diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 2839.txt | 794 | ||||
| -rw-r--r-- | 2839.zip | bin | 0 -> 18214 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
5 files changed, 810 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/2839.txt b/2839.txt new file mode 100644 index 0000000..efae06f --- /dev/null +++ b/2839.txt @@ -0,0 +1,794 @@ +The Project Gutenberg Etext of Franse Toestanden, by Heinrich Heine +#2 in our series by Heinrich Heine + +Copyright laws are changing all over the world, be sure to check +the laws for your country before redistributing these files!!! + +Please take a look at the important information in this header. +We encourage you to keep this file on your own disk, keeping an +electronic path open for the next readers. Do not remove this. + +This should be the first thing seen when anyone opens the book. +Do not change or edit it without written permission. The words +are carefully chosen to provide users with the information they +need about what they can legally do with the texts. + + +**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** + +**Etexts Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** + +*These Etexts Prepared By Hundreds of Volunteers and Donations* + +Information on contacting Project Gutenberg to get Etexts, and +further information is included below. We need your donations. + +Presently, contributions are only being solicited from people in: +Texas, Nevada, Idaho, Montana, Wyoming, Colorado, South Dakota, +Iowa, Indiana, and Vermont. As the requirements for other states +are met, additions to this list will be made and fund raising will +begin in the additional states. These donations should be made to: + +Project Gutenberg Literary Archive Foundation +PMB 113 +1739 University Ave. +Oxford, MS 38655 + + +Title: Franse Toestanden + +Author: Heinrich Heine + +Release Date: September, 2001 [Etext #2839] +[Yes, we are about one year ahead of schedule] + +Edition: 10 + +The Project Gutenberg Etext of Franse Toestanden, by Heinrich Heine +******This file should be named 2839.txt or 2839.zip****** + + +Project Gutenberg Etexts are usually created from multiple editions, +all of which are in the Public Domain in the United States, unless a +copyright notice is included. Therefore, we usually do NOT keep any +of these books in compliance with any particular paper edition. + +We are now trying to release all our books one year in advance +of the official release dates, leaving time for better editing. +Please be encouraged to send us error messages even years after +the official publication date. + +Please note: neither this list nor its contents are final till +midnight of the last day of the month of any such announcement. +The official release date of all Project Gutenberg Etexts is at +Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A +preliminary version may often be posted for suggestion, comment +and editing by those who wish to do so. + +Most people start at our sites at: +https://gutenberg.org +http://promo.net/pg + + +Those of you who want to download any Etext before announcement +can surf to them as follows, and just download by date; this is +also a good way to get them instantly upon announcement, as the +indexes our cataloguers produce obviously take a while after an +announcement goes out in the Project Gutenberg Newsletter. + +http://metalab.unc.edu/pub/docs/books/gutenberg/etext01 +or +ftp://metalab.unc.edu/pub/docs/books/gutenberg/etext01 + +Or /etext00, 99, 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90 + +Just search by the first five letters of the filename you want, +as it appears in our Newsletters. + + +Information about Project Gutenberg (one page) + +We produce about two million dollars for each hour we work. The +time it takes us, a rather conservative estimate, is fifty hours +to get any etext selected, entered, proofread, edited, copyright +searched and analyzed, the copyright letters written, etc. This +projected audience is one hundred million readers. If our value +per text is nominally estimated at one dollar then we produce $2 +million dollars per hour this year as we release fifty new Etext +files per month, or 500 more Etexts in 2000 for a total of 3000+ +If they reach just 1-2% of the world's population then the total +should reach over 300 billion Etexts given away by year's end. + +The Goal of Project Gutenberg is to Give Away One Trillion Etext +Files by December 31, 2001. [10,000 x 100,000,000 = 1 Trillion] +This is ten thousand titles each to one hundred million readers, +which is only about 4% of the present number of computer users. + +At our revised rates of production, we will reach only one-third +of that goal by the end of 2001, or about 3,333 Etexts unless we +manage to get some real funding. + +Something is needed to create a future for Project Gutenberg for +the next 100 years. + +We need your donations more than ever! + +Presently, contributions are only being solicited from people in: +Texas, Nevada, Idaho, Montana, Wyoming, Colorado, South Dakota, +Iowa, Indiana, and Vermont. As the requirements for other states +are met, additions to this list will be made and fund raising will +begin in the additional states. + +All donations should be made to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation and will be tax deductible to the extent +permitted by law. + +Mail to: + +Project Gutenberg Literary Archive Foundation +PMB 113 +1739 University Avenue +Oxford, MS 38655 [USA] + +We are working with the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation to build more stable support and ensure the +future of Project Gutenberg. + +We need your donations more than ever! + +You can get up to date donation information at: + +https://www.gutenberg.org/donation.html + + +*** + +You can always email directly to: + +Michael S. Hart <hart@pobox.com> + +hart@pobox.com forwards to hart@prairienet.org and archive.org +if your mail bounces from archive.org, I will still see it, if +it bounces from prairienet.org, better resend later on. . . . + +We would prefer to send you this information by email. + + +Example command-line FTP session: + +ftp metalab.unc.edu +login: anonymous +password: your@login +cd pub/docs/books/gutenberg +cd etext90 through etext99 or etext00 through etext01, etc. +dir [to see files] +get or mget [to get files. . .set bin for zip files] +GET GUTINDEX.?? [to get a year's listing of books, e.g., GUTINDEX.99] +GET GUTINDEX.ALL [to get a listing of ALL books] + + +**The Legal Small Print** + + +(Three Pages) + +***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS**START*** +Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. +They tell us you might sue us if there is something wrong with +your copy of this etext, even if you got it for free from +someone other than us, and even if what's wrong is not our +fault. So, among other things, this "Small Print!" statement +disclaims most of our liability to you. It also tells you how +you can distribute copies of this etext if you want to. + +*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS ETEXT +By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm +etext, you indicate that you understand, agree to and accept +this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive +a refund of the money (if any) you paid for this etext by +sending a request within 30 days of receiving it to the person +you got it from. If you received this etext on a physical +medium (such as a disk), you must return it with your request. + +ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM ETEXTS +This PROJECT GUTENBERG-tm etext, like most PROJECT GUTENBERG-tm etexts, +is a "public domain" work distributed by Professor Michael S. Hart +through the Project Gutenberg Association (the "Project"). +Among other things, this means that no one owns a United States copyright +on or for this work, so the Project (and you!) can copy and +distribute it in the United States without permission and +without paying copyright royalties. Special rules, set forth +below, apply if you wish to copy and distribute this etext +under the Project's "PROJECT GUTENBERG" trademark. + +To create these etexts, the Project expends considerable +efforts to identify, transcribe and proofread public domain +works. Despite these efforts, the Project's etexts and any +medium they may be on may contain "Defects". Among other +things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged +disk or other etext medium, a computer virus, or computer +codes that damage or cannot be read by your equipment. + +LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES +But for the "Right of Replacement or Refund" described below, +[1] the Project (and any other party you may receive this +etext from as a PROJECT GUTENBERG-tm etext) disclaims all +liability to you for damages, costs and expenses, including +legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR +UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, +INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE +OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE +POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES. + +If you discover a Defect in this etext within 90 days of +receiving it, you can receive a refund of the money (if any) +you paid for it by sending an explanatory note within that +time to the person you received it from. If you received it +on a physical medium, you must return it with your note, and +such person may choose to alternatively give you a replacement +copy. If you received it electronically, such person may +choose to alternatively give you a second opportunity to +receive it electronically. + +THIS ETEXT IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS +TO THE ETEXT OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A +PARTICULAR PURPOSE. + +Some states do not allow disclaimers of implied warranties or +the exclusion or limitation of consequential damages, so the +above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you +may have other legal rights. + +INDEMNITY +You will indemnify and hold the Project, its directors, +officers, members and agents harmless from all liability, cost +and expense, including legal fees, that arise directly or +indirectly from any of the following that you do or cause: +[1] distribution of this etext, [2] alteration, modification, +or addition to the etext, or [3] any Defect. + +DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" +You may distribute copies of this etext electronically, or by +disk, book or any other medium if you either delete this +"Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, +or: + +[1] Only give exact copies of it. Among other things, this + requires that you do not remove, alter or modify the + etext or this "small print!" statement. You may however, + if you wish, distribute this etext in machine readable + binary, compressed, mark-up, or proprietary form, + including any form resulting from conversion by word + processing or hypertext software, but only so long as + *EITHER*: + + [*] The etext, when displayed, is clearly readable, and + does *not* contain characters other than those + intended by the author of the work, although tilde + (~), asterisk (*) and underline (_) characters may + be used to convey punctuation intended by the + author, and additional characters may be used to + indicate hypertext links; OR + + [*] The etext may be readily converted by the reader at + no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent + form by the program that displays the etext (as is + the case, for instance, with most word processors); + OR + + [*] You provide, or agree to also provide on request at + no additional cost, fee or expense, a copy of the + etext in its original plain ASCII form (or in EBCDIC + or other equivalent proprietary form). + +[2] Honor the etext refund and replacement provisions of this + "Small Print!" statement. + +[3] Pay a trademark license fee to the Project of 20% of the + gross profits you derive calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. If you + don't derive profits, no royalty is due. Royalties are + payable to "Project Gutenberg Literary Archive Foundation" + the 60 days following each date you prepare (or were + legally required to prepare) your annual (or equivalent + periodic) tax return. Please contact us beforehand to + let us know your plans and to work out the details. + +WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? +The Project gratefully accepts contributions of money, time, +public domain etexts, and royalty free copyright licenses. +If you are interested in contributing scanning equipment or +software or other items, please contact Michael Hart at: +hart@pobox.com + +*END THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS*Ver.04.07.00*END* + + + + +Franse Toestanden + + +I. Halfvasten? + + +Er is geen tijd meer voor bespiegelingen over het verleden. Het heden +is op dit moment belangrijker, en het thema, dat dit heden mij nu ter +bespreking aanbiedt, is van die aard dat zelfs de vraag of ik kan +verder schrijven ervan afhangt. Ik geef u een fragment van een +artikel, en in een volgend boek zal het dan volledig verschijnen. Ik +werd bij mijn schrijfwerk vaak gestoord, het meest door het +verschrikkelijke kermen van mijn buurman, die aan de cholera stierf. +Ik moet dan ook bemerken dat de omstandigheden van dat moment op mijn +volgende bladzijden een bedenkelijke invloed hadden; weliswaar had +ikzelf geen enkel ongemak, voor zover ik weet, maar toch stoort het, +als de klanken van de Dood die zijn sikkel aan het wetten is een +mens zo duidelijk in het oor klinken. Het is een geestelijk +onbehagen, waar men zich niet van kan ontdoen, eerder dan een +lichamelijk lijden. Was dàt er ook nog bijgekomen, dan had ik op +de loop moeten gaan, zoals de andere vreemdelingen hier; maar – +hier lag ook mijn beste vriend ziek te bed. Ik vermeld dat, omdat men +anders mijn achterblijven in Parijs voor een stukje bravoure zou +kunnen aanzien. Alleen een gek zou er plezier in vinden om de cholera +te willen trotseren. + +Het was opnieuw een tijd van de TERREUR, veel verschrikkelijker dan +die vorige, want deze keer hadden de terechtstellingen zo snel, en zo +heimelijk plaats. Een gemaskerde beul was het, die met een +onzichtbare GUILLOTINE AMBULANTE door Parijs trok. "We worden, de een +na de ander, in de zak gestoken!" zei mijn bediende al zuchtend elke +morgen, als hij mij het aantal doden kwam melden, of het sterven van +een bekende. De uitdrukking "in de zak steken" was helemaal geen +beeldspraak; er waren al vlug kisten tekort, en het merendeel van de +doden werd in zakken begraven. Toen ik vorige week voorbij een +openbare markt kwam, en in de grote hallen al dat lustige volk zag, +die springend-montere Fransmannetjes, en die lieflijke kletskousen van +FRANÇAISES, die daar lachend en schaterend hun inkopen deden; toen +herinnerde ik mij, dat er op die plek gedurende de choleratijd, hoog +opeen gestapeld, vele honderden witte zakken lagen, waar allemaal +lijken inzaten, en dat men hier toen maar weinig stemmen hoorde, en +die klonken des te fataler; namelijk de stemmen van de lijkwachters +die, in griezelige gelijkmoedigheid, aan de doodgravers elk hun aantal +zakken toebedeelden, of van de doodgravers die bij het stapelen op de +karren met gedempte stem dat getal herhaalden, of zich juist schril en +luid beklaagden dat men hen een zak te weinig geleverd had, waarbij +het niet zelden tot een wonderlijke ruzie kwam. Ik weet nog dat er +naast mij twee knaapjes stonden met bedroefde gezichtjes, en één +ervan vroeg mij: of ik niet wist in welke zak zijn vader zat? + +De nu volgende mededelingen hebben wellicht de verdienste, dat ze +tegelijk ook een bulletin zijn, dat op het slagveld zelf geschreven +is, en nog wel tijdens de slag zelf, zodat de onvervalste kleur van +het ogenblik erin zit. Toegegeven, Thucydides de geschiedschrijver, +en de novellist Bocaccio hebben ons betere voorbeelden van het genre +nagelaten; maar ik betwijfel of zij de gemoedsrust zouden hebben gehad +om, op het moment zelf dat de cholera van hùn tijd het hardst om +hen heen woedde, dat meteen in de ALLGEMEINE ZEITUNG van Korinthië, +of die van Pisa, zo mooi en meesterlijk te beschrijven. + +Ik zal bij de volgende bladzijden één grondgedachte trouw +blijven, die ik ook in het hele boek zal toepassen, namelijk: dat ik +niéts aan deze artikelen verander; dat ik ze helemaal zó laat +afdrukken, zoals ik ze oorspronkelijk geschreven heb. Dat ik alleen +hier en daar een enkel woord toevoeg, of weglaat, als dat in mijn +herinnering met het oorspronkelijke manuscript overeenkomt. Zulke +kleine reminiscenties kan ik niet afwijzen, maar ze zijn zeer +zeldzaam, en zeer onbeduidend, en het gaat nooit om eigenlijke +vergissingen of valse profetieën, of scheve perspectieven, want +juist dié mogen hier niet ontbreken: die behoren bij de +geschiedenis van de tijd. De gebeurtenissen zelf zijn altijd de beste +berichtgeving. + +Ik spreek over de cholera die hier heerst, die ongebreideld heerst, en +die, zonder onderscheid van stand of gezindheid, in duizendvoud haar +slachtoffers velt. + +Men had die pestilentie nogal zorgeloos tegemoet gezien, temeer daar +vanuit Londen het bericht gekomen was, dat er naar verhouding maar +weinigen weggerukt waren. Eerst was het zelfs een beetje "in" om met +de ziekte te spotten. Men ging er van uit dat de cholera zich hier +niet in aanzien zou kunnen werken, evenmin als zovele andere grote +reputaties in Parijs… en men kon toch die goeie ouwe cholera er +niet van verdenken dat ze, uit schrik om belachelijk gemaakt te +worden, naar een middel zou grijpen dat tenslotte al door Robespierre +en Napoleon probaat geacht was: dat ze namelijk, om respect af te +dwingen, het volk zou decimeren. + +Maar, met al de grote ellende die hier heerst; met het kolossaal +gebrek aan hygiëne – en dat is niet alleen bij de armste klassen +te vinden; met de kwetsbaarheid van het ganse volk, in zijn +grenzeloze lichtzinnigheid; met daarbij een totaal gebrek aan +voorzorgsmaatregelen, of zelfs maar voorzichtigheid; met dat alles +dus, moést de cholera wel snel en hard om zich heen grijpen, en +hier meer dan elders. Haar aankomst werd de 29ste maart officiëel +bekend gemaakt. Dat was de dag van halfvasten, MI-CARÊME. Het +weer was zonnig en aangenaam, en bijgevolg wandelden de Parijzenaars +vrolijk op de BOULEVARDS. Daar waren zelfs maskers te zien, die in +overdreven kleuren en vormen de spot dreven met die angst voor de +cholera, en met de ziekte zelf. Er was die avond nog meer volk op de +REDOUTES? dan anders; overmoedig geschater overstemde ook de luidste +muziek, de mensen raakten verhit van de CHAHÛT – het +CANCAN-dansen: dubbelzinnig is die dans ook nauwelijks – en ze aten +daarbij ijs en dronken allerhande kouwe dranken; tot plots een van de +lustigste Harlekijns een àl te grote koelte in zijn benen gewaar +werd en zijn masker afzette, waarbij er – tot grote verwondering +van iedereen – een viooltjes-blauw gezicht te voorschijn kwam. Men +zag al snel dat dit geen grap was, en het gelach verstomde. Vele +wagens vol mensen werden gelijk van de REDOUTE naar het HÔTEL-DIEU +afgevoerd, het centrale ziekenhuis, waar zij, met hun avontuurlijke +schertskledij nog aan, terstond stierven. Omdat men in de eerste +paniek nog geloofde in besmetting, en omdat de oudere gasten van het +HÔTEL-DIEU een vreselijk angstgeroep aanhieven, heeft men die +eerste doden, naar men zegt, zó snel begraven dat men niet eens de +tijd nam om hun narrenkledij uit te trekken en, vrolijk als ze geleefd +hebben, liggen ze nu vrolijk in het graf. + + +II. Vergif + + +Niets gelijkt op de verwarring waarmee er nu plots +zekerheidsmaatregelen genomen werden. Er kwam een COMMISSION +SANITAIRE tot stand, er werden overal BUREAUX DE SECOURS ingericht, en +de verordening betreffende de SALUBRETÉ PUBLIQUE, de +huisvuilophaling, moest ten spoedigste in werking treden. Hier kwam +men al direct in botsing met de belangen van enige duizenden mensen, +die de vuilnis op de openbare weg als hùn domein beschouwden. Dat +zijn de zogenaamde CHIFFONNIERS, die hun levensonderhoud halen uit het +afval dat zich een hele dag voor de huizen ophoopt, in hoekjes en +kantjes. Met grote spitse korven op de rug, en een prikstok in de +hand, slenteren deze vuil- bleke gestalten – deze mensen – door +de straten en ze weten nog heel wat bruikbaars uit het vuil te prikken +en te verkopen. Maar nu gaf de politie die afvalophaling in +ENTREPRISE, om het vuil niet te lang op straat te laten liggen. Het +afval werd op karren geladen en moest direct de stad uit, naar het +vrije veld. Alleen daar was het de CHIFFONNIERS nog toegestaan naar +hartelust wat rond te vissen. Maar deze mensen klaagden nu: dat ze +gebroodroofd werden, of op zijn minst in hun belangen geschaad; dat +hun bedrijvigheid een lang verworven recht was, een soort eigendom +eigenlijk, die men hen niet zomaar willekeurig kon afpakken. + +Het is eigenaardig dat de argumentatie, die de CHIFFONNIERS daarbij +hanteerden, helemaal dezelfde was als die welke ook onze Duitse +landjonkers, gildenmeesters, tiendenpredikers, faculteitsgenoten en +andere bevoorrechten plegen in te roepen, als de oude misbruiken waar +zíj hun nut uit trekken – het afval van de middeleeuwen dus – +als dié misbruiken eens dreigen opgeruimd te worden, om op die +manier tenminste óns leven niet te verpesten met dat verjaard stof +en die vuiligheid. + +Toen hun protest niks uithaalde, zochten de CHIFFONNIERS met geweld +die hervorming van de huisvuilophaling te verhinderen; ze probeerden +een kleine contrarevolutie, en wel met de steun van ouwe vrouwen, de +REVENDEUSES. Aan hen had men verboden om nog langer het stinkende +goedje, dat ze grotendeels van de CHIFFONNIERS afnamen, langs de kaden +uit te kramen. We zagen nu een weerzinwekkende opstand: de nieuwe +reinigingskarren werden kapotgeslagen en in de Seine gesmeten. De +CHIFFONNIERS barricadeerden zich bij de PORTE ST-DENIS; bij +CHÂTELET vochten de ouwe-rommel- wijven met hun grote paraplu's; de +algemene strijdmars weerklonk; eerste minister Casimir Périer liet +zijn myrmidonen uit hun boetieken naar buiten trommelen; de troon van +burger-koning Louis-Philippe sidderde; de rente zakte; de karlisten +juichten. Deze laatsten, de aanhangers van het oude koningshuis en +het ANCIEN RÉGIME, hadden eindelijk hun natuurlijke bondgenoten +gevonden: lompenrapers en rommelkraamsters, want die kwamen nu ook op +voor dezelfde principes. Voorvechters van het vervallene, van het +overgeleverde erf-afvalrecht, en van alle soort uitvaagsel. + +Het oproer van de CHIFFONNIERS werd dus door de gewapende macht +gesmoord; op dat moment greep de cholera nog niet zo woedend om haar +heen als sommigen het misschien wel gewenst hadden – want zulke lui +zijn er altijd: die hopen bij elke noodtoestand, of bij elke +volksopwinding, niet zozeer op hun eigen overwinning, als wel op de +val van de huidige regering. + +En dan dook er ineens dat gerucht op – vergif! Die vele mensen, +die zo snel begraven waren – die waren niet aan een ziekte +gestorven, maar aan vergif. Het ging rond dat men op alle +levensmiddelen vergif had weten te strooien: op groentenmarkten was +het gebeurd, bij de bakkers, bij de slagers, bij de wijnhandelaars. +Hoe ongelooflijker de verhalen klonken, des te gretiger werden ze door +het volk aangenomen – en toen dan de politieprefect met een +verklaring voor de pinnen kwam, moesten zelfs hoofdschuddende +twijfelaars er geloof aan hechten. Het is er de politie hier minder +om te doen – hier zoals overal elders – om misdaden te +verijdelen, dan wel om het zó te laten voorkomen, alsof ze altijd +wel weet hebben van wat er omgaat. Nu wilden ze met dat +COMMUNIQUÉ, ofwel pralen met die alwetendheid, ófwel +redeneerden ze: bij zulke berichten als over een vergiftiging – +laat die nu waar zijn of vals – moeten we in elk geval alle argwaan +ten opzichte van de regering proberen af te wenden. Wat er ook van +zij, door hun ongelukkig COMMUNIQUÉ, waarin uitdrukkelijk stond dat +ze de gifmengers op het spoor waren, werd dat kwaadaardige gerucht +natuurlijk ten volle bevestigd, en heel Parijs geraakte in een +gruwelijke doodsverbijstering. + +"Wat moeten we toch horen!" riepen de oudste mensen, die zelfs in de +grimmigste ogenblikken van de Revolutie nooit zulke wandaden +meegemaakt hadden. "FRANÇAIS! we zijn onteerd!" riepen de mannen +en sloegen zich voor de kop. De vrouwen drukten hun kleine kinderen +angstig tegen het hart en weenden bitter, en jammerden – dat de +kleine wormpjes nog in hun armen zouden sterven. De arme mensen +durfden niet meer te eten of te drinken en wrongen zich de handen van +pijn en woede. Het was alsof de wereld verging. Op alle +straathoeken, meest bij de roodgemerkte wijnhuizen, stonden hele +groepjes zich te beraden. Daar was het ook, dat mensen die er wat +verdacht uitzagen afgetast werden, en wee! als men ook íets +verdachts vond in hun zakken. Als wilde beesten, als razenden, +stortte het volk zich op hen. Zeer velen konden zich nog redden door +tegenwoordigheid van geest; velen werden nog ontzet door de GARDE +COMMUNALE, die overal patrouilleerde in die dagen; anderen werden +zwaar verwond en verminkt; zes mensen werden op de meest onbarmhartige +manier vermoord. + +Er is geen afgrijselijker aanblik dan die volkstoorn, die om bloed +vraagt en zijn weerloze slachtoffers wurgt. Dan stroomt er door de +straten een donkere mensenzee, met daarin arbeiders in hemdsmouwen als +witte golfkopjes. Alles giert en bruist, genadeloos, heidens, +daemonisch. In de RUE ST DENIS hoorde ik de oude kreet "À LA +LANTERNE" en woedend vertelden enkele stemmen mij dat ze een gifmenger +aan het verhangen waren. Sommigen zeiden dat het een koningsgezinde +was – ze hadden naar het schijnt een BREVET DU LYS in zijn tas +gevonden, een soort vrijgeleide met het leliesymbool; anderen +beweerden dat het een priester was, en die zijn tot alles in staat. +Aan de RUE VAUGIRARD werden twee mensen vermoord, omdat ze een wit +poeder op zak hadden. Ik zag één van die ongelukkigen, toen +hij nog een beetje rochelde. Oude vrouwen zelfs deden hun klompen +uit en sloegen hem daarmee zolang op de kop tot hij dood was. Hij was +helemaal naakt, tot een bloedklomp geslagen en gekwetst; niet alleen +waren hem de kleren afgerukt, ook de haren, de schaamdelen, de lippen +en de neus. Een woesteling deed het lijk een strik om de voeten en +sleepte het door de straat. Hij riep daarbij aan één stuk: +"VOILÀ LE CHOLÉRA-MORBUS!" Een wondermooi witwoedend vrouwmens, +met ontblote borsten, haar handen helemaal met bloed bedekt, stond +erbij, en toen het lijk haar voorbij kwam gaf ze het een trap met de +voet. Ze lachte, en ze vroeg mij of ik voor dat zachtmoedige werkje +niet een paar franken over had; dan zou ze een zwart rouwkleed kunnen +kopen, want haar moeder was een paar uur daarvoor gestorven, aan gif. + + + +III. Flanel + + +'s Anderendaags bleek uit de kranten dat de ongelukkige mensen, die +men zo gruwelijk vermoord had, helemaal onschuldig geweest waren; het +verdachte poeder dat op hen gevonden was zou kamfer geweest zijn, of +chloruur, of een van die andere middeltjes tegen de cholera – en al +die zogenaamd vergiftigden waren, op de meest natuurlijke manier, aan +de heersende plaag bezweken. Het volk hier, zoals het volk overal, +ontsteekt rap in woede, en kan dan tot gruweldaden verleid worden; +maar als datzelfde volk bezadigde stemmen hoort, dan wordt het even +snel milder gestemd, en het berouwt hartsgrondig zijn ondaden. Met +dat soort stem hebben de kranten hier – direct de dag daarop – +het volk weten in te tomen en zachter te stemmen. Het mag een triomf +van de pers genoemd worden, dat ze in staat bleek het onheil zo snel +in te perken – onheil dat de politie met haar COMMUNIQUÉ had +aangericht. [...] Sindsdien is alles hier rustig; "L'ORDRE RÈGNE +À PARIS", zou onze minister van buitenlandse zaken, Horatius +Sebastiani, zeggen. Een doodse stilte heerst in gans Parijs. Een +stenen ernst ligt op alle gezichten. Vele avonden lang zag men zelfs +op de BOULEVARDS weinig mensen, en dan nog… dezen ijlden elkaar +snel voorbij, met de hand voor de mond, of een doek. De theaters +waren uitgestorven. Als ik een SALON binnenkom, dan zijn de lui +verwonderd mij nog in Parijs te zien – want dringende besognes heb +ik hier toch niet? De meeste buitenlanders –namelijk mijn +landgenoten – zijn onmiddellijk afgereisd. Gehoorzame ouders +hadden van hun kinderen het bevel gekregen ten spoedigste naar huis te +komen. Godvrezende zonen vervulden zonder dralen het zoete verzoek +van de ouders, die hun terugkeer naar de HEIMAT wensten. Eert uw +vader en moeder, en gij zult lang leven op aarde! Bij anderen +ontwaakte plotseling een oneindige SEHNSUCHT naar het dierbare +vaderland, naar de romantische gouwen aan de ontzagwekkende Rijn, naar +de geliefde bergen, naar het gelukzalige Schwaben: het land van de +hoofse liefde en de vrouwentrouw, van de lustige liederen en de +gezonde lucht. In het HÔTEL DE VILLE zijn er al meer dan 120.000 +reispassen afgegeven, hoor ik. + +En, alhoewel de cholera het zichtbaar gemunt had op de armere klassen, +tóch waren het de rijken die op slag de benen namen. Sommige +PARVENUS kan men het niet kwalijk nemen dat ze er vandoor gingen; die +dachten waarschijnlijk: de cholera, die komt van zo ver, uit Azië, +en die wéét dus niet dat wij de laatste tijd veel geld verdiend +hebben op de beurs – die houdt ons misschien nog voor arme +drommels, en laat ons toch nog in het gras bijten. Alexandre Aguado, +markies DE LA MARISMAS DEL GUADALQUIVIR, een der rijkste bankiers +hier, en ridder in het Erelegioen, was de veldmaarschalk van deze +grote terugtocht. Waanzinnig van angst zat de ridder, naar het +schijnt, gedurig achterom te kijken door het raampje van zijn koets, +en hij hield zijn blauwe bediende, die achterop stond, voor de +waarachtige dood zelf, de CHOLÉRA-MORBUS. Het volk morde bitter +toen het zag hoe de rijken – bepakt met artsen en apothekers – +zich in gezondere oorden kon redden. De armen zagen met wrevel, dat +geld nu ook een beschutting tegen de dood was. Het grootste deel van +de JUSTE-MILIEU-regering en de HAUTE- FINANCE is sindsdien ook +verdwenen, en leeft nu in zijn kastelen. De éigenlijke +vertegenwoordigers van de rijkdom, de heren von Rothschild, dié +zijn evenwel in Parijs gebleven, en geven daarmee te kennen dat ze +niet alleen in geldzaken groots en dapper zijn. Ook premier Casimir +Périer toonde zich groots en dapper, want hij ging bij het +uitbreken van de cholera het HÔTEL-DIEU bezoeken; ik geloof dat +zelfs zijn tegenstanders het betreuren dat hij als gevolg daarvan – +met zijn bekende gevoeligheid – zelf door de cholera getroffen +werd. Hij is er nochtans niet aan bezweken, want hijzelf is een nog +kwaaiere ziekte?. Ook de jonge kroonprins, de hertog van Orléans, +die samen met Périer het hospitaal bezocht, verdient +erkentelijkheid. De hele koninklijke familie, trouwens, heeft in +deze troosteloze tijd met glans haar mannetje gestaan. Bij het +uitbreken van de cholera verzamelde de goede koningin haar vrienden en +dienaars en verdeelde onder hen flanellen zwachtels, die ze goeddeels +zelf vervaardigd had! De zeden van het oude ridderdom zijn nog niet +verzwonden: alleen zijn ze overgegaan in burgerlijke deugden. Hoge +Dames voorzien haar kamp tegenwoordig van minder poëtische – +maar veel gezondere sjaaltjes. Tenslotte leven wij niet langer in de +helm- en harnastijden van de krijgshaftige CHEVALLERIE, maar in de +vredevolle burgertijd van de borstrokken en het warme ondergoed. Wij +leven niet meer in het ijzeren tijdperk, maar in het tijdperk van +flanel. Flanel is werkelijk ons beste pantser tegen de aanvallen van +onze ergste vijand, tegen de cholera. "Vandaag zou Venus", zegt +Figaro, "een gordel van flanel dragen". Ikzelf steek ook voor de +helft in het flanel, en daarom beschouw ik mij als cholera- vast. Ook +de koning draagt tenslotte ondergoed van het beste burgerflanel. + +Ik mag hier niet onvermeld laten dat onze ROI-CITOYEN zich bij deze +algemene rampspoed zeer burgerlijk- medevoelend en edel gedragen +heeft, en veel geld uitgegeven heeft voor de armen. ––En nu ik +toch op dreef ben, wil ik ook de aartsbisschop van Parijs, Graaf +Quelen, hier loven. Na het bezoek van de kroonprins en Périer, is +ook hij in het Hôtel-Dieu de zieken komen troosten. Hij had +nochtans lang daarvoor al voorspeld dat God de cholera als straf zou +sturen, om een volk te tuchtigen "dat het bestaan had, de meest +christelijke koning af te zetten, en de privilegies van de katholieke +staatsgodsdienst in de Charta af te schaffen". Maar nu de toorn Gods +de zondaars bezoekt, wil mijnheer Quelen zijn gebed ten hemel richten +en genade afsmeken, tenminste voor de onschuldigen – want er +sterven ook veel koningsgezinden. + +Daarenboven heeft de heer Quelen, de aartsbisschop, zijn eigen slot +CONSTANS aangeboden, om er een hospitaal in te richten. De regering +heeft dit aanbod moeten weigeren, want het slot is een complete +woestenij, helemaal verkrot, zodat de reparaties te veel gingen +kosten. Hierbij moet gezegd dat de aartsbisschop geëist had, dat +men hem de vrije hand zou laten in dat toekomstige hospitaal – en, +bij al het lichamelijke lijden van de arme zieken, wilde men niet +óók nog eens hun zielen blootstellen aan de pijnlijke +reddingspogingen, die de aartsbisschop en zijn geestelijke hulpjes op +het oog hadden; men verkoos dus die verstokte revolutionnaire zondaars +liever – zonder vermaning betreffende de eeuwige Verdoemenis en het +Hellevuur, zonder Biecht of Oliesel – simpelweg aan de cholera te +laten sterven. En alhoewel men beweert dat het katholicisme een +passende religie is voor tijden die zo ongelukkig zijn als de dag van +vandaag – tóch willen de Fransen er zich niet meer in bekwamen. +In gelukkiger dagen, zo vrezen ze, konden ze dan wel eens met die +ziektereligie blijven zitten. + + +IV. Père Lachaise + + +Er lopen tegenwoordig heel wat verklede priesters rond tussen de +mensen, met de boodschap dat een gewijde rozenkrans tegen de cholera +beschermt. Onze linkse vrienden, de Saint-Simonisten, rekenen het bij +de voordelen van hùn geloof dat er geen enkele Saint- Simonist aan +de heersende plaag kan sterven – ze redeneren zo: aangezien de +vooruitgang een natuurwet is, en aangezien de sociale vooruitgang bij +het Saint-Simonisme ligt, is het uitgesloten dat er één van hen +sterft, zolang het aantal van hun apostelen nog ontoereikend is. De +Bonapartisten houden vol dat als iemand de cholera bij hemzelf gewaar +wordt, hij onmiddellijk de Vendômezuil moet aanschouwen: hij +blijft dan in leven. Zo heeft eenieder in deze tijd van nood zijn +geloof. Wat mij betreft: ik geloof in flanel. + +Een goed diëet kan natuurlijk ook geen kwaad: alleen moet men dan +weer niet zó weinig eten als sommige brave mensen doen, die 's +nachts hun hongerkrampen voor de cholera houden. Het is vermakelijk +om te zien hoe schuw de mensen tegenwoordig aan tafel zitten, en hoe +ze daarbij de meest mensvriendelijke gerechten wantrouwig bekijken. +Diepzuchtend slikken ze de allerfijnste hapjes door. De dokters +hebben hun verteld dat ze geen vrees moeten koesteren en elke +ergernis vermijden; maar nu vrezen ze juist dat ze zich onverhoeds aan +iets zullen ergeren – en het ergert hen dat ze daar schrik voor +hebben. De mensen zijn de zachtmoedigheid zelve geworden, ze zeggen +gedurig BON DIEU, en ze spreken met zachte stemmen, zo zacht als die +van een pas bevallen vrouw. Daarbij ruiken ze als wandelende +apotheken, betasten zich vaak de buik, en ze vragen om het uur met +sidderende ogen naar het aantal doden. Dat men dat juiste aantal niet +kent, of liever, dat men ervan overtuigd is dat de officiële +cijfers niet kloppen, dat vult de gemoederen met een vage schrik en +het jaagt de angst onmetelijk de hoogte in. Inderdaad, de kranten +hebben sinds kort toegegeven dat er op één enkele dag, namelijk +de tiende april, tweeduizend mensen gestorven zijn. Maar het volk +liet zich niet officiëel bedotten en klaagde zonder ophouden: dat +het er meer waren dan men toegaf. Mijn kapper vertelde me dat er een +oude vrouw op de FAUBOURG MONTMARTRE de hele nacht voor het raam had +gezeten om de lijken te tellen die men daar voorbij droeg. Ze had er +meer dan driehonderd geteld en, toen bijna de morgen aanbrak, werd +zijzelf overvallen door de koelte en de krampen van de cholera, en ze +stierf kort daarop. Waar men ook kijkt op straat, overal waren er +lijkstoeten, of – wat nog melancholischer stemt – wagens die +door niemand gevolgd werden. Omdat er niet genoeg lijkwagens +voorhanden waren, moest men allerlei andere vervoermiddelen gebruiken, +en – al werden die met zwart doek overtrokken – het zag er +geïmproviseerd uit. Maar ook dat volstond op den duur niet en ik +zag lijkkisten die in fiakers gelegd werden; men zette die in het +midden, zodat de beide uiteinden door de open zijdeuren naar buiten +staken. Weerzinwekkend werd het toen de grote verhuiswagens ingezet +werden, de wagens die men gebruikt om te emigreren. Dat werden nu +doden- omnibussen, OMNIBUS MORTUIS, die in alle straten rondkwamen en +de kisten oplaadden om ze per dozijn naar het kerkhof te brengen. + +Maar het allerergst werd de troosteloosheid in de buurt van de +kerkhoven, waar alle lijkstoeten samenkwamen. Toen ik een goede +vriend een bezoekje wou brengen, en nog juist op tijd kwam om zijn +kist te zien opladen; toen vond ik plots dat ik iets moest terugdoen +voor die vriend, want die had mij ooit een grote eer bewezen. Ik nam +een koets en begeleidde hem naar PÈRE LACHAISE. Hier nu, vlak bij +het kerkhof, hield mijn koetsier plotseling halt; ik keek op uit een +droom en rondom mij zag ik niets als de hemel – en lijkkisten. + +Ik was tussen enige honderden lijkwagens geraakt. Die stonden in +QUEUE voor de nauwe kerkhofpoort, en in deze zwarte omgeving moest ik +het nu een paar uur uithouden, want weer wegraken ging niet. Uit +verveling vroeg ik de koetsier naar de naam van mijn buur-lijk, en +– weemoedig toeval! – hij gaf mij de naam van een jonge vrouw +die toevallig een paar maand daarvoor – ik reed toen naar een bal +in LOINTIER – op juist dezelfde manier een tijd naast mijn koets +had moeten stilstaan. Alleen, dat die jonge vrouw toen voortdurend +uit haar raampje keek, met dat haastige bloemenkopje van haar, en dat +levendige maneschijngezichtje, en dat ze over de vertraging haar +heiligste verontwaardiging uitdrukte. Nu was ze heel stil, en +waarschijnlijk blauw. + +Af en toe werden de rouwpaarden, die voor de lijkwagens gespannen +waren, schichtig en bewogen onrustig – en dan kwam het mij voor +alsof in de doden zèlf een onrust voer; als waren ze het wachten +moe; als hadden ze haast om in het graf te komen. En als dan vlak +voor de poort één koetsier een andere wilde voorbijsteken, en de +stoet zo in wanorde geraakte dat de gendarmen er met de blanke sabel +tussenkwamen, en er op vele plaatsen een geroep en een gevloek +ontstond, en enkele wagens kantelden, waarbij de kisten kraakten en de +lijken te voorschijn kwamen – dan geloofde ik de meest ontzettende +van alle opstanden te zien, een opstand van de doden. Ik zal, om uw +gemoederen te sparen, hier niet vertellen wat ik op PÈRE LACHAISE +zèlf gezien heb. Genoeg – solide man als ik ben – gruwen +moest ik, ondanks mijzelf. Een mens kan op zijn sterfbed nog het +sterven leren, en daarna in een soort opgewekte rust de dood +afwachten; maar begraven worden tussen de choleralijken, in die +kalkgraven – dat kan men niet leren. + +Ik vluchtte, zo vlug als ik kon, naar de hoogste heuvel van het +kerkhof, vanwaar men de stad zo mooi kan zien. De zon was juist +ondergegaan, haar laatste stralen leken weemoedig afscheid te nemen. +Als witte lakens omhulden de nevelen van de schemering het zieke +Parijs, en ik weende bitter over die ongelukkige stad, de Stad van de +Vrijheid, van het enthousiasme en het martelaarschap, de Heilandstad, +die voor de aardse verlossing van de mensheid al zoveel geleden had. + + +Heinrich Heine + + +Französische Zustände +Artikel VI ( Paris, 19. April 1832) +Sämtliche Werke, Meyers Klassiker-Ausgaben +Ernst Elster, 1893, fünfter Band, SS. 93ff +oorspronkelijk verschenen in de Augsburger Allgemeine +Zeitung +vertaald als radiotekst door Marc Vanfraechem + +? De indeling in hoofdstukjes en de bijhorende titels heb ik +toegevoegd. Vreemde woorden, die Heine zelf niet naar het Duits +vertaalt, laat ik staan in de oorspronkelijke taal. (nvdv) + +? in de verouderde betekenis van openbare dansplaats of bal: redoute +masquée bv. (nvdv) + +? Périer is een paar dagen na dit artikel toch gestorven (nvdv) 14. + + +End of the Project Gutenberg Etext of Franse Toestanden, by Heinrich Heine + diff --git a/2839.zip b/2839.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ef20b11 --- /dev/null +++ b/2839.zip diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..53acc88 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #2839 (https://www.gutenberg.org/ebooks/2839) |