45 files changed, 3786 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/27961-8.txt b/27961-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..8f80a5f
--- /dev/null
+++ b/27961-8.txt
@@ -0,0 +1,1680 @@
+The Project Gutenberg EBook of Op Martinique en Sint-Vincent, de
+veelgeteisterde eilanden, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Op Martinique en Sint-Vincent, de veelgeteisterde eilanden
+       De Aarde en haar Volken, 1904
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: February 1, 2009 [EBook #27961]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTINIQUE EN SINT-VINCENT ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+OP MARTINIQUE EN SINT-VINCENT, DE VEELGETEISTERDE EILANDEN.
+
+Naar het Fransch van G. Verschuur.
+
+
+Onze landgenoot, de heer G. Verschuur, wereldreiziger en cosmopoliet
+als weinig Nederlanders, heeft in de Tour du Monde van 12 en 19
+September 1903 het hierna volgend reisverhaal doen verschijnen, waarvan
+het ons aangenaam is onzen lezers de vertaling te kunnen aanbieden.
+
+
+
+I
+
+Daar ik Martinique goed ken, dank zij drie vroegere reizen, waarbij
+ik veel zag van Saint-Pierre en omstreken, had ik lust, mij eens op
+de plaats zelf rekenschap te geven van den omvang der ramp, die,
+buiten de vreeselijke uitbarsting van Krakatau in de Soendastraat
+van 1883, in de geschiedenis der menschheid haar wederga niet
+vindt. Ik zou tegelijkertijd ook 't eiland Sint-Vincent bezoeken,
+dat eveneens door het geweld van den daar zich verheffenden vulkaan
+vernield was. Ik scheepte mij in op een engelsche paketboot, die van
+Southampton vertrekt, en nadat wij op Trinidad waren overgegaan op
+een ander schip van dezelfde maatschappij, kwam ik te Fort de France
+aan op den morgen van den 7den Januari 1903.
+
+Mijn eerste bezoek geldt den gouverneur, in wiens welwillendheid ik
+aanbevolen ben door den minister van koloniën.
+
+De heer Lemaire stelt mij voor aan den heer Lacroix, het hoofd van de
+wetenschappelijke commissie, ter bestudeering van den vulkaan naar
+het eiland gezonden, en ik krijg de toestemming, om den kundigen
+onderzoeker te vergezellen op de exploratietochten in het verwoeste
+gebied. De heer Lacroix heeft te zijner beschikking een boot van den
+staat, 't adviesjacht de Jouffroy, gestationneerd te Fort de France;
+de vriendelijke commandant, luitenant Dieulafé, biedt mij gaarne
+gastvrijheid aan op zijn schip.
+
+In de vier weken, die ik op Martinique heb doorgebracht,
+heb ik dikwijls den heer Lacroix aan boord van het jacht kunnen
+vergezellen. Men vertrok dan meestal bij zonsopgang en keerde eerst in
+den avond terug. Vanaf Carbet, waar de verwoesting begint, tot Prêcheur
+doet zich aan het oog een somber, schrikwekkend schouwspel voor. Dit
+is ledigheid en dood, en één oogopslag is voldoende, om 't gruwelijk
+drama voor den geest weer op te roepen, dat hier is afgespeeld,
+en de enkele seconden te doen herleven, waarin titanische krachten
+tijd hebben gevonden om een geheele stad tot poeder te verkruimelen
+en hare acht-en-twintig duizend inwoners te dooden.
+
+Telkens als wij ons naar de plaats van het onheil begaven, kruiste
+de Jouffroy uren aaneen tusschen Carbet en Prêcheur, waarbij de heer
+Lacroix aanhoudend den berg in het oog hield met den gewoonlijk in
+dampen gehulden top en een photografie ervan opnam, zoo gauw het even
+helder werd en de kegel zichtbaar was. Op verschillende punten der
+kust voeren wij in de sloep naar den wal, en de matrozen namen ons
+op hun stevige ruggen, om ons neer te zetten op het strand.
+
+Zoo heb ik herhaalde malen tusschen de hoopen verbrokkelde muren,
+verkalkte voorwerpen en verwrongen ijzerwerk rondgeloopen op de plek,
+waar eertijds Saint-Pierre lag, de mooiste en tegelijk de modernste
+stad in de zee der Antillen. 't Was onmogelijk, den weg te vinden in
+dien gruwelijken wirwar. Ik kon noch mijn vroeger hôtel opsporen,
+noch de huizen, die mij vroeger bekend waren geweest, en evenmin
+de geringste sporen van de groote markthal van gegoten ijzer, met
+pilaren van meer dan 30 centimeter dikte. Alleen de tristes débris
+der kathedraal steken op uit een reeks van muurbrokken. Te midden
+van steenen en asch liggen eenige brandkasten, verroest en ingedrukt,
+blijken van de rooverijen, die gepleegd zijn op den dag na de ramp,
+toen een bende boosdoeners de ruïnen bezocht, om er plundering
+en diefstal te bedrijven. De autoriteiten hebben gezorgd voor de
+redding der waarden, aanwezig in de kelders der bank; maar voor 't
+overige hebben zij zich onthouden, zoodat de dieven, van alle kanten
+in hun booten toegestroomd, vrij spel hebben gehad. Men heeft later
+enkelen gearresteerd en ze tot vijf jaar gevangenisstraf veroordeeld;
+maar de rechtbank, waarin hoofdzakelijk kleurlingen zitting hebben,
+heeft hen in hooger beroep vrijgesproken!
+
+Wat den algemeenen aanblik betreft, dien men heeft van een heuvel
+achter de stad, en waar ik na een lastige klauterpartij aanlandde,
+kan men Saint-Pierre bij niets beter vergelijken dan bij Pompeji;
+op enkele plaatsen is de overeenkomst zelfs treffend. Aan den rand
+der stad, naar Carbet toe, stond op een hoogte een Mariabeeld; het
+voetstuk is niet verwrikt, maar het beeld, dat meer dan drie meter
+hoog was, is weggeslingerd tot op veertien meter afstands.
+
+Toen ik de vroegere rivier, de Roxelane, opzocht aan den buitenkant der
+stad, trachtte ik te ontdekken, wat er van het fort was overgebleven;
+maar ik bespeurde enkel een kleine verhooging van den bodem. Hoopen
+asch en slijk hebben de verschillende gebouwen begraven, en een
+sombere doodswade ligt uitgespreid over honderden lijken.
+
+Zal men later dat onmetelijk kerkhof gaan ontgraven? Zullen de
+groote kosten, aan die werkzaamheden verbonden, worden goedgemaakt
+door de verkregen resultaten, vooral zoo men in aanmerking neemt het
+gevaar, dat de bouw van een nieuwe stad op de plaats der oude zou
+meebrengen? Ik kan het niet aannemen, ook omdat men dan zou handelen
+tegen het weloverwogen advies van den heer Lacroix. Deze toch gaat
+maar voort, de onvoorzichtigheid te veroordeelen van degenen, die zich
+te dicht in de buurt van het verwoeste gebied wagen. De vulkaan heeft
+door de gruwelijke les, die hij zoo pas gegeven heeft, bewezen, hoe in
+zijn nabijheid het gevaar voortdurend dreigt; dus zal men verstandig
+doen, het gedeelte van het eiland voor goed te verlaten, dat nu in een
+woestijn veranderd is. De overweldigende groeikracht van de tropische
+plantenwereld zal reeds in de naaste toekomst de massa stof en puin,
+die den grond bedekt, met een groen waas overtrekken. Varens, struiken
+en boomen zullen volgen, en binnen korten tijd zal de vlakte, die nu
+woest en ledig is, weer een rijk plantenkleed dragen. Naar den kant
+van Carbet wijst men mij reeds een groenen heuvel, die na de ramp
+geheel dor was en met asch bedekt. Er zal niet anders overblijven
+van hetgeen daar in den grond begraven is, dan de herinnering; men
+zal elkaâr de plek wijzen, waar zich eertijds een belangrijke stad
+verhief, zooals men aan den voet van den Vesuvius zich bij benadering
+de plaats liet wijzen, waar Pompeji had gelegen, eerst achttien eeuwen
+later door een toeval aan het licht gebracht.
+
+De eerste uitingen der werkzaamheid van de Montagne Pelé dateeren
+van het begin van April 1902. Toen zag men fumarolen in den ouden
+krater ontstaan. Het water van de Rivière Blanche, welke stroom
+aan den voet van den krater ontspringt, steeg terzelfdertijd op
+merkbare wijze. Den 3den Mei worden er ontploffingen gehoord en een
+dichte aschregen verspreidt schrik onder de bevolking, die de vlucht
+begint te nemen. Den 5den wordt de fabriek Guérin verzwolgen in een
+stroom van slijk en steenen, die uit den vulkaan ontsnapt is. Die
+stortvloed werpt zich binnen enkele minuten over vele kilometers en
+verwoest er alles. De volgende dagen nemen de ontploffingen toe in
+aantal, en men ziet vuur uit den krater komen. Op dat oogenblik nog
+telefoneert een geleerde(!) uit Saint-Pierre naar Fort de France,
+dat er niets te vreezen is.
+
+Op den morgen van den 8sten is de berg schrikwekkend om te zien; hij
+is geheel zwart en in rook gehuld. Plotseling, volgens het verhaal van
+een der weinige overlevenden van het engelsche schip, de Roddam, die
+zich op het dek bevond, doet zich een geweldige ontploffing hooren,
+en een dichte, zwarte wolk daalt van den berg neer in de richting van
+de stad. Die wolk doorklieven felle bliksemstralen; binnen de drie
+minuten is zij Saint-Pierre voorbij en heeft Carbet bereikt. Daar
+barst zij uiteen, verwoest de huizen, werpt boomen omver, doodt in een
+oogwenk alle menschen, vernielt de schepen in de haven of ontneemt
+hun masten en tuig, doet kleine vaartuigen zinken en drijft de zee
+met kracht omhoog.
+
+Alles vliegt tegelijk in brand; van 18 schepen is er slechts een enkel,
+de pasgenoemde Roddam, dat ontkomt en Sint-Lucia bereiken kan. Het
+grootste deel van de bemanning is gedood; die niet gestorven zijn,
+hebben vreeselijke brandwonden. De kapitein had, hoewel zwaar gekneusd,
+nog kracht gevonden om het anker af te snijden, 't roer te grijpen en
+in volle zee de wijk te nemen. Men heeft mij te Sint-Lucia verteld,
+dat de hoeveelheid asch, waarmee de Roddam overdekt was, op 120 ton
+geschat is geworden. En in die massa lagen een tiental onherkenbare,
+verkalkte voorwerpen, de lijken der slachtoffers.
+
+De Grappler, stoomboot van 1000 ton in dienst der Kabelmaatschappij van
+de Antillen en van Panama, vloog in brand en zonk; ook de Roraima, een
+paketboot uit Amerika met verscheiden passagiers aan boord. Die kwamen
+allen om, met uitzondering van een kind, dat in een hut was opgesloten
+en als door een wonder gered werd op het laatste oogenblik. De andere
+schepen ondergingen 't zelfde lot, en de zee lag vol stukken wrakhout
+en lijken, toen de kruiser Suchet de brandende stad kon naderen en nog
+enkele personen kon redden, die zich aan hout en planken vastklemden.
+
+De meeningen der geleerden wijken eenigszins uiteen in zake de
+samenstelling der vernielende wolk. Zij moet in haar reuzenomvang in
+hoofdzaak hebben bestaan uit waterdamp en asch. De stoom, die onder
+hooge drukking in de diepte van den krater was, een drukking van
+verscheiden duizenden atmosferen, heeft in de ruimte de vulkanische
+producten weggeslingerd, kokend in de zee van gloeiende stoffen. De
+heer Camille Flammarion is van oordeel, dat er electriciteit bij in
+het spel is gekomen als gevolg der eruptie, maar niet als oorzaak. Hij
+denkt, dat het ontvlambare gassen zijn geweest en dat de slachtoffers
+omgekomen zijn, doordat ze, zooals de mijnwerkers zeggen, "vuur hebben
+geslikt," dus dat ze van binnen verbrand zijn. De gassen moeten asch
+en steentjes of lapilli van zeer hooge temperatuur hebben meegevoerd,
+en ze moeten een groote hoeveelheid zwavelwaterstof bevat hebben,
+die door electrische ontladingen plotseling ontvlamd is. Zoo zou men
+de algemeene en plotselinge ontbranding kunnen verklaren. Het vuur
+heeft zonder twijfel een krachtig voedsel gevonden in de duizenden
+hectoliters rhum, bewaard in de magazijnen der stad.
+
+In allen gevalle is het boven allen twijfel verheven, dat geen der
+ongelukkigen een zwaren doodstrijd heeft gehad. Ze zijn als door een
+bliksemslag gedood, en de verstikking is onmiddellijk ingetreden;
+dat blijkt duidelijk uit den stand, waarin sommige lijken zijn
+gevonden. De dagbladen hebben veel voorbeelden bijgebracht, die deze
+thans wel als onbetwistbaar aan te nemen stelling bevestigen. Ik zou
+nog kunnen meedeelen, dat een gendarme het lijk heeft gezien van een
+vrouw, op een laag bankje gezeten, bezig een banaan te schillen en dat
+vóór het huis van een dokter men het rijtuig heeft zien liggen tegen
+den gevel aan, terwijl het paard half verkoold was, maar nog op zijn
+beenen stond en de koetsier uitgestrekt lag tegen een der achterwielen.
+
+De door het algemeene in brand vliegen ontstane warmte moet een
+ongehoorde hoogte hebben bereikt. Voorwerpen van glas en porselein,
+bij de opgravingen voor den dag gebracht, waren week geworden,
+half gesmolten en verwrongen, zonder toch eenige breuk of scherf
+te vertoonen; men vond ze op de zonderlingste wijze vervormd. Het
+aardewerk heeft een metaalglans gekregen, die doet denken aan
+nieuwerwetsche methoden van bewerking, en onder het puin heeft men
+borden, kopjes en bekers gevonden, die, oorspronkelijk wit, nu alle
+kleuren van den regenboog vertoonden.
+
+De eerste geologen, die de ruïnen van Saint-Pierre hebben onderzocht,
+waren de professoren Hovey en Heilprin uit Amerika. Op denzelfden
+dag, waarop de telegraaf het tragische nieuws bracht, begon men te
+New-York te werken, en reeds den volgenden dag werd een vergadering
+van geleerden gehouden; er werd een schip bevracht en den 15den vertrok
+de heer Hovey als leider van een wetenschappelijke commissie, die den
+19den op Martinique aankwam. Viermaal ondernam men een bestijging van
+den vulkaan. De heer Heilprin kwam einde Mei en wist tot tweemaal
+toe den krater te bereiken. De fransche commissie is eerst op 20
+Juni aangekomen.
+
+De heer Heilprin, die zeer bekend is door zijn geologisch werk,
+heeft een groot deel van zijn wetenschappelijke loopbaan gewijd
+aan de studie der vulkanen, zoowel in Mexico en Guatemala als in de
+andere vulkanische gebieden van Amerika. Ik vertaal uit zijn rapport,
+dat dadelijk na zijn terugkomst werd gepubliceerd, deze zinnen: "De
+doorgang van de gaswolk of liever van de vernielingshoos, moet op den
+dampkring de uitwerking hebben gehad van een cycloon; daar dragen de
+ruïnen van Saint-Pierre de duidelijkste sporen van. Het is moeilijk
+te beslissen, in hoe ver electrische ontladingen deel hebben gehad
+aan de verwoesting van de hoofdstad. Vast staat, dat er ontladingen
+van dien aard hebben plaats gehad; metalen en aardewerk vertoonen
+duidelijke blijken van de passage van den electrischen stroom."
+
+Deze geleerde neemt aan, dat de gebeurtenissen, die hebben plaats
+gehad, vrij belangrijke verhoogingen of verlagingen moeten hebben
+teweeggebracht in den zeebodem. Er is nog heel weinig ernstig gelood
+tot nu toe in de buurt van Martinique, Sint-Vincent en de andere
+eilanden, en de weinige gedane peilingen zouden schijnen aan te
+duiden, dat er geen merkbare veranderingen vielen te constateeren in
+'t niveau der diepte dichtbij de kusten. Maar niettemin is het waar,
+dat op de kust van Mexico nog kort geleden een ondiepte geconstateerd
+is op een plek, waar 't peillood vóór de uitbarstingen van 1902
+een diepte van 800 M. aanwees. De heer Heilprin verklaart, dat de
+Caraïbische Zee het dunste gedeelte van de aardkorst bedekt, en dat
+de Golf van Mexico haar oorsprong heeft te danken aan een onmetelijke
+instorting van lang vervlogen tijden. Van dit beginsel uitgaande,
+zou het verdwijnen van een of meer der vulkanische eilandjes tusschen
+Sint-Kitts en Sint-Lucia volkomen goed mogelijk zijn.
+
+De heer Lacroix heeft geconstateerd, dat de dampuitstootingen of
+fumarolen in de Rivière Blanche zich niet enkel aan den vasten wal
+hebben voorgedaan, maar dat zij tot in zee zijn voorgekomen. Daar,
+waar zij zich in zee hebben voortgezet, is de onderzeesche kabel
+gebroken op ongeveer tien mijlen afstands van de kust, zoowel op
+5 en op 30 Mei, als op 8 Juli. Toen men den 11den Juni den kabel,
+gebroken den 30sten Mei, ophaalde uit een diepte van 1200 vadem, was
+de teer erin geheel week. En op den morgen van den 5den Mei, vóór
+de catastrophe met de fabriek Guérin, is er een groote hoeveelheid
+doode visch uit zee komen aandrijven juist in die buurt.
+
+De commandant van de Pouyer-Quertier, werkzaam bij den franschen
+kabel, spreekt ook van zulke warmteverschijnselen in de diepte van
+den oceaan en wijst op de betrekking, die er moet bestaan tusschen
+de hevige zeestroomen, die hij heeft waargenomen en de vulkanische
+verschijnselen van die maanden. Bij mijn terugkeer in Europa versterkte
+een mededeeling over peilingen, in de buurt der Azoren gedaan, tijdens
+den jongsten tocht van den vorst van Monaco, mij in mijn opvatting, dat
+de zeebodem hoogst waarschijnlijk sterk bewogen moet zijn geworden,
+zelfs tot op grooten afstand van de Antillen. De inlichtingen,
+verstrekt door kapitein Chaves, directeur van 't observatorium van
+Ponta Delgada op de Azoren, laten geen twijfel over, of er hebben
+zich daar stoornissen voorgedaan, al zullen de bijzonderheden ons
+misschien eerst veel later worden onthuld, als uitkomst van zeer
+talrijke peilingen en in de gewone rapporten der scheepskapiteins.
+
+De kabel, die de eilanden Terceira en Pico verbindt, is op 8 Mei,
+den dag der ramp van Martinique, op twee plaatsen, 12 mijlen van
+elkander verwijderd, gebroken op diepten van 1512 en 1418 M. Eén der
+uiteinden droeg de duidelijke sporen van een zeer hooge temperatuur.
+
+Onafhankelijk hiervan is een andere waarneming, in den Azorenarchipel
+gedaan, niet onbelangrijk. Op een diepte van 900 M., waar de normale
+temperatuur ongeveer 9 graden bedraagt, heeft men een warmtegraad
+van 13 1/2 graad waargenomen.
+
+Ik ben driemaal te Prêcheur geweest. De verwoesting van dit deel der
+kust is niet veroorzaakt door opwaartsche drukking van de gassen,
+maar moet worden toegeschreven aan geweldige stormvloeden en enorme
+aschregens. Men zou meenen in de woestijn te zijn; op sommige plaatsen
+zakt de voet in de diepte weg, als bij een wandeling door de duinen
+aan de Noordzeekusten. De meeste huizen van het vroegere dorp zijn
+verpletterd, plat gedrukt; hier en daar steekt een matras of een
+gebroken meubelstuk op uit de aschhoopen. Ik zie, hoe een rail van
+de tram tusschen Prêcheur en Saint-Pierre verscheiden meubels omhoog
+houdt.
+
+Door een uitgevallen kozijn aan de voorzij kan men wat er over is van
+een ingestort huis in oogenschouw nemen. Ik schuif niet zonder moeite
+door de opening naar binnen in het vertrek, waar plotseling de rust
+verstoord werd. Duidelijk krijg ik een indruk van de overhaasting,
+waarin de bewoners hebben moeten vluchten. De vloer met asch bedekt,
+ligt vol huishoudelijke artikelen, kasboeken, brieven, kleederen. Onder
+een omgeworpen stoeltje vind ik een beeldje van den H. Antonius
+van Padua.
+
+Rondom het dorp zijn alle hoogten kaal geworden; de plantengroei
+is totaal verdwenen. Een onmetelijk lijkkleed van asch, lichtgrijs
+van kleur, breidt zich uit, zoo ver 't gezicht reikt, en de enkele
+boomen, die zijn blijven staan, ontdaan van takken en bladeren,
+zien er uit als schimmen, spoken en geraamten; het lijkt een veld,
+nadat den vorigen dag de slag geleverd is.
+
+Toen wij vóór de Rivière Blanche langs voeren en ons bij de Rivière
+Sèche en de Rivière des Pères ophielden, was de heer Lacroix
+zoo vriendelijk, mijn aandacht te vestigen op de groote kloof,
+die van den top van den berg in schuine helling voortloopt tot het
+strand. Daarlangs banen zich nog bij tusschenpoozen de conglomeraten,
+door den vulkaan uitgestooten, een weg. Bij een onzer tochten hebben
+wij het geluk gehad, om acht uur 's avonds een kleine uitbarsting
+bij te wonen. De kegel van den Mont Pelé, nu vrij van wolken,
+vertoonde ons zijn vuurbol, terwijl gloeiende conglomeraten in
+het ravijn vloeiden. De kegel van den veelbesproken vulkaan, die
+onder voortdurende observatie wordt gehouden door den heer Lacroix,
+verandert ieder oogenblik. Nu eens wordt hij hooger, dan lager naar
+gelang van de optredende uitbarstingen en instortingen. Gedurende
+mijn verblijf op Martinique had hij een neiging, om in te schrompelen;
+later heb ik gehoord, dat hij in Maart weer een hoogte van 1566 M. had
+bereikt. Eens, toen wij met de Jouffroy vóór den berg langs kruisten,
+hebben wij hem gezien met een spleet door den top, zoodat het leek,
+alsof twee vingers rechtop in de lucht wezen.
+
+Op een nacht blijven wij bij Carbet voor anker liggen, waarschijnlijk
+op dezelfde plek, waar Columbus aan wal ging op zijn vierde reis, in
+1502. Het dorp heeft zeer weinig te lijden gehad onder de uitbarsting
+van 8 Mei, want de moordende hoos hield stil bij de eerste huizen;
+maar de plaats is later verwoest door een enorm hoogen vloed, die op
+20 Mei zich heeft vertoond. De zee is toen over een ruimte van 150
+M. op het land gestort met golven van ongeveer twee meter hoogte. Er
+wordt mij een huis gewezen, op welks dak een boot gestrand is. De
+commandant Dieulafé kwam er den dag na de ramp en voerde naar Fort
+de France tweehonderd-veertig kustbewoners mee.
+
+Hoe goed kan ik mij, staande op het dek der boot en kijkend naar het
+wegje, dat Saint-Pierre met Carbet vereenigde, het drama voorstellen,
+dat daar moet zijn afgespeeld. De bewoners van den buitenkant der stad,
+doodelijk verschrikt door de zwarte wolk, die zich in hunne richting
+bewoog, vluchtten allen naar het naburige dorp. De ongelukkigen hebben
+maar eenige oogenblikken langer in angst geleefd, want zij konden
+het niet bereiken. Men heeft een massa lijken op dien weg gevonden,
+allen liggend naar denzelfden kant met het gelaat ter aarde.
+
+In de laatste dagen van Januari zette een toeristenstoomboot uit
+New-York met honderd-vijftig passagiers, die eerst Sint-Vincent en
+Sint-Lucia hadden aangedaan, de menschen aan wal tegenover de ruïnen
+van Saint-Pierre. Plotseling komt er een dichte wolk uit den krater,
+lost zich op in onmetelijke dampkrullen en werpt steenen en asch uit,
+gelukkig in de richting van de Rivière Blanche. De heele troep wordt
+als razend, uit kreten van wanhoop en tracht de booten te bereiken. Een
+half dozijn stort zich als zinneloos in zee, terwijl een fotograaf uit
+Sint-Vincent, die aan den tocht deelneemt, maar aan boord gebleven is,
+op de menigte zijn objectief richt.
+
+Ik wil graag het verwoeste gedeelte in het Noorden van het eiland gaan
+zien; maar om dat te doen, zal ik een grooten omweg moeten maken. De
+huurrijtuigen zijn schaarsch op Martinique en zijn over 't algemeen zoo
+oud, dat men zich er niet aan durft toevertrouwen; bovendien zijn er
+in de meeste plaatsen geen hôtels. De gouverneur heeft de buitengewone
+vriendelijkheid, een rijtuig van de artillerie te mijner beschikking te
+stellen en laat bevelen geven, opdat ik in alle gendarmerie-kazernes
+een kamer beschikbaar zal vinden en mijn plaats aan den disch. Dus
+zal ik de reis kunnen doen onder uitstekende omstandigheden.
+
+Ik trek het eiland dwars door tot La Trinité, en langs Sainte-Marie,
+Marigot en Lorrain kom ik den derden dag bij Basse-Pointe. Overal op
+die route valt de weelderige plantengroei van het land te bewonderen
+en de vruchtbaarbeid van den grond, waarop alles zou kunnen worden
+verbouwd, als maar de kolonist aan den eenen en de vlijtige boer
+aan den anderen kant de plaats wilden innemen van den neger, dien
+treurigen arbeider. 't Is waar, dat ik op het laatste deel van het
+traject wat aanplantingen ontmoet, vooral van suikerriet, en meer vee,
+dan ik eerst waarschijnlijk had geacht.
+
+Hier ziet men geen spoor van de verwoestingen door den vulkaan; maar
+te Basse-Pointe begint weer de droevige aanblik. Het dorp is verwoest
+geworden door geweldige vloeden, veroorzaakt door de overvloedige
+regens, die in de maand Mei op de uitbarstingen zijn gevolgd. Daar
+alle plantengroei op de hellingen van den berg verdwenen was, heeft het
+door niets tegengehouden water het tufgesteente in beweging gebracht,
+evenals de conglomeraten en de steenen, heeft boomen ontworteld en
+den grond opgebroken. De stroomen hebben de huizen doen instorten,
+terwijl ze hoopen steenblokken en boomstammen voortstuwden, en de
+bedding der rivier is opgevuld tot een hoogte van bij de 5 M. Ik zie
+huizen, waarvan alleen het dak boven den verschrikkelijken chaos
+opsteekt. Op het strand heeft de neergestorte massa belangrijke
+inzakkingen teweeggebracht, zoodat de delta grooter is geworden;
+de baai is over een lengte van 120 M. volkomen verstopt geraakt. De
+bewoners van het dorp hebben zich kunnen redden met uitzondering van
+een vrouw, die ziek te bed lag.
+
+Langs een vrij bezwaarlijken weg bereik ik het dorp Ajoupa-Bouillon,
+den 30sten Augustus tegelijk met Morne-Rouge verwoest door een nieuwe
+en vreeselijke uitbarsting van den Mont Pelé. De beide plaatsen,
+met nog een paar andere uit de buurt, zijn in een enkel oogenblik
+overdekt geworden met stortvloeden van kokend slijk en water; de
+eerste buitendien nog getroffen door een massa steenen en heete
+asch. Deze ramp heeft aan ongeveer 1500 slachtoffers te Morne-Rouge
+het leven gekost en aan 400 te Ajoupa-Bouillon. In laatstgenoemd dorp
+is het zuidelijk deel gespaard gebleven, en enkele bewoners hebben,
+ondanks de raadgevingen, hun bij herhaling toebedeeld, hun huizen weer
+betrokken. Ik heb gelegenheid, met een van hen te praten, een man,
+die, in zijn huisje opgesloten, de ramp heeft overleefd.
+
+De wolk, die volgens hem bestond uit heete asch en kokend water,
+zonder eenige toevoeging van steenen, kwam van den berg naar beneden
+met verwonderlijke snelheid, alles wat zij op haar weg vond, op
+zij schuivend en vernielend. Veel menschen werden oogenblikkelijk
+verstikt; anderen kregen afgrijselijke wonden, waarin de asch
+een korst vormde. Er waren er, die neus en ooren hadden verloren
+en verscheiden van deze ongelukkigen bezweken na eenige dagen van
+afschuwelijk lijden. Als men zich tusschen de ruïnen beweegt en een
+blik werpt op de hoopen puin, is het, of men de uitwerking van een
+cycloon vóór zich ziet. Er zijn huizen totaal versplinterd, alsof ze
+in een vijzel waren fijngestampt.
+
+Van Morne-Rouge, dat coquette dorpje, dat ieder toerist vroeger
+ging bezoeken, is nu niets anders over dan een deel der kerk en een
+paar huizen.
+
+Voordat ik Lorrain weer bereikte, hield ik mij te Assier op,
+waar de heer Lacroix een tweeden post heeft opgericht, om den
+gevaarlijken buurman te kunnen observeeren. Het hoofdobservatorium
+is bij Fond-Saint-Denis op een hoogte, van waar men het verwoeste
+gebied geheel beheerscht; het is een soort van kazemat, een echt
+fort, met den ingang natuurlijk aan de van den vulkaan afgekeerde
+zijde. Men kijkt er op een deel van den krater, en onophoudelijk wordt
+de bewaking volgehouden. Elken dag wordt een bulletin naar Fort de
+France getelefoneerd, waar het wordt aangeplakt en van waar het wordt
+bekend gemaakt in alle gemeenten van het eiland.
+
+Toen ik in Assier was, stond de post onder leiding van den franschen
+zeeofficier Le Cerf, die zoo vriendelijk was mij te vergezellen op mijn
+tocht door de omstreken. Ik daal zelfs af in de kleine onderaardsche
+schuilplaats, waarvan de toegang door een zeer stevige steenen deur
+is afgesloten en die in geval van onraad dienst moet doen. Nog had ik
+het geluk, te Assier bij toeval den top vrij van damp te zien; maar de
+beide vingers zijn verdwenen; ik zie nu slechts een reuzensuikerbrood,
+dat opsteekt in de lucht.
+
+De brave gendarmen deelen mij, zoowel te Lorrain als op de andere
+plaatsen, waar ik hun gastvrijheid heb genoten, zeer aangrijpende
+bijzonderheden mee omtrent allertreurigste tooneelen, die zij hebben
+bijgewoond. Hun taak is zwaar geweest en hun toewijding is alle
+lof waard. Velen van hen zijn omgekomen, zoowel te Saint-Pierre
+als te Morne-Rouge, en herhaaldelijk hebben zij geweervuur moeten
+doorstaan van plunderende benden. Bedreigd door den vulkaan en
+tevens door de gloeiend heete en gespleten terreinen, waar zij van
+den morgen tot den avond moesten bezig zijn en vaak ook 's nachts,
+gebroken van vermoeienis, waren zij maar blij, als ze hier en daar een
+gewonde ontdekten, die nog door dadelijke hulp misschien te redden
+was. Als deze flinke kerels er niet waren geweest, zou er veel meer
+geplunderd zijn, en tal van ongelukkigen, die geen hulp kregen en
+geen lafenis, zouden omgekomen zijn, zonder dat een menschenoor
+hun klachten en hun smartkreten opving. Het ambt van gendarme in
+de koloniën is een moeilijke post, vooral omdat men ieder uur en in
+allerlei weêrgesteldheid naar groote afstanden kan worden geroepen,
+en eerst na zes jaren dienst heeft deze bescheiden landsdienaar recht
+op een verlof van zes maanden, terwijl de kantoorman, eenige uren per
+dag over zijn lessenaar gebogen, en bijna altijd door de politiek in
+beslag genomen alsook door de zorg, zijn sigaret niet te laten uitgaan,
+eindelooze malen verlof krijgt...... tot herstel van gezondheid!
+
+Mijne vrienden, de gendarmen, vinden nog den tijd, om in hun vrije
+oogenblikken een tuintje in orde te houden en een formeel tegenbewijs
+te leveren tegen de bewering van de ledigloopers, dat het klimaat
+niet geschikt is voor het kweeken van europeesche groenten. Ik
+zie die echter niet enkel groeien, maar ik proef ze aan den disch,
+zoowel knolletjes als doperwten, tomaten, salade, wortelen, kool en
+druiven zelfs.
+
+"En de slang, de beruchte Trigonocephalus, de gevaarlijke met den
+driehoekigen kop, die eertijds altijd op Martinique onderwerp van
+gesprek was, komt die nog evenveel voor als vroeger?" vroeg ik op een
+dag aan een brigadier, die mij vergezelde op een uitstapje te paard,
+waar we een met dicht struikgewas bezet terrein hadden te passeeren.
+
+"Veel minder dan vroeger," zei hij mij, "sedert men hier en op
+Sint-Lucia den ichneumon heeft ingevoerd, die onrustbarend snel in
+aantal toeneemt en een ware slachting aanricht onder de gevaarlijke
+kruipende dieren. Maar diezelfde ichneumon, die geen slangen genoeg
+meer vindt om te verslinden, begint nu kippen te verorberen en wordt
+de schrik van den landbouw."
+
+De weg van Lorrain naar La Trinité is zeer schilderachtig en loopt
+aan dezen kant van 't eiland langs de altijd fel bewogen zee. Vaak is
+Marigot het eenige punt aan deze kust, waar men aan land kan gaan. Toen
+ik er passeerde wendde zich een schoener naar de baai; maar de vlag,
+juist door een beambte aan de haven geheschen, geeft aan, dat ze moet
+terugkeeren. Mijn koetsier vertelt mij, dat men dikwijls, om fusten
+rhum te kunnen inschepen, ze in zee moet werpen en ze dan met een
+boot al duwend naar het schip moet brengen, waar ze aan boord worden
+genomen. Na de verwoesting van Saint-Pierre hebben verscheidene in
+deze streken gevestigde planters van suikerriet het plan opgevat,
+een nieuwe stad in 't leven te roepen op de oostkust of ten minste
+de inrichting van een groote haven te La Trinité te ondernemen. Ik
+heb echter ter plaatse vernomen, dat men hiervoor weinig steun vindt
+bij de autoriteiten. Maar wat zou een spoorweg, die Fort de France
+met de oostkust verbond, groote diensten bewijzen en wat zou hij een
+zegen zijn voor de ontwikkeling der kolonie! Helaas! De spoorwegen
+worden, naar het schijnt, op dit arme Martinique nog ad calendas
+graecas verschoven.
+
+Ik word te Sainte-Marie verwacht door een vriendelijken planter,
+die mij te déjeûneeren heeft gevraagd, en die vóór den eten mij zijn
+groote bezitting rond leidt. Hier zie ik ten minste wijde velden
+suikerriet en word er vervoerd in een klein wagentje op rails met smal
+spoor, dat "truc" heet en door een muilezel wordt getrokken. In dit
+gastvrij huis ben ik in gezelschap met een eerbiedwaardig grijsaard,
+die met zijn vrouw en twee dochters bij zijn schoonzoon inwoont,
+eigenaar van de suikerplantage. Hij is wel echt een slachtoffer van de
+uitbarsting van den vulkaan, een door de ramp getroffene, zooals ik er
+verscheiden in de laatste weken heb ontmoet, volkomen geruïneerd door
+het gebeurde, vóór de catastrophe een welvarend man, thans tot den
+bedelstaf gebracht. Zijn bezitting te Prêcheur is geheel verwoest,
+en de ongelukkige lijdt alleen geen gebrek, omdat de familie zich
+over hem heeft ontfermd.
+
+Weldadigheid is hier op schitterende wijze aan den dag gelegd, zoodra
+de berichten van de ramp de harten luider hebben doen kloppen door
+de gansche wereld, en millioenen zijn gegeven, om de ongelukkigen
+te helpen. Wie zijn echter de werkelijk door de ramp getroffenen, en
+welke sommen heeft men aan hen uitgekeerd? En daarentegen, wie hebben
+'t meest geprofiteerd van de algemeene edelmoedigheid?
+
+Een zeer sectarische geest heeft bij de uitdeelingen den toon
+aangegeven. Vóór zij hulp verleenden, onderzochten de ambtenaren niet,
+hoe de gesteldheid van het slachtoffer, maar welke zijn politieke
+overtuiging was, want alles is politiek in dit arme land, en de
+blanke bevolking, die gestadig in aantal teruggaat, wordt overstemd
+door de meer en meer veldwinnende negerklasse. Die menschen zijn
+kiezers vanaf den man, die eenig onderwijs genoten heeft, tot den
+eersten den besten straatslijper, die u onbeschaamd aanstaart,
+die allerlei gebreken heeft, niets liever wil dan stelen en wiens
+traagheid en onverschilligheid aan het ongeloofelijke grenzen. De
+uitbarstingen van den Mont-Pelé zijn een bron van inkomsten geworden
+voor die bende leegloopers, die maar al te blij zou zijn, als zoo'n
+ramp zich herhaalde.
+
+Wat hebben zij, met uitzondering van een klein aantal van hen,
+verloren? In 't geheel niets, omdat zij niets bezaten dan de enkele
+vodden, die zij om zich hadden hangen en omdat hun behoeften zeer
+beperkt waren; zij zijn plotseling welvarend geworden doordien zij
+gratis voedsel, woning en kleeding kregen. Een schip, dat van Fort
+de France kwam, heeft geen arbeiders kunnen krijgen, om de lading
+te lossen, want de door de ramp getroffenen weigerden te werken,
+zelfs voor vier francs per dag. Een boot, uit Amerika gekomen met
+levensmiddelen, verkeerde in hetzelfde geval; de bemanning heeft toen
+zelve het werk moeten verrichten. Daarentegen vonden de toeristen
+altijd gidsen gereed, zooveel ze maar verlangden, om hen te vergezellen
+naar de ruïnen van Saint-Pierre; dat was een middel om op de verboden
+terreinen te komen en daar ongemerkt hun slag te slaan.
+
+De politiek, de verkiezingen, ziedaar de spil, waar alles om draait. Er
+moesten den 9den Mei verkiezingen te Saint-Pierre plaats hebben; men
+wilde niet, dat de bevolking de stad zou verlaten ondanks het dreigende
+gevaar. De commissie van geleerden(!) stelde haar gerust en beweerde,
+dat er niets te vreezen was. De verwoesting van de fabriek Guérin,
+de hevige overstroomingen van de Rivière Blanche, de ontploffingen
+in den vulkaan, al die onrustbarende voorteekenen, die het een na
+het ander zich voordeden, waren onbeteekenende incidenten. En den
+volgenden dag waren tweeduizend blanken, kooplieden met hun gezin, zij
+die tezamen het crediet en de traditie in de stad vertegenwoordigden,
+de slachtoffers der gruwelijke ramp geworden.
+
+Bij mijn vraag aan verschillende blanken en creolen, hoeveel zij
+ontvangen hadden van de weldadigheidsmillioenen, was het antwoord
+steeds precies hetzelfde: niets, volstrekt niets. Ik heb te Fort de
+France een ouden planter gesproken, dien ik op een vorige reis had
+ontmoet, en die nu geheel geruïneerd was. Hij mocht zich gelukkig
+rekenen, omdat hij een bescheiden plaats als employé in een handelshuis
+had gekregen, terwijl een neger, die vroeger bij hem in dienst was
+geweest en die nooit een stuiver had bezeten, thans in omstandigheden
+verkeerde, die hij zich nooit had kunnen droomen, in zijn soort een
+renteniertje met een huis en twee hectaren gronds. En hoeveel van
+de millioenen is er gebruikt voor de verkiezingspropaganda? Zelfs
+gedurende de ramp en daarna waren de autoriteiten vol van dit eene:
+de verkiezingen.
+
+Alleen de inboorlingen hebben van het vette hapje geprofiteerd;
+beheerders van de fondsen hebben een deel van den buit weten te
+bemachtigen. Een dorpsburgemeester, verkiezingsagent, die op den
+voorgrond trad, had de opdracht gekregen, zorg te dragen voor het
+onderhoud van twee duizend slachtoffers der ramp; hem werden zeventig
+centimes per hoofd en per dag verstrekt. Die weldoener tegen contante
+betaling wist het zoo in te richten, dat hij ze in 't leven hield
+met twee of drie stuiver per dag en aldus vergaarde hij een aardig
+spaarpotje voor zijn ouden dag.
+
+De tegenwoordige gouverneur, de heer Lemaire, van wien het alle
+eerlijke menschen spijt, dat hij niet vroeger is gekomen, om den
+Augiasstal te reinigen, heeft een zware taak, en hoewel hij de
+goedkeuring wint van allen, die belangstellen in den vooruitgang der
+kolonie, staat hij bloot aan de aanvallen der pers, die hem heftige
+beleedigingen toevoegt. Ook komt hij natuurlijk in botsing met de
+leegloopers, die bij de anarchie van eenige maanden zijde hebben
+gesponnen. Zijn plaats daar is geen sinecure, dat heb ik kunnen
+waarnemen gedurende de maand, toen ik op het eiland vertoefde.
+
+Het is mij dikwijls gebeurd, dat ik aangesproken werd door een neger
+of een negerin, die een aalmoes vroeg. Die lastige wezens zeggen
+dan met huilerige stem, dat ze tot de verongelukten behooren,
+en hebben mogelijk gewoond ergens heel ver van het tooneel der
+ramp verwijderd. Men zou meenen in het Oosten te zijn, waar altijd
+"baschish" wordt gevraagd.
+
+De gouverneur is met allen mogelijken ijver zich gaan toeleggen
+op het stichten van nieuwe dorpen en centra van landbouw voor wie
+werken willen en zich weer een positie willen veroveren. Er zijn
+daarvan reeds zes of zeven, en ik heb aan de voornaamste een bezoek
+gebracht. In het begin was het aantal zwarten van goeden wille heel
+klein; ze gaven de voorkeur aan een bedeeling in geld, waarbij ze in
+luiheid hun dagen konden slijten. Maar toen ze zagen, dat de tijd van
+giften en gaven voorbij was, heeft een zeker aantal van hen besloten,
+de spade ter hand te nemen en onder goed ingericht toezicht het huis,
+de gereedschappen en het hoekje grond te aanvaarden, die hun gratis
+worden verstrekt. Te Tivoli, op den weg naar Balata, ga ik door een
+gloednieuw dorp, van ongeveer 150 H.A. oppervlakte, waar een duizendtal
+inwoners over 170 zindelijke huisjes zijn verdeeld.
+
+Daar ik het Zuiden van Martinique niet ken, neem ik met ingenomenheid
+de uitnoodiging aan van den heer Lemaire, om hem te vergezellen op
+een inspectiereis, die hij heeft te maken. Aan boord van de Jouffroy
+begeven wij ons naar Trois-Ilets en naar Anse d'Arlet. Het eerste is
+de geboorteplaats van Joséphine de Beauharnais; op eenigen afstand
+van het dorp wijst men u nog het nu geheel vervallen huis, waar zij
+het eerste levenslicht aanschouwde, terwijl de oude dorpskerk het
+graf van haar moeder bevat. De streek is weinig bewoond en ik ontdek
+slechts schaarsche sporen van landbouw, ofschoon men kan zien, dat
+de grond overal vruchtbaar is. Als ik het laatste jaarverslag van de
+kolonie opsla, vind ik slechts een opbrengst van 40 millioen kilo
+suiker, 14 1/2 millioen liters tafia en rhum en bijna 1/2 millioen
+kilo cacao. Anders niets. Dit diepe verval staat niet met economische
+toestanden in verband, maar met traagheid en gebrek aan geest van
+initiatief bij de bewoners.
+
+Te Trois-Ilets stelt de maire aan den gouverneur de eenige vrouw voor,
+die de ramp van Saint-Pierre heeft overleefd. Aan den buitenkant der
+stad wonend en verschrikt door de nadering der wolk, heeft zij zich
+in haar huis gebarricadeerd en is onder een tafel flauw gevallen. Tot
+bewustzijn gekomen, zag ze alle leden van haar gezin dood om haar
+heen liggen. Ofschoon ze hevig gebrand was, is ze door de zorgen,
+die men aan haar heeft besteed, ten slotte behouden gebleven. In zulk
+een ongelukkige kan men belang stellen; zij is wat anders dan die
+lastige individuen, die mij vervolgden met hun eeuwig: "Een kleine
+gave! Door de ramp getroffen! enz."
+
+Te Anse d'Arlet heb ik, terwijl de gouverneur een onderhoud heeft met
+de dorpsautoriteiten, nog een mooie gelegenheid voor zedestudiën. Op
+drie verschillende plaatsen passeer ik groepjes, die in levendig
+gesprek zijn. Het onderwerp der discussie is niet moeilijk te raden,
+'t is altijd politiek, hun eenig stokpaardje, waarop zij van 's morgens
+tot 's avonds draven. Als ik dan, bij het aanhooren van de verhandeling
+van een ouden neger, niet nalaten kan te glimlachen, werpt de man
+mij een woedenden blik toe en voegt erbij: "Ik zeg, wat ik wil; ik
+ben even goed kiezer als jij." Wanneer zal men in regeeringskringen
+eens begrijpen, dat het stemrecht, aan al die zwarten geschonken,
+een anomalie, een dwaasheid is, en dat de politiek de kanker is,
+die knaagt aan de ontwikkeling en de welvaart der arme koloniën?
+
+Als de neger van Martinique nog alleen maar de geïncarneerde luiheid
+vertegenwoordigde, zou men hem kunnen beschouwen als een drukfout
+in het boek van de natuur, maar dit treurige product meent, dat hij
+onze gelijke is en de wetten stijven hem in die opvatting, want zij
+erkennen hem als zoodanig. Hij is kiezer, dit wezen zonder opvoeding
+en onderwijs, verstoken van zedelijkheidsgevoel en van wat niet al
+meer! Wat doen de Engelschen en Nederlanders er toch goed aan, dat zij
+hen op hun rechte waarde schatten, dat ze in de rechtbanken slechts
+europeesche magistraatspersonen plaatsen, aan de inboorlingen geen
+stemrecht verleenen en 't stellen zonder Eerste en Tweede Kamerleden
+uit de koloniën!
+
+
+
+II
+
+Nadat ik alle ellende en alle gruwelen van de ongeëvenaarde natuurramp
+met de gruwelijk vele sterfgevallen heb gezien, rust ik drie dagen uit
+op een ideaal eiland, Trinidad, dat een zeer gunstige tegenstelling
+vormt met het pas verlaten oord. Ik vind er een zeer comfortabel hôtel,
+goede rijtuigen, electrische trams, een politie op zijn europeesch,
+die den neger in bedwang weet te houden. Een uitstekende boot, annex
+aan de Royal Mail, brengt mij vervolgens naar Tabago, daarna naar
+Grenada en ten slotte naar Sint-Vincent, waar een ramp, gelijk aan
+die van Martinique, bijna de helft van het eiland heeft verwoest.
+
+Sint-Vincent is een der kleinste eilanden van de Antillen; het is
+slechts 27 K.M. lang van 't Noorden naar het Zuiden en de gemiddelde
+breedte bedraagt maar 17 K.M. Na van Grenada te zijn vertrokken,
+vaart men langs een geheele reeks van kleine, slechts zeer schaars
+bewoonde eilandjes. De hoofdstad van Sint-Vincent, Kingstown, ligt
+op het zuidelijk uiteinde; het is een onbeteekenend stadje. Buiten
+Château-Belair op de westkust en Georgetown op de oostkust, heeft het
+eiland enkel nog een paar kleine dorpjes; de totale bevolking blijft
+nog een weinig beneden vijftig duizend zielen.
+
+In vroegeren tijd waren de suikerplantages er betrekkelijk bloeiend;
+nu beteekenen ze weinig. De planters doen in hoofdzaak aan den
+verbouw van arrowroot; het zetmeel van den wortel wordt gebruikt bij
+de bereiding van cacao en chocolade en doet in de apotheken dienst;
+wat het eiland aan maniok, cacao en vruchten oplevert, is van weinig
+belang. Nauwelijks een derde van den grond is in cultuur, ook al
+doordien een groot gedeelte van het eiland ingenomen wordt door een
+vulkanenketen, waar op vele plaatsen de natuur een woestijnkarakter
+draagt. Verscheiden toppen reiken tot een hoogte van 600 à 1000 M;
+de voornaamste, de Soufrière, in het Noorden, juist op dezelfde plek
+als de Mont-Pelé op Martinique, bereikt 1130 M.
+
+De eilanden Grenada en Sint-Vincent hebben denzelfden gouverneur, die
+om beurten op het eene en het andere eiland verblijf houdt, het meest
+op Grenada. Tijdens zijn afwezigheid wordt de leiding der staatszaken
+toevertrouwd aan een administrateur, die in het gouvernementshuis
+woont. Ik haast mij, den heer Cameron een visite te brengen, want
+de gouverneur, Sir Robert Llewellen is op het oogenblik op Grenada
+geïnstalleerd, en hem den brief ter hand te stellen van het ministerie
+van koloniën te Londen, mij in zijn welwillendheid aanbevelend. De
+heer Cameron stelt zich op de hoffelijkste manier te mijner beschikking
+en biedt mij in het regeeringsgebouw gastvrijheid aan.
+
+Om in het verwoeste gebied te komen, zal ik mij in een boot naar de
+westkust hebben te begeven tot Château-Belair, en later per rijtuig
+moeten gaan naar Georgetown op de oostkust, waarbij ik het eiland op
+het breedste gedeelte doortrek, van de kust die onder den wind is tot
+de windkust toe. Ik zal dezen keer reizen, niet met den beminnelijken
+heer Lacroix, maar met een geleerden Duitscher, den heer Sapper,
+[1] dien ik reeds op Martinique had ontmoet en die op een studiereis
+naar de beide eilanden is uitgezonden, nadat hij de vulkanen van
+Guatemala heeft bezocht. Wij hebben het noodige proviand meegenomen,
+en wij vertrekken vroeg in den morgen uit Kingstown in een roeiboot
+met krachtige mannen aan de riemen.
+
+Terwijl we dicht langs de kust voeren, kreeg ik een indruk van de
+geweldige schokken en woelingen, waarvan Sint-Vincent het tooneel moet
+zijn geweest in ver achter ons liggende eeuwen. Het eiland is eerst
+in 1498 door Columbus ontdekt, en de geschiedenis gewaagt slechts
+van één hevige uitbarsting in 1812. Hier heeft men mij evenals op
+Martinique boeken laten zien en geschriften, die van den Soufrière
+en den Mont-Pelé spreken als van uitgedoofde vulkanen!
+
+Wij gaan voorbij lagen lava van vele meters hoogte, in twee
+verdiepingen liggend, waartusschen een laag plantengroei duidelijk
+aantoont, dat er waarschijnlijk eeuwen zijn verloopen tusschen de
+vorming van het eerste plateau en die van het tweede.
+
+Op enkele plaatsen bevat de compacte massa tufgesteenten en groote
+steenen, hoopen asch, tot een vaste substantie geworden, zelfs
+zoogenaamde bommen, gloeiende kogels, als de vulkaan ook verleden
+jaar heeft uitgeworpen. Het is gemakkelijk te zien, dat die vroegere
+uitbarstingen gepaard zijn gegaan met sterke lavastroomen, 't geen
+in 1902 noch hier, noch op Martinique het geval is geweest.
+
+Wij komen te Château-Belair. Er is geen hôtel, maar toch een woning
+voor vreemdelingen, een rest-house, als de Engelschen zeggen. Het
+ziet er zeer zindelijk uit en dient tot verblijfplaats voor de
+weinige vreemdelingen, die aankomen, alsook tot politiebureau, post-
+en telegraafkantoor. Een vriendelijke bediende brengt mij in een
+behoorlijke kamer, pakt mijn voorraad uit en voltooit het menu van
+mijn maaltijd met versche eieren en thee. De duitsche geoloog geniet
+gastvrijheid bij een wesleyaanschen geestelijke, die in de plaats
+woont en brengt den avond met zijn gastheer door, waarbij zij samen
+toebereidselen maken voor de bestijging van den Soufrière op den
+volgenden dag. Daar ik de volharding en het uithoudingsvermogen van
+den echten Alpenbeklimmer mis en noch den moed, noch den wensch heb,
+mij te wagen aan een zoo gevaarlijke expeditie, zal ik slechts tot
+een zeker punt met hen meegaan. Ik ben bij 't eerste aanbreken van
+den dageraad al bij den steiger, waar het bootje ons wacht.
+
+Weer een lavakust met veel bazalt; iets verder doen zich plateaux
+voor, vol asch, waarop de resten van een paar fabrieken zijn te zien,
+verwoest bij de uitbarsting van 7 Mei. De roeiers zetten ons af in een
+bocht, en wij beklimmen een wand, uit min of meer vast geworden asch
+bestaande, en waarin wij treden uithouwen met onze houweelen, steunend
+op onze stokken. De top van den vulkaan is in dampen verscholen, en
+de hellingen zijn verlengd in een dikke laag asch, die buitendien de
+geheele vlakte overdekt.
+
+De asch is over 't algemeen van een grijze kleur, hier en daar vrij
+donker van tint en is afkomstig van de laatste uitbarstingen. Die
+van 7 Mei had juist de parelgrijze kleur der asch van den Mont-Pelé,
+ook bij latere uitbarstingen steeds die tint vertoonend, en voelt
+bij aanraking verrassend zacht aan, zoo iets als poudre de riz. Veel
+asch van den Soufrière uit de maanden Juni, September en October is
+korrelig; ik heb er in de buurt van Georgetown wel opgeraapt, die den
+indruk maakte van jachthagel. Sedert ik in Europa ben teruggekeerd, is
+er nog op Sint-Vincent een vrij hevige uitbarsting geweest, namelijk
+den 22sten Maart. De gouverneur heeft mij een staaltje gestuurd van
+de toen in de stad Kingstown zelve gevallen asch; die was heel fijn,
+bijna zwart en vertoonde een lichten metaalglans.
+
+Ik ben één en al verbazing over de woestijn, die zich naar alle kanten
+uitstrekt, en een paar uur lang loop ik in verschillende richtingen,
+voorzichtig om de spleten, die de grond vertoont. De hevige regens van
+zomer en herfst hebben de enorme laag asch gescheurd en gespleten en in
+die massa, die daar zich uitbreidt, zoo ver het oog reikt, hebben ze op
+sommige plaatsen echte kloven doen ontstaan. Mijn metgezellen zijn al
+lang weggegaan met een zak op den schouder en den met ijzer beslagen
+stok in de hand. Ik bereik weer het strand, en mijn roeiers krijgen,
+nadat ze mij naar Château-Belair hebben teruggebracht, de opdracht,
+naar de baai terug te keeren en de terugkomst van de bergbestijgers
+af te wachten.
+
+Château-Belair, dat gespaard was bij de uitbarsting van 7 Mei, daar die
+haar uitwerking had doen gevoelen drie kilometer meer naar het Noorden,
+is minder gelukkig geweest een veertien dagen later. Een regen van
+gloeiende brokken en steenen heeft alle daken vernield, maar ze waren
+bij mijn bezoek al voor het meerendeel vernieuwd. Er zijn geen dooden
+gevallen, wel werden velen gewond. Het verwoeste deel van Sint-Vincent
+wordt begrensd door een lijn, die bijna recht van 't Westen naar het
+Oosten loopt. Het geheele noordelijke deel, dat ik op 45 procent van
+'t eiland schat, is totaal verwoest; het zuidelijk gedeelte, dat dan
+55 procent zou zijn, is ongedeerd gebleven. De verwoeste oppervlakte
+wordt op 48 vierkante mijlen geschat door professor Hovey, terwijl
+hij haar op Martinique op 36 rekent. De engelsche mijl is 1609 M.
+
+Deze schatting ten opzichte van Martinique leidt mij tot de opmerking,
+dat men zich gewoonlijk een zeer overdreven denkbeeld vormt van de
+afmeting der verwoeste streek. Dat stuk is voor de totale oppervlakte
+van Martinique, wat Bretagne en een deel van Normandië voor heel
+Frankrijk zouden zijn.
+
+Toen ik tegen zonsondergang eens naar den horizon keek, zag ik bij de
+bocht van een rots de boot, die de beide moedige onderzoekers thuis
+bracht. Terwijl de heer Sapper zijn zak met vulkanische materie, op
+den tocht verzameld en die minstens 25 K.G. weegt, neerzet, vertelt
+hij mij bijzonderheden van de gevaarlijke bergbestijging. De krater,
+dien hij met zijn metgezel bijna geheel is rondgetrokken, heeft zich
+nog al genadig getoond in dien zin, dat een luchtstroom, die de nevels
+verjoeg, de kanten heeft blootgelegd. De uitbarsting heeft inderdaad
+plaats gehad uit den oudsten krater, den grooten.
+
+De monding is ongeveer 5 K.M. in omtrek en 150 M. diep; vroeger zag
+men in de diepte een melkkleurig meer.
+
+Hoewel de uitbarstingen van Mei het hebben geledigd, heeft zich
+sedert dien tijd een ander meer gevormd, dat naar schatting 600 of
+630 M. boven het niveau der zee moet zijn gelegen. De kleur van het
+water is zwartachtig door de massa asch, die erin uitgestort is. Op
+eenigen afstand van den grooten krater is er een kleinere; die werkte
+in 1812 bij de uitbarsting van den Soufrière, de laatste eruptie vóór
+de groote ramp van 1902.
+
+De heer Sapper had de aanwezigheid geconstateerd van verscheiden
+fumarolen in den omtrek van den krater, en hij had zich op één
+plek omringd gezien door uit den grond opstijgende verstikkende
+dampen. Datzelfde was waargenomen door de geleerde Amerikanen, de
+professoren Hovey en Heilprin, die beiden bij herhaling den vulkaan
+hebben bestegen tijdens hun verblijf op het eiland, in Mei en Juni.
+
+Wat de hoeveelheid asch betreft, op 't eiland Sint-Vincent gevallen,
+die is veel grooter dan de massa, die het noorden van Martinique
+heeft bedekt. Ik zal er later iets van zeggen bij het bezoek aan
+de omstreken van Château-Belair. Een engelsch schip, dat zich 275
+mijlen ver naar het Zuiden bevond, acht uur na de uitbarsting van
+7 Mei, heeft op het dek een halven centimeter hoogte opgevangen, en
+een amerikaansch zeilschip bijna één centimeter, toen het den dag na
+de uitbarsting van 6 Juni zich 102 mijlen ten westen van Martinique
+bevond. Drie uren lang voer dat schip door een wolk van stof. De heer
+Hovey, die denzelfden dag te Georgetown was, heeft die wolk gezien en
+schat haar hoogte op meer dan 2000 M. boven de zee. Schokken, door de
+uitbarsting veroorzaakt, zijn waargenomen tot Sint-Kitts en Trinidad.
+
+De gouverneur, dien ik later het genoegen heb gehad op 't eiland
+Grenada te ontmoeten, heeft mij verteld, dat hij op 7 Mei aan zijn
+schrijftafel zat, toen de eerste uitbarsting van den Soufrière
+weerklonk. Hij meende, dat het een oorlogsschip was, dat onverwachts
+aankwam en 't gewone kanonschot loste. Maar toen de donderslagen
+aanhielden, vroeg hij den persoon, die bij hem zat te werken, eens te
+gaan informeeren, "of er een heel eskader was gekomen!" De geleerden
+zijn het er nog niet over eens, hoe hoog de asch in de lucht is
+geslingerd, en de beweringen van de enkele waarnemers, die op beide
+eilanden de formidabele uitslingering van die stoffen hebben gezien,
+zijn niet afkomstig van in voldoende mate betrouwbare personen,
+om de juiste kromme te kunnen aangeven.
+
+Maar vast staat, dat die asch tot ontzagwekkende hoogte is opgedreven,
+en dat zij boven de grens, waar de passaatwinden merkbaar zijn,
+gedreven is geworden in een geheel tegenovergestelde richting. Als
+de asch slechts tot matige hoogte was opgevoerd, zouden de winden,
+die in het gebied der Antillen heerschen, haar naar het Westen hebben
+gestuurd, terwijl juist het ten oosten gelegen Barbados er het diepst
+onder bedolven is geworden.
+
+Een geneesheer op dat eiland, verbaasd over de hoeveelheid asch, die
+op zijn grond viel, breidde een beddelaken uit over een grasveld,
+in zijn tuin. Twee dagen later kon hij, na de grijze massa, die op
+het laken lag, te hebben verzameld en gewogen, gemakkelijk uitrekenen,
+hoeveel asch in datzelfde tijdsverloop op het geheele eiland moest zijn
+gevallen. Hij kwam tot de slotsom, dat het twee millioen ton geweest
+moet zijn. Sint-Lucia, ten noordoosten van Sint-Vincent gelegen,
+heeft asch opgevangen zoowel van den Soufrière als van den Mont-Pelé,
+en bij de hevige Soufrière-uitbarsting van 3 September bleef de
+helft van Martinique nog den geheelen morgen van den volgenden dag
+in een halve duisternis gehuld door de onmetelijke stofwolk, die van
+Sint-Vincent erheen overwoei.
+
+Ik heb een aanbevelend schrijven voor een planter, tijdelijk gevestigd
+dichtbij Château-Belair, wiens bezitting voor een deel verwoest
+is geworden bij de ramp van 7 Mei. Die vriendelijke eigenaar, de
+heer Macdonald, dezelfde die den heer Hovey vergezelde bij diens
+eerste bestijging van den Soufrière, is zoo goed met mij een rit
+te paard te doen ten noorden van het dorp. Wij brengen een bezoek
+aan de plaatsen, waar vroeger de dorpen Richmond en Waliboe hebben
+gelegen aan rivieren van denzelfden naam. Er is geen spoor meer over,
+noch van de rivieren, noch van de dorpen; alles is begraven geworden
+onder diepe aschlagen, nadat het vuur de huizen had verteerd in een
+even heftige en plotselinge ontbranding als bij Saint-Pierre zich had
+voorgedaan. Toch hebben in deze streken de bewoners zich bijtijds
+kunnen redden met uitzondering van een klein aantal ongelukkigen,
+die bij de ramp het leven hebben gelaten.
+
+In de beide dorpen zie ik de overblijfselen van suikerfabrieken,
+waarvan alleen een paar brokken muur nog staan en waarbij het verbogen
+en geroeste ijzerwerk omhoog steekt uit den chaos. Onmiddellijk
+bij de fabriek te Richmond ziet men de ruïnen van de woning des
+eigenaars. Wij hebben op sommige plaatsen ware duinen te beklimmen;
+de asch ligt enorm hoog opgestapeld. De heer Macdonald wijst mij een
+berg asch van wel twaalf meter hoog. De meeste der hoopen staan als
+heuveltjes op een vroeger geheel vlak terrein; verderop zie ik heele
+aschvelden met bobbels en hoogten en ook met breede, diepe spleten,
+veroorzaakt door de stortregens van de laatste maanden van het jaar. Ze
+zijn elders weer door de regens, waar een felle zonneschijn op volgde,
+veranderd in een harde, weerstandbiedende substantie.
+
+Mijn geleider deelt mij veel bijzonderheden mee over de
+reeks verschijnselen, die de laatste maanden zich op 't eiland
+hebben voorgedaan. Hij is er steeds gebleven en heeft sedert de
+eerste uitbarsting in Mei het eiland in verschillende richtingen
+doorkruist. Het geheele noordelijke gedeelte is verwoest en is nu
+te vergelijken bij een onmetelijk braakliggend terrein. Daar woonden
+nog afstammelingen van den ouden volksstam der Caraïben, waarvan ook
+eenige weinige vertegenwoordigers op Sint-Lucia en Dominica wonen. Op
+den 7den Mei en volgende dagen heeft de regen van asch en kokend water
+eigenlijk onafgebroken voortgeduurd. Het water van de zee was zoo warm
+in de buurt van Sint-Vincent, dat een schipper, die zich op twee mijlen
+afstands van de noordkust bevond, zich de hand bijna brandde, toen hij
+de temperatuur van het water eens wilde onderzoeken. Tallooze doode
+visschen lagen in mijlenlange rijen aan de oppervlakte. Zij moeten
+evenals op Martinique door onderzeesche uitbarstingen gedood zijn.
+
+De stoffen, die in September uit den vulkaan zijn gekomen, waren
+van uiteenloopenden aard. Behalve lapilli, de slakken, die er als
+steentjes uitzien, waren het asch en steenen en conglomeraten, terwijl
+men uit den hoofdkrater een breeden stroom van een geelachtige stof
+heeft zien komen, hoofdzakelijk uit zwavel bestaande. Die vloeibare
+massa ging in breede, zigzaglijnen bij den berg neer en liep in
+zee, waar zij ten gevolge harer hooge temperatuur een dof gesis
+veroorzaakte en wolken damp deed opstijgen. De zee was over een
+onmetelijke oppervlakte geel en geleek 's nachts op een stroom van
+zilver. Volgens een reiziger, dien ik op Sint-Lucia ontmoette en die
+zich aan boord bevond van een engelsche paketboot, was de aanblik
+van die vloeibare massa's, die langs de zijden van den vulkaan zich
+voortbewogen, allermerkwaardigst. De maan en de sterren wierpen er een
+zilveren schijnsel over; het leek, of men in Zwitserland was, waar
+'s avonds de watervallen worden verlicht met Bengaalsch vuur. Eerst
+hield men die brandende massa voor lavastroomen, en eerst later heeft
+men ingezien, dat bij geen der uitbarstingen van het vorige jaar lava
+zich heeft vrijgemaakt, noch uit den Soufrière, noch uit den Mont-Pelé.
+
+De ontploffingen, waarmee de uitbarstingen van de maand September
+vergezeld gingen, zijn zoo hevig geweest, dat te Kingstown de bewoners
+doodelijk ontsteld waren, terwijl de electrische ontlading, die in
+de dampwolken plaats had, sterker was dan den 7den en den 18den Mei.
+
+Hoewel de geheele streek, die ik bereis, zich voordoet als een vlakte,
+waar alle plantengroei verdwenen is, waar de boomen weggemaaid en
+weggeveegd zijn als door den onmeedoogendsten van alle cyclonen,
+ontdek ik iets vreemds, dat ik ook in de omstreken van Saint-Pierre heb
+opgemerkt. Niet ver van Château-Belair hebben enkele boomen op ééne
+zijde de takken afgestaan tot op den stam, terwijl aan den anderen
+kant de takken nog groene bladeren dragen, 't leven aan den eenen,
+de dood aan den anderen kant.
+
+Wat mij ten zeerste heeft verwonderd, is dat de engelsche regeering
+tot nu toe nog niet het besluit genomen heeft, op 't eiland
+Sint-Vincent een observatiepost te vestigen. Het verband, waarin
+de beide vulkanen tot elkander staan, is nu wel boven allen twijfel
+verheven, en de waarnemingen, op Martinique en Sint-Vincent te doen,
+zouden elkander aanvullen, terwijl men wederkeerig elkaâr zou kunnen
+waarschuwen. Onlangs vernam ik, dat de heer Lacroix zich uitgesproken
+heeft ten gunste der vestiging van een post op Guadeloupe, waar men in
+de laatste tijden allerlei seismische verschijnselen heeft opgemerkt.
+
+Nu de samenhang tusschen de talrijke aardbevingen, die in 1902 een
+groot deel van het amerikaansche vasteland geteisterd hebben, en de
+uitbarstingen van Mont-Pelé en Soufrière tegenwoordig onbetwistbaar
+zijn, en nu zooveel seismische verschijnselen tusschen April en
+September zijn waargenomen in streken, zeer ver verwijderd van de
+plek, die ons nu bezighoudt, zoodat nog eens te meer bewezen is,
+dat er een nauwe betrekking bestaat tusschen uitingen, op duizenden
+kilometers afstands van elkander aan den dag getreden, nu is het
+vóór alles noodig, zooveel mogelijk op de waarschuwingen te letten,
+gegeven op die reeks van dichtbij elkaâr gelegen eilandjes, die als
+de kralen van een rozenkrans begint bij Grenada en eindigt aan de
+noordpunt van de Eilanden onder den Wind.
+
+Sint-Lucia, juist tusschen Sint-Vincent en Martinique gelegen, is
+verleden jaar gespaard gebleven, hoewel de oude krater op het eiland
+enkele teekenen van werkzaamheid gegeven heeft, en op Dominica is de
+bevolking herhaaldelijk opgeschrikt door meer of minder onrustbarende
+verschijnselen. Het schijnt dus zeker verstandig, dat men op zijn hoede
+zij, en dat men door alle middelen, waarover de wetenschap beschikt,
+nagaat, wat er daar voorbereid wordt in 't inwendige dier vulkanische
+gebieden, zoodat men, binnen de grenzen van het mogelijke, zal kunnen
+waarschuwen voor het gevaar, dat de bewoners dreigt.
+
+Evenals op Martinique heeft men op Sint-Vincent toevluchten
+voor de door de ramp getroffenen ingericht in den vorm van kleine
+dorpen. Ik heb er drie gezien, terwijl ik langs de kust ging tusschen
+Kingstown en Château-Belair, met ongeveer een honderdtal hutten. Ze
+zijn ingericht, zoo zei men mij, naar de plannen, door den heer
+Lemaire ontworpen. In een dier toevluchten hebben de verongelukten
+van Richmond een schuilplaats gevonden. De liefdadigheid heeft,
+zoowel voor Sint-Vincent als voor Martinique, over de geheele wereld
+gesproken. Ik heb geen bijzonderheden gehoord over de wijze, waarop
+de uitdeeling der verleende hulp op het britsche eiland is geschied.
+
+Voor zoover ik weet, heeft de fransche regeering zich niet gehaast,
+een in de Kamer voldoende som te doen aannemen, om de ongelukkigen van
+haar kolonie te hulp te komen, terwijl Engeland zich ernstig heeft
+beziggehouden met diegenen, die plotseling hun eigendommen vernield
+hebben gezien en die hun broodwinning hebben verloren. De eigenaar
+van een der suikerfabrieken, waarvan ik de puinhoopen heb gezien,
+heeft een ondersteuning van 600 pond sterling genoten en buitendien
+170 H.A. grond zich zien toegewezen. Daarbij heeft men hem de niet
+geheel verwoeste fabriek afgestaan van een anderen planter die bij
+de ramp is omgekomen, terwijl aan de kinderen van den overledene
+een som is uitgekeerd, gelijk aan de waarde van de onderneming en de
+terreinen. De engelsche regeering is gewoon, zich met de koloniën en
+de kolonisten te bemoeien; ik behoef er slechts aan te herinneren, dat
+bij den laatsten grooten cycloon op het eiland Mauritius het terstond
+bijeengeroepen Parlement de zending van één millioen pond sterling
+toestond. In 1891, toen een dergelijke ramp Martinique teisterde,
+leende de hoofdstad enkele millioenen, in jaarlijksche termijnen af
+te doen, zoo werd mij te Fort de France verteld.
+
+Nadat ik dat deel van de streek gezien heb, dat eenigszins toegankelijk
+is, besluit ik naar de hoofdstad terug te keeren. Weer langs de
+kust varend, de rotsen onderzoekend, de enorme, op elkaâr gestapelde
+lagen lava en conglomeraten, waar mijn boot langs gaat, kom ik tot
+het besluit, dat de schok van 1902, hoe verschrikkelijk hij ook
+geweest zij, niet te vergelijken is bij de geweldige omwentelingen,
+waarvan deze grond het tooneel is geweest in achter ons liggende
+tijden. Op Martinique heeft hetzelfde mij getroffen, als ik het oog
+liet gaan over de talrijke bergen, gegroepeerd rondom de oude haarden
+van vulkanische werkzaamheid, waar het eiland zijn ontstaan aan te
+danken heeft. Guadeloupe, Dominica, Sint-Lucia, Grenada verkeeren in
+hetzelfde geval; maar deze archipel is nog slechts sinds een viertal
+eeuwen bekend, zoodat de geschiedenis zwijgt over de titanische
+krachten, die vroeger er den grond hebben omgewoeld.
+
+De Soufrière wil mij ten afscheidsgroet nog een bewijs geven van zijn
+werkzaamheid, die nog niet tot rust is gekomen; op het oogenblik, dat
+de berg uit mijn oogen zal verdwijnen, zie ik een dichte wolk uit den
+krater opstijgen, in dikke dampkrullen zich oplossen en zoo langs de
+zijden van den vulkaan afglijden. De Engelschen hebben aan die wolken
+den naam van cauliflower, bloemkoolen, gegeven, en die vergelijking
+is tamelijk goed gekozen, als men let op den vorm, dien ze hebben bij
+'t verlaten van den krater.
+
+Georgetown, gelegen op de oostkust, dat is de windzijde, is moeilijk
+van uit zee te bereiken. De golven komen gewoonlijk onstuimig af op
+de rotsen, die een gordel vormen rondom dit gedeelte van het eiland
+en maken een landing buitengewoon moeilijk. Langs een vrij goeden weg
+van een twintigtal kilometers is de stad beter te bereiken. De heer
+Cameron is zoo welwillend geweest, voor mij te zorgen en het rijtuig,
+waarvan ik gebruik maak, zal te mijner beschikking blijven al den
+tijd, dien ik aan de tournée besteed. Een ambtenaar uit Kingstown,
+die reeds meermalen de verwoeste streek heeft bezocht en die bijna
+het slachtoffer van een uitbarsting was geworden bij een tocht in
+de omstreken van Château-Belair, besluit mij te vergezellen. Zijn
+gezelschap is mij des te nuttiger en aangenamer, daar hij mij veel
+inlichtingen kan geven en de streek, die wij gaan bereizen, ter
+dege kent.
+
+Dit eilandje Sint-Vincent is wezenlijk bekoorlijk. Al dadelijk
+treft mij dat bij het verlaten van de stad, als wij een weg volgen,
+die in een zigzaglijn de heuvels bestijgt, waar liefelijke bloemen
+met veelkleurige tinten de laagten sieren. Het verbaast mij zeer, de
+ruïnen van een fabriek te zien op korten afstand van de hoofdstad,
+lang vóór wij de grens der verwoesting hebben bereikt; maar ik
+hoor, dat deze vernieling te wijten is aan een gansch andere ramp,
+waardoor het eiland vier jaren geleden werd getroffen. 't Is, dat die
+arme Antillen niet alleen het vuur der vulkanen als een zwaard van
+Damocles boven hun hoofd hebben hangen, maar dat bij tusschenpoozen
+vreeselijke orkanen hen treffen en er verwoesting aanbrengen. De
+fabriek in quaestie is vernield door een hevigen cycloon, die in
+1898 over een groot deel van het eiland is getrokken en die aan
+600 menschen het leven heeft gekost, een groot aantal huizen heeft
+verpletterd en zestien kerken heeft vernield van de achttien, die in
+de kolonie waren; stukken koraal van de banken uit de diepte der zee
+werden losgerukt en op het strand geworpen.
+
+Ook Martinique is, meer zelfs nog dan Sint-Vincent, geteisterd door
+meedoogenlooze cyclonen. Ik reisde er eenige maanden na dien van 1891,
+den laatsten, die het land trof. Er werden toen 300 personen gedood,
+en de schade, door den storm aangericht, schatte men op bij de 100
+millioenen francs. Fort de France en Saint-Pierre geleken op steden,
+verwoest door een bombardement. De hevigste orkaan, waarvan men op de
+Antillen de herinnering heeft bewaard, was die van het jaar 1780. Er
+waren er zelfs twee in dat jaar met zes weken tusschenruimte. Ook toen
+werd Martinique het ergst bezocht, hoewel Guadeloupe, Sint-Lucia en
+Sint-Vincent ook voor een deel werden verwoest. Alleen op Martinique
+stierven 9000 menschen, waarvan 1000 te Saint-Pierre, waar geen huis
+overeind bleef staan. De zee was door een hevigen springvloed tot
+acht meter gestegen en veegde met één slag een honderdvijftigtal
+woningen weg. Te Fort de France werden de kathedraal, zeven andere
+kerken en honderd-veertig huizen met den grond gelijkgemaakt; meer
+dan 5000 zieken werden begraven onder de puinhoopen van het hospitaal.
+
+En daar begint de asch zich weer te vertoonen, als wij Sans-Souci
+naderen; zij wordt al hooger, naar gelang wij dichter bij Georgetown
+komen. Er is daar evenmin een hôtel als te Château-Belair; maar wel
+een resthouse, waar ik het tamelijk goed zou hebben gehad, als mijn
+reisgezel, bevriend met een inwoner van Kingstown, niet gevraagd had,
+of wij de villa mochten betrekken, die deze heer aan zee hier bezit. De
+bedienden zijn gewaarschuwd; wij installeeren ons in een weelderig
+ingerichte woning en pakken de meegenomen mand met voorraad uit.
+
+Het bleek echter, dat al wat mij te zien gegeven werd in de omstreken
+van Georgetown, bij de uitstapjes, die wij daar hebben gedaan, oude
+kost moest worden genoemd, asch en altijd weer asch, nu eens gelijk
+aan die, welke mijn voet in den laatsten tijd betreden heeft, dan
+korreliger en op jachthagel gelijkend. Dezelfde doodsche, uitgestorven
+vlakten, waar een enkele boom, van takken beroofd, uit oprijst als een
+spook; dezelfde ruïnen in de troostelooze eenzaamheid. En toch zal de
+kracht van den tropischen plantengroei, daar ben ik zeker van, zich
+weldra openbaren; reeds begint hier en daar de stronk van een banaan,
+die door den storm is omgeworpen, uit te botten; de asch, waarop de
+regens hebben ingewerkt, en die in deze vulkanische landen uit de
+tropenwereld een onvergelijkelijk goede humuslaag vormt, wordt reeds
+zoo zoetjesaan op vele plaatsen getooid met kleine spruitjes, mossen en
+lage houtige plantjes, en in een niet veraf zijnde toekomst zullen deze
+sombere, zwarte en grijze plateaux, waar de dood schijnt te heerschen,
+opnieuw bedekt zijn met een kleed van groen, een nieuwen plantengroei.
+
+Groeit niet op Bourbon de vanille, op Mauritius het suikerriet, op
+Java de koffie krachtig en gezond op lava en op slakken, in vervlogen
+eeuwen door vulkanen uitgeworpen? Laat ons dus niet wanhopen aan
+de toekomst van deze ongelukkige landen, die nu wreed geteisterd
+werden, als maar de onderaardsche vuren lang in rust willen blijven
+en eindelijk eens voldaan zich willen toonen met de ellende, die zij
+reeds hebben aangericht onder weerlooze menschenkinderen.
+
+Terwijl ik te Georgetown verblijf, heb ik gelegenheid eenige
+slachtoffers te ontmoeten van de uitbarstingen in Mei. Ze zijn
+afschuwelijk gebrand geweest; maar, opgenomen in het dorpshospitaal,
+hebben ze van hun wonden kunnen herstellen door de goede zorgen,
+waarmee men hen omringde. Eerst waren hun wanstaltige gezichten
+vreeselijk geweest om te zien, zelfs de verplegers in het hospitaal
+deinsden van schrik achteruit, toen zij dat zagen.
+
+De wonden zijn in de meeste gevallen veroorzaakt door een fijn,
+gloeiend heet grint, dat, opgeworpen in de lucht met ondenkbare
+snelheid, in het gelaat drong en onder de opperhuid vastraakte.
+
+Een oude negerin verzekerde mij, dat op 7 Mei veel personen op 6 en
+8 K.M. afstands van den krater door groote steenen verpletterd waren
+geworden. Een dier steenen gevaarten zou zelfs tien menschen hebben
+gedood, die in een hut een toevlucht hadden gezocht. Diezelfde vrouw
+daarentegen had een terrein bezocht, dat bij de eerste uitbarsting
+niet getroffen was geworden, maar dat in de catastrophe van den 18den
+onder gloeiend zand bedolven was, zonder dat zij de minste sporen van
+steenen heeft kunnen ontdekken. Zij schatte de hoogte van de aschlaag
+in die buurt op ongeveer een meter; de arrowroot was totaal bedorven,
+want de planten waren tot op den wortel verschroeid.
+
+Twee zeer kalme dagen slijt ik nog in 't gouvernementshuis vóór
+de paketboot, die mij naar Grenada en Trinidad terug moet brengen,
+verschijnt. Ik heb ze wel verdiend na zooveel vermoeiende tochten. Het
+paleis grenst aan den Botanischen tuin van Kingstown, die terecht
+bekend is als een der mooiste van de Antillen. Ik wandel er veel in
+de schaduw van de heerlijke tropische plantenwereld en bewonder boven
+alles de prachtige collectie waaierpalmen.
+
+Op Sint-Vincent was ik in de gelegenheid kennis te maken met een
+Engelschman, die sinds drie maanden de kleine eilanden van de groep
+der Antillen bereisde met het oog op eene propaganda, waarvoor ik
+veel belangstelling gevoel en die men zich in Frankrijk misschien ten
+voorbeeld stellen kon. Enkele weken daarna ging ik op mijn terugreis
+naar Europa met hem op dezelfde boot, waardoor ik onderweg allerlei
+inlichtingen kon erlangen over de door hem gemaakte campagne.
+
+Daar Engeland bezorgd is over de geringe ontwikkeling, men mag
+eigenlijk wel zeggen, over het verval van de meeste der kleine
+eilanden in Middel-Amerika, zou het hun graag wat steun verleenen en de
+bevolking willen opwekken tot den verbouw van producten, voornamelijk
+vruchten, die in het moederland te gebruiken zijn en waarvan de
+consumptie zoowel in Europa als in Amerika van jaar tot jaar toeneemt.
+
+De heer S., de reiziger, van wien ik spreek, was met een opdracht van
+zijn regeering gegaan naar Dominica, Sint-Lucia, Grenada, Sint-Vincent,
+Antigua en Sint-Kitts, en na een bespreking met de verschillende
+gouverneurs had hij er lezingen gehouden en aankondigingen gezet
+in plaatselijke bladen over de voordeelen, die de kleinere eilanden
+zouden kunnen trekken uit een geregelde en verstandige aankweeking
+van de verschillende vruchten, die geregeld aftrek konden vinden in
+Engeland. Daar de medewerking van de londensche stoombootmaatschappijen
+verkregen was, zoowel in zake verlaging van de vrachten, als wat
+betreft de inrichting van verkoelingsapparaten aan boord, hing het
+slechts van de bewoners af, zich een degelijke bron van inkomsten te
+openen en terzelfdertijd mee bij te dragen tot de verheffing van hun
+land, dat zeer beslist achteruitgaande is, sedert de aanplanting van
+suikerriet om voldoend bekende redenen niet meer dezelfde voordeelen
+oplevert als vroeger.
+
+Het voornaamste artikel, waarop de heer S. de aandacht vestigt, is
+de banaan, die zeer gemakkelijk vervoerbaar is, als men ten minste
+een voorbeeld wil nemen aan Jamaica, de Kanarische eilanden en andere
+streken en de vrucht niet gaat inschepen, dan wanneer zij dien graad
+van rijpheid heeft verkregen, waarvan de ervaring leert, dat hij
+geëischt moet worden. Maar buiten deze uitstekende en meer en meer
+op den juisten prijs gestelde vrucht, heeft men dan nog de oranje,
+de ananas en zelfs de manga, waarvan men nog niet lang geleden het
+vervoer voor onmogelijk hield en die tegenwoordig in zeer goeden
+staat in Europa wordt aangevoerd.
+
+Het voorbeeld, dat Jamaica heeft gegeven, is treffend. Als zooveel
+andere koloniën ging het eiland sinds verscheidene jaren sterk
+achteruit. De energie der planters, samen met den krachtigen
+steun van den vorigen gouverneur, hebben deze kolonie geheel doen
+opleven. Men heeft zoo goed als geheel afstand gedaan van het planten
+van suikerriet en is begonnen, op groote schaal bananen te planten. De
+Vereenigde Staten zijn eerst de voornaamste afnemers geweest; daarna
+is Europa gevolgd, en op dit oogenblik beloopt de jaarlijksche uitvoer
+drie-en-een half millioen trossen bananen. Ik noem slechts pro memorie
+den uitvoer van honderd millioen oranjeappelen per jaar en van een
+kolossaal aantal ananassen.
+
+Ik was verbaasd, toen ik in Maart jl. Jamaica bezocht, waar ik in
+twintig jaren niet was geweest, alles zoo veranderd te vinden. De
+kolonie van toen vergelijkend met het bloeiende land van heden,
+vond ik in de hoofdstad, in plaats van de bescheiden herberg, waar
+ik was afgestapt indertijd, twee groote hotels, geheel europeesch
+ingericht, verscheiden tramlijnen, een aanzienlijke drukte en in
+één woord een stad, zesmaal grooter dan de plaats, die in mijn
+herinnering leefde, en jaarlijks stroomen van toeristen lokkend,
+zoowel uit Amerika als uit Engeland. Iemand, die er lang had gewoond,
+en wien ik mijn verbazing te kennen gaf over de groote veranderingen
+in die betrekkelijk korte periode, antwoordde mij laconiek: "Dat komt
+alleen van het telen van bananen; daar hebben wij dat alles aan te
+danken en ook aan onzen gouverneur, Sir Henry Blake, die overal goede
+wegen heeft laten aanleggen."
+
+Een der meest gewaardeerde variëteiten op de amerikaansche markten
+is de banaan van Martinique, die bij uitstek geurig is, en toch
+is Martinique juist het eenige eiland der Antillen, dat ze niet
+uitvoert. Ik beweer volstrekt niet, dat ik iets nieuws vertel aan de
+autoriteiten, die in deze zaak iets te zeggen hebben; verschillende
+schrijvers hebben het reeds gehad over de quaestie, die ik hier
+heb aangeroerd en in enkele koloniën heeft het openbaar gezag de
+aandacht der planters op de cultuur van bananen gevestigd. Maar
+kan het overbodig zijn thans, met het gezag van cijfers tot steun,
+de resultaten aan te wijzen, die Jamaica heeft verkregen, in dezen
+tijd juist, nu het arme Martinique meer dan ooit behoefte eraan heeft,
+zich te verheffen? En is het geen tijd voor de opmerking, dat de centra
+van cultuur, daar op verstandige wijze in het leven geroepen door den
+gouverneur Lemaire, zich zeer goed zouden leenen voor proefnemingen,
+waarvan het groote belang een ieder in het oog moet springen?
+
+Wat men dan terzelfder tijd moet trachten te verkrijgen, is de
+medewerking der goede stoombootmaatschappijen; want het is noodig,
+dat zij hun paketbooten voorzien van de noodige inrichtingen voor
+'t vervoer van vruchten van de Antillen naar Europa.
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENING
+
+
+[1] Dit is de heer Sapper, wiens reisverhaal "Uit Middel-Amerika" wij
+voor eenige maanden, blz. 337 vlgg. van den vorigen jaargang, gaven.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Op Martinique en Sint-Vincent, de
+veelgeteisterde eilanden, by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTINIQUE EN SINT-VINCENT ***
+
+***** This file should be named 27961-8.txt or 27961-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/7/9/6/27961/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/27961-8.zip b/27961-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..3a43cad
--- /dev/null
+++ b/27961-8.zip
diff --git a/27961-h.zip b/27961-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..f666b67
--- /dev/null
+++ b/27961-h.zip
diff --git a/27961-h/27961-h.htm b/27961-h/27961-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..1ff9ba5
--- /dev/null
+++ b/27961-h/27961-h.htm
@@ -0,0 +1,2090 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Op Martinique en Sint-Vincent, de veelgeteisterde
+eilanden
+</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Creator" content="G. Verschuur">
+<meta name="DC.Title" content="Op Martinique en Sint-Vincent, de veelgeteisterde&#xA;eilanden">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsdisc { list-style-type: disc; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Op Martinique en Sint-Vincent, de
+veelgeteisterde eilanden, by G. Verschuur
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Op Martinique en Sint-Vincent, de veelgeteisterde eilanden
+       De Aarde en haar Volken, 1904
+
+Author: G. Verschuur
+
+Release Date: February 1, 2009 [EBook #27961]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTINIQUE EN SINT-VINCENT ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e83" href="#xd0e83">1</a>]</span><div class="div1">
+<div class="figure"><img border="0" src="images/t1904-001.gif" alt="Op Martinique en Sint-Vincent, de veelgeteisterde eilanden." width="720" height="91"></div>
+<p class="byline&#xA; aligncenter">Naar het Fransch van <span class="smallcaps">G. Verschuur</span>.
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-001.jpg" alt="Uitbarsting van den Mont Pel&eacute; op 25 Januari 1903. Amerikaansche toeristen op hun wenken bediend." width="720" height="453"><p class="figureHead">Uitbarsting van den Mont Pel&eacute; op 25 Januari 1903. Amerikaansche toeristen op hun wenken bediend.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p style="&#xA; background: url(images/io1904-001.gif) no-repeat top left;&#xA; &#xA; padding-top: 60px;&#xA; "><span style="&#xA; float: left;&#xA; width: 95px;&#xA; height: 90px;&#xA; background: url(images/io1904-001.gif) no-repeat;&#xA; &#xA; background-position: 0px -60px;&#xA; &#xA; text-align: right;&#xA; color: white;&#xA; ">O</span>nze landgenoot, de heer G. Verschuur, wereldreiziger en cosmopoliet als weinig Nederlanders, heeft in de <i lang="fr">Tour du Monde</i> van 12 en 19 September 1903 het hierna volgend reisverhaal doen verschijnen, waarvan het ons aangenaam is onzen lezers de
+vertaling te kunnen aanbieden.
+
+
+</p>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">I</h3>
+<p>Daar ik Martinique goed ken, dank zij drie vroegere reizen, waarbij ik veel zag van Saint-Pierre en omstreken, had ik lust,
+mij eens op de plaats zelf rekenschap te geven van den omvang der ramp, die, buiten de vreeselijke uitbarsting van Krakatau
+in de Soendastraat van 1883, in de geschiedenis der menschheid haar wederga niet vindt. Ik zou tegelijkertijd ook &#8217;t eiland
+Sint-Vincent bezoeken, dat eveneens door het geweld van den daar zich verheffenden vulkaan vernield was. Ik scheepte mij in
+op een engelsche paketboot, die van Southampton vertrekt, en nadat wij op Trinidad waren overgegaan op een ander schip van
+dezelfde maatschappij, kwam ik te Fort de France aan op den morgen van den 7den Januari 1903.
+
+</p>
+<p>Mijn eerste bezoek geldt den gouverneur, in wiens welwillendheid ik aanbevolen ben door den minister van koloni&euml;n.
+
+</p>
+<p>De heer Lemaire stelt mij voor aan den heer Lacroix, het hoofd van de wetenschappelijke commissie, ter bestudeering van den
+vulkaan naar het eiland gezonden, en ik krijg de toestemming, om den kundigen onderzoeker te vergezellen op de exploratietochten
+in het verwoeste gebied. De heer Lacroix heeft te zijner beschikking een boot van den staat, &#8217;t adviesjacht de <i>Jouffroy</i>, gestationneerd te Fort de France; de vriendelijke commandant, luitenant Dieulaf&eacute;, biedt mij gaarne gastvrijheid aan op zijn
+schip.
+
+</p>
+<p>In de vier weken, die ik op Martinique heb doorgebracht, heb ik dikwijls den heer Lacroix aan boord van het jacht kunnen vergezellen.
+Men vertrok dan meestal bij zonsopgang en keerde eerst in den avond terug. Vanaf Carbet, waar de verwoesting begint, tot Pr&ecirc;cheur
+doet zich aan het oog een somber, schrikwekkend schouwspel voor. Dit is ledigheid en dood, en &eacute;&eacute;n oogopslag is voldoende,
+om &#8217;t gruwelijk drama voor den geest weer op te roepen, dat hier is afgespeeld, <span class="pagenum">[<a id="xd0e116" href="#xd0e116">2</a>]</span>en de enkele seconden te doen herleven, waarin titanische krachten tijd hebben gevonden om een geheele stad tot poeder te
+verkruimelen en hare acht-en-twintig duizend inwoners te dooden.
+
+</p>
+<p>Telkens als wij ons naar de plaats van het onheil begaven, kruiste de <i>Jouffroy</i> uren aaneen tusschen Carbet en Pr&ecirc;cheur, waarbij de heer Lacroix aanhoudend den berg in het oog hield met den gewoonlijk
+in dampen gehulden top en een photografie ervan opnam, zoo gauw het even helder werd en de kegel zichtbaar was. Op verschillende
+punten der kust voeren wij in de sloep naar den wal, en de matrozen namen ons op hun stevige ruggen, om ons neer te zetten
+op het strand.
+
+</p>
+<p>Zoo heb ik herhaalde malen tusschen de hoopen verbrokkelde muren, verkalkte voorwerpen en verwrongen ijzerwerk rondgeloopen
+op de plek, waar eertijds Saint-Pierre lag, de mooiste en tegelijk de modernste stad in de zee der Antillen. &#8217;t Was onmogelijk,
+den weg te vinden in dien gruwelijken wirwar. Ik kon noch mijn vroeger h&ocirc;tel opsporen, noch de huizen, die mij vroeger bekend
+waren geweest, en evenmin de geringste sporen van de groote markthal van gegoten ijzer, met pilaren van meer dan 30 centimeter
+dikte. Alleen de <i lang="fr">tristes d&eacute;bris</i> der kathedraal steken op uit een reeks van muurbrokken. Te midden van steenen en asch liggen eenige brandkasten, verroest
+en ingedrukt, blijken van de rooverijen, die gepleegd zijn op den dag na de ramp, toen een bende boosdoeners de ru&iuml;nen bezocht,
+om er plundering en diefstal te bedrijven. De autoriteiten hebben gezorgd voor de redding der waarden, aanwezig in de kelders
+der bank; maar voor &#8217;t overige hebben zij zich onthouden, zoodat de dieven, van alle kanten in hun booten toegestroomd, vrij
+spel hebben gehad. Men heeft later enkelen gearresteerd en ze tot vijf jaar gevangenisstraf veroordeeld; maar de rechtbank,
+waarin hoofdzakelijk kleurlingen zitting hebben, heeft hen in hooger beroep vrijgesproken!
+
+</p>
+<p>Wat den algemeenen aanblik betreft, dien men heeft van een heuvel achter de stad, en waar ik na een lastige klauterpartij
+aanlandde, kan men Saint-Pierre bij niets beter vergelijken dan bij Pompeji; op enkele plaatsen is de overeenkomst zelfs treffend.
+Aan den rand der stad, naar Carbet toe, stond op een hoogte een Mariabeeld; het voetstuk is niet verwrikt, maar het beeld,
+dat meer dan drie meter hoog was, is weggeslingerd tot op veertien meter afstands.
+
+</p>
+<p>Toen ik de vroegere rivier, de Roxelane, opzocht aan den buitenkant der stad, trachtte ik te ontdekken, wat er van het fort
+was overgebleven; maar ik bespeurde enkel een kleine verhooging van den bodem. Hoopen asch en slijk hebben de verschillende
+gebouwen begraven, en een sombere doodswade ligt uitgespreid over honderden lijken.
+
+</p>
+<p>Zal men later dat onmetelijk kerkhof gaan ontgraven? Zullen de groote kosten, aan die werkzaamheden verbonden, worden goedgemaakt
+door de verkregen resultaten, vooral zoo men in aanmerking neemt het gevaar, dat de bouw van een nieuwe stad op de plaats
+der oude zou meebrengen? Ik kan het niet aannemen, ook omdat men dan zou handelen tegen het weloverwogen advies van den heer
+Lacroix. Deze toch gaat maar voort, de onvoorzichtigheid te veroordeelen van degenen, die zich te dicht in de buurt van het
+verwoeste gebied wagen. De vulkaan heeft door de gruwelijke les, die hij zoo pas gegeven heeft, bewezen, hoe in zijn nabijheid
+het gevaar voortdurend dreigt; dus zal men verstandig doen, het gedeelte van het eiland voor goed te verlaten, dat nu in een
+woestijn veranderd is. De overweldigende groeikracht van de tropische plantenwereld zal reeds in de naaste toekomst de massa
+stof en puin, die den grond bedekt, met een groen waas overtrekken. Varens, struiken en boomen zullen volgen, en binnen korten
+tijd zal de vlakte, die nu woest en ledig is, weer een rijk plantenkleed dragen. Naar den kant van Carbet wijst men mij reeds
+een groenen heuvel, die na de ramp geheel dor was en met asch bedekt. Er zal niet anders overblijven van hetgeen daar in den
+grond begraven is, dan de herinnering; men zal elka&acirc;r de plek wijzen, waar zich eertijds een belangrijke stad verhief, zooals
+men aan den voet van den Vesuvius zich bij benadering de plaats liet wijzen, waar Pompeji had gelegen, eerst achttien eeuwen
+later door een toeval aan het licht gebracht.
+
+</p>
+<p>De eerste uitingen der werkzaamheid van de Montagne Pel&eacute; dateeren van het begin van April 1902. Toen zag men fumarolen in
+den ouden krater ontstaan. Het water van de Rivi&egrave;re Blanche, welke stroom aan den voet van den krater ontspringt, steeg terzelfdertijd
+op merkbare wijze. Den 3den Mei worden er ontploffingen gehoord en een dichte aschregen verspreidt schrik onder de bevolking,
+die de vlucht begint te nemen. Den 5den wordt de fabriek Gu&eacute;rin verzwolgen in een stroom van slijk en steenen, die uit den
+vulkaan ontsnapt is. Die stortvloed werpt zich binnen enkele minuten over vele kilometers en verwoest er alles. De volgende
+dagen nemen de ontploffingen toe in aantal, en men ziet vuur uit den krater komen. Op dat oogenblik nog telefoneert een geleerde(!)
+uit Saint-Pierre naar Fort de France, dat er niets te vreezen is.
+
+</p>
+<p>Op den morgen van den 8sten is de berg schrikwekkend om te zien; hij is geheel zwart en in rook gehuld. Plotseling, volgens
+het verhaal van een der weinige overlevenden van het engelsche schip, de <i>Roddam</i>, die zich op het dek bevond, doet zich een geweldige ontploffing hooren, en een dichte, zwarte wolk daalt van den berg neer
+in de richting van de stad. Die wolk doorklieven felle bliksemstralen; binnen de drie minuten is zij Saint-Pierre voorbij
+en heeft Carbet bereikt. Daar barst zij uiteen, verwoest de huizen, werpt boomen omver, doodt in een oogwenk alle menschen,
+vernielt de schepen in de haven of ontneemt hun masten en tuig, doet kleine vaartuigen zinken en drijft de zee met kracht
+omhoog.
+
+</p>
+<p>Alles vliegt tegelijk in brand; van 18 schepen is er slechts een enkel, de pasgenoemde <i>Roddam</i>, dat ontkomt en Sint-Lucia bereiken kan. Het grootste deel van de bemanning is gedood; die niet gestorven zijn, hebben vreeselijke
+brandwonden. De kapitein had, hoewel zwaar gekneusd, nog kracht gevonden om het anker af te snijden, &#8217;t roer te grijpen en
+in volle zee de wijk te nemen. Men heeft mij te Sint-Lucia verteld, dat de hoeveelheid asch, waarmee de <i>Roddam</i> overdekt was, op 120 ton geschat is geworden. En in die massa lagen een tiental onherkenbare, <span class="pagenum">[<a id="xd0e149" href="#xd0e149">3</a>]</span>verkalkte voorwerpen, de lijken der slachtoffers.
+
+</p>
+<p>De <i>Grappler</i>, stoomboot van 1000 ton in dienst der Kabelmaatschappij van de Antillen en van Panama, vloog in brand en zonk; ook de <i>Roraima</i>, een paketboot uit Amerika met verscheiden passagiers aan boord. Die kwamen allen om, met uitzondering van een kind, dat
+in een hut was opgesloten en als door een wonder gered werd op het laatste oogenblik. De andere schepen ondergingen &#8217;t zelfde
+lot, en de zee lag vol stukken wrakhout en lijken, toen de kruiser <i>Suchet</i> de brandende stad kon naderen en nog enkele personen kon redden, die zich aan hout en planken vastklemden.
+
+</p>
+<p>De meeningen der geleerden wijken eenigszins uiteen in zake de samenstelling der vernielende wolk. Zij moet in haar reuzenomvang
+in hoofdzaak hebben bestaan uit waterdamp en asch. De stoom, die onder hooge drukking in de diepte van den krater was, een
+drukking van verscheiden duizenden atmosferen, heeft in de ruimte de vulkanische producten weggeslingerd, kokend in de zee
+van gloeiende stoffen. De heer Camille Flammarion is van oordeel, dat er electriciteit bij in het spel is gekomen als gevolg
+der eruptie, maar niet als oorzaak. Hij denkt, dat het ontvlambare gassen zijn geweest en dat de slachtoffers omgekomen zijn,
+doordat ze, zooals de mijnwerkers zeggen, &#8220;vuur hebben geslikt,&#8221; dus dat ze van binnen verbrand zijn. De gassen moeten asch
+en steentjes of lapilli van zeer hooge temperatuur hebben meegevoerd, en ze moeten een groote hoeveelheid zwavelwaterstof
+bevat hebben, die door electrische ontladingen plotseling ontvlamd is. Zoo zou men de algemeene en plotselinge ontbranding
+kunnen verklaren. Het vuur heeft zonder twijfel een krachtig voedsel gevonden in de duizenden hectoliters rhum, bewaard in
+de magazijnen der stad.
+
+</p>
+<p>In allen gevalle is het boven allen twijfel verheven, dat geen der ongelukkigen een zwaren doodstrijd heeft gehad. Ze zijn
+als door een bliksemslag gedood, en de verstikking is onmiddellijk ingetreden; dat blijkt duidelijk uit den stand, waarin
+sommige lijken zijn gevonden. De dagbladen hebben veel voorbeelden bijgebracht, die deze thans wel als onbetwistbaar aan te
+nemen stelling bevestigen. Ik zou nog kunnen meedeelen, dat een gendarme het lijk heeft gezien van een vrouw, op een laag
+bankje gezeten, bezig een banaan te schillen en dat v&oacute;&oacute;r het huis van een dokter men het rijtuig heeft zien liggen tegen den
+gevel aan, terwijl het paard half verkoold was, maar nog op zijn beenen stond en de koetsier uitgestrekt lag tegen een der
+achterwielen.
+
+</p>
+<p>De door het algemeene in brand vliegen ontstane warmte moet een ongehoorde hoogte hebben bereikt. Voorwerpen van glas en porselein,
+bij de opgravingen voor den dag gebracht, waren week geworden, half gesmolten en verwrongen, zonder toch eenige breuk of scherf
+te vertoonen; men vond ze op de zonderlingste wijze vervormd. Het aardewerk heeft een metaalglans gekregen, die doet denken
+aan nieuwerwetsche methoden van bewerking, en onder het puin heeft men borden, kopjes en bekers gevonden, die, oorspronkelijk
+wit, nu alle kleuren van den regenboog vertoonden.
+
+</p>
+<p>De eerste geologen, die de ru&iuml;nen van Saint-Pierre hebben onderzocht, waren de professoren Hovey en Heilprin uit Amerika.
+Op denzelfden dag, waarop de telegraaf het tragische nieuws bracht, begon men te New-York te werken, en reeds den volgenden
+dag werd een vergadering van geleerden gehouden; er werd een schip bevracht en den 15den vertrok de heer Hovey als leider
+van een wetenschappelijke commissie, die den 19den op Martinique aankwam. Viermaal ondernam men een bestijging van den vulkaan.
+De heer Heilprin kwam einde Mei en wist tot tweemaal toe den krater te bereiken. De fransche commissie is eerst op 20 Juni
+aangekomen.
+
+</p>
+<p>De heer Heilprin, die zeer bekend is door zijn geologisch werk, heeft een groot deel van zijn wetenschappelijke loopbaan gewijd
+aan de studie der vulkanen, zoowel in Mexico en Guatemala als in de andere vulkanische gebieden van Amerika. Ik vertaal uit
+zijn rapport, dat dadelijk na zijn terugkomst werd gepubliceerd, deze zinnen: <span class="corr" id="xd0e172" title="Niet in bron">&#8220;</span>De doorgang van de gaswolk of liever van de vernielingshoos, moet op den dampkring de uitwerking hebben gehad van een cycloon;
+daar dragen de ru&iuml;nen van Saint-Pierre de duidelijkste sporen van. Het is moeilijk te beslissen, in hoe ver electrische ontladingen
+deel hebben gehad aan de verwoesting van de hoofdstad. Vast staat, dat er ontladingen van dien aard hebben plaats gehad; metalen
+en aardewerk vertoonen duidelijke blijken van de passage van den electrischen stroom.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze geleerde neemt aan, dat de gebeurtenissen, die hebben plaats gehad, vrij belangrijke verhoogingen of verlagingen moeten
+hebben teweeggebracht in den zeebodem. Er is nog heel weinig ernstig gelood tot nu toe in de buurt van Martinique, Sint-Vincent
+en de andere eilanden, en de weinige gedane peilingen zouden schijnen aan te duiden, dat er geen merkbare veranderingen vielen
+te constateeren in &#8217;t niveau der diepte dichtbij de kusten. Maar niettemin is het waar, dat op de kust van Mexico nog kort
+geleden een ondiepte geconstateerd is op een plek, waar &#8217;t peillood v&oacute;&oacute;r de uitbarstingen van 1902 een diepte van 800 M. aanwees.
+De heer Heilprin verklaart, dat de Cara&iuml;bische Zee het dunste gedeelte van de aardkorst bedekt, en dat de Golf van Mexico
+haar oorsprong heeft te danken aan een onmetelijke instorting van lang vervlogen tijden. Van dit beginsel uitgaande, zou het
+verdwijnen van een of meer der vulkanische eilandjes tusschen Sint-Kitts en Sint-Lucia volkomen goed mogelijk zijn.
+
+</p>
+<p>De heer Lacroix heeft geconstateerd, dat de dampuitstootingen of fumarolen in de Rivi&egrave;re Blanche zich niet enkel aan den vasten
+wal hebben voorgedaan, maar dat zij tot in zee zijn voorgekomen. Daar, waar zij zich in zee hebben voortgezet, is de onderzeesche
+kabel gebroken op ongeveer tien mijlen afstands van de kust, zoowel op 5 en op 30 Mei, als op 8 Juli. Toen men den 11den Juni
+den kabel, gebroken den 30sten Mei, ophaalde uit een diepte van 1200 vadem, was de teer erin geheel week. En op den morgen
+van den 5den Mei, v&oacute;&oacute;r de catastrophe met de fabriek Gu&eacute;rin, is er een groote hoeveelheid doode visch uit zee komen aandrijven
+juist in die buurt.
+
+</p>
+<p>De commandant van de <i>Pouyer-Quertier</i>, werkzaam bij den franschen kabel, spreekt ook van zulke warmteverschijnselen in de diepte van den oceaan en wijst op de
+betrekking, die er moet bestaan tusschen de hevige zeestroomen, die hij heeft waargenomen en de <span class="pagenum">[<a id="xd0e184" href="#xd0e184">4</a>]</span>vulkanische verschijnselen van die maanden. Bij mijn terugkeer in Europa versterkte een mededeeling over peilingen, in de
+buurt der Azoren gedaan, tijdens den jongsten tocht van den vorst van Monaco, mij in mijn opvatting, dat de zeebodem hoogst
+waarschijnlijk sterk bewogen moet zijn geworden, zelfs tot op grooten afstand van de Antillen. De inlichtingen, verstrekt
+door kapitein Chaves, directeur van &#8217;t observatorium van Ponta Delgada op de Azoren, laten geen twijfel over, of er hebben
+zich daar stoornissen voorgedaan, al zullen de bijzonderheden ons misschien eerst veel later worden onthuld, als uitkomst
+van zeer talrijke peilingen en in de gewone rapporten der scheepskapiteins.
+
+</p>
+<p>De kabel, die de eilanden Terceira en Pico verbindt, is op 8 Mei, den dag der ramp van Martinique, op twee plaatsen, 12 mijlen
+van elkander verwijderd, gebroken op diepten van 1512 en 1418 M. E&eacute;n der uiteinden droeg de duidelijke sporen van een zeer
+hooge temperatuur.
+
+</p>
+<p>Onafhankelijk hiervan is een andere waarneming, in den Azorenarchipel gedaan, niet onbelangrijk. Op een diepte van 900 M.,
+waar de normale temperatuur ongeveer 9 graden bedraagt, heeft men een warmtegraad van 13&frac12; graad waargenomen.
+
+</p>
+<p>Ik ben driemaal te Pr&ecirc;cheur geweest. De verwoesting van dit deel der kust is niet veroorzaakt door opwaartsche drukking van
+de gassen, maar moet worden toegeschreven aan geweldige stormvloeden en enorme aschregens. Men zou meenen in de woestijn te
+zijn; op sommige plaatsen zakt de voet in de diepte weg, als bij een wandeling door de duinen aan de Noordzeekusten. De meeste
+huizen van het vroegere dorp zijn verpletterd, plat gedrukt; hier en daar steekt een matras of een gebroken meubelstuk op
+uit de aschhoopen. Ik zie, hoe een rail van de tram tusschen Pr&ecirc;cheur en Saint-Pierre verscheiden meubels omhoog houdt.
+
+</p>
+<p>Door een uitgevallen kozijn aan de voorzij kan men wat er over is van een ingestort huis in oogenschouw nemen. Ik schuif niet
+zonder moeite door de opening naar binnen in het vertrek, waar plotseling de rust verstoord werd. Duidelijk krijg ik een indruk
+van de overhaasting, waarin de bewoners hebben moeten vluchten. De vloer met asch bedekt, ligt vol huishoudelijke artikelen,
+kasboeken, brieven, kleederen. Onder een omgeworpen stoeltje vind ik een beeldje van den H. Antonius van Padua.
+
+</p>
+<p>Rondom het dorp zijn alle hoogten kaal geworden; de plantengroei is totaal verdwenen. Een onmetelijk lijkkleed van asch, lichtgrijs
+van kleur, breidt zich uit, zoo ver &#8217;t gezicht reikt, en de enkele boomen, die zijn blijven staan, ontdaan van takken en bladeren,
+zien er uit als schimmen, spoken en geraamten; het lijkt een veld, nadat den vorigen dag de slag geleverd is.
+
+</p>
+<p>Toen wij v&oacute;&oacute;r de Rivi&egrave;re Blanche langs voeren en ons bij de Rivi&egrave;re S&egrave;che en de Rivi&egrave;re des P&egrave;res ophielden, was de heer Lacroix
+zoo vriendelijk, mijn aandacht te vestigen op de groote kloof, die van den top van den berg in schuine helling voortloopt
+tot het strand. Daarlangs banen zich nog bij tusschenpoozen de conglomeraten, door den vulkaan uitgestooten, een weg. Bij
+een onzer tochten hebben wij het geluk gehad, om acht uur &#8217;s avonds een kleine uitbarsting bij te wonen. De kegel van den
+Mont Pel&eacute;, nu vrij van wolken, vertoonde ons zijn vuurbol, terwijl gloeiende conglomeraten in het ravijn vloeiden. De kegel
+van den veelbesproken vulkaan, die onder voortdurende observatie wordt gehouden door den heer Lacroix, verandert ieder oogenblik.
+Nu eens wordt hij hooger, dan lager naar gelang van de optredende uitbarstingen en instortingen. Gedurende mijn verblijf op
+Martinique had hij een neiging, om in te schrompelen; later heb ik gehoord, dat hij in Maart weer een hoogte van 1566 M. had
+bereikt. Eens, toen wij met de <i>Jouffroy</i> v&oacute;&oacute;r den berg langs kruisten, hebben wij hem gezien met een spleet door den top, zoodat het leek, alsof twee vingers rechtop
+in de lucht wezen.
+
+</p>
+<p>Op een nacht blijven wij bij Carbet voor anker liggen, waarschijnlijk op dezelfde plek, waar Columbus aan wal ging op zijn
+vierde reis, in 1502. Het dorp heeft zeer weinig te lijden gehad onder de uitbarsting van 8 Mei, want de moordende hoos hield
+stil bij de eerste huizen; maar de plaats is later verwoest door een enorm hoogen vloed, die op 20 Mei zich heeft vertoond.
+De zee is toen over een ruimte van 150 M. op het land gestort met golven van ongeveer twee meter hoogte. Er wordt mij een
+huis gewezen, op welks dak een boot gestrand is. De commandant Dieulaf&eacute; kwam er den dag na de ramp en voerde naar Fort de
+France tweehonderd-veertig kustbewoners mee.
+
+</p>
+<p>Hoe goed kan ik mij, staande op het dek der boot en kijkend naar het wegje, dat Saint-Pierre met Carbet vereenigde, het drama
+voorstellen, dat daar moet zijn afgespeeld. De bewoners van den buitenkant der stad, doodelijk verschrikt door de zwarte wolk,
+die zich in hunne richting bewoog, vluchtten allen naar het naburige dorp. De ongelukkigen hebben maar eenige oogenblikken
+langer in angst geleefd, want zij konden het niet bereiken. Men heeft een massa lijken op dien weg gevonden, allen liggend
+naar denzelfden kant met het gelaat ter aarde.
+
+</p>
+<p>In de laatste dagen van Januari zette een toeristenstoomboot uit New-York met honderd-vijftig passagiers, die eerst Sint-Vincent
+en Sint-Lucia hadden aangedaan, de menschen aan wal tegenover de ru&iuml;nen van Saint-Pierre. Plotseling komt er een dichte wolk
+uit den krater, lost zich op in onmetelijke dampkrullen en werpt steenen en asch uit, gelukkig in de richting van de Rivi&egrave;re
+Blanche. De heele troep wordt als razend, uit kreten van wanhoop en tracht de booten te bereiken. Een half dozijn stort zich
+als zinneloos in zee, terwijl een fotograaf uit Sint-Vincent, die aan den tocht deelneemt, maar aan boord gebleven is, op
+de menigte zijn objectief richt.
+
+</p>
+<p>Ik wil graag het verwoeste gedeelte in het Noorden van het eiland gaan zien; maar om dat te doen, zal ik een grooten omweg
+moeten maken. De huurrijtuigen zijn schaarsch op Martinique en zijn over &#8217;t algemeen zoo oud, dat men zich er niet aan durft
+toevertrouwen; bovendien zijn er in de meeste plaatsen geen h&ocirc;tels. De gouverneur heeft de buitengewone vriendelijkheid, een
+rijtuig van de artillerie te mijner beschikking te stellen en laat bevelen geven, opdat ik in alle gendarmerie-kazernes een
+kamer beschikbaar zal vinden en mijn plaats aan den disch. Dus zal ik de reis kunnen doen onder uitstekende omstandigheden.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-005.jpg" alt="De vulkaan, uit zee gezien, met den in &#8217;t midden van den krater gevormden kegel.&#8212;Uitbarsting van den Mont Pel&eacute;, gezien van Morne Rouge." width="716" height="1024"><p class="figureHead">De vulkaan, uit zee gezien, met den in &#8217;t midden van den krater gevormden kegel.&#8212;Uitbarsting van den Mont Pel&eacute;, gezien van
+Morne Rouge.
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Ik trek het eiland dwars door tot La Trinit&eacute;, en <span class="pagenum">[<a id="xd0e216" href="#xd0e216">6</a>]</span>langs Sainte-Marie, Marigot en Lorrain kom ik den derden dag bij Basse-Pointe. Overal op die route valt de weelderige plantengroei
+van het land te bewonderen en de vruchtbaarbeid van den grond, waarop alles zou kunnen worden verbouwd, als maar de kolonist
+aan den eenen en de vlijtige boer aan den anderen kant de plaats wilden innemen van den neger, dien treurigen arbeider. &#8217;t
+Is waar, dat ik op het laatste deel van het traject wat aanplantingen ontmoet, vooral van suikerriet, en meer vee, dan ik
+eerst waarschijnlijk had geacht.
+
+</p>
+<p>Hier ziet men geen spoor van de verwoestingen door den vulkaan; maar te Basse-Pointe begint weer de droevige aanblik. Het
+dorp is verwoest geworden door geweldige vloeden, veroorzaakt door de overvloedige regens, die in de maand Mei op de uitbarstingen
+zijn gevolgd. Daar alle plantengroei op de hellingen van den berg verdwenen was, heeft het door niets tegengehouden water
+het tufgesteente in beweging gebracht, evenals de conglomeraten en de steenen, heeft boomen ontworteld en den grond opgebroken.
+De stroomen hebben de huizen doen instorten, terwijl ze hoopen steenblokken en boomstammen voortstuwden, en de bedding der
+rivier is opgevuld tot een hoogte van bij de 5 M. Ik zie huizen, waarvan alleen het dak boven den verschrikkelijken chaos
+opsteekt. Op het strand heeft de neergestorte massa belangrijke inzakkingen teweeggebracht, zoodat de delta grooter is geworden;
+de baai is over een lengte van 120 M. volkomen verstopt geraakt. De bewoners van het dorp hebben zich kunnen redden met uitzondering
+van een vrouw, die ziek te bed lag.
+
+</p>
+<p>Langs een vrij bezwaarlijken weg bereik ik het dorp Ajoupa-Bouillon, den 30sten Augustus tegelijk met Morne-Rouge verwoest
+door een nieuwe en vreeselijke uitbarsting van den Mont Pel&eacute;. De beide plaatsen, met nog een paar andere uit de buurt, zijn
+in een enkel oogenblik overdekt geworden met stortvloeden van kokend slijk en water; de eerste buitendien nog getroffen door
+een massa steenen en heete asch. Deze ramp heeft aan ongeveer 1500 slachtoffers te Morne-Rouge het leven gekost en aan 400
+te Ajoupa-Bouillon. In laatstgenoemd dorp is het zuidelijk deel gespaard gebleven, en enkele bewoners hebben, ondanks de raadgevingen,
+hun bij herhaling toebedeeld, hun huizen weer betrokken. Ik heb gelegenheid, met een van hen te praten, een man, die, in zijn
+huisje opgesloten, de ramp heeft overleefd.
+
+</p>
+<p>De wolk, die volgens hem bestond uit heete asch en kokend water, zonder eenige toevoeging van steenen, kwam van den berg naar
+beneden met verwonderlijke snelheid, alles wat zij op haar weg vond, op zij schuivend en vernielend. Veel menschen werden
+oogenblikkelijk verstikt; anderen kregen afgrijselijke wonden, waarin de asch een korst vormde. Er waren er, die neus en ooren
+hadden verloren en verscheiden van deze ongelukkigen bezweken na eenige dagen van afschuwelijk lijden. Als men zich tusschen
+de ru&iuml;nen beweegt en een blik werpt op de hoopen puin, is het, of men de uitwerking van een cycloon v&oacute;&oacute;r zich ziet. Er zijn
+huizen totaal versplinterd, alsof ze in een vijzel waren fijngestampt.
+
+</p>
+<p>Van Morne-Rouge, dat coquette dorpje, dat ieder toerist vroeger ging bezoeken, is nu niets anders over dan een deel der kerk
+en een paar huizen.
+
+</p>
+<p>Voordat ik Lorrain weer bereikte, hield ik mij te Assier op, waar de heer Lacroix een tweeden post heeft opgericht, om den
+gevaarlijken buurman te kunnen observeeren. Het hoofdobservatorium is bij Fond-Saint-Denis op een hoogte, van waar men het
+verwoeste gebied geheel beheerscht; het is een soort van kazemat, een echt fort, met den ingang natuurlijk aan de van den
+vulkaan afgekeerde zijde. Men kijkt er op een deel van den krater, en onophoudelijk wordt de bewaking volgehouden. Elken dag
+wordt een bulletin naar Fort de France getelefoneerd, waar het wordt aangeplakt en van waar het wordt bekend gemaakt in alle
+gemeenten van het eiland.
+
+</p>
+<p>Toen ik in Assier was, stond de post onder leiding van den franschen zeeofficier Le Cerf, die zoo vriendelijk was mij te vergezellen
+op mijn tocht door de omstreken. Ik daal zelfs af in de kleine onderaardsche schuilplaats, waarvan de toegang door een zeer
+stevige steenen deur is afgesloten en die in geval van onraad dienst moet doen. Nog had ik het geluk, te Assier bij toeval
+den top vrij van damp te zien; maar de beide vingers zijn verdwenen; ik zie nu slechts een reuzensuikerbrood, dat opsteekt
+in de lucht.
+
+</p>
+<p>De brave gendarmen deelen mij, zoowel te Lorrain als op de andere plaatsen, waar ik hun gastvrijheid heb genoten, zeer aangrijpende
+bijzonderheden mee omtrent allertreurigste tooneelen, die zij hebben bijgewoond. Hun taak is zwaar geweest en hun toewijding
+is alle lof waard. Velen van hen zijn omgekomen, zoowel te Saint-Pierre als te Morne-Rouge, en herhaaldelijk hebben zij geweervuur
+moeten doorstaan van plunderende benden. Bedreigd door den vulkaan en tevens door de gloeiend heete en gespleten terreinen,
+waar zij van den morgen tot den avond moesten bezig zijn en vaak ook &#8217;s nachts, gebroken van vermoeienis, waren zij maar blij,
+als ze hier en daar een gewonde ontdekten, die nog door dadelijke hulp misschien te redden was. Als deze flinke kerels er
+niet waren geweest, zou er veel meer geplunderd zijn, en tal van ongelukkigen, die geen hulp kregen en geen lafenis, zouden
+omgekomen zijn, zonder dat een menschenoor hun klachten en hun smartkreten opving. Het ambt van gendarme in de koloni&euml;n is
+een moeilijke post, vooral omdat men ieder uur en in allerlei we&ecirc;rgesteldheid naar groote afstanden kan worden geroepen, en
+eerst na zes jaren dienst heeft deze bescheiden landsdienaar recht op een verlof van zes maanden, terwijl de kantoorman, eenige
+uren per dag over zijn lessenaar gebogen, en bijna altijd door de politiek in beslag genomen alsook door de zorg, zijn sigaret
+niet te laten uitgaan, eindelooze malen verlof krijgt...... tot herstel van gezondheid!
+
+</p>
+<p>Mijne vrienden, de gendarmen, vinden nog den tijd, om in hun vrije oogenblikken een tuintje in orde te houden en een formeel
+tegenbewijs te leveren tegen de bewering van de ledigloopers, dat het klimaat niet geschikt is voor het kweeken van europeesche
+groenten. Ik zie die echter niet enkel groeien, maar ik proef ze aan den disch, zoowel knolletjes als doperwten, tomaten,
+salade, wortelen, kool en druiven zelfs.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e234" href="#xd0e234">7</a>]</span></p>
+<p>&#8220;En de slang, de beruchte Trigonocephalus, de gevaarlijke met den driehoekigen kop, die eertijds altijd op Martinique onderwerp
+van gesprek was, komt die nog evenveel voor als vroeger?&#8221; vroeg ik op een dag aan een brigadier, die mij vergezelde op een
+uitstapje te paard, waar we een met dicht struikgewas bezet terrein hadden te <span class="corr" id="xd0e237" title="Bron: passeerem">passeeren</span>.
+
+</p>
+<p>&#8220;Veel minder dan vroeger<span class="corr" id="xd0e242" title="Bron: &#8221;,">,&#8221;</span> zei hij mij, &#8220;sedert men hier en op Sint-Lucia den ichneumon heeft ingevoerd, die onrustbarend snel in aantal toeneemt en
+een ware slachting aanricht onder de gevaarlijke kruipende dieren. Maar diezelfde ichneumon, die geen slangen genoeg meer
+vindt om te verslinden, begint nu kippen te verorberen en wordt de schrik van den landbouw.&#8221;
+
+</p>
+<p>De weg van Lorrain naar La Trinit&eacute; is zeer schilderachtig en loopt aan dezen kant van &#8217;t eiland langs de altijd fel bewogen
+zee. Vaak is Marigot het eenige punt aan deze kust, waar men aan land kan gaan. Toen ik er passeerde wendde zich een schoener
+naar de baai; maar de vlag, juist door een beambte aan de haven geheschen, geeft aan, dat ze moet terugkeeren. Mijn koetsier
+vertelt mij, dat men dikwijls, om fusten rhum te kunnen inschepen, ze in zee moet werpen en ze dan met een boot al duwend
+naar het schip moet brengen, waar ze aan boord worden genomen. Na de verwoesting van Saint-Pierre hebben <span class="corr" id="xd0e247" title="Bron: verscheiden">verscheidene</span> in deze streken gevestigde planters van suikerriet het plan opgevat, een nieuwe stad in &#8217;t leven te roepen op de oostkust
+of ten minste de inrichting van een groote haven te La Trinit&eacute; te ondernemen. Ik heb echter ter plaatse vernomen, dat men
+hiervoor weinig steun vindt bij de autoriteiten. Maar wat zou een spoorweg, die Fort de France met de oostkust verbond, groote
+diensten bewijzen en wat zou hij een zegen zijn voor de ontwikkeling der kolonie! Helaas! <span class="corr" id="xd0e250" title="Bron: de">De</span> spoorwegen worden, naar het schijnt, op dit arme Martinique nog <span lang="la">ad calendas graecas</span> verschoven.
+
+</p>
+<p>Ik word te Sainte-Marie verwacht door een vriendelijken planter, die mij te d&eacute;je&ucirc;neeren heeft gevraagd, en die v&oacute;&oacute;r den eten
+mij zijn groote bezitting rond leidt. Hier zie ik ten minste wijde velden suikerriet en word er vervoerd in een klein wagentje
+op rails met smal spoor, dat &#8220;truc&#8221; heet en door een muilezel wordt getrokken. In dit gastvrij huis ben ik in gezelschap met
+een eerbiedwaardig grijsaard, die met zijn vrouw en twee dochters bij zijn schoonzoon inwoont, eigenaar van de suikerplantage.
+Hij is wel echt een slachtoffer van de uitbarsting van den vulkaan, een door de ramp getroffene, zooals ik er verscheiden
+in de laatste weken heb ontmoet, volkomen geru&iuml;neerd door het gebeurde, v&oacute;&oacute;r de catastrophe een welvarend man, thans tot den
+bedelstaf gebracht. Zijn bezitting te Pr&ecirc;cheur is geheel verwoest, en de ongelukkige lijdt alleen geen gebrek, omdat de familie
+zich over hem heeft ontfermd.
+
+</p>
+<p>Weldadigheid is hier op schitterende wijze aan den dag gelegd, zoodra de berichten van de ramp de harten luider hebben doen
+kloppen door de gansche wereld, en millioenen zijn gegeven, om de ongelukkigen te helpen. Wie zijn echter de werkelijk door
+de ramp getroffenen, en welke sommen heeft men aan hen uitgekeerd? En daarentegen, wie hebben &#8217;t meest geprofiteerd van de
+algemeene edelmoedigheid?
+
+</p>
+<p>Een zeer sectarische geest heeft bij de uitdeelingen den toon aangegeven. V&oacute;&oacute;r zij hulp verleenden, onderzochten de ambtenaren
+niet, hoe de gesteldheid van het slachtoffer, maar welke zijn politieke overtuiging was, want alles is politiek in dit arme
+land, en de blanke bevolking, die gestadig in aantal teruggaat, wordt overstemd door de meer en meer veldwinnende negerklasse.
+Die menschen zijn kiezers vanaf den man, die eenig onderwijs genoten heeft, tot den eersten den besten straatslijper, die
+u onbeschaamd aanstaart, die allerlei gebreken heeft, niets liever wil dan stelen en wiens traagheid en onverschilligheid
+aan het ongeloofelijke grenzen. De uitbarstingen van den Mont-Pel&eacute; zijn een bron van inkomsten geworden voor die bende leegloopers,
+die maar al te blij zou zijn, als zoo&#8217;n ramp zich herhaalde.
+
+</p>
+<p>Wat hebben zij, met uitzondering van een klein aantal van hen, verloren? In &#8217;t geheel niets, omdat zij niets bezaten dan de
+enkele vodden, die zij om zich hadden hangen en omdat hun behoeften zeer beperkt waren; zij zijn plotseling welvarend geworden
+doordien zij gratis voedsel, woning en kleeding kregen. Een schip, dat van Fort de France kwam, heeft geen arbeiders kunnen
+krijgen, om de lading te lossen, want de door de ramp getroffenen weigerden te werken, zelfs voor vier francs per dag. Een
+boot, uit Amerika gekomen met levensmiddelen, verkeerde in hetzelfde geval; de bemanning heeft toen zelve het werk moeten
+verrichten. Daarentegen vonden de toeristen altijd gidsen gereed, zooveel ze maar verlangden, om hen te vergezellen naar de
+ru&iuml;nen van Saint-Pierre; dat was een middel om op de verboden terreinen te komen en daar ongemerkt hun slag te slaan.
+
+</p>
+<p>De politiek, de verkiezingen, ziedaar de spil, waar alles om draait. Er moesten den 9den Mei verkiezingen te Saint-Pierre
+plaats hebben; men wilde niet, dat de bevolking de stad zou verlaten ondanks het dreigende gevaar. De commissie van geleerden(!)
+stelde haar gerust en beweerde, dat er niets te vreezen was. De verwoesting van de fabriek Gu&eacute;rin, de hevige overstroomingen
+van de Rivi&egrave;re Blanche, de ontploffingen in den vulkaan, al die onrustbarende voorteekenen, die het een na het ander zich
+voordeden, waren onbeteekenende incidenten. En den volgenden dag waren tweeduizend blanken, kooplieden met hun gezin, zij
+die tezamen het crediet en de traditie in de stad vertegenwoordigden, de slachtoffers der gruwelijke ramp geworden.
+
+</p>
+<p>Bij mijn vraag aan verschillende blanken en creolen, hoeveel zij ontvangen hadden van de weldadigheidsmillioenen, was het
+antwoord steeds precies hetzelfde: niets, volstrekt niets. Ik heb te Fort de France een ouden planter gesproken, dien ik op
+een vorige reis had ontmoet, en die nu geheel geru&iuml;neerd was. Hij mocht zich gelukkig rekenen, omdat hij een bescheiden plaats
+als employ&eacute; in een handelshuis had gekregen, terwijl een neger, die vroeger bij hem in dienst was geweest en die nooit een
+stuiver had bezeten, thans in omstandigheden verkeerde, die hij zich nooit had kunnen droomen, in zijn soort een renteniertje
+met een huis en twee hectaren gronds. En hoeveel van de millioenen is er gebruikt voor de verkiezingspropaganda? Zelfs gedurende
+de ramp en daarna waren de autoriteiten vol van dit eene: de verkiezingen.
+
+</p>
+<p>Alleen de inboorlingen hebben van het vette hapje <span class="pagenum">[<a id="xd0e270" href="#xd0e270">8</a>]</span>geprofiteerd; beheerders van de fondsen hebben een deel van den buit weten te bemachtigen. Een dorpsburgemeester, verkiezingsagent,
+die op den voorgrond trad, had de opdracht gekregen, zorg te dragen voor het onderhoud van twee duizend slachtoffers der ramp;
+hem werden zeventig centimes per hoofd en per dag verstrekt. Die weldoener tegen contante betaling wist het zoo in te richten,
+dat hij ze in &#8217;t leven hield met twee of drie stuiver per dag en aldus vergaarde hij een aardig spaarpotje voor zijn ouden
+dag.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-008.jpg" alt="Ru&iuml;nes van een rumfabriek." width="720" height="496"><p class="figureHead">Ru&iuml;nes van een rumfabriek.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De tegenwoordige gouverneur, de heer Lemaire, van wien het alle eerlijke menschen spijt, dat hij niet vroeger is gekomen,
+om den Augiasstal te reinigen, heeft een zware taak, en hoewel hij de goedkeuring wint van allen, die belangstellen in den
+vooruitgang der kolonie, staat hij bloot aan de aanvallen der pers, die hem heftige beleedigingen toevoegt. Ook komt hij natuurlijk
+in botsing met de leegloopers, die bij de anarchie van eenige maanden zijde hebben gesponnen. Zijn plaats daar is geen sinecure,
+dat heb ik kunnen waarnemen gedurende de maand, toen ik op het eiland vertoefde.
+
+</p>
+<p>Het is mij dikwijls gebeurd, dat ik aangesproken werd door een neger of een negerin, die een aalmoes vroeg. Die lastige wezens
+zeggen dan met huilerige stem, dat ze tot de verongelukten behooren, en hebben mogelijk gewoond ergens heel ver van het tooneel
+der ramp verwijderd. Men zou meenen in het Oosten te zijn, waar altijd &#8220;baschish&#8221; wordt gevraagd.
+
+</p>
+<p>De gouverneur is met allen mogelijken ijver zich gaan toeleggen op het stichten van nieuwe dorpen en centra van landbouw voor
+wie werken willen en zich weer een positie willen veroveren. Er zijn daarvan reeds zes of zeven, en ik heb aan de voornaamste
+een bezoek gebracht. In het begin was het aantal zwarten van goeden wille heel klein; ze gaven de voorkeur aan een bedeeling
+in geld, waarbij ze in luiheid hun dagen konden slijten. Maar toen ze zagen, dat de tijd van giften en gaven voorbij was,
+heeft een zeker aantal van hen besloten, de spade ter hand te nemen en onder goed ingericht toezicht het huis, de gereedschappen
+en het hoekje grond te aanvaarden, die hun gratis worden verstrekt. Te Tivoli, op den weg naar Balata, ga ik door een gloednieuw
+dorp, van ongeveer 150 H.A. oppervlakte, waar een duizendtal inwoners over 170 zindelijke huisjes zijn verdeeld.
+
+</p>
+<p>Daar ik het Zuiden van Martinique niet ken, neem ik met ingenomenheid de uitnoodiging aan van den heer Lemaire, om hem te
+vergezellen op een inspectiereis, die hij heeft te maken. Aan boord van de <i>Jouffroy</i> begeven wij ons naar Trois-Ilets en naar Anse d&#8217;Arlet. Het eerste is de geboorteplaats van Jos&eacute;phine de Beauharnais; op eenigen
+afstand van het dorp wijst men u nog het nu geheel vervallen huis, waar zij het eerste levenslicht aanschouwde, terwijl de
+oude dorpskerk het graf van haar moeder bevat. De streek is weinig bewoond en ik ontdek slechts schaarsche sporen van landbouw,
+ofschoon men kan zien, dat de grond overal vruchtbaar is. Als ik het laatste jaarverslag van de kolonie opsla, vind ik slechts
+een opbrengst van 40 millioen kilo suiker, 14&frac12; millioen liters tafia en rhum en bijna &frac12; millioen kilo cacao. Anders niets.
+Dit diepe verval staat niet met economische toestanden in verband, maar met traagheid en gebrek aan geest van initiatief bij
+de bewoners.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e288" href="#xd0e288">9</a>]</span></p>
+<p>Te Trois-Ilets stelt de maire aan den gouverneur de eenige vrouw voor, die de ramp van Saint-Pierre heeft overleefd. Aan den
+buitenkant der stad wonend en verschrikt door de nadering der wolk, heeft zij zich in haar huis gebarricadeerd en is onder
+een tafel flauw gevallen. Tot bewustzijn gekomen, zag ze alle leden van haar gezin dood om haar heen liggen. Ofschoon ze hevig
+gebrand was, is ze door de zorgen, die men aan haar heeft besteed, ten slotte behouden gebleven. In zulk een ongelukkige kan
+men belang stellen; zij is wat anders dan die lastige individuen, die mij vervolgden met hun eeuwig: &#8220;Een kleine gave! Door
+de ramp getroffen! enz.&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-009.jpg" alt="Kingstown, de hoofdstad van Sint-Vincent." width="720" height="373"><p class="figureHead">Kingstown, de hoofdstad van Sint-Vincent.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Te Anse d&#8217;Arlet heb ik, terwijl de gouverneur een onderhoud heeft met de dorpsautoriteiten, nog een mooie gelegenheid voor
+zedestudi&euml;n. Op drie verschillende plaatsen passeer ik groepjes, die in levendig gesprek zijn. Het onderwerp der discussie
+is niet moeilijk te raden, &#8217;t is altijd politiek, hun eenig stokpaardje, waarop zij van &#8217;s morgens tot &#8217;s avonds draven. Als
+ik dan, bij het aanhooren van de verhandeling van een ouden neger, niet nalaten kan te glimlachen, werpt de man mij een woedenden
+blik toe en voegt erbij: &#8220;Ik zeg, wat ik wil; ik ben even goed kiezer als jij.&#8221; Wanneer zal men in regeeringskringen eens
+begrijpen, dat het stemrecht, aan al die zwarten geschonken, een anomalie, een dwaasheid is, en dat de politiek de kanker
+is, die knaagt aan de ontwikkeling en de welvaart der arme koloni&euml;n?
+
+</p>
+<p>Als de neger van Martinique nog alleen maar de ge&iuml;ncarneerde luiheid vertegenwoordigde, zou men hem kunnen beschouwen als
+een drukfout in het boek van de natuur, maar dit treurige product meent, dat hij onze gelijke is en de wetten stijven hem
+in die opvatting, want zij erkennen hem als zoodanig. Hij is kiezer, dit wezen zonder opvoeding en onderwijs, verstoken van
+zedelijkheidsgevoel en van wat niet al meer! Wat doen de Engelschen en Nederlanders er toch goed aan, dat zij hen op hun rechte
+waarde schatten, dat ze in de rechtbanken slechts europeesche magistraatspersonen plaatsen, aan de inboorlingen geen stemrecht
+verleenen en &#8217;t stellen zonder Eerste en Tweede Kamerleden uit de koloni&euml;n!
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div2">
+<h3 class="normal">II</h3>
+<p>Nadat ik alle ellende en alle gruwelen van de onge&euml;venaarde natuurramp met de gruwelijk vele sterfgevallen heb gezien, rust
+ik drie dagen uit op een ideaal eiland, Trinidad, dat een zeer gunstige tegenstelling vormt met het pas verlaten oord. Ik
+vind er een zeer comfortabel h&ocirc;tel, goede rijtuigen, electrische trams, een politie op zijn europeesch, die den neger in bedwang
+weet te houden. Een uitstekende boot, annex aan de <i lang="en">Royal Mail</i>, brengt mij vervolgens naar Tabago, daarna naar Grenada en ten slotte naar Sint-Vincent, waar een ramp, gelijk aan die van
+Martinique, bijna de helft van het eiland heeft verwoest.
+
+</p>
+<p>Sint-Vincent is een der kleinste eilanden van de Antillen; het is slechts 27 K.M. lang van &#8217;t Noorden naar het Zuiden en de
+gemiddelde breedte bedraagt maar 17 K.M. Na van Grenada te zijn vertrokken, vaart men langs een geheele reeks van kleine,
+slechts zeer schaars bewoonde eilandjes. De hoofdstad van Sint-Vincent, Kingstown, ligt op het zuidelijk uiteinde; het is
+een onbeteekenend stadje. Buiten Ch&acirc;teau-Belair op de westkust en Georgetown op de oostkust, heeft het eiland enkel nog een
+paar kleine dorpjes; de totale bevolking blijft nog een weinig beneden vijftig duizend zielen.
+
+</p>
+<p>In vroegeren tijd waren de suikerplantages er betrekkelijk bloeiend; nu beteekenen ze weinig. De planters doen in hoofdzaak
+aan den verbouw van arrowroot; het zetmeel van den wortel wordt gebruikt bij de bereiding van cacao en chocolade en <span class="pagenum">[<a id="xd0e312" href="#xd0e312">10</a>]</span>doet in de apotheken dienst; wat het eiland aan maniok, cacao en vruchten oplevert, is van weinig belang. Nauwelijks een derde
+van den grond is in cultuur, ook al doordien een groot gedeelte van het eiland ingenomen wordt door een vulkanenketen, waar
+op vele plaatsen de natuur een woestijnkarakter draagt. Verscheiden toppen reiken tot een hoogte van 600 &agrave; 1000 M; de voornaamste,
+de Soufri&egrave;re, in het Noorden, juist op dezelfde plek als de Mont-Pel&eacute; op Martinique, bereikt 1130 M.
+
+</p>
+<p>De eilanden Grenada en Sint-Vincent hebben denzelfden gouverneur, die om beurten op het eene en het andere eiland verblijf
+houdt, het meest op Grenada. Tijdens zijn afwezigheid wordt de leiding der staatszaken toevertrouwd aan een administrateur,
+die in het gouvernementshuis woont. Ik haast mij, den heer Cameron een visite te brengen, want de gouverneur, Sir Robert Llewellen
+is op het oogenblik op Grenada ge&iuml;nstalleerd, en hem den brief ter hand te stellen van het ministerie van koloni&euml;n te Londen,
+mij in zijn welwillendheid aanbevelend. De heer Cameron stelt zich op de hoffelijkste manier te mijner beschikking en biedt
+mij in het regeeringsgebouw gastvrijheid aan.
+
+</p>
+<p>Om in het verwoeste gebied te komen, zal ik mij in een boot naar de westkust hebben te begeven tot Ch&acirc;teau-Belair, en later
+per rijtuig moeten gaan naar Georgetown op de oostkust, waarbij ik het eiland op het breedste gedeelte doortrek, van de kust
+die onder den wind is tot de windkust toe. Ik zal dezen keer reizen, niet met den beminnelijken heer Lacroix, maar met een
+geleerden Duitscher, den heer Sapper,<a class="noteref" id="xd0e318src" href="#xd0e318">1</a> dien ik reeds op Martinique had ontmoet en die op een studiereis naar de beide eilanden is uitgezonden, nadat hij de vulkanen
+van Guatemala heeft bezocht. Wij hebben het noodige proviand meegenomen, en wij vertrekken vroeg in den morgen uit Kingstown
+in een roeiboot met krachtige mannen aan de riemen.
+
+</p>
+<p>Terwijl we dicht langs de kust voeren, kreeg ik een indruk van de geweldige schokken en woelingen, waarvan Sint-Vincent het
+tooneel moet zijn geweest in ver achter ons liggende eeuwen. Het eiland is eerst in 1498 door Columbus ontdekt, en de geschiedenis
+gewaagt slechts van &eacute;&eacute;n hevige uitbarsting in 1812. Hier heeft men mij evenals op Martinique boeken laten zien en geschriften,
+die van den Soufri&egrave;re en den Mont-Pel&eacute; spreken als van uitgedoofde vulkanen!
+
+</p>
+<p>Wij gaan voorbij lagen lava van vele meters hoogte, in twee verdiepingen liggend, waartusschen een laag plantengroei duidelijk
+aantoont, dat er waarschijnlijk eeuwen zijn verloopen tusschen de vorming van het eerste plateau en die van het tweede.
+
+</p>
+<p>Op enkele plaatsen bevat de compacte massa tufgesteenten en groote steenen, hoopen asch, tot een vaste substantie geworden,
+zelfs zoogenaamde bommen, gloeiende kogels, als de vulkaan ook verleden jaar heeft uitgeworpen. Het is gemakkelijk te zien,
+dat die vroegere uitbarstingen gepaard zijn gegaan met sterke lavastroomen, &#8217;t geen in 1902 noch hier, noch op Martinique
+het geval is geweest.
+
+</p>
+<p>Wij komen te Ch&acirc;teau-Belair. Er is geen h&ocirc;tel, maar toch een woning voor vreemdelingen, een <i lang="en">rest-house,</i> als de Engelschen zeggen. Het ziet er zeer zindelijk uit en dient tot verblijfplaats voor de weinige vreemdelingen, die aankomen,
+alsook tot politiebureau, post- en telegraafkantoor. Een vriendelijke bediende brengt mij in een behoorlijke kamer, pakt mijn
+voorraad uit en voltooit het menu van mijn maaltijd met versche eieren en thee. De duitsche geoloog geniet gastvrijheid bij
+een wesleyaanschen geestelijke, die in de plaats woont en brengt den avond met zijn gastheer door, waarbij zij samen toebereidselen
+maken voor de bestijging van den Soufri&egrave;re op den volgenden dag. Daar ik de volharding en het uithoudingsvermogen van den
+echten Alpenbeklimmer mis en noch den moed, noch den wensch heb, mij te wagen aan een zoo gevaarlijke expeditie, zal ik slechts
+tot een zeker punt met hen meegaan. Ik ben bij &#8217;t eerste aanbreken van den dageraad al bij den steiger, waar het bootje ons
+wacht.
+
+</p>
+<p>Weer een lavakust met veel bazalt; iets verder doen zich plateaux voor, vol asch, waarop de resten van een paar fabrieken
+zijn te zien, verwoest bij de uitbarsting van 7 Mei. De roeiers zetten ons af in een bocht, en wij beklimmen een wand, uit
+min of meer vast geworden asch bestaande, en waarin wij treden uithouwen met onze houweelen, steunend op onze stokken. De
+top van den vulkaan is in dampen verscholen, en de hellingen zijn verlengd in een dikke laag asch, die buitendien de geheele
+vlakte overdekt.
+
+</p>
+<p>De asch is over &#8217;t algemeen van een grijze kleur, hier en daar vrij donker van tint en is afkomstig van de laatste uitbarstingen.
+Die van 7 Mei had juist de parelgrijze kleur der asch van den Mont-Pel&eacute;, ook bij latere uitbarstingen steeds die tint vertoonend,
+en voelt bij aanraking verrassend zacht aan, zoo iets als poudre de riz. Veel asch van den Soufri&egrave;re uit de maanden Juni,
+September en October is korrelig; ik heb er in de buurt van Georgetown wel opgeraapt, die den indruk maakte van jachthagel.
+Sedert ik in Europa ben teruggekeerd, is er nog op Sint-Vincent een vrij hevige uitbarsting geweest, namelijk den 22sten Maart.
+De gouverneur heeft mij een staaltje gestuurd van de toen in de stad Kingstown zelve gevallen asch; die was heel fijn, bijna
+zwart en vertoonde een lichten metaalglans.
+
+</p>
+<p>Ik ben &eacute;&eacute;n en al verbazing over de woestijn, die zich naar alle kanten uitstrekt, en een paar uur lang loop ik in verschillende
+richtingen, voorzichtig om de spleten, die de grond vertoont. De hevige regens van zomer en herfst hebben de enorme laag asch
+gescheurd en gespleten en in die massa, die daar zich uitbreidt, zoo ver het oog reikt, hebben ze op sommige plaatsen echte
+kloven doen ontstaan. Mijn metgezellen zijn al lang weggegaan met een zak op den schouder en den met ijzer beslagen stok in
+de hand. Ik bereik weer het strand, en mijn roeiers krijgen, nadat ze mij naar Ch&acirc;teau-Belair hebben teruggebracht, de opdracht,
+naar de baai terug te keeren en de terugkomst van de bergbestijgers af te wachten.
+
+</p>
+<p>Ch&acirc;teau-Belair, dat gespaard was bij de uitbarsting van 7 Mei, daar die haar uitwerking had doen gevoelen <span class="pagenum">[<a id="xd0e346" href="#xd0e346">11</a>]</span>drie kilometer meer naar het Noorden, is minder gelukkig geweest een veertien dagen later. Een regen van gloeiende brokken
+en steenen heeft alle daken vernield, maar ze waren bij mijn bezoek al voor het meerendeel vernieuwd. Er zijn geen dooden
+gevallen, wel werden velen gewond. Het verwoeste deel van Sint-Vincent wordt begrensd door een lijn, die bijna recht van &#8217;t
+Westen naar het Oosten loopt. Het geheele noordelijke deel, dat ik op 45 procent van &#8217;t eiland schat, is totaal verwoest;
+het zuidelijk gedeelte, dat dan 55 procent zou zijn, is ongedeerd gebleven. De verwoeste oppervlakte wordt op 48 vierkante
+mijlen geschat door professor Hovey, terwijl hij haar op Martinique op 36 rekent. De engelsche mijl is 1609 M.
+
+</p>
+<p>Deze schatting ten opzichte van Martinique leidt mij tot de opmerking, dat men zich gewoonlijk een zeer overdreven denkbeeld
+vormt van de afmeting der verwoeste streek. Dat stuk is voor de totale oppervlakte van Martinique, wat Bretagne en een deel
+van Normandi&euml; voor heel Frankrijk zouden zijn.
+
+</p>
+<p>Toen ik tegen zonsondergang eens naar den horizon keek, zag ik bij de bocht van een rots de boot, die de beide moedige onderzoekers
+thuis bracht. Terwijl de heer Sapper zijn zak met vulkanische materie, op den tocht verzameld en die minstens 25 K.G. weegt,
+neerzet, vertelt hij mij bijzonderheden van de gevaarlijke bergbestijging. De krater, dien hij met zijn metgezel bijna geheel
+is rondgetrokken, heeft zich nog al genadig getoond in dien zin, dat een luchtstroom, die de nevels verjoeg, de kanten heeft
+blootgelegd. De uitbarsting heeft inderdaad plaats gehad uit den oudsten krater, den grooten.
+
+</p>
+<p>De monding is ongeveer 5 K.M. in omtrek en 150 M. diep; vroeger zag men in de diepte een melkkleurig meer.
+
+</p>
+<p>Hoewel de uitbarstingen van Mei het hebben geledigd, heeft zich sedert dien tijd een ander meer gevormd, dat naar schatting
+600 of 630 M. boven het niveau der zee moet zijn gelegen. De kleur van het water is zwartachtig door de massa asch, die erin
+uitgestort is. Op eenigen afstand van den grooten krater is er een kleinere; die werkte in 1812 bij de uitbarsting van den
+Soufri&egrave;re, de laatste eruptie v&oacute;&oacute;r de groote ramp van 1902.
+
+</p>
+<p>De heer Sapper had de aanwezigheid geconstateerd van verscheiden fumarolen in den omtrek van den krater, en hij had zich op
+&eacute;&eacute;n plek omringd gezien door uit den grond opstijgende verstikkende dampen. Datzelfde was waargenomen door de geleerde Amerikanen,
+de professoren Hovey en Heilprin, die beiden bij herhaling den vulkaan hebben bestegen tijdens hun verblijf op het eiland,
+in Mei en Juni.
+
+</p>
+<p>Wat de hoeveelheid asch betreft, op &#8217;t eiland Sint-Vincent gevallen, die is veel grooter dan de massa, die het noorden van
+Martinique heeft bedekt. Ik zal er later iets van zeggen bij het bezoek aan de omstreken van Ch&acirc;teau-Belair. Een engelsch
+schip, dat zich 275 mijlen ver naar het Zuiden bevond, acht uur na de uitbarsting van 7 Mei, heeft op het dek een halven centimeter
+hoogte opgevangen, en een amerikaansch zeilschip bijna &eacute;&eacute;n centimeter, toen het den dag na de uitbarsting van 6 Juni zich
+102 mijlen ten westen van Martinique bevond. Drie uren lang voer dat schip door een wolk van stof. De heer Hovey, die denzelfden
+dag te Georgetown was, heeft die wolk gezien en schat haar hoogte op meer dan 2000 M. boven de zee. Schokken, door de uitbarsting
+veroorzaakt, zijn waargenomen tot Sint-Kitts en Trinidad.
+
+</p>
+<p>De gouverneur, dien ik later het genoegen heb gehad op &#8217;t eiland Grenada te ontmoeten, heeft mij verteld, dat hij op 7 Mei
+aan zijn schrijftafel zat, toen de eerste uitbarsting van den Soufri&egrave;re weerklonk. Hij meende, dat het een oorlogsschip was,
+dat onverwachts aankwam en &#8217;t gewone kanonschot loste. Maar toen de donderslagen aanhielden, vroeg hij den persoon, die bij
+hem zat te werken, eens te gaan informeeren, &#8220;of er een heel eskader was gekomen!&#8221; De geleerden zijn het er nog niet over
+eens, hoe hoog de asch in de lucht is geslingerd, en de beweringen van de enkele waarnemers, die op beide eilanden de formidabele
+uitslingering van die stoffen hebben gezien, zijn niet afkomstig van in voldoende mate betrouwbare personen, om de juiste
+kromme te kunnen aangeven.
+
+</p>
+<p>Maar vast staat, dat die asch tot ontzagwekkende hoogte is opgedreven, en dat zij boven de grens, waar de passaatwinden merkbaar
+zijn, gedreven is geworden in een geheel tegenovergestelde richting. Als de asch slechts tot matige hoogte was opgevoerd,
+zouden de winden, die in het gebied der Antillen heerschen, haar naar het Westen hebben gestuurd, terwijl juist het ten oosten
+gelegen Barbados er het diepst onder bedolven is geworden.
+
+</p>
+<p>Een geneesheer op dat eiland, verbaasd over de hoeveelheid asch, die op zijn grond viel, breidde een beddelaken uit over een
+grasveld, in zijn tuin. Twee dagen later kon hij, na de grijze massa, die op het laken lag, te hebben verzameld en gewogen,
+gemakkelijk uitrekenen, hoeveel asch in datzelfde tijdsverloop op het geheele eiland moest zijn gevallen. Hij kwam tot de
+slotsom, dat het twee millioen ton geweest moet zijn. Sint-Lucia, ten noordoosten van Sint-Vincent gelegen, heeft asch opgevangen
+zoowel van den Soufri&egrave;re als van den Mont-Pel&eacute;, en bij de hevige Soufri&egrave;re-uitbarsting van 3 September bleef de helft van
+Martinique nog den geheelen morgen van den volgenden dag in een halve duisternis gehuld door de onmetelijke stofwolk, die
+van Sint-Vincent erheen overwoei.
+
+</p>
+<p>Ik heb een aanbevelend schrijven voor een planter, tijdelijk gevestigd dichtbij Ch&acirc;teau-Belair, wiens bezitting voor een deel
+verwoest is geworden bij de ramp van 7 Mei. Die vriendelijke eigenaar, de heer Macdonald, dezelfde die den heer Hovey vergezelde
+bij diens eerste bestijging van den Soufri&egrave;re, is zoo goed met mij een rit te paard te doen ten noorden van het dorp. Wij
+brengen een bezoek aan de plaatsen, waar vroeger de dorpen Richmond en Waliboe hebben gelegen aan rivieren van denzelfden
+naam. Er is geen spoor meer over, noch van de rivieren, noch van de dorpen; alles is begraven geworden onder diepe aschlagen,
+nadat het vuur de huizen had verteerd in een even heftige en plotselinge ontbranding als bij Saint-Pierre zich had voorgedaan.
+Toch hebben in deze streken de bewoners zich bijtijds kunnen redden met uitzondering van een klein aantal ongelukkigen, die
+bij de ramp het leven hebben gelaten.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e368" href="#xd0e368">12</a>]</span></p>
+<p>In de beide dorpen zie ik de overblijfselen van suikerfabrieken, waarvan alleen een paar brokken muur nog staan en waarbij
+het verbogen en geroeste ijzerwerk omhoog steekt uit den chaos. Onmiddellijk bij de fabriek te Richmond ziet men de ru&iuml;nen
+van de woning des eigenaars. Wij hebben op sommige plaatsen ware duinen te beklimmen; de asch ligt enorm hoog opgestapeld.
+De heer Macdonald wijst mij een berg asch van wel twaalf meter hoog. De meeste der hoopen staan als heuveltjes op een vroeger
+geheel vlak terrein; verderop zie ik heele aschvelden met bobbels en hoogten en ook met breede, diepe spleten, veroorzaakt
+door de stortregens van de laatste maanden van het jaar. Ze zijn elders weer door de regens, waar een felle zonneschijn op
+volgde, veranderd in een harde, weerstandbiedende substantie.
+
+</p>
+<p>Mijn geleider deelt mij veel bijzonderheden mee over de reeks verschijnselen, die de laatste maanden zich op &#8217;t eiland hebben
+voorgedaan. Hij is er steeds gebleven en heeft sedert de eerste uitbarsting in Mei het eiland in verschillende richtingen
+doorkruist. Het geheele noordelijke gedeelte is verwoest en is nu te vergelijken bij een onmetelijk braakliggend terrein.
+Daar woonden nog afstammelingen van den ouden volksstam der Cara&iuml;ben, waarvan ook eenige weinige vertegenwoordigers op Sint-Lucia
+en Dominica wonen. Op den 7den Mei en volgende dagen heeft de regen van asch en kokend water eigenlijk onafgebroken voortgeduurd.
+Het water van de zee was zoo warm in de buurt van Sint-Vincent, dat een schipper, die zich op twee mijlen afstands van de
+noordkust bevond, zich de hand bijna brandde, toen hij de temperatuur van het water eens wilde onderzoeken. Tallooze doode
+visschen lagen in mijlenlange rijen aan de oppervlakte. Zij moeten evenals op Martinique door onderzeesche uitbarstingen gedood
+zijn.
+
+</p>
+<p>De stoffen, die in September uit den vulkaan zijn gekomen, waren van uiteenloopenden aard. Behalve lapilli, de slakken, die
+er als steentjes uitzien, waren het asch en steenen en conglomeraten, terwijl men uit den hoofdkrater een breeden stroom van
+een geelachtige stof heeft zien komen, hoofdzakelijk uit zwavel bestaande. Die vloeibare massa ging in breede, zigzaglijnen
+bij den berg neer en liep in zee, waar zij ten gevolge harer hooge temperatuur een dof gesis veroorzaakte en wolken damp deed
+opstijgen. De zee was over een onmetelijke oppervlakte geel en geleek &#8217;s nachts op een stroom van zilver. Volgens een reiziger,
+dien ik op Sint-Lucia ontmoette en die zich aan boord bevond van een engelsche paketboot, was de aanblik van die vloeibare
+massa&#8217;s, die langs de zijden van den vulkaan zich voortbewogen, allermerkwaardigst. De maan en de sterren wierpen er een zilveren
+schijnsel over; het leek, of men in Zwitserland was, waar &#8217;s avonds de watervallen worden verlicht met Bengaalsch vuur. Eerst
+hield men die brandende massa voor lavastroomen, en eerst later heeft men ingezien, dat bij geen der uitbarstingen van het
+vorige jaar lava zich heeft vrijgemaakt, noch uit den Soufri&egrave;re, noch uit den Mont-Pel&eacute;.
+
+</p>
+<p>De ontploffingen, waarmee de uitbarstingen van de maand September vergezeld gingen, zijn zoo hevig geweest, dat te Kingstown
+de bewoners doodelijk ontsteld waren, terwijl de electrische ontlading, die in de dampwolken plaats had, sterker was dan den
+7den en den 18den Mei.
+
+</p>
+<p>Hoewel de geheele streek, die ik bereis, zich voordoet als een vlakte, waar alle plantengroei verdwenen is, waar de boomen
+weggemaaid en weggeveegd zijn als door den onmeedoogendsten van alle cyclonen, ontdek ik iets vreemds, dat ik ook in de omstreken
+van Saint-Pierre heb opgemerkt. Niet ver van Ch&acirc;teau-Belair hebben enkele boomen op &eacute;&eacute;ne zijde de takken afgestaan tot op
+den stam, terwijl aan den anderen kant de takken nog groene bladeren dragen, &#8217;t leven aan den eenen, de dood aan den anderen
+kant.
+
+</p>
+<p>Wat mij ten zeerste heeft verwonderd, is dat de engelsche regeering tot nu toe nog niet het besluit genomen heeft, op &#8217;t eiland
+Sint-Vincent een observatiepost te vestigen. Het verband, waarin de beide vulkanen tot elkander staan, is nu wel boven allen
+twijfel verheven, en de waarnemingen, op Martinique en Sint-Vincent te doen, zouden elkander aanvullen, terwijl men wederkeerig
+elka&acirc;r zou kunnen waarschuwen. Onlangs vernam ik, dat de heer Lacroix zich uitgesproken heeft ten gunste der vestiging van
+een post op Guadeloupe, waar men in de laatste tijden allerlei seismische verschijnselen heeft opgemerkt.
+
+</p>
+<p>Nu de samenhang tusschen de talrijke aardbevingen, die in 1902 een groot deel van het amerikaansche vasteland geteisterd hebben,
+en de uitbarstingen van Mont-Pel&eacute; en Soufri&egrave;re tegenwoordig onbetwistbaar zijn, en nu zooveel seismische verschijnselen tusschen
+April en September zijn waargenomen in streken, zeer ver verwijderd van de plek, die ons nu bezighoudt, zoodat nog eens te
+meer bewezen is, dat er een nauwe betrekking bestaat tusschen uitingen, op duizenden kilometers afstands van elkander aan
+den dag getreden, nu is het v&oacute;&oacute;r alles noodig, zooveel mogelijk op de waarschuwingen te letten, gegeven op die reeks van dichtbij
+elka&acirc;r gelegen eilandjes, die als de kralen van een rozenkrans begint bij Grenada en eindigt aan de noordpunt van de Eilanden
+onder den Wind.
+
+</p>
+<p>Sint-Lucia, juist tusschen Sint-Vincent en Martinique gelegen, is verleden jaar gespaard gebleven, hoewel de oude krater op
+het eiland enkele teekenen van werkzaamheid gegeven heeft, en op Dominica is de bevolking herhaaldelijk opgeschrikt door meer
+of minder onrustbarende verschijnselen. Het schijnt dus zeker verstandig, dat men op zijn hoede zij, en dat men door alle
+middelen, waarover de wetenschap beschikt, nagaat, wat er daar voorbereid wordt in &#8217;t inwendige dier vulkanische gebieden,
+zoodat men, binnen de grenzen van het mogelijke, zal kunnen waarschuwen voor het gevaar, dat de bewoners dreigt.
+
+</p>
+<p>Evenals op Martinique heeft men op Sint-Vincent toevluchten voor de door de ramp getroffenen ingericht in den vorm van kleine
+dorpen. Ik heb er drie gezien, terwijl ik langs de kust ging tusschen Kingstown en Ch&acirc;teau-Belair, met ongeveer een honderdtal
+hutten. Ze zijn ingericht, zoo zei men mij, naar de plannen, door den heer Lemaire ontworpen. In een dier toevluchten hebben
+de verongelukten van Richmond een schuilplaats gevonden. De liefdadigheid heeft, zoowel voor Sint-Vincent als voor Martinique,
+over de geheele wereld gesproken. Ik heb geen bijzonderheden gehoord over de wijze, waarop de uitdeeling <span class="pagenum">[<a id="xd0e387" href="#xd0e387">14</a>]</span>der verleende hulp op het britsche eiland is geschied.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-013.jpg" alt="Op Sint-Vincent. De vroegere weg van Waliboe naar den Soufri&egrave;re." width="540" height="720"><p class="figureHead">Op Sint-Vincent. De vroegere weg van Waliboe naar den Soufri&egrave;re.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Voor zoover ik weet, heeft de fransche regeering zich niet gehaast, een in de Kamer voldoende som te doen aannemen, om de
+ongelukkigen van haar kolonie te hulp te komen, terwijl Engeland zich ernstig heeft beziggehouden met diegenen, die plotseling
+hun eigendommen vernield hebben gezien en die hun broodwinning hebben verloren. De eigenaar van een der suikerfabrieken, waarvan
+ik de puinhoopen heb gezien, heeft een ondersteuning van 600 pond sterling genoten en buitendien 170 H.A. grond zich zien
+toegewezen. Daarbij heeft men hem de niet geheel verwoeste fabriek afgestaan van een anderen planter die bij de ramp is omgekomen,
+terwijl aan de kinderen van den overledene een som is uitgekeerd, gelijk aan de waarde van de onderneming en de terreinen.
+De engelsche regeering is gewoon, zich met de koloni&euml;n en de kolonisten te bemoeien; ik behoef er slechts aan te herinneren,
+dat bij den laatsten grooten cycloon op het eiland Mauritius het terstond bijeengeroepen Parlement de zending van &eacute;&eacute;n millioen
+pond sterling toestond. In 1891, toen een dergelijke ramp Martinique teisterde, leende de hoofdstad enkele millioenen, in
+jaarlijksche termijnen af te doen, zoo werd mij te Fort de France verteld.
+
+</p>
+<p>Nadat ik dat deel van de streek gezien heb, dat eenigszins toegankelijk is, besluit ik naar de hoofdstad terug te keeren.
+Weer langs de kust varend, de rotsen onderzoekend, de enorme, op elka&acirc;r gestapelde lagen lava en conglomeraten, waar mijn
+boot langs gaat, kom ik tot het besluit, dat de schok van 1902, hoe verschrikkelijk hij ook geweest zij, niet te vergelijken
+is bij de geweldige omwentelingen, waarvan deze grond het tooneel is geweest in achter ons liggende tijden. Op Martinique
+heeft hetzelfde mij getroffen, als ik het oog liet gaan over de talrijke bergen, gegroepeerd rondom de oude haarden van vulkanische
+werkzaamheid, waar het eiland zijn ontstaan aan te danken heeft. Guadeloupe, Dominica, Sint-Lucia, Grenada verkeeren in hetzelfde
+geval; maar deze archipel is nog slechts sinds een viertal eeuwen bekend, zoodat de geschiedenis zwijgt over de titanische
+krachten, die vroeger er den grond hebben omgewoeld.
+
+</p>
+<p>De Soufri&egrave;re wil mij ten afscheidsgroet nog een bewijs geven van zijn werkzaamheid, die nog niet tot rust is gekomen; op het
+oogenblik, dat de berg uit mijn oogen zal verdwijnen, zie ik een dichte wolk uit den krater opstijgen, in dikke dampkrullen
+zich oplossen en zoo langs de zijden van den vulkaan afglijden. De Engelschen hebben aan die wolken den naam van <i>cauliflower</i>, bloemkoolen, gegeven, en die vergelijking is tamelijk goed gekozen, als men let op den vorm, dien ze hebben bij &#8217;t verlaten
+van den krater.
+
+</p>
+<p>Georgetown, gelegen op de oostkust, dat is de windzijde, is moeilijk van uit zee te bereiken. De golven komen gewoonlijk onstuimig
+af op de rotsen, die een gordel vormen rondom dit gedeelte van het eiland en maken een landing buitengewoon moeilijk. Langs
+een vrij goeden weg van een twintigtal kilometers is de stad beter te bereiken. De heer Cameron is zoo welwillend geweest,
+voor mij te zorgen en het rijtuig, waarvan ik gebruik maak, zal te mijner beschikking blijven al den tijd, dien ik aan de
+tourn&eacute;e besteed. Een ambtenaar uit Kingstown, die reeds meermalen de verwoeste streek heeft bezocht en die bijna het slachtoffer
+van een uitbarsting was geworden bij een tocht in de omstreken van Ch&acirc;teau-Belair, besluit mij te vergezellen. Zijn gezelschap
+is mij des te nuttiger en aangenamer, daar hij mij veel inlichtingen kan geven en de streek, die wij gaan bereizen, ter dege
+kent.
+
+</p>
+<p>Dit eilandje Sint-Vincent is wezenlijk bekoorlijk. Al dadelijk treft mij dat bij het verlaten van de stad, als wij een weg
+volgen, die in een zigzaglijn de heuvels bestijgt, waar liefelijke bloemen met veelkleurige tinten de laagten sieren. Het
+verbaast mij zeer, de ru&iuml;nen van een fabriek te zien op korten afstand van de hoofdstad, lang v&oacute;&oacute;r wij de grens der verwoesting
+hebben bereikt; maar ik hoor, dat deze vernieling te wijten is aan een gansch andere ramp, waardoor het eiland vier jaren
+geleden werd getroffen. &#8217;t Is, dat die arme Antillen niet alleen het vuur der vulkanen als een zwaard van Damocles boven hun
+hoofd hebben hangen, maar dat bij tusschenpoozen vreeselijke orkanen hen treffen en er verwoesting aanbrengen. De fabriek
+in quaestie is vernield door een hevigen cycloon, die in 1898 over een groot deel van het eiland is getrokken en die aan 600
+menschen het leven heeft gekost, een groot aantal huizen heeft verpletterd en zestien kerken heeft vernield van de achttien,
+die in de kolonie waren; stukken koraal van de banken uit de diepte der zee werden losgerukt en op het strand geworpen.
+
+</p>
+<p>Ook Martinique is, meer zelfs nog dan Sint-Vincent, geteisterd door meedoogenlooze cyclonen. Ik reisde er eenige maanden na
+dien van 1891, den laatsten, die het land trof. Er werden toen 300 personen gedood, en de schade, door den storm aangericht,
+schatte men op bij de 100 millioenen francs. Fort de France en Saint-Pierre geleken op steden, verwoest door een bombardement.
+De hevigste orkaan, waarvan men op de Antillen de herinnering heeft bewaard, was die van het jaar 1780. Er waren er zelfs
+twee in dat jaar met zes weken tusschenruimte. Ook toen werd Martinique het ergst bezocht, hoewel Guadeloupe, Sint-Lucia en
+Sint-Vincent ook voor een deel werden verwoest. Alleen op Martinique stierven 9000 menschen, waarvan 1000 te Saint-Pierre,
+waar geen huis overeind bleef staan. De zee was door een hevigen springvloed tot acht meter gestegen en veegde met &eacute;&eacute;n slag
+een honderdvijftigtal woningen weg. Te Fort de France werden de kathedraal, zeven andere kerken en honderd-veertig huizen
+met den grond gelijkgemaakt; meer dan 5000 zieken werden begraven onder de puinhoopen van het hospitaal.
+
+</p>
+<p>En daar begint de asch zich weer te vertoonen, als wij Sans-Souci naderen; zij wordt al hooger, naar gelang wij dichter bij
+Georgetown komen. Er is daar evenmin een h&ocirc;tel als te Ch&acirc;teau-Belair; maar wel een <i>resthouse</i>, waar ik het tamelijk goed zou hebben gehad, als mijn reisgezel, bevriend met een inwoner van Kingstown, niet gevraagd had,
+of wij de villa mochten betrekken, die deze heer aan zee hier bezit. De bedienden zijn gewaarschuwd; wij installeeren ons
+in een weelderig ingerichte woning en pakken de meegenomen mand met voorraad uit.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e414" href="#xd0e414">15</a>]</span></p>
+<p>Het bleek echter, dat al wat mij te zien gegeven werd in de omstreken van Georgetown, bij de uitstapjes, die wij daar hebben
+gedaan, oude kost moest worden genoemd, asch en altijd weer asch, nu eens gelijk aan die, welke mijn voet in den laatsten
+tijd betreden heeft, dan korreliger en op jachthagel gelijkend. Dezelfde doodsche, uitgestorven vlakten, waar een enkele boom,
+van takken beroofd, uit oprijst als een spook; dezelfde ru&iuml;nen in de troostelooze eenzaamheid. En toch zal de kracht van den
+tropischen plantengroei, daar ben ik zeker van, zich weldra openbaren; reeds begint hier en daar de stronk van een banaan,
+die door den storm is omgeworpen, uit te botten; de asch, waarop de regens hebben ingewerkt, en die in deze vulkanische landen
+uit de tropenwereld een onvergelijkelijk goede humuslaag vormt, wordt reeds zoo zoetjesaan op vele plaatsen getooid met kleine
+spruitjes, mossen en lage houtige plantjes, en in een niet veraf zijnde toekomst zullen deze sombere, zwarte en grijze plateaux,
+waar de dood schijnt te heerschen, opnieuw bedekt zijn met een kleed van groen, een nieuwen plantengroei.
+
+</p>
+<p>Groeit niet op Bourbon de vanille, op Mauritius het suikerriet, op Java de koffie krachtig en gezond op lava en op slakken,
+in vervlogen eeuwen door vulkanen uitgeworpen? Laat ons dus niet wanhopen aan de toekomst van deze ongelukkige landen, die
+nu wreed geteisterd werden, als maar de <span class="corr" id="xd0e419" title="Bron: onderaarsche">onderaardsche</span> vuren lang in rust willen blijven en eindelijk eens voldaan zich willen toonen met de ellende, die zij reeds hebben aangericht
+onder weerlooze menschenkinderen.
+
+</p>
+<p>Terwijl ik te Georgetown verblijf, heb ik gelegenheid eenige slachtoffers te ontmoeten van de uitbarstingen in Mei. Ze zijn
+afschuwelijk gebrand geweest; maar, opgenomen in het dorpshospitaal, hebben ze van hun wonden kunnen herstellen door de goede
+zorgen, waarmee men hen omringde. Eerst waren hun wanstaltige gezichten vreeselijk geweest om te zien, zelfs de verplegers
+in het hospitaal deinsden van schrik achteruit, toen zij dat zagen.
+
+</p>
+<p>De wonden zijn in de meeste gevallen veroorzaakt door een fijn, gloeiend heet grint, dat, opgeworpen in de lucht met ondenkbare
+snelheid, in het gelaat drong en onder de opperhuid vastraakte.
+
+</p>
+<p>Een oude negerin verzekerde mij, dat op 7 Mei veel personen op 6 en 8 <span class="corr" id="xd0e428" title="Bron: KM.">K.M.</span> afstands van den krater door groote steenen verpletterd waren geworden. Een dier steenen gevaarten zou zelfs tien menschen
+hebben gedood, die in een hut een toevlucht hadden gezocht. Diezelfde vrouw daarentegen had een terrein bezocht, dat bij de
+eerste uitbarsting niet getroffen was geworden, maar dat in de catastrophe van den 18den onder gloeiend zand bedolven was,
+zonder dat zij de minste sporen van steenen heeft kunnen ontdekken. Zij schatte de hoogte van de aschlaag in die buurt op
+ongeveer een meter; de arrowroot was totaal bedorven, want de planten waren tot op den wortel verschroeid.
+
+</p>
+<p>Twee zeer kalme dagen slijt ik nog in &#8217;t gouvernementshuis v&oacute;&oacute;r de paketboot, die mij naar Grenada en Trinidad terug moet
+brengen, verschijnt. Ik heb ze wel verdiend na zooveel vermoeiende tochten. Het paleis grenst aan den Botanischen tuin van
+Kingstown, die terecht bekend is als een der mooiste van de Antillen. Ik wandel er veel in de schaduw van de heerlijke tropische
+plantenwereld en bewonder boven alles de prachtige collectie waaierpalmen.
+
+</p>
+<p>Op Sint-Vincent was ik in de gelegenheid kennis te maken met een Engelschman, die sinds drie maanden de kleine eilanden van
+de groep der Antillen bereisde met het oog op eene propaganda, waarvoor ik veel belangstelling gevoel en die men zich in Frankrijk
+misschien ten voorbeeld stellen kon. Enkele weken daarna ging ik op mijn terugreis naar Europa met hem op dezelfde boot, waardoor
+ik onderweg allerlei inlichtingen kon erlangen over de door hem gemaakte campagne.
+
+</p>
+<p>Daar Engeland bezorgd is over de geringe ontwikkeling, men mag eigenlijk wel zeggen, over het verval van de meeste der kleine
+eilanden in Middel-Amerika, zou het hun graag wat steun verleenen en de bevolking willen opwekken tot den verbouw van producten,
+voornamelijk vruchten, die in het moederland te gebruiken zijn en waarvan de consumptie zoowel in Europa als in Amerika van
+jaar tot jaar toeneemt.
+
+</p>
+<p>De heer S., de reiziger, van wien ik spreek, was met een opdracht van zijn regeering gegaan naar Dominica, Sint-Lucia, Grenada,
+Sint-Vincent, Antigua en Sint-Kitts, en na een bespreking met de verschillende gouverneurs had hij er lezingen gehouden en
+aankondigingen gezet in plaatselijke bladen over de voordeelen, die de kleinere eilanden zouden kunnen trekken uit een geregelde
+en verstandige aankweeking van de verschillende vruchten, die geregeld aftrek konden vinden in Engeland. Daar de medewerking
+van de londensche stoombootmaatschappijen verkregen was, zoowel in zake verlaging van de vrachten, als wat betreft de inrichting
+van verkoelingsapparaten aan boord, hing het slechts van de bewoners af, zich een degelijke bron van inkomsten te openen en
+terzelfdertijd mee bij te dragen tot de verheffing van hun land, dat zeer beslist achteruitgaande is, sedert de aanplanting
+van suikerriet om voldoend bekende redenen niet meer dezelfde voordeelen oplevert als vroeger.
+
+</p>
+<p>Het voornaamste artikel, waarop de heer S. de aandacht vestigt, is de banaan, die zeer gemakkelijk vervoerbaar is, als men
+ten minste een voorbeeld wil nemen aan Jamaica, de Kanarische eilanden en andere streken en de vrucht niet gaat inschepen,
+dan wanneer zij dien graad van rijpheid heeft verkregen, waarvan de ervaring leert, dat hij ge&euml;ischt moet worden. Maar buiten
+deze uitstekende en meer en meer op den juisten prijs gestelde vrucht, heeft men dan nog de oranje, de ananas en zelfs de
+manga, waarvan men nog niet lang geleden het vervoer voor onmogelijk hield en die tegenwoordig in zeer goeden staat in Europa
+wordt aangevoerd.
+
+</p>
+<p>Het voorbeeld, dat <span class="corr" id="xd0e443" title="Bron: Jama&iuml;ca">Jamaica</span> heeft gegeven, is treffend. Als zooveel andere koloni&euml;n ging het eiland sinds <span class="corr" id="xd0e446" title="Bron: verscheiden">verscheidene</span> jaren sterk achteruit. De energie der planters, samen met den krachtigen steun van den vorigen gouverneur, hebben deze kolonie
+geheel doen opleven. Men heeft zoo goed als geheel afstand gedaan van het planten van suikerriet en is begonnen, op groote
+schaal bananen te planten. De Vereenigde <span class="pagenum">[<a id="xd0e449" href="#xd0e449">16</a>]</span>Staten zijn eerst de voornaamste afnemers geweest; daarna is Europa gevolgd, en op dit oogenblik beloopt de jaarlijksche uitvoer
+drie-en-een half millioen trossen bananen. Ik noem slechts pro memorie den uitvoer van honderd millioen oranjeappelen per
+jaar en van een kolossaal aantal ananassen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-016.jpg" alt="Negers en negerinnen bij &#8217;t vervoer van trossen bananen." width="720" height="562"><p class="figureHead">Negers en negerinnen bij &#8217;t vervoer van trossen bananen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Ik was verbaasd, toen ik in Maart jl. <span class="corr" id="xd0e458" title="Bron: Jama&iuml;ca">Jamaica</span> bezocht, waar ik in twintig jaren niet was geweest, alles zoo veranderd te vinden. De kolonie van toen vergelijkend met het
+bloeiende land van heden, vond ik in de hoofdstad, in plaats van de bescheiden herberg, waar ik was afgestapt indertijd, twee
+groote hotels, geheel europeesch ingericht, verscheiden tramlijnen, een aanzienlijke drukte en in &eacute;&eacute;n woord een stad, zesmaal
+grooter dan de plaats, die in mijn herinnering leefde, en jaarlijks stroomen van toeristen lokkend, zoowel uit Amerika als
+uit Engeland. Iemand, die er lang had gewoond, en wien ik mijn verbazing te kennen gaf over de groote veranderingen in die
+betrekkelijk korte periode, antwoordde mij laconiek: &#8220;Dat komt alleen van het telen van bananen; daar hebben wij dat alles
+aan te danken en ook aan onzen gouverneur, Sir Henry Blake, die overal goede wegen heeft laten aanleggen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Een der meest gewaardeerde vari&euml;teiten op de amerikaansche markten is de banaan van Martinique, die bij uitstek geurig is,
+en toch is Martinique juist het eenige eiland der Antillen, dat ze niet uitvoert. Ik beweer volstrekt niet, dat ik iets nieuws
+vertel aan de autoriteiten, die in deze zaak iets te zeggen hebben; verschillende schrijvers hebben het reeds gehad over de
+quaestie, die ik hier heb aangeroerd en in enkele koloni&euml;n heeft het openbaar gezag de aandacht der planters op de cultuur
+van bananen gevestigd. Maar kan het overbodig zijn thans, met het gezag van cijfers tot steun, de resultaten aan te wijzen,
+die <span class="corr" id="xd0e463" title="Bron: Jama&iuml;ca">Jamaica</span> heeft verkregen, in dezen tijd juist, nu het arme Martinique meer dan ooit behoefte eraan heeft, zich te verheffen? En is
+het geen tijd voor de opmerking, dat de centra van cultuur, daar op verstandige wijze in het leven geroepen door den gouverneur
+Lemaire, zich zeer goed zouden leenen voor proefnemingen, waarvan het groote belang een ieder in het oog moet springen?
+
+</p>
+<p>Wat men dan terzelfder tijd moet trachten te verkrijgen, is de medewerking der goede stoombootmaatschappijen; want het is
+noodig, dat zij hun paketbooten voorzien van de noodige inrichtingen voor &#8217;t vervoer van vruchten van de Antillen naar Europa.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/o1904-016.gif" alt="Ornament." width="184" height="15"></div><p>
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e318src" id="xd0e318">1</a></span> Dit is de heer Sapper, wiens reisverhaal <span class="corr" id="xd0e320" title="Bron: &laquo;">&#8220;</span>Uit Middel-Amerika&#8221; wij voor eenige maanden, blz. 337 <span class="abbr" title="en volgende"><abbr title="en volgende">vlgg.</abbr></span> van den vorigen jaargang, gaven.
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2009-02-01 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e172">3</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e237">7</a></td>
+<td width="40%">passeerem</td>
+<td width="40%">passeeren</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e242">7</a></td>
+<td width="40%">&#8221;,</td>
+<td width="40%">,&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e247">7</a></td>
+<td width="40%">verscheiden</td>
+<td width="40%">verscheidene</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e250">7</a></td>
+<td width="40%">de</td>
+<td width="40%">De</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e320">10</a></td>
+<td width="40%">&laquo;</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e419">15</a></td>
+<td width="40%">onderaarsche</td>
+<td width="40%">onderaardsche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e428">15</a></td>
+<td width="40%">KM.</td>
+<td width="40%">K.M.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e443">15</a></td>
+<td width="40%">Jama&iuml;ca</td>
+<td width="40%">Jamaica</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e446">15</a></td>
+<td width="40%">verscheiden</td>
+<td width="40%">verscheidene</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e458">16</a></td>
+<td width="40%">Jama&iuml;ca</td>
+<td width="40%">Jamaica</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e463">16</a></td>
+<td width="40%">Jama&iuml;ca</td>
+<td width="40%">Jamaica</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Op Martinique en Sint-Vincent, de
+veelgeteisterde eilanden, by G. Verschuur
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MARTINIQUE EN SINT-VINCENT ***
+
+***** This file should be named 27961-h.htm or 27961-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/7/9/6/27961/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/27961-h/images/io1904-001.gif b/27961-h/images/io1904-001.gif
new file mode 100644
index 0000000..dd37cfe
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/io1904-001.gif
diff --git a/27961-h/images/o1904-016.gif b/27961-h/images/o1904-016.gif
new file mode 100644
index 0000000..453128a
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/o1904-016.gif
diff --git a/27961-h/images/p1904-001.jpg b/27961-h/images/p1904-001.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bd23af4
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/p1904-001.jpg
diff --git a/27961-h/images/p1904-005.jpg b/27961-h/images/p1904-005.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f8823ca
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/p1904-005.jpg
diff --git a/27961-h/images/p1904-008.jpg b/27961-h/images/p1904-008.jpg
new file mode 100644
index 0000000..df5df46
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/p1904-008.jpg
diff --git a/27961-h/images/p1904-009.jpg b/27961-h/images/p1904-009.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8dc5a40
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/p1904-009.jpg
diff --git a/27961-h/images/p1904-013.jpg b/27961-h/images/p1904-013.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b79cc15
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/p1904-013.jpg
diff --git a/27961-h/images/p1904-016.jpg b/27961-h/images/p1904-016.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fddd5f3
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/p1904-016.jpg
diff --git a/27961-h/images/t1904-001.gif b/27961-h/images/t1904-001.gif
new file mode 100644
index 0000000..60214f9
--- /dev/null
+++ b/27961-h/images/t1904-001.gif
diff --git a/27961-page-images/f0001.png b/27961-page-images/f0001.png
new file mode 100644
index 0000000..a4946a3
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/f0001.png
diff --git a/27961-page-images/f0002.png b/27961-page-images/f0002.png
new file mode 100644
index 0000000..ee68e9d
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/f0002.png
diff --git a/27961-page-images/p0001a.png b/27961-page-images/p0001a.png
new file mode 100644
index 0000000..1e95db4
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0001a.png
diff --git a/27961-page-images/p0001b.png b/27961-page-images/p0001b.png
new file mode 100644
index 0000000..8946f86
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0001b.png
diff --git a/27961-page-images/p0002a.png b/27961-page-images/p0002a.png
new file mode 100644
index 0000000..25c7f85
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0002a.png
diff --git a/27961-page-images/p0002b.png b/27961-page-images/p0002b.png
new file mode 100644
index 0000000..5625760
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0002b.png
diff --git a/27961-page-images/p0003a.png b/27961-page-images/p0003a.png
new file mode 100644
index 0000000..25e70c1
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0003a.png
diff --git a/27961-page-images/p0003b.png b/27961-page-images/p0003b.png
new file mode 100644
index 0000000..d2c729f
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0003b.png
diff --git a/27961-page-images/p0004a.png b/27961-page-images/p0004a.png
new file mode 100644
index 0000000..5cc540f
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0004a.png
diff --git a/27961-page-images/p0004b.png b/27961-page-images/p0004b.png
new file mode 100644
index 0000000..ecf6cba
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0004b.png
diff --git a/27961-page-images/p0005.png b/27961-page-images/p0005.png
new file mode 100644
index 0000000..2a3dae4
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0005.png
diff --git a/27961-page-images/p0006a.png b/27961-page-images/p0006a.png
new file mode 100644
index 0000000..52f1df7
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0006a.png
diff --git a/27961-page-images/p0006b.png b/27961-page-images/p0006b.png
new file mode 100644
index 0000000..43de8b0
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0006b.png
diff --git a/27961-page-images/p0007a.png b/27961-page-images/p0007a.png
new file mode 100644
index 0000000..93e8427
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0007a.png
diff --git a/27961-page-images/p0007b.png b/27961-page-images/p0007b.png
new file mode 100644
index 0000000..49dad9c
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0007b.png
diff --git a/27961-page-images/p0008.png b/27961-page-images/p0008.png
new file mode 100644
index 0000000..bbf2771
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0008.png
diff --git a/27961-page-images/p0009.png b/27961-page-images/p0009.png
new file mode 100644
index 0000000..d697599
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0009.png
diff --git a/27961-page-images/p0010a.png b/27961-page-images/p0010a.png
new file mode 100644
index 0000000..252ba6e
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0010a.png
diff --git a/27961-page-images/p0010b.png b/27961-page-images/p0010b.png
new file mode 100644
index 0000000..1e5b2d5
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0010b.png
diff --git a/27961-page-images/p0011a.png b/27961-page-images/p0011a.png
new file mode 100644
index 0000000..4b50dc6
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0011a.png
diff --git a/27961-page-images/p0011b.png b/27961-page-images/p0011b.png
new file mode 100644
index 0000000..9b899c4
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0011b.png
diff --git a/27961-page-images/p0012a.png b/27961-page-images/p0012a.png
new file mode 100644
index 0000000..6d7af04
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0012a.png
diff --git a/27961-page-images/p0012b.png b/27961-page-images/p0012b.png
new file mode 100644
index 0000000..1fa627c
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0012b.png
diff --git a/27961-page-images/p0013.png b/27961-page-images/p0013.png
new file mode 100644
index 0000000..f9e0332
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0013.png
diff --git a/27961-page-images/p0014a.png b/27961-page-images/p0014a.png
new file mode 100644
index 0000000..b3008c6
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0014a.png
diff --git a/27961-page-images/p0014b.png b/27961-page-images/p0014b.png
new file mode 100644
index 0000000..ba15051
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0014b.png
diff --git a/27961-page-images/p0015a.png b/27961-page-images/p0015a.png
new file mode 100644
index 0000000..21e93cd
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0015a.png
diff --git a/27961-page-images/p0015b.png b/27961-page-images/p0015b.png
new file mode 100644
index 0000000..89f7a72
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0015b.png
diff --git a/27961-page-images/p0016.png b/27961-page-images/p0016.png
new file mode 100644
index 0000000..8d5b40c
--- /dev/null
+++ b/27961-page-images/p0016.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..96dfb16
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #27961 (https://www.gutenberg.org/ebooks/27961)