ze zulke dingen niet <i>zoo</i> erg. +’k Denk dat ’t komt doordat <i>ik</i> dit geschreven heb. +Ze moet toch den auteur weten te onderscheiden van meneer Nescio, maar +dat gaat haar te hoog. De situatie is voor mij pijnlijk, mijn huiselijk +geluk is ietwat gestoord, <i>toch</i> ga ik door.</p> + +<p>Daar wandelt de God van Nederland weer op ’t Damrak over +’t gloeiende asfalt. Weer heeft hij ’t zelfde bruinige pak +aan en denzelfden hoed op en schilfertjes op z’n kraag. Nu heeft +hij een zakdoek om z’n boordje gelegd, voor ’t zweten. +Z’n wandelstok zetti een heel eind van z’n lichaam neer. +Z’n grauwige bakkebaarden wandelen mee.</p> + +<p>God van hemel en aarde, van land en zee, neem deze benauwenis van +mij weg, schep ’m op uw ééne hand van ’t +Damrak en leg ’m zoetjes neer op een belt, bij blauwe pannen +zonder <span class="pagenum">[<a id="xd0e468" href= +"#xd0e468">25</a>]</span>bodems en vertrapte blikjes en verroeste +hoepels van vaten en asch en garnalendoppen, ergens waar ik nooit +kom.</p> + +<p>Nu kan mijn geest mijn verdomde zelf verlaten en recht naar boven +gaan als blauwe rook in een stillen zomeravond, als een verre koe +klagelijk loeit.</p> + +<p>En nu is alles weg dat geweest is en ik ben Dora en in een nieuwe +wereld, die dezelfde is als de oude, maar gezien van de voeten des +Vaders, van waar ik ook neerzie op Dora, die ikzelf ben, een vrouw nu, +een meisje, zoolang de genade duurt.</p> + +<p>En zooals de wereld thans nieuw is voor mij, zoo lag ze nieuw en +maagdelijk en goedertieren uitgespreid voor Dora na dien dag. O, ze +<span class="corr" id="xd0e476" title="Bron: aanvaarde"> +aanvaardde</span> ’t wonder, maar ze begreep ’t niet en ze +begreep zich zelven niet, zooals de aarde zich zelve niet begrijpt, +waaruit ’t koren groeit, dat groen is en geel wordt en wordt +gemaaid en de hooge garven staan op de gele stoppels en de aarde weet +er niet van.</p> + +<p>En haar borsten <i>werden</i> grooter, ze bewogen bij ’t +loopen. Toch was ze een tenger meisje met een duidelijk kuiltje in haar +hals, met duidelijke peesjes en ’t begin van haar +sleutelbeenderen duidelijk afgeteekend, net als haar zuster. En als ze +’t hoofd op zij deed, zag je een diep kuiltje op haar schouder +als ze haar losse kiel aan had, die vierkant was uitgesneden. In haar +bruine gezichtje waren haar oogen zoo wit en zoo donker blauw. Het wit +was zooals ik eens de bevroren Zuiderzee gezien heb. Maar uit ’t +blauw scheen al de warmte van haar lijfje, dat toch niet koeler werd. +En als ze dan met haar handjes op haar rug stond, stevig op de beenen, +de voeten een eindje van elkaar, dan zag je de punten van haar +schouderbladen en een holte daartusschen, als een gedicht, die de +gedachten trok naar verten, als een rivier, die gestrekt ligt, ver, en +zich dan wendt en waarvan <span class="pagenum">[<a id="xd0e484" href= +"#xd0e484">26</a>]</span>je ’t eind niet ziet. En als ze haar +hals boog, ze droeg ’t haar nu opgenomen, dan keek de God van +hemel en aarde even op van z’n eeuwige contemplatie der eeuwige +landen en zeeën en leunde z’n hoofd op z’n +rechterhand, die steunde op z’n dij, de duim onder den kin en de +wijsvinger langs zijn wang en aanschouwde het bruine knobbeltje boven +de holte, die een gedicht was en de kleine haartjes die glinsterden in +de zon en glimlachte. Daarna keek hij weer ernstig langs z’n +voeten en zag zijn Rijn wenden tusschen zijn bergen en peinsde: +„Hoe was hij er ook weer toe gekomen, ’t Duitsche rijk te +laten stichten? Die Pruisen.....”</p> + +<p>En z’n edel, hareloos gelaat versomberde, er kwamen twee diepe +plooien boven z’n rechten sterken neus.</p> + +<p>Maar <i>zij</i> dacht aan geen Pruisen. Zij dacht hoe een lieven man +haar zuster had en dat ’t goed was van haar zwager te houden. Hij +was toch haar broer. En een dichter. Dat had Coba haar verteld. En een +dichter dat was een van hen, die God lief had. Dat had ze in een boek +gelezen.</p> + +<p>Ze was nu zoo oud, dat ze verheven boeken las met een mondje vol +chocola en de rest van de reep op ’t tafeltje.</p> + +<p>Als zij ook eens dichten kon of—schrijven. Een boek over jonge +liefde. Jonge liefde, daar las je toen veel van. En als ze ’s +avonds aan den IJseldijk lag, de fiets naast haar plat in ’t +gras, met een grasje in haar mond, dat ze om en om draaide en over +’t water keek, waar ’t zeil van een tjalk met geraas zakte +langs den mast en slap viel, dan probeerde ze het. Maar er kwam niet +veel. Ze werd wel heel week van binnen, haar hartje en haar longetjes +werden zoo groot en zoo weemoedig vol. Ze voelde ’t +avondlandschap in haar ruggestreng van boven tot onder. De koeien, die +in ’t water stonden en dronken en zichzelf zagen, <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e497" href="#xd0e497">27</a>]</span>’t +rammelen van de ankerketting, ’t licht dat opgetrokken werd aan +den mast van de tjalk, ze brachten tranen in haar groote oogen. Maar er +kwam niets. ’t Grasje in haar mond spleet ze in de lengte met +haar twee nageltjes, maar er kwam niets.</p> + +<p>Ze stond op. Aan de bleeke lucht schenen de sterren, ’t water +rimpelde en warrelde en draaide en stroomde alsof er geen Dora stond in +den kleureloozen zomeravond. Een zware wagen kraakte moeizaam over den +grindweg in de verte. Weemoed steeg op uit ’t duisterende land, +’t water hield nog wat licht.</p> + +<p>Toen strekte ze de handen uit, maar er was niemand die antwoordde. +Toen wist ze niet of ze sterven wilde of leven en reed langzaam op haar +fiets naar huis terug, waar moeder zat te gapen met ’t Nieuws van +den Dag onder de petroleumlamp en haar bril op de punt van haar neus. +Zoo keek ze Dora strak aan. Daarna zette ze haar bril af, vouwde +’m op, voelde op de krant naar ’t huisje er van en bukte +omdat ’t andere stuk wel onder tafel zou liggen. „Hier +moe.” Toen stond moe op, vouwde gapend de krant dubbel, keek op +’t wekkertje dat op den schoorsteen stond en zei geeuwend: +„Kwart-over tienen.”</p> + +<p>Op haar kamertje kleedde Dora zich uit en rook de geur van haar +eigen warme schoone lichaampje. En een groot verlangen vulde haar +opnieuw, zooals ’t avondlijke land haar met een groot verlangen +had vervuld, en ook de donkere rivier, die uitliep in een punt, die +even lichtte waar i zich wendde en verdween. Maar wat ’t was, +wist ze niet.</p> + +<p>En in eens zag ze alles weer voor zich in ’t donker van de +kamer, ’t water met de tjalk die geankerd lag met z’n licht +in de mast, de koeien aan ’t water aan den overkant, dichterbij. +Ze zag dat de avond niet viel, maar opkroop uit ’t land, voor +’t eerst <span class="pagenum">[<a id="xd0e507" href= +"#xd0e507">28</a>]</span>gaf ze zich daarvan rekenschap. En ze zag +vooral ’t end van de rivier, de bocht, die in een punt uitliep, +waar een groenige lichte plek in ’t water was, daar waar de oever +rondboog. En ze hoorde ’t verre kraken van den zwaren wagen over +den grindweg.</p> + +<p>„God, als ’t eens waar was, dat U mij lief heeft,” +zei ze kinderlijk.</p> + +<p>En ze droomde dien nacht, dat Ee wandelde met Coba op een wei, zij +in een wit linnen mantelpakje en hij heelemaal in wit flanel, met een +omgeslagen rand aan zijn broek en een platten stroohoed op en bruine +schoenen. En dat ze tegen elkaar lachten en hij haar zoende op haar +mond, vier zoenen achter elkaar en dat ze zich lachend losmaakte. En +dat zij, Dora, op haar zuster toeliep en haar armen om haar hals sloeg +en haar hoofd tegen haar schouder legde en zei: „Coba wat ben je +toch lief.” En toen stond daar in eens haar moeder, nu met haar +bril boven op haar voorhoofd en zei, „dertien minuten over half +twee.”</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e513"> +<h3 class="normal">VII.</h3> + +<p>Intusschen liep ’t beminde dichtertje kalmpjes als een net +burgerheertje zijn wegje af naar z’n graf en op ’t Damrak +en op ’t Rokin en in heel Amsterdam en overal ging ’t +verkeer z’n gang, alsof er aan ’t dichtertje niets gelegen +was.</p> + +<p>Hij maakte wat promotie in z’n betrekking en erfde een +kleinigheid, veranderde gaandeweg van kleermaker en schoenenwinkel, +kocht toen ook dat witte flanellen pak, rookte geregeld sigaren van +vier cent inplaats van tweeëneenhalf, had ten slotte zelfs een +kistje in huis, droeg fijne overhemden en niet <span class="pagenum"> +[<a id="xd0e520" href="#xd0e520">29</a>]</span>meer van die dikke +wollen sokken, waschte z’n handen voor en na ’t eten, en +gaf iedere week enkele guldens uit in cafés, alleen en met +z’n vrouw. Hij verheugde zich in den beleefden groet van +z’n sigarenwinkelier en in de eerbiedige familiariteit van den +conducteur op lijn twee. Op kantoor werti door de jaren wat ijveriger, +begon wat van z’n werk te maken en het gebeurde zelfs datti +’s avonds terugkwam, ofschoon z’n baas de lui daar nooit om +vroeg. De concierge respecteerde hem steeds meer, hield ’m voor +een heele geleerde. Zelfs zijn tante uit Delft of Oldenzaal begon tegen +’m op te zien en knikte goedkeurend als Coba haar verhaalde hoe +haar neef vooruitging. Hij zelf sprak er nooit over. Hij was nu +geabonneerd op ’t Volk, ’t Handelsblad en de Groene, lid +van de Partij en den Algemeenen Nederlandschen Bond van Handels en +Kantoorbedienden. Op vergaderingen kwam i niet, maar als ze bij hem +kwamen met een steunlijst voor een werkstaking of om een uur loon voor +de Partijkas, dan gaf hij hun een sigaar en Coba schonk een kopje thee +en dan praatte-n-i heelemaal niet uit de hoogte met ze en teekende voor +een riks of vijf gulden en bracht ze tot de trap en trok de deur voor +hen open. Hij was toch zelf ook maar in loondienst en had als jongen +ook zoolbeslag en hoefijzers onder z’n schoenen gehad en heel +vroeger in een huis gewoond waar de buren altijd de trapdeur open +lieten staan en aan tafel gezeten met een pan rijst, voor dat z’n +vader dat werk had gehad waar i zoo aardig aan had verdiend.</p> + +<p>En toen i weer opslag had gekregen aten ze voortaan iederen dag soep +vooraf en Coba kocht drie zilveren servetringen, voor Bobi ook +één, en wilde voortaan geen brood meer meenemen als ze +’s Zondags de stad uitgingen, wat ze nog heel lang gedaan hadden. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e524" href= +"#xd0e524">30</a>]</span></p> + +<p>Ook z’n vrinden waren vooruitgekomen in de wereld. Bonger, de +dokter en Graafland, die hoofdcommies was bij de post en ’t +boekenschrijven had opgegeven en van der Meer, die in automobielen dee +en ’t dichten verachtte. Die niet vooruitgekomen waren zag je +heelemaal niet meer. Daar had je Kool, die altijd z’n brood met +z’n twee handen at en die zoo lang had geprakkizeerd om de wereld +te hervormen, datti koloniaal was geworden. God weet waar die nu zat, +eerst hadden ze mekaar geschreven, maar toen had dat opgehouden, je +wist niet meer wat je schrijven moest. Hein hatti een tijdje geleden +nog eens ontmoet. Die moest en die zou schilderen. De ziel der dingen +schilderdeni, maar ’t bracht nix op en toen z’n vader was +gestorven hatti heelemaal nix. In jaren had ’t dichtertje hem +niet gezien.</p> + +<p>Op een dag loopti door de Pietervlamingstraat en daar ziet i +’m, als kraai verkleed. Hein, die één maal +geexposeerd had: „Portrait d’un jeune homme poitrinaire et +syphilitique,” theosofisch „opgevat.” Er moest een +groenteboer begraven worden. De kraaien stonden op de kleine steentjes +te wachten, ze hadden parapluies bij zich, Hein ook. ’t Was +druilerig weer. Scheef op z’n kop stond een rouwhoogehoed, die +’m te klein was. Z’n gekleede rouwjas met tressen hatti +dicht geknoopt. ’t Ding was veel te nauw en barstte haast open en +zat vol malle plooien om z’n ribbekast. „Jonge,” zegt +Hein, „wat ben jij een fijne man geworden.” Meteen dragen +ze, Goddank, den dooien groenteboer z’n deur uit. ’t Is +niet zoo makkelijk iets te wezen in de wereld, ook al ben je een +dichtertje en heb je jezelf wel zoo wat in de gaten. Hij liep toch al +niet zoo graag meer in die straten, na dien tijd kwam i er liever +heelemaal niet meer. En dan moet je mee uit eten genomen worden en een +spijskaart <span class="pagenum">[<a id="xd0e529" href= +"#xd0e529">31</a>]</span>voor je krijgen waar geen regel op staat die +je begrijpt. En dan neem je den eersten keer overal te veel van omdat +je niet precies weet wat er komt en nooit weet hoe ver je bent. En de +volgende maal zal je ’t beter doen en dan krijg je lang niet +genoeg en moet een groote zware sigaar rooken met een leege maag. Dan +wensch je dat je vader je maar bij de stadsreiniging had gedaan +indertijd, om met een blauwe kiel en een ratel en een glimmende leeren +pet met een koperen nummer op een stil, zonnig grachtje te loopen +ratelen in de vroegte, zonder er wat bij te denken, op schoenklompen +met dubbele zoolen.</p> + +<p>En achtentwintig jaar voor hem uit, op ’t wegje naar z’n +graf zag i ’t grijze hoofd van z’n vader loopen, dien +’t ook altijd goed was gegaan en die ook nooit iets bijzonders +had bereikt. Hij zag zichzelf al loopen over 28 jaar, met net +zoo’n hoofd en kreeg ’t gevoel of i z’n eigen vader +was. En drieentwintig jaar achter ’m liep z’n dochter, nu +nog z’n dochtertje. Z’n Bobi van nu zou over drieentwintig +jaar nergens wezen en toch zou ze den weg afloopen dan, dezelfde en +toch een ander. En ’t dichtertje vond ’t een zinnelooze +optocht, die ’m droefgeestig maakte.</p> + +<p>Maar in dit nette, onschadelijke, jonge burgerheertje leefde nog +iets, dat geen heertje was, maar een mensch, die niet zoo maar dood wou +gaan, die zichzelf een toren wou oprichten tot de blauwe lucht, om te +staan in eeuwigheid. En een beest dat zich zat wilde vreten aan al +’t onverschillige levende en doode, dat maar dee of hij er niet +was en zich wederom zat <span class="corr" id="xd0e535" title="Niet in +bron">wilde</span> vreten tot ’t alles opgevreten had en alleen +over was met ’t niet.</p> + +<p>Maar daar hij niet wist hoe i beginnen moest, kwam er nooit iets +van. Hij bracht ’t niet verder dan dat nu en dan +één van z’n gedichten in een tijdschrift werd +opgenomen en dat ’t Handelsblad ’m prees, maar dat prijst +zooveel, en dat meneer <span class="pagenum">[<a id="xd0e540" href= +"#xd0e540">32</a>]</span>Scharten hem, Goddank +„veelbelovend” noemde. En z’n vrienden, die ernstige +mannen waren geworden, zeiden een enkel waardeerend woord er over, als +ze ’m bij gelegenheid eens zagen, die dweepten niet meer. En de +afleveringen der tijdschriften begonnen langzaam te vergaan, zooals +’t leven van ’t dichtertje en overigens gebeurde er niets. +De lui op kantoor lazen geen tijdschriften en hij schreef trouwens toch +onder een anderen naam.</p> + +<p>Eens op de Zaandammerboot zat een verloofd stel naar ’t water +te kijken, hij had zijn rechterarm om haar schouder en hield haar +rechterpols vast en zij legde weer haar linkerhand op zijn rechter en +zoo zaten ze dicht tegen elkaar aan. ’t Dichtertje keek naar hen, +zoo’n net verloofd stel is zoo aardig om te zien. Dat die +kinderen onrustig zijn omdat ze meer willen en zich warm maken om wat +ze niet kunnen en niet durven en nooit weten waar ze zullen ophouden, +dat zie je niet en daar denk je niet over. ’t Was heel aardig en +misschien waren ze nog maar pas verloofd en tevreden met elkaar vast te +houden en te dwepen. Toen keken ze elkaar lachend aan en hij zei:</p> + +<div class="poem"> +<p class="line">„Ik kijk van terzij in je groote oogen.</p> + +<p class="line">En zie een blauw’ en een gouden vonk”</p> +</div> + +<p>en zoende haar op haar mond. Zij bloosde: „Die meneer keek +net.”</p> + +<p>Dat was de eenigste keer dat ’t dichtertje zijn leven voelde +leven in ’t hoofd van een ander mensch en toen werti nog +verlegener dan ’t meisje en bloosde ook en gaf een kwartje aan +den man die geld kwam ophalen voor de muziek.</p> + +<p>Daarna was noch aan de doode, noch aan de levende dingen meer te +merken, dat ze weet hadden van wat ’t dichtertje beleefd had in +z’n dichterhoofd, datti meedroeg <span class="corr" id="xd0e555" +title="Bron: opweg">op weg</span> naar z’n roemlooze graf. <span +class="pagenum">[<a id="xd0e558" href="#xd0e558">33</a>]</span></p> + +<p>’t Dichtertje kreeg er genoeg van. Hij had nog iets heel moois +liggen:</p> + +<p>„Mijn doode hart is zoo zwaar te dragen”. Dat gooideni +maar in ’t keukenfornuis, de haard brandde niet, want ’t +was zomer.</p> + +<p>En toen werti zoo kwaad op alle levende en doode dingen, datti +z’n eindelooze erotiek onderbrak en een grimmig boek schreef, dat +’m in eens beroemd maakte. Maar dat was later pas, dat komt <span +class="corr" id="xd0e565" title="Bron: strak">straks</span>.</p> + +<p>Voorloopig deeti alleen nog maar z’n gave tanden en kiezen op +elkaar en daarna zeidi, alleen in z’n kamer, hardop: „Een +groot dichter worden en dan vallen, Godverdomme.” Z’n +schoenen hatti losgemaakt en i schopte er één van +z’n voeten datti een slag gaf, waar mevrouw beneden van +schrikte.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e570"> +<h3 class="normal">VIII.</h3> + +<p>Dat was in den zomer en in ’t najaar was ’t dichtertje +zoo ver datti „onmogelijk” van kantoor weg kon. Z’n +tante had reden tot tevredenheid. Haar neef „hattet druk”. +Drie, vier avonden in de week zat i op kantoor. Hij had een week bij +haar zullen logeeren in Velp, waar zij tegenwoordig stil leefde, de +zaak had ze verkocht. Maar hij kon niet weg, als een heusche heer.</p> + +<p>’s Zondags las i thuis de mail, om toch maar vooral niet te +denken en als er visite kwam, zei Coba: „Ik geloof uit Shanghai, +is ’t niet Shanghai, Eduard?” En tante zag in gedachte al +een circulaire waarin stond „dat wij onzen langjarigen +medewerker, met ingang van 1 Januari,—dat is wat gauw, met ingang +van 1 Juli tot mededirecteur hebben benoemd.” <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e577" href="#xd0e577">34</a>]</span></p> + +<p>Maar ’t kwam even anders.</p> + +<p>Pa was dood. Pa had altijd buiten willen wonen. Vier jaar lang hatti +kippen gehouden en de pauw voer gegeven en vruchtboompjes geplant, die +dood waren gegaan. En boekgehouden. Als de eieren in ’t dorp zes +centen <span class="corr" id="xd0e582" title="Bron: kosten"> +kostten</span> in ’t winkeltje, kwamen ze hem op acht. Maar als i +de keuken binnenkwam met zes eieren en z’n voeten naveegde op de +mat, vontti dat je voor die twaalf centen meer, <i>ook</i> waar +kreeg.</p> + +<p>En moe had zich geschikt en zoo veel mogelijk meegeleefd en nix +laten merken, als een echte goeie ouwerwetsche moe. En ’s avonds, +alleen onder de lamp, op d’r krant gestaard over haar bril en aan +de Linnaeusstraat gedacht. <i>Zij</i> kon niet om negen uur naar bed. +Ze zag de trams rijden in den avond over ’t pleintje bij de +Mauritskade, waar ze op uitkeek van haar bovenwoning, ze zag de lichten +schuiven. En de boomen van het Muiderbosch, die bladerloos heen en weer +gingen langs de donkere lucht, met de zwarte kraaiennesten. Dan kon je +zoo echt naar ’s zomers buiten verlangen. En ze dacht aan de +winkels op Zaterdagavond en de drukte van ’t winkelen en hoe ze +zelf door de van Swindenstraat liep met ’t boodschappenmandje +onder haar schort, in den tijd dat ’t hun nog niet zoo goed +ging.</p> + +<p>Zoo echt gezellig kon je dan nog eens praten. <span class="corr" id= +"xd0e595" title="Bron: He">Hè</span> jà, en de +Dapperstraat met twee rijen karren, groenten en visch en kaas en kopjes +en schoteltjes, met olielampen, die walmden en rustig wit licht in +witte ballonnetjes van eigengemaakt gas. En overal herrie en geraas. +Toen ze al lang deftig waren geworden, ging ze nog wel ’s +Zaterdagsavonds gerookte aaltjes koopen aan de kar met al die zwarte +stangen rechtop, met van die genoegerige koperen knoppen. Tot een +meisje met een groot bont schort en <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e598" href="#xd0e598">35</a>]</span>gekapt hoofd, zonder hoed<span +class="corr" id="xd0e600" title="Niet in bron">,</span> had gezegd: +„Jeisis, de raakdom komt oltjes kaupe.” Zoo’n +flodder, met bruine schoenen aan.</p> + +<p>En dan begon moe te soezen in de suizende stilte en met haar bril in +haar rechterhand zat ze te knikkebollen, tot ze wakker werd doordat ze +te veel voorover knikte. „Hè, mensche, ’k dacht +waarachtig dattik de tram hoorde bellen.”</p> + +<p>Onderwijl schreef Dora op haar slaapkamer in schoolschriften van een +dubbeltje proza over „Hem” en maakte zichzelf wijs dat hij +iemand was, dien ze niet kende en die komen moest<span class="corr" id= +"xd0e607" title="Niet in bron">.</span> En die schriften werden +weggestopt in een la, waar niemand in kon, ze bloosde, ofschoon ze +alleen was en niemand er van wist.</p> + +<p>Em was verloofd, met een boekhouder in Amsterdam en praatte over +haar huis, dat nog gezocht moest worden en dacht aan een kindje. Raar, +zoo’n vrijer, die „op stuk van zaken” en +„eventueel” zei en met een scherpe plooi in z’n +zwarte kamgaren broek bij ’t kippehok stond. En altijd hatti +’t weer met pa over „de Bovenkerken,” meneer +Bovenkerk, die in steenkolen dee en mevrouw Bovenkerk, die ’s +zomers in Zandvoort woonde op „<span lang="fr">Mon <span class= +"corr" id="xd0e614" title="Bron: Desir"> +Désir</span></span>”, en den jongeheer Bovenkerk, die +eindexamen vijfjarige zou doen. En de rest. Em was erg kwaad geworden, +omdat Dora eens had gezegd: „Daar heb je Bovenkerk”. +„Vrij jij met den IJseldijk”, had ze gezegd en bijna had ze +er bij gezegd: „Ouwe kneut.” Dora was een jaar ouder. Maar +haar opvoeding was haar gelukkig de baas gebleven. Dora had erg +gekleurd en niets teruggezegd. „Zou ze in één van +m’n schriften hebben gekeken? Ik laat er toch nooit +één zwerven.” Jasses wat een zwager. En als i +z’n witte vest aan had! En die oogen. Zoo echt een heer, die bij +den weg naar nix anders kijkt dan of i ook een kennis tegen komt. En +zoo slap. Hoe kon Em tegen zoo’n man aanstaan! <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e617" href="#xd0e617">36</a>]</span><i>Zij</i> +leunde nog liever tegen een dennestam. Nee dan was Coba heel wat beter +af. Zoo’n man als een zee! En meteen kreeg ze een visioen van wit +zand en zon en golven en branding, en roode en blauwe badpakjes en +witte jurken en witte en roode parasols. En van duinen met uitgeholde +flank, met helmsprieten, gebogen waaiend, er bovenop. En van een golf +die haar omsloeg in ’t water, ze proefde zout.</p> + +<p>Nu was pa dood en zouden ze verhuizen. Moe ging weer in de +Linnaeusstraat wonen, over ’t Oosterpark. Em zou ’t volgend +jaar trouwen en Dora moest maar naar kantoor. Zoo’n beetje helpen +in ’t huishouden en nu eens hier logeeren en dan eens daar en +eigenlijk nix doen maakt maar ongedurig. Ze zou nog eerst een paar +weken naar een vriendin gaan bij Berg en Dal om wat te bekomen van al +de narigheid en dan kon ze meteen naar Amsterdam in ’t nieuwe +huis trekken.</p> + +<p>Ee zou haar wegbrengen. Hij kon wel moeilijk nog een dag van kantoor +weg, maar hij zou ’t er dan maar afnemen.</p> + +<p>Dora keek al eens naar ’m: wat praatte n-i-raar.</p> + +<p>In den trein waren ze beleefd en welwillend voor elkaar, maar erg +stil. Ze reden over den IJsel en over den Rijn en Dora staarde met +groote stille oogen naar de rivieren, rechtop in haar zwarte jurk, de +handjes in haar schoot, tot zij ze niet meer zag en ook daarna zat ze +en staarde.</p> + +<p>En hij keek zoo nu en dan naar haar gezichtje en dan weer naar +buiten, om haar vooral niet te hinderen. En dan probeerde ’n-i of +hij haar zien kon in z’n verbeelding, eerst telkens een brok, +haar voorhoofd, en hoe de haren er boven waren, golvend, en haar +oogleden en haar lange donkere wimpers en dan haar zwarte wenkbrauwen +daar boven, even gebogen en dan dat alles bij elkaar en haar oogen, +haar oogen vooral, die zag hij telkens <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e631" href="#xd0e631">37</a>]</span>boven de akkers, en ’t +neusje dat nauwelijks wipte, zoo fijn en haar kleinen mond, dicht +gesloten de roode lippen, en de kleine oortjes, die rose doorschenen, +met ’t haar er boven en losse haren er voor en haar onderkaak, +zoo edel lang, met een spits kinnetje, waar een zoenkuiltje in was. En +dan moesti telkens weer kijken naar de twee rechtoppe richeltjes onder +haar neusje.</p> + +<p>Hij sloot even z’n oogen en zag ’t heele gezichtje +duidelijk voor zich, de bruine wangen nu ook. En daar was ’t ook +heel duidelijk buiten, voor de rij populieren, die nog maar weinig blad +hadden. Want ’t was al October. Hij moest even lachen om de +menschen, die hem voor een degelijk heer hielden.</p> + +<p>„Zeg is ’t waar, dat je tegenwoordig iederen avond op +kantoor zit?” Hij knikte. „Moet dat?” Hij haalde +z’n schouders op. „Waarom doe je ’t dan?” Hij +<span class="corr" id="xd0e637" title="Bron: lachtte">lachte</span> +weer. „Om vooruit te komen in de wereld. ’t Wordt je niet +cadeau gedaan.” ’t Leek haar nix prettig... „Wat zou +jij dan willen?”</p> + +<p>„Kijken... en denken... en schrijven,” zei ze en bloosde +heel even... „ten minste als je dat kunt.”</p> + +<p>Hij glimlachte akelig wijs. „Nix gedaan, Doortje. Je <span +class="corr" id="xd0e644" title="Bron: word">wordt</span> er nix beter +van, ’t stomste vee is ’t beste af. Geloof je niet dat +Bovenkerk een gelukkige kerel is?” Haar groote oogen gingen wijd +open in stille ontzetting. „<span class="corr" id="xd0e647" +title="Bron: Hé">Hè</span>, schrijven wat je denkt is zoo +fijn, zoo roef, roef, je weet zelf niet hoe je ’t doet. ’t +Staat er ineens precies<a id="xd0e650"></a> zooals ’t er staan +moet. En als je ’t dan naderhand leest, dan leef je in eens weer +je eigen leven van toen en toch weet je niet, of je dat nu zelf bent of +een ander.” Haar oogen schitterden, er waren tranen in. Ze +bloosde niet meer over zichzelf. Ze zat stil met haar hoofdje op haar +rechterhand, haar elboog op de richel voor ’t raampje en staarde +naar buiten. <span class="pagenum">[<a id="xd0e652" href= +"#xd0e652">38</a>]</span>En ’t dichtertje dacht: „dat is +een echte,” en dat ze hem nu voor een degelijk heer hielden.</p> + +<p>Maar hij bleef grimmig en wijs, „God brengt ons op een hoogte, +om ons te laten afdalen. De weg over den top is kort, maar de dalen +zijn lang. Die op den top is geweest, slijt zijn dagen in +verdriet.”</p> + +<p>Zij schudde langzaam haar meisjeskopje, zoo lief en toch zoo +nadenkelijk: „Ik leef altijd op den top.”</p> + +<p>Hij wou zeggen: „Goed zoo,” maar hij zei niets. Zij +staarde in den Waal. „Mooi hè?” En in eens stond ze +op, nam haar hoed uit ’t rek, stak er vlug de pennen door en met +haar beide handen aan haar hoed, de voeten wat van elkaar om stevig te +staan, <span class="corr" id="xd0e660" title="Bron: lachtte"> +lachte</span> ze in eens overmoedig met al haar tanden, als een kwaaie +meid, haar oogen in de zijne: „Aan mijn lijf geen +Bovenkerk.” Toen leunde ze haar bovenlijf uit ’t raampje en +keek naar Nijmegen, dat daar lag op de heuvels aan de rivier, zoo +on-Hollandsch, zwak romantisch, huizen boven huizen en boomen boven +boomen, en zong tegen den wind en ’t gerammel van den trein over +de brug.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e663"> +<h3 class="normal">IX.</h3> + +<p>Een groot dichter zijn en dan vallen. In de volheid der tijden.</p> + +<p>’t Was <i>wel</i> een dag om eens even de 36” white +shirtings en coloured satteens te vergeten.</p> + +<p>Zij werden niet afgehaald. De vriendin kon niet van huis, want haar +moeder kon niet loopen en ze zaten zonder meid. Een meid is een zuster, +niet van u of mij, maar van een letterzetter of een brievenbesteller, +die bij u of mij op haar knieën <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e675" href="#xd0e675">39</a>]</span>door de kamer kruipt om den +grond te vegen en ’t vuilnisvat buiten zet en de kopjes +breekt.</p> + +<p>Dora en ’t dichtertje dronken dus koffie in Lent, over +’t water, in ’t gezicht van de stad en de heuvels. ’t +Was een stille, zonnige herfstmiddag geworden. De kastanjes waren al +kaal, de gele vijfvingerige bladen met hun dikke kleverige stelen lagen +op de aarde en dorre en gouden bladen lagen overal. Er was de geur van +bladen, die vergaan, die ’t dichtertje altijd zoo week maakte +onder zijn vest, alsof i dood zou gaan en onsterfelijk wakker worden in +net zoo’n stillen blauwen en gouden herfstdag, die niet zou +eindigen. En hij streek een herfstdraad van z’n voorhoofd. De +lucht was zoo blauw en wolkeloos en zag zichzelf in ’t water en +de zon scheen gouden.</p> + +<p>En uit ’t water steeg de stad naar de blauwe lucht, de kade en +de huizen en daarboven weer huizen, half of heel uit boven andere, met +vele roode daken en ergens een kerk, groot, als een teeken voor God om +z’n stad te herkennen en twee spitse torens, die hoog en +onmachtig zich rekten naar nog hooger. Zoo reikt een dichtertje uit de +rivier zijner dichterlijkheid machtig en onmachtig naar God, die niet +te zien komt achter de blauwe lucht. Toen moest ’t dichtertje +toch weer even lachen om ’t wonder dat in zijn oogen was, die +daar een monument van heerlijkheid zagen, terwijl er niets was dan veel +hokken vol miezerig, nog niet eens Hollandsch, maar Geldersch +kleinsteedsch leven.</p> + +<p>Zij keken juist recht in een straat, die van de kade steil en recht +naar boven liep, er begon wat schaduw in te komen aan den rechterkant. +En ergens in de hoogte was een groot plat met een ijzeren hek er om en +ergens anders een waschtobbe op een ander plat en iemand zette, meer +dan halfweg tusschen de <span class="pagenum">[<a id="xd0e683" href= +"#xd0e683">40</a>]</span>rivier en God, een raam open, dat even de zon +fel weerkaatste.</p> + +<p>En links van de stad was ’t lage walletje der begroeide +heuvels, een rechte lijn tot „ins grosse Vaterland”.</p> + +<p>Een gouden laantje liep langzaam hellend, schuin naar boven. De +gouden letters van het Fransche pensionaat „<span lang="fr">Notre +Dame aux anges</span>” blonken in de verte<span class="corr" id= +"xd0e692" title="Niet in bron">,</span> hoog, aan het hooge huis, dat +aan den voet van de heuvels staat, waar de grasvlakte eindigt.</p> + +<p>„<span lang="fr">Notre Dame aux anges</span>”, +onschuldig naakte engeltjes en onschuldige, geheel gekleede +pensionnaires. De God van Nederland heeft wel gelijk, je weet nooit wat +je aan die dichters hebt, zijn ze nou netjes of niet netjes?</p> + +<p>Toen hervond ’t dichtertje ineens de zwakke romantiek in dat +heele geval. God bedoelde er heelemaal niets mee. Hij speelde maar wat +en had maar eens een heel nieuwe ensceneering bedacht om <span lang= +"de">die Leiden des jungen <span class="corr" id="xd0e704" title="Bron: +Werther">Werthers</span></span> op te voeren, als hij daar lust in zou +hebben.</p> + +<p>En zoo praatten zij en speelden met woorden en gedachten en +fantasieën en zagen aan de schittering van elkaars oogen, als een +nieuwe inval uit zou flitsen. En daarna stapten ze op en gingen de +rivier over. Zij wilde datti een mooi cadeau voor Coba meebracht, als i +’s avonds naar huis ging. Dat zouden ze eerst samen koopen. Ze +hing aan z’n arm, haar linker door zijn rechter en zoo hielden +haar kleine handjes in zwarte glacétjes elkaar vast.</p> + +<p>Een zacht-lila, zijden sjaal met geknoopte franje moest i koopen, +<span class="corr" id="xd0e711" title="Bron: hé"> +hè</span> ja, daar zou Coba vast heel blij mee zijn. Toe, dan +was i een lief zwagertje. Ze keek in z’n oogen en drukte +z’n arm, voor haar zuster. Er was geen valschheid in haar +hoofdje, haar bloed joeg, maar in haar hoofdje was geen valschheid. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e714" href= +"#xd0e714">41</a>]</span>„Kijk eens wat leuk”. Ze stonden +in de laagte en keken naar boven onder de brug door, die daar in de +hoogte naar de Belvédère voert. En de boog van de brug +omlijstte een schilderijtje. Een brok verlaten buitengrindweg, ietwat +<span class="corr" id="xd0e716" title="Bron: steigend">stijgend</span>, +aan weerszijden de blauwe band der voetpaden en kleine boompjes met +schel oranjegele kruintjes, en de takken, door de bladen heen al goed +zichtbaar en een paar lantaarns, ver van elkaar, met melkglas van +boven, fel wit, een prentje om „5 October” onder te +schrijven.</p> + +<p>Er was geen valschheid in haar hoofdje toen ze in eens kalmer werd +door de afleiding, die dat prentje aan het gesprek gaf, ofschoon ze +’t zelf voelde. Maar ze begreep ’t niet, zooals Adam en Eva +hun naaktheid niet begrepen en de „Anges” van Notre Dame +hun engelenstaat en de pensionnaires hun geheel gekleedheid niet. Mijn +God, wat is een vrouw, die zichzelf begrijpt.</p> + +<p>Maar hij begreep zichzelf wel, akelig duidelijk en daarom gebeurde +er niets. Hij zag haar aan en de dichter in hem aanbad haar en hief +haar ten troon naast den God van hemel en aarde en durfde haar niet +aanraken.</p> + +<p>En te gelijk zat diep in ’t dichtertje ’t beest gedoken +voor den sprong, dat zich zat wilde vreten aan alles wat als een +temptatie in onverschilligheid om hem heen had gestaan en langs hem was +geloopen en hem niet erkend had. En haar eerst, ’t mooie, +’t beminde eerst, zoo dat er geen pardon meer zou zijn voor al +’t mindere. Haar te verheffen zoo hoog als de sterren in de +winternacht en met haar ’t ergste te genieten en haar dan te +laten vallen in ’t zwarte grondelooze. Op haar te wreken in +’t genot de tempteerende onverschilligheid. En wat zou een +dichteres je ook beter verlangen<span class="corr" id="xd0e725" title= +"Bron: .">,</span> dan zóó te vallen? <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e728" href="#xd0e728">42</a>]</span></p> + +<p>Dit dachtti terwijl een muschje van een paardevijg op den grindweg +in een van de oranje boomen vloog. Maar hij zei: „Weet jij een +goeie winkel?”</p> + +<p>Ze kochten een heel mooie shawl, fijn en zwierig. Jammer, dat ze in +’t zwart was. Zij pastte zelf net zoo’n doek, maar een +zwarte, om te zien hoe die viel en deed er haar bovenlijfje een klein +beetje bij achterover. Maar die lila, <i>die</i> was prachtig. Coba zou +vast een gilletje geven van plezier.</p> + +<p>En zoo was ze tegelijk en beurtelings dien dag zuster en vrouw en +dichteresje en courtisane en kende haar verdeeldheid niet en begreep er +niets van.</p> + +<p>Maar wat een dag der dagen.</p> + +<p>Luid zong ze op den weg naar Beek, die ook verlaten was en ze liep +steigerend, ze kon ’t niet laten, ze kon de heuvels vertillen +voor een lolletje en de zon met één hand van de lucht +halen en over haar hoofd in den Waal gooien, datti siste.</p> + +<p>De electrische tram haalde hen in en trok een lange rij dorre en +gele bladen warrelend en schuifelend, ritselend achter zich aan, een +lolletje Gods, datti zich wel veroorloven kon op zoo’n dag.</p> + +<p>Van Beek stegen ze naar Berg en Dal slingerend door de heuvels. En +de heuvels waren te laag en niet steil genoeg, hoe kon je daar moe +worden? En moe moest ze worden of ze sprong uit elkaar van kracht, in +scherven van dichteresje en vrouw en zuster en courtisane. Bovenop +keken ze in een dalletje met hellende zwarte en gele en groene +rechthoekige veldjes en denneboschjes en eiken hakhout er tusschen op +de hellingen. En daaroverheen in de vlakte, uren ver met niets markants +er in, alleen een recht brok rivier, dat breed van hen wegliep, tot +waar i zich in een bocht verloor. Daaraan<span class="corr" id= +"xd0e746" title="Niet in bron">,</span> heel<a id="xd0e749"></a> klein, +de roode afdaken van steenbakkerijen en hun schoorsteenen, hoog en toch +verloren in de wijdte. <span class="pagenum">[<a id="xd0e751" href= +"#xd0e751">43</a>]</span></p> + +<p>Daar stonden ze en op eens merkten ze dat ze niets konden dan weer +weggaan.</p> + +<p>Maar ’s avonds in bed kon ze niet slapen, in haar hoofdje +wilde de helderheid niet wijken. Ze doorleefde den heelen dag telkens +opnieuw en zag alles weer heel duidelijk. En in eens werd ’t +onder haar schedel als de zon zelf: „Ik houd van hem. Ik kan niet +anders. Ik wil. God sta me bij.” Ze ging uit bed en dronk haar +karaf achter elkaar leeg.</p> + +<p>Den volgenden ochtend zat ze in haar pon op den rand van ’t +ledikant en keek naar haar enkels en prakkizeerde: „’t Zal +wel zoo zijn,” maar de helderheid was geweken.</p> + +<p><i>Hij</i> wilde niet denken. Als een net en degelijk heer zat i +kalmpjes en gereserveerd in lijn twee en reed naar kantoor.</p> + +<p>„Môgge, dames en heeren.” En grimmig ging i aan +z’n lessenaar zitten en <span class="corr" id="xd0e764" title= +"Bron: schifte">schiftte</span> de post.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e767"> +<h3 class="normal">X.</h3> + +<p>’t Was in ’t laatst van Maart toen de tijden vol +waren.</p> + +<p>Den heelen dag hadden ze drukproeven nagezien, Dora en hij, heel +droog en zakelijk. Coba logeerde met Bobi in den Haag bij een rijke +nicht uit Indië. Zij hadden beiden eenige dagen vrij genomen van +kantoor.</p> + +<p>Om vijf uur had ze thuis gegeten en daarna was ze nog even +teruggekomen, om ’t werk af te maken. Toen de schemering begon +waren ze klaar, ’t pak lag op tafel, de brief voor den uitgever +lag er naast, er moesten alleen nog maar postzegels op.</p> + +<p>’t Was in de stad op een bovenhuis, maar het was aan den kant, +er was een vaart voor ’t huis en aan den overkant was ’t +weiland. Dora zat op een stoel voor den haard, mantel aan en <span +class="pagenum">[<a id="xd0e778" href="#xd0e778">44</a>]</span>hoed op +en keek in ’t vuur en dacht aan de volheid der tijden, de volheid +voor <i>haar</i> heel ver af. Hij lag plat op de rustbank, tusschen +’t venster en den haard, zoo plat dat ze hem nauwelijks zien kon +in de donkere kamer, en keek naar ’t gele licht van de +straatlantaarn op ’t plafond en naar ’t roode schijnsel van +den haard op de vloer.</p> + +<p>Achter ’t huis was de stad en ’t lamplicht in vele +vensters, maar dat zagen ze niet, want ze zaten voòr en als Dora +opkeek zag ze ’t land, waar ’t laatste licht de hooge lucht +verliet, over de aarde was ’t reeds donker.</p> + +<p>’t Dichtertje had nu van alles genoeg. Z’n boek was af, +z’n gedicht zonder eind hatti vermoord, z’n positie in de +maatschappij was een farce. Coba en Bobi hadden genoeg om te leven +zonder hem, God zou hen troosten, de tijd heelt alle wonden. Dat was +een wandtekst van z’n tante in Velp.</p> + +<p>’t Was lente. Het leek nog winter, maar ’t was lente. +Het sneeuwde nog wat in die dagen, ’t was nog wat koud en +’t vroor nu en dan, maar dat was maar een aardigheidje en zoo erg +niet gemeend.</p> + +<p>De dagen werden lang, om zeven uur deden de menschen de lichten aan. +En als om half zeven de gaslantaarns werden aangestoken op de gracht, +stonden ze daar zoo bleek en verwonderd. Dan warrelde de sneeuw er wat +om heen in kleine voorjaarsvlokjes en smolt voor dat ze op straat +viel.</p> + +<p>En ze dachten beiden aan de zomerregens, die komen zouden en hun +neuzen van niet te rangeeren bohemiens, die zichzelf niet vermoorden +<i>konden</i>, rooken ’t versche hooi. Hij, grimmig als de titel +van z’n boek, „Djengis Kan,” en grimmig als ’t +boek zelf en met de gedachte dattie ’t niet meer ruiken zou, +datti ook dit koninklijk abandonneerde, zij vol vaag verlangen <span +class="pagenum">[<a id="xd0e796" href="#xd0e796">45</a>]</span>en zoo +bewogen in haar hart. Haar handen vouwde ze op haar rok waar die +gespannen stond tusschen haar knieën. Die hield ze van elkaar en +zoo zat ze, voorovergebogen, op haar stoel.</p> + +<p>De koeien waren al in ’t land geweest, op een zonnigen dag +hadden zij ze gezien. Het land had de koeien direct herkend en ze +stonden er heel vertrouwelijk in en de zon was er blijde om geweest. +Naderhand waren de dagen weer kouder geworden en de koeien moesten zoo +lang weer binnen. Maar de hagel kon de lente niet tegenhouden.</p> + +<p>De berkestammen waren toen zilverwit, maar mooier dan zilver. De +taal is armoedig, doodarmoedig. Die de werken des Vaders kent, weet +dit.</p> + +<p>De weilanden leken minder verzadigd van water, de landen werden +gemest, de zon steeg hooger en was trager in ’t zinken. En Dora +dacht hoe de zon groot, rood en koud had gestaan in December, laag +boven de kim, om vier uur en verging in een kouden nevel en verdween, +zwak en weerloos. Maar dat was lang geleden. En hoe in den winter de +menschen om vier uur hun lichten aandoen en hopen dat ’t nog weer +eens dag zal worden. Maar nu wist ze al weer zeker dat de zon zou +opkomen den volgenden morgen. En dan, wat dan nog?</p> + +<p>Ze spraken nog altijd niet.</p> + +<p>Hij dacht aan den tijd toen i gewerkt had, wat men noemt „hard +gewerkt.” En hoe z’n familie gezegd had, datti wijzer begon +te worden. En datti eens had geklaagd, datti ’t zoo erg druk had +en dat allerlei dingen op kantoor tegenliepen en hij er ’s nachts +van droomde. En dat toen z’n tante had gezegd: „Ja jongen, +de ernst des levens.” Ze zou vast z’n boek lezen, hopen op +een presentexemplaar, wachten of ’t in de portefeuille zou komen. +En er van willen schrikken, maar dat niet durven als <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e808" href="#xd0e808">46</a>]</span>allerlei +menschen ’t geprezen hadden. Hij zag zichzelf al circuleeren in +de portefeuille in Velp, ’t was <i>wel</i> de moeite waard.</p> + +<p>„En wat dan nog?” dacht Dora. De sneeuw had ze weer zien +smelten en de knoppen wat grooter worden. En daarna werden de kruinen +van de hooge boomen alom bruin.</p> + +<p>Het leek haar alsof ze dit heel lang geleden ook zoo gezien had, met +haar handen gevouwen op haar rok, de knieën wijduit, +voorovergebogen op haar stoel.</p> + +<p>De zon scheen weer, ze zag de huizen in ’t licht en de boomen +en den gouden schijn in ’t water. Den treurwilg zag zij gelen, +zijn takken hingen, ze trokken naar ’t water, in doodstille gele +aanbidding hingen ze er stom boven en zagen ’t gele licht in den +vijver. De wollige witte wolken zeilden in den vijver, ze schoven voor +den blauwen hemel, maar dekten hem niet. Zoo staan de treurwilgen in de +stad in de vroege lente, materialisatie Gods tusschen de klompige <span +class="corr" id="xd0e819" title="Bron: huisen">huizen</span>, die zoo +hoog zijn, en ze wekken ’t verlangen, dat geluk is en verdriet. +Je komt den hoek om, een abjecten goren hoek bij een haringstalletje, +dat stinkt naar gemarineerde haring en op eens gaat een slag van je +oogen naar je hart, je ziet ’t goud neerstorten als een zee en je +staat en een klein jongetje veegt z’n neus af met den rug van +z’n hand en roept: „Kakmadam.” Dat is Amsterdam, de +hoofdstad van Nederland, in ’t vroege voorjaar.</p> + +<p>’t Was nu bijna nacht. De kolen in den haard rommelden +plotseling, vlammetjes schoten uit en hun licht was in de kamer.</p> + +<p>„Dora,” zei hij in eens, „hoe <span class="corr" +id="xd0e826" title="Bron: vindt">vind</span> je Penning?” Penning +was ook een vrind uit z’n jeugd. Jaren lang hatti ’m niet +gezien, hij wist alleen datti ingenieur was geworden. En nu voor +veertien dagen hatti ’m ontmoet en hij was een paar maal komen +oploopen, terwijl ze bezig waren met de drukproeven en had <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e829" href="#xd0e829">47</a>]</span>dan telkens +een uurtje zitten praten. Hij was een groote, frissche jongen, aardig +op weg om carrière te maken en toch buiten z’n werk nog +heelemaal een jongen. Hij had verteld datti over enkele maanden voor +een jaar of wat naar Zuid-Amerika zou vertrekken om ergens iets uit te +baggeren of een pier te leggen of iets dergelijks. ’t Dichtertje +hattem ook een keer meegenomen naar z’n schoonmoeder, die +dadelijk erg met ’m ingenomen was. Em hield niet <span class= +"corr" id="xd0e831" title="Bron: vanem">vannem</span>.</p> + +<p>„Hoe <span class="corr" id="xd0e836" title="Bron: vindt"> +vind</span> je Penning?” „Gaat nogal,” zei Dora +absent. Stilte. In ’t schijnsel van de straatlantaarn op ’t +plafond zag je de schaduwen van de sneeuwvlokjes die nu wat grooter +vielen.</p> + +<p>„Komende maand trouwt Em.” Ze keek op. Wat praatte-n-i +weer raar, hij leek wel Bovenkerk met Em. Ze gaf geen antwoord.</p> + +<p>Als een lang vergeten ding zag ze in eens een breede rivier voor +zich, die naar zee stuwde. Zijn golven stuwden ’t zonlicht naar +zee, maar het water en het licht waren zonder einde. Op een blauwe en +gouden baan trok een klein sleepbootje een langen sleep. Nietig was +’t bootje, zijn pijp stak heel klein de lucht in, de rook was +gering, z’n schor geroep ging verloren in de ruimte. Uren en uren +ging dit door het water, tusschen de velden onder de ontzaggelijke +lucht.</p> + +<p>En ze zag een langen weg vol stof en zon en verlatenheid. En weer +wat anders: een weide, eindeloos, en een laan van hooge boomen, er in +de zon, van terzij, al wat lager en alles vol van levend goud en blauwe +lucht. En toen: een rivier, wat in de diepte, donker al in ’t +Oosten, in ’t Westen stierf de dag, geel eerst, vol droevig, +bleek groen er boven, de dag die niet sterven wilde, de duisternis die +machtig steeg, van de landen in het Oosten steeg in de lucht en machtig +trok naar ’t Westen, <span class="pagenum">[<a id="xd0e845" href= +"#xd0e845">48</a>]</span>daar was de rivier rood en schreide en wilde +’t licht houden, ’t licht dat blijven wilde. Zoo vloeide de +rivier, met ’t licht naar de zee, die ze niet zag.</p> + +<p>Toen zei hij „Penning komt om jou”. Ze schrok, ’t +Duurde even voor dat ze begreep wat ze had hooren zeggen.</p> + +<p>„Luister goed Dora, neem hem. Hij zal je vragen, ik weet +’t. Neem hem, trouw met ’m. Verval niet aan de kunst of +iets dat er op lijkt.”</p> + +<p>Ze zat zoo als ze gezeten had. Alleen haar hoofdje hield ze wat +hooger, ze keek naar ’t venster, dat donker glansde, met ergens +enkele gele stipjes er in, van ’t licht van den straatlantaarn. +Een van de spaarzame groote sneeuwvlokken raakte ’t glas en +smolt. Ze begreep niet.</p> + +<p>Hij legde zijn hand om haar gevouwen handen, z’n vingers +raakten de hare in hun geheele lengte. Toen steeg zoo een wild +verlangen uit haar lijf naar haar hoofdje met haar bloed, dat al haar +kleeren haar onverdragelijk waren, één oogenblik. Maar ze +stond kalm op, één hand hield ze op de leuning van den +stoel. „Ik trouw niet”. Ze zei ’t alsof ze vertelde +dat de boekhouder z’n ontslag had genomen. Alsof hij niets gezegd +had, kwam hij van de bank af. „Hier” zeidi, „wil je +dien sleutel meenemen? Die is van de straatdeur. Bonger zou tegen +tienen bij jelui komen om ’m te halen. Hij zou vannacht hier +slapen. Hij moest vandaag van z’n kast af en kan pas morgen op de +de nieuwe. ’k Had ’m gezegd dat ik niet zeker wist of ik +thuis zou zijn.”</p> + +<p>„Ga je dan nog uit?” Ze was nu volkomen rustig, voelde +op tafel naar de lucifers en stak ’t gas aan. <span class="corr" +id="xd0e857" title="Bron: He">Hè</span>, ze konden nix zien. +„Ga je dan nog uit?” Hij haalde z’n schouders op. +„Misschien.” Ze keek ’m strak aan, maar aan z’n +gezicht was <span class="pagenum">[<a id="xd0e860" href= +"#xd0e860">49</a>]</span>nix byzonders te merken, zóó had +hij de laatste dagen dikwijls gekeken, als i een goede plaats oplas uit +„Djengis Kan” en ze even opzag van ’t nakijken.</p> + +<p>Hij bracht haar tot de trap.</p> + +<p>„Dag Ee, tot morgenavond bij moe”. Hij drukte haar hand. +„Dag Dora, au revoir camarade.” Even hoorde ze iets in +z’n toon, dat er altijd was als i vertelde wat z’n tante +had gezegd. Gek was dat. „Nou dag”. „Dag hoor,” +riep i haar na, alsof i een meisje van zestien jaar nadee. Toen sloeg +de deur dicht.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e866"> +<h3 class="normal">XI.</h3> + +<p>Ze stapte hard door, moest telkens uitwijken voor de plassen. Het +sneeuwen had bijna opgehouden, de natte vlokken die nog vielen +warrelden langzaam naar beneden, een enkele viel op haar gezicht, dat +deed haar goed. In ’t licht van een lantaarn zag ze de dikke +knoppen aan een van de kleine kastanjeboompjes op de gracht, met +glinsterlichtjes waar ze ’t dikst waren.</p> + +<p>Een gele, rechte streep licht was op den stam van boven naar +beneden.</p> + +<p>Wat was er eigenlijk gebeurd? Alweer een plas, wat leek die diep met +de weerspiegeling van de lucht er in, de weerschijn van een ster pinkte +in een opening tusschen de wolken. Duizelig zou je er van worden van +aldoor zoo in die plassen te kijken, loopende. Ze kende een +sentimenteel Duitsch liedje van ’t geluk dat „Jenseits der +Sterne” was. Of misschien diep in zoo’n plas, heelemaal +onderaan. Malligheid, der stond mogelijk geen centimeter water. <i> +Haar</i> dag zou ook komen. Ze <i>wou</i>. Wat wilde ze? Kon <i>zij</i> +iets willen? <span class="pagenum">[<a id="xd0e884" href= +"#xd0e884">50</a>]</span></p> + +<p>Fijn, zoo alleen te loopen in den avond en je gedachten te laten +komen en gaan en weer komen. En daar ze een dichteresje was citeerde ze +Perk, terwijl ze op zij stapte voor weer een plas en haast in een +andere trapte: „Voelt zich aan zich <span class="corr" id= +"xd0e887" title="Niet in bron">door zich</span> alleen +verbonden.”</p> + +<p>De natte, zoele wind sloeg om haar heen, ze haalde diep adem. +„Makkelijk praten”. Waarachtig, daar liep ze bijna tegen +een stel aan, dat onder een lantaarn stond te zoenen. En in eens voelde +ze zich dame: „Wat een vulgair stel”. „Der minnen +vruchten ic u mildelijck gaf, Maer een ewich zuchten houde ic daer +af”. Weg was de dame, toch bloosde ze in haar eentje onder de +donkere lucht om die „vruchten”, die ze gegeven zou hebben. +En in eens herinnerde ze zich dat gevoel, dat ze zooeven gehad had, +God, nog geen tien minuten geleden, dat al haar kleeren haar +onverdraaglijk waren. Ze voelde haar wangen branden<span class="corr" +id="xd0e892" title="Niet in bron">.</span> „’t Zal niet +zijn.” Meteen stond ze op haar stoep. Half acht.</p> + +<p>„Dag moe, ik kom direct beneden”.</p> + +<p>Maar toen ze op haar kamer was en hoed en mantel had afgegooid, toen +werd haar duidelijk wat er zooeven gebeurd was. Een groot gevoel van +verlatenheid en dat ’t leven de moeite niet waard was kwam in +haar hoofd. Ze begreep <span class="corr" id="xd0e899" title="Bron: +haar zelf">zichzelf</span> niet.</p> + +<p>Waarom had ze niet z’n hand gepakt en gezegd: „Ik houd +van jou”. Waarom wilde ze niet, wat ze zoo erg wilde? Wat kon +haar gebeuren, erger dan deze dood levend om te dragen? Waarom was ze? +Waarom moest ze ongezoend dood gaan? Niet zoo maar ’s gezoend, +maar heel erg. Ze gloeide overal, haar hart werd groot. Ze maakte haar +goed open voor den spiegel en bekeek haar borsten, zoo wit in haar +zwarte japon en hield ze op haar beide handen. <span class="pagenum"> +[<a id="xd0e904" href="#xd0e904">51</a>]</span></p> + +<p>Rein en onaangeraakt was zij. Ook een lolletje. En in haar groote +verwarring bad ze, dat God haar onteeren zou. „Zou ik gek +worden?”</p> + +<p>Haar manteltje gleed van ’t bed met een slag. Dat was de +sleutel. Een gedachte schoot door haar hoofd als een vlam: „hij +had afscheid van haar genomen, er was iets niet in orde, ze moest +terug.” Kalm waschte ze haar gezicht wat en kleedde zich weer +aan. „Ik heb iets vergeten, over een half uurtje ben ik weer +terug.”</p> + +<p>Om acht uur stond ze weer voor zijn deur en schelde. Geen gehoor. Ze +schelde nog eens en maakte toen resoluut de deur met den sleutel open. +Nergens licht. Ze griezelde van ’t leege, donkere, stille huis, +haar hart klopte hevig, maar moedig ging ze naar boven. De deur van de +voorkamer stond open, ’t licht van de straatlantaarn scheen op +’t plafond, ’t roode licht van den haard was in de kamer. +„Ee, waar ben je”? Wat klonk dat akelig. Ze liep door de +kamers, bang en moedig. Toen ging ze de tweede trap op. Door een kier +van de slaapkamerdeur kwam licht. Haastig gooide ze de deur open, bang +dat ze zich omdraaien en vluchten zou.</p> + +<p>„Ee, wat doe je?” Hij zat heel stil op den rand van +’t bed tusschen zijn knieën door naar ’t kleed te +staren. Hij stond op: „Dora”. In dat eene woord was alles +en ze hoorde ’t.</p> + +<p>Toen vielen ze samen peilloos diep door ’t licht en ze voelden +hun lijven als zingende zonnen.</p> + +<p>Maar in z’n achterhoofd was een plek ijskoud en daar dacht +hij: „Dit is de wraak, zij boet voor een wereld”...</p> + +<p>De Duivel zat in „de Kroon,” in ’t midden, bij een +pilaar. Hij legde z’n dunne gouden horloge voor zich op ’t +tafeltje. De twee knobbels op z’n voorhoofd waren grooter dan +ooit. <span class="pagenum">[<a id="xd0e919" href= +"#xd0e919">52</a>]</span></p> + +<p>„Kwart over achten. Consummatum est.”</p> + +<p>Iemand tikte op z’n schouder.</p> + +<p>De God van hemel en aarde stond achter hem: „Consummatum est, +ga mee en zie.”</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e926"> +<h3 class="normal">XII.</h3> + +<p>Om half elf vonden hem Bonger en Graafland. Bonger had den sleutel +bij z’n schoonmoeder gehaald.</p> + +<p>Geheel naakt stond hij in ’t midden van de kamer. Z’n +linkerarm hing langs z’n lijf, de vuist was gebald, de rechterarm +was geheven en wees met den wijsvinger naar boven. Er was een zwakke +geur van lelietjes van dalen, op den grond lag een blauwe haarspeld. +’t Bed lag in wanorde.</p> + +<p>„Eduard” riepen ze beiden tegelijk.</p> + +<p>„Ik ben God”, zeidi. „Ik ben meer dan God. Ik ben +de onwrikbare, de onbarmhartige. Ik ken geen goed of kwaad. Ik doe wat +ik moet. Wat ik doe is goed.”</p> + +<p>Bonger nam een laken van ’t bed en trad op hem toe.</p> + +<p>„Ga weg”, zeidi en deed een stap achteruit.</p> + +<p>Bonger bleef staan.</p> + +<p>„Zei ik, dat ik God was? Ik ben ’t eeuwige leven. Ik ben +de vruchtbaarheid. God heeft me gezonden. Bedek me niet”.</p> + +<p>Weer stapte hij achteruit.</p> + +<p>„Bedek me niet. Ik ben de vruchtbaarheid. Breng alle vrouwen +hier, alle jonge vrouwen. Alle zeg ik. Ik ken je wel. Jij bent Bonger, +die andere is Graafland. Ik ken jelui wel. Leg dat laken op bed. Zij +moet er op liggen. Leg haar er op, de eerste, heelemaal naakt. De +anderen hoeven niet weg te gaan. Ze moeten zien. Je kunt gaan Bonger, +en jij ook, Graafland”. <span class="pagenum">[<a id="xd0e949" +href="#xd0e949">53</a>]</span></p> + +<p>Bonger legde z’n hand op z’n schouder. „Sta stil, +doe je arm omlaag”.</p> + +<p>De arm zakte en Bonger sloeg ’t laken om hem heen. „Ga +op dien stoel zitten”. Hij ging zitten. Graafland zocht z’n +kleeren bij elkaar, van ’t bed, van de stoelen, van den +grond.</p> + +<p>„Kleed je aan”.</p> + +<p>Toen trok hij gedwee en langzaam al z’n kleeren aan.</p> + +<hr class="tb"> +<p>’t Dichtertje is nu dood. Die lui daar in Delft of Oldenzaal +hebben schitterend gelijk gekregen. Hij was vast nooit goed bij +z’n hoofd geweest.</p> + +<p>Z’n boek is driemaal herdrukt, z’n verzamelde gedichten +zijn uitgegeven met een inleiding, van meneer Scharten of een ander. +’t Fretje, dat ’t gebracht heeft tot financieel redacteur +van de Provinciale Arnhemsche en Geldersche Courant vertelt overal, dat +i met ’m op school geweest is. En alsi in Amsterdam komt, wat nog +al eens gebeurt, dan schiet i Bonger aan en begint telkens weer een +gesprek over ’t dichtertje en z’n werk en doet erg zwaar op +de hand en vertelt datti naast ’m heeft gezeten op school.</p> + +<p>Coba is zachtzinnig en vergevingsgezind en natuurlijk, zooals ze +altijd geweest was. Ze is godsdienstig geworden zonder wandtext en gaat +iederen Zondag naar de Nederlandsch Hervormde kerk aan den +Boezemsingel, want ze woont in Rotterdam, als straf omdat ze wel eens +met een ander heeft <span class="corr" id="xd0e966" title="Bron: +gecoqueteerd">gecoquetteerd</span> toen ze getrouwd was. Zachtzinnig en +vergevingsgezind denkt ze er aan, hoe zij ook langs den rand van den +afgrond is gegaan.</p> + +<p>Dora is een „ongehuwde moeder”. Zij is op kantoor in +<span class="pagenum">[<a id="xd0e971" href= +"#xd0e971">54</a>]</span>Rotterdam, haar baas kent haar geschiedenis en +veracht haar niet, integendeel. Wat iets heel bizonders is voor een +Rotterdammer.</p> + +<p>En ik denk dat om dezen éénen man deze wanstaltige +stad mogelijk nog gespaard zal blijven op den grooten dag. Wat weer een +nadeel is.</p> + +<p>Ze woont met haar kindje bij Coba en Bobi en gaat rechtop en trotsch +en zwijgend door haar leven. Ze wil staatsexamen doen en dan in de +rechten gaan studeeren van ’t geld van haar pa, die dood is. +Vooral niet in de letteren. Werken wil ze en niet denken. Maar ik +geloof niet, dat zij zich zelf zal kunnen vermoorden. Zij die God +werkelijk lief heeft boven allen, moeten de last daarvan dragen tot het +einde.</p> + +<p class="alignright">Juni–Juli 1917. <span class="pagenum">[<a +id="xd0e979" href="#xd0e979">55</a>]</span></p> +</div> +</div> + +<div id="uitvreter" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">De Uitvreter.</h2> + +<div class="div2" id="xd0e983"> +<h3 class="normal">I.</h3> + +<p>Behalve den man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa +vond, heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan den uitvreter.</p> + +<p>Den uitvreter, dien je in je bed <span class="corr" id="xd0e990" +title="Bron: vondt">vond</span> liggen met zijn vuile schoenen, als je +’s avonds laat thuis kwam. Den uitvreter, die je sigaren +oprookte, en van je tabak stopte en je steenkolen verstookte en je +kasten nakeek en geld van je leende en je schoenen op-droeg en een jas +van je aantrok als-i in den regen naar huis moest. Den uitvreter, die +altijd wat liet halen op den naam van een ander; die als een vorst +jenever zat te drinken op ’t terras van „Hollandais” +voor de centen van de lui; die parapluies leende en nooit terugbracht; +die een barst stookte in de tweede hands kachel van Bavink; die dubbele +boorden droeg van zijn broer en de boeken uitleende van Appi, en +buitenlandsche reizen maakte als-i z’n ouwe heer weer had +afgezet, en pakken droeg, die hij nooit betaalde.</p> + +<hr class="tb"> +<p>Z’n naam was Japi. Z’n achternaam heb ik nooit geweten. +Bavink kwam met hem aanzetten toen-i uit Veere terugkwam.</p> + +<p>Een heelen zomer had Bavink in Zeeland geschilderd. In Veere had-i +Japi voor ’t eerst gezien. Japi zat daar maar. Bavink had al +enkele malen gedacht: wat is dat toch voor een kerel? Niemand wist +’t, altijd vond je hem ergens aan den waterkant. <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e999" href="#xd0e999">56</a>]</span>Daar zat hij +maar, uren achtereen, onbewegelijk. Om twaalf uur en om zes uur ging i +voor een uurtje naar binnen om te eten; de rest van den dag zat i. Dat +duurde een week of drie; toen zag Bavink hem niet meer.</p> + +<p>Een paar dagen daarna kwam Bavink van Rotterdam. Af en toe had hij +behoefte om veel menschen om zich heen te zien. Hij had enkele dagen in +Rotterdam langs de havens gesjouwd en had er meer dan genoeg van. Aan +boord van de boot tusschen Numansdorp en de Zijpe, daar zat i weer. Het +woei nog al, dien ochtend; er stond een flink koudje wind en het water +liep met witte koppen. Af en toe spatte ’t op ’t voorschip +over de verschansing. De glazen tochtdeuren op ’t voordek waren +dicht; op ’t voorschip zat niemand. Alleen Japi zat daar, tuurde +over de verschansing en werd deerlijk nat. „Kijk,” dacht +Bavink, „daar heb je waarachtig diezelfde kerel.” Hij ging +bij hem staan. De boot rolde en steigerde. Japi zat op z’n +bankje, hield z’n pet vast en liet zich nat worden. Het duurde +nog al wat, voordat i merkte, dat er iemand bij hem stond. +„Lekker weertje, meester”, zei Bavink. Japi keek ’m +aan met z’n groote blauwe oogen en hield aldoor z’n pet +vast. Meteen kwam er een plons water over boord, de droppels stonden op +z’n gezicht.</p> + +<p>„Nogal”, zei Japi. Met een plof kwam ’t voorschip +op ’t water neer en stootte. Een heer trachtte tevergeefs de deur +van den glazen salon open te maken, waar de wind op stond. „We +zijn mooi op tijd”, zei Bavink, om wat te zeggen. +„Zoo?” zei Japi, „ik weet van geen tijd.”</p> + +<p>’t Gesprek hokte wat. Japi keek in de golven. Bavink keek naar +de grijze pet van Japi en dacht wat dat toch voor een kerel zou zijn. +In eens zei Japi: „kijk eens, een regenboog in ’t <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1007" href= +"#xd0e1007">57</a>]</span>water.” Je kon in ’t water een +eindje regenboog zien, aan de lucht stond niets. Nog eens keek Japi +Bavink met z’n groote blauwe oogen aan en werd plotseling +spraakzaam.</p> + +<p>„Ik vind ’t hier verdomd leuk”, zei-i, +„’t is jammer, dat ’t zoo niet altijd blijft.” +„Over een uurtje zijn we aan”, zei Bavink.</p> + +<p>„Moet u naar Zierikzee?” vroeg Japi.</p> + +<p>„Dat wil zeggen”, zei Bavink, „ik ga vanavond door +naar Veere.” „Zoo”, zei Japi, „is u daar +gelogeerd?”</p> + +<p>„Ja, daar ben ik gelogeerd en is u niet die heer uit +Amsterdam, die altijd maar aan den waterkant zit?” <span class= +"corr" id="xd0e1017" title="Niet in bron">Toen</span> moest Japi lachen +en zei: „Ik zit nog al eens aan den waterkant, <i>altijd</i> is +een beetje sterk. ’s Nachts lig ik op m’n bed, ik heb een +uur noodig om me aan te kleeden en te ontbijten, een half uur zit ik +aan mijn lunch en om zes uur moet ik weer eten. Maar ik zit nog al eens +aan den waterkant. Daarvoor kom ik naar Zeeland. Ik maak me nog veel te +druk. Van de week ben ik naar Amsterdam geweest. Ik moest wel, +m’n centen waren op.”</p> + +<p>„Is u Amsterdammer?” vroeg Bavink. „Ja, +Goddank”, zei Japi. „Ik ook”, zei Bavink. „U +schildert niet?” vroeg Bavink. Het was een rare burgermansvraag, +maar Bavink dacht aldoor maar: wat zou dat toch voor een kerel wezen? +„Nee Goddank”, zei Japi, „en ik dicht ook niet en ik +ben geen natuurvriend en geen anarchist. Ik ben Goddank heelemaal +niks.”</p> + +<p>Dat kon Bavink wel bekoren.</p> + +<p>Het schip steigerde, kwakte, rolde en slingerde; het water spatte en +plenste over de verschansing; niemand anders was aan dek te bekennen. +Vóóruit was het water onafzienbaar, vol witte koppen, de +schaduw van een groote wolk was een drijvend eiland; heel in de verte +voer stampend een zwarte vrachtboot voor hen uit. „Kijk”, +zei Japi, „de „„Stad Gent.”” Je <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1029" href="#xd0e1029">58</a>]</span>zag in +de verte het water aan weerszijden van de boeg hoog opvliegen; om de +schroef zag je het woelen en bruisen en schuimen. Hol liepen de golven +met scherpe kammen, groen en blauw en geel en grijs en wit, al naar de +diepte en de weerspiegeling van de wolken, nergens en geen oogenblik +’t zelfde. Een klein sleepbootje sleepte een aak en twee +tjalken.</p> + +<p>„Nee”, zei Japi, „ik ben niks en ik doe niks. +Eigenlijk doe ik nog veel te veel. Ik ben bezig te versterven. Het +beste is, dat ik maar stil zit, bewegen en denken is goed voor domme +menschen. Ik denk ook niet. ’t Is jammer dat ik eten en slapen +moet. Liefst zou ik dag en nacht blijven doorzitten.”</p> + +<p>Bavink begon ’t geval interessant te vinden. Hij knikte maar. +Nog altijd hield Japi z’n pet vast met z’n rechterhand, +z’n rechterarm steunde op de verschansing. ’t Woei zoo +hard, dat Bavink z’n hand opzij van z’n neus moest houden +om adem te halen. Japi zat daar maar, alsof hij thuis was. Toen +vertelde Japi dat i van plan was, nog enkele weken in Veere te zitten, +tot zijn geld op was.</p> + +<p>Schilderen leek ’m wel aardig, als je ’t goed kon. Hij +kon niks, en daarom deed i maar niks. Je kon toch de dingen niet zoo +weergeven als je ze onderging. Hij had maar één wensch: +te versterven, onaandoenlijk te worden voor honger en slaap, voor kou +en nat. Dat waren je groote vijanden. Eeuwig en altijd moest je weer +eten en slapen, moest je weg van de kou, werd je nat en beroerd of moe. +Zoo’n waterplas heeft ’t maar goed, die golft maar en +weerspiegelt de wolken, is aldoor anders en blijft toch gelijk. Heeft +nergens last van.</p> + +<p>Al dien tijd stond Bavink schrap in den wind op z’n stok +geleund en knikte Japi maar toe. Dat is zoo mal nog niet, dacht i. En +droogjes weg vroeg i, of Japi ook door ging naar Veere. <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1039" href="#xd0e1039">59</a>]</span>En zoo kwam +’t gesprek op Zierikzee, op Middelburg, op Arnemuiden en al die +oorden, waar ze allebei uit en te na hadden rondgeloopen en gestaan en +gezeten. Want Japi had van z’n leven toch ook nog wel iets anders +gedaan dan in Veere aan den waterkant gezeten. En toen merkte Bavink al +gauw dat Japi niet alleen loopen en staan en zitten kon, maar kijken +ook. En boomen honderd uit. En toen ze samen aan de Zijpe aan wal +stapten, toen wees Japi naar ’t Zuidwesten, naar den dikken toren +van Zierikzee die heel flauwtjes aan den horizon zichtbaar was en zei: +„Dikke Jan, die oue geduldige dikke Jan, hij staat er nog. Ik +dacht ’t wel. Ja hoor, hij staat er nog.” En toen vroeg +Bavink of i altijd zoo’n lol had en toen zei Japi: +„Ja”, meer niks. En toen ze in Zierikzee arriveerden en uit +de tram waren gestapt toen liet Japi zijn zoolen klepperen op de heete +keien van een of ander schaduwloos straatje dat maar bakte en bakte in +de zon en rekte zich uit en zei dat ’t leven toch verduiveld +lollig was. En toen dreigde i de zon met z’n wandelstok en zei: +„Zoo’n zon toch, hij schijnt maar, maar i daalt, hij rijst +niet meer, ’t is over twaalven, hij moet onder; van avond is +’t weer koel. De lui zouden raar kijken als i niet daalde. Lekker +warm hé, mijn goed plakt aan mijn lijf. De zeelucht <span class= +"corr" id="xd0e1041" title="Bron: stroomt">stoomt</span> mijn boordje +uit.”</p> + +<p>En toen bleek dat je dat versterven niet zoo letterlijk moest +nemen.</p> + +<p>Aan tafel was Japi meer dan spraakzaam. Hij praatte voor drie, at +voor zes. „Die zeelucht graaft”, zeggen ze in Veere. Hij +dronk voor zes anderen en zong ’t heele liedje van de <a class= +"exlink" title="Externe link" href= +"http://www.victorianweb.org/mt/gilbert/yarn.html">Nancy <span class= +"corr" id="xd0e1050" title="Bron: brick">Brig</span></a>. Kortom hij +was zeer bedrijvig en luidruchtig, en Bavink dacht dat zoo’n +kerel goud waard was.</p> + +<p>En dat was i. ’s Middags nam i Bavink mee naar de singels +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1055" href= +"#xd0e1055">60</a>]</span>en liet ’m driemaal Zierikzee rond +loopen. Z’n mond stond niet stil en z’n wandelstok wees +maar en als de Zierikzeeënaars bleven staan en keken, dan ging i +op ze af en sprak ze aan met „jongeheer” en vroeg of ze wel +gezond waren en klopte ze op den schouder, dat Bavink zijn zijen hield +van ’t lachen. Dat kon Japi goed: met ’t welwillende +beschaafde Hollandsche publiek afrekenen, dat niemand duldt die er niet +minstens even dom en smakeloos uitziet als zij, en hoont en hardop over +je praat alsof niet zelfs op ’t kleinste dorp sedert eeuwen +dominees en pastoors bezig zijn ’t volk op te voeden. Japi was +een kerel als een karrepaard en sloeg er op in als ’t moest met +een kracht en een bedrevenheid waartegen de plompste kinkel ’t +moest afleggen. Zoover kwam ’t in Zierikzee niet. De Zeeuwen zijn +de beroerdsten niet. Japi placht te zeggen: „’t Eenigste +wat me spijt is dat je op Walcheren niet eens af en toe een relletje +hebt.”</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1057"> +<h3 class="normal">II.</h3> + +<p>Twee dagen sjouwden Bavink en Japi in Veere rond en toen jijden en +jouwden ze elkaar al. Urenlang zaten ze samen op ’t dak van +’t Hospitaal en keken over Walcheren, over de Kreek en ’t +Veergat en den ingang van de Oosterschelde en de duinen van Schouwen. +En daar had je dikke Jan ook weer, den toren van Zierikzee, nu in +’t Noorden. En daar had je Goes en Lange Jan, den toren van +Middelburg, de spil van Walcheren, het hart dier wereld. En ’t +tij kwam in en ’t tij ging uit; ’t water rees en viel. En +iederen avond kwam de manke havenmeester en maakte eerst ’t +groene lichtje aan op <span class="pagenum">[<a id="xd0e1062" href= +"#xd0e1062">61</a>]</span>’t Noorderhoofd, de palenwering; en dan +kwam i daar af, dan moest i om ’t heele haventje heen en dan zag +je ’m weer bij den toren en dan maakte i het houten hek open en +klom de houten trap op en stak ook ’t licht aan den toren aan. En +dan zei Japi: „alweer een dag, meester”, en dan zei de +manke havenmeester: „Ja mijnheer, al weer een.” En als je +dan naar den kant van Schouwen keek dan zag je ’t draaiende licht +aan en uitgaan. En een uur weg naar zee lag de lichtboei en scheen en +doofde. En ’t water klotste en rees en daalde, en door de nacht +schoof de zon die je niet zag door ’t Noorden. En ’t +laatste licht van den dag schoof mee door ’t Noorden en werd +’t eerste licht van den nieuwen morgen. Zoo raakte de eene dag +aan den anderen, zooals dat in Juni altijd is.</p> + +<p>Voor de aarde was de zaak eenvoudig genoeg. Die draaide maar om +z’n as en vervolgde z’n baan om de zon en had er geen weet +van. Maar de menschen erop tobden met moeite en zorg en veel verdriet +door de dagen, alsof ’t zonder die moeite, die zorg en dat +verdriet geen avond zou worden.</p> + +<p>Japi wist wel beter. De zon kwam van zelf wel weer bij de +Walchersche duinen in zee terecht. Maar Bavink had ’t bij tijden +leelijk te pakken.</p> + +<p>Bavink was een kerel, die gemeenlijk hard werkte. De menschen +dachten dat i nog al wat kon. Hij lachte er om. Als i niet moest +verkocht i niets; zijn beste werk zette i weg, keek er niet meer naar +om, altijd ontevreden. Zoolang i werkte ging het goed, als i klaar was +hatti er pijn van; bij tijden was i dood op. Als de menschen wisten hoe +i de dingen zag, hoe ze hem aanpakten, ze zouden lachen om zijn +prutswerk, om zijn akelige knoeierige reproductie dier heerlijkheid. +Bavink had heele tijden dat i niets deed, zich maar liet gaan, +lekkertjes de <span class="pagenum">[<a id="xd0e1070" href= +"#xd0e1070">62</a>]</span>dingen aankeek en er doorheen sukkelde, +’t prettig vond dat de boel zoo „verdomd mooi was”, +zooals i dat zei. Dat i pijn in zijn schedel voelde als i dacht aan al +zijn vergeefsche pogingen, aan zijn „verdienstelijke werk.” +Verdienstelijke werk! Spuwen moest i als i er aan dacht. +„Verdienstelijke werk”, zeiden ze. Ze wisten er wat van. Je +kon wel merken dat de dingen hen niet te grazen hadden genomen en door +elkaar geschud zooals hem.</p> + +<p>Hij wou dat i ’t schilderen maar laten kon, maar dat gaat ook +maar zoo niet; als ’t er in zit wil ’t er uit. En dan begon +de marteling weer, werken, werken dag en nacht, daags schilderen, +’s nachts er over piekeren, er bij blijven, doorwerken, zorgen +dat je de dingen nu goed vasthield. Dan sliep en at i nauwelijks; in +’t begin rookte i dan enorm veel sigaren achter elkaar maar na +den eersten dag hield dat ook op. Dan had i oogenblikken van ’t +hoogste geluk zooals zelfs het loome wegzinken in al dat „lekkere +mooi” hem niet geven kon. En dan kwam die kijken, en die, en dan +stonden ze met hun tweeën, met hun drieën, met hun vieren +achter hem en keken en knikten en wezen. En dan ineens was ’t +uit. Dan zei i: „Verdomme”, en ging op zijn brits liggen en +liet een klein spatje jenever halen, en deed niets meer. Dan werd na +een paar dagen het doek bij de rest gezet. De dagen die daarop volgden +was i ellendig, moe, miserabel, onvatbaar, ziek, en ging i weer +„sloffen” zooals i dat noemde: niets doen, luieren, rond +loopen. Als i centen noodig had dan haalde i ’t een of ander uit +de „vullis”, dan zocht i een „doekje” uit +waarvoor „ze wel ’t een of ander zouden geven”, en +dat verkocht i dan. Niemand kon ’m van die manieren afbrengen. +Hij was nu eenmaal zoo. Z’n kracht en zijn zwakte hoorden +onverbrekelijk bij elkaar. En als i wat <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1074" href="#xd0e1074">63</a>]</span>had verkocht dan stopte i de +centen los in zijn zak, dan rammelde i met de guldens en riksdaalders, +dan liep i in de Kalverstraat een liedje te fluiten. Dan groette i +joviaal met zijn hand boven zijn hoofd als je ’m tegen kwam.</p> + +<p>Dan kwam i vertrouwelijk bij je staan, liet je geheimzinnig de +„spieën” zien, lachte hardop en zei: „De +stakkers toch <span class="corr" id="xd0e1078" title="Bron: hé"> +hè</span>?” Papier nam i nooit aan: daar kon je niet mee +rammelen. Goud moest i hebben en zilver, en als ’t ’m te +veel werd „kwam i de rest later wel eens halen.”</p> + +<p>Dat was Bavink; en je begrijpt dat een heer die zich oefende in +’t versterven hem degelijk interesseerde. Daar kon i wat van +leeren. Zoo’n kerel die ’t prettig vond om zich te laten +uitwaaien, zijn kleeren en zijn lijf te laten doortrekken van den +natten zouten wind, die zijn lippen proefde met zijn tong omdat i dien +zeesmaak zoo „verdomde lekker” vond; die ’s avonds +aan zijn handen zat te snuffelen om de zee op te snuiven. Zoo’n +kerel die tevreden was omdat i bestond en gezond was en genoegerig zich +bewoog tusschen Gods hemel en Gods aarde, en ’t dwaas vond dat de +menschen zich zooveel moeite gaven, en hardop om ze lachte en die +eeuwig met een <span class="corr" id="xd0e1083" title="Bron: beaten"> +besten</span> glimlach zich stilletjes zat te verheugen in ’t +water en de lucht en de wolken en ’t veld en zich doornat liet +regenen zonder ’t te merken en dan zei: „ik geloof dat ik +nat ben”, en lachte. Een kerel die smakelijk duur kon dineeren en +smakelijk dure jenever wist te drinken als de eerste in Nederland, en +op andere tijden op marsch (want i zat niet altijd, hij was af en toe +dagen op de been) dag in dag uit droge fijntjes at en tot tranen toe +bewogen was omdat in ’t veld „zoo’n brokkie brood zoo +lekker smaken kon.”</p> + +<p>En als Bavink werkte dan zat Japi er bij in ’t gras of <span +class="corr" id="xd0e1088" title="Bron: binnne">binnen</span>, <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1091" href= +"#xd0e1091">64</a>]</span>omgekeerd op een stoel en rookte. En als ze +binnen waren dan had Japi een tweede stoel erbij slaan met een +borreltje er op, waar i af en toe de hand naar uitstak. En hij hield +Bavink aan den gang. Tegen niemand anders had Bavink ooit een woord +gezegd als i werkte; met Japi sprak i.</p> + +<p>„Wat duvel”, zei Japi, „’t dondert toch niet +of ’t goed is, je doet wat je kunt, je bent nu eenmaal een +stakker. Je moet schilderen. Je kunt ’t toch niet laten. ’t +Hindert immers aan de dingen niet of jij ze nou niet heelemaal zoo +krijgen kunt als ze zijn. En de lui, die snappen er toch niets van. Van +de dingen niet en van je werk niet en van jou niet. Ik kon mijn tijd +toch ook een boel beter besteden dan hier te zitten zuipen en naar die +verfboel te koekeloeren. Word <i>ik</i> er minder van?” +„Neen, dat deugt niet”, zei i dan, „veel te blauw; je +weet toch wat we gisteren afgesproken hebben? Veel te blauw, kerel. +Denk je dat ’t je zoo zou aangepakt hebben als ’t die rare +blauwe kleur had?”</p> + +<p>Japi was goud waard voor Bavink. Bavink sleepte ’m overal mee. +Bavink heeft Japi gemaakt tot wat i was, toen Bavink in Amsterdam met +hem kwam aanzetten.</p> + +<p>Japi was al heel gauw erger dan schraal bij kas. Voor geen geld ter +wereld had Bavink hem laten gaan. Japi moest maar zelf in de +„vullis” gaan zoeken. En dat vak verstond Japi gauw. Nooit +had „de belt” zoo gerendeerd. En sedert betaalde Bavink +alles of bijna alles. Af en toe kreeg Japi een klein beetje geld van +huis gestuurd. Maar dat was de moeite niet, want bij tijden leefden de +heeren als kapitalisten; als ze een bui kregen gingen ze voor een paar +dagen naar Amsterdam, naar Brussel, naar Parijs, naar Luxemburg; +veertien dagen zaten ze in Normandië. Japi sleepte geregeld een +klein beltje mee: een „jonki <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1102" href="#xd0e1102">65</a>]</span>van den grooten belt”, +zooals hij dat noemde. In Frankrijk en België klampte i de +menschen op straat aan, schelde aan de huizen. Van niemand anders zou +Bavink ’t geringste van dien aard hebben geduld. Maar niemand +anders verstond de kunst Bavink in ’t leven te houden, zooals +Bavink zei. Z’n conversatie was onuitputtelijk. En een geheugen +hatti voor landschap dat aan ’t wonderbaarlijke grensde. Langs de +spoorlijn van Middelburg naar Amsterdam kende i alles, elk veld, elke +sloot, elk huis, elke laan, elke boomgroep, elk riggeltje hei in +Brabant, elken wissel van ’t spoor. Als je uren in donker had +gereden en Japi had al dien tijd geslapen languit op de bank en je +maakte ’m wakker en je vroeg: „Japi waar zijn we?” +dan moest je even wachten tot i goed wakker was en dan lag i even te +luisteren naar den klank van ’t rijden en dan zei i: „Ik +denk dat we bij Etten-Leur zijn.” En dan kwam ’t uit ook. +Hij kon je precies vertellen hoe op dien en dien dag de schaduw van die +en die boomen bij Zalt-Bommel op die en die laan viel en welke schepen +toen en toen langs Kuilenburg vaarden in de Lek, toen je met Japi over +de spoorbrug reed. En dan zat i maar bij ’t raampje in +afwachting: „nu komt dit, nu komt dat”. Uren lang. En als i +iets zag dat i bijzonder goed kende dan knikte i en lachte. Of hij zei: +„Kijk, die boom is weg”; of: „<span class="corr" id= +"xd0e1104" title="Bron: He">Hé</span>, nu zitten er appeltjes +aan, die heb ik den vorigen keer nog niet gezien.” Of: +„Voor veertien dagen stond de zon net achter de kruin van dien +boom, nu staat i een eindje links er van en wat lager, dat komt omdat +we veertien dagen verder zijn en we zijn ook 10 minuten te laat.” +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1107" href= +"#xd0e1107">66</a>]</span></p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1108"> +<h3 class="normal">III.</h3> + +<p>En zoo kwamen ze met den winter naar Amsterdam en zat Japi op een +avond op mijn kamer en rookte de eene sigaar na de andere, die voor +’t wegnemen op mijn tafel lagen, <i>mijn</i> sigaren.</p> + +<p>Ik had dien avond juist den langen Hoyer op bezoek, die weer eens +van Parijs was komen aanwaaien en nu zat op te hakken over z’n +werk en over de meiden, met een stroohoed op, in November, en een +zalmkleurige jas aan. Hij was bezig aan een onbegrijpelijk verhaal van +een jonge dame en een huurkoetsier en een mandje met paling, toen we op +de trap gestommel hoorden. ’t Was in een volksbuurt, je kon +gewoonlijk zoo maar naar boven loopen, de straatdeur stond meestal +open.</p> + +<p>Bavink kwam ’t eerst binnen en zei: „Hoe maak je +’t kerel? ja ik ben ’t zelf. Ha, ha, Hoyertje. Hoe gaat +’t, Hoyertje, nog altijd een ophakker? Nogmaals hartelijk +gefeliciteerd hoor. En jij ook, Koekebakker, dat je er lang getuige van +mag wezen.” In de deur stond Japi. Een lucht van zoutwater en +gras brachten ze mee. „Kom binnen, kerel, kom binnen!” +inviteerde Bavink, op <i>mijn</i> zolder.</p> + +<p>„Och mijnheer”, zei Hoyer, „wees zoo goed de deur +achter je dicht te maken.” „Koekebakker”, zei Bavink, +„dit is Japi, een kerel waar je plezier van kunt beleven. Hoyer +is nog even welgemanierd als altijd, hoor ik”. „Ga zitten +Japi”, inviteerde Bavink en liet zich met een plof vallen op de +eenige stoel die vrij was; „neem dat kistje maar.” Er stond +een schavotkleurige matrozenkist, daar had ik een schoon hemd in en de +brieven van mijn zuster. „Wacht ik zal u helpen”, zei ik. +Toen schoven wij de kist bij tafel, Japi en ik, en toen zag Japi een +leeg stijfselkistje staan van Hoffmann met een kat er op, <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1125" href="#xd0e1125">67</a>]</span>daar had ik +aard ingehad, maar er had niets in willen groeien. „Zie +zoo”, zei Japi „anders zit ik zoo laag.” „Ik +zal er maar eentje nemen”, zei Bavink en stak een van <i>mijn</i> +sigaren op. „Ga je gang maar Japi”. En Japi beviel dat wel. +„Wat heb je daar?” zei Bavink. Op mijn tafel lag „Le +Lys dans la Vallée” van Balzac. „Aha, Balzac. Geen +kwajongen, die oue heer. Dood <span class="corr" id="xd0e1130" title= +"Bron: hé">hè</span>? Al lang dood. Natuurlijk. Waar kom +je vandaan, Hoyer? Wat heb je daar een mooie jas aan. Ga eens staan. Te +kort, kerel, veel te kort”. Bavink was genoegerig. „Dat +weet ik potdome ook”, zei Hoyer. „Vertel liever eens waar +jij gezeten hebt. En wie is die heer?”</p> + +<p>En toen kwam het verhaal, met begeleiding van Japi met knikken en +grijnzen. En af en toe ging die hand naar mijn tafel en ook Hoyer +werkte als een fabriek en ik rookte maar niet meer. +„Wacht”, zei Bavink, „dat is waar ook.” +„Goeie hoor. Kamper Middelburgers, van <a id="xd0e1135"> +</a>Bessem en Hoogenkamp van de Lange Delft.” +„Bekend”, zei ik.</p> + +<p>„’s Jonge”, zei Japi, en zat m’n hok rond te +kijken; „’s jonge, „’t ziet er hier gezellig +uit. Waarachtig, ’t is hier gezellig”. Hij stond op en liep +naar den muur. „Aha, Breitner. Heel goed. En wat hebben we daar? +’t Is hier een beetje donker. Zoo, mijn vriend Mauve. En daar heb +je waarachtig ons stadhuis ook.” ’t Was een schetsje van +’t raadhuis in Veere. „Bavink”, zei Japi, +„’k geloof, dat je daar kennis aan hebt; ik zoek <i>zoo</i> +een baantje, als dat niet een dingetje van jou is.”</p> + +<p>„Daar kom je goed af”, zei Bavink. „Dat dacht ik +wel”, zei Japi en ging weer zitten. „Nee maar, ik kom hier +vast terug. Ik zit hier goed.”</p> + +<p>Op dat oogenblik begon de gramophoon van den diamantslijper aan den +overkant ter werken. „Klappen”, zei Japi. En <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1146" href="#xd0e1146">68</a>]</span>wij aan +’t applaudisseeren. Met z’n vieren stonden we bij ’t +open raam en applaudisseerden honderd uit. Overal hoorde je op de +waranda’s deuren opengaan, de menschen kwamen buiten. Sommigen +applaudisseerden mee; een kind begon te huilen; een hond jankte alsof +binnen een maand ’t heele blok zou komen uit te sterven. De +diamantslijper hield prachtig vol. Een juffrouw aan den overkant riep: +„Halve garen!” Een klein meisje schreeuwde enkele malen. +„Papus”, „Zeppelin!” Een jongetje ging op een +mondharmonica spelen. „We moesten de straat maar opgaan”, +zei Hoyer.</p> + +<p>En zoo stommelden wij de trappen af. Drie- en tweehoog werd binnen +druk gepraat. „Over ons”, zei Japi. Eenhoog was niemand +thuis. „Zeg Japi” zei Bavink op straat, „nu moest jij +eens een rondje geven.” „O ja”, zei Japi, +„vooruit dan maar”. En zoo leerde ik Japi dienzelfden avond +nog in zijn kwaliteit kennen. Hoyer had een theorie dat bier nooit +kwaad kon. Wij dronken er dus zeer aanzienlijke hoeveelheden van. Japi +had geen cent; Hoyer verdomde ’t; Bavink was zat, zat wezenloos +te staren en te beweren dat „deze heer een verdomd goeie kerel +was en dat hij een rondje gaf (dat was Japi), en dat de kelner ook een +verdomd goeie kerel was.” Ik kwam op negentien cent; Hoyer was +uitgeknepen. Ik besloot „’t geval” maar schuldig te +blijven; de kelner kende me; en om één uur liepen we met +z’n drieën op ’t Frederiksplein vreedzaam te jodelen. +Die centen kreeg ik later van Bavink terug; hij wilde met geweld hebben +dat ik ze aanpakte. Japi vond ’t geval kostelik, zat drie dagen +later op den rand van mijn ledekant en liet zijn beenen bengelen; zei +dat ’t stom van Bavink was geweest om zich te bezatten, maar +„die zaak kwam in orde.” Toen hij wegging had hij „Le +Lys dans la Vallée” te pakken. <span class="pagenum">[<a +id="xd0e1150" href="#xd0e1150">69</a>]</span></p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1151"> +<h3 class="normal">IV.</h3> + +<p>Het was een maand later. Een veertien dagen had het wat gevroren, +maar in ’t begin van die week was ’t weer plotseling +omgeslagen. En nu was ’t avond en ’t stortregende. Den +heelen dag had het bijna zonder ophouden gestortregend. Het water liep +bij stralen langs mijn ruiten. Ik voelde me behagelijk. Ik mocht dat +wel. Ik had geen kachel en m’n demi stond nog bij Oome Jan. Een +winterjas heb ik nooit bezeten. Die vorst had me gehinderd: van armoede +moest je naar bed. Anders kon ik in dergelijke omstandigheden nog wel +eens bij Bavink terecht. Maar juist nu had die heer de aardigheid gehad +om over dag te slapen en ’s nachts bij den weg te loopen. Een +heele nacht had ik moederziel alleen bij zijn kachel gezeten; hij had +dat zoo willen hebben maar lollig was ’t niet geweest. En nu zat +ik te luisteren naar ’t kletteren van den regen op ’t dak +en was blij dat ’t dooide, hard dooide. Op tafel lag mijn brood, +twee dikke pillen; mijn laatste bordje was den avond tevoren gebroken. +En daarnaast lagen de centen: vier blauwe papiertjes, twee +rijksdaalders, drie guldens en enkele centen. En in den hoek op den +grond stond mijn éénvlams stelletje en in ’t kleine +keteltje begon ’t water te razen. Daarnaast stond m’n +theepot, zonder deksel, te wachten tot ’t water zou koken; de +thee was er al in. En ik zat met mijn beenen onder tafel uitgestrekt, +met bloote voeten, in mijn hemd, mijn handen in m’n broekzakken +en keek naar m’n boterhammen, naar m’n lieve geldje, naar +de vlam van mijn olielamp, naar ’t licht van mijn stelletje, en +luisterde naar de regen en was tevreden.</p> + +<p>’t Was acht uur. ’k Legde m’n klokje op tafel +naast m’n centen, ’t klokje dat nu niet naar Oome Jan +hoefde en zei: „Jij <span class="pagenum">[<a id="xd0e1158" href= +"#xd0e1158">70</a>]</span>blijft voorloopig bij Oome Koekebakker, +klokje”, en stak m’n hand weer in mijn zak. Dat +converseeren met m’n dingetjes was ik zoo gewoon, omdat je met de +meeste menschen zoo weinig praten kunt.</p> + +<p>Voorloopig was ik uit den brand, ’t Lieve najaar had me niet +bedrogen. Het vallen van de bladeren, de Zuidwestenwind die de boomen +aan den Veerschenweg nog meer had doen krommen naar het Noordoosten, +die ’t klokkenspel van Lange Jan in flarden had gewaaid, die den +toren had doen <span class="corr" id="xd0e1162" title="Bron: zwierpen"> +zwiepen</span> en trillen, bang onder de zwarte wolken, ik had ze dan +eindelijk in bank en zilver omgezet en daar zat ik en keek er naar, +naar mijn eigen geld, ’t geld daar je op aan kunt, dat je nooit +bedriegt en nooit in de steek laat. Doornat was ik een uur geleden +thuisgekomen, met een brood, een half pond boter, twee ons +boterhammenworst, een half pond suiker, een ons thee en een kistje +sigaren, 25 sigaren van 4 cent, een rijkdom die ik sedert mijn +verjaardag niet gekend had, en dat was maanden geleden. De +boterhammenworst had ik weggezet, die was voor morgen. Ze hadden een +kastje voor me getimmerd, naast ’t raam en daar lag op den bodem +alles op een rijtje: de boter, de thee, de suiker, de worst, al die +dingetjes die zoo lekker kunnen wezen, als je er een tijdje af bent +geweest. En ’t aangesneden brood lag er boven, op ’t +plankje.</p> + +<p>En op den zolder van drie hoog hingen mijn kleeren te drogen: jas, +vest, broek, onderbroek, overhemd en sokken. ’t Water begon te +koken<span class="corr" id="xd0e1167" title="Niet in bron">,</span> +’t deksel van ’t keteltje ging rammelend op en neer. Ik +keek naar den stoom en begon plannen te maken om morgen m’n demi +uit den lommerd te halen en voor een keer niet in ’t koschere +restaurant te dineeren: biefstuk met appies 30 cent, erwtensoep met +vleesch 35 cent. En ik <span class="pagenum">[<a id="xd0e1170" href= +"#xd0e1170">71</a>]</span>bedacht juist dat ik er wel aan had kunnen +denken om een druppeltje drank in huis te halen, toen ik in mijn +gepeinzen gestoord werd door een zwaren stap buiten de deur. Er +rommelde iemand aan mijn deur. Kloppen ging niet, want mijn deur was +van behangselpapier op een paar latten geplakt, en als je klopte ging +je er door. Dat wisten de lui. „Zeker Hoyer”, dacht ik, +„die kan nooit den haak vinden.” De haak zat van binnen +maar de deur sloot niet; je kon net je vinger door de reet steken en +zoo van buiten de deur openmaken. „Kom binnen”, riep ik, te +lui om op te staan. „Makkelijk praten”, hoorde ik zeggen, +„hoe zit dat?” „Die stem ken ik niet”, dacht +ik, „wie kan dat zijn?” Ik stond op en deed open, meteen +liep een straal water over mijn hand. „Japi”, zei de man. +„Kom binnen”, zei ik weer. Daar stond i; ’t water +liep van alle kanten uit zijn kleeren en van z’n hoed.</p> + +<p>„’t Regent nog al”, zei Japi, „mag ik even +mijn jas uitdoen? Wacht, dan zullen we dit eerst neerzetten.” +Onder z’n jas vandaan haalde i een pak in een Handelsblad: +boeken, dat kon je direct zien, en zette ’t op tafel. +„Ziezoo, kan dit ergens uitgehangen worden?” zei i en gaf +me z’n jas. Z’n hoed zette i overeind tegen m’n +stelletje.</p> + +<p>„Een oogenblik, ouwe heer”, zei ik en nam z’n jas +en hoed mee, hing de jas bij m’n eigen natte kleeren, sloeg den +hoed uit en legde die toen plat op den grond in den hoek.</p> + +<p>Japi zat al, wrong de knieën van z’n broek uit en keek +rond. „Wat verschaft me het genoegen?” „Zeg maar +Japi”, zei i, maakte ’t pakje los en legde „<span +lang="fr">Le <span class="corr" id="xd0e1180" title="Bron: lys"> +Lys</span> dans la Vallée</span>” op tafel. „Zie +hier, burger”. „Mooi zoo”, zei ik, „en wat +hebben we daar?” „O”, zei Japi, „boeken van +Appi.”—„Leest Appi tegenwoordig ’t +Handelsblad?” „Neen,” zei Japi, „die krant +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1184" href= +"#xd0e1184">72</a>]</span>is van mijn ouwe heer, daar stond een +advertentie in.”—„Een +advertentie?”—„Een advertentie; zie hier, daar even +van den ouwen heer gekregen.”</p> + +<p>„„Assistent correspondent gevraagd op druk +exportkantoor”, let wel, druk exportkantoor—<span class= +"corr" id="xd0e1188" title="Niet in bron">„</span>grondig bekend +met de moderne talen, stenografie en machineschrijven. Zij die reeds in +den export werkzaam waren (let op dat <i>waren</i>!) genieten de +voorkeur. (<a id="xd0e1194"></a><i>Genieten de voorkeur</i>, dat +genieten kan me wel bekoren). Salaris f 3 à 400 per jaar. +Brieven onder No. 1296 bureau Alg. Handelsblad”—1296, slag +op ’t vlotje. Floris de stijve springt over de Overtoom. Nooit +van gehoord? En waarom hebben ze dan de Overtoom gedempt? ’t Was +geen gezicht om dien stijven kerel er over te zien springen, dat wilden +ze niet meer hebben. Die f 300 à 400 bevallen me wel, de rest +trekt me minder aan”</p> + +<p>„Wilt u daarop schrijven?” vroeg ik—„Jij, +als ’t ublieft,” zei Japi. „Willen? Ik <i>moet</i> +van de ouwe heer. Hij zegt: ’t kan zoo niet blijven doorgaan. Ik +zie niet in, wat niet. Heeft hij last van me? In vijf weken heb ik maar +twee maal thuis geslapen. Geen cent zie ik van hem. Kijk eens +hier.” Hij stak z’n been uit. Ik zag een splinternieuwen, +gelen schoen. „Wat bliksem, dien schoen ken ik.”—Waar +zie je zulke gele schoenen?—„Ze zijn nu wat donker van +’t water”, zei Japi, en zette den anderen voet bij den +eenen. „Van Appi! En hoe komt dat? <i>Ik</i> ben m’n ouwen +heer niet tot last. <i>Ik</i> loop rond met mijn schoenen tot ze zoo +lek zijn als een mand. Appi is een fideele kerel. Schilderen kan i +niet, zal i nooit leeren, dat zie ik wel, maar hij is een fideele +kerel. Sokken hat i niet over de hand, ik zit met m’n bloote +voeten in z’n schoenen”, zei Japi, en liet heel gemoedelijk +een stuk van z’n bloote been <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1209" href="#xd0e1209">73</a>]</span>zien. „En boeken heeft +i, in geen jaar kom ik er doorheen, al lees ik dag en nacht.”</p> + +<p>Appi z’n vader had een goed beklante slagerij en kon ’t +doen. Dat Appi nooit schilderen zou leeren heeft Japi goed gezien; +z’n vader heeft hem later in een huis-, reclame- en +decoratieschilderswerkplaats gezet.</p> + +<p>Ik zette thee. Gehurkt bij mijn stelletje, goot ik ’t water op +en zette ’t theepotje op ’t waterketeltje. Japi snoof.</p> + +<p>„Goeie bullen”, zei i, draaide zich heelemaal om en +verschoof z’n stoel tot hij met z’n neus boven de theepot +zat. „Ik heb mot gehad met Bavink”. zei i. „Is +’t waarachtig?” zei ik. Van Hoyer had ik al gehoord dat ze +bij dag en bij nacht samen rondscharrelden, dat ze in één +bed sliepen, Japi onder ’t laken en Bavink er boven, dat ze om +beurten jenever hadden gedronken uit ’t ééne +bierglas dat Bavink nog had. „Ik heb z’n kacheltje kaduuk +gestookt, Zondagavond.”</p> + +<p>In één avond hatti ’t kapot gestookt. Hij had +maar zitten opladen en zitten poken, en naar den gloeienden pot zitten +kijken en z’n pijp gerookt, de kachel zoo te zeggen tusschen +z’n knieën. En niks gezegd hatti, tot Bavink plotseling +gezien had dat er een groote scheur in den pot was en vreeselijk had +opgespeeld. Japi had ’m laten uitrazen, hij was opgestaan en had +z’n stoel weggenomen, en Bavink had met de pook ’t +schuifdeurtje open gemaakt en een gat gebrand in den grond met ’t +uitscheppen van de gloeiende kolen. En toen Bavink was blijven razen +had Japie gezegd: „Verrek met je kachel”, en was kalmpjes +weggegaan naar ’t huis van z’n ouwe heer en had een schoone +boord omgedaan van z’n broer, en van z’n moeder een stuk +taart gekregen dat van ’t dessert was overgebleven. En had een +nacht thuis geslapen en den volgenden middag <span class="pagenum">[<a +id="xd0e1219" href="#xd0e1219">74</a>]</span>was i op straat Loef +tegengekomen dien i ook al kende. Loef die later met zwemmen verdronken +is, juist toen i er zoon beetje begon te komen; en die had hem weer +meegenomen naar Bavink en gezegd: „Bavink ik breng je +kaduukstoker mee.” En Bavink had om ’t geval gelachen, En +Japi was dadelijk naar ’t plankje geloopen <span class="corr" id= +"xd0e1221" title="Niet in bron">en</span> had, op ’t bekende +plaatsje „naast Dante”, een nieuw kruikje Bols gevonden. En +met z’n drieën hadden ze ’t een heel eind soldaat +gemaakt en toen had Japi dikke boterhammen gesneden van Bavink +z’n brood en toen waren ze met hun drieën naar ’t +Amstelveld gegaan en hadden voor 70 cent een nieuw kacheltje gekocht +(’t was Maandag), een kachel van een voorwereldlijk model; en met +z’ drieën hadden ze die op een handkar naar huis +gekruid.</p> + +<p>Ik presenteerde Japi een kop thee. Hij dronk uit een spoelkom, een +kopje had ik niet voor ’m, steunde behagelijk en zette de kom +hard neer. „Nu wou ik wel een stukje brood hebben”, zei i; +„neem me niet kwalijk, ik geloof dat ik den weg al weet.” +Hij had m’n kast al in de gaten gehad „Kerel”, zei i, +„weet je dat je worst in huis hebt?” Of ik ’t wist. +Hij kwam er al mee aanzetten. „Boterhammenworst, een ordinair +volksvoedsel.” Mijn worst, mijn rijkdom, zoo even nog het +onderwerp van mijn mijmeringen over mijn weelde, de worst die ik voor +morgen wilde bewaren. Japi wist er raad mee. En ik moet zeggen hij +vergat mij niet, hij gaf me twee plakken op elke boterham. Er was toch +genoeg. Japi at. Wat kon die kerel eten! Het brood lag naast ’m +op tafel en hij sneed maar. Ik begon er schik in te krijgen. +„Geneer je niet Japi, centen genoeg.” Japi had ze nog niet +gezien. „Goddome”, zei i, „vetpot!” „Ze +hebben zeker weer wat van je geplaatst”. Ik knikte. „Zoo +moet je maar doen”, zei i, „die kerels zijn toch <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1226" href= +"#xd0e1226">75</a>]</span>nergens anders goed voor dan om ons de kost +te geven. Ik heb van m’n leven ook nog eens iets +geschreven.” Hij propte z’n mond vol brood en worst en +veegde z’n handen af met ’t Handelsblad, dat i daarna in +elkaar frommelde. „Ik zal er maar niet op schrijven, ik deug daar +toch niet voor.”</p> + +<p>En toen kwam uit een binnenzak een oud vermolmd onwelriekend +krantje, op de vouwen doorgesleten: „De Vlachtwedder +Grensbode.” Hij liet me een artikeltje zien: „Brieven uit +Amsterdam” stond er boven. Zes hatti er geschreven, zei i, de +vijf <span class="corr" id="xd0e1230" title="Bron: anderen"> +andere</span> had z’n broer zoek gemaakt. Japi nam nog een +sneedje brood. „Moet je niet meer?” vroeg hij. Ik bedankte +en Japi nam ’t laatste van m’n twee ons worst, +„’t Ordinaire volksvoedsel” ging er goed in. <span +class="corr" id="xd0e1233" title="Niet in bron">„</span>’s +Nachts gemaakt” zei Japi met z’n mond vol en wees met +’t mes naar ’t krantje. „Na kantoortijd, ’s +Avonds moest ik altijd op kantoor terugkomen. Af en toe moest ik +m’n hoofd onder de kraan houden om wakker te blijven. Ik zou je +nu danken. Wat heb ik er aan? Niks, moe <span class="corr" id= +"xd0e1236" title="Bron: wordt">word</span> je er van. ’k Loop +liever bij den weg en kijk naar de menschen en de wagens en de huizen. +Speciaal kijk ik naar de lieve jonge meisjes en de pas getrouwde +vrouwtjes. Die pas getrouwde vrouwtjes pik je er zoo uit, die herken je +dadelijk. En dan denk ik aan ’t plezier dat ik van al die lieve +diertjes niet heb. Dat doe ik liever dan dat ik er over schrijf. Wat +gaat ’t die kaffers aan, wat ik zie. Zelf loopen ze bij de straat +te sloffen en naar den grond te kijken en trekken vervelende gezichten +omdat ’t zoo ver is, en ’t leven zoo moeilijk, dat je er +akelig van wordt. Doen zij iets voor mij? Die paar centen kunnen ze +houden.”</p> + +<p>’t Artikeltje was wel aardig, maar Hoyer zei later dat i vast +niet geloofde dat ’t van hem was. <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1241" href="#xd0e1241">76</a>]</span></p> + +<p>„Nu zou ik wel een potje bier lusten”, zei Japi en +leunde achterover. „’t Spijt me kerel”, zei ik, +„ik heb niets in huis, geen bier en geen jenever en geen kleeren +om over straat te gaan, maar steek een sigaar op.”</p> + +<p>De regen kletterde op ’t dak alsof i er door zou komen, de +ruiten waren wit van ’t water. Japi had geen zin er uit te gaan, +dat zag ik wel. Hij stak een sigaar op, keek een poosje naar den rook +en vroeg toen: „Die Hoyer, wat is dat toch eigenlijk voor een +kerel?” Hoyer en hij konden ’t niet goed vinden. Dat had ik +wel gedacht. Hoyer was op de penning en een ruwe vent. „Die kerel +deugt niet”, zei Japi, „die moet vooral maar veel met verf +knoeien, voor iets beters is ie toch niet goed.”</p> + +<p>Bavink was een dag uit de stad geweest: „voor zaken” zei +Japi en toen was hij (Japi) van Houten tegengekomen op weg van kantoor +naar huis. Van Houten (een kennis van Bavink) was een kantoorbediende +die dacht datti schrijven kon. Hij had indertijd een dikken roman +gepubliceerd, waar de uitgever heel wat aan te kort gekomen was. Japi +had zich door hem mee laten nemen en zich te eten laten nooden. Hoyer +was er ook en ’t eerste wat i gezegd had was: „Zoo, +uitvreter!” Japi vond dat prachtig. We waren toch allemaal +uitvreters. „De burgerman moet ons toch allemaal de kost +geven.” En dienzelfden avond had hij Hoyer een riks te leen +gevraagd, enkel om te pesten. Want hij wist wel dat Hoyer toevallig +geen geld bij zich zou hebben. Toch heeft zelfs de lange Hoyer er +naderhand aan moeten gelooven. Japie heeft die malle zalmkleurige jas +van ’m geleend en nooit teruggebracht. Maar veel plezier heeft +Japie er niet van gehad. Ieder oogenblik moest hij er mee in den slag, +en in Ouderkerk op de brug hebben de pummels er een mouw uitgetrokken. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1248" href= +"#xd0e1248">77</a>]</span></p> + +<p>„Kom”, zei Japi, „kwart over negenen, ik stap op. +Hoor dien regen eens.” Hij ging voor ’t raam staan. +„Niks te zien”, zei i. „Je kunt niks zien door dien +regen. Foei ik ben rillerig geworden, mijn knieën zijn nog nat. +Jammer dat je niks in huis hebt.” Ik haalde zijn jas. Hij was nog +zwaar van ’t water.</p> + +<p>„Moet je ver door dat weer?” vroeg ik. „Ik kan wel +naar de ouwe gaan”, zei Japi, „maar dat is ook nog een half +uur. Dat is je nest, <span class="corr" id="xd0e1253" title="Bron: he"> +hè</span>?” Japi schoof ’t gordijn weg en ging op +m’n ledikant zitten en gaapte. „Ik geloof dat ik ziek +ben”, zei i; „weet je wat je doen moest, haal voor mijn +rekening een half maatje ouwe klare, ik zal ’t je bij gelegenheid +wel teruggeven.” Ik stond daar nog met z’n jas over +m’n arm. „Trek mijn jas aan”, zei i. Ik scharrelde +naar zolder; m’n vest was tamelik droog. De tapper woonde vlak +bij. Ik schoot Japi z’n jas over m’n vest. ’t Natte +ding maakte me koud en akelig. Zoo ging ik al die trappen af en de +straat over. Bij den tapper was niks te doen, ik bleef geen tien +minuten weg. Toen ik boven kwam lag Japi te ronken, aangekleed, +z’n schoenen nog aan. „Hallo”, riep ik en schudde aan +z’n schouder. Hij mompelde wat. „Hallo, jenever.” Hij +keek me lodderig aan en kwam langzaam overeind. „O”, zei i, +„ik zie ’t al”. Hij dronk een spatje. „Daar +knap ik van op.” „Zeg”, zei i, „kan ik hier +niet maffen? Ik ben vannacht niet op mijn bed geweest en vandaag kon ik +niet slapen.” Wat moest ik doen? Hij kon wel op den grond slapen, +zei i, als i maar wat onder z’n hoofd had. „Goddank”, +zei i en smeet zijn twee schoenen tegelijk over den vloer. +„Goddank, dat ik uit die natte krengen ben.” Toen hing i +z’n broek over de leuning van een stoel „om te +drogen.” Mijn stelletje schoof i op zij; in den hoek legde i de +boeken van Appi, z’n jasje legde i er over heen, z’n vest +hield i aan. Toen <span class="pagenum">[<a id="xd0e1256" href= +"#xd0e1256">78</a>]</span>nam i mijn beste deken, rolde zich er in, +dronk nog een spatje en ging met z’n hoofd op ’t stapeltje +liggen en zei: „Wel te rusten.”</p> + +<p>En ik ging weer aan tafel zitten, keek naar mijn centen en dutte in. +Toen ik wakker werd knetterde de lamp, de olie was op. Ik kroop in mijn +ledekant en sliep slecht, door de kou. Japi had nergens weet van.</p> + +<p>Toen de dag aanbrak en ik voor de zooveelste maal wakker werd, +hoorde ik hem rammelen. Hij was bezig thee te zetten, had zelf beneden +water gehaald, en zich aan m’n ontstelde buren voor een neef van +mij uitgegeven. Hij had best geslapen, hij was alleen een beetje stijf. +Hij hoopte dat i me niet wakker had gemaakt. „Ik heb al +gegeten”, zei i „ik geloof dat je niet al te veel brood +meer hebt.” Hij moest weg. Hij wilde Bavink nog spreken die toen +gemeenlijk ’s morgens om een uur of tien ging slapen. Hij bracht +mij een kom thee in bed en stond bij ’t raam z’n kom leeg +te slurpen. Met twee handen hield i die vast en keek naar buiten. +„Allemaal armoed”, zeidi. „Nou bonjour hoor, mijn jas +kan ik zelf wel van de lijn halen.” Bij de deur draaide i zich +nog even om. „’s Avonds ziet zoo’n hok er een boel +gezelliger uit.”</p> + +<p>Dat vond ik ook. Ik scharrelde mijn bed uit, koud en beroerd. Op +tafel lagen m’n centen nog. Hij zegt dat hij z’n ouwe heer +niet noodig heeft, dacht ik, en de centen van den burgerman evenmin. +Zegt u <i>dat</i> wel.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1267"> +<h3 class="normal">V.</h3> + +<p>„Koekebakker”, zei Japi, „ik voel me zoo raar van +binnen.” ’t Was op een middag bij Bavink. Ik had Bavink +willen spreken, <span class="pagenum">[<a id="xd0e1272" href= +"#xd0e1272">79</a>]</span>maar die was uit. Japi zat aan tafel met een +fleschje inkt van een stuiver en een pak kranten voor zich. +„Koekebakker, ik voel me zoo raar van binnen.”</p> + +<p>„Je ruikt tenminste degelijk naar jenever”, zei ik.</p> + +<p>„Nee”, zei Japi, „de jenever is ’t niet. Ik +geloof dat mijn ziel te groot is.” Zoo’n uitvreter toch! +„Wat moeten die kranten, Japi?” vroeg ik. Japi gaf een klap +op ’t pak. „Nieuwzen van den Dag, Koekebakker, Nieuwzen van +den dag. Er zijn er bij van een maand oud.” „Moet je weer +solliciteeren, Japi?” „Juist geraden man. ’t Gaat zoo +niet langer. Pak een stoel. Kijk eens aan, K H 14684 Nieuws van den +Dag. WelEdl. Heeren.”—„De hoeveelste is dat?” +vroeg ik.—„De eerste pas. Dat gaat niet zoo gauw. Dat komt, +omdat jelui nooit in den handel zijn geweest, jelui weet niet, hoe +’n toer dat is. Wat zal je drinken, kerel? Je neemt me wel niet +kwalijk?” en hij doopte z’n pen in de inkt en staarde op +z’n papier. „Koekebakker”, zei Japi, keek hulpeloos +rond en legde z’n pen neer. „’t Gaat niet, ik ben er +geen kerel voor. Eenmaal ben ik in den handel geweest. Ik deug er niet +voor. Ik weet ’t bij ondervinding. Ik begrijp er niks van. Waar +is dat allemaal goed voor? Ik ben zoo best tevreden. We zullen dat maar +weer wegbergen.” En hij nam het pak kranten en legde ’t +zorgvuldig onder tafel.</p> + +<p>„Zie zoo, nu zie ik ze niet meer. Jij weet niet wat handel is, +Koekebakker, anders zou je der niet om lachen. Om te beginnen ga je tot +je achtiende jaar op school. Heb jij ooit geweten hoeveel schapen er in +Australië zijn en hoe diep ’t Suezkanaal is? Nou juist, daar +heb je het. <i>Ik</i> heb dat geweten. Weet jij wat polarisatie is? Ik +ook niet, maar ik <i>heb</i> ’t geweten. De raarste dingen heb ik +moeten leeren. Vertaal in ’t Fransch: <span class="pagenum">[<a +id="xd0e1286" href="#xd0e1286">80</a>]</span>„onder benefice van +inventaris.” Ga der maar tegen aan staan. Je hebt er geen begrip +van, Koekebakker. Dat duurt zoo jaren. Dan doet je ouwe heer je op een +kantoor. Dan merk je, dat je al die dingen geleerd hebt om met een +kwast papier nat te maken. Overigens is ’t ’t ouwe +gedonderjaag, ’s morgens om negen uur present en urenlang stil +zitten. Ik vond dat ik op die manier niet opschoot. Ik kwam altijd te +laat, ik probeerde wel op tijd te komen, maar ’t wou niet meer, +ik had ’t zooveel jaren gedaan. En taai. Ze zeiden dat ik alles +verkeerd deed, daar <span class="corr" id="xd0e1288" title="Niet in +bron">zullen</span> ze wel gelijk aan gehad hebben. Ik wilde wel, maar +ik kon niet<span class="corr" id="xd0e1291" title="Bron: .">,</span> ik +ben geen kerel om te werken. Ze zeiden, dat ik de anderen van hun werk +hield. Ook daarin zullen ze wel gelijk gehad hebben. Als ik klaagde, +dat ik ’t niks lollig vond en vroeg of ik daarvoor nu op school +al die wonderlijke dingen had geleerd, dan zei de oue boekhouder: +„Ja jongetje, het leven is geen roman.” Bakken vertellen, +dat kon ik en dat vonden ze leuk ook, maar ze waren er niet tevreden +mee. De ouwe boekhouder wist al heel gauw niet wat hij met me doen +moest. Als de baas er niet was maakte ik dierengeluiden, zong komieke +liedjes, die ze nog nooit hadden gehoord. De zoon van den baas was een +ingebeelde kwajongen; af en toe kwam i op kantoor om centen te halen. +Hij sprak vreeselijk gemaakt en keek met een allerellendigst, door +niets gemotiveerd vertoon van superioriteit naar de bedienden van zijn +pa. De lui lachten zich een beroerte als ik dien jongeheer nadeed. Ik +heb daar ook nog een schrijfmachine bedorven en een boek weggemaakt. +Toen hebben ze me aan een toestel gezet, dat ze de +„guillotine” noemden. Daar moest ik monsters mee knippen. +Dagen lang heb ik daaraan gestaan: alle monsters werden scheef. De lui +hadden ’t wel in de gaten, ze hadden niets <span class="pagenum"> +[<a id="xd0e1294" href="#xd0e1294">81</a>]</span>anders verwacht. Ze +hadden me daar alleen maar aan gezet om erger te voorkomen. Die +monsters werden weggegooid; die gingen nooit naar de klanten. Toch had +ik in die dagen nog gelegenheid om een brief verkeerd in te sluiten. +Natuurlijk was ’t erg; de man die den brief kreeg mocht niet +weten, dat de baas zaken deed met den man waaraan i geschreven was. De +boekhouder was totaal van streek. Toen begreep ik, dat ik maar liever +heen moest gaan. Ik kreeg een poot van den baas. Ik was zelf ook blij +dat ik wegging en heb hem hartelijk de hand geschud. Ik heb gezegd, dat +’t me speet, maar dat ik er niets aan doen kon en ik geloof, dat +’k ’t meende. Zie je, Koekebakker, dat is handel. Ik ben +daarna nog drie weken volontair geweest op een effectenkantoortje, +krantjes nakijken met een boek om te zien of de stukken van de klanten +waren uitgeloot. Je ergste vijand zal er voor bewaard blijven. Ze +moesten me wegdoen. Ik moest daar ook copieeren. Er was geen denken +aan, dat ze uit ’t copieboek konden wijs worden. Ik zag wel in +dat ’t zoo niet ging, ik kon er mijn hoofd niet bij houden.</p> + +<p>„Mijn ouwe heer was ten einde raad. Hij hoopt nu, dat ’t +met de jaren wel beteren zal. Ik weet dat zoo niet. ’t Lijkt er +nog niet veel op. ’k Heb ’t nog veel te goed zoo. Weet je +dat Bavink pas een bom duiten heeft gemaakt? Een slootje bij Kortenhoef +met een hooibergje en een kalf. Als je blieft.” En hij haalde +zijn portemonnaie voor den dag. „Hij puilt van de centen. +Koekebakker, jong, hij puilt van de centen. Harde riksjes. Morgen ga ik +op reis.”</p> + +<p>„Met Bavink?” vroeg ik. „Neen,” zei Japi, +„niet met Bavink, alleen. Ik ga naar Friesland.” +„Midden in den winter?” Japi knikte. „Wat +doen?” Hij haalde z’n schouders op. „Doen? Niks doen. +Jelui kerels zijn zoo akelig wijs: alles <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1300" href="#xd0e1300">82</a>]</span>moet een reden en een doel +hebben. Ik ga naar Friesland, niks doen, nergens om. Zonder reden. +Omdat ik er zin in heb.”</p> + +<p>Den volgenden avond bracht ik hem weg, in donker<span class="corr" +id="xd0e1304" title="Niet in bron">,</span> naar den sneltrein van +zevenen. Hij had een jas zonder knoopen aan, die hem veel te wijd was, +een pet op, die hem een eind achter de ooren zakte en aan z’n +voeten de nieuwe gele schoenen van Appi. In z’n hand hatti een +papieren sigarenpijpje met een reclame. „Wacht even”, zei +i, toen we al beneden waren. „Ik heb nog wat vergeten.” +Even daarna kwam i terug met een vischhengel.</p> + +<p>Hij was weinig spraakzaam dien avond. Ik kon niet uit hem krijgen +wat hij met dien vischhengel wilde. Onderweg rookte hij in een half uur +vier sigaren uit zijn papieren sigarenpijpje, en toen ik aan het +portier van hem afscheid nam vroeg hij me of ik niet een beetje tabak +voor hem had.</p> + +<p>Na zes weken kwam hij terug met zes knoopen aan zijn jas en een paar +rooie pluche pantoffels aan zijn voeten. Hij weigerde alle opheldering. +Waar zijn vischhengel was? Oh, die had i uit den trein laten vallen. +Hij was ook nog een keer in ’t water gevallen, zei i. Meer liet +hij niet los. Blijkbaar had i zich al dien tijd niet laten scheren, hij +had een kleur van roode baksteen en een lucht van koemest bij zich. Hij +bracht twee pond tabak mee, die niemand rooken kon. Hij was er aan +verslaafd en kwam in veertien dagen niet om een sigaar. Toen waren de +twee pond op, plus een peukie dat hij ook nog had meegebracht. Toen +bleek dat hij nergens in Amsterdam die tabak kon krijgen. Hij schreef +er om naar Friesland, maar kreeg geen antwoord. Hij was er beroerd van. +Maar na een paar dagen zag ik hem toch weer bij Bavink zitten met een +sigaar in ’t hoofd, van Bavink natuurlijk. <span class="pagenum"> +[<a id="xd0e1311" href="#xd0e1311">83</a>]</span></p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1312"> +<h3 class="normal">VI.</h3> + +<p>Den zomer daarop was Japi weer verdwenen. Toen kwam ik hem tegen op +den Boulevard du Nord in Brussel. Mijnheer was piekfijn, glad +geschoren, een grijs hoedje, een goudgeel smal zijden dasje, een geruit +overhemd, een gordel, een wit flanellen jasje met dunne blauwe +streepjes, een witte linnen broek, van onderen onberispelijk +omgestreken, bruine sokken met witte ruiten, lage schoenen.</p> + +<p>Hoe het ging? Patent. Wat hij daar deed? Op en neer loopen van het +Gare du Nord naar het Gare du Midi over de boulevards. Of hij zich +amuseerde? Uitstekend. Waar hij woonde? In Uccle. Wie hij uitvrat? Hij +lachte, maar gaf geen antwoord. In het Maastrichtsche bierhuis op de +Place Brouckère dronken wij ettelijke potjes zuur bier, waar hij +verzot op was geworden. Eigenlijk dronk hij al die ettelijke potjes op +een na, dat ik staan liet. Hij zat weer prinselijk achterover op zijn +stoel en dronk met waardigheid en smaak, hield een beschouwing over +asphalt, over de groote markt, over het mooie weer, zei toen dat hij +naar huis moest en vroeg waar ik logeerde. Dan zou hij mij eens komen +opzoeken. Daarna betaalde hij de potjes bier, en liet mij in verbazing +achter.</p> + +<p>Begin Augustus kwam hij in Amsterdam terug met een verbonden hoofd. +In Marchienne aux Ponts had hem een mijnwerker een geëmailleerd +etens-pannetje op ’t hoofd stukgeslagen. Hij was gesjochtener dan +ooit, zijn ouwe heer hield hem schrikkelijk krap. Tot diep in November +droeg hij zijn witte broek, die toen allang niet wit meer was. Hij was +de oude niet meer, hij sprak weinig en rookte veel minder. Als hij bij +Bavink op ’t hok kwam en Bavink legde zijn sigaren op tafel, dan +liet i <span class="pagenum">[<a id="xd0e1321" href= +"#xd0e1321">84</a>]</span>zich op zijn stoel vallen, hield zijn jas aan +en zijn hoed op, nam moeizaam een sigaar, beet er langzaam het puntje +af<a id="xd0e1323"></a> en had moeite om de lucifers te vinden, knoeide +met aansteken, rookte langzaam en zelden meer dan één +sigaar op een avond. Stak hij een tweede op, dan gooide hij een groot +stuk weg, wat hij vroeger nooit deed. Toen rookte i tot ’t endje +te klein werd om vast te houden, dan stak hij er een speld in en rookte +’t zoo op. Het duurde niet lang of i rookte scheef. Eens liet hij +bij Bavink de kachel uitgaan.</p> + +<p>Toen gaven wij hem op.</p> + +<p>En toen op een nacht dat het hard vroor, tusschen Kerstmis en +Nieuwjaar, toen kwam Hoyer dien wij in maanden niet gezien hadden<span +class="corr" id="xd0e1329" title="Bron: ;">,</span> en nadat we een +tijd hadden zitten kletsen, vroeg i naar Japi. En toen begon i +herinneringen op te halen. Of we nog wisten hoe Japi verleden zomer +(dat was toen zoowat een half jaar geleden) ’s nachts mee ging +roeien op den Amstel. Hij zou in de punt gaan zitten om uit te kijken, +want de Volharding voer toen alles kapot, had nog pas een tjalk in den +grond gevaren aan den Omval. En Japi zat in het water te kijken naar de +weerkaatsing van de sterren en zat met zijn rechterhand in het water en +zag geen Volharding, zoodat de Volharding om voor ons uit te wijken +bijna in de bocht aan den grond voer. De kerels werden toen kwaad en +een van hen kwam op de achterplecht en schold ons uit voor nakende +verdommelingen, en smeet met een steen die een heel eind voor onzen +boeg in ’t water plofte. Toen had Bavink gezegd, dat hij ’t +wel gedacht had en Japi zei: daar zijn we netjes afgekomen.</p> + +<p>„Apropos”, zei Hoyer toen plotseling (Hoyer werkte nog +al met burgermanstermen). „Apropos, ik heb Japi in Veere gezien +met een Fransche dame, een verdomd lief wijf. Den <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1334" href="#xd0e1334">85</a>]</span>heelen avond +hadden die twee samen op ’t steenen havenhoofd staan praten en +over de balustrade gekeken naar de lichtboei en ’t draaiende +licht van Schouwen en naar de branding geluisterd, en +„bekgetrokken” zooals Hoyer ’t ordinair uitdrukte. +Bavink zei weer dat i ’t wel gedacht had en ik zei: „ook +stom, dat hadden we kunnen weten,” en toen kwamen wij los over +Japi en dat hij niet meer zoo uitvrat als we dat van hem gewoon +waren.</p> + +<p>’t Duurde nog een maand voor dat Japi los kwam. Zijn ouwe heer +had een betrekking voor hem gevonden en den eersten Maart zou hij +aantreden. Hij zei niet dat ie ’t beroerd vond. Hij zou eens zien +wat i er van maken kon. Hij zou vijftig gulden per maand verdienen. +Dien avond vroor het weer hard. De sterren waren helder en ontzettend +hoog. De kachel was niet aan. Wij zaten met ons drieën, jassen +aan, kragen in de hoogte, hoeden op zoo als wij zoo vaak hadden gezeten +als wij harder waren dan het kapitalistische gemoed en niets meer +hadden om te verstoken.</p> + +<p>Toen begon Japi allerakeligst te boomen. Je zeilde maar met de aarde +door de ijzige donkere ruimte, de nacht zou niet meer ophouden, de zon +was weg en ging niet meer op. De aarde joeg voort in de duisternis, de +ijzige wind huilde er achter aan. Al die werelden zeilden verlaten door +de ruimte. Als er een tegen je aan zeilde was je verloren, verloren met +al die 1500 millioen ongelukkige menschen. Japi zat te rillen in zijn +jas, het vroor in de kamer.</p> + +<p>Toen begon i weer anders. De zon kon zoo mooi in de Waal schijnen. +Bij Zaltbommel had i de zon in de Waal zien schijnen toen i de laatste +maal met den trein over de brug kwam. Tusschen de brug en de stad +maakte de zon een groote lichtplek <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1342" href="#xd0e1342">86</a>]</span>in het water. Het water +stroomde maar, de zon scheen er maar in, honderd, duizend, +honderdduizend maal. Voor tweeduizend jaar scheen de zon er al in en +stroomde het water maar. God weet hoe lang al. Meer dan 700,000 maal +was de zon sedert al opgegaan, meer dan 700,000 maal was i ondergegaan, +al dien tijd had het water gestroomd. Hij werd beroerd van dat getal. +Hoeveel regendagen zouden daarbij geweest zijn? Hoeveel nachten zou het +zoo hard gevroren hebben als nu, en harder? Hoeveel menschen zouden dat +water hebben zien stroomen en de zon er in zien schijnen en al die +sterren gezien hebben in de nachten dat ’t zoo vroor? Hoeveel +menschen die nu dood zijn? en hoeveel menschen zouden dat water nog +zien stroomen? En 2000 jaar was nog niets; duizende jaren langer had de +aarde al bestaan, duizende jaren kon i nog bestaan. Duizende jaren kon +het water nog stroomen, zonder dat hij het zien zou. En als de aarde +verging dan was er eigenlijk nog niks gebeurd. Daarna kwam nog zooveel +tijd, er kwam geen einde aan den tijd. En al dien tijd zou hij dood +zijn.</p> + +<p>Japies tanden klapperden; er was geen spatje jenever in huis en +niets meer te krijgen op de pof.</p> + +<p>Toen werd Japi week. Toen begon i te spreken over Jeanne, zonder +eenige aanleiding, alsof wij er alles van wisten. En dat haar handjes +zoo zacht en zoo warm waren, dat haar oogen zoo konden schitteren. +Donkere oogen had ze en zwart haar. Wij begonnen er mee te zitten. Hij +deed de akeligste confidenties, over een witte rok met kantjes, over +een rok van lila zij; over haar kleine witte voetjes, over allerlei +lichaamsdeelen waar men niet over schrijft.</p> + +<p>Op ’t laatst begon i Fransch te praten, eenige tientallen +malen hoorden wij het woord „chéri” en +„chérie”. De laatste <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1350" href="#xd0e1350">87</a>]</span>„e” van +chérie sprak i uit. Toen sprak i weer Hollandsch en werd +zakelijker. Zij zou scheiden van haar man, een misselijken +droogpruimer, twintig jaar ouder dan zij. Dat vonden wij nog al banaal. +En 1 Maart moest i aantreden op kantoor. Toen wreef i zijn gezicht met +zijn beide handen en zei: „Ik ga weg, geef me een poot.” Op +de trap stommelde i.</p> + +<p>Een Maart trad i niet aan. Het werd April voordat hij weer zoover +was dat hij aan het werk kon gaan. Uitvreten deed i niet meer.</p> + +<p>Maanden later op een avond zag Bavink hem zitten ergens drie hoog in +een kantoorgebouw. Hij zat aan ’t raam te werken en ’t +lokaal was hel verlicht. Bavink liep naar boven. Hij zat alleen en was +druk bezig. Bavink kon niets uit hem krijgen. Hij werkte maar en zei +weinig. Bavink snorde overal rond, pakte hier en daar een boek uit de +rekken, keek er in, zette ’t weer weg, schudde zijn hoofd, zei +enkele malen: „’s jonge, ’s jonge”, draaide aan +de copieerpers, keek op straat, zette alle ramen open om te +luchten.</p> + +<p>Buiten viel een fijne sneeuw. Vlokken woeien naar binnen. „Doe +<span class="corr" id="xd0e1358" title="Bron: als ’s">als</span> +je blieft de ramen dicht”, zei Japi en bleef schrijven. Toen +kreeg Bavink een copieboek te pakken, bladerde en las er in, schudde +weer herhaaldelijk zijn hoofd en kwam toen bij Japi staan, ’t +copieboek geopend in zijn handen.</p> + +<p>„Zeg, schrijf jij dat allemaal?” Japi keek nauwelijks op +en zei enkel: „Niet allemaal.” „Je bent toch een +verdomd knappe kerel,” zei Bavink, „die handel is niet +makkelijk.” Daarna ging Bavink weg. <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1363" href="#xd0e1363">88</a>]</span></p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1364"> +<h3 class="normal">VII.</h3> + +<p>Japi was een harde werker geworden. Kort na het bezoek van Bavink +zonden ze hem naar Afrika. Binnen de twee jaar was i terug: ziek, half +dood. Niemand hoorde iets van hem, tot ik hem op een November-namiddag +zag staan achter den steenen wal bij het haventje van Wijk bij +Duurstede. Daar stond i naar den modder te staren. Ik had eenige moeite +hem te herkennen. Hij stak in een enorm wijde grijze jas, die hem veel +te groot was, een <span class="corr" id="xd0e1369" title="Bron: enorm"> +enorme</span> grijze pet zat hem diep in de oogen en over de ooren. Hij +had een paar enorme breede bruine schoenen aan met stompe neuzen, en +enkele jongens achter zich.</p> + +<p>Ik dacht: dat lijkt waarachtig Japi wel; en, ja hoor, het was +’m, wat bleek en mager en zonder baard of snor en met een +wonderlijk starende uitdrukking in zijn oogen, maar het was Japi +ongetwijfeld.</p> + +<p>Japi zag niets, hoorde niets. Ik tikte ’m op zijn schouder en +zei: „Wat doe jij hier, hoe gaat het, hoe kom je hier?” Hij +gaf me een hand, zei niets, was niet verwonderd. „Ik sta maar te +staren,” zei i toen.</p> + +<p>„Dat heb ik in de gaten,” zei ik, „ga je mee een +borreltje pakken?” „Goed,” zei Japi. De pummels die +op eenigen afstand, achterover tegen den steenen wal geleund, zich +eenigen tijd geamuseerd hadden met zeer luide en onhebbelijke glossen, +groetten nu zeer eerbiedig, omdat ik nogal wat geld verteerd had in +Wijk bij Duurstede en ’s Zondags den notaris op zijn schouder had +geklopt.</p> + +<p>Na een borreltje kwam er wat leven in Japi. Gewerkt had i in Afrika, +last gehad van de hitte en van de beesten en koorts <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1380" href="#xd0e1380">89</a>]</span>geleden, +meer koorts geleden dan gewerkt of iets anders. Als een geraamte was i +van den zomer teruggekomen.</p> + +<p>Zijn Française leefde in Parijs met een Hollandsch +jongmensch, sedert onheugelijke tijden <a id="xd0e1384"></a>volontair +op een kantoor. Had nog een vriend die kolonel was. Had hem in Parijs +getracteerd en hem in haar gebroken Hollandsch een „goeie +beest” genoemd en uitgelachen. Had haar kousenband vastgemaakt +waar hij bij was, zoodat hij een stukje van haar bloote knie had +gezien. Had hem daarna weggestuurd. Hij moest er om lachen. Verliefd +was i niet meer. Een licht blauwe zijden onderrok had zij aan gehad. +Een keer had i haar met den kolonel op het terras van een kroeg gezien. +De kolonel deed zeer zelfgenoegzaam en keek woest en verwaten. Achter +zijn rug om had ze Japi een oogje gegeven. Ze had een borstkwaal en +haar maanden waren geteld. En altijd even opgewekt; maar loopen kon ze +nog maar heel slecht.</p> + +<p>En wat Japi nu van plan was? of hij nog uitvrat? Z’n kantoor +vrat i uit; iederen laatsten van de maand ging i zijn centen halen.</p> + +<p>Of i van plan was nog weer eens zoo’n woeste werker te +worden?</p> + +<p>O nee. Te sappel had i zich gemaakt. Vijftien jaar ouder geworden +was i in de laatste drie, vier jaar.</p> + +<p>Toen stak i een versche sigaar op, van mij, een sigaar van een +dubbeltje, met een bandje, ik was toen in goeden doen. Het bandje deed +i er af.</p> + +<p>Geploeterd hatti, misère gezien hatti. In Marchienne aux +Ponts en Charleroi was het begonnen. Voor de aardigheid was i daar met +Jeanne heen gegaan. Na drie dagen had ze er genoeg van gehad. Hij was +gebleven. Een portretje liet i mij zien; een <span class="pagenum">[<a +id="xd0e1396" href="#xd0e1396">90</a>]</span>grijnzend doodskopje, het +dochtertje van een werkman uit een glasfabriek. Zeven kinderen gehad, +vijf dood, het zesde stierf terwijl hij er in den kost lag, daar was +dat portretje van. Daar hatti leeren kijken, gezien wat werken was. +Geld uitgeven hatti altijd verdomde leuk gekund, anderen brachten +’t op. Te sappel hatti zich gemaakt. Socialist had i willen +worden. Voor z’n brood hatti gewerkt, voortgejaagd was i, +voortgejaagd en gedrukt door menschen en de noodzakelijkheid zooals al +die anderen. Nachten hatti gewerkt: om één, twee uur was +i in Amsterdam van kantoor thuisgekomen en daarna hatti opgezeten, +gepiekerd, gepend, heele romans hatti geschreven en de paperassen +verbrand.</p> + +<p>Wat kon i doen? Wat bereikten ze met hun allen? Te sappel hatti zich +gemaakt, gloeiende speechen, woeste artikelen hatti gefantaseerd, +terwijl i op kantoor zat en werkte voor den handel van zijn baas, hard +werkte en iedereen zich verwonderde over de massa’s werk, die i +verstouwde. De wereld was blijven draaien, draaide precies zooals +altijd, zou wel blijven draaien zonder hem. Te sappel had i zich +gemaakt. Hij was nu wijzer. Hij trok er zijn handen van af. Er waren +kooplui genoeg en schrijvers en praters en lui die zich te sappel +maakten, meer dan genoeg.</p> + +<p>En altijd zaten ze in angst ergens voor en hadden verdriet ergens +over. Altijd waren ze bang ergens te laat te komen of van iemand een +standje te krijgen, of zij kwamen niet uit met hun tractement, of hun +plee was verstopt, of ze hadden een zweertje, of hun Zondagsche pak +begon te slijten, of de huur moest betaald worden; dit konden ze niet +doen hierom en dát moesten ze laten daarom. In zijn jongen tijd +was i nog zoo dom niet geweest. Een sigaartje rooken, een beetje +kletsen, wat <span class="pagenum">[<a id="xd0e1402" href= +"#xd0e1402">91</a>]</span>rondkoekeloeren, je verheugen in het zonnetje +als ’t er was en in den regen als ’t er niet was, en niet +denken aan den dag van morgen, niets willen worden, niets te verlangen +dan af en toe wat mooi weer.</p> + +<p>Je kon ’t niet volhouden. Dat wist i wel. Het kon nu eenmaal +niet bestaan of je moest een bom duiten hebben. En die hatti niet. Wat +zijn ouwe hem kon nalaten was de moeite niet waard. En hij, Japi, vond +het nu welletjes ook. Hij was nu bezig zijn tijd te verstaren. Bereiken +kon je toch niets. Hij scharrelde nog wat rond op de plaatsen waar i +zich vroeger geamuseerd had. Speciaal hield i zich bezig met in +rivieren te staren. In Dordrecht had i enkele weken starende versleten. +In Veere had i dagen lang boven op ’t Hospitaal gekampeerd. +September had i in Nijmegen doorgebracht.</p> + +<p>En toen met eenige variatie herhaalde i zijn oude rêverie over +’t water. Van ’t water dat maar altijd naar ’t westen +stroomde, dat iederen avond naar de zon stroomde. In Nijmegen liep een +ouwe dokter rond, die drie-en-vijftig jaar lang ’s morgens op +’t zelfde uur dezelfde wandeling had gemaakt. Over ’t +Valkhof en aan de Noordzijde naar beneden en de Waalkade af tot aan de +brug. Dat is meer dan 19300 maal. En altijd stroomde ’t water +naar het westen. En dat beteekende nog niets. Het heeft zeker honderd +maal drie en vijftig jaar naar dien kant gestroomd. En langer. Nu ligt +de brug er over. Nog maar kort, nog maar wat jaren. En toch heel lang. +Ieder jaar is 365 dagen, tien jaar is 3650 zonnen. Iedere dag is 24 +uur, en ieder uur gaat er meer door de hoofden van al die tobbende +menschen dan je in duizende boeken zou kunnen opschrijven. Duizende +tobbers die de brug gezien hebben, zijn nu dood. En toch ligt i er nog +maar kort. Veel, veel langer stroomde het <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1408" href="#xd0e1408">92</a>]</span>water daar. En er was een +tijd toen dat water er niet stroomde. Die tijd is nog veel langer +geweest. Dood zijn de tobbers gegaan bij honderde en honderde +millioenen. Wie kent ze nog? En hoeveel zullen er sterven na dezen? Ze +tobben maar, tot God ze wegraapt. En je zou denken: God zou ze een lol +doen als i ze plotseling te grazen nam. Maar God weet beter dan jij of +ik. Tobben willen ze, blijven voorttobben. En onderwijl gaat de zon op +en onder, de rivier daar stroomt naar ’t Westen en blijft +stroomen tot daar ook een eind aan komt.</p> + +<p>Neen plannen hatti niet meer, en te sappel maken zou i zich niet +meer. Daarvoor zou Japi wel oppassen. Een diner accepteerde i dien +avond nog wel. Zelfs zong i een komiek liedje en stak een malle speech +af, staande op een stoel.</p> + +<p>Eenige maanden heeft Japi nog verstaard. Met zijn gezondheid ging +het niet al te best en de toelage van zijn kantoor hield op. Den winter +bracht i in Amsterdam door, waar ze druk bezig geweest waren, mooie +huizen af te breken en er leelijke voor in de plaats te zetten, al +tobbende.</p> + +<p>In Mei trok i naar Nijmegen.</p> + +<p>Daar schreef i me op een briefkaartje, dat Jeanne aan haar +borstkwaal gestorven was. Daar hatti op gewacht, schreef i.</p> + +<p>Op een zomermorgen om half vijf, toen de zon prachtig opkwam, is hij +van de Waalbrug gestapt. De wachter kreeg hem te laat in de gaten. +„Maak je niet druk, ouwe jongen,” had Japi gezegd, en toen +was i er afgestapt met zijn gezicht naar het Noord-Oosten.</p> + +<p>Springen kon je het niet noemen, had de man gezegd, hij was er +afgestapt.</p> + +<p>Op zijn kamer vonden ze een stok die van Bavink had gehoord <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1424" href="#xd0e1424">93</a>]</span>en aan +de muur zes briefjes met G.v.d. er op en één met +„Ziezoo”.</p> + +<p>De rivier is sedert naar het Westen blijven stroomen en de menschen +zijn blijven voorttobben. Ook de zon komt nog op en iederen avond +krijgen Japi zijn oude lui het Nieuws van den Dag nog.</p> + +<p>Zijn reis naar Friesland is altijd onopgehelderd gebleven. <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1430" href="#xd0e1430">94</a>]</span></p> +</div> +</div> + +<div id="titaantjes" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">Titaantjes.</h2> + +<div class="div2" id="xd0e1434"> +<h3 class="normal">I.</h3> + +<p>Jongens waren we—maar aardige jongens. Al zeg ik ’t +zelf. We zijn nu veel wijzer, stakkerig wijs zijn we, behalve Bavink, +die mal geworden is. Wat hebben we al niet willen opknappen. We zouden +hun wel <span class="corr" id="xd0e1439" title="Bron: een">eens</span> +laten zien hoe ’t moest. We, dat waren wij<span class="corr" id= +"xd0e1442" title="Bron: ;">,</span> met z’n vijven. Alle andere +menschen waren „ze”. „Ze”, die niets snapten en +niets zagen. „Wat?” zei Bavink, „God? je praat over +God? Hun warme eten is hun God.” Op enkele „goeie kerels<a +id="xd0e1445"></a>” na werd iedereen door ons veracht. Heel +stilletjes zeg ik daar nu bij: „En niet ten onrechte,” maar +dat mag niemand hooren. Ik ben nu geen held meer. Je weet niet hoe je +de menschen nog eens noodig kunt hebben. En Hoyer vindt ook dat je geen +aanstoot moet geven. Van Bekker zie of hoor je niks meer. En Kees +Ploeger praat van die rare kerels die ’m op den slechten weg +brachten. Maar toen waren we in de dagen onzer dwaasheid, de +uitverkorenen Gods, ja God zelf. Verstandig zijn we nu, alweer behalve +Bavink en we kijken mekaar aan en glimlachen en ik zeg tegen Hoyer: +„we zijn er niet op vooruit gegaan.” Maar Hoyer is al te +ver heen, hij begint bij de bonzen van de <span class="abbr" title= +"Sociaal Democratische Arbeiders Partij"><abbr title="Sociaal +Democratische Arbeiders Partij">S. D. A. P.</abbr></span> te hooren, en +maakt een gebaar van twijfel met z’n handen en z’n +schouders.</p> + +<p>Wat we eigenlijk doen zouden is ons nooit duidelijk geweest. <i> +Iets</i> zouden we doen. Bekker had een vaag besef dat-i alle kantoren +wilde afbreken, Ploeger wilde zijn baas z’n eigen <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1455" href="#xd0e1455">95</a>]</span>klokken +laten inpakken en er bij gaan staan met een sigaar in z’n hoofd +en vloeken op die kerels die nooit iets goed konden doen. <i> +Eéns</i> waren we ’t, dat we „eruit” moesten. +Waaruit, en hoe? Eigenlijk deden we niets anders dan praten, rooken, +drinken en boeken lezen. Bavink vrijde bovendien nog met Lien. Achteraf +bedenk ik, dat we een prachtig stel kerels geweest waren om rijk te +zijn, maar „centen hebben” vonden we verachtelijk; alleen +Hoyer begon daar vrij gauw anders over te denken. Bavink begreep niet, +waarom die kerels zoo maar in rijtuigen mochten rijden en dure jassen +aanhebben en andere lui commandeeren, die niet stommer waren dan zij. +Automobielen zag je toen zoo nog niet.</p> + +<p>Heele zomernachten stonden we tegen ’t hek van ’t +Oosterpark te leunen en honderd uit te boomen. Een heel +kamerameublement zou je daaraan hebben kunnen verdienen, als je dat +allemaal had kunnen onthouden. Er wordt toch zooveel geschreven +tegenwoordig.</p> + +<p>Dikwijls waren we ook minder spraakzaam. Aan den rand van ’t +trottoir zaten we tot lang na twaalven, zoo maar op de straatsteenen en +waren weemoedig en tuurden naar de klinkers, en van de klinkers naar de +sterren. En dan zei Bekker, dat-i eigenlijk medelijden met z’n +baas had en ik probeerde een gedicht te maken, en Hoyer zei, dat-i +opstond want dat die blauwe steen zoo optrok. En als in die korte, +zoele nachten het zwart recht boven onze hoofden wat verschoot, dan zat +Bavink met z’n hoofd in z’n handen, over de zon te praten, +bij ’t sentimenteele af. En we vonden dat ’t zonde was naar +bed te gaan, dat een mensch eigenlijk altijd op moest kunnen blijven. +Ook dat zouden we veranderen. Kees zat te slapen.</p> + +<p>En dan gingen we de zon op zien komen aan de Zuiderzee, <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1466" href="#xd0e1466">96</a>]</span>behalve +Kees, die naar huis ging. Hoyer klaagde over de kou, maar Bavink en +Bekker wisten nergens van. Die zaten op de steenen onder aan den +zeedijk met de oogen half dicht en keken tusschen hun oogharen door +naar de dansende gouden pijltjes die de zon in ’t water maakte. +Stapelmal werd Bavink er van. Naar de zon loopen wilde-i over de lange, +lange schitterende streep. Maar aan den kant van ’t water bleef-i +toch maar staan. Ik herinner me, dat we, Bavink en ik, eens op een keer +aan zee kwamen, toen de halve zon groot, koud en rood aan de kim stond. +Bavink sloeg met z’n vuist tegen z’n voorhoofd en vloekte: +„God, God, dat schilder ik nooit. Dat kan ik nooit.” Nu +zit-i in een gesticht. Als we teruggingen, konden we een heelen tijd +niets zien dan gele vlekken en voor onze bazen waren zulke tochten heel +slecht. Want ik was er op kantoor nog slaperig van en Bekker, die er +beter tegen kon, zat den geheelen dag over de zon te <span class="corr" +id="xd0e1468" title="Bron: snuffen">suffen</span> en meer dan ooit naar +de verlichte boomtoppen aan de overzij van de tuinen te staren en erger +dan ooit naar zes uur te verlangen.</p> + +<p>Waar we ook heel sterk in waren, dat waren, na kantoor, tochten naar +den Ringdijk. Daar zaten we in ’t gras tusschen de +boterbloemetjes beneden aan den dijk en dan kwamen de nieuwsgierige +koeien met hun groote oogen en keken naar ons en wij keken naar de +koeien. En dan kon je ervan opaan, dat Bavink over Lien begon. Op de +een of andere manier moeten die koeienoogen daar iets mee uit te staan +gehad hebben. En dan begon ’t te schemeren, de kikkers gingen +kwaken, één ging er vreeselijk te keer, vlak bij mijn +schoen, m’n eene voet lag bijna in de sloot. Andere hoorde je +zachtjes, ver, heel ver weg. Een koe, die je nauwelijks meer kon zien +in de halve duisternis, hoorde je ’t gras afschuren. In de verte +begon er een <span class="pagenum">[<a id="xd0e1473" href= +"#xd0e1473">97</a>]</span>klagelijk te loeien. Een paard holde heen en +weer, je hoorde ’t maar zag ’t niet. De koe bij ons blies +en werd onrustig. Bekker zei: „’t Is hier goeie. Zoo moest +’t maar blijven.” Bavink stond overeind en breidde +z’n armen uit en luisterde, en ging daarna weer zitten en zei dat +we der ook nooit iets van zouden snappen, hij zelf ook niet, en dat we +eigenlijk niet veel beter waren dan al die andere lui, en ik geloof, +dat-i daar heel na aan de waarheid was.</p> + +<p>Neen, we deden eigenlijk niets. Ons werk op kantoor deden we niet al +te best, en onze bazen verachtten we, behalve Bavink en Hoyer, die geen +bazen hadden en niet begrepen, waarom we iederen dag weer naar die +bazen toegingen.</p> + +<p>We wachtten maar. Waarop? Dat hebben we nooit geweten. Bekker zei: +„Op ’t <span class="corr" id="xd0e1479" title="Bron: +koninkrijks">koninkrijk</span> Gods.” Dat wil zeggen, dat heeft-i +een keer gezegd zonder zich nader te verklaren. Bavink had ’t +altijd over „het einde, dat meteen ’t begin zou +wezen.” Wij vonden dat allemaal volkomen duidelijk en weidden er +niet verder over uit.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1482"> +<h3 class="normal">II.</h3> + +<p>Op den zolder van Kees kwamen we dien zomer bijna iederen avond bij +elkaar. Kees had ook een „hok” moeten hebben. Zijn hok was +’t grootste en voor allen makkelijk te bereiken. De buren vonden +’t niks leuk iederen avond dat geloop op de trap. Kees z’n +vader begreep er niks van. Tegenwoordig groet-i me heel beleefd en +noemt me „mijnheer Koekebakker”, omdat-i m’n naam in +’t Handelsblad heeft gezien.</p> + +<p>Bekker had Kees gezegd, hoe-i ’t doen moest. Ze hadden <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1489" href= +"#xd0e1489">98</a>]</span>goedkoop bloemetjesbehangsel van 3 centen de +rol gekocht en dat achterstevoren tegen den muur geplakt, de effe +groene achterkant buiten. Bekker had een spreuk geschreven met +sier-letters en die aan den muur geplakt naast de deur. +„J’ai attendu le Seigneur avec une grande patience, enfin +il s’est abaissé jusqu’à moi.”</p> + +<p>Ik weet niet meer waar-i dat vandaan had gehaald. Kees kon ’t +niet lezen. Maar Kees had óók iets gedaan. Hij had een +spa gemaakt en Bekker had die diagonaalsgewijs aan den muur +geprakkizeerd in ’t aangezicht van de spreuk. Het was eerst niet +duidelijk, wat dat moest beteekenen, maar naderhand bleek, dat Bekker +zich in zijn hoofd had gehaald, dat-i metdertijd op de hei zou gaan +wonen en daar een brokje land bewerken, dan hoefde-i niet meer naar +kantoor. Bavink vond dat een mooi idee, maar-i was bang dat Lien er +geen zin in zou hebben en Hoyer zat liever in de kroeg.</p> + +<p>Daar zaten we dan en lieten niets heel. Tenminste niet veel. Ik +herinner me, dat Zola en Jaap Maris tamelijk ongeschonden bleven en +misschien nog wel de een of ander. Bekker las uit Dante voor, de +Prediker en ’t Hooglied en ’t boek Job kende-i uit +z’n hoofd. ’t Was heel indrukwekkend. Van de buitenwereld +merkte je niet veel op dat hok. Het eenige raam was bijna +schouderhoogte van den grond; als je aan tafel zat, zag je niet veel +meer dan een stuk lucht, waar langzamerhand de kleur uitweek, en wat +sterren, als ’t donker was.</p> + +<p>Schilderen? Wie kon er nog schilderen, als je Bavink hoorde? Alles +lieten de lui zich voorzetten, letterlijk alles. Ik moest maar eens een +schilderij maken. Dat was ik zelf, Koekebakker. Hij zou me zeggen wat +ik doen moest. „Je schildert twee horizontale banen, onder +elkaar, even breed, een blauwe en <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1497" href="#xd0e1497">99</a>]</span>een goudgele en in ’t +midden van die blauwe baan maak je een ronde goudgele vlek. En dan +zetten <span class="corr" id="xd0e1499" title="Niet in bron">we</span> +in den catalogus: No. 666 <i>De Gedachte</i>, schilderij. En dan zenden +we ’t in op mijn naam: Johannes Bavink, 2de Jan Steenstraat, +nummer zooveel en we prijzen ’t voor f 800. Je zult eens zien wat +ze er in ontdekken. Van alles, waar je zelf nooit een flauw benul van +gehad hebt.”</p> + +<p>Bavink was toen nog erg jong.—Naderhand kwam Lien daar ook en +zette thee. Eén keer heeft ze den grond geboend en alles +afgestoft; maar dat was heel ongezellig. Kees kwam er door in +verlegenheid, want tegen die juffrouw had de ouwe heer bepaald bezwaar. +En Bavink was niet zooals we hem graag zagen, wanneer Lien er bij was +en had een neiging om haar voortdurend te knijpen. Dat was +hinderlijk.</p> + +<p>Gelukkig liet hij haar al heel gauw weer thuis, omdat-i dacht, dat +Lien mij oogjes gaf. Bekker zei: „Meiden, dat is niks” en +rookte met bizonder welbehagen z’n steenen pijpje toen ze er voor +’t eerst weer niet bij was. Het was dien avond ook heel +genoegelijk. Uren lang zaten we in donker. De lamp was gaan zakken en +daarna uitgegaan. We bleven maar zitten en rookten, uren lang. Af en +toe zei iemand eens wat. Bavink vond schilderen ’t stomste dat +iemand doen kon. Kees begreep er weer niks van. „Je moest zoo +maar stilletjes blijven zitten,” zei Bavink en keek naar de +lucht. Een groote groenachtige ster stond daar te donkeren. „Je +moest zoo maar stilletjes blijven zitten te verlangen zonder te weten +waarnaar.” En hij stopte een versche pijp. <span class="pagenum"> +[<a id="xd0e1509" href="#xd0e1509">100</a>]</span></p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1510"> +<h3 class="normal">III.</h3> + +<p>Het was een wonderlijke tijd. Als ik er even over nadenk, dan moet +die tijd nog voortduren, die duurt zoolang er jongens van negentien, +twintig jaar rondloopen. Maar voor ons is hij lang voorbij.</p> + +<p>Wij waren boven de wereld en de wereld was boven ons en drukte zwaar +op ons. Heel in de diepte zagen wij de wereld vol bedrijvigheid en +verachtten de menschen, de gewichtige heeren vooral, de heeren, die +’t druk hebben en die denken dat zij ’t aardig ver in de +wereld hebben gebracht.</p> + +<p>Maar wij waren arm. Bekker en ik moesten ’t grootste deel van +onzen tijd op kantoor doorbrengen en doen wat die heeren zeiden en hun +domme opinies aanhooren, als ze met elkaar spraken en verdragen, dat +zij zichzelf veel flinker en knapper vonden dan ons. En als zij vonden, +dat ’t koud was, dan moesten alle ramen dicht en ’s winters +moest ’t licht veel te vroeg op en de gordijnen moesten neer, +zoodat wij de roode lucht niet zagen en ’t schemeren in de straat +niet, en wij hadden niets te vertellen.</p> + +<p>En wij moesten in straten wonen, heel bekrompen, met uitzicht op de +lancaster gordijnen van den overkant en de balletjesfranje en de +aspedistra in een pot met een onbestaanbare bloem er op.</p> + +<p>O, wij namen wraak, wij leerden talen, waarvan zij de namen nooit +gehoord hadden en wij lazen boeken waar zij niets van konden begrijpen, +wij doorleefden gevoelens waarvan zij het bestaan niet vermoedden. +’s Zondags liepen wij uren en uren ver over wegen, waar zij nooit +kwamen en op kantoor dachten wij aan de slootjes en de weilanden, die +wij gezien <span class="pagenum">[<a id="xd0e1523" href= +"#xd0e1523">101</a>]</span>hadden en terwijl de heeren ons bevalen +dingen te doen, waarvan wij ’t nut niet begrepen, dachten wij +eraan, hoe Zondagavond de zon was ondergegaan achter Abcoû. En +hoe wij woordeloos ’t heelal doordacht hadden, hoe God ons hoofd, +ons hart en ons ruggemerg gevuld had en hoe mal zij zouden kijken, als +wij hun dat zouden zeggen. En hoe zij met al hun geld en hun reizen +naar Zwitserland en Italië en Godweetwaarheen en met al hun +knapheid en bedrijvigheid dat nooit zouden kunnen beleven.</p> + +<p>Maar met dat al hadden ze ons toch in hun macht, ze legden beslag op +’t grootste deel van onzen tijd, zij hielden ons uit de zon en +van de weilanden en den waterkant vandaan. Ze dwongen ons voortdurend +onze gedachten bezig te houden met hun onbegrijpelijke zaken. Maar dat +ging zoo ver als ’t voeten had. En zij gaven ons standjes; niks +waren wij op kantoor. „O, Bekker” zeiden ze tegen elkaar. +Welopgevoed waren de heeren; de juffrouw van tweehoog zei: „die +halvegare”, daar waren de heeren te welopgevoed voor. En ze waren +knap, veel knapper dan de juffrouw van tweehoog, wier man +lantaarnopsteker was, een leuk vak, waar weinig geleerdheid voor noodig +is. M’n baas vroeg me of ik misschien gedichten maakte. Bekker +vond dat zoo’n man dat woord eigenlijk niet mocht uitspreken, dat +moest niet mogen. „Wat zei je tegen hem?<a id= +"xd0e1527"></a>” Ik had niks gezegd, ik had maar naar z’n +gezicht gekeken en gevonden dat-i zoo’n dikken kop had en +gedacht: „hij weet niet wien hij voor heeft, daar is hij te dom +voor.” En ze betaalden ons slecht de heeren. <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1529" href="#xd0e1529">102</a>]</span></p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1530"> +<h3 class="normal">IV.</h3> + +<p>En verliefd waren we. Bekker liep maanden <span class="corr" id= +"xd0e1535" title="Bron: land">lang</span> iederen morgen over de +Sarphatistraat waar hij niets te maken had. Hij hield van een +schoolmeisje van een jaar of zeventien en liep vijftig pas achter haar +of aan de overzij van de straat en keek naar haar. Hij heeft nooit +geweten hoe zij heette, nooit een woord met haar gesproken. In de +Kerstvacantie was-i ongelukkig. In Februari nam hij een middag vrij om +haar op te wachten, als de school uitging. Daar stond-i op ’t +stille grachtje in de sneeuw en een vent reed voorbij op een wit paard, +met een blauwe kiel aan en een stroohoed op. Wat raar dat je juist op +zoo’n middag zoo iets geks moet zien. Maar om vijf minuten voor +vieren ging Bekker weg, hij dorst niet te blijven staan. Langzaam +slenterde-i weg en op de Weteringschans haalde ze hem in. Ze <span +class="corr" id="xd0e1538" title="Bron: lachtte">lachte</span> luid +tegen een vriendin. Ik geloof niet dat zij ooit geweten heeft dat +Bekker bestond,</p> + +<p>Van mij wilde Bekker weten waar dat op uit moest loopen, dat kon +toch zoo niet doorgaan. En ’t ging ook zoo niet door, want na de +zomervacantie kwam ze niet meer terug.</p> + +<p>„Meiden,” zei Bekker, „dat is niks gedaan... <a +id="xd0e1545"></a>Ze veerde als ze liep.” Hij draaide de lamp wat +op en sloeg een blad om van ’t boek waar-i in las. „Waar +zou ze nu zijn?” „Zou ze zoenen?” Een stukje vuur uit +zijn pijp viel op ’t boek. Hij doofde ’t met een <span +class="corr" id="xd0e1547" title="Bron: lucifersdoofje"> +lucifersdoosje</span>. „Verdomme, een gat, dat heb ik stom +gedaan.” „’t Is beter zoo, meiden is niks gedaan, je +schiet er niet mee op, ze leiden je maar af. Op een afstand zijn ze +aardig, om gedichten op te maken.”</p> + +<p>Hij las. Na een poosje keek hij weer op... „Weet je wat een +raar ding is? Toen ze me dien middag inhaalde ging ze <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1552" href="#xd0e1552">103</a>]</span>rakelings +langs me heen. Er was zoo te zeggen niks tusschen ons, een beetje +kleeren van haar en zoo goed als geen kleeren van mij.” (Bekker +liep zomer en winter met z’n overhemd op z’n bloote lijf). +„Dat is niet veel, <span class="corr" id="xd0e1554" title="Bron: +vindt">vind</span> je wel?” Ik vond dat niet veel; tusschen den +toren van Naarden en de kamer van Bekker b.v. was veel meer. +„Tusschen den toren van Naarden en deze snor,” zei Bekker, +„is veel minder, veel minder dan er toen was<a id="xd0e1557"></a> +tusschen haar schouder en de mijne. ’t Haalt er niet bij +Koekebakker.” Hij sloeg weer een blad om, keek in ’t licht, +en zei: „zoo is ’t” en ging door met lezen.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1559"> +<h3 class="normal">V.</h3> + +<p>Zoo was ’t: God liet zijn aangezicht zien en verhulde ’t +beurtelings. Je schoot er niet mee op, ook al bewonderde je de meisjes +alleen maar uit de verte en al liet je hun bekjes zoenen door anderen, +door die gewichtige heeren, waar ze over ’t algemeen meer mee op +hadden dan met ons. Die waren zooveel netter en praatten zoo aardig. En +wij waren armoedzaaiers.</p> + +<p>Van God was niets te hopen, die gaat zijn eigen weg en geeft geen +rekenschap. Als we wat wilden moesten we ’t zelf doen. Maar wij +vonden, dat Bavink en Hoyer makkelijk praten hadden, die konden +wat<span class="corr" id="xd0e1566" title="Bron: .">,</span> die konden +laten zien hoe ’t moest, maar wij, Bekker en Kees en ik, wij +konden hoogstens „socialen” worden en dat leek toch wel wat +erg armoedig, nadat je aan Gods tafel <span class="corr" id="xd0e1569" +title="Bron: hadt">had</span> gezeten, adressen te gaan schrijven voor +drukwerk of lid te worden van de „vrije groep Kastanjeplein en +omstreken.” En van dat wonen op de hei zou ook wel niets komen, +want als Bekker een paar centen bij elkaar had, dan <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1572" href="#xd0e1572">104</a>]</span>moesten +zijn schoenen gelapt worden. In de kolonie van Van Eeden hadden we +misschien kunnen gaan, maar toen we op een Zondag er heen waren +geloopen, vier uur gaans, toen liep daar een heer, in een boerenkiel, +met dure gele schoenen, kolombijntjes te eten uit een papieren zak, +blootshoofds, in innige aanraking met de natuur, zooals dat toen +genoemd werd, en z’n baard vol kruimels. Toen dorsten we niet +verder en liepen maar weer naar Amsterdam terug en liepen achter elkaar +langs de Naarder trekvaart en zongen, en een boerenmeid zei tegen een +boerenjongen: „D’r het niks van in de krant ’estaan +jong, hoe vin je dat nou? wist jai d’r van?”</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1574"> +<h3 class="normal">VI.</h3> + +<p>Dus deden we maar niks. Ja toch, in dien tijd maakte Bekker +z’n eerste gedicht.</p> + +<p>’k Weet ’t nog heel goed, ’t was op een Zondag, +natuurlijk. Als er iets gebeurde, dan was ’t op Zondag. Want de +zes andere dagen van de week droegen drie van ons onze ketenen van +negen tot zes.</p> + +<p>Ik was uit solliciteeren geweest in Hillegom bij een bollenhandelaar +met dikke roode gladgeschoren wangetjes. En de anderen hadden er meteen +een uitgangsdag van gemaakt. Bavink, Hoyer en Bekker hadden alle drie +al zoo vaak naar ’t oudheidkundig museum in Leiden gewild en nu +zou ’t er dan van komen. En Kees moest mee, die deed wat de +anderen deden. In Leiden zou ik hen vinden.</p> + +<p>’t Was in December. Ik stond achter op de tram, heelemaal +achter op. De tram reed maar door ’t land en stond stil en reed +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1585" href= +"#xd0e1585">105</a>]</span>weer, uren duurde ’t, de landen lagen +eindeloos. En de lucht werd hoe langer hoe blauwer en de zon scheen +alsof er bloemen moesten groeien uit de boerenkinkels. En de roode +daken in de dorpen en de zwarte boomen en de akkers, veel met riet +gedekt, hadden het lekker warm, en de duinen stonden in de zon met hun +bloote hoofd. En de straatweg lag daar wit en pijnlijk in ’t +licht en kon de zon niet verdragen en de ruiten van de dorpslantaarns +flikkerden, ook zij verdroegen met moeite ’t felle licht.</p> + +<p>Maar <i>ik</i> werd hoe langer hoe kouder. En zoo lang als de zon +scheen, reed de tram. ’t Is een lange rit van Hillegom naar +Leiden en de dag is kort in December. En op ’t laatst stond er +een lijk op de tram te staren in die malle groote koude zon, die vlamde +als of de revolutie moest beginnen, alsof ze in Amsterdam bezig waren +de kantoren af te breken, en die geen vonkje leven in m’n koude +voeten en dooie beenen kon brengen. En de zon werd steeds grooter en +kouder en ik werd steeds kouder en bleef even groot. En de blauwe lucht +keek vreeselijk ernstig: „Wat moest ik toch op die +tram?”</p> + +<p><i>Dien</i> middag maakte Bekker z’n eerste gedicht. En toen +ik met ’t aansteken van de gaslantarens in Leiden aankwam en de +onsterfelijken naast elkaar op een lange bank vond zitten in de derde +klas wachtkamer van ’t station, bij de kachel, toen moest ik mee +’t gedicht ondergaan. ’t Was heel mooi. Of ’t geen +naam had? Bekker schudde van nee. Maar Bavink en Hoyer schreeuwden, dat +ze gezien hadden, dat er iets boven stond. Een burgerheer zei: +„Opscheppers” tegen den man, die aan de deur z’n +kaartje knipte. Bavink had ’t papier te pakken, Wat stond er +boven? <a id="xd0e1596"></a>Natuurlijk? „Aan haar.” Dat had +ik zóo wel geweten. <span class="pagenum">[<a id="xd0e1598" +href="#xd0e1598">106</a>]</span></p> + +<p>Bavink vond dat er een schepje op de kachel moest, maar kon de +kolenschep niet vinden. Ze nemen in die wachtkamers altijd den +kolenschep mee, anders stookt ’t publiek te hard.</p> + +<p>Toen gooide Bavink de steenkolen met z’n handen in de kachel +en kreeg mot met een kerel met een witte kiel aan.</p> + +<p>’t Was heel lollig dien avond. In den trein vielen Kees en +Hoyer in slaap. Bavink zat te praten met een Haagsch juffertje en de +lucht van heliotroop op te snuiven die haar lieve leden ontsteeg.</p> + +<p>Toen begon Bekker weer over de hei te praten. Daar wilde-i +stilletjes wonen en maar afwachten wat God met ’m voorhad. <i> +Doen</i> kon je niks. Hij was erg weemoedig. Ik had bezwaar tegen die +hei: ’t is er zoo droog. En ik vroeg Bekker waar-i van leven +wilde<span class="corr" id="xd0e1610" title="Bron: ;">,</span> dat +boeren van kantoorheeren lukt gemeenlijk niet al te best, behalve in +Amerika, waar allerlei leugens van geloofd worden. Maar hij maakte zich +daarover geen zorg. Hij had niks noodig.</p> + +<p>Nu weet hij beter. God alleen heeft niks noodig. En dat is nu juist +’t groote verschil tusschen God en ons.</p> + +<p>Er is dan ook niks van gekomen van die hei.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1617"> +<h3 class="normal">VII.</h3> + +<p>Wij zaten met z’n vieren bij Zandvoort in ’t fijne witte +zand aan den voet van ’t duin en keken naar zee. Kees was er niet +bij. ’t Was in ’t laatst van Juli. Om zeven uur stond de +zon nog hoog boven de zee, maakte, alweer, ik kan ’t niet helpen, +’t is God zelf die steeds in herhalingen vervalt, maakte alweer +een lange gouden streep op ’t water en scheen op onze gelaten. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1622" href= +"#xd0e1622">107</a>]</span></p> + +<p>Aan den gezichtseinder voer een sleepboot en rees en daalde; als-i +daalde zag je enkel de stoompijp.</p> + +<p>Bekker zou den volgenden dag naar Duitschland gaan. Door zijn groote +talenkennis had-i een betrekking gekregen als correspondent op een +fabriek. En Hoyer ging naar Parijs, schilderen.</p> + +<p>Bekker vooral was weer erg weemoedig. Hij wou dat-i dat baantje maar +niet aangenomen had. Hij begreep niet goed meer waarom-i ’t +gedaan had. Twee uur was-i in dat ellendige fabrieksstadje geweest om +zich voor te stellen. Ziek was-i er geworden, heimwee had-i er +gekregen. Zoo gauw mogelijk was-i naar ’t station gevlucht. Daar +lagen gelukkig de rails nog, onafzienbaar, recht, tot aan den horizon, +de weg naar Amsterdam. En zijn biljet had-i voor den dag gehaald. En er +had nog duidelijk opgestaan: „nach Amsterdam”. En op tijd +was de trein gekomen en had ’m over de rails naar huis gereden. +En toen-i aan ’t Centraal station was afgestapt, toen had-i in de +volheid zijns gemoeds een praatje gemaakt met den machinist en hem een +sigaar gegeven, een dure, en even de locomotief met z’n hand +aangeraakt en gedacht: „aai locomotief”. En toch had-i dat +baantje aangenomen. ’t Gaf een boel meer dan-i hier verdiende. En +nu moest-i weg en zou den Ringdijk niet meer zien. En al dien tijd +zouden die rails daar liggen, maar hij zou hoogstens daarginds op +’t perron kunnen staan en er naar kijken en de treinen zien +vertrekken, ’s avonds, en ’s Zondags den geheelen dag, vele +malen.</p> + +<p>Nu was de zon lager en rood, de gouden streep was weg. ’t Was +een warme, stille avond. Het roode water rimpelde wat, de branding +rolde langzaam en ruischte maar zacht.</p> + +<p>Bekker had een theorie, dat-i zou sparen en terugkomen en <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1633" href="#xd0e1633">108</a>]</span>op de +hei gaan wonen. Maar hij geloofde er zelf niet aan in zijn hart. En wij +probeerden ’t te gelooven, zelfs Hoyer probeerde ’t en wij +overtuigden ons zelf dat ’t zoo gaan zou, maar wij geloofden +’t niet. En ’t is ook zoo niet gegaan. Na een jaar is +Bekker teruggekomen. Hij had een paar honderd gulden overgehouden en +liep weer iederen morgen om half negen in de Linnaeusstraat met +z’n brood in een zeiltje. Een mensch heeft veel noodig.</p> + +<p>Maar dien avond dachten wij niet aan zeiltjes met brood. Wij deden +erg ons best om te gelooven, dat wij er nog heel wat van terecht zouden +brengen. Verbazen zouden wij de wereld, zoo kalm en onaanzienlijk als +wij daar zaten met opgetrokken beenen en onze acht handen om onze +knieën. Hoyer had zich voorgenomen allerlei gemeene dingen te +schilderen. In een tijdschrift had-i een artikel gelezen over de +sociale taak van den kunstenaar, hij was er nu achter. Hij begon een +dispuut met Bekker over de hei. Het was mirakel geleerd. Hij probeerde +Bekker te overtuigen, dat ’t verkeerd was zich af te zonderen van +de wereld en naar die hei te gaan, waar-i toch nooit naar toe zou gaan. +Een kunstenaar behoort te staan midden in ’t moderne leven.</p> + +<p>Van mij wilde Hoyer weten hoe <i>ik</i> er over dacht. Ik zei maar, +dat ik er nooit over gedacht had. Ik begreep ook niet wat-i wilde, hij +<i>wist</i> ’t immers, waarom moest-i nu nog weten hoe ik er over +dacht.</p> + +<p>Alleen Bavink zei niets, hij zat met z’n kin op z’n +knieën en ontving de zon in z’n hart. De zon was nu zoo plat +als een suikerboon en dof rood, hij was bijna weg.</p> + +<p>Hoyer kon er niet bij blijven zitten. Hij sprong op en nam Bekker +mee. Zij wandelden langs ’t strand, in de verte hoorde <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1649" href="#xd0e1649">109</a>]</span>we +Hoyer schreeuwen, blijkbaar wond-i zich op. Bavink en ik bleven nog +even zitten, toen drentelden wij zachtjes achter hen aan. ’t Leek +me niets leuk een levensbeschouwing te hebben, Hoyer schreeuwde +zoo.</p> + +<p>Bavink en ik stonden stil en keken naar de punten van onze schoenen +en naar ’t aanrollen van de verloopende golven. De zon was weg, +de roode schijn op ’t water begon te verbleken, in ’t +zuiden klom een blauwige duisternis. Er was een geur van modder. In de +verte, bij ’t dorp, gingen plotseling de booglampen aan bij +’t strand.</p> + +<p>„Begrijp jij dat,” vroeg Bavink, „van die sociale +taak?”</p> + +<p>Ik haalde m’n schouders op. „Wat zou dat voor ’n +vent zijn, die dat artikel geschreven heeft? Heb jij +verantwoordelijkheidsgevoel, Koekebakker<span class="corr" id= +"xd0e1657" title="Bron: .">?</span>” Daar had Hoyer ’t ook +over gehad.</p> + +<p>„Hoyer praat machtig mooi,” zei Bavink. „Machtig +mooi. <i>Ik</i> heb geen verantwoordelijkheidsgevoel. Ik kan me daar +niet mee ophouden. Ik moet schilderen. Een lolletje is ’t niet. +Wat zei-di ook weer?” „Wie?” vroeg ik. „Die +vent in dat boek, wat zei-di ook weer dat kunstenaars waren?” +„Gebenedijden, Bavink.” „Weet je wat ik denk, +Koekebakker? Dat ’t dezelfde vent is, die de spoorboekjes gemaakt +heeft. Daar heb ik ook nooit iets van begrepen, hoe iemand dat kon. <a +id="xd0e1665"></a>Gebenedijden<span class="corr" id="xd0e1667" title= +"Bron: ..">...</span> God is overal? Of niet, Koekebakker? Dat zeggen +ze toch?”</p> + +<p>Ik knikte. De duisternis begon nu overal uit ’t water te +klimmen, in ’t noordwesten hield de kim nog wat gelige en +groenige gloed, boven onze hoofden trok ’t laatste licht weg. +Wolken waren er niet.</p> + +<p>„Dus hij is overal,” zei Bavink. „Daar en daar en +daar.” Met uitgestrekte arm wees hij om ons heen. „En daar +achter <span class="pagenum">[<a id="xd0e1674" href= +"#xd0e1674">110</a>]</span>die zee, in ’t land dat wij niet zien. +En daar, bij Driehuis, waar de booglampen staan. En in de Kalverstraat. +Ga eens met je rug naar ’t water staan en luister. Kan jij eruit +blijven?”</p> + +<p>„Waaruit?”</p> + +<p>„Uit die zee?” Ik knikte van ja, dat kon ik best.</p> + +<p>„Ik nauwelijks,” zei Bavink. „’t Is zoo raar +dat weemoedige geluid achter je. ’t Is net of zoo’n zee wat +van me wil. Daarin is God ook, God roept. ’t Is waarachtig geen +lolletje, overal is-i. En overal roept-i Bavink. Je wordt mal van je +eigen naam, als-i zoo dikwijls geroepen wordt. En dan moet Bavink +schilderen. Dan moet God op een brokkie linnen met verf. Dan roept +Bavink „God.” En zoo blijven ze mekaar roepen. Voor God is +’t een spelletje, die is oneindig en overal. Hij roept maar. Maar +Bavink heeft maar éen dom hoofd en één domme +rechterhand en kan maar aan één schilderijtje te gelijk +werken. En als-i denkt dat-i God heeft dan heeft-i linnen en verf. Dan +is God overal, behalve waar Bavink ’m hebben wil. En dan komt er +een vent en schrijft dat Bavink gebenedijd is. En Hoyer leert dat uit +z’n hoofd en loopt er over te zwetsen tegen Bekker. Zeg wel +gebenedijd. Weet je wat ik wou? Dat ik spoorwegboekjes kon maken. +Zoo’n vent laat God met vrede, die is ’m de moeite niet +waard.”</p> + +<p>Ik presenteerde Bavink een sigaar en stelde voor naar Driehuis te +gaan. Ik had trek in koffie. Ik vond het niet mooi van Bavink een +verdienstelijk heer zoo te kleineeren. Achter ons aan kwamen Hoyer en +Bekker terug en hadden ’t nog erg druk.</p> + +<p>Om elf uur stonden we dien avond nog weer aan ’t strand in de +nacht. Er was wat wind komen opzetten, de golven ruischten. Een weinig +drank had de weemoed en de somberheid verdreven. Een nieuwe tijd zou +aanbreken. Bekker zou in de eenzaamheid <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1686" href="#xd0e1686">111</a>]</span>van zijn Duitsche kosthuis +Dante vertalen, zooals nog nooit iemand ’t gedaan had. Bavink had +een groot doek in z’n hoofd, een gezicht op Rhenen, hij was daar +eens een dag geweest, duidelijk zag hij alles voor zich. En Hoyer ging +werken aan z’n sociale taak; ze zouden er van opkijken. En ik +probeerde ’t allemaal te gelooven.</p> + +<p>De koele wind woei om ons heen. De zee ruischte klagend, de zee, die +klaagt en weet niet waarom. De zee spoelt verdrietig aan ’t land. +Mijn gedachten zijn een zee, ze spoelen verdrietig aan hun grenzen.</p> + +<p>Een nieuwe tijd zou aanbreken, nog konden wij groote dingen tot +stand brengen. Ik deed mijn best ’t te gelooven, +héél erg mijn best.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1692"> +<h3 class="normal">VIII.</h3> + +<p>In Rhenen stond ik in de schemering op de brug over den spoorweg en +keek naar ’t Noorden. In de diepte lag de spoorlijn tot den +gezichtseinder, aan beide zijden er van rees de berg steil op, begroeid +met lichtgroen gras en donkergroene brem vol gele bloemen. Ik keek er +naar hoe de bergwanden <span class="corr" id="xd0e1697" title="Bron: +geleidedelijk">geleidelijk</span> lager werden, tot ze<span class= +"corr" id="xd0e1700" title="Niet in bron">,</span> heel ver<span class= +"corr" id="xd0e1703" title="Niet in bron">,</span> overgingen in de +vlakte.</p> + +<p>Weer begon de duisternis geheimzinnig naar boven te kruipen uit de +aarde, zooals ik dat zoo dikwijls gezien had. Bevreesd en bangelijk lag +’t laatste licht van den dag op den berg, de spleet was vol +duisternis, een rood licht was opgetrokken aan een paal aan de +spoorlijn. De lucht was wat grijs beslagen en keek kleurloos neer op +den verslagen dag.</p> + +<p>Zes jaar was ik weggeweest en nu stond ik daar, pas in <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1710" href="#xd0e1710">112</a>]</span>Holland +terug, op de plaats waaraan ik zoo vaak had gedacht, waarover ze mij in +bijna iederen brief hadden geschreven. (Bavink schreef me ieder jaar +zeker wel twee keer en Bekker wat vaker), op den berg waarvan Bavink +mij in den loop van den tijd zeven teekeningetjes had gestuurd en +waarop Bekker twee heel kleine versjes had gemaakt.</p> + +<p>Naar Holland was ik gekomen om armoe te lijden en artikeltjes en +verhaaltjes te schrijven in ’t buurtje waar ik zoo lang gewoond +had. En mijn laatste twee rijksdaalders wilde ik verteren in de stad +die in mijn afwezigheid een korte poos de hoofdstad der wereld was +geweest.</p> + +<p>In ’t Noorden verslond de duisternis ’t licht mateloos, +nu was de berg weldra verzwolgen, ’t laatste geleide van den dag +vluchtte in ’t Noordwesten overhaast en ik stond op ’t +bruggetje aan ’t niet, omspoeld door de oneindigheid.</p> + +<p>Ik legde mijn elboog op de leuning en hield m’n kin met +m’n hand vast en keek in de duisternis en dacht aan de platte +roode zon, die<span class="corr" id="xd0e1718" title="Niet in +bron">,</span> lang geleden, in de groene golven van den Atlantischen +oceaan was ondergegaan, de golven die opliepen met scherpe randen en +holle flanken en vielen en opliepen en nu nog oploopen en vallen. En +aan de gele lichten in de armelijke buurtwinkeltjes in Amsterdam, die +ik nu spoedig weer zou zien en die iederen avond hadden geschenen, +terwijl de oceaan golfde.</p> + +<p>En de vage verwachtingen van vroeger stegen weer in mij op en het +verlangen, zonder te weten waarnaar.</p> + +<p>Doch er kwam een gevoel bij, dat ik vroeger niet gekend had. Voorbij +waren al die dagen gegaan en voorbij zouden nog vele dagen gaan, en al +die dagen zouden mijn verwachtingen onvervuld blijven en mijn +verlangens onbevredigd. Jaren had <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1725" href="#xd0e1725">113</a>]</span>Bavink met tusschenpoozen +gewerkt aan zijn gezicht op Rhenen, aan de rivier, den berg, den +Cuneratoren, de bloeiende appelboomen, de roode daken van ’t +stadje, de kastanjes met hun witte en roode bloemen en de bruine beuken +tusschen de huizen in de hoogte, en ’t molentje ergens op den +berg. Jaren had Bekker in ’t villaatje op <span class="corr" id= +"xd0e1727" title="Bron: een">den</span> berg, dat Bavink gehuurd had, +iederen Zondag Dante vertaald en gedichtjes geschreven soms, jaren had +ik over de wereld gezworven. En wat was er nu nog gebeurd? Wat +beteekende dat alles voor de wereld, voor God, voor ons zelf?</p> + +<p>Op den toren van Rhenen had ik gestaan en de verten gezien, en mijn +hart had <span class="corr" id="xd0e1732" title="Niet in bron"> +naar</span> de verte getrokken en naar de roode luchten in ’t +westen. Doch al had ik van den toren kunnen vliegen naar de verten, dan +zou ik slechts gevonden hebben, dat de verte het nabije was geworden en +opnieuw zou mijn hart naar de verte getrokken hebben. En wat baat mij +de wijsheid, die mij leert dat ’t niet anders kan en zoo blijven +zal in eeuwigheid?</p> + +<p>Iederen dag hadden wij verlangd zonder te weten waarnaar. En +eentonig was ’t geworden. Eentonig werd ’t opgaan van de +zon en ’t ondergaan en ’t schijnen van de zon in ’t +water en ’t schuiven der witte wolken. En ook de donkere luchten +werden eentonig, en ’t bruin en geel worden van de bladen, en de +bladerlooze kruinen en de armoedige drassige weilanden in den winter, +al die dingen die ik zoo vaak gezien had en waaraan ik zoo vaak had +gedacht in mijn afwezigheid en die ik zoo vaak weer zou zien, als ik +niet stierf. Wie kan z’n leven doorbrengen met te kijken naar al +deze dingen, die zich steeds herhalen, wie kan blijven verlangen naar +niets? Hopen op een God die er niet is? <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1737" href="#xd0e1737">114</a>]</span></p> + +<p>En nu bloeiden weer de brem en de seringen en de appelboomen en de +kastanjes en de zon had al weer fel gebrand. En vol ontroering had ik +dit alles weergezien.</p> + +<p>En terwijl ik daaraan dacht, weken de vage verwachtingen en +verlangens.</p> + +<p>God leeft in mijn hoofd. Zijn velden zijn er onmetelijk, zijn tuinen +staan er vol schoone bloemen, die niet sterven en statige vrouwen +wandelen er naakt, vele duizenden. En de zon gaat er op en onder en +schijnt laag en hoog en weer laag en ’t eindelooze gebied is +eindeloos ’t zelfde en geen oogenblik gelijk. En breede rivieren +stroomen er door met vele bochten en de zon schijnt er in en ze voeren +’t licht naar de zee.</p> + +<p>En aan de rivieren mijner gedachten zit ik stilletjes en genoeglijk +en rook een steenen pijpje en voel de zon op mijn lijf schijnen en zie +’t water stroomen, voortdurend stroomen naar ’t +onbekende.</p> + +<p>En ’t onbekende deert mij niet. En ik knik maar eens tegen de +schoone vrouwen, die de bloemen plukken in mijn tuinen en hoor de wind +ruischen door de hooge dennen, door de wouden der zekerheid, dat dit +alles bestaat, omdat ik ’t zoo verkies te denken. En ik ben +dankbaar dat mij dit gegeven is. En in ootmoed pijp ik nog eens aan en +voel mij God, de oneindigheid zelf.</p> + +<p>Doelloos zit ik, Gods doel is de doelloosheid.</p> + +<hr class="tb"> +<p>Maar voor geen mensch is het weggelegd dit bij voortduring te +beseffen. <span class="pagenum">[<a id="xd0e1754" href= +"#xd0e1754">115</a>]</span></p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1755"> +<h3 class="normal">IX.</h3> + +<p>Toen ik den volgenden ochtend tegen negenen in Amsterdam aankwam en +op ’t plein voor ’t Centraalstation stond, zag ik allerlei +electrische trammen die ik daar nog nooit gezien had en +huurauto’s en agenten van politie met petten op inplaats van +helmen. Maar ’t Damrak hadden ze nog niet gedempt, ik zag de +achterkanten van de huizen van de Warmoesstraat weer vlak aan ’t +water staan en den toren van de Oudekerk aan ’t eind er boven +uit. Dat was dus nog in orde.</p> + +<p>En daar liepen ook weer diezelfde nette heeren, wier haar altijd +even netjes zit, die nooit een kreukel in hun jas of een spatje modder +op hun schoenen hebben. En ze zagen er weer uit als of ze ’t nog +altijd enorm goed wisten, en vonden dat ze vrijwel geslaagd waren in +’t leven. En vriendelijk en beleefd waren ze weer tegen elkaar. +Hun kleeding was een kleinigheid anders dan een jaar of wat geleden, +maar nog even degelijk. En je kon zien dat zij nog altijd met alles in +’t reine waren. Een jas was nog altijd een jas en een vest een +vest, en een fatsoenlijke vrouw een fatsoenlijke vrouw en een meid een +meid. Het kwam allemaal nog precies uit. Ook wisten ze nog precies wie +en wat beneden hun stand was; ik twijfelde er niet aan. En ook ’t +Rokin zou wel gedempt komen als ze er aan toe waren.</p> + +<p>Met lijn twee reed ik over de Nieuwezijds Voorburgwal. Het was maar +goed dat ze die gedempt hadden lang geleden, anders had de tram daar +allicht niet kunnen rijden en je kon nu ook overal makkelijk van den +eenen kant naar den anderen oversteken.</p> + +<p>Met lijn twee, de lijn bij uitnemendheid der nette en gewichtige +heeren. Een paar vreeselijk gewichtige heeren waren in de <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1766" href="#xd0e1766">116</a>]</span>tram, <i> +niets</i> was ik daarbij. Vroolijk scheen het zonnetje op den +Voorburgwal, ’t groen der boompjes was nog wat licht en ik zag +dat de schaduw van de Nieuwe kerk den overkant der straat niet raakte, +lang niet. En ik herinnerde me, dat ik jaren geleden, ook in ’t +laatst van Mei dezelfde schaduw precies zoo gezien had. En dat ik op +een zonnigen winterdag, toen over de Voorburgwal nog geen tram reed, +door de schaduw van die kerk geloopen had, die toen de heele breedte +van de straat bedekte. Nu raakte hij de rails niet, de tram reed in de +zon voorbij de kerk. En over enkele maanden zou dezelfde wagen (hij was +nog heel nieuw) op dezelfde plaats door die schaduw rijden. En toen ik +weer naar die twee vreeselijk gewichtige heeren keek vond ik, dat al +dien tijd dat Rhenen de hoofdstad der wereld geweest was, er eigenlijk +al heel weinig in die wereld veranderd was.</p> + +<p>En ik dacht, wanneer die twee heeren dood zouden gaan en naakt +zouden aankomen voor de rechtbank des Heeren, en hier vergeten zouden +zijn. En dat er vreeselijk gewichtige heeren na hen zouden komen. En of +ze hun stomme aplomb zouden bewaren, als ze daar boven zouden aankomen +zonder hun gepoetste schoenen? En hoe ’t gaan zou met die nette +scheidingen in hun haar? En of ze dan zouden uitkomen met hun stupide +vertoon van meerderheid, of er niet een kleinigheid op die gezichten te +lezen zou zijn, als ze daar die andere, nog gewichtiger heeren zouden +ontmoeten, die ze zooveel jaren hadden hooggeacht, ook naakt?</p> + +<p>En hoeveel idealistische jongelingen in dien tijd opstellen +geschreven en gedichtjes en schilderijtjes gemaakt en zich opgewonden +en gedweept zouden hebben. En gezoend. En daarna ook gewichtig zouden +zijn geworden misschien, en ook vergeten. <span class="pagenum">[<a id= +"xd0e1775" href="#xd0e1775">117</a>]</span></p> + +<p>Toen kwam er een meisje met een viool in de tram en keek met haar +zwarte <span class="corr" id="xd0e1778" title="Bron: ooges"> +oogjes</span> naar de puntjes van haar schoentjes, en ik keek naar de +ronding van haar zomermanteltje en vergat die nette heeren.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1781"> +<h3 class="normal">X.</h3> + +<p>Hoyer vond ik thuis. Hij woonde heel netjes in een straatje van den +tweeden rang, achter ’t Concertgebouw. Hij ontving me in een +zitkamer, waar ik niet durfde loopen, er lag zoo’n duur kleed. +Zijn gordijnen waren van pluche, z’n stoelen bekleed met geel +moquette, op den schoorsteen stond een zwarte pendule met candelabres +en ik meen dat ik ook nog ergens een bronzen paard heb gezien, allemaal +dingen uit dure bazars. Goed zitten durfde ik ook niet, ik zat al dien +tijd op de punt van een stoei, maar ik geloof niet, dat Hoyer daar iets +van gesnapt heeft.</p> + +<p>Hoyer had kolossaal geboft. Ze hadden de ouwe stomme streek +uitgehaald een naaktfiguur van hem te weigeren. De <i>Wellust</i> had +hij de dame genoemd en ze was inderdaad, laat ik maar zeggen, omdat ik +voor een fatsoenlijk tijdschrift schrijf „heel lief.” En nu +woonde Hoyer heel duur op gemeubileerde kamers, bij een nette weduwe +met drie namen, waar ook een vrouwelijke advocaat in huis was en een +assistent-resident met verlof, met vrouw en kind. En hij at +buitenshuis, want de weduwe was veel te net om voor eten te zorgen. +Schoenen poetsen was extra.</p> + +<p>En ik zat al dien tijd op de punt van mijn stoel en keek naar de +gedraaide poot van de tafel en naar de vergulde lijst van den spiegel. +Het was erg vervelend. Ik moest natuurlijk vertellen <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1793" href="#xd0e1793">118</a>]</span>van mijn +reis, maar ik wist niet wat, ik hoorde mezelf praten en luisterde als +een daas naar mijn eigen geluid. Er was een naargeestig licht in de +kamer, ik denk dat de weduwe bang was voor inkijken. Ik wou dat ik maar +weg was en keek langs de drie muren, die ik zien kon zonder al te veel +te draaien, maar ze weken niet en ik kon er niet doorheen zien. Ik keek +naar de deur, ik kon er mijn oogen niet van afhouden, hulpeloos zat ik +daar te staren. De deur trok. Vage visioenen had ik van de Cunera, van +den hoek van den Grebbeberg met de rivier en van ’t zonnige plein +voor ’t Centraalstation en de blinkende wijzerplaat van de +Oudekerk en daar doorheen zag ik de geschilderde vlammen van ’t +nagemaakte eikenhout van die deur. En onderwijl ging iemand door met +praten, o ja, dat was Hoyer. En nu antwoordde ik zelf<span class="corr" +id="xd0e1795" title="Bron: .">,</span> of eigenlijk ik zelf niet, maar +mijn tong bewoog toch en er kwam geluid uit m’n mond, ik hoorde +’t duidelijk.</p> + +<p><i>Niets</i> merkte Hoyer. Z’n atelier was boven. Of hij me +maar even voor mocht gaan. Wezenloos liep ik achter ’m aan +„Dit is zeker ’t privaat?” Ik dacht dat ’t +hoorde zoo iets te zeggen, als een heer je z’n huis liet zien. +<i>Niets</i> merkte Hoyer: „Nee, dat is een kast” zeide-i. +En ik dacht, waarom zegt-i niet: „Pardon, dat is een kast.” +Dat zoud-i zeker later zeggen, over een jaar of zoo.</p> + +<p>De gangetjes waren nauw, de loopertjes smal, de trapjes naar rato, +met dunne spijltjes, een beetje gedraaid, maar alles was netjes, keurig +netjes, dat moest ik zeggen. Nog merkte Hoyer niets.</p> + +<p>Daar boven knapte ik wat op, daar was ten minste licht, ’t +bekende licht van ’t atelier. De ezel was leeg. Er stond een dure +stoel, een clubstoel waar ik in wegzakte, nog nooit had ik <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1809" href="#xd0e1809">119</a>]</span>in +zoo’n stoel gezeten. Hoyer schilderde tegenwoordig portretten, +dames en heeren, allemaal netjes aangekleed. Hij liet me ook een pas +begonnen portret van de vrouwelijke advocaat zien. Zij was nu op reis. +Eerst had Hoyer z’n atelier buitenshuis gehad, maar de advocate +had „mevrouw” overgehaald toe te staan, dat een deel van de +zolder voor atelier werd vertimmerd. Dat overhalen had eenige moeite +gekost en was pas gelukt, toen de weduwe had gehoord, dat Hoyer het +portret zou schilderen van een juffrouw van den Willemsparkweg met +winterhoed, boa en mof. En de rest van haar kleeren natuurlijk. En dat +hij voorgedragen was als lid van „Arti”.</p> + +<p>Of Bavink wel eens hier kwam? Nooit, hij was er nog niet geweest. En +of hij nog wel eens iets van Kees had gehoord? Ja, Bavink had hem een +tijdje geleden op straat gesproken. Drie of vier betrekkingen had Kees +in een paar jaar versleten en daar tusschendoor was hij lange tijden +werkeloos geweest. Z’n vader had eindelijk een betrekkinkje voor +’m gevonden bij de gasfabriek.</p> + +<p>„Hij loopt nu met een uniformpet op met drie kruisjes en G. G. +boven z’n voorhoofd en een boekje onder z’n arm. En een +vent bij ’m met een zwarte zak.” Bavink had ’t een +heel gezicht gevonden. Hij moet de halve stuivers uit de muntmeters +halen en de andere vent moet die dragen in dien zak. En als ze de halve +stuivers uit de meter hebben gehaald, dan moet Kees vragen of de +juffrouw die halve stuivers weer in wil wisselen. Hij klaagde dat-i zoo +weinig verdiende. Bavink was een eindje met ’m mee gegaan, hij +had nog nooit naast zoo iemand geloopen. Maar ’t had hem gauw +verveeld. Hij deed ’t nooit weer.</p> + +<p>Ik tuurde naar ’t Bokharakleedje, dat voor den clubstoel lag +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1817" href= +"#xd0e1817">120</a>]</span>en zag heel duidelijk de verlaten keien van +de Linnaeusstraat en den hardsteenen trottoirband en de voeg, waar twee +stukken daarvan tegen elkaar gezet waren en de klinkertjes van ’t +trottoir. En ik zag ons daar zitten in de zomernacht. Bavink en Bekker +en Kees en Hoyer en mijzelf. Ik zag dat de keien en ’t stof nat +waren, de sproeiwagen was er over heen gegaan, ergens lag een nat stuk +krant. En ik hoorde Hoyer zeggen, dat-i opstond, want dat die blauwe +steen zoo optrok. En nu hoorde ik weer diezelfde stem, maar wat +beschaafder<span class="corr" id="xd0e1819" title="Niet in +bron">,</span> met wat meer modulatie: „Je zult me excuseeren, +Koekebakker, om elf uur heb ik een conferentie.”</p> + +<p>Buiten scheen de lentezon in de troostelooze straat. Mijn God, hoe +kon zoo’n straat bestaan. ’t Meisje in de tram had ik vast +niet mogen zoenen, maar zoo’n straat mocht bestaan. <i>Dat</i> +mocht.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1827"> +<h3 class="normal">XI.</h3> + +<p>Op een van de grachten was ’t. Ik stond op de stoep en las: +„P. Bekker, Agentuur en Commissiehandel.” Ik schelde en +wachtte. ’t Duurde nog al lang. Toen ging de bovenste helft van +de deur open en ik zag een jongmensch <span class="corr" id="xd0e1832" +title="Bron: met met">met</span> een vierkant hoofd. „Is +m’nheer Bekker op kantoor?” Raar klonk dat. En terwijl +’t jonge mensch met eenige moeite de onderdeur open maakte, +herinnerde ik me hoe vroeger de straatdeur werd opengetrokken zonder +dat je iemand zag en dat ik dan riep „Hallo Bekker!” +„Is mijnheer op kantoor?” Er was iemand bij mijnheer.</p> + +<p>In den marmeren gang stond een groote rol loopergoed. <span class= +"pagenum">[<a id="xd0e1837" href="#xd0e1837">121</a>]</span>„Wie +kan ik zeggen dat er is?” „Koekebakker.” „Wilt +u mij maar volgen?” ’t Jonge mensch ging mij voor, een +smalle trap op, die ettelijke malen draaide.</p> + +<p>Boven<span class="corr" id="xd0e1841" title="Niet in bron">,</span> +aan ’t eind van een nauwen donkeren gang stond hij stil. In +’t schemerige licht kon ik nog net even ’t woord +„Monsterkamer” lezen. „Moet ik hier zijn +vriend?” vroeg ik en wees naar dat woord. Ik zag dat de vriend +mij een rare vond. „Dat staat er nog van vroeger<span class= +"corr" id="xd0e1844" title="Niet in bron">,</span> mijnheer.” Hij +klopte.</p> + +<p>Ik hoorde Bekkers stem die „Ja”, riep. De vriend ging +naar binnen, de deur ging weer dicht en daar stond ik.</p> + +<p>Of ik zoo goed wilde zijn hier even te wachten. Ik werd in een klein +achterkantoortje gelaten met een uitzicht op een blinden muur. Aan den +zolder hing een zware rol pakpapier aan een spil, een eind papier hing +naar beneden boven een groote<span class="corr" id="xd0e1851" title= +"Niet in bron">,</span> leege paktafel. ’t <span class="corr" id= +"xd0e1854" title="Bron: Jongemensch">Jongmensch</span> ging aan een +lessenaartje zitten, dat tegen ’t raam stond en begon te tikken +op een schrijfmachine met z’n rug naar me toe. Ik zag ’t +stuk papier hangen, ik zag dat ’t schuin was afgescheurd, ik keek +op den breeden bollen rug en de bonkige schouders van den +kantoorbediende en naar den blinden muur. Een van de baksteenen was +kapot en van binnen donkerrood; dat brok steen was ’t mooiste dat +ik zag.</p> + +<p>De bediende tikte maar, God weet wat-i tikte. Als-i even ophield, +hoorde ik de stemmen van twee menschen door de gesloten deur, ik +herkende ’t geluid van Bekker, maar de woorden verstond ik niet. +Twintig minuten zat ik daar te sterven. „<span lang="it">Per me +si va <span class="corr" id="xd0e1861" title="Bron: n’ella +citta">nella città</span> dolente</span>.”</p> + +<p>Toen ging de deur open en Bekker verscheen. Hij was zenuwachtig en +verlegen. Hoe het mij ging. Ik zag er goed uit. Het speet hem +vreeselijk. Hij had een klant over uit Bordeaux. Die mijnheer was +speciaal overgekomen om met hem te spreken. <span class="pagenum">[<a +id="xd0e1867" href="#xd0e1867">122</a>]</span>Hij geloofde niet, dat +hij hem voor vanavond laat kwijt zou raken... „Je +begrijpt—kerel wat zie je d’r toch goed uit. Kom je nu van +Algiers?” Ik begreep ’t volkomen. Ja, ik kwam van Algiers. +„Waar logeer je, als ’t kan, kom ik vanavond om 9 uur bij +je.” Ik logeerde nergens, mijn geld was op, maar dat kun je toch +niet zeggen op een kantoor, waar een vreemde bij is. Ik zei maar dat ik +’t nog niet wist, ik kwam nog wel eens aan. „Ik hoop dat je +’t dan beter treft.” Ik wist dat-i dat zeggen zou. +D’r zijn zoo van die gesprekken onder nette lui, waarbij je +heelemaal niet hoeft te luisteren.</p> + +<p>Hij bracht me tot de straatdeur. Hij vond ’t verdomd beroerd. +Ik keek naar ’t bordje, „P. Bekker, Agentuur en +commissiehandel” en toen naar z’n oogen.</p> + +<p>En toen zag ik dat ook hij plotseling weer die koe hoorde loeien, +die tien jaar geleden geloeid had in de schemering, de koe die je +hoorde en niet zag.</p> + +<p>Wij gaven elkaar de hand. „<span lang="it">Per me si va tra +<span class="corr" id="xd0e1877" title="Bron: le perdute">la +perduta</span> gente</span>, Koekebakker.” Hij hield mijn hand +nog vast en legde z’n andere hand op m’n schouder. +„Zeg eens, als je geld noodig hebt?”</p> + +<p>Ik ging de stoep af, de klant stond voor ’t raam met z’n +handen in z’n zijden, de beenen van elkaar en keek naar buiten. +Rijk en welverzorgd zag hij er uit. Ik nam eerbiedig mijn hoed voor +’m af en hij groette terug, beleefd en minzaam.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1883"> +<h3 class="normal">XII.</h3> + +<p>Ik kom nu zoo gaandeweg tot ’t einde. Goddank, zal hier of +daar iemand zeggen. Och, ik wist vooruit dat ’t op niet veel zou +uitloopen. Waar loopt tegenwoordig ’t leven van een Amsterdammer +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1888" href= +"#xd0e1888">123</a>]</span>op uit? In mijn jongenstijd heb ik vaak +genoeg gewenscht, dat er nu eindelijk eens iets zou gebeuren. Maar er +gebeurde nooit iets. Zelfs verhuisd zijn we nooit. En later....</p> + +<p>Alleen Hoyer weet waar de boel op uitloopt. Hij heeft wat +geërfd en zit flink in de duiten. Hij is lid van de S. D. A. P. en +leest „Het Volk”.</p> + +<p>’s Avonds zit-i op ’t <span class="corr" id="xd0e1894" +title="Bron: leesmuseum">Leesmuseum</span> en leest ’t Berliner +Tageblatt. Schilderen doet-i niet meer. Hij weet ook waarom hij niet +meer schildert: wij zijn in een tijd van verval. Een nieuwe kunst is in +opkomst. Daar wacht-i zeker op. Hij brengt ondertusschen Kunst aan het +Volk, hoe, dat weet ik niet. Een metselaar heeft hem eens gevraagd, +„wat-i voor die smoessies kocht.” Ook daarvoor had Hoyer +een verklaring „Wij sociaal democraten weten maar al te +goed——”</p> + +<p>Hij zegt een boel dingen, die erg waar zijn en als je denkt, +„nou wordt ’t interessant”, dan gaat-i niet verder. +Op een middag in <span class="corr" id="xd0e1899" title="Niet in bron"> +„</span>Polen<span class="corr" id="xd0e1902" title="Niet in +bron">”</span>, sprak-i heel veel over „proletarisch +sentiment” en „burgerlijke <span class="corr" id="xd0e1905" +title="Bron: ideologien">ideologieën</span>.” Ik luisterde +maar naar ’m. Eén keer heb ik tegen ’m gezegd: +„’t Is toch mooi dat je alles zoo zeker weten +kunt.”</p> + +<p>Hij ging daar direct op in en ik kon in een half uur niet meer aan +’t woord komen. En ’t is inderdaad heel mooi voor iemand +die zijn heele leven lang te doen heeft wat een ander ’m +commandeert, zonder dat-i er zelf veel van snapt en voortdurend wordt +gesnauwd en altijd margarine moet eten en in de benauwde luchten wonen. +Als ik maar een beetje twijfelen mocht, dan zou ik ook wel lid van de +S. D. A. P. worden. Eén geluk: de menschen, die altijd in de +benauwde luchten verkeeren, hebben me niet noodig. En misschien zou +’t zonder Hoyer ook nog wel gaan. ’k Zal toch eens +informeeren of ’t mag, dat twijfelen. <span class="pagenum">[<a +id="xd0e1910" href="#xd0e1910">124</a>]</span></p> + +<p>Met den agentuur en commissiehandel is ’t slecht gegaan. Die +commissiehandel was heelemaal larie, dat had Bekker er maar bij laten +zetten omdat ’t goed stond. En iemand die Dante vertaald heeft en +gedichtjes gemaakt, al zijn ’t er maar dertien, die moet geen +agent van binnen- en buitenlandsche huizen worden. Op een regenachtigen +Decemberdag, toen de lantaarns op de gracht werden opgestoken, vond ik +Bekker scheef aan z’n lessenaar zitten met z’n hand onder +z’n hoofd. De kamer was half donker. Hij bewoog niet. Ik stak +’t gas op. De prullemand stond achter ’m en daarin lag al +z’n post van drie dagen, ongeopend. Met z’n elleboog hat-i +de heele rommel erin geschoven, opzettelijk, zonder er naar te kijken. +Z’n bediende hat-i maanden geleden gedaan gegeven, de telefoon +hadden ze weggenomen. Daar zat-i. Aan de muur hing een lijst met +afvaarten van stoombooten, waarvan de laatste al weer lang was +binnengekomen en na dien tijd weer uitgevaren, herhaalde malen. En op +den schoorsteen stond een dik boek, een prachtuitgave van de <span +lang="it">Divina <span class="corr" id="xd0e1915" title="Bron: +Comedia">Commedia</span></span>.</p> + +<p>Buiten stonden de lantaarns te branden, bleek en vreemd in ’t +laatste daglicht, als een wonderlijke vergissing, zooals ze zoo +dikwijls gestaan hadden. Een wonderlijke vergissing leek alles.</p> + +<p>Nu zit Bekker weer ergens op een kantoortje. Hij heeft een goeie +baas, die hem respecteert, omdat hij Dante vertaald heeft. Op mooie +dagen stuurt-i Bekker ’s middags weg, dan mag-i een beetje in +’t zonnetje wandelen.</p> + +<p>Aan den drank is Bekker niet gegaan. Hij lost schaakproblemen op of +slaapt. Een voorstelling van de toekomst heeft-i niet. Hij verlangt +zelfs niet naar zes uur. Dat geeft toch niets. Z’n tractement +beurt-i met een weemoedig welbehagen, met weemoedig welbehagen koopt-i +er dassen en schoenen voor. <span class="pagenum">[<a id="xd0e1924" +href="#xd0e1924">125</a>]</span>Z’n kleeren zijn netjes +geborsteld. Bij tijden is hij een weinig ingenomen met zichzelf, om +dat-i vroeger „een geestelijk leven geleid heeft.”</p> + +<p>Hij ziet nog weleens een schilderijtje. Onlangs kwam ik hem nog eens +tegen. Toen had-i ’t over de intocht van de koningin, dat +schilderijtje van Eerelman, waar ’t woord „Odol” zoo +natuurlijk op geschilderd staat. Hij vroeg of ’t niet een mooi +schilderij was<a id="xd0e1928"></a> om in een deftige apotheek op te +hangen.</p> + +<p>Kees loopt nog altijd voor de gasfabriek en verkeert in de benauwde +luchten, waar ik ’t zoo even ook over gehad heb. Hij weet niet +waar ’t volgende kind zal moeten slapen. De kinderen zijn nu nog +klein, maar over een jaar of wat kibbelen ze ’s morgens bij die +ééne kraan en dat ééne privaat, zooals dat +altijd in district III gegaan is. Hij tobt met wat Hoyer noemt: +„’t Chronische tekort in ’t huishouden van den +werkman,” en koopt alleen ’s Zaterdagsavonds sigaren.<a id= +"xd0e1932"></a> ’s Zondags moet-i de kinderen verbieden. Hij +moppert dat-i ’t zooveel beter had kunnen hebben, als-i eerder +naar z’n vader geluisterd had.</p> + +<p>Z’n vrouw is goed voor ’m. Midden in de week heeft-i een +schoone zakdoek. Maar ze zal de lusten niet opwekken van iemand, die +niet aan haar gewend is, zooals Kees. Zes jaar geleden was dat +anders.</p> + +<p>En op zolder bij z’n vader, waar vroeger z’n hok was, +daar hangen nu de onderlijfjes van z’n zusters te droogen.</p> +</div> + +<div class="div2" id="xd0e1938"> +<h3 class="normal">XIII.</h3> + +<p>En Bavink?</p> + +<p>Bavink heeft ’t tegen die „Godverdomde dingen” +afgelegd. Die dingen die geschilderd wilden wezen en als je dan dacht: +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1945" href= +"#xd0e1945">126</a>]</span>„dan moet ’t ook maar +gebeuren,” dan wilden ze weer niet. Hij begon wat opgang te +maken, toen de strijd al op ’t eind liep.</p> + +<p>Twee maanden na mijn terugkomst kwam-i me heel kalm vertellen, dat-i +zijn gezicht op Rhenen in stukken had gesneden. En zoo was ’t. De +rivier, den berg, den Cuneratoren, de bloeiende appelboomen, de roode +daken van Rhenen, de kastanjes met hun witte en roode bloemen, de +bruine beuken en ’t molentje ergens in de hoogte, 64 gelijke, +rechthoekige brokken van 15 bij 12½ centimeter hat-i er van +gesneden, met een bot knipmes. Een heel werk was ’t geweest.</p> + +<p>’t Ding had ’m geërgerd. ’t Was niks, totaal +niks, vodden. Hij wou van mij weten, waarom iemand schilderde. Hij +begreep zelf niets meer. Hij stak z’n arm uit en wees in de +ruimte. Dààr waren de dingen. Hij sloeg met z’n +vuist tegen z’n voorhoofd. En <i>daar</i> waren ze. Er uit wilden +ze, maar ze deden ’t niet. Stapelgek werd je ervan.</p> + +<p>Bijna een jaar daarna vond ik hem aan ’t Centraalstation aan +de Parijzer trein van 8 uur. Hij bracht een of anderen kennis weg, een +haarboer met lange zwarte lokken en heel veel baard, meer haar dan +mensch, en een hoog voorhoofd met niets er achter. De ondergaande zon +stond te schijnen, groot en rood, aan ’t eind van de kap stond-i, +er was een rossig schijnsel in de ruiten en ’t vernis van de +spoorwagens. Bavink was dronken. De trein vertrok, schoof onder de kap +vandaan en boog even om naar links. Bij ’t ombuigen flikkerde +’t licht fel op de wagens.</p> + +<p>Wij wandelden naar ’t eind van ’t perron. Een man met +een seinlicht kwamen wij tegen, ik zag, dat hij in ’t +voorbijloopen naar een conducteur keek, die daar stond bij een anderen +trein en een beweging maakte van drinken met de hand aan den mond. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e1958" href= +"#xd0e1958">127</a>]</span></p> + +<p>Wij stonden stil buiten de kap en keken naar de zon. „Zie je +die zon, Koekebakker?” De zon was bijzonder duidelijk, hij stond +recht voor ons uit en dicht bij, zoo groot en zoo rood was-i nog nooit +geweest. Hij raakte bijna de rails van den spoorweg, hij maakte geen +flikkeringen meer op de dingen, en alleen in de matglazen ruiten van +den locomotievenstal, rechts van den spoorweg, was een dof +schijnsel.</p> + +<p>„Je denkt dat ik dronken ben?” Dat dacht ik inderdaad. +„Het maakt geen verschil, Koekebakker, als ik nuchter ben, +begrijp ik er toch ook niks van.”</p> + +<p>„Begrijp jij wat die zon van mij wil? Vier en dertig +ondergaande zonnen heb ik tegen de muur staan, achter elkaar, +omgekeerd. En toch staat-i daar weer iederen avond.”</p> + +<p>„Als er geen wolken zijn,” zei ik. Maar hij liet zich +niet afleiden.</p> + +<p>„Koekebakker jij bent altijd mijn beste vrind geweest. Ik ken +jou al—hoe lang al?”</p> + +<p>„Omtrent dertien jaar Bavink.” „Dertien jaar. Dat +is lang. Weet je wat jij doen moet? Doe me een lol. Heb je een +hoedendoos?”</p> + +<p>Ik zweeg.</p> + +<p>„Doe <span class="corr" id="xd0e1975" title="Bron: m’"> +’m</span> in een hoedendoos, Koekebakker. In een hoedendoos. Ik +wil met vrede gelaten worden. Doe ’m in een hoedendoos, in een +ordinaire hoedendoos. Hij verdient niet beter.”</p> + +<p>Bavink griende dronkemanstranen. Ik keek hulpeloos rond. Een heer in +een uniformjas en met gele biezen om z’n pet kwam op ons af en +sprak mij aan.</p> + +<p>„Ik geloof mijnheer, dat u beter doet, als u dezen heer naar +huis brengt.”</p> + +<p>Ik salueerde en gaf Bavink een arm. Hij ging gewillig mee. <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1984" href="#xd0e1984">128</a>]</span>In de +huurauto viel-i in slaap. Op de Nieuwe Zijds-Voorburgwal werd-i even +wakker toen wij door een kuil reden en wilde weer over die hoedendoos +beginnen. Maar meteen viel-i weer in slaap.</p> + +<p>Op een morgen zat-i wezenloos te staren voor z’n laatste +zonsondergang. Ik kwam op z’n hok met Hoyer. Hij herkende ons +niet. Hij keek maar naar die zon, een groote, koude, roode zon, die in +wolken onderging.</p> + +<p>„Hij kijkt me maar aan, wij begrijpen geen van beiden wat we +van elkaar moeten.” Verder kwam-i niet.</p> + +<p>Hij is nu in een gesticht voor zenuwpatienten. Hij is heel rustig. +Hij kijkt maar naar boven, naar de lucht of tuurt naar den horizon of +zit in de zon te staren tot z’n oogen pijn doen. Dat mag-i niet, +maar ze kunnen niets met ’m beginnen. Aan ’t praten kunnen +ze ’m niet krijgen. Z’n schilderijen doen tegenwoordig +aardige prijzen.</p> + +<p>En Koekebakkertje is een wijs en bedaard man geworden. Hij schrijft +maar, ontvangt z’n schamel loon en geeft geen ergernis.</p> + +<p>Gods troon is nog ongeschokt. Zijn wereld gaat haar gang maar. Af en +toe glimlacht God even om de gewichtige heeren, die denken dat ze heel +wat beteekenen. Nieuwe Titaantjes zijn al weer bezig kleine rotsblokjes +op te stapelen om ’m van z’n verhevenheid te storten en dan +de wereld eens naar hun zin in te richten. Hij lacht maar en denkt: +„Goed zoo jongens, zoo mal als je bent, ben je me toch liever dan +die mooie wijze heeren. ’t Spijt me dat je je nek moet breken en +dat ik die heeren moet laten gedijen, maar ik ben ook God maar.<span +class="corr" id="xd0e1996" title="Niet in bron">”</span> En zoo +gaat alles z’n gangetje en wee hem die vraagt: Waarom? <span +class="pagenum">[<a id="xd0e1999" href="#xd0e1999">129</a>]</span></p> +</div> +</div> + +<div id="nawoord" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">Een woord na.</h2> + +<p>Voor hen die gaarne weten hoe het met de liefde gesteld is, wil ik +nog mededeelen, dat Dichtertje’s Dora ontstaan is uit de +idealisatie van een jong meisje, waarvoor ik uit de verte de +genegenheid van een oud man voelde.</p> + +<p>Toen zij het manuscript gelezen had, vertelde ik haar dat, en haar +antwoord was: „Ik heb toch nooit diabolo gespeeld.” Ze zei +dit niet uit coquetterie of uit verlegenheid, ze had er niets van +begrepen.</p> + +<p class="alignright"><span class="smallcaps">Nescio.</span></p> + +<p>5 Jan. 1918.</p> +</div> +</div> + +<div class="back"> +<div class="div1" id="toc"> +<h2 class="normal">Inhoudsopgave</h2> + +<ul> +<li><a href="#dichtertje">Dichtertje.</a> +<ul> +<li><a href="#xd0e98">I.</a></li> + +<li><a href="#xd0e185">II.</a></li> + +<li><a href="#xd0e292">III.</a></li> + +<li><a href="#xd0e356">IV.</a></li> + +<li><a href="#xd0e392">V.</a></li> + +<li><a href="#xd0e450">VI.</a></li> + +<li><a href="#xd0e513">VII.</a></li> + +<li><a href="#xd0e570">VIII.</a></li> + +<li><a href="#xd0e663">IX.</a></li> + +<li><a href="#xd0e767">X.</a></li> + +<li><a href="#xd0e866">XI.</a></li> + +<li><a href="#xd0e926">XII.</a></li> +</ul> +</li> + +<li><a href="#uitvreter">De Uitvreter.</a> +<ul> +<li><a href="#xd0e983">I.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1057">II.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1108">III.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1151">IV.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1267">V.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1312">VI.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1364">VII.</a></li> +</ul> +</li> + +<li><a href="#titaantjes">Titaantjes.</a> +<ul> +<li><a href="#xd0e1434">I.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1482">II.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1510">III.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1530">IV.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1559">V.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1574">VI.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1617">VII.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1692">VIII.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1755">IX.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1781">X.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1827">XI.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1883">XII.</a></li> + +<li><a href="#xd0e1938">XIII.</a></li> +</ul> +</li> + +<li><a href="#nawoord">Een woord na.</a></li> +</ul> +</div> + +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> + +<h3>Beschikbaarheid</h3> + +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met +vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de +Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a class= +"exlink" title="Externe link" href="http://www.gutenberg.org/"> +www.gutenberg.org</a>.</p> + +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Mark C. Orton en het on-line +gedistribueerd correctie team op <a class="exlink" title="Externe link" +href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> + +<h3>Codering</h3> + +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan +de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van de regel +zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn +gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd met het +corr-element.</p> + +<h3>Documentgeschiedenis</h3> + +<ol class="lsoff"> +<li>2009-08-14 Begonnen.</li> +</ol> + +<h3>Externe Referenties</h3> + +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn +dat deze links voor u niet werken.</p> + +<h3>Verbeteringen</h3> + +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> + +<table width="75%" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in +de tekst."> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e124">6</a></td> +<td width="40%">professer</td> +<td width="40%">professor</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e140">7</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e155">8</a></td> +<td width="40%">glimlachtte</td> +<td width="40%">glimlachte</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e177">9</a></td> +<td width="40%">„</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e210">11</a></td> +<td width="40%">lachtten</td> +<td width="40%">lachten</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e220">11</a></td> +<td width="40%">Eden</td> +<td width="40%">Eeden</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e231">11</a></td> +<td width="40%">Stad</td> +<td width="40%">Stadt</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e270">13</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e313">15</a></td> +<td width="40%">Hoofdstraat</td> +<td width="40%">Hooftstraat</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e320">16</a></td> +<td width="40%">vindt</td> +<td width="40%">vind</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e343">17</a></td> +<td width="40%">Museumkartier</td> +<td width="40%">Museumkwartier</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e365">18</a></td> +<td width="40%">la</td> +<td width="40%">là</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e368">18</a></td> +<td width="40%">la</td> +<td width="40%">là</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e371">18</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e379">18</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">:</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e397">20</a></td> +<td width="40%">smeert</td> +<td width="40%">smeer</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e402">21</a></td> +<td width="40%">wordt</td> +<td width="40%">word</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e415">21</a></td> +<td width="40%">;</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e438">23</a></td> +<td width="40%">rhodondendronboschje</td> +<td width="40%">rhododendronboschje</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e476">25</a></td> +<td width="40%">aanvaarde</td> +<td width="40%">aanvaardde</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e535">31</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">wilde</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e555">32</a></td> +<td width="40%">opweg</td> +<td width="40%">op weg</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e565">33</a></td> +<td width="40%">strak</td> +<td width="40%">straks</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e582">34</a></td> +<td width="40%">kosten</td> +<td width="40%">kostten</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e595">34</a></td> +<td width="40%">He</td> +<td width="40%">Hè</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e600">35</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e607">35</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e614">35</a></td> +<td width="40%">Desir</td> +<td width="40%">Désir</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e637">37</a></td> +<td width="40%">lachtte</td> +<td width="40%">lachte</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e644">37</a></td> +<td width="40%">word</td> +<td width="40%">wordt</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e647">37</a></td> +<td width="40%">Hé</td> +<td width="40%">Hè</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e650">37</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e660">38</a></td> +<td width="40%">lachtte</td> +<td width="40%">lachte</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e692">40</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e704">40</a></td> +<td width="40%">Werther</td> +<td width="40%">Werthers</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e711">40</a></td> +<td width="40%">hé</td> +<td width="40%">hè</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e716">41</a></td> +<td width="40%">steigend</td> +<td width="40%">stijgend</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e725">41</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e746">42</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e749">42</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e764">43</a></td> +<td width="40%">schifte</td> +<td width="40%">schiftte</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e819">46</a></td> +<td width="40%">huisen</td> +<td width="40%">huizen</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e826">46</a></td> +<td width="40%">vindt</td> +<td width="40%">vind</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e831">47</a></td> +<td width="40%">vanem</td> +<td width="40%">vannem</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e836">47</a></td> +<td width="40%">vindt</td> +<td width="40%">vind</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e857">48</a></td> +<td width="40%">He</td> +<td width="40%">Hè</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e887">50</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">door zich</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e892">50</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e899">50</a></td> +<td width="40%">haar zelf</td> +<td width="40%">zichzelf</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e966">53</a></td> +<td width="40%">gecoqueteerd</td> +<td width="40%">gecoquetteerd</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e990">55</a></td> +<td width="40%">vondt</td> +<td width="40%">vond</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1017">57</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">Toen</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1041">59</a></td> +<td width="40%">stroomt</td> +<td width="40%">stoomt</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1050">59</a></td> +<td width="40%">brick</td> +<td width="40%">Brig</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1078">63</a></td> +<td width="40%">hé</td> +<td width="40%">hè</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1083">63</a></td> +<td width="40%">beaten</td> +<td width="40%">besten</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1088">63</a></td> +<td width="40%">binnne</td> +<td width="40%">binnen</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1104">65</a></td> +<td width="40%">He</td> +<td width="40%">Hé</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1130">67</a></td> +<td width="40%">hé</td> +<td width="40%">hè</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1135">67</a></td> +<td width="40%">„</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1162">70</a></td> +<td width="40%">zwierpen</td> +<td width="40%">zwiepen</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1167">70</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1180">71</a></td> +<td width="40%">lys</td> +<td width="40%">Lys</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1188">72</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">„</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1194">72</a></td> +<td width="40%">„</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1221">74</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">en</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1230">75</a></td> +<td width="40%">anderen</td> +<td width="40%">andere</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1233">75</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">„</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1236">75</a></td> +<td width="40%">wordt</td> +<td width="40%">word</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1253">77</a></td> +<td width="40%">he</td> +<td width="40%">hè</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1288">80</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">zullen</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1291">80</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1304">82</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1323">84</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1329">84</a></td> +<td width="40%">;</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1358">87</a></td> +<td width="40%">als ’s</td> +<td width="40%">als</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1369">88</a></td> +<td width="40%">enorm</td> +<td width="40%">enorme</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1384">89</a></td> +<td width="40%">als</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1439">94</a></td> +<td width="40%">een</td> +<td width="40%">eens</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1442">94</a></td> +<td width="40%">;</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1445">94</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1468">96</a></td> +<td width="40%">snuffen</td> +<td width="40%">suffen</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1479">97</a></td> +<td width="40%">koninkrijks</td> +<td width="40%">koninkrijk</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1499">99</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">we</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1527">101</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1535">102</a></td> +<td width="40%">land</td> +<td width="40%">lang</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1538">102</a></td> +<td width="40%">lachtte</td> +<td width="40%">lachte</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1545">102</a></td> +<td width="40%">„</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1547">102</a></td> +<td width="40%">lucifersdoofje</td> +<td width="40%">lucifersdoosje</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1554">103</a></td> +<td width="40%">vindt</td> +<td width="40%">vind</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1557">103</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1566">103</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1569">103</a></td> +<td width="40%">hadt</td> +<td width="40%">had</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1596">105</a></td> +<td width="40%">„</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1610">106</a></td> +<td width="40%">;</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1657">109</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">?</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1665">109</a></td> +<td width="40%">„</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1667">109</a></td> +<td width="40%">..</td> +<td width="40%">...</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1697">111</a></td> +<td width="40%">geleidedelijk</td> +<td width="40%">geleidelijk</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1700">111</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1703">111</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1718">112</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1727">113</a></td> +<td width="40%">een</td> +<td width="40%">den</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1732">113</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">naar</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1778">117</a></td> +<td width="40%">ooges</td> +<td width="40%">oogjes</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1795">118</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1819">120</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1832">120</a></td> +<td width="40%">met met</td> +<td width="40%">met</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1841">121</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1844">121</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1851">121</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1854">121</a></td> +<td width="40%">Jongemensch</td> +<td width="40%">Jongmensch</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1861">121</a></td> +<td width="40%">n’ella citta</td> +<td width="40%">nella città</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1877">122</a></td> +<td width="40%">le perdute</td> +<td width="40%">la perduta</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1894">123</a></td> +<td width="40%">leesmuseum</td> +<td width="40%">Leesmuseum</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1899">123</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">„</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1902">123</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1905">123</a></td> +<td width="40%">ideologien</td> +<td width="40%">ideologieën</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1915">124</a></td> +<td width="40%">Comedia</td> +<td width="40%">Commedia</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1928">125</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1932">125</a></td> +<td width="40%">”</td> +<td width="40%">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1975">127</a></td> +<td width="40%">m’</td> +<td width="40%">’m</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e1996">128</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's Dichtertje - De Uitvreter - Titaantjes, by Nescio + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DICHTERTJE - DE UITVRETER *** + +***** This file should be named 29719-h.htm or 29719-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/9/7/1/29719/ + +Produced by Mark C. Orton and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> + diff --git a/29719-h/images/book.png b/29719-h/images/book.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..963d165 --- /dev/null +++ b/29719-h/images/book.png diff --git a/29719-h/images/card.png b/29719-h/images/card.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..69f4fd4 --- /dev/null +++ b/29719-h/images/card.png diff --git a/29719-h/images/external.png b/29719-h/images/external.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba4f205 --- /dev/null +++ b/29719-h/images/external.png |
