diff options
Diffstat (limited to '29526-h')
| -rw-r--r-- | 29526-h/29526-h.htm | 2079 | ||||
| -rw-r--r-- | 29526-h/images/book.png | bin | 0 -> 364 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 29526-h/images/card.png | bin | 0 -> 357 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 29526-h/images/external.png | bin | 0 -> 172 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 29526-h/images/printerslogo.gif | bin | 0 -> 3580 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 29526-h/images/titlepage.gif | bin | 0 -> 10984 bytes |
6 files changed, 2079 insertions, 0 deletions
diff --git a/29526-h/29526-h.htm b/29526-h/29526-h.htm new file mode 100644 index 0000000..44c9fb6 --- /dev/null +++ b/29526-h/29526-h.htm @@ -0,0 +1,2079 @@ +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta name="generator" content="HTML Tidy, see www.w3.org"> +<meta http-equiv="Content-Type" content= +"text/html; charset=ISO-8859-1"> +<title>Vrouwenkiesrecht in de Skandinavische landen</title> +<link rel="schema.DC" href= +"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Aletta H. Jacobs"> +<meta name="DC.Creator" content="Aletta H. Jacobs"> +<meta name="DC.Title" content= +"Vrouwenkiesrecht in de Skandinavische landen"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<style type="text/css"> + /* Standard CSS stylesheet */ +body +{ + font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; + margin: 1.58em 16%; + text-align: left; +} +.titlePage +{ + border: #DDDDDD 2px solid; + margin: 3em 0% 7em 0%; + padding: 5em 10% 6em 10%; +} +h1.docTitle +{ + font-size:1.6em; + line-height:2em; +} +h2.byline +{ + font-size:1.1em; + font-weight:normal; + line-height:1.44em; +} +span.docAuthor +{ + font-size:1.2em; + font-weight:bold; +} +h2.docImprint +{ + font-size:1.2em; + font-weight:normal; +} +.transcribernote +{ + background-color:#DDE; + border:black 1px dotted; + color:#000; + font-family:sans-serif; + font-size:80%; + margin:2em 5%; + padding:1em; +} +.advertisment +{ + background-color:#FFFEE0; + border:black 1px dotted; + color:#000; + margin:2em 5%; + padding:1em; +} +.div0 +{ + padding-top: 5.6em; +} +.div1 +{ + padding-top: 4.8em; +} +.index +{ + font-size: 80%; +} +.div2 +{ + padding-top: 3.6em; +} +.div3, .div4, .div5 +{ + padding-top: 2.4em; +} +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ + padding: 0; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4 +{ + clear: both; + font-style: normal; + text-transform: none; +} +h3, .pseudoh3 +{ + font-size:1.2em; + line-height:1.2em; +} +h3.label +{ + font-size:1em; + line-height:1.2em; + margin-bottom:0; +} +h4, pseudoh4 +{ + font-size:1em; + line-height:1.2em; +} +h4.lghead +{ + margin-left:10%; + margin-right:10%; +} +.alignleft +{ + text-align:left; +} +.alignright +{ + text-align:right; +} +.alignblock +{ + text-align:justify; +} +p.tb, hr.tb +{ + margin-top: 1.6em; + margin-bottom: 1.6em; + margin-left: auto; + margin-right: auto; + text-align: center; +} +p.poetry +{ + margin:0 10% 1.58em; +} +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ + color: white; +} +p.line +{ + margin:0 10%; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ + font-size:0.9em; + line-height:1.2em; + text-indent:0; +} +p.argument, p.tocArgument +{ + margin:1.58em 10%; +} +p.tocChapter +{ + margin:1.58em 0%; +} +p.tocSection +{ + margin:0.7em 5%; +} +div.epigraph +{ + font-size:0.9em; + line-height:1.2em; + width: 60%; + margin-left: auto; +} +div.epigraph span.bibl +{ + display: block; + text-align: right; +} +.epigraph .poem +{ + margin-left: 0; +} +.epigraph .line +{ + margin-left: 0; + text-indent: 0; +} +.trailer +{ + clear: both; + padding-top: 2.4em; + padding-bottom: 1.6em; +} +.floatLeft +{ + float:left; + margin:10px 10px 10px 0; +} +.floatRight +{ + float:right; + margin:10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead +{ + font-size:100%; + text-align:center; +} +.figure p +{ + font-size:80%; + margin-top:0; + text-align:center; +} +p.smallprint,li.smallprint +{ + color:#666666; + font-size:80%; +} +span.parnum +{ + font-weight: bold; +} +.leftnote +{ + font-size:0.8em; + height:0; + left:1%; + line-height:1.2em; + position:absolute; + text-indent:0; + width:14%; +} +.pagenum +{ + display:inline; + font-size:70%; + font-style:normal; + margin:0; + padding:0; + position:absolute; + right:1%; + text-align:right; +} +a.noteref, a.pseudonoteref +{ + font-size: 80%; + text-decoration: none; + vertical-align: 0.25em; +} +.red +{ + color: red; +} +.displayfootnote +{ + display: none; +} +div.footnotes +{ + margin-top: 1em; + padding: 0; +} +hr.fnsep +{ + margin-left: 0; + margin-right: 0; + text-align: left; + width: 25%; +} +p.footnote +{ + font-size: 80%; + margin-bottom: 0.5em; + margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .label +{ + float: left; + text-align:left; + width:2em; +} +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ + font-size: 80%; +} +.centertable +{ + /* center the table */ + margin: 0px auto; +} +.poem +{ + margin-left:5%; + position:relative; + text-align:left; + width:90%; +} +.poem h4 +{ + font-weight:normal; + margin-left:5em; +} +.poem .linenum +{ + color:#777; + font-size:90%; + left:-2.5em; + margin:0; + position:absolute; + text-align:center; + text-indent:0; + top:auto; + width:1.75em; +} +.versenum +{ + font-weight:bold; +} +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ + position: absolute; + right: 16%; + top: auto; +} +.footnotes .line +{ + font-size:80%; + margin:0 5%; +} +.poem .i0 +{ + display:block; + margin-left:2em; +} +.poem .i1 +{ + display:block; + margin-left:3em; +} +.poem .i2 +{ + display:block; + margin-left:4em; +} +.poem .i3 +{ + display:block; + margin-left:5em; +} +.poem .i4 +{ + display:block; + margin-left:6em; +} +.poem .i5 +{ + display:block; + margin-left:7em; +} +.poem .i6 +{ + display:block; + margin-left:8em; +} +.poem .i7 +{ + display:block; + margin-left:9em; +} +.poem .i8 +{ + display:block; + margin-left:10em; +} +.poem .i9 +{ + display:block; + margin-left:11em; +} +span.corr +{ + border-bottom:1px dotted red; +} +span.abbr +{ + border-bottom:1px dotted gray; +} +span.measure +{ + border-bottom:1px dotted green; +} +.letterspaced +{ + letter-spacing:0.2em; +} +.smallcaps +{ + font-variant:small-caps; +} +.caps +{ + text-transform:uppercase; +} +.fraktur +{ + font-family: 'Walbaum-Fraktur'; +} +.rm +{ + font-style: normal; +} +hr +{ + clear:both; + height:1px; + margin-left:auto; + margin-right:auto; + margin-top:1em; + text-align:center; + width:45%; +} +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ + text-align:center; +} +h1,h2 +{ + font-size:1.44em; + line-height:1.5em; +} +h1.label,h2.label +{ + font-size:1.2em; + line-height:1.2em; + margin-bottom:0; +} +h5,h6 +{ + font-size:1em; + font-style:italic; + line-height:1em; +} +p,p.initial +{ + text-indent:0; +} +p.firstlinecaps:first-line +{ + text-transform: uppercase; +} +p.dropcap:first-letter +{ + float: left; + clear: left; + margin: 0em 0.05em 0 0; + padding: 0px; + line-height: 0.8em; + font-size: 420%; + vertical-align:super; +} +.poem +{ + padding: .5em 0% .5em 0%; +} +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ + font-size:0.9em; + line-height:1.2em; + margin:1.58em 5%; +} +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ + text-decoration:none; +} +ul { list-style-type: disc; } +ol { list-style-type: decimal; } +ol.AL { list-style-type: lower-alpha; } +ol.AU { list-style-type: upper-alpha; } +ol.RU { list-style-type: upper-roman; } +ol.RL { list-style-type: lower-roman; } +.lsdisc { list-style-type: disc; } +.lsoff { list-style-type: none; } +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } +.pglink +{ + background: url(images/book.png) center right no-repeat; + padding-right: 18px; +} +.catlink +{ + background: url(images/card.png) center right no-repeat; + padding-right: 17px; +} +.exlink +{ + background: url(images/external.png) center right no-repeat; + padding-right: 13px; +} +.pglink:hover +{ + background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover +{ + background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover +{ + background-color: #FFDCDC; +} + /* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml + " */ +body +{ + background: #FFFFFF; + font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} +body, a.hidden +{ + color: black; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4 +{ + color: #001FA4; + font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} +p.byline +{ + font-style: italic; + margin-bottom: 2em; +} +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage +{ + color: #001FA4; +} +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ + color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ + color: red; +} +p.dropcap:first-letter +{ + color: #001FA4; + font-weight: bold; +} +sub, sup +{ + line-height: 0; +} + /* Standard Aural CSS stylesheet */ +.pagenum, .linenum +{ + speak: none; +} +</style> +</head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Vrouwenkiesrecht in de Skandinavische landen, by +Aletta Henriette Jacobs + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Vrouwenkiesrecht in de Skandinavische landen + +Author: Aletta Henriette Jacobs + +Release Date: July 27, 2009 [EBook #29526] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VROUWENKIESRECHT--SKANDINAVISCHE *** + + + + +Produced by the Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + +<div class="front"> +<div class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<div class="figure"><img border="0" src="images/titlepage.gif" alt= +"Oorspronkelijke titelpagina." width="540" height="720"></div> +</div> + +<div class="titlePage"> +<h2 class="docImprint">Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht.</h2> + +<h1 class="docTitle">Vrouwenkiesrecht in de Skandinavische landen.</h1> + +<h2 class="byline">Door <span class="docAuthor">Dr. Aletta H. +Jacobs.</span></h2> + +<h2 class="docImprint">(Overgedrukt uit “Land en Volk” en +bijgewerkt tot November 1911).</h2> +</div> +</div> + +<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="pb1" href= +"#pb1">1</a>]</span> +<div id="xd0e89" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="super">Vrouwenkiesrecht in de Scandinavische Landen.</h2> + +<h2 class="normal">I. Inleiding.</h2> + +<p>Langzamerhand zijn wij er aan gewend geraakt, dat de vrouwen aan het +openbare leven deelnemen en in allerlei ambten en beroepen, die vroeger +alleen door mannen weiden uitgeoefend, zich een eerlijke broodwinning +en een eervolle positie hebben weten te verwerven. Dat een vrouw even +goed als een man dokter, tandarts, leerares, advocaat, plantkundige, +enz. kan zijn, niemand trekt het meer in twijfel; de feiten hebben +reeds bewezen, dat zij in alle beroepen, die zij tot dusverre heeft +weten te veroveren, eene eigen en misschien ook eigenaardige plaats +inneemt, die vroeger onbezet was gebleven en van welk gemis de +maatschappij toen de verkeerde gevolgen moet hebben ondervonden. Het +succes, dat de meeste vrouwen in haar beroep hebben, is wel een bewijs, +hoe noodig en nuttig zij zijn en de dezer dagen door mij gehoorde <span +class="corr" id="xd0e96" title="Bron: verzuchtig">verzuchting</span> +van een tandarts, dat zijne vrouwelijke <span class="corr" id="xd0e99" +title="Bron: collegaas">collega’s</span> zich maar behoeven te +vestigen om onmiddellijk een stroom patiënten te zien opkomen, +terwijl de heeren-tandartsen <span class="pagenum">[<a id="pb2" href= +"#pb2">2</a>]</span>soms jaren moeten wachten, eer zij eenige naam en +patiënten hebben verworven, zegt, ons in dit opzicht genoeg. De +vrees, die vroeger algemeen gekoesterd werd, dat vrouwen, door het +uitoefenen van betrekkingen, die men, dom en ondoordacht, alleen voor +mannen geschikt achtte, tot mannen zouden worden, is langzamerhand, nu +men de feiten voor zich ziet, verdwenen.</p> + +<p>’t Zou toch ook al te dwaas zijn, dat eene vrouw hare +hoofdharen zou verliezen, of een snor en, baard zou krijgen, haar +stembanden en bekken van vorm zouden veranderen, alleen omdat zij wat +meer en ander werk doet dan “men” voor haar geschikt acht. +Nu lacht ieder om zoo’n veronderstelling, die toch vroeger door +zeer wetenschappelijke mannen als een gevolg van het booze drijven der +vrouwen om universiteiten te willen bezoeken en daar zich te willen +bekwamen voor een wetenschappelijk beroep, als mogelijk en +waarschijnlijk werd voorgesteld. Thans maakt men alleen nog de +tegenwerping “niet uiterlijk, maar innerlijk zal de vrouw van +wezen veranderen als zij haar huis verlaat en aan het openbare leven +deelneemt.”</p> + +<p>Dit valt niet te loochenen, maar is het te betreuren? Zou het meisje +van voorheen nog een passende kameraad voor den man van heden zijn? Het +hedendaagsche meisje, dat geleerd heeft in eigen onderhoud te voorzien, +dat <span class="pagenum">[<a id="pb3" href= +"#pb3">3</a>]</span>vergaderingen bezoekt om haar kennis te verrijken, +dat men kan vinden in onze openbare bibliotheken, op de banken van +herhalingsscholen en andere inrichtingen van onderwijs, dat vaak met en +naast den jongeling werkt en studeert, is niet meer gelijk aan het +meisje van een halve eeuw geleden, dat met een handwerkje voor het +venster zat te droomen, hoopvol wachtend op den man, die haar met zijn +hart en hand een werkkring kwam aanbieden. Maar wie durft beweren, dat +het hedendaagsche meisje minder aantrekkelijk is geworden voor den +hedendaagschen man, kent den waren toestand niet. Want immers ook de +mannen zijn veranderd en zij, die met hun tijd hebben medegeleefd, +verwachten van hunne vrouwen iets anders dan onze grootvaders van onze +grootmoeders. Dat de ouderwetsche vrouwen van het type van een halve +eeuw geleden over ’t algemeen voor den man met den dag +onaantrekkelijker worden, dat ondervindt de ouderwetsche vader met +eenige huwbare dochters maar al te zeer. De zekerste weg om een man +voor hen te vinden is, ze een vak te laten leeren en er nieuwerwetsche, +in eigen onderhoud voorziende vrouwen van te maken.</p> + +<p>Wij raken langzamerhand aan zulke nieuwe toestanden gewend. Wanneer +zij verkeerd waren, zouden wij er <span class="pagenum">[<a id="pb4" +href="#pb4">4</a>]</span>spoedig de nadeelige gevolgen van ondervinden +en dan zouden zij van zelf weder te niet gaan. Dat zij blijven bestaan +en in omvang toenemen, is een bewijs, dat zij voor de <span class= +"corr" id="xd0e114" title="Bron: maatsshappij">maatschappij</span> goed +zijn en in den tijdgeest passen. Alle bezwaren, die zich vroeger bij +het schrikbeeld; “een zelfstandige vrouw” aan ons +opdrongen, blijken spookbeelden te zijn in het licht der feiten; zij +vonden hun oorsprong in dom vooroordeel en behoudzucht.</p> + +<p>In dat stadium verkeert nu nog bij velen het vrouwenkiesrecht. Men +is zoo bang, dat vrouwen door het zwart maken van een stip op het +stembriefje heelemaal van de wijs zullen raken en totaal van wezen +zullen veranderen. Met hand en tand verzet men zich tegen de spoedige +totstandkoming van eene hervorming, die toch komen moet, die niet is +tegen te houden, omdat zij ligt in de lijn, waarin de maatschappij zich +voortbeweegt, de steeds toenemende democratiseering van den staat. Met +het tegen vrouwenkiesrecht aangevoerde onweerlegbare argument, +“dat mannen mannen en vrouwen vrouwen zijn” hebben Lord +Cromer en Austin Chamberlain zich doen kennen als Engelands grootste +denkers van dezen tijd en heeft onze landgenoot en geestverwant, de +heer Hans, getoond, in denkkracht voor deze groote geesten niet onder +te doen. Dat de vrouwen het kiesrecht juist vragen, <span class= +"pagenum">[<a id="pb5" href="#pb5">5</a>]</span>omdat zij vrouwen zijn +en willen blijven en zich aanmatigen beter dan de mannen te weten, +welke werkzaamheden voor haar aard en aanleg het best passen; dat zij, +juist omdat zij vrouwen zijn en anders dan mannen, meenen te moeten +medewerken in het bestier van de huishouding van den staat, wil die +huishouding geschikt gemaakt worden voor een gezonde samenleving van +mannen, vrouwen en <span class="corr" id="xd0e121" title="Bron: +kinderan">kinderen</span>, dat is een kleinigheid, die zulke groote +geesten over het hoofd hebben gezien. Maar als men geen ander argument +kan vinden, als alle bezwaren die tegen vrouwenkiesrecht zijn +aangevoerd, zoodra zij kalm besproken worden, als sneeuw voor de zon +verdwijnen, dan grijpt men naar een argument, dat in al zijn eenvoud +aantoont, dat er tegen de invoering van vrouwenkiesrecht geen +argumenten zijn aan te voeren.</p> + +<p>Indien men zonder vrees voor tegenspraak gerust kan zeggen, dat de +landen, waar de democratie het verst gevorderd is, vooraan staan in +ontwikkeling en beschaving, dan nemen de Scandinavische volken het +hoogste cultuurstandpunt in van de Europeesche Staten. In alle landen +van Scandinavië bestaat naast een algemeen mannenkiesrecht +vrouwenkiesrecht in een of anderen vorm. Als wij eens nagaan, hoe daar +deze nieuwigheid werkt, wat de vrouwen met haar politieke rechten tot +stand brengen <span class="pagenum">[<a id="pb6" href= +"#pb6">6</a>]</span>en hoe zij die rechten gebruiken, dan kan dat +mogelijk medewerken om de vreesachtigen bij ons wat kalmer te stemmen +omtrent deze hervorming en hen misschien er nog toe brengen van +tegenstanders voorstanders te worden.</p> +</div> + +<div id="xd0e128" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">II. Finland.</h2> + +<p>Om met Finland te beginnen; dat ongelukkige land met zijne +sympathieke, vrijheidlievende bevolking, staat onder Rusland’s +heerschappij.</p> + +<p>Als dat volk vrij was, niet bij elken wiekslag door Rusland’s +ijzeren arm belet werd te stijgen, zou het spoedig de grootste hoogte +in volksontwikkeling bereiken.</p> + +<p>Toen in 1905, na de vreedzaam volbrachte revolutie, Finland een deel +van zijne onafhankelijkheid van Rusland teruggewonnen had, kwamen de +hoofdpersonen van de verschillende politieke partijen bijeen om te +beraadslagen over de wijze waarop de Volksvertegenwoordiging gekozen +zou worden. Met meerderheid van stemmen werd besloten, dat er zou zijn +een enkelvoudige, slechts uit één Kamer bestaande +vertegenwoordiging, gekozen door alle personen boven de 21 jaren, <i> +zonder onderscheid van geslacht</i>.</p> + +<p>Na deze uitspraak zaten Finlands vrouwen niet stil. <span class= +"pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7">7</a>]</span>Om de tegenstemmers en +wankelmoedigen nog te winnen, belegden zij in de hoofdstad van het Rijk +vele openbare vergaderingen, waar vrouwen uit het geheele land als +afgevaardigden tegenwoordig waren en waar de eisch der vrouwen +besproken en in moties aan het eind der vergadering aangenomen werd. +Deze motie luidde: dat kiesrecht en verkiesbaarheid aan alle vrouwen +boven 21 jaren, gehuwd en ongehuwd, volgens het beginsel van algemeen, +gelijk en rechtstreeks stemrecht worde toegekend.</p> + +<p>In Finlands Grondwet, die eindelijk op 29 Mei 1906 door den Czaar +van Rusland werd goedgekeurd, was ten slotte opgenomen: “dat +kiesgerechtigd zijn alle mannen en vrouwen boven de 24 jaren; +uitgesloten zijn alleen: soldaten; wegens zwakke geestvermogens onder +voogdij staanden; zij die <i>om andere reden dan armoede</i> hunne +belasting niet hebben betaald; zij die in de laatste drie jaren niet +als Finsch burger staan ingeschreven; bewoners van werkhuizen en +armhuizen; misdadigers; bankroetiers (voor een bepaalden tijd) en zij, +die zich bij verkiezingen hebben schuldig gemaakt aan oneerlijke +praktijken. Allen, die het recht van kiezen hebben, zijn ook +verkiesbaar”. Verder werd er evenredige vertegenwoordiging +ingevoerd.</p> + +<p>Hoe de vrouwen hunne plotseling verkregen politieke <span class= +"pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8">8</a>]</span>rechten hebben opgevat, +blijkt duidelijk uit het feit, dat zij reeds twee weken na die +overwinning over het geheele Rijk cursussen georganiseerd hadden om de +vrouwen met de nieuwe wet en de evenredige vertegenwoordiging op de +hoogte te brengen en vooral ook om in de vrouwen het gevoel van de +groote verantwoordelijkheid te wekken, die aan nieuwe rechten verbonden +is.</p> + +<p>Deze cursussen, waarvan er 130 in drie maanden tijds gehouden +werden, maakte men zoo populair en aantrekkelijk mogelijk. De vrouwen +van alle klassen in de maatschappij en van elke politieke richting +kwamen daar bijeen. Meestal zalen vol. Dan werd eerst op eenige avonden +het voornaamste uit de Grondwet uitgelegd en onderling besproken en het +evenredige kiesrecht op een bord aanschouwelijk voorgesteld. Daarna +kondigde de presidente aan, dat er den volgenden keer een denkbeeldige +verkiezing zou plaats hebben. De leden van verschillende richtingen +zonden te voren hunne denkbeeldige <span class="corr" id="xd0e155" +title="Bron: candinaten">candidaten</span> A. B. C. enz. in. Na de +opening der vergadering stelde de presidente het eerst de +partijagitatie en stemmenwerving aan de orde. Zij die candidaten hadden +ingezonden kwamen dan een voor een op het podium om hunne candidaten +aan te bevelen. Het publiek lachte, juichte de spreekster toe of gaf +teekenen van afkeuring, <span class="pagenum">[<a id="pb9" href= +"#pb9">9</a>]</span>net zooals het in werkelijkheid op zulke +vergaderingen geschiedt. Dan werd een half uur gepauseerd om +gelegenheid te geven tot stemmen werven en daarna had de verkiezing +plaats. Elk bracht haar stembiljet ingevuld bij het bestuur in. Na de +telling der stembriefjes werd weder aanschouwelijk voorgesteld, hoe bij +evenredige vertegenwoordiging een meerderheid wordt verkregen.</p> + +<p>Den geheelen winter 1906/07 werden verder overal vergaderingen +belegd om de voornaamste punten van de verschillende +partijprogramma’s te bespreken.</p> + +<p>Hoe dichter de verkiezingsdag naderde, destemeer begonnen de +verschillende vrouwen zich bij de bestaande politieke partijen in te +deelen. De meeste dier partijen hadden naast hunne sprekers ook +spreeksters aangesteld om door het geheele land leden te werven. Soms +reisden spreker en spreekster samen en sprak de vrouw over het +alkoholvraagstuk, kinderbescherming, openbare zedelijkheid, +huwelijkswet enz., terwijl de man de andere punten van het +partijprogram besprak. Zulke vergaderingen werden bijna steeds door een +even groot aantal vrouwen als mannen bijgewoond en, zoo zegt de +verslaggever: “men kon het den vrouwen van het gezicht aflezen, +dat de gedachte, dat zij daar zaten, niet als bloote toeschouwers maar +met evenveel recht als de mannen, haar met trots vervulde”. <span +class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10">10</a>]</span></p> + +<p>Op 15 en 16 Maart 1907 hadden eindelijk voor het eerst de +verkiezingen onder de nieuwe wet plaats. Overal hadden de +afdeelingsbesturen van de verschillende partijen bekend gemaakt, dat er +zich vrouwen bij de stembureaux beschikbaar hadden gesteld om op de +babies te passen in geval moeders met het kleintje op den arm aan de +stembus mochten komen. Ook waren er vrouwen, die tijdelijk de +huismoeders willen vervangen, wanneer die om in huis zijnde zieken of +om andere reden het huis niet onbeheerd konden laten.</p> + +<p>Van den eigenlijken verkiezingsdag vermeldt de verslaggever: +“Het was eigenlijk om te lachen voor allen, die zich herinnerden +welke verschrikkelijke dingen er door de tegenstanders voorspeld waren +geworden, zoo kalm en als een van zelf sprekende zaak als mannen en +vrouwen te zamen naar de stembus gingen. Onder de wachtende scharen +werden dikwijls de meest huiselijke zaken besproken. Ook hoorde men +soms nog een bange echtgenoot zijne vrouw wijze lessen uitdeelen, hoe +zij het biljet moest invullen en vooral geen naam er onder zetten enz. +Ook zag ik een jongen man, van nog geen 24 jaar, zijn oude grootmoeder +ondersteunen en naar het stembureau brengen. Huismoeders, +dienstmeisjes, voorname dames en arbeidsters, allen stonden met de +mannen-kiezers bedaard te <span class="pagenum">[<a id="pb11" href= +"#pb11">11</a>]</span>wachten, tot hun beurt van stemmen gekomen was. +Van beleedigende uitingen tegenover de vrouwen was nergens +sprake”.</p> + +<p>Bij den uitslag der verkiezing bleek, dat in alle steden de vrouwen +in grooter getale naar de stembus waren gegaan dan de mannen, doch op +het platteland viel het omgekeerde te constateeren, zoodat over het +geheele land door mannen en vrouwen % gewijze ongeveer gelijk gestemd +is geworden. Verder waren er op de 200 afgevaardigden 19 vrouwen +gekozen, over de verschillende politieke partijen verdeeld.</p> + +<p>Zonder eenige bijzondere aandacht te trekken namen deze eerste +Europeesche vrouwen parlementsleden in Mei 1907 hare zetels in het +Finsche Parlement in. In alle afdeelingen tot onderzoek van ingekomen +voorstellen werden onmiddellijk een of meer vrouwen benoemd, zoo ook in +het “Talmans Konferens” (comité bestaande uit +voorzitters van verschillende afdeelingscomité’s). In deze +laatste nam Lucina Hagman zitting, de vrouw, die in Finland zooveel +voor co-educatie heeft gedaan en aan het hoofd staat van een door haar +zelf gesticht gymnasium voor jongens en meisjes.</p> + +<p>In samenwerking met de politieke partijen waartoe zij behooren, +werden door die vrouwen wetten voorgesteld, <span class="pagenum">[<a +id="pb12" href="#pb12">12</a>]</span>maar ook door vele van haar werden +nog afzonderlijke voorstellen ingediend.</p> + +<p>Op 31 Mei schrijft Alexandra Gripenberg, een der vrouwelijke +parlementsleden:</p> + +<p>“Ik schrijf u gedurende een pauze in de zitting. Wij hebben +juist gedebatteerd over de zegelbelasting en zijn nu begonnen aan de +jachtwet. Gisteren hebben wij met ons zessen vrouwen ons eerste +wetsvoorstel ingediend omtrent huwelijksgoederenrecht. Vandaag heb ik +een voorstel mede onderteekend, door andere vrouwen ingediend omtrent +het recht der moeders op hare kinderen en dan nog een om den +verantwoordelijkheidsleeftijd van meisjes te verhoogen. Ik vrees, dat +wij voorloopig in de Afdeelingen nog weinig kunnen doen, wij moeten +eerst grondig kennis opdoen van de aldaar in behandeling komende +onderwerpen; maar al leerende zullen wij er ons vooreerst toe bepalen, +dat ook daar voor de belangen der vrouwen en kinderen gewaakt wordt. Ik +zit in het Comité voor Wetten en de andere vrouw hierin is een +sociaal-democrate. In dit comité komen voorstellen in, die +dikwijls betrekking hebben op wijzigingen in wetten betreffende +vrouwen. Wij tweeën kunnen dus in ons comité zeer nuttig +zijn”.</p> + +<p>Over het geheel waren er in den eersten zittingsduur <span class= +"pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13">13</a>]</span>26 voorstellen +afzonderlijk door vrouwen ingediend, op één na allen +betrekking hebbende op vrouwen en kinderen of van ethische strekking. +Opmerkelijk was, dat de vrouwen in zedelijkheidskwesties meestal samen +gingen, maar bij andere belangrijke vraagstukken stemden met de mannen +van de partij, waartoe zij behoorden. Nog slechts drie van de door +vrouwen ingediende en aangenomen voorstellen waren behandeld, toen de +Czaar in Maart 1908 het Finsche Parlement ontbond en de nieuwe +verkiezingen tot 1 Juli 1908 uitstelde.</p> + +<p>De drie aangenomen voorstellen hadden ten doel, het eerste om van +regeeringswege te zorgen, dat overal op het platteland +geëxamineerde vroedvrouwen werden aangesteld, het tweede om kook- +en huishoudscholen in elk dorp te vestigen, zoodat de meisjes uit de +volksklasse goede huisvrouwen konden worden, en het derde om den +verantwoordelijkheidsleeftijd van meisjes van 15 op 17 jaren te +brengen.</p> + +<p>Het ingediende voorstel om de voogdij van den man over zijne vrouw +op te heffen, en dat om de gehuwde vrouw het recht van beheer over +eigen vermogen te laten, waren in behandeling, toen van Rusland +plotseling de boodschap kwam, dat de Kamer ontbonden en alle +parlementaire arbeid gestaakt moest worden. <span class="pagenum">[<a +id="pb14" href="#pb14">14</a>]</span></p> + +<p>1 Juli 1908 kozen de Finnen een nieuw parlement. De deelname der +vrouwen was nog grooter dan den eersten keer en 25 van haar werden als +afgevaardigden verkozen. Slechts kort was dit parlement bijeen. Twee +belangrijke punten waren afgedaan. Het kiesrecht voor de gemeenteraden +was geregeld en bepaald, dat elk burger boven de 21 jaren kiesrecht zou +hebben en verkiesbaar zijn. De Czaar verleende echter geen sanctie aan +dit besluit. <span class="corr" id="xd0e194" title="Bron: Hat"> +Het</span> tweede punt, toekennen van stukken grond in erfpacht voor 50 +jaren, werd wel goedgekeurd.</p> + +<p>Toen de voorzitter der Kamer op 16 Febr. 1909 de zitting opende en +met eenige moedige woorden uitdrukking gaf aan het gevoel dat de +Finsche bevolking bezielde over den druk en verderfelijken invloed van +Rusland’s Ministerraad, had dit tengevolge, dat de Czaar opnieuw +het parlement ontbond en de Russische Ministerraad een wet +uitvaardigde, waarbij “alle aangenomen voorstellen door een +Volksvertegenwoordiging, die binnentijds ontbonden wordt, van geene +waarde worden verklaard”.</p> + +<p>Sedert de invoering van de Finsche grondwet, hebben er nu vijf +verkiezingen plaats gehad. De aantallen gekozen vrouwen waren resp. 19, +25, 21, 17 en 14. Deze vermindering is zuiver toevallig, zegt het vr. +parlementslid Tekla Hultin, en enkel aan persoonlijke redenen toe te +schrijven. <span class="pagenum">[<a id="pb15" href= +"#pb15">15</a>]</span></p> + +<p>Het is te begrijpen dat onder de bedreiging met verlies van +onafhankelijkheid ook de vrouwen van Finland zich meer voelen als +Finnen dan als vrouwen en zij met de mannen samen nu eerst willen +werken om van Rusland’s druk verlost te worden, alvorens zij +eigen rechten op den voorgrond zullen schuiven. In het in Mei 1909 +gekozen parlement hadden 21 vrouwen zitting, doch zij dienden vooreerst +nog geen voorstellen in voor verbetering van eigen toestand. Wel heeft +de “Vereeniging tot behartiging van de rechten der vrouw” +eenige kant en klare voorstellen liggen om echtgenooten gelijke rechten +te geven op hunne kinderen en op het beheer hunner goederen en om den +toestand te verbeteren van kinderen buiten huwelijk geboren, maar zij +zullen wachten met de indiening tot betere tijden komen. Ook andere +vereenigingen hebben wetswijzigingen gereed gemaakt, voornamelijk met +het doel om duidelijk aan te toonen, dat de vrouwen niet met de +bestaande toestanden tevreden zijn, maar dat zij met oordeel weten te +schiften, wat op een gegeven moment voor het land van de meeste waarde +is.</p> + +<p>In 1909 was in het Finsche parlement aan de orde “wettelijke +bescherming van fabrieksarbeiders”. Deze wet bevat een punt voor +de fabrieksarbeiders van het grootste belang, het verbod van +nachtarbeid voor vrouwen. <span class="pagenum">[<a id="pb16" href= +"#pb16">16</a>]</span></p> + +<p>Op voorstel van de fabrieksinspectrice en lid van het parlement Mej. +Vera Hjelt is er een grondig onderzoek ingesteld, welke gevolgen +zoo’n verbod voor de vrouwen te beteekenen heeft en wat de +schaduwzijden van nachtarbeid speciaal voor vrouwen zijn. Al de 21 +vrouwenleden van het parlement, onder wie er waren van elke politieke +richting, hadden zich vereenigd om te zorgen, dat de belangen der +fabriekarbeidsters niet door misplaatste sentimenteele overwegingen +geschaad en zij uit hare broodwinning gestooten werden.</p> + +<p>1910 was een weinig vruchtbaar jaar voor de wetgeving door de +herhaalde ontbinding van den Landdag en de bedreiging met verlies van +onafhankelijkheid.</p> + +<p>Door tegenstanders van vrouwenkiesrecht, die zich dikwijls niet de +moeite geven een grondig onderzoek in te stellen, is reeds de opmerking +gemaakt, “dat de vrouwen van Finland in die vier jaren, dat zij +zitting hebben in ’s lands raadzaal, toch nog niet veel tot stand +hebben gebracht”, maar men ziet er volledige samenwerking van +mannen en vrouwen in de partijen. Zoo bijv. zijn de wetsvoorstellen +tegen alkoholische dranken, voor leerplicht, vrijheid van drukpers, +arbeidswetten en staatsburgerschap der joden door mannen en vrouwen +samen ingediend. Zij die de gebeurtenissen in dat ongelukkig, <span +class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17">17</a>]</span>doch +belangwekkend land volgen en de vrouwenbeweging in Finland bestudeeren, +zullen ongetwijfeld tot de overtuiging komen, dat door de invoering van +vrouwenkiesrecht aldaar het gemeenschapsgevoel in de vrouwen vergroot +werd, dat er meer belangstelling gekomen is in de groote sociale +vraagstukken, dat bij de vrouwen verantwoordelijkheidsgevoel voor +maatschappelijke misstanden gewekt is en dat samenwerking van man en +vrouw op elk gebied, ook in staatkundige lichamen, alleen goeds en geen +kwaads kan tengevolge hebben. Thans beheerscht echter de dreigende +annexatie alles in den Finschen Landdag.</p> +</div> + +<div id="xd0e215" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">III. Zweden.</h2> + +<p>In Zweden is men nog niet zoover als in Finland. Wel is waar +bezitten daar de vrouwen sedert 1862 het kiesrecht voor de +Gemeenteraden, doch zij waren tot 1910 zelf niet verkiesbaar. Ook was +dit recht alleen gegund aan ongehuwden en weduwen en zat dan nog aan +een vrij hoogen census vast. Eerst in 1902 konden de voorstanders van +vrouwenkiesrecht erin slagen een organisatie, met het uitsluitend doel, +“gelijke politieke rechten voor mannen en vrouwen te +verkrijgen”, tot stand te brengen.</p> + +<p>Toen in 1884 mr. Borg, een lid van het parlement, <span class= +"pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18">18</a>]</span>een wetsvoorstel +indiende om den vrouwen kiesrecht te geven en ze verkiesbaar te stellen +voor alle wetgevende en wetsuitvoerende lichamen, stond hij vrijwel +alleen en werd in de Kamer met een schaterlach ontvangen en door de +pers gerediculiseerd.</p> + +<p>Mr. Lindhagen, de tegenwoordige burgemeester van Stockholm, kwam in +1892 op nieuw met een dergelijk voorstel, en ofschoon het met een +verpletterende meerderheid viel, werd er toch eenige oogenblikken +aandacht aan geschonken en ook de nieuwsbladen spraken er zakelijk +over. Toch duurde het nog tien jaren vóór dat de vrouwen +inzagen dat zij zelf aan het werk moesten tijgen en dat zij zich +moesten vereenigen met het uitsluitende doel “politieke +gelijkstelling van man en vrouw.”</p> + +<p>Het was juist in den tijd dat mr. Lindhagen voor den tweeden keer +een voorstel tot invoering van vrouwenkiesrecht bij het Zweedsche +parlement indiende, in April 1902, dat de vrouwen van Stockholm en +Göteborg gereed kwamen en de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht +stichtten.</p> + +<p>De eerste daad dezer Vereeniging was een door 5641 vrouwen +onderteekend adres bij de Regeering in te dienen om het voorstel +Lindhagen te steunen. Het voorstel viel met 111 tegen 64 st. Ook in +1904 diende Lindhagen weer een zelfde voorstel in, dat toen 93 stemmen +verwierf. <span class="pagenum">[<a id="pb19" href= +"#pb19">19</a>]</span>In 1905 waagde hij het nog eens doch weder zonder +succes.</p> + +<p>Ondertusschen was de Vereeniging voor vrouwenkiesrecht onverdroten +aan den arbeid geweest om de vrouwen door het geheele land wakker te +schudden. Het aantal leden en afdeelingen groeide met den dag. In 1906, +toen een krachtige liberale Regeering de teugels van het bewind in +handen kreeg en een voorstel tot uitbreiding van mannenkiesrecht aan de +orde stelde, hoopten ook de vrouwen succes te hebben. Vergaderingen +werden in allerijl belegd, overal moties aangenomen en in minder dan +een week waren er 30 verzoekschriften voor invoering van +Vrouwenkiesrecht bij de regeering ingediend. Van vier partijen +ontvingen de vrouwen steun, die elk een amendement, vrouwenkiesrecht +beoogende, op de regeeringsvoorstellen indienden.</p> + +<p>Het geheele regeeringsvoorstel viel en alleen werd aangenomen, met +127 tegen 100 stemmen, dat er een commissie zou worden benoemd, die een +<span class="corr" id="xd0e236" title="Bron: enquete"> +enquête</span> zou instellen, in hoever vrouwenkiesrecht voor +Zweden noodig en nuttig was. Door dit echec moest de liberale regeering +heengaan.</p> + +<p>Het opvolgend conservatieve Kabinet werd onmiddellijk door een +deputatie uit de vrouwenkiesrecht-vereeniging met de eischen der +vrouwen op de hoogte gesteld. Evenzoo <span class="pagenum">[<a id= +"pb20" href="#pb20">20</a>]</span>de oude Koning Oscar. Echter zonder +direct gevolg. Toen werd in Febr. 1907 een monsteradres, geteekend door +142000 vrouwen, bij de Tweede Kamer ingediend. Ook deze poging faalde, +doch had ten gevolge dat een der leden van de liberale partij +inlichtingen vroeg omtrent de resultaten van het onderzoek, verkregen +door de ingestelde commissie. Uit het korte antwoord kwam toch +duidelijk uit, dat de resultaten voor de vrouwen gunstig waren.</p> + +<p>Kort daarna diende de regeering zelf een voorstel in om den vrouwen +op dezelfde voorwaarden als de mannen het kiesrecht voor de +gemeenteraden te geven en hen ook voor alle <span class="corr" id= +"xd0e245" title="Bron: functien">functiën</span> in die Raden +verkiesbaar te stellen. Dit voorstel werd met groote meerderheid in +Eerste en Tweede Kamer aangenomen en is in 1910 in werking +getreden.</p> + +<p>Nu begonnen de vrouwen hulp te krijgen van de mannen. Vele +Kamerleden boden aan om met de vrouwen door het land op vergaderingen +te spreken om het vrouwenkiesrecht populair te maken. Evenals de +sociaal-democraten reeds een jaar vroeger hadden gedaan namen nu ook +alle liberale partijgroepen vrouwenkiesrecht als eerste punt in hun +partijprogram op. Als oppositiepartij konden zij nu gemakkelijk een +wetsvoorstel tot invoering <span class="pagenum">[<a id="pb21" href= +"#pb21">21</a>]</span>van vrouwenkiesrecht indienen en weldra kwamen +dan ook van de sociaal-democraten, de Werkliedenverbonders, de +Lindhagengroep en andere liberalen zulke voorstellen in. Het bestuur +van de Ver. v. vrouwenkiesrecht werd uitgenoodigd de vergaderingen bij +te wonen waar deze Kamergroepen onderling de voorstellen bespraken, die +ingekomen waren. Het kon dikwijls nuttige wenken geven.</p> + +<p>Ook door een club uit de Eerste Kamer werd het bestuur uitgenoodigd +tot een samenkomst.</p> + +<p>De Ver. voor Vrouwenkiesrecht meende toen goed te doen om in +Stockholm een openbare vergadering te beleggen, waarvoor alle leden van +Eerste en Tweede Kamer een speciale uitnoodiging ontvingen en waar door +de leidsters der vrouwenkiesrechtvereeniging het vraagstuk nogmaals van +alle kanten zou worden toegelicht. Vele Kamerleden maakten van deze +uitnoodiging gebruik en veel van hetgeen zij daar hoorden, werd twee +dagen later bij een debat over vrouwenkiesrecht in de Eerste Kamer +schitterend aangewend.</p> + +<p>Desniettegenstaande werden alle ingediende voorstellen 2 Mei 1908 +verworpen.</p> + +<p>De vrouwenkiesrechtvereeniging was ondertusschen gegroeid tot 142 +afdeelingen met 11000 leden en hiermede meende het bestuur krachtig +genoeg te zijn om op de <span class="pagenum">[<a id="pb22" href= +"#pb22">22</a>]</span>komende algemeene verkiezing grooten invloed uit +te oefenen. Met groote meerderheid was in de vereeniging uitgemaakt, +dat er momenteel geen dringerder nationale belangen in <span class= +"corr" id="xd0e262" title="Bron: Zweeden">Zweden</span> bestonden dan +de invoering van vrouwenkiesrecht, en dat daarom de vrouwen dit belang +nu nummer één moesten zetten. Men besloot een schrijven +te richten tot alle politieke partijen, waarin werd meegedeeld, dat de +vrouwen, ieder in eigen partij, bij de verkiezing wilden medewerken, +indien die partij alleen candidaten wilde stellen, die +vóór vrouwenkiesrecht waren. Weigerde de partij zich +daartoe te verbinden, dan zou die partij zelfs door eigen vrouwelijke +partijgenooten en door alle vrouwen te zamen worden tegengewerkt.</p> + +<p>Verder werd door de vrouwen getracht overal in de besturen van +geestverwante kiesvereenigingen opgenomen te worden. Op alle +kiezersvergaderingen zouden zij tegenwoordig zijn en door vragen de +goedgezinde candidaten dwingen zich openlijk voor de kiezers uit te +spreken en door debat de tegenstanders te bestrijden.</p> + +<p>Ook nam men zich voor zeer <span class="corr" id="xd0e269" title= +"Bron: ostenatief">ostentatief</span> de herkiezing te verhinderen van +uitgesproken tegenstanders, zoodat duidelijk zou uitkomen, dat hun val +een gevolg was van het optreden der vrouwen. Door strooibiljetten zou +men het groote publiek bewerken en waar in een district <span class= +"pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23">23</a>]</span>alle candidaten +voorstanders waren, zou men zich van elke inmenging onthouden.</p> + +<p>Nauwelijks was dit besluit door de pers publiek gemaakt of door +sociaal-democraten en liberalen werden de vrouwen uitgenoodigd om over +vrouwenkiesrecht in hunne afgelegen afdeelingen te komen spreken en +werd haar aangeboden vrije reis- en verblijfkosten en zoo noodig een +kleine vergoeding. Den geheelen zomer van 1908 reisden de vrouwen door +het geheele land om op vergaderingen door de politieke partijen +uitgeschreven over vrouwenkiesrecht te spreken. Het gevolg was, dat in +het najaar bij de Rijksdagverkiezing een groote meerderheid +voorstanders voor vrouwenkiesrecht verkozen werd en dat de groote +tegenstanders uit de oude Kamer overal verslagen werden, en reeds bij +eerste stemming vielen.</p> + +<p>In Maart 1909 werd eerst door een der liberale partijen en direct +daaropvolgend door de sociaal-democratische Kamerclub een voorstel ten +gunste van vrouwenkiesrecht ingediend, dat in het eind van April in +behandeling werd genomen en direct, zonder een enkel woord van +tegenspraak, met algemeene stemmen werd aangenomen. Ook de Koning had +zich verklaard vóór aanneming. Doch de Eerste Kamer, nog +uit de oude conservatieve leden bestaande, verwierp het. <span class= +"pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24">24</a>]</span></p> + +<p>Op 31 Dec. 1910 telde de Zweedsche Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht +174 afdeelingen, waaraan nog steeds nieuwe worden toegevoegd tengevolge +van de groote uitbreiding der beweging door het kongres van den +Wereldbond te Stockholm, dat in Juni gehouden is.</p> + +<p>Op de jaarvergadering 10 Jan. 1910 te Jönköping gehouden, +toonde de juriste Fru Anna Wicksell aan, dat de nieuwe belastingwet in +de praktijk aan alle gehuwde vrouwen het kiesrecht toekende, als zij +maar een eigen jaarlijksch inkomen van 10 Kr. (op sommige plaatsen +slechts 1 Kr.) bezitten. De beide Kamers hebben die opvatting der wet +bevestigd en verklaard, dat zij bij het aannemen der wet deze +konsequentie ook bedoeld hadden. Nu de vrouwen dus het aktief en +passief kiesrecht voor de gemeenteraden bezitten, hebben zij ook +invloed op de samenstelling der Eerste Kamer, en dien zullen zij niet +ongebruikt laten. Reeds in 1910 is daar het aantal voorstanders van het +Vrouwenkiesrecht belangrijk toegenomen en als de geheele Eerste Kamer +volgens de nieuwe kieswet (met evenredige vertegenwoordiging) zal zijn +samengesteld, zal daar de taaie tegenstand tegen het burgerrecht der +vrouw gebroken zijn.</p> + +<p>Verleden jaar (1910) zijn er in ’t geheel 37 vrouwen van +verschillende partijen in de gemeenteraden gekozen, <span class= +"pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25">25</a>]</span>die daar haar ambt +wel zoodanig zullen vervullen, dat de perzik naar meer zal smaken.</p> + +<p>De belofte van een enquête omtrent het vrouwenkiesrecht in +andere landen waarmede de regeering zich vooreerst van de zaak af +hoopte te maken, moest intusschen vervuld worden, en in Maart 1911 +verscheen een dik boek van prof. Reuterskiöld, dat een verzameling +bevat van regeeringsvoorstellen en debatten vóór- en +tegen het vrouwenkiesrecht in vele landen en een herdruk van de aan de +Fransche Kamer door Buisson verstrekte gegevens, maar geen ander advies +dan dit: <span class="corr" id="xd0e289" title="Niet in bron"> +“</span>als de vrouwen zich tot een “machtsfaktor” +hebben weten te verheffen, dan moet men haar het kiesrecht +geven.”</p> + +<p>Na deze enquête kwam het Wereldbondkongres te Stockholm en nu +is men midden in de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Zooveel is +zeker, dat het in Zweden niet veel jaren meer duren zal, voor de +vrouwen er de zoo nuttige medezeggenschap in het staatsbestuur +bezitten. <span class="pagenum">[<a id="pb26" href= +"#pb26">26</a>]</span></p> +</div> + +<div id="xd0e295" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">IV. Noorwegen.</h2> + +<p>In <i>Noorwegen</i> bezitten de vrouwen het langst kiesrecht en +verkiesbaarheid voor de Gemeenteraden, zoodat van daar reeds over de +resultaten van haar zitting nemen in deze lichamen gesproken kan +worden. Dat deze resultaten gunstig zijn, spreekt het meest hieruit, +dat de Regeering in Noorwegen geen bezwaar heeft gezien in 1907 het +kiesrecht en de verkiesbaarheid voor alle staatslichamen aan een groot +deel der vrouwen te geven.</p> + +<p>In 1885 werd in Christiania voor het eerst een locale +vrouwenkiesrecht-vereeniging gesticht, die eerst 12 jaren daarna een +Nationale vereeniging werd. Ondertusschen waren in 1886 reeds twee +voorstellen omtrent Vrouwenkiesrecht in het Parlement behandeld en +verworpen, terwijl in 1893 een dergelijk voorstel wel een meerderheid +van 58 stemmen verwierf, doch niet de vereischte ⅔ meerderheid +haalde.</p> + +<p>In 1901, toen een voorstel door tien leden van de Storthing +ingediend, om het gemeentekiesrecht voor mannen algemeen te maken, in +behandeling kwam, zond de vrouwenkiesrechtvereeniging een verzoek in om +dit recht tegelijkertijd aan de vrouwen te verleenen. 25 Mei 1901 werd +dit verzoek ingewilligd, doch het gemeentelijk <span class="pagenum"> +[<a id="pb27" href="#pb27">27</a>]</span>kiesrecht voor de vrouw werd +alleen verleend aan belastingbetalende en met een belastingbetalend man +gehuwde vrouwen, terwijl voor de mannen een algemeen kiesrecht gold. In +1902 hadden de gemeenteraadsverkiezingen onder de nieuwe wet voor het +eerst plaats en de vrouwen beijverden zich om onder de beperkende +bepalingen, waaronder zij alleen mochten kiezen, toch nog zooveel +mogelijk vrouwen aan de verkiezingen te doen deelnemen en in de +gemeenteraden verkozen te krijgen. In alle steden namen dooreengerekend +90% van de kiesgerechtigde vrouwen deel, in een enkele stad zelfs 100%. +Op het platteland was de deelneming aanmerkelijk minder, dikwijls een +gevolg van den grooten afstand der stembureaux. In het geheel werden 98 +vrouwen in de verschillende gemeenteraden verkozen en bovendien nog 60 +plaatsvervangende leden. Tegenover deze 98 vrouwen waren er 12330 +mannen-raadsleden.</p> + +<p>Wat hebben dit gering aantal vrouwen kunnen tot stand brengen, wat +uitsluitend mag worden aangemerkt als een gevolg van haar optreden? +Natuurlijk hebben zij met de mannen-leden voor vele verbeteringen +samengewerkt, doch waar zij alleen op de bres stonden was het steeds om +te zorgen voor de belangen van vrouwen, kinderen, armen en misdeelden. +Uit de groote lijst <span class="pagenum">[<a id="pb28" href= +"#pb28">28</a>]</span>stippen wij slechts enkele dingen aan. Zoo diende +in Christiania Elisa Heyerdahl een voorstel in om pandjeshuishouders te +verbieden goederen aan te nemen van kinderen beneden 15 jaren. Met de +aanneming van dit voorstel werd een einde gemaakt aan het zenden van +kinderen, soms nog onder de zes jaren, om goederen in beleening te +geven, die maar al te dikwijls van diefstal afkomstig waren.</p> + +<p>Een ander voorstel, dat ook aangenomen werd, beoogde om opkoopers en +daarmede gelijkstaanden te verbieden met kinderen handel te drijven. +Als onderwijzeres aan een armenschool wist voorstelster bij +ondervinding, dat kinderen door zulke lieden tot diefstallen werden +aangespoord, waarna zij hun de gestolen goederen voor eenige +snoepcenten afkochten. Door hare heldere voordracht, met tal van +voorbeelden aangevuld, smaakte zij de voldoening dat niet alleen in +Christiania, doch na onderzoek in alle stedelijke gemeenteraden zulk +een verbod werd ingevoerd. Ook wist zij er door te krijgen, dat aan +kinderen beneden 15 jaren verboden werd te rooken en dat verkoop van +tabak en sigaren aan zulke kinderen strafbaar werd gesteld.</p> + +<p>In Drammen wisten de vrouwen-raadsleden o. a. een verbod +uitgevaardigd te krijgen, waarbij verboden werd <span class="pagenum"> +[<a id="pb29" href="#pb29">29</a>]</span>om meisjes beneden 18 jaar aan +boord van schepen, die in de haven liggen, toe te laten om boodschappen +te verrichten, waschgoed te brengen of iets dergelijks. Het was n.l. +bekend dat zulke meisjes daar door werkgevers onder voorwendsels naar +toe gestuurd en voor onzedelijke handelingen gebruikt werden. De +vrouwen zorgden er ook voor, dat gelijktijdig een som op de begrooting +werd uitgetrokken om een inspectrice aan te stellen, die aan de kaden +met de zorg voor naleving dier verordening werd belast.</p> + +<p>Ook zorgden zij er voor, dat er in Drammen van <i>gemeentewege</i> +goede crêches werden tot stand gebracht, waar de moeders die uit +werken gaan de kleine kinderen met gerustheid kunnen brengen. In alle +ietwat grootere steden wisten de vrouwen er door te krijgen, dat een +deskundig controleur werd aangesteld om toezicht te houden op den +verkoop der voornaamste voedingsmiddelen, melk, vleesch, visch, brood +enz. In weerwil van de bewering der Gezondheidscommissie, dat zulk een +toezicht onnoodig was, een bewering die zij in een breedvoerig +prae-advies bij den Raad indienden, wisten de vrouwen, sterk door eigen +ondervinding, toch het pleit te winnen en kwam de aangestelde +controleur weldra tot de afschuwelijkste ontdekkingen. <span class= +"pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30">30</a>]</span></p> + +<p>Het is niet mogelijk in een kort bestek alle maatregelen op te +sommen, die op initiatief der vrouwen-raadsleden werden genomen. Deze +enkele mogen tot bewijs dienen in welke richting zij in de +gemeenteraden werken en dat ook in Noorwegen de samenwerking van man en +vrouw in de stadsregeering geen nadeel, doch alleen voordeel kan +opleveren. Dat de mannen in Noorwegen dit beseffen, blijkt uit de +woorden, waarmede de Burgemeester van Christiania een deputatie +Engelsche gemeenteraadsleden toesprak, bij hun bezoek aan Noorwegen. +Hij zeide o. a.: “De Noorsche Regeering heeft twee en een half +jaar geleden den vrouwen kiesrecht en verkiesbaarheid verleend voor de +gemeenteraden. Zij was daarmede de eerste in Europa. Ik kan u +verzekeren, en dit is het éénstemmig oordeel van al mijne +ambtgenooten, dat wij niets dan lof kunnen uitspreken voor de +belangstelling, die de vrouwen voor de gemeentebelangen aan den dag +leggen en de verstandige wijze waarop zij aan ons werk deelnemen. Ik +neem daarom de vrijheid onze gasten opmerkzaam te maken op het nut, dat +er voor de gemeenten in gelegen is, wanneer vrouwen zitting hebben in +den Raad en ik spreek den wensch uit, dat uw bezoek aan Noorwegen +tengevolge moge hebben, dat ook in Engeland de vrouwen binnenkort lid +van de Gemeenteraden <span class="pagenum">[<a id="pb31" href= +"#pb31">31</a>]</span>zullen worden”. (In Engeland verkregen de +vrouwen dit recht een jaar daarna).</p> + +<p>Een onmiddellijk gevolg van het werk der vrouwen in de Noorweegsche +Gemeenteraden was hare benoembaar-verklaring tot leden van de jury. Hoe +zij daar de haar opgelegde taak volbrengen, blijkt uit hetgeen een +radicaal blad onlangs in een leadingartikel schreef. “De groote +waarde en beteekenis van het feit, dat vrouwen als Gezworenen worden +toegelaten, treedt het meest naar voren in onaangename en pijnlijke +aangelegenheden. In alle gevallen, waarin moeilijkheden tusschen man en +vrouw gerezen zijn, heeft het vrouwelijk inzicht, de vrouwelijke +rechtvaardigheidszin, er toe geleid, dat er een hoogst verstandig, +uiterst rechtvaardig vonnis over schuld en onschuld kon worden +uitgesproken.”</p> + +<p>Sedert 1902 hebben twee nieuwe gemeenteraadsverkiezingen plaats +gehad en is het aantal vrouwelijke gemeenteraadsleden en juryleden +telkens toegenomen.</p> + +<p>In 1907 werden 11.134 mannen en 224 vrouwen tot raadsleden gekozen +en in 1910 11.716 mannen en 379 vrouwen. Het aantal kiesdistrikten, +waar geen vrouwen hebben deelgenomen aan de stemming was in 1907 nog +186, in 1910 nog maar 55.</p> + +<p>Dat onder deze omstandigheden de vrouwen in Noorwegen <span class= +"pagenum">[<a id="pb32" href="#pb32">32</a>]</span>14 Juni 1907 ook het +kiesrecht en de verkiesbaarheid voor het Parlement kregen is te +begrijpen. De Nationale vereeniging voor Vrouwenkiesrecht had in 1906 +een voorstel ingediend om aan vrouwen op dezelfde voorwaarden als aan +mannen ook de politieke rechten te verleenen en terzelfdertijd zond +eene andere vrouwenvereeniging een verzoek in, om den vrouwen het +politieke kiesrecht te verleenen op dezelfde voorwaarden als waarop zij +het kiesrecht voor de Gemeenteraden bezitten.</p> + +<p>Beide voorstellen werden door verschillende politieke partijen +gesteund. Den grootsten steun ondervonden de vrouwen echter van Prof. +Stang, den leider der conservatieve partij in Noorwegen. Hij hielp de +vrouwen in elk opzicht met raad en daad en toen het eerste voorstel +“gelijke politieke rechten voor man en vrouw” (de mannen +bezitten sedert 1898 algemeen kiesrecht in Noorwegen), met 43 tegen 73 +stemmen viel, was het zijn gloedvolle rede, die vele wankelmoedige +tegenstemmers van hunne dwaling overtuigde, zoodat het tweede voorstel +“vrouwenkiesrecht op de voorwaarden, waarop zij ook het +gemeentekiesrecht uitoefenen” met 96 stemmen voor en 25 tegen +werd aangenomen.</p> + +<p>Door dit besluit zijn nu ongeveer 300.000 Noorsche vrouwen politiek +ontvoogd, terwijl er nog ongeveer <span class="pagenum">[<a id="pb33" +href="#pb33">33</a>]</span>200.000 het kiesrecht missen. De vrouwen +geven echter den strijd niet op, alvorens er in Noorwegen, evenals in +Finland, gelijke politieke rechten voor mannen en vrouwen verkregen +zijn.</p> + +<p>Dat de Noorweegsche Regeering overtuigd is met deze daad goed werk +te hebben verricht lijdt geen twijfel. Op verzoek zond zij officieele +Regeeringsvertegenwoordigsters naar de Congressen van den Wereldbond +voor Vrouwenkiesrecht te Amsterdam, Londen en Stockholm om daar namens +de Regeering te spreken.</p> + +<p>In de verkiezingen voor het Storting in 1909 hebben van de 779.847 +kiesgerechtigden 490.246 mannen en 162.928 vrouwen hun stem +uitgebracht. Er zijn geen vrouwen verkozen, alleen is Mej. Anna Rogstad +tot Plaatsvervangend Afgevaardigde gekozen, in welke hoedanigheid zij +dezen zomer veertien dagen zitting gehad heeft. Door kollega’s en +publiek is zij zeer welwillend ontvangen, maar het trekken van +besluiten omtrent de vrouwen in parlementen is door haar korte +zittingstijd en haar stemmen vóór de oorlogsbegrooting +zooals haar partij dat meebracht, volstrekt niet gewettigd.</p> + +<p>Toen het ministerie Knudsen wegens de wet op de watervallen plaats +moest maken voor het ministerie Konow, meende men, dat er vooreerst +geen verdere <span class="pagenum">[<a id="pb34" href= +"#pb34">34</a>]</span>uitbreiding voor het vrouwenkiesrecht te wachten +was. Toch kwam in Mei 1910 het gemeentekiesrecht voor alle vrouwen tot +stand, en dat feit gepaard met de schitterende ontvangst, die de +Presidente van den Wereldbond te Kristiania vond, deed de vrouwen een +beter uitslag hopen, dan zij 10 Aug. 1911 kregen. Met 47 stemmen +vóór en 73 tegen viel toen het voorstel om alle volwassen +vrouwen stem te geven voor de parlementsverkiezingen zoo goed als zij +die hebben voor gemeenteverkiezingen.</p> + +<p>Intusschen begrijpt men wel, dat het niet lang kan duren voor in +Noorwegen de politieke gelijkstelling van mannen en vrouwen zal zijn +ingevoerd. <span class="pagenum">[<a id="pb35" href= +"#pb35">35</a>]</span></p> +</div> + +<div id="xd0e356" class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<h2 class="normal">V. Denemarken.</h2> + +<p><i>Denemarken</i>, het dichtst bij ons liggende land, waarvan de +bevolking in geaardheid ook het meest met de onze overeenkomt, is het +laatst en het achterlijkst der Scandinavische landen in het verleenen +van kiesrecht aan de vrouw.</p> + +<p>In 1888 begonnen de vrouwen daar het eerst te werken voor kiesrecht, +doch eerst in 1899 konden zij voor dat doel een organisatie tot stand +brengen, die echter uitsluitend voor kiesrecht en verkiesbaarheid voor +de gemeenteraden werkte. Eerst in 1904, na de totstandkoming van den +Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht, zagen de Deensche vrouwen in, dat zij +de eischen wat verder moesten uitstrekken. Zij togen met moed en ijver +aan den arbeid en noodigden den Wereldbond uit, zijn eerste groote +Congres in 1906 in Kopenhagen te komen houden om de vrouwen wakker te +schudden en hen te bewegen tot het groote doel “politieke +gelijkstelling van man en vrouw” mede te werken.</p> + +<p>Het congres van den Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht werd in +Augustus 1906 te Kopenhagen gehouden en het heeft voor Denemarken in +het algemeen en voor de Deensche vrouwen in het bijzonder, meer gedaan +dan <span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36">36</a>]</span>men +er van verwacht had. Niet alleen toch schudde het de vrouwen wakker, +maar het overtuigde ook vele mannen benevens de Deensche pers, dat het +streven der vrouwen, om directen invloed te verkrijgen in alle +staatslichamen, het geheele land zal ten goede komen.</p> + +<p>Herhaaldelijk werden op dat Congres bekende politieke figuren +gezien, die de besprekingen volgden en door het gehoorde, onvervalschte +voorstanders van invoering van vrouwenkiesrecht werden. De pers, die +aanvankelijk de Congressisten met spotbladen ontvangen had, veranderde +gaandeweg van toon en eindigde met zich unaniem te verklaren +vóór deze hervorming.</p> + +<p>Met dezen ondergrond was het gemakkelijk in den winter 1907/08, toen +een voorstel tot invoering van vrouwenkiesrecht en verkiesbaarheid voor +gemeenteraden het Lagerhuis bereikte, <span class="corr" id="xd0e373" +title="Bron: or">er</span> een meerderheid voor te winnen. De geheele +pers hielp daartoe krachtig mede. In Maart 1907 werd dit voorstel in +behandeling genomen en zoowel in het Folketing (Tweede Kamer) als in +het Landsting werd het aangenomen en 20 April 1908 tot wet +verheven.</p> + +<p>In Maart 1909 namen de vrouwen voor het eerst in Denemarken actief +aan de gemeenteraadsverkiezingen deel. Haar stemrecht is aan een census +gebonden. Slechts <span class="pagenum">[<a id="pb37" href= +"#pb37">37</a>]</span>62% vrouwen zijn stemgerechtigd, terwijl 75% der +mannen dit recht bezitten. In aanmerking genomen dat de vrouwen van +Denemarken nog maar kort geleden begonnen zich te organiseeren en voor +politieke rechten te strijden, kan de deelneming der vrouwen aan deze +verkiezingen alleszins bevredigend geacht worden. In de steden namen +ongeveer 70% der kiesgerechtigde vrouwen aan de verkiezingen deel, op +het platteland veel minder, zoodat de deelneming over het geheele land +tot 50% moet worden teruggebracht.</p> + +<p>In het geheel werden er in 85 van de 1206 gemeenten vrouwen in de +gemeenteraden gekozen, ten getale van 127. Van deze +vrouwen-gemeenteraadsleden zijn 84 gehuwd, 5 weduwen en 38 +ongehuwd.</p> + +<p>In Kopenhagen werden 7 vrouwen verkozen, die 1 April 1909 voor het +eerst in den Raad zitting namen. Bij de opening der Vergadering werden +zij door den Voorzitter begroet met de volgende woorden: “Het is +een historische gebeurtenis, het is een revolutie, op de meest +vredelievende wijze tot stand gebracht, dat vrouwen zitting nemen in +deze Raadzaal, daartoe gekozen door mannen en vrouwen van eigen +richting. De ijverige deelneming der vrouwen aan de verkiezingen en het +feit, dat zij zich onmiddellijk volgens hare politieke overtuiging bij +de <span class="pagenum">[<a id="pb38" href= +"#pb38">38</a>]</span>partijen indeelden, is een bewijs dat zij rijp +zijn voor het haar geschonken recht ..... in elk geval rijper dan de +mannen in Denemarken ten allen tijden waren, op het oogenblik, dat zij +voor het eerst aan de verkiezingen deelnamen en verkiesbaar werden +gesteld. Ik ben nooit bang geweest, dat de deelneming der vrouwen aan +de regeering van Stad of Land, den vooruitgang een halve eeuw lang zou +tegenhouden, zooals er in ’s Lands vergaderzaal tegen aangevoerd +werd. Het zal integendeel spoedig blijken, dat een steeds toenemende +vooruitgang in naastenliefde, in waar liberalisme, en die soort +menschenliefde, welke zijn wortel vindt in het moederlijk gevoel, er +het gevolg van zullen zijn. Het is mijn diepgevoelde, waarachtige +meening, dat de goede wijze waarop de vrouwen hier en in het geheele +land aan de verkiezingen hebben deelgenomen, den krachtigsten stoot zal +blijken te geven aan een spoedige geheele politieke gelijkstelling van +mannen en vrouwen.</p> + +<p>Welkom in deze Raadzaal! Moge de nieuwe Raad nu in samenwerking van +mannen en vrouwen de welvaart van onze schoone stad sneller en beter +weten te bevorderen dan tot heden het geval was”.</p> + +<p>De 127 vrouwelijke gemeenteraadsleden kwijten zich zeer goed van +haar taak. Zij zitten in menige kommissie <span class="pagenum">[<a id= +"pb39" href="#pb39">39</a>]</span>voor ziekenverpleging, +kinderverzorging, armenzorg, schoolcommissies enz. Vaak wordt in zulke +kommissies ook door een vrouw het voorzitterschap waargenomen. Men +verwacht, dat bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen in 1913 nog +veel meer vrouwen zullen verkozen worden.</p> + +<p>De invoering van het kiesrecht der vrouwen voor het parlement, +Folketing en Landsting, vindt bijval in alle partijen. Zij is slechts +afgestuit op de samenkoppeling van deze hervorming met de verlaging van +den kiezersleeftijd, het toelaten van huisbedienden tot de stembus en +verandering der kiesdistrikten. Bovendien is het recht van de kroon tot +benoeming van 12 onafzetbare Kamerleden een technisch bezwaar tegen +grondwetsherziening.</p> + +<p>Hoe lang nog? Dat is juist in Denemarken al bizonder moeilijk te +voorspellen. De beide nationale vereenigingen voor vrouwenkiesrecht met +elk ongeveer 11.000 leden laten niets onbeproefd om den voortgang der +zaak te bespoedigen.</p> + +<p>Zou het voorbeeld van de vier Scandinavische landen in ons land niet +spoedig navolging verdienen?</p> + +<p>Dr. <span class="smallcaps">Aletta H. Jacobs</span>.</p> +</div> +</div> + +<div class="back"> +<div class="div1"><span class="pagenum"> [<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> + +<div class="figure"><img border="0" src="images/printerslogo.gif" alt= +"Drukkersembleem met tekst: F. van Rossen Electr. Boekdrukkerij Amsterdam" + width="368" height="64"></div> + +<div class="div1" id="toc"> +<h2 class="normal">Inhoudsopgave</h2> + +<ul> +<li><a href="#xd0e89">I. Inleiding.</a></li> + +<li><a href="#xd0e128">II. Finland.</a></li> + +<li><a href="#xd0e215">III. Zweden.</a></li> + +<li><a href="#xd0e295">IV. Noorwegen.</a></li> + +<li><a href="#xd0e356">V. Denemarken.</a></li> +</ul> +</div> + +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> + +<h3>Beschikbaarheid</h3> + +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met +vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de +Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a class= +"exlink" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/"> +www.gutenberg.org</a>.</p> + +<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie +team op <a class="exlink" title="Externe link" href= +"https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> + +<h3>Codering</h3> + +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan +de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van de regel +zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn +gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd met het +corr-element.</p> + +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen +gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele +aanhalingstekens.</p> + +<h3>Documentgeschiedenis</h3> + +<ol class="lsoff"> +<li>2009-07-27 Begonnen.</li> +</ol> + +<h3>Externe Referenties</h3> + +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn +dat deze links voor u niet werken.</p> + +<h3>Verbeteringen</h3> + +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> + +<table width="75%" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in +de tekst."> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e96">1</a></td> +<td width="40%">verzuchtig</td> +<td width="40%">verzuchting</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e99">1</a></td> +<td width="40%">collegaas</td> +<td width="40%">collega’s</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e114">4</a></td> +<td width="40%">maatsshappij</td> +<td width="40%">maatschappij</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e121">5</a></td> +<td width="40%">kinderan</td> +<td width="40%">kinderen</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e155">8</a></td> +<td width="40%">candinaten</td> +<td width="40%">candidaten</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e194">14</a></td> +<td width="40%">Hat</td> +<td width="40%">Het</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e236">19</a></td> +<td width="40%">enquete</td> +<td width="40%">enquête</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e245">20</a></td> +<td width="40%">functien</td> +<td width="40%">functiën</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e262">22</a></td> +<td width="40%">Zweeden</td> +<td width="40%">Zweden</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e269">22</a></td> +<td width="40%">ostenatief</td> +<td width="40%">ostentatief</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e289">25</a></td> +<td width="40%">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> + +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e373">36</a></td> +<td width="40%">or</td> +<td width="40%">er</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Vrouwenkiesrecht in de Skandinavische +landen, by Aletta Henriette Jacobs + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VROUWENKIESRECHT--SKANDINAVISCHE *** + +***** This file should be named 29526-h.htm or 29526-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/9/5/2/29526/ + +Produced by the Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> + diff --git a/29526-h/images/book.png b/29526-h/images/book.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..963d165 --- /dev/null +++ b/29526-h/images/book.png diff --git a/29526-h/images/card.png b/29526-h/images/card.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..69f4fd4 --- /dev/null +++ b/29526-h/images/card.png diff --git a/29526-h/images/external.png b/29526-h/images/external.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba4f205 --- /dev/null +++ b/29526-h/images/external.png diff --git a/29526-h/images/printerslogo.gif b/29526-h/images/printerslogo.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..377e788 --- /dev/null +++ b/29526-h/images/printerslogo.gif diff --git a/29526-h/images/titlepage.gif b/29526-h/images/titlepage.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0eea64b --- /dev/null +++ b/29526-h/images/titlepage.gif |
