diff options
Diffstat (limited to '27956-8.txt')
| -rw-r--r-- | 27956-8.txt | 1060 |
1 files changed, 1060 insertions, 0 deletions
diff --git a/27956-8.txt b/27956-8.txt new file mode 100644 index 0000000..200cff5 --- /dev/null +++ b/27956-8.txt @@ -0,0 +1,1060 @@ +The Project Gutenberg EBook of Roma Sacra, by Reinhold Schoener + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Roma Sacra + De Aarde en haar Volken, 1904 + +Author: Reinhold Schoener + +Release Date: February 1, 2009 [EBook #27956] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROMA SACRA *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + + +ROMA SACRA. + +Naar het Duitsch van Dr. Reinhold Schoener. + + +De hoofdstad van het moderne Italië is ook nog tegenwoordig zeer in 't +oog vallend de pauselijke residentie, de hoofdstad van de katholieke +wereld. De werken van het "derde Rome" hebben die van het tweede, +het pauselijke, nog niet in de schaduw kunnen stellen. Dit bewijzen +ons de 400 kerken, de talrijke kloosters en geestelijke instellingen, +de veelvuldige geestelijke kleederdrachten, de kerkelijke feesten, de +scharen pelgrims, de drukke propaganda der katholieke vereenigingen, +de pers en 't Vaticaan met al wat erbij behoort. + +De clericale partij, die graag aan kerkelijke denkbeelden en aan de +belangen van 't geloof den voorrang ziet gegeven en die voor een +deel ook nog altijd strijdt voor het herstel van den paus in zijn +wereldlijk gezag, heeft zich van den slag, haar toegebracht door den +opbloei van het nationaal gevoel, door de eenheid van Italië en zijn +overgang tot een modernen staat vrij snel hersteld; spoedig na 1870 +begonnen haar invloed en haar macht alweer grooter te worden. In Rome +is zij sterk genoeg, om bij gemeenteraadsverkiezingen gemiddeld een +derde der mandaten voor zich te winnen. Aan parlementsverkiezingen +neemt zij geen deel, zoo wil het 't Vaticaan. + +Intusschen meene men niet, dat men in de uitgebreide kringen, die de +kerkelijke voorschriften volgen, in de menigten, die opgaan naar de +kerkfeesten, die aan processies deelnemen, iets offeren voor kerkelijke +doeleinden, of in de gezinnen, die hun kinderen toevertrouwen aan +kloosters- of nonnenscholen, alleen aanhangers heeft te zien van +de clericale of misschien zelfs van de ultramontaansche partij. In +Rome is, evenals in geheel Italië, gemakkelijk het probleem opgelost, +hoe men tegelijk in politiek opzicht trouw kan zijn aan den Staat en +zich nationaal of liberaal kan noemen, en toch in kerkelijk opzicht +geloovig, aan het dogma gehecht en priestervriend kan zijn, 't geen +niet uitsluit, dat ook groote menigten beschaafden tot de vrijdenkers +behooren en niets met de kerk hebben uit te staan, terwijl nog grooter +het aantal is van hen, die in een uiterlijken en formeelen dienst +genoeg meenen te doen. + +Al die kringen worden echter even goed als de niet-katholieke +vreemdelingen door de roomsche kerkelijke feesten aangelokt, zoodat +men de volte in de kerken op feestdagen niet geheel op rekening +mag stellen van Rome's godsdienstzin. Hoewel de groote kerkfeesten +tegenwoordig niet meer met die pracht en luister worden gevierd, +die hen vóór 1870 tot wereldberoemde schouwspelen maakten en die +vooral in de Paaschweek de prijzen van de kamers deed omhooggaan, +toch oefenen zij ook nu nog en terecht groote aantrekking uit en +stellen den vreemdeling in staat, een blik te slaan op de middelen, +waarmee de katholieke kerk gemoed en zinnen weet te boeien en alle +kunsten in den dienst van hare ideeën weet te stellen. + +In den Kersttijd zijn het de "kribben", presepi, waardoor zoowel +de vromen als de kijklustigen naar de kerken worden gelokt. Nu eens +met geringe middelen en maar matig goeden smaak, roerend van eenvoud, +dan met grooten luister van kostbare stoffen, sieraden en schitterende +verlichting, met verfijnde, schilderachtige effecten, worden plastische +voorstellingen gegeven van des Heilands geboorteplaats, voorgesteld +als stal of hut of grot en voorzien soms van levensgroote figuren, +verlicht op allerlei manier, zelfs ook reeds met electrisch licht. In +de week na Kerstmis komen daarbij in de kerk Santa Maria in Aracoeli de +zoogenaamde kinderpredikatiën, niet anders dan voordrachten van korter +of langer verzen ter eere van het Christuskindje, door de kleinen +van buiten geleerd en niet zelden opgedreund op weinig stichtelijke +manier. Er zijn echter altijd bewonderende en toejuichende hoorders. + +De dag der Epiphanie of Verschijning, in Italië tot de fee Befana +geworden, die de kinderen speelgoed en lekkers brengt, wordt in +Rome ingeleid door volksvermaken, die reeds 't nabijzijnd carnaval +verkondigen. Met fluiten, trompetten, trommels en tamboerijns gewapend, +gaat groot en klein door de straten en geniet van de vrijheid, om +een helsch lawaai te mogen maken. Middelpunt der uitgelatenheid, +waarbij alles toch wel ordelijk toegaat, is de Piazza Navona. Daar +zijn of waren althans tot vóór enkele jaren kramen en winkels van +allerlei aard opgericht, drank- en speelhuizen komen erbij, en men +heeft een volledig kermisgewoel, dat tot in de morgenuren aanhoudt. De +gewoonte laat toe, dat de eerste standen er komen kijken, en de dames +niet het minst hebben schik in de vermeerdering der luidruchtigheid, +die 't algemeene doel schijnt te zijn. Na zulk een nacht van dansen, +drinken en uitgelaten zijn, keert de Romein naar huis terug in het +bewustzijn, Befana waardig te hebben geëerd en 's morgens kijken de +kleinen onder den schoorsteen naar wat de goede fee er in de opgehangen +kous voor hen heeft gebracht. + +Pas is de asch van den verbranden Prins Carnaval verwaaid en 't laatste +kaarsje op het Corso uitgedoofd, of de kerk tracht de gemoederen +weer volkomen te beheerschen. Het kruis van asch, dat de priester +in de kerk den geloovigen op het voorhoofd drukt, moet hen na al de +vroolijkheid op ernstige gedachten brengen, en de boetpredikaties van +den beginnenden vastentijd moeten opwekken tot boetedoening voor de +begane zonden en lichtzinnigheden en voorbereiden tot den heiligsten +tijd van het kerkelijk jaar. + +Nauwelijks hebben de vrouwen en meisjes balkleed, domino of +maskeradepakje afgelegd, of zij werpen den zwarten sluier zich over het +hoofd en begeven zich op den morgen van Asch woensdag haastig naar de +halfdonkere, in 't flauwe kaarslicht zacht beschenen en met wierookgeur +doortrokken kerken, om zich even geloovig te onderwerpen aan de vaak +vleiende, vaak ook schokkende vermaningen der boetpredikers, als zij +het des avonds te voren deden aan de koesterende, hartstochtelijke +woorden van galante vereerders. + +Jaarlijks worden in de aanzienlijkste kerken van Rome door een +aantal door welsprekendheid of aanzien uitmuntende prelaten en +ordegeestelijken de vastenpreêken gehouden, die den gevoeligen +zuidlander moeten brengen tot inkeer in zichzelven en tot boete voor +de gesmaakte genoegens. Een van deze redenaars, wien veelal de roep +van mystieke vroomheid of van vurige welsprekendheid is voorgegaan, +verzamelt vaak de massa der geloovigen om zich heen. Voor eenige +jaren won pater Agostino da Montefeltro, een eenvoudige Franciskaner +monnik, die zijn preêken in de kerk S. Carlo al Corso, des Zondags +het vereenigingspunt der aristocratische wereld, hield, den palm der +welsprekendheid en dien der openbare volksgunst. Met de preek van +Aschwoensdag begon zijn glorie, en hij werd de man van den dag. In +de hoofdstad van Italië kon men toen het buitengewone verschijnsel +bijwonen, dat de circulatie van rijtuigen en, bijna zou men zeggen, +ook van de gedachten, afgebroken werd door de toespraken van den +monnik van Sant Agata Feltria. Men kon om hem op straat bijna niet +voortkomen, en men sprak over niets anders dan over hem. Zelfs de +ministeriëele crisis geraakte op den achtergrond. + +Tusschen negen en tien uur des morgens viel het moeilijk, door +'t gedrang op 't Corso zich heen te werken, zoo groot was de +menschenmenigte, die naar de kerk toog. In die laatste handhaafde +de politie slechts met moeite de orde. Door de geheele kerk liep +een electrische stroom van nieuwsgierigheid en verwachting. Buiten +verkocht men de portretten en de levensgeschiedenis van den pater, +binnen werden ter bekorting van den langen wachttijd de duizenden +legenden verteld, die in 't publiek rondgingen over den monnik. + +Vóór twaalf jaren begon al in Bologna de populariteit van pater +Agostino da Montefeltro. Een veertigtal dagen lang ging daar toen +hoog de zee van religieus mysticisme, een gouden stralenkrans +van ascetisme en idealisme omgaf de ernstige muren van Bologna, +"la dotta", de geleerde stad. De matinés in den eerwaardigen dom +S. Petronia waren elegant en modern als avondvoorstellingen in den +schouwburg of als de bals in deftige particuliere huizen. Na de +laatste preek wachtte de menigte den monnik op bij den uitgang der +kerk, wierp bloemen op zijn wagen, spande de paarden uit en bracht +hem aan zijn huis een serenade. Er maakten fabeltjes en romans zich +meester van den jongen prediker. Carducci, de dichter, zou door hem in +geestdrift zijn geraakt; Ceneri zou hem zijn portret hebben gezonden; +liefdesavonturen, vrouwelijke ontrouw, bloedige duels, alles werd +door elkaâr gehaald. Een trok zelfs 't roode Garibaldihemd den pater +aan over zijn pij; een ander las een pijnlijk drama in het hart van +den monnik. De volksfantazie voltooide de vluchtige aanduidingen, +die het jagen naar sensatie-artikels den kroniekschrijver met +wat verbeeldingskracht had ingegeven, en pater Agostino, die als +onbekend monnik naar Bologna was gekomen, ging als een beroemd, +ja meer nog, als een populair man heen. De dames hebben den pater +in hare bescherming genomen, en zoo heeft hij getriomfeerd. Het +ging in Rome evenzoo. Een groot, in hoofdzaak vrouwelijk publiek +wachtte in spanning op den boetprediker, om te zien of hij aan de +hem vooruitgeloopen faam beantwoordde. + +Toen hij op de tribune verscheen, geen eigenlijken kansel, maar een +estrade, als afzonderlijk voor de vastenpreêken wordt opgericht, +waar de priester als op een tooneel gesticuleerend op en neer +kan loopen, deed zich aanvankelijk een gevoel van teleurstelling +bespeuren. Pater Agostino was niet degene, dien de volksverbeelding +zich had gedacht. Het kale hoofd, het vaalkleurig gelaat, die in het +halfdonker der kerk opdoken, behoorden niet tot het schoonheidstype, +dat de meesten hadden verwacht te zullen zien. + +Zijn preek duurde meer dan een uur. Hij verzekerde, niet in den naam +van een school of als vertegenwoordiger van een partij te komen. "Ik +breng hier geen strijdleus, enkel liefde." En daarmee dook hij onder +in de zee van zijn welsprekendheid. Hij heeft een grooten triomf +als redenaar behaald. De snelheid van zijn fonkelende voordracht +maakt iemand duizelig. Het is een stroom, die over de hoorders wordt +uitgegoten. Maar daarmee is ook alles gezegd. Hij draagt zijn les, die +hij goed kent, uitstekend voor; maar het hart blijft er koud bij. Hij +heeft zich voorgenomen, in zijn preeken de hoogste vragen voor de +menschheid aan te roeren, en het voor 't meerendeel vrouwelijk +publiek, dat vooral in Italië niet verwend is door krachtige en +gezonde logica, neemt zijn bewijsgronden zonder tegenstribbelen +aan. De menigte stroomt naar de preeken als naar de vermaken uit den +carnavalstijd. "Verandering" is het wachtwoord van den dag. + +Wanneer de lange vastentijd, welks moeilijkheden echter door allerlei +traditioneele en buitengewone concessies en dispensaties worden +verzacht en door den dag van genot, de Midvasten, worden afgebroken, +met de nadering van de volle maan, de zooveelste na 't Nieuwe jaar, +voorbij is, dan biedt al dadelijk Palmzondag weer de gelegenheid tot +stichtelijk genot in de schaduw der kerk. + +Dat is een dag, waarop alles naar de kerken stroomt, niet enkel om +der vroomheids wil, maar ook om zich in de voorjaarszon te verheugen, +nieuwe toiletten in te wijden en 't schilderachtig schouwspel van de +wijding der palmtakken te genieten. + +Ter herinnering aan den intocht van Jezus in Jeruzalem hebben de +palmen, die het volk vóór hem op den weg strooide en waarnaar de +Zondag vóór Paschen zijn dichterlijken naam draagt, steeds in de +ceremoniën der kerk een rol gespeeld, zoowel in Italië als in andere +katholieke landen. In Rome is van de wereldberoemde feestelijkheden +der Paaschweek, die tot 1370 het glanspunt vormden van de kerkelijke +feesten en de voornaamste aantrekkelijkheid waren voor de scharen +van vreemdelingen, slechts een gedeelte overgebleven, en bij de +traditioneele hoofdceremoniën is de persoonlijke medewerking van +Z. H. den Paus weggevallen. + +Deze begon vroeger op Palmzondag. Dan werd de Paus in plechtigen +optocht uit zijn vertrekken naar de Sint-Pieterskerk gedragen en nam +bij het altaar der confessie midden onder den koepel plaats, waarna +alle kardinalen, zooals ze in rang op elkaâr volgden, tot den handkus +werden toegelaten. + +Hierop volgde de plechtige wijding der palmtakken, gedurende welke de +pauselijke kapel, boven in den koepel tusschen de pilaren opgesteld, +de heerlijke, vierstemmige koren van Palestrina en Avila, "Pueri +hebraeorum portantes ramos" en "Pueri hebraeorum vestimenta" zong. De +kunstig uit palmtakken van San Remo gevlochten palmen, die het geheele +jaar bewaard werden en als een soort van amulet worden beschouwd, +werden dan door den H. Vader uitgedeeld, eerst aan de kardinalen, die +de takken en ook de hand van den Paus kussen, dan aan de patriarchen, +aartsbisschoppen en bisschoppen, die zijn knieën kussen, vervolgens +aan den romeinschen adel, de diplomaten, de aanzienlijke vreemdelingen +enz., die tot den voetkus worden toegelaten. De palmtakken liggen +daarbij op den bisschopsdoek, den zijden doek, over 's Pausen knieën +uitgespreid; ze zijn na den uitgesproken zegen besprenkeld met wijwater +en driemaal berookt. + +Tegenwoordig vervangt bij deze ceremonie een kardinaal den Paus, +en alles gaat met wat minder luister, zonder deelneming van het +H. Collegium in zijn geheel. Niettemin is de plechtigheid in het +meest grootsche heiligdom der christelijke wereld, den dom van Sint +Pieter, nog altijd een eigenaardig en onvergetelijk schouwspel. Alle +geestelijken nemen deel aan de processie, die op de uitreiking der +palmen volgt. Vooraan gaat de thuriferarius met het aan langen +zilveren ketting gezwaaide wierookvat. Hem volgt de, het hooge +processiekruis dragende subdiaken in vol ornaat tusschen twee +acolyten, die zilveren kandelaars met brandende kaarsen dragen. Dan +volgt de zingende priesterschap en achteraan komt de priester, die +de mis celebreert met een diaken links van zich onder den prachtigen +zijden baldakijn. Allen dragen de palmtakken in de hand. De optocht +verlaat de kerk, blijft echter sedert 1870 in de voorhal, terwijl +hij vroeger rondom het kerkplein trok. Op den terugweg houdt hij +stil voor de gesloten, groote middendeur, waarachter in de kerk twee +of vier zangers opgesteld zijn. Naar de processie gekeerd, heffen +zij het "Gloria, laus et honor tibi sit, rex Christi redemptor" +aan, wat door de buitenstaanden wordt beantwoord. Na beëindiging +van den wisselzang klopt de subdiaken met het kruis tegen de deur, +die nu geopend wordt om de processie in de kerk te laten terugkeeren, +een symbool van den triomfeerenden intocht van den Heiland in de stad +van David. Met de mis en een gezang wordt de plechtigheid besloten; +soms heft men nog tot slot het zesstemmige "Benedictus" aan van Baïni. + +Op dezelfde wijze wordt Palmzondag ook in alle andere kerken +gevierd; alleen worden daar in plaats van palmtakken olijftakken +aan de geloovigen uitgereikt. Maar wie een palmtak wil erlangen, +kan dien wel krijgen, want aan de kerkdeuren worden meer of minder +kunstvolle en dure takjes te koop aangeboden, nadat, naar het heet, +reeds van te voren de zegen erover is uitgesproken. + +Aan de leden van het pauselijk hof, alsmede aan de vertegenwoordigers +van de hoofdkerken worden de kunstig gevlochten palmtakken in het +Vaticaan uitgereikt. Den Paus zelven wordt er een uit naam van de +familie Bresca in San Remo ter hand gesteld. Dat geslacht bestaat +uit nakomelingen van den matroos, aan wien Sixtus V dat voorrecht +schonk, omdat hij zich bij de moeilijke verplaatsing van den obelisk +op het Sint-Pietersplein door een verstandigen raad verdienstelijk +had gemaakt. Een anderen zeer kunstigen palmtak ontvangt de H. Vader +van de zusters van het klooster San Antonio. + +In de Lateraankerk heeft na de vesper de plechtige ontvangst plaats van +den groot-penitentiaris door de Minoritenpaters en de Canonici. In een +processie wordt hij van den ingang der kerk naar het sacramentsaltaar +geleid, waar hij na een gebed en na verwisseling van de violette +bisschopsmuts met het kardinaalskapje op een platform in het linker +zijschip plaats neemt, en met de lange roede, het symbool zijner +macht tot straffen, de prelaten en assistenten en ieder, die verder +voor hem knielt, aanraakt en daardoor voor honderd jaar aflaat schenkt. + +Het zou verbazing kunnen wekken, dat Goethe, die zooveel vreugde +gevoelde over al het dramatische en treffende, wiens geest geopend +was voor al wat schilderachtig, levendig en kleurrijk is, die +het romeinsche carnaval met zooveel geestdrift heeft beschreven, +de romeinsche Paaschweek met stilzwijgen voorbijgaat, als men niet +bedenken moest, dat hij in 1787 met Paschen in Palermo vertoefde, +en in 1788 wel in Rome was, maar reeds onder den indruk verkeerde van +het aanstaand vertrek. Palmzondag viel toen op 14 Maart. Hij schreef +dien dag met het oog op de Paaschweek: "De volgende week is hier niet +te denken of te werken; men moet in den stroom van feestelijkheden +meegaan", en uit wat hij op Paaschzondag schrijft, ziet men, dat +hij de grootsche kerkelijke plechtigheden, die voor duizenden het +glanspunt zijn van hun verblijf in Rome, heeft bijgewoond als een +gunsteling der fortuin en overal profiteerend van de beste plaatsen. + +Hij heeft op Goeden Vrijdag 's voormiddags de Improperia en 't +Miserere van Allegri door de pauselijke kapel, wier muziek hij +"onzegbaar schoon" noemt, hooren zingen; heeft de voetwassching en de +spijziging der pelgrims aangezien en is getroffen geworden door de +plechtigheid van het oogenblik, toen de van al zijn pracht ontdane +Paus van den troon steeg, om het kruis te aanbidden, terwijl alles +zweeg en 't koor aanhief: "Populus meus quid tibi feci?" Maar hij +laat elke uitvoerige schildering achterwege. Op Paaschzondag ziet hij +er van af, naar de Sint-Pieterskerk te gaan en geeft er de voorkeur +aan "een blaadje te schrijven", waar het kortweg heet: "Nu is ook +de heilige week met haar wonderen en moeilijkheden achter den rug; +morgen nemen wij nog een zegening in ontvangst en dan wendt zich +'t gemoed weer tot een ander leven." + +Wij komen dus niet op Goethe's terrein, als wij van de Paaschweek +vertellen. Indien hij het had willen doen, dan zou hij meer dan +wij mee te deelen hebben gehad, want het hoofdgedeelte der vroegere +vertooningen is vervallen. De Paus dient niet meer de mis voor bij het +hoogaltaar van Sint-Pieter; hij deelt niet meer vóór een overgroote +menigte urbi et orbi den zegen uit bij de versierde loggia van de +voorhal; de bonte processies bewegen zich niet meer door de straten +en over de pleinen der eeuwige stad; de donder der kanonnen zwijgt, +terwijl hij eertijds de opstanding van den Heiland verkondigde, +en pauselijke militairen kunnen niet meer den luister van het feest +verhoogen. + +Niettemin is er ook nu nog in de Paaschweek genoeg origineels en +schitterends te zien, en wie alle interessante verrichtingen en +voorstellingen in de vele kerken wilde bij wonen, zou met nog meer +recht dan Goethe over de "moeilijkheden" van de feestweek kunnen +praten. + +De plechtigste kerkmuziek krijgt men in die week te hooren op den +Groenen Donderdag, wanneer een ware volksverhuizing naar de kerken +plaats heeft, zonder dat men daaruit tot een innig godsdienstige +stemming bij de menigte zou mogen besluiten. De geloovigen volgen het +bepaalde kerkelijke bevel op, dat het nalaten van biecht en communie +in dezen heiligen tijd strafbaar stelt. Voor velen, zeer velen is +'t genoeg, dat traditie en sleur het eischen. Verreweg het grootste +gedeelte der kerkgangers echter, vooral uit de eerste standen, +wordt enkel door het eigenaardige schouwspel gelokt, dat door de +ontplooiing van den geheelen, op de verbeelding werkenden ritus de +menigte aantrekt en ontroert. + +Een hoofdrol speelt daarbij de muziek, zonder dat echter de andere +kunsten worden verwaarloosd. + +Reeds sinds Woensdagmiddag zwijgen alle klokken. Van de tallooze +koepels en torens der Eeuwige Stad klinken niet meer de lange, +plechtige, of de haastige, snel op elkander volgende, anders bij +dag noch bij nacht verstommende slagen der sacri bronzi. De plaats +van de in 't inwendige der kerken bij den dienst gebruikte klokken +en klokjes wordt door houten plankjes ingenomen, welker knarsend en +doordringend geluid iedereen verbaast, die van het tijdelijk buiten +gebruik stellen der klokken onkundig is. + +Evenals bij Kerstmis de afzonderlijke kerken hun best doen, de +"kribben" zoo mooi mogelijk te versieren, zoo wedijveren zij in de +Paaschweek, om de "sepolcri" met bloemen en kaarsen te tooien. Zelden +bij het hoofdaltaar, maar meestal vóór een zijaltaar, dat met zwarte +draperieën is behangen, en waaraan een zee van kaarslicht luister +bijzet, heeft men een Christusfiguur, een Christus aan het kruis of +ook wel een kruis alleen op den grond gelegd en omgeven door gemaakte +of natuurlijke bloemen. Een bezoek en een gebed bij deze "graven" +behoort tot de Paaschverplichting der geloovigen. De meesten trekken +op Groenen Donderdag voor dit doel van de eene kerk naar de andere, +en daar duizenden nietgeloovigen zich uit kijklust bij hen aansluiten, +worden de kerken dien dag niet vrij van bezoekers, en veel geloovigen +moeten zich groote geduldsbeproevingen en een bedenkelijk duwen en +stooten getroosten, om de gestalte van den Heiland te bereiken. + +Op het ruime plein der Lateraan-basiliek staan in de namiddaguren +honderden rijtuigen, équipages en huurrijtuigen. Op het +Sint-Pietersplein heerscht een rumoer en een drukte van belang; de +menschenmassa golft er op en neer, en 't stemgeruisch wordt door het +ratelen van wagens overstemd. De menschen stroomen tegen de breede +steenen trappen op en af, vloeien naar alle zijden over de groote, +door zuilen omsloten middenvlakte van het plein, dringen door de +zware deuren, vullen de van kleuren schitterende, marmeren voorhal, +door menigeen reeds voor de kerk zelf gehouden, en veranderen de +verheven kerkruimte in een punt van samenkomst voor alle klassen, +standen en volken. + +Onafgebroken reeksen wagens vullen de straten van het Borgo, die +van de Engelenbrug naar 't Sint-Pietersplein leiden. De politie +heeft de handen vol, om den toegang tot de Engelenbrug, die bij +zulke gelegenheden volkomen ontoereikend blijkt, voor de rijtuigen te +regelen, als zij uit de nauwe straatjes van de Rione Ponte zich gereed +maken om den Tiber over te steken. Het meest middeleeuwsche van alle +stadsgedeelten van Rome, dat ook anders altijd van de luidruchtigheid +der lagere volksklasse weerklinkt, kan op deze dagen alle bewoners +van de oudere Rioni de revue laten passeeren, met inbegrip van alle +vreemdelingen. Menigeen, die door de nauwe, duistere Via dei Coronari +rijdt en slechts stapvoets vordert, heeft daardoor voor de eerste +maal gelegenheid, verbaasde blikken te werpen op echt middeleeuwsche +paleizen, op zwartberookte steenen gevels, of stille binnenpleinen +met zuilen, in zwarte, zonlooze zijstraatjes en op een beweging, +herinnerend aan de arme wijken van Napels. + +In een groot aantal kerken hebben zoowel in den voor- als in +den namiddag de kerkelijke diensten plaats met begeleiding van +de heerlijkste muziek. Nieuwe composities van de beste meesters +wedijveren met de beroemde oude muziekwerken en doen het den vriend +van deze muziek slechts betreuren, dat hij niet tegelijkertijd in de +Lateraan- en de Sint-Pieterskerk, in Santa Maria Maggiore, San Luigi +dei Francesi, de Sudario- en de Jezuskerk kan zijn. + +In de Lateraan-basiliek worden de stations van den lijdensweg +voorgesteld. De kerk is overvol reeds, als om negen uur de +groot-penitentiaris als aartspriester van de basiliek den morgendienst +leidt, waarbij buiten de gewone helpers twaalf priesters en zeven +diakens de zegening der heilige olie bijwonen. Na den pater zegent de +kardinaal de olie voor de zieken. Onder het Agnus Dei gaat de clerus +in processie rond en neemt olie van de catechumenen in ontvangst, +waarbij het koor de prachtige hymne, de "Redemptor" zingt. In +de Sint-Pieterskerk wordt onder de groote mis het In coena domini +gezongen en eveneens de olie voor 't gebruik bij den doop en bij het +sacrament van den dood gezegend. Daarna heeft de processie naar 't +sepolcre plaats, dat hier is opgericht zonder crucifix en bloemen, +alleen met veel brandende kaarsen in de Capella della Colonna vóór +een hoogvereerd Madonnabeeld uit de oude Sint-Pieterskerk en de +oudchristelijke sarcophaag met de overblijfselen van Leo II, III en IV. + +Opnieuw vinden we op den laten namiddag in de hoofdbasilieken groote +scharen vromen en kijklustigen bijeen met veel muziekvrienden, die +de vespermuziek wenschen te hooren. De klaagpsalmen en responsoriën +worden zonder orgelbegeleiding door de koorkapellen gezongen, die in +deze uitvoeringen hun grootsten roem stellen. + +In de Sint-Pieterskerk, waar de groote Paaschplechtigheden sinds de +"gevangenschap" van den Paus niet meer aan het hoofdaltaar worden +gehouden, moet men bereid zijn, uren aaneen in dicht gedrang te +wachten, als men van de eigenaardige plechtigheid in de koorkapel en +van de gezangen niets wil verliezen. Daar dit niet ieders zaak is, +en buitendien slechts enkele honderden binnen of buiten het zware +hekwerk van de koorkapel goed kunnen hooren, gaat ook tijdens den +vesperdienst het niet geruischloos op- en neerloopen van andere +honderden in de wijde ruimten van de kerk zijn gang, waarbij het +ruischen van de kleederen, het slijpen van tallooze elegante laarsjes, +schoenen met spijkers en bloote voeten op den marmeren vloer en het +brommen der niet altijd eerbiedig gedempte stemmen niets ongewoons is. + +De gezamenlijke talrijke clerus van de Sint-Pieterskerk neemt aan +den dienst in de koorkapel deel. Hoofd aan hoofd zitten er de meest +bejaarde canonici in hun uiteenloopend ornaat in de donkere gesneden +koorstoelen aan beide zijden van het altaar. Dat laatste vertoont +geen versieringen. Het groote altaarschilderij is bedekt. Vóór een +reuzenkruis met de martelwerktuigen vlamt op een eenvoudige reeks +van hooge kaarsen. Aan den rechterkant staat een kandelaber, die de +kaarsen draagt, voorstellend de profeten. + +De zangers van de Giuliakapel staan rechts op het orgel. Zij zijn +gekleed in lange violette koorkleeden. De meeste aandacht trekken +de sopraanzangers, wier welgedaan uiterlijk en hooge stemmen er +niet toe bijdragen, de hoorders ernstig te stemmen, ofschoon de +muziek aangrijpend is en de uitvoering onberispelijk op een kleine +onzekerheid na bij enkele moeilijke intervallen. Allen luisteren +met de het romeinsche volk aangeboren ontvankelijkheid voor muzikaal +genot naar de aangrijpende harmonieën, die als uit een andere wereld +tot ons komen. + +Na elke afdeeling der klaagzangen wordt een der kaarsen van de +kandelaber uitgedoofd. Tegelijk wordt het daglicht, dat door de hooge, +met oranje en paarse gordijnen behangen vensters in de kapel stroomt, +al zwakker en zwakker. Duisternis begint de ruimte te vullen en wordt +enkel nog door enkele kaarsen op het altaar en bij de muzieklessenaars +verhelderd. Het reuzenkruis schijnt te reiken tot in 't hooge, +nachtelijke duister. + +Nadat de laatste kaars is uitgedoofd, begint het Miserere, een +muziekwerk van aangrijpenden invloed. De muzikale waarde wordt door +de hoorders ten volle op prijs gesteld, en velen schijnen het te +betreuren, dat de coloratuurzang van de sopraan- en tenorsolisten +niet kan worden geapplaudisseerd. De godsdienstige invloed op de ziel +schijnt niet zoo sterk te wegen. De aanblik van dit kerkpubliek, dat +komt en gaat, een wijle met gespannen aandacht luistert en dan zich +losmaakt uit den menschenhoop om door de kerk de promenade voort te +zetten, bewijst den vreemden toeschouwer, dat hij hier meer hoorders +van een concert dan vrome geloovigen om zich heen heeft. Men ziet +knielende gestalten, murmelende lippen, vertrokken gezichten, vrome +menschen, die ook in hun binnenste binnenste op de knieën liggen--maar +zij vormen een geducht kleine minderheid. + +Na beëindiging van het Miserere is het volkomen donker geworden. De +priesters begeven zich dan in processie achter het vóór hen uitgedragen +kruis naar het hoofdaltaar, waaromheen de menigte, de ruimte van +den koepel vullend, een wijden kring vormt, om toe te zien bij een +eigenaardige handeling. Het anders prachtig versierde altaar onder +het bronzen baldakijn van Bernini is ontdaan van elk sieraad en van +iedere bedekking. De anders dag en nacht brandende vergulde bronzen +lampen zijn gedoofd. + +De vijf jongste kanunniken, van wie één het piviale draagt en de +andere vier de zwarte stola hebben aangetrokken, en die hooge zilveren +kandelaars met brandende kaarsen in de hand hebben, plaatsen zich aan +de voor zij de van het altaar, zetten de kandelaars neer, nemen ieder +een zilveren kruik met wijn ter hand, die vóór hen gereed staat, en +begieten met den inhoud het altaar. Met behulp van kleine handbezems, +waarvan ook ieder der andere kanunniken een gebruikt, schrobben eerst +deze vijf, dan naar de volgorde van hun rang, ook alle overigen de +treden en het geheele altaar. Met sponsen wordt ten slotte het altaar +door de eerste vijf afgedroogd, waarna de processie bij den pilaar +der H. Veronica tegenover de loggia zich opstelt. + +Van deze loggia uit worden nu de in kostbare kasten en kistjes geborgen +hoofdreliquieën het volk vertoond en de zegen wordt er mee over de +menigte uitgesproken, die in de groote, zwak verlichte ruimte zich +knielend neerbuigt. + +Aan 't slot der ceremonie staan de geloovigen op en begeven zich door +de wijd geopende deuren der kerk naar buiten. + +Vroeg op Goeden Vrijdag zijn we alweer in de kerk. Ze is nu niet +geheimzinnig of fantastisch, niet boeiend voor de zinnen, maar +treurend als in zak en asch. De bonte mozaïeken, de overvloed van +marmeren beelden en ornamenten, de schitterende glans van de onder +Leo XIII verkwistend vernieuwde en gerestaureerde gouden sieraden +doen nog te duidelijker uitkomen, dat er geen enkele kaars brandt, +dat elke draperie en elk gordijn verwijderd is, dat de schilderijen +omhuld zijn en elk altaar kaal en onbekleed is. + +Vóór den aanvang der mis is de kerk zoo goed als leêg. Enkele +gedaanten knielen vóór de biechtstoelen. Kleine groepen pelgrims en +reizigers, die ijverig de gedrukte gidsen nazien, gaan van het eene +monument naar 't andere; kinderen spelen tusschen de dikke pilaren, +en kloosterleerlingen worden twee aan twee gebracht naar 't bronzen +beeld van den apostel, om het den voet te kussen. + +Daar ook op dezen dag in vele andere kerken eigenaardige plechtigheden +plaats hebben en muziekuitvoeringen worden gegeven, woont een +betrekkelijk klein getal geloovigen de mis bij, die in de vaticaansche +kapel door den Paus, in de koorkapel van de Sint-Pieterskerk door +een kardinaal wordt opgedragen. + +De kaarsen van het altaar zijn niet van witte, maar van gele was, +in overeenstemming met den diepen rouw der kerk. De zetel van den +Paus is onversierd; de banken, waar de assisteerende kardinalen +zijn gezeten, hebben geen kussens; Paus en kardinalen dragen niet +den bisschopsring. De groot-penitentiaris, die zich eerst de handen +heeft gewasschen, zijn mantel en zijn schoenen afgelegd heeft en zijn +zwart-ornaat heeft aangetrokken, treedt zonder wierookvat en kaarsen +de kapel binnen. + +De zangers heffen met gedempte stemmen de improperia aan. De Paus +of wel de dienstdoende kardinaal laat zich de schoenen uittrekken +en begeeft zich naar het kruis op de treden van het altaar, waarin +splinters van het kruis van Golgotha besloten zijn. Hij is alleen +met koorhemd en stola bekleed. Driemaal zinkt hij op de knieën buigt +zich en kust het kruis, waarna hij de offergave neerlegt. Voor den +Heiligen Vader bestaat die in 100 gouden scudi; elke kardinaal legt +na de aanbidding een gouden scudo in het zilveren bekken. + +Na de mis in de Sint-Pieterskerk gaat de clerus in processie naar +het altaar van de Madonna della Colonna, waar de ceremonie van +de grafsluiting plaats heeft, die knielend door de menigte wordt +bijgewoond. Des namiddags weer gezang van 't Miserere, voorafgegaan in +vele kerken door de preek Tre Ore di Agonia; één uur na zonsondergang +in vele kerken zanguitvoeringen, daarop vertooning van de reliquieën, +namelijk in de Sint-Pieterskerk van den zweetdoek der H. Veronica +en de lans van Longinus, in San Marco, Santa Croce in Gerusalemme, +San Prassede e. a., van de kruisrelieken en in de laatste, op den +Esquilijnschen heuvel, ook van de zuil der geeseling. + +Voor 't vreemdelingenpubliek, dat met kijker en Baedeker gewapend +in reisgewaad en met de onvermijdelijke ciceroni van kerk tot kerk +wandelt of rijdt, heeft ook de "Scala Santa" bij het Lateraan veel +aantrekkelijks. Scharen geloovigen van elken leeftijd en stand, +kinderen en zwakke grijsaards, geestelijken, monniken, nonnen, dames en +bedelaars komen hier samen in devotie. De bij het oude Lateraan-paleis +behoorende Heilige Trap, 28 met hout overdekte marmeren treden uit +het paleis van Pontius Pilatus, die Christus moet hebben betreden +en die keizerin Helena in 326 naar Rome moet hebben gebracht, mag +alleen geknield worden bestegen. Een monnik, die voortdurend aan een +tafeltje in 't voorportaal gezeten is, let er streng op, dat men het +voorschrift nakomt. In deze dagen is op elk uur van den dag de trap +in letterlijken zin met knielenden bedekt, die biddend en zuchtend en +de treden met het voorhoofd aanrakend of de plaatsen kussend, waar +inlegsels van glas in de houtbekleeding de heilige voetsporen laten +zien, de moeilijke bestijging volbrengen. Velen moeten vermoeid de +handen te baat nemen, om de bovenste trede te bereiken en daar met +des te grooter innigheid het kruis te kussen. + +De viering van des Heilands opstanding begint al op den Zaterdag. De +klokken worden dan onder de mis weer geluid en des avonds wordt er +geïllumineerd, terwijl op Paaschzondag de morgengodsdienstoefening +in de basilieken begint met het reciteeren der Horae, waarna +de clerus in processie zich naar het portaal begeeft, waar de +kardinaal-aartspriester het vuur zegent. In het koor teruggekeerd, +zegent de diaken de kaarsen, en de Paaschkaars wordt aangestoken. De +twaalf profetieën worden voorgelezen, waarna de plechtige processie +naar de doopkapel zich beweegt. De weg daarheen is met palmen +belegd. De kapel is versierd met bloemen en brandende kaarsen. Aan +den ingang staan twee priesters; naast elk van hen een koorknaap met +een mand vol ruikertjes. Van de laatste krijgt ieder priester er een, +terwijl de kardinaal-aartspriester en de groot-penitentiaris een +grooten, geurigen ruiker in ontvangst nemen. + +Op dezen weg, die geen verkeersweg meer is, ziet men op 22 November, +den dag der H. Cecilia, een eindelooze rij voertuigen van allerlei +soort en veel voetgangers zich begeven naar de catacomben van +Callistus, die op dien dag feestelijk worden verlicht. De grond, +die in de diepte naar alle richtingen is doorsneden door de gangen +van het onderaardsche kerkhof, behoorde oorspronkelijk aan de rijke +en machtige familie Cecilia. Een lid van dat geslacht had den grond +aan de eerste christenen ten geschenke gegeven, om er te bidden en hun +dooden te begraven, en in die grafgewelven werd ook die Cecilia gelegd, +die heilig verklaard werd om haar deugden en haar martelaarschap, +evenals haar voorgangster Gaja Cecilia Tanaquil, de gemalin van +Tarquinius Priscus, die om hare huiselijke deugden een standbeeld +kreeg op het Kapitool en wier spinnewiel in den tempel werd bewaard. + +De catacomben van Callistus staan nu onder de bescherming van de +Trappisten, die op den 12den November het pad, dat van de Via Appia +naar den ingang van het kerkhof leidt, met rozen en myrthentakken +bestrooien. + +Men daalt in de onderaardsche gangen af langs een steile, lange +trap. Als het oog aan de duisternis gewend is geraakt, die slechts +door enkele fakkels wordt verbroken, ziet men overal interessante +groepen. Trappisten gaan er in hun witte kleederen rond; in nissen +zitten bleeke nonnen met zwarte kappen te bidden; op verscheiden +plaatsen worden bij een steenen altaar missen gelezen, en onwillekeurig +dwalen de gedachten naar de eerste christentijden, toen de godsdienst +in geheimzinnig duister werd beleden, een duister, dat maar al te +vaak de voorbode was van het martelaarschap. + +Het grafgewelf, waarin in de 8ste eeuw het lijk der H. Cecilia werd +gevonden, is met myrthen en bloemguirlanden versierd. De vochtige, +zwarte wanden zijn er geheel mee bedekt; jubelende stemmen zingen +Cecilia's lof, en men meent de heilige te zien, zooals Raphaël haar +heeft geschilderd, luisterend naar de engelenkoren. + +In de laatste helft der vorige eeuw hebben die dagen van de H. Cecilia +een bijzondere beteekenis gekregen door de voordrachten, die na afloop +der godsdienstige plechtigheden gehouden werden door professor De +Rossi, den man, wiens onvermoeide arbeid in 1850 erin geslaagd is, +het graf der heilige en de catacomben van Callistus te ontdekken. + +In het Baptisterium van Constantijn bij 't Lateraan worden bij deze +gelegenheid volwassenen, die zich tot het katholicisme hebben bekeerd, +gedoopt. Gewoonlijk levert het joodsche Ghetto wel eenige bekeerlingen. + +Na den terugkeer houdt de processie, die met kaarsen, kruisen +en vlaggen voorttrekt, stil vóór een der hoofdaltaren, waar de +kardinaal de pasgedoopten zegent. De litanie wordt gezongen, terwijl +de voorbereidingen voor de hoogmis worden getroffen, welke mis gelezen +wordt door den kardinaal-vicaris. + +In kleine, armzalige, vergeten kerkjes kan men in de Paaschweek in Rome +bij al deze plechtigheden diep onder den indruk komen, meer dan in de +groote kerken, waar muziek en symbool den geest geheel in beslag nemen. + +Het leven op straat werkt ook niet mee, om in de Paaschweek den ernst +erin te houden. Reeds in den vroegen morgen stralen in de ongewoon +drukke straten u de uitstallingen der winkels tegen; vooral vleesch en +vruchten zijn er mooi gegroepeerd en trekken veel kijkers en koopers. + +Als wij ten slotte nog eens willen herinnerd worden aan 't veel +oudere Roma Sacra en een blik willen slaan in het Rijk der katholieke +legenden, der heiligenvereering en der kerkfeesten, dan biedt de +eeuwige stad er de gelegenheid voor. + +Een punt, dat de vriend der klassieke omgeving van Rome nooit verzuimt +te gaan zien is de Via Appia antiqua. In verheven en melancholieke +eenzaamheid loopt thans de koning der wegen tusschen de ruïnen der +grafteekens, villa's en triomfbogen, die eenmaal hem hebben versierd. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Roma Sacra, by Reinhold Schoener + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROMA SACRA *** + +***** This file should be named 27956-8.txt or 27956-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/7/9/5/27956/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |