27 files changed, 2710 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/27956-8.txt b/27956-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..200cff5
--- /dev/null
+++ b/27956-8.txt
@@ -0,0 +1,1060 @@
+The Project Gutenberg EBook of Roma Sacra, by Reinhold Schoener
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Roma Sacra
+       De Aarde en haar Volken, 1904
+
+Author: Reinhold Schoener
+
+Release Date: February 1, 2009 [EBook #27956]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROMA SACRA ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+ROMA SACRA.
+
+Naar het Duitsch van Dr. Reinhold Schoener.
+
+
+De hoofdstad van het moderne Italië is ook nog tegenwoordig zeer in 't
+oog vallend de pauselijke residentie, de hoofdstad van de katholieke
+wereld. De werken van het "derde Rome" hebben die van het tweede,
+het pauselijke, nog niet in de schaduw kunnen stellen. Dit bewijzen
+ons de 400 kerken, de talrijke kloosters en geestelijke instellingen,
+de veelvuldige geestelijke kleederdrachten, de kerkelijke feesten, de
+scharen pelgrims, de drukke propaganda der katholieke vereenigingen,
+de pers en 't Vaticaan met al wat erbij behoort.
+
+De clericale partij, die graag aan kerkelijke denkbeelden en aan de
+belangen van 't geloof den voorrang ziet gegeven en die voor een
+deel ook nog altijd strijdt voor het herstel van den paus in zijn
+wereldlijk gezag, heeft zich van den slag, haar toegebracht door den
+opbloei van het nationaal gevoel, door de eenheid van Italië en zijn
+overgang tot een modernen staat vrij snel hersteld; spoedig na 1870
+begonnen haar invloed en haar macht alweer grooter te worden. In Rome
+is zij sterk genoeg, om bij gemeenteraadsverkiezingen gemiddeld een
+derde der mandaten voor zich te winnen. Aan parlementsverkiezingen
+neemt zij geen deel, zoo wil het 't Vaticaan.
+
+Intusschen meene men niet, dat men in de uitgebreide  kringen, die de
+kerkelijke voorschriften volgen, in de menigten, die opgaan naar de
+kerkfeesten, die aan processies deelnemen, iets offeren voor kerkelijke
+doeleinden, of in de gezinnen, die hun kinderen toevertrouwen aan
+kloosters- of nonnenscholen, alleen aanhangers heeft te zien van
+de clericale of misschien zelfs van de ultramontaansche partij. In
+Rome is, evenals in geheel Italië, gemakkelijk het probleem opgelost,
+hoe men tegelijk in politiek opzicht trouw kan zijn aan den Staat en
+zich nationaal of liberaal kan noemen, en toch in kerkelijk opzicht
+geloovig, aan het dogma gehecht en priestervriend kan zijn, 't geen
+niet uitsluit, dat ook groote menigten beschaafden tot de vrijdenkers
+behooren en niets met de kerk hebben uit te staan, terwijl nog grooter
+het aantal is van hen, die in een uiterlijken en formeelen dienst
+genoeg meenen te doen.
+
+Al die kringen worden echter even goed als de niet-katholieke
+vreemdelingen door de roomsche kerkelijke feesten aangelokt, zoodat
+men de volte in de kerken op feestdagen niet geheel op rekening
+mag stellen van Rome's godsdienstzin. Hoewel de groote kerkfeesten
+tegenwoordig niet meer met die pracht en luister worden gevierd,
+die hen vóór 1870 tot wereldberoemde schouwspelen maakten en die
+vooral in de Paaschweek de prijzen van de kamers deed omhooggaan,
+toch oefenen zij ook nu nog en terecht groote aantrekking uit en
+stellen den vreemdeling in staat, een blik te slaan op de middelen,
+waarmee de katholieke kerk gemoed en zinnen weet te boeien en alle
+kunsten in den dienst van hare ideeën weet te stellen.
+
+In den Kersttijd zijn het de "kribben", presepi, waardoor zoowel
+de vromen als de kijklustigen naar de kerken worden gelokt. Nu eens
+met geringe middelen en maar matig goeden smaak, roerend van eenvoud,
+dan met grooten luister van kostbare stoffen, sieraden en schitterende
+verlichting, met verfijnde, schilderachtige effecten, worden plastische
+voorstellingen gegeven van des Heilands geboorteplaats, voorgesteld
+als stal of hut of grot en voorzien soms van levensgroote figuren,
+verlicht op allerlei manier, zelfs ook reeds met electrisch licht. In
+de week na Kerstmis komen daarbij in de kerk Santa Maria in Aracoeli de
+zoogenaamde kinderpredikatiën, niet anders dan voordrachten van korter
+of langer verzen ter eere van het Christuskindje, door de kleinen
+van buiten geleerd en niet zelden opgedreund op weinig stichtelijke
+manier. Er zijn echter altijd bewonderende en toejuichende hoorders.
+
+De dag der Epiphanie of Verschijning, in Italië tot de fee Befana
+geworden, die de kinderen speelgoed en lekkers brengt, wordt in
+Rome ingeleid door volksvermaken, die reeds 't nabijzijnd carnaval
+verkondigen. Met fluiten, trompetten, trommels en tamboerijns gewapend,
+gaat groot en klein door de straten en geniet van de vrijheid, om
+een helsch lawaai te mogen maken. Middelpunt der uitgelatenheid,
+waarbij alles toch wel ordelijk toegaat, is de Piazza Navona. Daar
+zijn of waren althans tot vóór enkele jaren kramen en winkels van
+allerlei aard opgericht, drank- en speelhuizen komen erbij, en men
+heeft een volledig kermisgewoel, dat tot in de morgenuren aanhoudt. De
+gewoonte laat toe, dat de eerste standen er komen kijken, en de dames
+niet het minst hebben schik in de vermeerdering der luidruchtigheid,
+die 't algemeene doel schijnt te zijn. Na zulk een nacht van dansen,
+drinken en uitgelaten zijn, keert de Romein naar huis terug in het
+bewustzijn, Befana waardig te hebben geëerd en 's morgens kijken de
+kleinen onder den schoorsteen naar wat de goede fee er in de opgehangen
+kous voor hen heeft gebracht.
+
+Pas is de asch van den verbranden Prins Carnaval verwaaid en 't laatste
+kaarsje op het Corso uitgedoofd, of de kerk tracht de gemoederen
+weer volkomen te beheerschen. Het kruis van asch, dat de priester
+in de kerk den geloovigen op het voorhoofd drukt, moet hen na al de
+vroolijkheid op ernstige gedachten brengen, en de boetpredikaties van
+den beginnenden vastentijd moeten opwekken tot boetedoening voor de
+begane zonden en lichtzinnigheden en voorbereiden tot den heiligsten
+tijd van het kerkelijk jaar.
+
+Nauwelijks hebben de vrouwen en meisjes balkleed, domino of
+maskeradepakje afgelegd, of zij werpen den zwarten sluier zich over het
+hoofd en begeven zich op den morgen van Asch woensdag haastig naar de
+halfdonkere, in 't flauwe kaarslicht zacht beschenen en met wierookgeur
+doortrokken kerken, om zich even geloovig te onderwerpen aan de vaak
+vleiende, vaak ook schokkende vermaningen der boetpredikers, als zij
+het des avonds te voren deden aan de koesterende, hartstochtelijke
+woorden van galante vereerders.
+
+Jaarlijks worden in de aanzienlijkste kerken van Rome door een
+aantal door welsprekendheid of aanzien uitmuntende prelaten en
+ordegeestelijken de vastenpreêken gehouden, die den gevoeligen
+zuidlander moeten brengen tot inkeer in zichzelven en tot boete voor
+de gesmaakte genoegens. Een van deze redenaars, wien veelal de roep
+van mystieke vroomheid of van vurige welsprekendheid is voorgegaan,
+verzamelt vaak de massa der geloovigen om zich heen. Voor eenige
+jaren won pater Agostino da Montefeltro, een eenvoudige Franciskaner
+monnik, die zijn preêken in de kerk S. Carlo al Corso, des Zondags
+het vereenigingspunt der aristocratische wereld, hield, den palm der
+welsprekendheid en dien der openbare volksgunst. Met de preek van
+Aschwoensdag begon zijn glorie, en hij werd de man van den dag. In
+de hoofdstad van Italië kon men toen het buitengewone verschijnsel
+bijwonen, dat de circulatie van rijtuigen en, bijna zou men zeggen,
+ook van de gedachten, afgebroken werd door de toespraken van den
+monnik van Sant Agata Feltria. Men kon om hem op straat bijna niet
+voortkomen, en men sprak over niets anders dan over hem. Zelfs de
+ministeriëele crisis geraakte op den achtergrond.
+
+Tusschen negen en tien uur des morgens viel het moeilijk, door
+'t gedrang op 't Corso zich heen te werken, zoo groot was de
+menschenmenigte, die naar de kerk toog. In die laatste handhaafde
+de politie slechts met moeite de orde. Door de geheele kerk liep
+een electrische stroom van nieuwsgierigheid en verwachting. Buiten
+verkocht men de portretten en de levensgeschiedenis van den pater,
+binnen werden ter bekorting van den langen wachttijd de duizenden
+legenden verteld, die in 't publiek rondgingen over den monnik.
+
+Vóór twaalf jaren begon al in Bologna de populariteit van pater
+Agostino da Montefeltro. Een veertigtal dagen lang ging daar toen
+hoog de zee van religieus mysticisme, een gouden stralenkrans
+van ascetisme en idealisme omgaf de ernstige muren van Bologna,
+"la dotta", de geleerde stad. De matinés in den eerwaardigen dom
+S. Petronia waren elegant en modern als avondvoorstellingen in den
+schouwburg of als de bals in deftige particuliere huizen. Na de
+laatste preek wachtte de menigte den monnik op bij den uitgang der
+kerk, wierp bloemen op zijn wagen, spande de paarden uit en bracht
+hem aan zijn huis een serenade. Er maakten fabeltjes en romans zich
+meester van den jongen prediker. Carducci, de dichter, zou door hem in
+geestdrift zijn geraakt; Ceneri zou hem zijn portret hebben gezonden;
+liefdesavonturen, vrouwelijke ontrouw, bloedige duels, alles werd
+door elkaâr gehaald. Een trok zelfs 't roode Garibaldihemd den pater
+aan over zijn pij; een ander las een pijnlijk drama in het hart van
+den monnik. De volksfantazie voltooide de vluchtige aanduidingen,
+die het jagen naar sensatie-artikels den kroniekschrijver met
+wat verbeeldingskracht had ingegeven, en pater Agostino, die als
+onbekend monnik naar Bologna was gekomen, ging als een beroemd,
+ja meer nog, als een populair man heen. De dames hebben den pater
+in hare bescherming genomen, en zoo heeft hij getriomfeerd. Het
+ging in Rome evenzoo. Een groot, in hoofdzaak vrouwelijk publiek
+wachtte in spanning op den boetprediker, om te zien of hij aan de
+hem vooruitgeloopen faam beantwoordde.
+
+Toen hij op de tribune verscheen, geen eigenlijken kansel, maar een
+estrade, als afzonderlijk voor de vastenpreêken wordt opgericht,
+waar de priester als op een tooneel gesticuleerend op en neer
+kan loopen, deed zich aanvankelijk een gevoel van teleurstelling
+bespeuren. Pater Agostino was niet degene, dien de volksverbeelding
+zich had gedacht. Het kale hoofd, het vaalkleurig gelaat, die in het
+halfdonker der kerk opdoken, behoorden niet tot het schoonheidstype,
+dat de meesten hadden verwacht te zullen zien.
+
+Zijn preek duurde meer dan een uur. Hij verzekerde, niet in den naam
+van een school of als vertegenwoordiger van een partij te komen. "Ik
+breng hier geen strijdleus, enkel liefde." En daarmee dook hij onder
+in de zee van zijn welsprekendheid. Hij heeft een grooten triomf
+als redenaar behaald. De snelheid van zijn fonkelende voordracht
+maakt iemand duizelig. Het is een stroom, die over de hoorders wordt
+uitgegoten. Maar daarmee is ook alles gezegd. Hij draagt zijn les, die
+hij goed kent, uitstekend voor; maar het hart blijft er koud bij. Hij
+heeft zich voorgenomen, in zijn preeken de hoogste vragen voor de
+menschheid aan te roeren, en het voor 't meerendeel vrouwelijk
+publiek, dat vooral in Italië niet verwend is door krachtige en
+gezonde logica, neemt zijn bewijsgronden zonder tegenstribbelen
+aan. De menigte stroomt naar de preeken als naar de vermaken uit den
+carnavalstijd. "Verandering" is het wachtwoord van den dag.
+
+Wanneer de lange vastentijd, welks moeilijkheden echter door allerlei
+traditioneele en buitengewone concessies en dispensaties worden
+verzacht en door den dag van genot, de Midvasten, worden afgebroken,
+met de nadering van de volle maan, de zooveelste na 't Nieuwe jaar,
+voorbij is, dan biedt al dadelijk Palmzondag weer de gelegenheid tot
+stichtelijk genot in de schaduw der kerk.
+
+Dat is een dag, waarop alles naar de kerken stroomt, niet enkel om
+der vroomheids wil, maar ook om zich in de voorjaarszon te verheugen,
+nieuwe toiletten in te wijden en 't schilderachtig schouwspel van de
+wijding der palmtakken te genieten.
+
+Ter herinnering aan den intocht van Jezus in Jeruzalem hebben de
+palmen, die het volk vóór hem op den weg strooide en waarnaar de
+Zondag vóór Paschen zijn dichterlijken naam draagt, steeds in de
+ceremoniën der kerk een rol gespeeld, zoowel in Italië als in andere
+katholieke landen. In Rome is van de wereldberoemde feestelijkheden
+der Paaschweek, die tot 1370 het glanspunt vormden van de kerkelijke
+feesten en de voornaamste aantrekkelijkheid waren voor de scharen
+van vreemdelingen, slechts een gedeelte overgebleven, en bij de
+traditioneele hoofdceremoniën is de persoonlijke medewerking van
+Z. H. den Paus weggevallen.
+
+Deze begon vroeger op Palmzondag. Dan werd de Paus in plechtigen
+optocht uit zijn vertrekken naar de Sint-Pieterskerk gedragen en nam
+bij het altaar der confessie midden onder den koepel plaats, waarna
+alle kardinalen, zooals ze in rang op elkaâr volgden, tot den handkus
+werden toegelaten.
+
+Hierop volgde de plechtige wijding der palmtakken, gedurende welke de
+pauselijke kapel, boven in den koepel tusschen de pilaren opgesteld,
+de heerlijke, vierstemmige koren van Palestrina en Avila, "Pueri
+hebraeorum portantes ramos" en "Pueri hebraeorum vestimenta" zong. De
+kunstig uit palmtakken van San Remo gevlochten palmen, die het geheele
+jaar bewaard werden en als een soort van amulet worden beschouwd,
+werden dan door den H. Vader uitgedeeld, eerst aan de kardinalen, die
+de takken en ook de hand van den Paus kussen, dan aan de patriarchen,
+aartsbisschoppen en bisschoppen, die zijn knieën kussen, vervolgens
+aan den romeinschen adel, de diplomaten, de aanzienlijke vreemdelingen
+enz., die tot den voetkus worden toegelaten. De palmtakken liggen
+daarbij op den bisschopsdoek, den zijden doek, over 's Pausen knieën
+uitgespreid; ze zijn na den uitgesproken zegen besprenkeld met wijwater
+en driemaal berookt.
+
+Tegenwoordig vervangt bij deze ceremonie een kardinaal den Paus,
+en alles gaat met wat minder luister, zonder deelneming van het
+H. Collegium in zijn geheel. Niettemin is de plechtigheid in het
+meest grootsche heiligdom der christelijke wereld, den dom van Sint
+Pieter, nog altijd een eigenaardig en onvergetelijk schouwspel. Alle
+geestelijken nemen deel aan de processie, die op de uitreiking der
+palmen volgt. Vooraan gaat de thuriferarius met het aan langen
+zilveren ketting gezwaaide wierookvat. Hem volgt de, het hooge
+processiekruis dragende subdiaken in vol ornaat tusschen twee
+acolyten, die zilveren kandelaars met brandende kaarsen dragen. Dan
+volgt de zingende priesterschap en achteraan komt de priester, die
+de mis celebreert met een diaken links van zich onder den prachtigen
+zijden baldakijn. Allen dragen de palmtakken in de hand. De optocht
+verlaat de kerk, blijft echter sedert 1870 in de voorhal, terwijl
+hij vroeger rondom het kerkplein trok. Op den terugweg houdt hij
+stil voor de gesloten, groote middendeur, waarachter in de kerk twee
+of vier zangers opgesteld zijn. Naar de processie gekeerd, heffen
+zij het "Gloria, laus et honor tibi sit, rex Christi redemptor"
+aan, wat door de buitenstaanden wordt beantwoord. Na beëindiging
+van den wisselzang klopt de subdiaken met het kruis tegen de deur,
+die nu geopend wordt om de processie in de kerk te laten terugkeeren,
+een symbool van den triomfeerenden intocht van den Heiland in de stad
+van David. Met de mis en een gezang wordt de plechtigheid besloten;
+soms heft men nog tot slot het zesstemmige "Benedictus" aan van Baïni.
+
+Op dezelfde wijze wordt Palmzondag ook in alle andere kerken
+gevierd; alleen worden daar in plaats van palmtakken olijftakken
+aan de geloovigen uitgereikt. Maar wie een palmtak wil erlangen,
+kan dien wel krijgen, want aan de kerkdeuren worden meer of minder
+kunstvolle en dure takjes te koop aangeboden, nadat, naar het heet,
+reeds van te voren de zegen erover is uitgesproken.
+
+Aan de leden van het pauselijk hof, alsmede aan de vertegenwoordigers
+van de hoofdkerken worden de kunstig gevlochten palmtakken in het
+Vaticaan uitgereikt. Den Paus zelven wordt er een uit naam van de
+familie Bresca in San Remo ter hand gesteld. Dat geslacht bestaat
+uit nakomelingen van den matroos, aan wien Sixtus V dat voorrecht
+schonk, omdat hij zich bij de moeilijke verplaatsing van den obelisk
+op het Sint-Pietersplein door een verstandigen raad verdienstelijk
+had gemaakt. Een anderen zeer kunstigen palmtak ontvangt de H. Vader
+van de zusters van het klooster San Antonio.
+
+In de Lateraankerk heeft na de vesper de plechtige ontvangst plaats van
+den groot-penitentiaris door de Minoritenpaters en de Canonici. In een
+processie wordt hij van den ingang der kerk naar het sacramentsaltaar
+geleid, waar hij na een gebed en na verwisseling van de violette
+bisschopsmuts met het kardinaalskapje op een platform in het linker
+zijschip plaats neemt, en met de lange roede, het symbool zijner
+macht tot straffen, de prelaten en assistenten en ieder, die verder
+voor hem knielt, aanraakt en daardoor voor honderd jaar aflaat schenkt.
+
+Het zou verbazing kunnen wekken, dat Goethe, die zooveel vreugde
+gevoelde over al het dramatische en treffende, wiens geest geopend
+was voor al wat schilderachtig, levendig en kleurrijk is, die
+het romeinsche carnaval met zooveel geestdrift heeft beschreven,
+de romeinsche Paaschweek met stilzwijgen voorbijgaat, als men niet
+bedenken moest, dat hij in 1787 met Paschen in Palermo vertoefde,
+en in 1788 wel in Rome was, maar reeds onder den indruk verkeerde van
+het aanstaand vertrek. Palmzondag viel toen op 14 Maart. Hij schreef
+dien dag met het oog op de Paaschweek: "De volgende week is hier niet
+te denken of te werken; men moet in den stroom van feestelijkheden
+meegaan", en uit wat hij op Paaschzondag schrijft, ziet men, dat
+hij de grootsche kerkelijke plechtigheden, die voor duizenden het
+glanspunt zijn van hun verblijf in Rome, heeft bijgewoond als een
+gunsteling der fortuin en overal profiteerend van de beste plaatsen.
+
+Hij heeft op Goeden Vrijdag 's voormiddags de Improperia en 't
+Miserere van Allegri door de pauselijke kapel, wier muziek hij
+"onzegbaar schoon" noemt, hooren zingen; heeft de voetwassching en de
+spijziging der pelgrims aangezien en is getroffen geworden door de
+plechtigheid van het oogenblik, toen de van al zijn pracht ontdane
+Paus van den troon steeg, om het kruis te aanbidden, terwijl alles
+zweeg en 't koor aanhief: "Populus meus quid tibi feci?" Maar hij
+laat elke uitvoerige schildering achterwege. Op Paaschzondag ziet hij
+er van af, naar de Sint-Pieterskerk te gaan en geeft er de voorkeur
+aan "een blaadje te schrijven", waar het kortweg heet: "Nu is ook
+de heilige week met haar wonderen en moeilijkheden achter den rug;
+morgen nemen wij nog een zegening in ontvangst en dan wendt zich
+'t gemoed weer tot een ander leven."
+
+Wij komen dus niet op Goethe's terrein, als wij van de Paaschweek
+vertellen. Indien hij het had willen doen, dan zou hij meer dan
+wij mee te deelen hebben gehad, want het hoofdgedeelte der vroegere
+vertooningen is vervallen. De Paus dient niet meer de mis voor bij het
+hoogaltaar van Sint-Pieter; hij deelt niet meer vóór een overgroote
+menigte urbi et orbi den zegen uit bij de versierde loggia van de
+voorhal; de bonte processies bewegen zich niet meer door de straten
+en over de pleinen der eeuwige stad; de donder der kanonnen zwijgt,
+terwijl hij eertijds de opstanding van den Heiland verkondigde,
+en pauselijke militairen kunnen niet meer den luister van het feest
+verhoogen.
+
+Niettemin is er ook nu nog in de Paaschweek genoeg origineels en
+schitterends te zien, en wie alle interessante verrichtingen en
+voorstellingen in de vele kerken wilde bij wonen, zou met nog meer
+recht dan Goethe over de "moeilijkheden" van de feestweek kunnen
+praten.
+
+De plechtigste kerkmuziek krijgt men in die week te hooren op den
+Groenen Donderdag, wanneer een ware volksverhuizing naar de kerken
+plaats heeft, zonder dat men daaruit tot een innig godsdienstige
+stemming bij de menigte zou mogen besluiten. De geloovigen volgen het
+bepaalde kerkelijke bevel op, dat het nalaten van biecht en communie
+in dezen heiligen tijd strafbaar stelt. Voor velen, zeer velen is
+'t genoeg, dat traditie en sleur het eischen. Verreweg het grootste
+gedeelte der kerkgangers echter, vooral uit de eerste standen,
+wordt enkel door het eigenaardige schouwspel gelokt, dat door de
+ontplooiing van den geheelen, op de verbeelding werkenden ritus de
+menigte aantrekt en ontroert.
+
+Een hoofdrol speelt daarbij de muziek, zonder dat echter de andere
+kunsten worden verwaarloosd.
+
+Reeds sinds Woensdagmiddag zwijgen alle klokken. Van de tallooze
+koepels en torens der Eeuwige Stad klinken niet meer de lange,
+plechtige, of de haastige, snel op elkander volgende, anders bij
+dag noch bij nacht verstommende slagen der sacri bronzi. De plaats
+van de in 't inwendige der kerken bij den dienst gebruikte klokken
+en klokjes wordt door houten plankjes ingenomen, welker knarsend en
+doordringend geluid iedereen verbaast, die van het tijdelijk buiten
+gebruik stellen der klokken onkundig is.
+
+Evenals bij Kerstmis de afzonderlijke kerken hun best doen, de
+"kribben" zoo mooi mogelijk te versieren, zoo wedijveren zij in de
+Paaschweek, om de "sepolcri" met bloemen en kaarsen te tooien. Zelden
+bij het hoofdaltaar, maar meestal vóór een zijaltaar, dat met zwarte
+draperieën is behangen, en waaraan een zee van kaarslicht luister
+bijzet, heeft men een Christusfiguur, een Christus aan het kruis of
+ook wel een kruis alleen op den grond gelegd en omgeven door gemaakte
+of natuurlijke bloemen. Een bezoek en een gebed bij deze "graven"
+behoort tot de Paaschverplichting der geloovigen. De meesten trekken
+op Groenen Donderdag voor dit doel van de eene kerk naar de andere,
+en daar duizenden nietgeloovigen zich uit kijklust bij hen aansluiten,
+worden de kerken dien dag niet vrij van bezoekers, en veel geloovigen
+moeten zich groote geduldsbeproevingen en een bedenkelijk duwen en
+stooten getroosten, om de gestalte van den Heiland te bereiken.
+
+Op het ruime plein der Lateraan-basiliek staan in de namiddaguren
+honderden rijtuigen, équipages en huurrijtuigen. Op het
+Sint-Pietersplein heerscht een rumoer en een drukte van belang; de
+menschenmassa golft er op en neer, en 't stemgeruisch wordt door het
+ratelen van wagens overstemd. De menschen stroomen tegen de breede
+steenen trappen op en af, vloeien naar alle zijden over de groote,
+door zuilen omsloten middenvlakte van het plein, dringen door de
+zware deuren, vullen de van kleuren schitterende, marmeren voorhal,
+door menigeen reeds voor de kerk zelf gehouden, en veranderen de
+verheven kerkruimte in een punt van samenkomst voor alle klassen,
+standen en volken.
+
+Onafgebroken reeksen wagens vullen de straten van het Borgo, die
+van de Engelenbrug naar 't Sint-Pietersplein leiden. De politie
+heeft de handen vol, om den toegang tot de Engelenbrug, die bij
+zulke gelegenheden volkomen ontoereikend blijkt, voor de rijtuigen te
+regelen, als zij uit de nauwe straatjes van de Rione Ponte zich gereed
+maken om den Tiber over te steken. Het meest middeleeuwsche van alle
+stadsgedeelten van Rome, dat ook anders altijd van de luidruchtigheid
+der lagere volksklasse weerklinkt, kan op deze dagen alle bewoners
+van de oudere Rioni de revue laten passeeren, met inbegrip van alle
+vreemdelingen. Menigeen, die door de nauwe, duistere Via dei Coronari
+rijdt en slechts stapvoets vordert, heeft daardoor voor de eerste
+maal gelegenheid, verbaasde blikken te werpen op echt middeleeuwsche
+paleizen, op zwartberookte steenen gevels, of stille binnenpleinen
+met zuilen, in zwarte, zonlooze zijstraatjes en op een beweging,
+herinnerend aan de arme wijken van Napels.
+
+In een groot aantal kerken hebben zoowel in den voor- als in
+den namiddag de kerkelijke diensten plaats met begeleiding van
+de heerlijkste muziek. Nieuwe composities van de beste meesters
+wedijveren met de beroemde oude muziekwerken en doen het den vriend
+van deze muziek slechts betreuren, dat hij niet tegelijkertijd in de
+Lateraan- en de Sint-Pieterskerk, in Santa Maria Maggiore, San Luigi
+dei Francesi, de Sudario- en de Jezuskerk kan zijn.
+
+In de Lateraan-basiliek worden de stations van den lijdensweg
+voorgesteld. De kerk is overvol reeds, als om negen uur de
+groot-penitentiaris als aartspriester van de basiliek den morgendienst
+leidt, waarbij buiten de gewone helpers twaalf priesters en zeven
+diakens de zegening der heilige olie bijwonen. Na den pater zegent de
+kardinaal de olie voor de zieken. Onder het Agnus Dei gaat de clerus
+in processie rond en neemt olie van de catechumenen in ontvangst,
+waarbij het koor de prachtige hymne, de "Redemptor" zingt. In
+de Sint-Pieterskerk wordt onder de groote mis het In coena domini
+gezongen en eveneens de olie voor 't gebruik bij den doop en bij het
+sacrament van den dood gezegend. Daarna heeft de processie naar 't
+sepolcre plaats, dat hier is opgericht zonder crucifix en bloemen,
+alleen met veel brandende kaarsen in de Capella della Colonna vóór
+een hoogvereerd Madonnabeeld uit de oude Sint-Pieterskerk en de
+oudchristelijke sarcophaag met de overblijfselen van Leo II, III en IV.
+
+Opnieuw vinden we op den laten namiddag in de hoofdbasilieken groote
+scharen vromen en kijklustigen bijeen met veel muziekvrienden, die
+de vespermuziek wenschen te hooren. De klaagpsalmen en responsoriën
+worden zonder orgelbegeleiding door de koorkapellen gezongen, die in
+deze uitvoeringen hun grootsten roem stellen.
+
+In de Sint-Pieterskerk, waar de groote Paaschplechtigheden sinds de
+"gevangenschap" van den Paus niet meer aan het hoofdaltaar worden
+gehouden, moet men bereid zijn, uren aaneen in dicht gedrang te
+wachten, als men van de eigenaardige plechtigheid in de koorkapel en
+van de gezangen niets wil verliezen. Daar dit niet ieders zaak is,
+en buitendien slechts enkele honderden binnen of buiten het zware
+hekwerk van de koorkapel goed kunnen hooren, gaat ook tijdens den
+vesperdienst het niet geruischloos op- en neerloopen van andere
+honderden in de wijde ruimten van de kerk zijn gang, waarbij het
+ruischen van de kleederen, het slijpen van tallooze elegante laarsjes,
+schoenen met spijkers en bloote voeten op den marmeren vloer en het
+brommen der niet altijd eerbiedig gedempte stemmen niets ongewoons is.
+
+De gezamenlijke talrijke clerus van de Sint-Pieterskerk neemt aan
+den dienst in de koorkapel deel. Hoofd aan hoofd zitten er de meest
+bejaarde canonici in hun uiteenloopend ornaat in de donkere gesneden
+koorstoelen aan beide zijden van het altaar. Dat laatste vertoont
+geen versieringen. Het groote altaarschilderij is bedekt. Vóór een
+reuzenkruis met de martelwerktuigen vlamt op een eenvoudige reeks
+van hooge kaarsen. Aan den rechterkant staat een kandelaber, die de
+kaarsen draagt, voorstellend de profeten.
+
+De zangers van de Giuliakapel staan rechts op het orgel. Zij zijn
+gekleed in lange violette koorkleeden. De meeste aandacht trekken
+de sopraanzangers, wier welgedaan uiterlijk en hooge stemmen er
+niet toe bijdragen, de hoorders ernstig te stemmen, ofschoon de
+muziek aangrijpend is en de uitvoering onberispelijk op een kleine
+onzekerheid na bij enkele moeilijke intervallen. Allen luisteren
+met de het romeinsche volk aangeboren ontvankelijkheid voor muzikaal
+genot naar de aangrijpende harmonieën, die als uit een andere wereld
+tot ons komen.
+
+Na elke afdeeling der klaagzangen wordt een der kaarsen van de
+kandelaber uitgedoofd. Tegelijk wordt het daglicht, dat door de hooge,
+met oranje en paarse gordijnen behangen vensters in de kapel stroomt,
+al zwakker en zwakker. Duisternis begint de ruimte te vullen en wordt
+enkel nog door enkele kaarsen op het altaar en bij de muzieklessenaars
+verhelderd. Het reuzenkruis schijnt te reiken tot in 't hooge,
+nachtelijke duister.
+
+Nadat de laatste kaars is uitgedoofd, begint het Miserere, een
+muziekwerk van aangrijpenden invloed. De muzikale waarde wordt door
+de hoorders ten volle op prijs gesteld, en velen schijnen het te
+betreuren, dat de coloratuurzang van de sopraan- en tenorsolisten
+niet kan worden geapplaudisseerd. De godsdienstige invloed op de ziel
+schijnt niet zoo sterk te wegen. De aanblik van dit kerkpubliek, dat
+komt en gaat, een wijle met gespannen aandacht luistert en dan zich
+losmaakt uit den menschenhoop om door de kerk de promenade voort te
+zetten, bewijst den vreemden toeschouwer, dat hij hier meer hoorders
+van een concert dan vrome geloovigen om zich heen heeft. Men ziet
+knielende gestalten, murmelende lippen, vertrokken gezichten, vrome
+menschen, die ook in hun binnenste binnenste op de knieën liggen--maar
+zij vormen een geducht kleine minderheid.
+
+Na beëindiging van het Miserere is het volkomen donker geworden. De
+priesters begeven zich dan in processie achter het vóór hen uitgedragen
+kruis naar het hoofdaltaar, waaromheen de menigte, de ruimte van
+den koepel vullend, een wijden kring vormt, om toe te zien bij een
+eigenaardige handeling. Het anders prachtig versierde altaar onder
+het bronzen baldakijn van Bernini is ontdaan van elk sieraad en van
+iedere bedekking. De anders dag en nacht brandende vergulde bronzen
+lampen zijn gedoofd.
+
+De vijf jongste kanunniken, van wie één het piviale draagt en de
+andere vier de zwarte stola hebben aangetrokken, en die hooge zilveren
+kandelaars met brandende kaarsen in de hand hebben, plaatsen zich aan
+de voor zij de van het altaar, zetten de kandelaars neer, nemen ieder
+een zilveren kruik met wijn ter hand, die vóór hen gereed staat, en
+begieten met den inhoud het altaar. Met behulp van kleine handbezems,
+waarvan ook ieder der andere kanunniken een gebruikt, schrobben eerst
+deze vijf, dan naar de volgorde van hun rang, ook alle overigen de
+treden en het geheele altaar. Met sponsen wordt ten slotte het altaar
+door de eerste vijf afgedroogd, waarna de processie bij den pilaar
+der H. Veronica tegenover de loggia zich opstelt.
+
+Van deze loggia uit worden nu de in kostbare kasten en kistjes geborgen
+hoofdreliquieën het volk vertoond en de zegen wordt er mee over de
+menigte uitgesproken, die in de groote, zwak verlichte ruimte zich
+knielend neerbuigt.
+
+Aan 't slot der ceremonie staan de geloovigen op en begeven zich door
+de wijd geopende deuren der kerk naar buiten.
+
+Vroeg op Goeden Vrijdag zijn we alweer in de kerk. Ze is nu niet
+geheimzinnig of fantastisch, niet boeiend voor de zinnen, maar
+treurend als in zak en asch. De bonte mozaïeken, de overvloed van
+marmeren beelden en ornamenten, de schitterende glans van de onder
+Leo XIII verkwistend vernieuwde en gerestaureerde gouden sieraden
+doen nog te duidelijker uitkomen, dat er geen enkele kaars brandt,
+dat elke draperie en elk gordijn verwijderd is, dat de schilderijen
+omhuld zijn en elk altaar kaal en onbekleed is.
+
+Vóór den aanvang der mis is de kerk zoo goed als leêg. Enkele
+gedaanten knielen vóór de biechtstoelen. Kleine groepen pelgrims en
+reizigers, die ijverig de gedrukte gidsen nazien, gaan van het eene
+monument naar 't andere; kinderen spelen tusschen de dikke pilaren,
+en kloosterleerlingen worden twee aan twee gebracht naar 't bronzen
+beeld van den apostel, om het den voet te kussen.
+
+Daar ook op dezen dag in vele andere kerken eigenaardige plechtigheden
+plaats hebben en muziekuitvoeringen worden gegeven, woont een
+betrekkelijk klein getal geloovigen de mis bij, die in de vaticaansche
+kapel door den Paus, in de koorkapel van de Sint-Pieterskerk door
+een kardinaal wordt opgedragen.
+
+De kaarsen van het altaar zijn niet van witte, maar van gele was,
+in overeenstemming met den diepen rouw der kerk. De zetel van den
+Paus is onversierd; de banken, waar de assisteerende kardinalen
+zijn gezeten, hebben geen kussens; Paus en kardinalen dragen niet
+den bisschopsring. De groot-penitentiaris, die zich eerst de handen
+heeft gewasschen, zijn mantel en zijn schoenen afgelegd heeft en zijn
+zwart-ornaat heeft aangetrokken, treedt zonder wierookvat en kaarsen
+de kapel binnen.
+
+De zangers heffen met gedempte stemmen de improperia aan. De Paus
+of wel de dienstdoende kardinaal laat zich de schoenen uittrekken
+en begeeft zich naar het kruis op de treden van het altaar, waarin
+splinters van het kruis van Golgotha besloten zijn. Hij is alleen
+met koorhemd en stola bekleed. Driemaal zinkt hij op de knieën buigt
+zich en kust het kruis, waarna hij de offergave neerlegt. Voor den
+Heiligen Vader bestaat die in 100 gouden scudi; elke kardinaal legt
+na de aanbidding een gouden scudo in het zilveren bekken.
+
+Na de mis in de Sint-Pieterskerk gaat de clerus in processie naar
+het altaar van de Madonna della Colonna, waar de ceremonie van
+de grafsluiting plaats heeft, die knielend door de menigte wordt
+bijgewoond. Des namiddags weer gezang van 't Miserere, voorafgegaan in
+vele kerken door de preek Tre Ore di Agonia; één uur na zonsondergang
+in vele kerken zanguitvoeringen, daarop vertooning van de reliquieën,
+namelijk in de Sint-Pieterskerk van den zweetdoek der H. Veronica
+en de lans van Longinus, in San Marco, Santa Croce in Gerusalemme,
+San Prassede e. a., van de kruisrelieken en in de laatste, op den
+Esquilijnschen heuvel, ook van de zuil der geeseling.
+
+Voor 't vreemdelingenpubliek, dat met kijker en Baedeker gewapend
+in reisgewaad en met de onvermijdelijke ciceroni van kerk tot kerk
+wandelt of rijdt, heeft ook de "Scala Santa" bij het Lateraan veel
+aantrekkelijks. Scharen geloovigen van elken leeftijd en stand,
+kinderen en zwakke grijsaards, geestelijken, monniken, nonnen, dames en
+bedelaars komen hier samen in devotie. De bij het oude Lateraan-paleis
+behoorende Heilige Trap, 28 met hout overdekte marmeren treden uit
+het paleis van Pontius Pilatus, die Christus moet hebben betreden
+en die keizerin Helena in 326 naar Rome moet hebben gebracht, mag
+alleen geknield worden bestegen. Een monnik, die voortdurend aan een
+tafeltje in 't voorportaal gezeten is, let er streng op, dat men het
+voorschrift nakomt. In deze dagen is op elk uur van den dag de trap
+in letterlijken zin met knielenden bedekt, die biddend en zuchtend en
+de treden met het voorhoofd aanrakend of de plaatsen kussend, waar
+inlegsels van glas in de houtbekleeding de heilige voetsporen laten
+zien, de moeilijke bestijging volbrengen. Velen moeten vermoeid de
+handen te baat nemen, om de bovenste trede te bereiken en daar met
+des te grooter innigheid het kruis te kussen.
+
+De viering van des Heilands opstanding begint al op den Zaterdag. De
+klokken worden dan onder de mis weer geluid en des avonds wordt er
+geïllumineerd, terwijl op Paaschzondag de morgengodsdienstoefening
+in de basilieken begint met het reciteeren der Horae, waarna
+de clerus in processie zich naar het portaal begeeft, waar de
+kardinaal-aartspriester het vuur zegent. In het koor teruggekeerd,
+zegent de diaken de kaarsen, en de Paaschkaars wordt aangestoken. De
+twaalf profetieën worden voorgelezen, waarna de plechtige processie
+naar de doopkapel zich beweegt. De weg daarheen is met palmen
+belegd. De kapel is versierd met bloemen en brandende kaarsen. Aan
+den ingang staan twee priesters; naast elk van hen een koorknaap met
+een mand vol ruikertjes. Van de laatste krijgt ieder priester er een,
+terwijl de kardinaal-aartspriester en de groot-penitentiaris een
+grooten, geurigen ruiker in ontvangst nemen.
+
+Op dezen weg, die geen verkeersweg meer is, ziet men op 22 November,
+den dag der H. Cecilia, een eindelooze rij voertuigen van allerlei
+soort en veel voetgangers zich begeven naar de catacomben van
+Callistus, die op dien dag feestelijk worden verlicht. De grond,
+die in de diepte naar alle richtingen is doorsneden door de gangen
+van het onderaardsche kerkhof, behoorde oorspronkelijk aan de rijke
+en machtige familie Cecilia. Een lid van dat geslacht had den grond
+aan de eerste christenen ten geschenke gegeven, om er te bidden en hun
+dooden te begraven, en in die grafgewelven werd ook die Cecilia gelegd,
+die heilig verklaard werd om haar deugden en haar martelaarschap,
+evenals haar voorgangster Gaja Cecilia Tanaquil, de gemalin van
+Tarquinius Priscus, die om hare huiselijke deugden een standbeeld
+kreeg op het Kapitool en wier spinnewiel in den tempel werd bewaard.
+
+De catacomben van Callistus staan nu onder de bescherming van de
+Trappisten, die op den 12den November het pad, dat van de Via Appia
+naar den ingang van het kerkhof leidt, met rozen en myrthentakken
+bestrooien.
+
+Men daalt in de onderaardsche gangen af langs een steile, lange
+trap. Als het oog aan de duisternis gewend is geraakt, die slechts
+door enkele fakkels wordt verbroken, ziet men overal interessante
+groepen. Trappisten gaan er in hun witte kleederen rond; in nissen
+zitten bleeke nonnen met zwarte kappen te bidden; op verscheiden
+plaatsen worden bij een steenen altaar missen gelezen, en onwillekeurig
+dwalen de gedachten naar de eerste christentijden, toen de godsdienst
+in geheimzinnig duister werd beleden, een duister, dat maar al te
+vaak de voorbode was van het martelaarschap.
+
+Het grafgewelf, waarin in de 8ste eeuw het lijk der H. Cecilia werd
+gevonden, is met myrthen en bloemguirlanden versierd. De vochtige,
+zwarte wanden zijn er geheel mee bedekt; jubelende stemmen zingen
+Cecilia's lof, en men meent de heilige te zien, zooals Raphaël haar
+heeft geschilderd, luisterend naar de engelenkoren.
+
+In de laatste helft der vorige eeuw hebben die dagen van de H. Cecilia
+een bijzondere beteekenis gekregen door de voordrachten, die na afloop
+der godsdienstige plechtigheden gehouden werden door professor De
+Rossi, den man, wiens onvermoeide arbeid in 1850 erin geslaagd is,
+het graf der heilige en de catacomben van Callistus te ontdekken.
+
+In het Baptisterium van Constantijn bij 't Lateraan worden bij deze
+gelegenheid volwassenen, die zich tot het katholicisme hebben bekeerd,
+gedoopt. Gewoonlijk levert het joodsche Ghetto wel eenige bekeerlingen.
+
+Na den terugkeer houdt de processie, die met kaarsen, kruisen
+en vlaggen voorttrekt, stil vóór een der hoofdaltaren, waar de
+kardinaal de pasgedoopten zegent. De litanie wordt gezongen, terwijl
+de voorbereidingen voor de hoogmis worden getroffen, welke mis gelezen
+wordt door den kardinaal-vicaris.
+
+In kleine, armzalige, vergeten kerkjes kan men in de Paaschweek in Rome
+bij al deze plechtigheden diep onder den indruk komen, meer dan in de
+groote kerken, waar muziek en symbool den geest geheel in beslag nemen.
+
+Het leven op straat werkt ook niet mee, om in de Paaschweek den ernst
+erin te houden. Reeds in den vroegen morgen stralen in de ongewoon
+drukke straten u de uitstallingen der winkels tegen; vooral vleesch en
+vruchten zijn er mooi gegroepeerd en trekken veel kijkers en koopers.
+
+Als wij ten slotte nog eens willen herinnerd worden aan 't veel
+oudere Roma Sacra en een blik willen slaan in het Rijk der katholieke
+legenden, der heiligenvereering en der kerkfeesten, dan biedt de
+eeuwige stad er de gelegenheid voor.
+
+Een punt, dat de vriend der klassieke omgeving van Rome nooit verzuimt
+te gaan zien is de Via Appia antiqua. In verheven en melancholieke
+eenzaamheid loopt thans de koning der wegen tusschen de ruïnen der
+grafteekens, villa's en triomfbogen, die eenmaal hem hebben versierd.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Roma Sacra, by Reinhold Schoener
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROMA SACRA ***
+
+***** This file should be named 27956-8.txt or 27956-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/7/9/5/27956/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/27956-8.zip b/27956-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..1ebc24b
--- /dev/null
+++ b/27956-8.zip
diff --git a/27956-h.zip b/27956-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..8613b5e
--- /dev/null
+++ b/27956-h.zip
diff --git a/27956-h/27956-h.htm b/27956-h/27956-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..a2f0a88
--- /dev/null
+++ b/27956-h/27956-h.htm
@@ -0,0 +1,1634 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Roma Sacra</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Reinhold Schoener">
+<meta name="DC.Creator" content="Reinhold Schoener">
+<meta name="DC.Title" content="Roma Sacra">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsdisc { list-style-type: disc; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Roma Sacra, by Reinhold Schoener
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Roma Sacra
+       De Aarde en haar Volken, 1904
+
+Author: Reinhold Schoener
+
+Release Date: February 1, 2009 [EBook #27956]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROMA SACRA ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e83" href="#xd0e83">41</a>]</span><div class="div1">
+<div class="figure"><img border="0" src="images/t1904-041.gif" alt="Roma Sacra." width="298" height="49"></div>
+<p class="byline&#xA; aligncenter">Naar het Duitsch van <span class="smallcaps">Dr. Reinhold Schoener</span>.
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-041.jpg" alt="De abdij Tre Fontane aan de Via Laurentina." width="720" height="450"><p class="figureHead">De abdij Tre Fontane aan de Via Laurentina.</p>
+<p class="alignright">Copyr. Emil M. Engel Vienna.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p style="&#xA; background: url(images/id1904-041.gif) no-repeat top left;&#xA; &#xA; padding-top: 60px;&#xA; "><span style="&#xA; float: left;&#xA; width: 95px;&#xA; height: 90px;&#xA; background: url(images/id1904-041.gif) no-repeat;&#xA; &#xA; background-position: 0px -60px;&#xA; &#xA; text-align: right;&#xA; color: white;&#xA; ">D</span>e hoofdstad van het moderne Itali&euml; is ook nog tegenwoordig zeer in &#8217;t oog vallend de pauselijke residentie, de hoofdstad van
+de katholieke wereld. De werken van het &#8220;derde Rome&#8221; hebben die van het tweede, het pauselijke, nog niet in de schaduw kunnen
+stellen. Dit bewijzen ons de 400 kerken, de talrijke kloosters en geestelijke instellingen, de veelvuldige geestelijke kleederdrachten,
+de kerkelijke feesten, de scharen pelgrims, de drukke propaganda der katholieke vereenigingen, de pers en &#8217;t Vaticaan met
+al wat erbij behoort.
+
+</p>
+<p>De clericale partij, die graag aan kerkelijke denkbeelden en aan de belangen van &#8217;t geloof den voorrang ziet gegeven en die
+voor een deel ook nog altijd strijdt voor het herstel van den paus in zijn wereldlijk gezag, heeft zich van den slag, haar
+toegebracht door den opbloei van het nationaal gevoel, door de eenheid van Itali&euml; en zijn overgang tot een modernen staat
+vrij snel hersteld; spoedig na 1870 begonnen haar invloed en haar macht alweer grooter te worden. In Rome is zij sterk genoeg,
+om bij gemeenteraadsverkiezingen gemiddeld een derde der mandaten voor zich te winnen. Aan parlementsverkiezingen neemt zij
+geen deel, zoo wil het &#8217;t Vaticaan.
+
+</p>
+<p>Intusschen meene men niet, dat men in de uitgebreide kringen, die de kerkelijke voorschriften volgen, in de menigten, die
+opgaan naar de kerkfeesten, die aan processies deelnemen, iets offeren voor kerkelijke doeleinden, of in de gezinnen, die
+hun kinderen toevertrouwen aan kloosters- of nonnenscholen, alleen aanhangers heeft te zien van de clericale of misschien
+zelfs van de ultramontaansche partij. In Rome is, evenals in geheel Itali&euml;, gemakkelijk het probleem opgelost, hoe men tegelijk
+in politiek opzicht trouw kan zijn aan den Staat en zich nationaal of liberaal kan noemen, en toch in kerkelijk opzicht geloovig,
+aan het dogma gehecht en priestervriend kan zijn, &#8217;t geen niet uitsluit, dat ook groote menigten beschaafden tot de vrijdenkers
+behooren en niets met de kerk hebben uit te staan, terwijl nog grooter het aantal is van hen, die in een uiterlijken en formeelen
+dienst genoeg meenen te doen.
+
+</p>
+<p>Al die kringen worden echter even goed als de niet-katholieke vreemdelingen door de roomsche kerkelijke feesten aangelokt,
+zoodat men de volte in de kerken op feestdagen niet geheel op rekening mag stellen van Rome&#8217;s godsdienstzin. Hoewel de groote
+kerkfeesten tegenwoordig niet meer met die pracht en luister worden gevierd, die hen v&oacute;&oacute;r 1870 tot wereldberoemde schouwspelen
+maakten en die vooral in de <span class="pagenum">[<a id="xd0e107" href="#xd0e107">42</a>]</span>Paaschweek de prijzen van de kamers deed omhooggaan, toch oefenen zij ook nu nog en terecht groote aantrekking uit en stellen
+den vreemdeling in staat, een blik te slaan op de middelen, waarmee de katholieke kerk gemoed en zinnen weet te boeien en
+alle kunsten in den dienst van hare idee&euml;n weet te stellen.
+
+</p>
+<p>In den Kersttijd zijn het de &#8220;kribben&#8221;, <i>presepi</i>, waardoor zoowel de vromen als de kijklustigen naar de kerken worden gelokt. Nu eens met geringe middelen en maar matig goeden
+smaak, roerend van eenvoud, dan met grooten luister van kostbare stoffen, sieraden en schitterende verlichting, met verfijnde,
+schilderachtige effecten, worden plastische voorstellingen gegeven van des Heilands geboorteplaats, voorgesteld als stal of
+hut of grot en voorzien soms van levensgroote figuren, verlicht op allerlei manier, zelfs ook reeds met electrisch licht.
+In de week na Kerstmis komen daarbij in de kerk Santa Maria in Aracoeli de zoogenaamde kinderpredikati&euml;n, niet anders dan
+voordrachten van korter of langer verzen ter eere van het Christuskindje, door de kleinen van buiten geleerd en niet zelden
+opgedreund op weinig stichtelijke manier. Er zijn echter altijd bewonderende en toejuichende hoorders.
+
+</p>
+<p>De dag der Epiphanie of Verschijning, in Itali&euml; tot de fee Befana geworden, die de kinderen speelgoed en lekkers brengt, wordt
+in Rome ingeleid door volksvermaken, die reeds &#8217;t nabijzijnd carnaval verkondigen. Met fluiten, trompetten, trommels en tamboerijns
+gewapend, gaat groot en klein door de straten en geniet van de vrijheid, om een helsch lawaai te mogen maken. Middelpunt der
+uitgelatenheid, waarbij alles toch wel ordelijk toegaat, is de Piazza Navona. Daar zijn of waren althans tot v&oacute;&oacute;r enkele jaren
+kramen en winkels van allerlei aard opgericht, drank- en speelhuizen komen erbij, en men heeft een volledig kermisgewoel,
+dat tot in de morgenuren aanhoudt. De gewoonte laat toe, dat de eerste standen er komen kijken, en de dames niet het minst
+hebben schik in de vermeerdering der luidruchtigheid, die &#8217;t algemeene doel schijnt te zijn. Na zulk een nacht van dansen,
+drinken en uitgelaten zijn, keert de Romein naar huis terug in het bewustzijn, Befana waardig te hebben ge&euml;erd en &#8217;s morgens
+kijken de kleinen onder den schoorsteen naar wat de goede fee er in de opgehangen kous voor hen heeft gebracht.
+
+</p>
+<p>Pas is de asch van den verbranden Prins Carnaval verwaaid en &#8217;t laatste kaarsje op het Corso uitgedoofd, of de kerk tracht
+de gemoederen weer volkomen te beheerschen. Het kruis van asch, dat de priester in de kerk den geloovigen op het voorhoofd
+drukt, moet hen na al de vroolijkheid op ernstige gedachten brengen, en de boetpredikaties van den beginnenden vastentijd
+moeten opwekken tot boetedoening voor de begane zonden en lichtzinnigheden en voorbereiden tot den heiligsten tijd van het
+kerkelijk jaar.
+
+</p>
+<p>Nauwelijks hebben de vrouwen en meisjes balkleed, domino of maskeradepakje afgelegd, of zij werpen den zwarten sluier zich
+over het hoofd en begeven zich op den morgen van Asch woensdag haastig naar de halfdonkere, in &#8217;t flauwe kaarslicht zacht
+beschenen en met wierookgeur doortrokken kerken, om zich even geloovig te onderwerpen aan de vaak vleiende, vaak ook schokkende
+vermaningen der boetpredikers, als zij het des avonds te voren deden aan de koesterende, hartstochtelijke woorden van galante
+vereerders.
+
+</p>
+<p>Jaarlijks worden in de aanzienlijkste kerken van Rome door een aantal door welsprekendheid of aanzien uitmuntende prelaten
+en ordegeestelijken de vastenpre&ecirc;ken gehouden, die den gevoeligen zuidlander moeten brengen tot inkeer in zichzelven en tot
+boete voor de gesmaakte genoegens. Een van deze redenaars, wien veelal de roep van mystieke vroomheid of van vurige welsprekendheid
+is voorgegaan, verzamelt vaak de massa der geloovigen om zich heen. Voor eenige jaren won pater Agostino da Montefeltro, een
+eenvoudige Franciskaner monnik, die zijn pre&ecirc;ken in de kerk S. Carlo al Corso, des Zondags het vereenigingspunt der aristocratische
+wereld, hield, den palm der welsprekendheid en dien der openbare volksgunst. Met de preek van Aschwoensdag begon zijn glorie,
+en hij werd de man van den dag. In de hoofdstad van Itali&euml; kon men toen het buitengewone verschijnsel bijwonen, dat de circulatie
+van rijtuigen en, bijna zou men zeggen, ook van de gedachten, afgebroken werd door de toespraken van den monnik van Sant Agata
+Feltria. Men kon om hem op straat bijna niet voortkomen, en men sprak over niets anders dan over hem. Zelfs de ministeri&euml;ele
+crisis geraakte op den achtergrond.
+
+</p>
+<p>Tusschen negen en tien uur des morgens viel het moeilijk, door &#8217;t gedrang op &#8217;t Corso zich heen te werken, zoo groot was de
+menschenmenigte, die naar de kerk toog. In die laatste handhaafde de politie slechts met moeite de orde. Door de geheele kerk
+liep een electrische stroom van nieuwsgierigheid en verwachting. Buiten verkocht men de portretten en de levensgeschiedenis
+van den pater, binnen werden ter bekorting van den langen wachttijd de duizenden legenden verteld, die in &#8217;t publiek rondgingen
+over den monnik.
+
+</p>
+<p>V&oacute;&oacute;r twaalf jaren begon al in Bologna de populariteit van pater Agostino da Montefeltro. Een veertigtal dagen lang ging daar
+toen hoog de zee van religieus mysticisme, een gouden stralenkrans van ascetisme en idealisme omgaf de ernstige muren van
+Bologna, &#8220;la dotta&#8221;, de geleerde stad. De matin&eacute;s in den eerwaardigen dom S. Petronia waren elegant en modern als avondvoorstellingen
+in den schouwburg of als de bals in deftige particuliere huizen. Na de laatste preek wachtte de menigte den monnik op bij
+den uitgang der kerk, wierp bloemen op zijn wagen, spande de paarden uit en bracht hem aan zijn huis een serenade. Er maakten
+fabeltjes en romans zich meester van den jongen prediker. Carducci, de dichter, zou door hem in geestdrift zijn geraakt; Ceneri
+zou hem zijn portret hebben gezonden; liefdesavonturen, vrouwelijke ontrouw, bloedige duels, alles werd door elka&acirc;r gehaald.
+Een trok zelfs &#8217;t roode Garibaldihemd den pater aan over zijn pij; een ander las een pijnlijk drama in het hart van den monnik.
+De volksfantazie voltooide de vluchtige aanduidingen, die het jagen naar sensatie-artikels den kroniekschrijver met wat verbeeldingskracht
+had ingegeven, <span class="pagenum">[<a id="xd0e126" href="#xd0e126">43</a>]</span>en pater Agostino, die als onbekend monnik naar Bologna was gekomen, ging als een beroemd, ja meer nog, als een populair man
+heen. De dames hebben den pater in hare bescherming genomen, en zoo heeft hij getriomfeerd. Het ging in Rome evenzoo. Een
+groot, in hoofdzaak vrouwelijk publiek wachtte in spanning op den boetprediker, om te zien of hij aan de hem vooruitgeloopen
+faam beantwoordde.
+
+</p>
+<p>Toen hij op de tribune verscheen, geen eigenlijken kansel, maar een estrade, als afzonderlijk voor de vastenpre&ecirc;ken wordt
+opgericht, waar de priester als op een tooneel gesticuleerend op en neer kan loopen, deed zich aanvankelijk een gevoel van
+teleurstelling bespeuren. Pater Agostino was niet degene, dien de volksverbeelding zich had gedacht. Het kale hoofd, het vaalkleurig
+gelaat, die in het halfdonker der kerk opdoken, behoorden niet tot het schoonheidstype, dat de meesten hadden verwacht te
+zullen zien.
+
+</p>
+<p>Zijn preek duurde meer dan een uur. Hij verzekerde, niet in den naam van een school of als vertegenwoordiger van een partij
+te komen. &#8220;Ik breng hier geen strijdleus, enkel liefde.&#8221; En daarmee dook hij onder in de zee van zijn welsprekendheid. Hij
+heeft een grooten triomf als redenaar behaald. De snelheid van zijn fonkelende voordracht maakt iemand duizelig. Het is een
+stroom, die over de hoorders wordt uitgegoten. Maar daarmee is ook alles gezegd. Hij draagt zijn les, die hij goed kent, uitstekend
+voor; maar het hart blijft er koud bij. Hij heeft zich voorgenomen, in zijn preeken de hoogste vragen voor de menschheid aan
+te roeren, en het voor &#8217;t meerendeel vrouwelijk publiek, dat vooral in Itali&euml; niet verwend is door krachtige en gezonde logica,
+neemt zijn bewijsgronden zonder tegenstribbelen aan. De menigte stroomt naar de preeken als naar de vermaken uit den carnavalstijd.
+&#8220;Verandering&#8221; is het wachtwoord van den dag.
+
+</p>
+<p>Wanneer de lange vastentijd, welks moeilijkheden echter door allerlei traditioneele en buitengewone concessies en dispensaties
+worden verzacht en door den dag van genot, de Midvasten, worden afgebroken, met de nadering van de volle maan, de zooveelste
+na &#8217;t Nieuwe jaar, voorbij is, dan biedt al dadelijk Palmzondag weer de gelegenheid tot stichtelijk genot in de schaduw der
+kerk.
+
+</p>
+<p>Dat is een dag, waarop alles naar de kerken stroomt, niet enkel om der vroomheids wil, maar ook om zich in de voorjaarszon
+te verheugen, nieuwe toiletten in te wijden en &#8217;t schilderachtig schouwspel van de wijding der palmtakken te genieten.
+
+</p>
+<p>Ter herinnering aan den intocht van Jezus in Jeruzalem hebben de palmen, die het volk v&oacute;&oacute;r hem op den weg strooide en waarnaar
+de Zondag v&oacute;&oacute;r Paschen zijn dichterlijken naam draagt, steeds in de ceremoni&euml;n der kerk een rol gespeeld, zoowel in Itali&euml;
+als in andere katholieke landen. In Rome is van de wereldberoemde feestelijkheden der Paaschweek, die tot 1370 het glanspunt
+vormden van de kerkelijke feesten en de voornaamste aantrekkelijkheid waren voor de scharen van vreemdelingen, slechts een
+gedeelte overgebleven, en bij de traditioneele hoofdceremoni&euml;n is de persoonlijke medewerking van Z. H. den Paus weggevallen.
+
+</p>
+<p>Deze begon vroeger op Palmzondag. Dan werd de Paus in plechtigen optocht uit zijn vertrekken naar de Sint-Pieterskerk gedragen
+en nam bij het altaar der confessie midden onder den koepel plaats, waarna alle kardinalen, zooals ze in rang op elka&acirc;r volgden,
+tot den handkus werden toegelaten.
+
+</p>
+<p>Hierop volgde de plechtige wijding der palmtakken, gedurende welke de pauselijke kapel, boven in den koepel tusschen de pilaren
+opgesteld, de heerlijke, vierstemmige koren van Palestrina en Avila, &#8220;Pueri hebraeorum portantes ramos&#8221; en &#8220;Pueri hebraeorum
+vestimenta&#8221; zong. De kunstig uit palmtakken van San Remo gevlochten palmen, die het geheele jaar bewaard werden en als een
+soort van amulet worden beschouwd, werden dan door den H. Vader uitgedeeld, eerst aan de kardinalen, die de takken en ook
+de hand van den Paus kussen, dan aan de patriarchen, aartsbisschoppen en bisschoppen, die zijn knie&euml;n kussen, vervolgens aan
+den romeinschen adel, de diplomaten, de aanzienlijke vreemdelingen enz., die tot den voetkus worden toegelaten. De palmtakken
+liggen daarbij op den bisschopsdoek, den zijden doek, over &#8217;s Pausen knie&euml;n uitgespreid; ze zijn na den uitgesproken zegen
+besprenkeld met wijwater en driemaal berookt.
+
+</p>
+<p>Tegenwoordig vervangt bij deze ceremonie een kardinaal den Paus, en alles gaat met wat minder luister, zonder deelneming van
+het H. Collegium in zijn geheel. Niettemin is de plechtigheid in het meest grootsche heiligdom der christelijke wereld, den
+dom van Sint Pieter, nog altijd een eigenaardig en onvergetelijk schouwspel. Alle geestelijken nemen deel aan de processie,
+die op de uitreiking der palmen volgt. Vooraan gaat de thuriferarius met het aan langen zilveren ketting gezwaaide wierookvat.
+Hem volgt de, het hooge processiekruis dragende subdiaken in vol ornaat tusschen twee acolyten, die zilveren kandelaars met
+brandende kaarsen dragen. Dan volgt de zingende priesterschap en achteraan komt de priester, die de mis celebreert met een
+diaken links van zich onder den prachtigen zijden baldakijn. Allen dragen de palmtakken in de hand. De optocht verlaat de
+kerk, blijft echter sedert 1870 in de voorhal, terwijl hij vroeger rondom het kerkplein trok. Op den terugweg houdt hij stil
+voor de gesloten, groote middendeur, waarachter in de kerk twee of vier zangers opgesteld zijn. Naar de processie gekeerd,
+heffen zij het &#8220;Gloria, laus et honor tibi sit, rex Christi redemptor&#8221; aan, wat door de buitenstaanden wordt beantwoord. Na
+be&euml;indiging van den wisselzang klopt de subdiaken met het kruis tegen de deur, die nu geopend wordt om de processie in de
+kerk te laten terugkeeren, een symbool van den triomfeerenden intocht van den Heiland in de stad van David. Met de mis en
+een gezang wordt de plechtigheid besloten; soms heft men nog tot slot het zesstemmige &#8220;Benedictus&#8221; aan van Ba&iuml;ni.
+
+</p>
+<p>Op dezelfde wijze wordt Palmzondag ook in alle andere kerken gevierd; alleen worden daar in plaats van palmtakken olijftakken
+aan de geloovigen uitgereikt. Maar wie een palmtak wil erlangen, kan dien wel krijgen, want aan de kerkdeuren worden meer
+of minder kunstvolle en dure takjes te koop aangeboden, nadat, naar het heet, reeds van te voren de zegen erover is uitgesproken.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e146" href="#xd0e146">44</a>]</span></p>
+<p>Aan de leden van het pauselijk hof, alsmede aan de vertegenwoordigers van de hoofdkerken worden de kunstig gevlochten palmtakken
+in het Vaticaan uitgereikt. Den Paus zelven wordt er een uit naam van de familie Bresca in San Remo ter hand gesteld. Dat
+geslacht bestaat uit nakomelingen van den matroos, aan wien Sixtus V dat voorrecht schonk, omdat hij zich bij de moeilijke
+verplaatsing van den obelisk op het Sint-Pietersplein door een verstandigen raad verdienstelijk had gemaakt. Een anderen zeer
+kunstigen palmtak ontvangt de H. Vader van de zusters van het klooster San Antonio.
+
+</p>
+<p>In de Lateraankerk heeft na de vesper de plechtige ontvangst plaats van den groot-penitentiaris door de Minoritenpaters en
+de Canonici. In een processie wordt hij van den ingang der kerk naar het sacramentsaltaar geleid, waar hij na een gebed en
+na verwisseling van de violette bisschopsmuts met het kardinaalskapje op een platform in het linker zijschip plaats neemt,
+en met de lange roede, het symbool zijner macht tot straffen, de prelaten en assistenten en ieder, die verder voor hem knielt,
+aanraakt en daardoor voor honderd jaar aflaat schenkt.
+
+</p>
+<p>Het zou verbazing kunnen wekken, dat Goethe, die zooveel vreugde gevoelde over al het dramatische en treffende, wiens geest
+geopend was voor al wat schilderachtig, levendig en kleurrijk is, die het romeinsche carnaval met zooveel geestdrift heeft
+beschreven, de romeinsche Paaschweek met stilzwijgen voorbijgaat, als men niet bedenken moest, dat hij in 1787 met Paschen
+in Palermo vertoefde, en in 1788 wel in Rome was, maar reeds onder den indruk verkeerde van het aanstaand vertrek. Palmzondag
+viel toen op 14 Maart. Hij schreef dien dag met het oog op de Paaschweek: &#8220;De volgende week is hier niet te denken of te werken;
+men moet in den stroom van feestelijkheden meegaan&#8221;, en uit wat hij op Paaschzondag schrijft, ziet men, dat hij de grootsche
+kerkelijke plechtigheden, die voor duizenden het glanspunt zijn van hun verblijf in Rome, heeft bijgewoond als een gunsteling
+der fortuin en overal profiteerend van de beste plaatsen.
+
+</p>
+<p>Hij heeft op Goeden Vrijdag &#8217;s voormiddags de Improperia en &#8217;t Miserere van Allegri door de pauselijke kapel, wier muziek
+hij &#8220;onzegbaar schoon&#8221; noemt, hooren zingen; heeft de voetwassching en de spijziging der pelgrims aangezien en is getroffen
+geworden door de plechtigheid van het oogenblik, toen de van al zijn pracht ontdane Paus van den troon steeg, om het kruis
+te aanbidden, terwijl alles zweeg en &#8217;t koor aanhief: &#8220;<span lang="la">Populus meus quid tibi feci?</span>&#8221; Maar hij laat elke uitvoerige schildering achterwege. Op Paaschzondag ziet hij er van af, naar de Sint-Pieterskerk te gaan
+en geeft er de voorkeur aan &#8220;een blaadje te schrijven&#8221;, waar het kortweg heet: &#8220;Nu is ook de heilige week met haar wonderen
+en moeilijkheden achter den rug; morgen nemen wij nog een zegening in ontvangst en dan wendt zich &#8217;t gemoed weer tot een ander
+leven.&#8221;
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 508px"><img border="0" src="images/p1904-044.jpg" alt="Michel Angelo&#8217;s &raquo;Pieta&#8221;." width="508" height="579"><p class="figureHead">Michel Angelo&#8217;s &raquo;Pieta&#8221;.</p>
+<p class="alignright">Copyr. Emil M. Engel Vienna.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Wij komen dus niet op Goethe&#8217;s <span class="corr" id="xd0e167" title="Bron: terreiu">terrein</span>, als wij van de Paaschweek vertellen. Indien hij het had willen doen, dan zou hij meer dan wij mee te deelen hebben gehad,
+want het hoofdgedeelte der vroegere vertooningen is vervallen. De Paus dient niet meer de mis voor bij het hoogaltaar van
+Sint-Pieter; hij deelt niet meer v&oacute;&oacute;r een overgroote menigte urbi et orbi den zegen uit bij de versierde loggia van de voorhal;
+de bonte processies bewegen zich niet meer door de straten en over de pleinen der eeuwige stad; de donder der kanonnen zwijgt,
+terwijl hij eertijds de opstanding van den Heiland verkondigde, en pauselijke militairen kunnen niet meer den luister van
+het feest verhoogen.
+
+</p>
+<p>Niettemin is er ook nu nog in de Paaschweek genoeg origineels en schitterends te zien, en wie alle interessante verrichtingen
+en voorstellingen in de vele kerken wilde bij wonen, zou met nog meer recht dan Goethe over de &#8220;moeilijkheden&#8221; van de feestweek
+kunnen praten.
+
+</p>
+<p>De plechtigste kerkmuziek krijgt men in die week te hooren op den Groenen Donderdag, wanneer een ware volksverhuizing naar
+de kerken plaats heeft, zonder dat men daaruit tot een innig godsdienstige stemming bij de menigte zou mogen besluiten. De
+geloovigen volgen het bepaalde kerkelijke bevel op, dat het nalaten van biecht en communie in dezen heiligen tijd strafbaar
+stelt. Voor velen, zeer velen is &#8217;t genoeg, dat traditie en sleur het eischen. Verreweg het grootste gedeelte der kerkgangers
+echter, vooral uit de eerste standen, wordt enkel door het eigenaardige schouwspel gelokt, dat door de ontplooiing van den
+geheelen, op de verbeelding werkenden ritus de menigte aantrekt en ontroert.
+
+</p>
+<p>Een hoofdrol speelt daarbij de muziek, zonder dat echter de andere kunsten worden verwaarloosd.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e176" href="#xd0e176">45</a>]</span></p>
+<p>Reeds sinds Woensdagmiddag zwijgen alle klokken. Van de tallooze koepels en torens der Eeuwige Stad klinken niet meer de lange,
+plechtige, of de haastige, snel op elkander volgende, anders bij dag noch bij nacht <span class="corr" id="xd0e179" title="Bron: verstommeude">verstommende</span> slagen der sacri bronzi. De plaats van de in &#8217;t inwendige der kerken bij den dienst gebruikte klokken en klokjes wordt door
+houten plankjes ingenomen, welker knarsend en doordringend geluid iedereen verbaast, die van het tijdelijk buiten gebruik
+stellen der klokken onkundig is.
+
+</p>
+<p>Evenals bij Kerstmis de afzonderlijke kerken hun best doen, de &#8220;kribben&#8221; zoo mooi mogelijk te versieren, zoo wedijveren zij
+in de Paaschweek, om de &#8220;sepolcri&#8221; met bloemen en kaarsen te tooien. Zelden bij het hoofdaltaar, maar meestal v&oacute;&oacute;r een zijaltaar,
+dat met zwarte draperie&euml;n is behangen, en waaraan een zee van kaarslicht luister bijzet, heeft men een Christusfiguur, een
+Christus aan het kruis of ook wel een kruis alleen op den grond gelegd en omgeven door gemaakte of natuurlijke bloemen. Een
+bezoek en een gebed bij deze &#8220;graven&#8221; behoort tot de Paaschverplichting der geloovigen. De meesten trekken op Groenen Donderdag
+voor dit doel van de eene kerk naar de andere, en daar duizenden nietgeloovigen zich uit kijklust bij hen aansluiten, worden
+de kerken dien dag niet vrij van bezoekers, en veel geloovigen moeten zich groote geduldsbeproevingen en een bedenkelijk duwen
+en stooten getroosten, om de gestalte van den Heiland te bereiken.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1904-045.jpg" alt="De voetkus aan het bronzen standbeeld van Petrus." width="504" height="720"><p class="figureHead">De voetkus aan het bronzen standbeeld van Petrus.</p>
+<p class="alignright">Copyr. Emil M. Engel Vienna.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Op het ruime plein der Lateraan-basiliek staan in de namiddaguren honderden rijtuigen, &eacute;quipages en huurrijtuigen. Op het
+Sint-Pietersplein heerscht een rumoer en een drukte van belang; de menschenmassa golft er op en neer, en &#8217;t stemgeruisch wordt
+door het ratelen van wagens overstemd. De menschen stroomen tegen de breede steenen trappen op en af, vloeien naar alle zijden
+over de groote, door zuilen omsloten middenvlakte van het plein, dringen door de zware deuren, vullen de van kleuren schitterende,
+marmeren voorhal, door menigeen reeds voor de kerk zelf gehouden, en veranderen de verheven kerkruimte in een punt van samenkomst
+voor alle klassen, standen en volken.
+
+</p>
+<p>Onafgebroken reeksen wagens vullen de straten van het Borgo, die van de <span class="corr" id="xd0e195" title="Bron: Engelen brug">Engelenbrug</span> naar &#8217;t Sint-Pietersplein leiden. De politie heeft de handen vol, om den toegang tot de Engelenbrug, die bij zulke gelegenheden
+volkomen ontoereikend blijkt, voor de rijtuigen te regelen, als zij uit de nauwe straatjes van de Rione Ponte zich gereed
+maken om den Tiber over te steken. Het meest middeleeuwsche van alle stadsgedeelten van Rome, dat ook anders altijd van de
+luidruchtigheid der lagere volksklasse weerklinkt, kan op deze dagen alle bewoners van de oudere Rioni de revue laten passeeren,
+met inbegrip van alle vreemdelingen. Menigeen, die door de nauwe, duistere Via dei Coronari rijdt en slechts stapvoets vordert,
+heeft daardoor voor de eerste maal gelegenheid, verbaasde blikken te werpen op echt middeleeuwsche paleizen, op zwartberookte
+steenen gevels, of stille binnenpleinen met zuilen, in zwarte, zonlooze zijstraatjes en op een beweging, herinnerend aan de
+arme wijken van Napels.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e198" href="#xd0e198">46</a>]</span></p>
+<p>In een groot aantal kerken hebben zoowel in den voor- als in den namiddag de kerkelijke diensten plaats met begeleiding van
+de heerlijkste muziek. Nieuwe composities van de beste meesters wedijveren met de beroemde oude muziekwerken en doen het den
+vriend van deze muziek slechts betreuren, dat hij niet tegelijkertijd in de Lateraan- en de Sint-Pieterskerk, in Santa Maria
+Maggiore, San Luigi dei Francesi, de Sudario- en de Jezuskerk kan zijn.
+
+</p>
+<p>In de Lateraan-basiliek worden de stations van den lijdensweg voorgesteld. De kerk is overvol reeds, als om negen uur de groot-penitentiaris
+als aartspriester van de basiliek den morgendienst leidt, waarbij buiten de gewone helpers twaalf priesters en zeven diakens
+de zegening der heilige olie bijwonen. Na den pater zegent de kardinaal de olie voor de zieken. Onder het Agnus Dei gaat de
+clerus in processie rond en neemt olie van de catechumenen in ontvangst, waarbij het koor de prachtige hymne, de &#8220;Redemptor&#8221;
+zingt. In de Sint-Pieterskerk wordt onder de groote mis het <i lang="la">In coena domini</i> gezongen en eveneens de olie voor &#8217;t gebruik bij den doop en bij het <span class="corr" id="xd0e206" title="Bron: sacrement">sacrament</span> van den dood gezegend. Daarna heeft de processie naar &#8217;t sepolcre plaats, dat hier is opgericht zonder crucifix en bloemen,
+alleen met veel brandende kaarsen in de Capella della Colonna v&oacute;&oacute;r een hoogvereerd Madonnabeeld uit de oude Sint-Pieterskerk
+en de oudchristelijke sarcophaag met de overblijfselen van Leo II, III en IV.
+
+</p>
+<p>Opnieuw vinden we op den laten namiddag in de hoofdbasilieken groote scharen vromen en kijklustigen bijeen met veel muziekvrienden,
+die de vespermuziek wenschen te hooren. De klaagpsalmen en responsori&euml;n worden zonder orgelbegeleiding door de koorkapellen
+gezongen, die in deze uitvoeringen hun grootsten roem stellen.
+
+</p>
+<p>In de Sint-Pieterskerk, waar de groote Paaschplechtigheden sinds de &#8220;gevangenschap&#8221; van den Paus niet meer aan het hoofdaltaar
+worden gehouden, moet men bereid zijn, uren aaneen in dicht gedrang te wachten, als men van de eigenaardige plechtigheid in
+de koorkapel en van de gezangen niets wil verliezen. Daar dit niet ieders zaak is, en buitendien slechts enkele honderden
+binnen of buiten het zware hekwerk van de koorkapel goed kunnen hooren, gaat ook tijdens den vesperdienst het niet geruischloos
+op- en neerloopen van andere honderden in de wijde ruimten van de kerk zijn gang, waarbij het ruischen van de kleederen, het
+slijpen van tallooze elegante laarsjes, schoenen met spijkers en bloote voeten op den marmeren vloer en het brommen der niet
+altijd eerbiedig gedempte stemmen niets ongewoons is.
+
+</p>
+<p>De gezamenlijke talrijke clerus van de Sint-Pieterskerk neemt aan den dienst in de koorkapel deel. Hoofd aan hoofd zitten
+er de meest bejaarde canonici in hun uiteenloopend ornaat in de donkere gesneden koorstoelen aan beide zijden van het altaar.
+Dat laatste vertoont geen versieringen. Het groote altaarschilderij is bedekt. V&oacute;&oacute;r een reuzenkruis met de martelwerktuigen
+vlamt op een eenvoudige reeks van hooge kaarsen. Aan den rechterkant staat een kandelaber, die de kaarsen draagt, voorstellend
+de profeten.
+
+</p>
+<p>De zangers van de Giuliakapel staan rechts op het orgel. Zij zijn gekleed in lange violette koorkleeden. De meeste aandacht
+trekken de sopraanzangers, wier welgedaan uiterlijk en hooge stemmen er niet toe bijdragen, de hoorders ernstig te stemmen,
+ofschoon de muziek aangrijpend is en de uitvoering onberispelijk op een kleine onzekerheid na bij enkele moeilijke intervallen.
+Allen luisteren met de het romeinsche volk aangeboren ontvankelijkheid voor muzikaal genot naar de aangrijpende harmonie&euml;n,
+die als uit een andere wereld tot ons komen.
+
+</p>
+<p>Na elke afdeeling der klaagzangen wordt een der kaarsen van de kandelaber uitgedoofd. Tegelijk wordt het daglicht, dat door
+de hooge, met oranje en paarse gordijnen behangen vensters in de kapel stroomt, al zwakker en zwakker. Duisternis begint de
+ruimte te vullen en wordt enkel nog door enkele kaarsen op het altaar en bij de muzieklessenaars verhelderd. Het reuzenkruis
+schijnt te reiken tot in &#8217;t hooge, nachtelijke duister.
+
+</p>
+<p>Nadat de laatste kaars is uitgedoofd, begint het Miserere, een muziekwerk van aangrijpenden invloed. De muzikale waarde wordt
+door de hoorders ten volle op prijs gesteld, en velen schijnen het te betreuren, dat de coloratuurzang van de sopraan- en
+tenorsolisten niet kan worden geapplaudisseerd. De godsdienstige invloed op de ziel schijnt niet zoo sterk te wegen. De aanblik
+van dit kerkpubliek, dat komt en gaat, een wijle met gespannen aandacht luistert en dan zich losmaakt uit den menschenhoop
+om door de kerk de promenade voort te zetten, bewijst den vreemden toeschouwer, dat hij hier meer hoorders van een concert
+dan vrome geloovigen om zich heen heeft. Men ziet knielende gestalten, murmelende lippen, vertrokken gezichten, vrome menschen,
+die ook in hun binnenste binnenste op de knie&euml;n liggen&#8212;maar zij vormen een geducht kleine minderheid.
+
+</p>
+<p>Na be&euml;indiging van het Miserere is het volkomen donker geworden. De priesters begeven zich dan in processie achter het v&oacute;&oacute;r
+hen uitgedragen kruis naar het hoofdaltaar, waaromheen de menigte, de ruimte van den koepel vullend, een wijden kring vormt,
+om toe te zien bij een eigenaardige handeling. Het anders prachtig versierde altaar onder het bronzen baldakijn van Bernini
+is ontdaan van elk sieraad en van iedere bedekking. De anders dag en nacht brandende vergulde bronzen lampen zijn gedoofd.
+
+</p>
+<p>De vijf jongste kanunniken, van wie &eacute;&eacute;n het piviale draagt en de andere vier de zwarte stola hebben aangetrokken, en die hooge
+zilveren kandelaars met brandende kaarsen in de hand hebben, plaatsen zich aan de voor zij de van het altaar, zetten de kandelaars
+neer, nemen ieder een zilveren kruik met wijn ter hand, die v&oacute;&oacute;r hen gereed staat, en begieten met den inhoud het altaar.
+Met behulp van kleine handbezems, waarvan ook ieder der andere kanunniken een gebruikt, schrobben eerst deze vijf, dan naar
+de volgorde van hun rang, ook alle overigen de treden en het geheele altaar. Met sponsen wordt ten slotte het altaar door
+de eerste vijf afgedroogd, waarna de processie bij den pilaar der H. Veronica tegenover de loggia zich opstelt.
+
+</p>
+<p>Van deze loggia uit worden nu de in kostbare <span class="pagenum">[<a id="xd0e227" href="#xd0e227">47</a>]</span>kasten en kistjes geborgen hoofdreliquie&euml;n het volk vertoond en de zegen wordt er mee over de menigte uitgesproken, die in
+de groote, zwak verlichte ruimte zich knielend neerbuigt.
+
+</p>
+<p>Aan &#8217;t slot der ceremonie staan de geloovigen op en begeven zich door de wijd geopende deuren der kerk naar buiten.
+
+</p>
+<p>Vroeg op Goeden Vrijdag zijn we alweer in de kerk. Ze is nu niet geheimzinnig of fantastisch, niet boeiend voor de zinnen,
+maar treurend als in zak en asch. De bonte moza&iuml;eken, de overvloed van marmeren beelden en ornamenten, de schitterende glans
+van de onder Leo XIII verkwistend vernieuwde en gerestaureerde gouden sieraden doen nog te duidelijker uitkomen, dat er geen
+enkele kaars brandt, dat elke draperie en elk gordijn verwijderd is, dat de schilderijen omhuld zijn en elk altaar kaal en
+onbekleed is.
+
+</p>
+<p>V&oacute;&oacute;r den aanvang der mis is de kerk zoo goed als le&ecirc;g. Enkele gedaanten knielen v&oacute;&oacute;r de biechtstoelen. Kleine groepen pelgrims
+en reizigers, die ijverig de gedrukte gidsen nazien, gaan van het eene monument naar &#8217;t andere; kinderen spelen tusschen de
+dikke pilaren, en kloosterleerlingen worden twee aan twee gebracht naar &#8217;t bronzen beeld van den apostel, om het den voet
+te kussen.
+
+</p>
+<p>Daar ook op dezen dag in vele andere kerken eigenaardige plechtigheden plaats hebben en muziekuitvoeringen worden gegeven,
+woont een betrekkelijk klein getal geloovigen de mis bij, die in de vaticaansche kapel door den Paus, in de koorkapel van
+de Sint-Pieterskerk door een kardinaal wordt opgedragen.
+
+</p>
+<p>De kaarsen van het altaar zijn niet van witte, maar van gele was, in overeenstemming met den diepen rouw der kerk. De zetel
+van den Paus is onversierd; de banken, waar de assisteerende kardinalen zijn gezeten, hebben geen kussens; Paus en kardinalen
+dragen niet den bisschopsring. De groot-penitentiaris, die zich eerst de handen heeft gewasschen, zijn mantel en zijn schoenen
+afgelegd heeft en zijn zwart-ornaat heeft aangetrokken, treedt zonder wierookvat en kaarsen de kapel binnen.
+
+</p>
+<p>De zangers heffen met gedempte stemmen de improperia aan. De Paus of wel de dienstdoende kardinaal laat zich de schoenen uittrekken
+en begeeft zich naar het kruis op de treden van het altaar, waarin splinters van het kruis van Golgotha besloten zijn. Hij
+is alleen met koorhemd en stola bekleed. Driemaal zinkt hij op de knie&euml;n buigt zich en kust het kruis, waarna hij de offergave
+neerlegt. Voor den Heiligen Vader bestaat die in 100 gouden scudi; elke kardinaal legt na de aanbidding een gouden scudo in
+het zilveren bekken.
+
+</p>
+<p>Na de mis in de Sint-Pieterskerk gaat de clerus in processie naar het altaar van de Madonna della Colonna, waar de ceremonie
+van de grafsluiting plaats heeft, die knielend door de menigte wordt bijgewoond. Des namiddags weer gezang van &#8217;t Miserere,
+voorafgegaan in vele kerken door de preek Tre Ore di Agonia; &eacute;&eacute;n uur na zonsondergang in vele kerken zanguitvoeringen, daarop
+vertooning van de <span class="corr" id="xd0e243" title="Bron: reliqui&euml;en">reliquie&euml;n</span>, namelijk in de Sint-Pieterskerk van den zweetdoek der H. Veronica en de lans van Longinus, in San Marco, Santa Croce in
+Gerusalemme, San Prassede e. a., van de kruisrelieken en in de laatste, op den Esquilijnschen heuvel, ook van de zuil der
+geeseling.
+
+</p>
+<p>Voor &#8217;t vreemdelingenpubliek, dat met kijker en Baedeker gewapend in reisgewaad en met de onvermijdelijke ciceroni van kerk
+tot kerk wandelt of rijdt, heeft ook de &#8220;Scala Santa&#8221; bij het Lateraan veel aantrekkelijks. Scharen geloovigen van elken leeftijd
+en stand, kinderen en zwakke grijsaards, geestelijken, monniken, nonnen, dames en bedelaars komen hier samen in devotie. De
+bij het oude Lateraan-paleis behoorende Heilige Trap, 28 met hout overdekte marmeren treden uit het paleis van Pontius Pilatus,
+die Christus moet hebben betreden en die keizerin Helena in 326 naar Rome moet hebben gebracht, mag alleen geknield worden
+bestegen. Een monnik, die voortdurend aan een tafeltje in &#8217;t voorportaal gezeten is, let er streng op, dat men het voorschrift
+nakomt. In deze dagen is op elk uur van den dag de trap in letterlijken zin met knielenden bedekt, die biddend en zuchtend
+en de treden met het voorhoofd aanrakend of de plaatsen kussend, waar inlegsels van glas in de houtbekleeding de heilige voetsporen
+laten zien, de moeilijke bestijging volbrengen. Velen moeten vermoeid de handen te baat nemen, om de bovenste trede te bereiken
+en daar met des te grooter innigheid het kruis te kussen.
+
+</p>
+<p>De viering van des Heilands opstanding begint al op den Zaterdag. De klokken worden dan onder de mis weer geluid en des avonds
+wordt er ge&iuml;llumineerd, terwijl op Paaschzondag de morgengodsdienstoefening in de basilieken begint met het reciteeren der
+Horae, waarna de clerus in processie zich naar het portaal begeeft, waar de kardinaal-aartspriester het vuur zegent. In het
+koor teruggekeerd, zegent de diaken de kaarsen, en de Paaschkaars wordt aangestoken. De twaalf profetie&euml;n worden voorgelezen,
+waarna de plechtige processie naar de doopkapel zich beweegt. De weg daarheen is met palmen belegd. De kapel is versierd met
+bloemen en brandende kaarsen. Aan den ingang staan twee priesters; naast elk van hen een koorknaap met een mand vol ruikertjes.
+Van de laatste krijgt ieder priester er een, terwijl de kardinaal-aartspriester en de <span class="corr" id="xd0e250" title="Bron: grootpenitentiaris">groot-penitentiaris</span> een grooten, geurigen ruiker in ontvangst nemen.
+
+</p>
+<p>Op dezen weg, die geen verkeersweg meer is, ziet men op 22 November, den dag der H. Cecilia, een eindelooze rij voertuigen
+van allerlei soort en veel voetgangers zich begeven naar de catacomben van Callistus, die op dien dag feestelijk worden verlicht.
+De grond, die in de diepte naar alle richtingen is doorsneden door de gangen van het onderaardsche kerkhof, behoorde oorspronkelijk
+aan de rijke en machtige familie Cecilia. Een lid van dat geslacht had den grond aan de eerste christenen ten geschenke gegeven,
+om er te bidden en hun dooden te begraven, en in die grafgewelven werd ook die Cecilia gelegd, die heilig verklaard werd om
+haar deugden en haar martelaarschap, evenals haar voorgangster Gaja Cecilia Tanaquil, de gemalin van Tarquinius Priscus, die
+om hare huiselijke deugden een <span class="pagenum">[<a id="xd0e255" href="#xd0e255">48</a>]</span>standbeeld kreeg op het Kapitool en wier spinnewiel in den tempel werd bewaard.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 405px"><img border="0" src="images/p1904-048.jpg" alt="Romeinsche Columbari&euml;n (Via Appia)." width="405" height="720"><p class="figureHead">Romeinsche <span class="corr" id="xd0e261" title="Bron: Columbarien">Columbari&euml;n</span> (Via Appia).
+</p>
+<p class="alignright">Copyr. Emil M. Engel Vienna.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De catacomben van Callistus staan nu onder de bescherming van de Trappisten, die op den 12den November het pad, dat van de
+Via Appia naar den ingang van het kerkhof leidt, met rozen en myrthentakken bestrooien.
+
+</p>
+<p>Men daalt in de onderaardsche gangen af langs een steile, lange trap. Als het oog aan de duisternis gewend is geraakt, die
+slechts door enkele fakkels wordt verbroken, ziet men overal interessante groepen. Trappisten gaan er in hun witte kleederen
+rond; in nissen zitten bleeke nonnen met zwarte kappen te bidden; op verscheiden plaatsen worden bij een steenen altaar missen
+gelezen, en onwillekeurig dwalen de gedachten naar de eerste christentijden, toen de godsdienst in geheimzinnig duister werd
+beleden, een duister, dat maar al te vaak de voorbode was van het martelaarschap.
+
+</p>
+<p>Het grafgewelf, waarin in de 8ste eeuw het lijk der H. Cecilia werd gevonden, is met myrthen en bloemguirlanden versierd.
+De vochtige, zwarte wanden zijn er geheel mee bedekt; jubelende stemmen zingen Cecilia&#8217;s lof, en men meent de heilige te zien,
+zooals Rapha&euml;l haar heeft geschilderd, luisterend naar de engelenkoren.
+
+</p>
+<p>In de laatste helft der vorige eeuw hebben die dagen van de H. Cecilia een bijzondere beteekenis gekregen door de voordrachten,
+die na afloop der godsdienstige plechtigheden gehouden werden door professor De Rossi, den man, wiens onvermoeide arbeid in
+1850 erin geslaagd is, het graf der heilige en de catacomben van Callistus te ontdekken.
+
+</p>
+<p>In het Baptisterium van Constantijn bij &#8217;t Lateraan worden bij deze gelegenheid volwassenen, die zich tot het katholicisme
+hebben bekeerd, gedoopt. Gewoonlijk levert het joodsche Ghetto wel eenige bekeerlingen.
+
+</p>
+<p>Na den terugkeer houdt de processie, die met kaarsen, kruisen en vlaggen voorttrekt, stil v&oacute;&oacute;r een der hoofdaltaren, waar
+de kardinaal de pasgedoopten zegent. De litanie wordt gezongen, terwijl de voorbereidingen voor de hoogmis worden getroffen,
+welke mis gelezen wordt door den kardinaal-vicaris.
+
+</p>
+<p>In kleine, armzalige, vergeten kerkjes kan men in de Paaschweek in Rome bij al deze plechtigheden diep onder den indruk komen,
+meer dan in de groote kerken, waar muziek en symbool den geest geheel in beslag nemen.
+
+</p>
+<p>Het leven op straat werkt ook niet mee, om in de Paaschweek den ernst erin te houden. Reeds in den vroegen morgen stralen
+in de ongewoon drukke straten u de uitstallingen der winkels tegen; vooral vleesch en vruchten zijn er mooi gegroepeerd en
+trekken veel kijkers en koopers.
+
+</p>
+<p>Als wij ten slotte nog eens willen herinnerd worden aan &#8217;t veel oudere Roma Sacra en een blik willen slaan in het Rijk der
+katholieke legenden, der heiligenvereering en der kerkfeesten, dan biedt de eeuwige stad er de gelegenheid voor.
+
+</p>
+<p>Een punt, dat de vriend der klassieke omgeving van Rome nooit verzuimt te gaan zien is de <span lang="la">Via Appia antiqua</span>. In verheven en melancholieke eenzaamheid loopt thans de koning der wegen tusschen de ru&iuml;nen der grafteekens, villa&#8217;s en
+triomfbogen, die eenmaal hem hebben versierd.
+
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2009-01-31 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e167">44</a></td>
+<td width="40%">terreiu</td>
+<td width="40%">terrein</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e179">45</a></td>
+<td width="40%">verstommeude</td>
+<td width="40%">verstommende</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e195">45</a></td>
+<td width="40%">Engelen brug</td>
+<td width="40%">Engelenbrug</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e206">46</a></td>
+<td width="40%">sacrement</td>
+<td width="40%">sacrament</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e243">47</a></td>
+<td width="40%">reliqui&euml;en</td>
+<td width="40%">reliquie&euml;n</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e250">47</a></td>
+<td width="40%">grootpenitentiaris</td>
+<td width="40%">groot-penitentiaris</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e261">48</a></td>
+<td width="40%">Columbarien</td>
+<td width="40%">Columbari&euml;n</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Roma Sacra, by Reinhold Schoener
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ROMA SACRA ***
+
+***** This file should be named 27956-h.htm or 27956-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/7/9/5/27956/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/27956-h/images/id1904-041.gif b/27956-h/images/id1904-041.gif
new file mode 100644
index 0000000..357d498
--- /dev/null
+++ b/27956-h/images/id1904-041.gif
diff --git a/27956-h/images/p1904-041.jpg b/27956-h/images/p1904-041.jpg
new file mode 100644
index 0000000..987076f
--- /dev/null
+++ b/27956-h/images/p1904-041.jpg
diff --git a/27956-h/images/p1904-044.jpg b/27956-h/images/p1904-044.jpg
new file mode 100644
index 0000000..24d43e5
--- /dev/null
+++ b/27956-h/images/p1904-044.jpg
diff --git a/27956-h/images/p1904-045.jpg b/27956-h/images/p1904-045.jpg
new file mode 100644
index 0000000..adbeb76
--- /dev/null
+++ b/27956-h/images/p1904-045.jpg
diff --git a/27956-h/images/p1904-048.jpg b/27956-h/images/p1904-048.jpg
new file mode 100644
index 0000000..457b131
--- /dev/null
+++ b/27956-h/images/p1904-048.jpg
diff --git a/27956-h/images/t1904-041.gif b/27956-h/images/t1904-041.gif
new file mode 100644
index 0000000..53692b1
--- /dev/null
+++ b/27956-h/images/t1904-041.gif
diff --git a/27956-page-images/p041a.png b/27956-page-images/p041a.png
new file mode 100644
index 0000000..b57d333
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p041a.png
diff --git a/27956-page-images/p041b.png b/27956-page-images/p041b.png
new file mode 100644
index 0000000..1706cf5
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p041b.png
diff --git a/27956-page-images/p041c.png b/27956-page-images/p041c.png
new file mode 100644
index 0000000..82da0f7
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p041c.png
diff --git a/27956-page-images/p042a.png b/27956-page-images/p042a.png
new file mode 100644
index 0000000..1d6e4a4
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p042a.png
diff --git a/27956-page-images/p042b.png b/27956-page-images/p042b.png
new file mode 100644
index 0000000..38f3952
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p042b.png
diff --git a/27956-page-images/p043a.png b/27956-page-images/p043a.png
new file mode 100644
index 0000000..f0b7758
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p043a.png
diff --git a/27956-page-images/p043b.png b/27956-page-images/p043b.png
new file mode 100644
index 0000000..a31782f
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p043b.png
diff --git a/27956-page-images/p044.png b/27956-page-images/p044.png
new file mode 100644
index 0000000..347acdf
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p044.png
diff --git a/27956-page-images/p045.png b/27956-page-images/p045.png
new file mode 100644
index 0000000..86d57bb
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p045.png
diff --git a/27956-page-images/p046a.png b/27956-page-images/p046a.png
new file mode 100644
index 0000000..bef8890
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p046a.png
diff --git a/27956-page-images/p046b.png b/27956-page-images/p046b.png
new file mode 100644
index 0000000..90ca6c5
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p046b.png
diff --git a/27956-page-images/p047a.png b/27956-page-images/p047a.png
new file mode 100644
index 0000000..15cd325
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p047a.png
diff --git a/27956-page-images/p047b.png b/27956-page-images/p047b.png
new file mode 100644
index 0000000..d597473
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p047b.png
diff --git a/27956-page-images/p048.png b/27956-page-images/p048.png
new file mode 100644
index 0000000..b52b01c
--- /dev/null
+++ b/27956-page-images/p048.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..6740578
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #27956 (https://www.gutenberg.org/ebooks/27956)