diff options
Diffstat (limited to 'old/files/comm.html')
| -rw-r--r-- | old/files/comm.html | 5240 |
1 files changed, 5240 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/comm.html b/old/files/comm.html new file mode 100644 index 0000000..f2f5322 --- /dev/null +++ b/old/files/comm.html @@ -0,0 +1,5240 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Punicorum: Adpendices</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8"> + +<link rel = "stylesheet" type = "text/css" href = "siliusstyles.css"> + +<body> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td> +<p><a href = "../main.html">Præfatio</a></p> +<p><a href = "bookI.html">Punicorum Liber I</a></p> + +<hr class = "tiny"> + +<p><a href = "#praemonitio"> +Ad Lectorem Præmonitio.</a></p> + +<p><a href = "#commentatio"> +Commentatio de Silii Vita et Carmine.</a></p> +<div class = "inset"> +<p><a href = "#comm_1"> +Sectio prima.</a> +<i>De genere, studiis, honoribus, vita et morte C. Silii +Italici.</i></p> +<p><a href = "#comm_2"> +Sectio secunda.</a> +<i>De Carminis indole, de argumenti tam delectu, quam tractatione; et de +auctoribus, quos poeta secutus sit.</i></p> +<p><a href = "#comm_3"> +Sectio tertia.</a> +<i>De præstantia carminis Siliani, et de utilitate ex eo +capienda.</i></p> +<p><a href = "#comm_4"> +Sectio quarta.</a> +<i>Historia literaria carminis Siliani, et recensus Codicum MSS.</i></p> +<p><a href = "#praef_drak"> + Præfatio Drakenborchii.</a></p> +<p><a href = "#comm_5"> +Sectio quinta.</a> +<i>Catalogus editionum C. Silii Italici.</i></p> +<p><a href = "#comm_6"> +Sectio sexta.</a> +<i>De hujus editionis ratione et consilio.</i></p> +</div> + +<p><a href = "#vita_crinito"> +C. Silii Italici Vita</a>, auctore Crinito.</p> + +<p><a href = "#test_veter"> +Testimonia veterum de Silio ejusque carmine.</a></p> + +<p><a href = "#test_recent"> +Testimonia et judicia recentiorum.</a></p> + +<p><a href = "#arg_busch"> +Argumenta XVII librorum Silii Italici,</a> auctore Hermanno Buschio +Pasiphilo.</p> + +<p><a href = "#ambros"> +Ambrosii Nicandri Toletani in singulos libros Silii catalepses.</a></p> + +<p><a href = "#praef_heyn"> +Præfatio Heynii.</a></p> + +<hr class = "tiny"> + +<p><a href = "indexAF.html">Index</a></p> +<p><a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</p> +</td> +</tr> +</table> + +<div class = "appendix"> +<span class = "pagenum">397</span> + +<hr> + +<h2><a name = "praemonitio" id = "praemonitio">AD LECTOREM</a></h2> + +<h3>PRÆMONITIO.</h3> + +<hr class = "tiny"> + +<p><span class = "smallcaps">Quum</span> promissam in præfatione prioris +voluminis operam de Silii textu, de variis lectionibus notisque ad finem +feliciter perduxerim, restat nunc ut in cæteris præstandis fidem pariter +exsolvam. Et quidem statim subjicietur Commentatio de Silii vita et +carmine, cui paucas adjeci notas, prout quædam nobis aut non admittenda, +aut probanda esse videbantur: confer præsertim in sect. V, ubi de edit. +anni 1781 fit mentio, novas observationes e Codd. Regg. depromptas, +quibus clarissimi <i>Ruperti</i> sententia confirmatur: dehinc Silii +vita, auctore Crinito.</p> + +<p>Testimoniis veterum a Goettingensi editore collatis adjiciam +recentiorum judicia, Jo. Alb. Fabricii, <i>Rollin</i>, <i>La Harpe</i>, +<i>Schœll</i>, <i>Amar</i>, quos prætermittere religioni mihi fuisset, +et sequentur argumenta librorum Silii ab Hermanno Buschio Pasiphilo +confecta, et Ambrosii Nicandri Catalepsis; tum præfatio Heynii, Index, +et Appendix sive Diatribe de stylo poetico et potissimum Siliano. Sic +absolvetur totum hoc opus, quod tibi satisfaciat, lector optime, +vehementer opto. Vive et vale.</p> + +<p class = "right">N. E. LEMAIRE.</p> + + +<!-- <span class = "pagenum">398</span> --> + +<p> </p> + +<span class = "pagenum">399</span> + +<hr> + +<h2><a name = "commentatio" id = "commentatio">COMMENTATIO</a></h2> + +<h3>DE SILII VITA ET CARMINE.</h3> + +<hr class = "tiny"> + +<h4><a name = "comm_1" id = "comm_1">SECTIO I.</a></h4> + +<h5 class = "ital"> +De C. Silii Italici genere, nominibus, studiis, honoribus, vita et +morte.</h5> + +<p><span class = "smallcaps">Quum</span> hæc, quæ ad ipsum poetam +nostrum pertinent, jam satis accurate tractaverit, et, quantum de iis +constet, ex paucis, quæ huc spectant, veterum scriptorum locis +testimoniisque diligenter eruerit Cellarius, ne hujus scrinia +compilasse, vel operam perdidisse videar, dissertationem ejus <i>de +C. Silio Italico, poeta Consulari</i>, a.Chr. <span class = +"smallroman">MDCXCIV</span> scriptam, et collectioni dissertationum +illius Academicarum, Lips. 1712, in-8<sup>o</sup>, prelo excusæ, +insertam, cum lectoribus communicare malo, quam easdem res aliis verbis +exponere. Ut tamen chartæ parcerem, nonnulla recidi, quæ vel +supervacanea, vel minus accurate dicta videri possint, nec nisi pauca in +notis adjeci. Hæc itaque sunt verba Cellarii, in epitomen redacta:</p> + +<p>Genus <i>Siliorum</i> ut antiquissimum, ita nobilissimum omnino fuit, +quamvis non negemus, originem illorum, ut in aliis gentibus non paucis, +quæ ad summam nobilitatem pervenerunt, plebeiam et humilem exstitisse, +quod Fulvius Ursinus de familiis Romanis, pag. 264, ex Livii, lib. IV, +cap. 54, probavit. Ibi enim quæstoriis comitiis plebem ait ita ultum +ivisse injuriam in tribuniciis adceptam, ut inter quatuor quæstores unum +tantummodo ex patricio ordine crearet, <i>tres</i> autem <i>plebeios, +Q. Silium, P. Ælium et P. Pium, clarissimarum familiarum +juvenibus prætulerit</i>. Sed quum semel huic familiæ ad honores, via +patefacta fuit, clarum utique nomen consequuta progressu temporum, ad +summæ nobilitatis gradum adscendit. Ut ex multis tantum unum exemplum +adferamus, sub Augusto <i>C. Silius tertium consul</i> fuit, eo +anno, quo is testamentum condidit, +<span class = "pagenum">400</span> +hoc est, proximo antequam ex vita demigraret, auctore Suetonio, c. <span +class = "smallroman">CI</span><a class = "tag" name = "tagcv1_1" id = +"tagcv1_1" href = "#notecv1_1">(1)</a>.</p> + +<p><i>Italici</i> nomen plus negotii nobis facessit, ab aliis alia +interpretatione expositum<a class = "tag" name = "tagcv1_2" id = +"tagcv1_2" href = "#notecv1_2">(2)</a>. Sunt qui fuisse <i>Hispanum</i> +adfirment, ex <i>Italica</i> Bæticæ urbe<a class = "tag" name = +"tagcv1_3" id = "tagcv1_3" href = "#notecv1_3">(3)</a>, Trajani patria, +oriundum, quam sententiam Petro Crinito et Ludovico Carrioni Dausqueius +tribuit, quamquam prior dubitanter id retulerit. Nec vero peregrinitas +inpedimento erat, quo minus Hispania elegantiores poetas proferret. Etsi +enim Ciceronis et Luculli ætate, «Cordubæ nati poetæ pingue quiddam +atque peregrinum sonarent,» ut Cicero pro Arch. c. 10 extr. tradit; +tamen alia cultura provinciæ fuit post Augusti tempora, ut Lucani et +utriusque Senecæ ingeniis manifestum est. Habet vero Dausqueius, quæ +principio commentarii in Silium huic opinioni de Hispanica patria +obponat. <i>Qui ex Hispaniæ</i>, inquit, <i>Italica, ITALICESIUS +audiebat, aut ITALICENSIS</i>. Stephanus de Urbibus ἔστι καὶ Ἰταλικὴ +πόλις Ἰβηρίας, τὸ ἐθνικὸν Ἰταλικήσιος. Gellius Noct. Att. XVI, 13: +«D. Hadrianus in oratione, quam de Italicensibus, unde +<span class = "pagenum">401</span> +ipse ortus fuit, in Senatu habuit.» Addit antiquam inscriptionem, quam +etiam Gruterus, pag. 385, n<sup>o</sup> 1, exhibuit:</p> + +<p class = "center"> +<span class = "smallroman">COLONIA ITALICENSIS IN PROV. BÆTICA</span><a +class = "tag" name = "tagcv1_4" id = "tagcv1_4" href = +"#notecv1_4">(4)</a>.</p> + +<p>Quod si ergo ex Hispania hoc nomen esset, <i>Italicensem</i> potius, +quam <i>Italicum</i>, adpellandum Silium fuisse autumat.</p> + +<p>Est quidem discrimen hujusmodi terminationum, ut alius +<i>Hispanus</i> sit, alius <i>Hispaniensis</i>. Martialis epistola ad +Priscum, quam libro XII præfixit, extrema: «ne Romam non Hispaniensem +librum mittamus, sed Hispanum.» Sosipater Charisius, lib. I, p. 84, +potest interpretis loco esse. «Quum dicimus, <i>inquit</i>, HISPANUS, +nomen nationis ostendimus: quum autem HISPANIENSES, cognomen eorum, qui +provinciam Hispaniam colunt, etsi non sunt Hispani.» Tacito etiam +<i>Hispanienses exercitus</i> sunt Annal. I, 3, qui in Hispania +militant, ex aliis nationibus conscripti. Festus Pompeius quoque in +<i>Corinthienses</i>, non dissimiliter ait: «Romanenses, et +Hispanienses, et Sicilienses negotiatores dicimus, qui in alienis +civitatibus negotiantur:» nisi in voce <i>alienis</i> ambiguitas inest, +quæ extra Hispaniam civitates significet. Nam quod Charisius discrimen +docet, nequaquam est perpetuum, et Plinius quoque <i>Hispaniensem +Oceanum</i> dixit lib. XXXVII, 10, qui Hispaniam adluit: et +<i>spumam</i> (argenti) <i>Hispaniensis</i>, XXXIII, 6. Neglexit itaque +Plinius, quam Grammatici inculcant, differentiam, ut adeo, si ceterum +constet de origine ex Hispania, vix ex eo illa convelli possit, quod +<i>Italicus</i> noster, non <i>Italicensis</i> adpelletur. +<i>Italicesii</i> nominis, quod pure Græcum est, nulla habetur ratio. Si +fuit autem in Hispania natus, non tamen et barbarus, aut ex antiquis +Hispanis fuit, quia <i>Italica</i> colonia Romana erat, Scipionis opus, +qui in illam debiles ac vulneratos exercitus sui milites collocavit, +eamque ab Italia <i>Italicam</i> adpellavit, quia Itali erant, quos in +coloniam illam deducebat<a class = "tag" name = "tagcv1_5" id = +"tagcv1_5" href = "#notecv1_5">(5)</a>. Huic de Silii ortu sententiæ et +altera propius quodammodo adcedit, quam itidem Petrus Crinitus +commemoravit. «Sunt alii, <i>inquit</i>, qui per suos majores Romanum +fuisse dicant, sed generis initium traxisse ab Hispanis,» hoc est, +majores Silii ex illa Hispaniensi +<span class = "pagenum">402</span> +colonia fuisse, ipsum vero vel Romæ, vel in alio Italico municipio et +natum et educatum esse, ut ita nihilominus <i>Itatici</i> nomen ab +<i>Italica</i> Hispaniæ habuerit<a class = "tag" name = "tagcv1_6" id = +"tagcv1_6" href = "#notecv1_6">(6)</a>.</p> + +<p>Ab his sententiis, quae vel nostrum Silium, vel majores ejus, ex +Hispaniensi colonia deducunt, discedit illorum opinio longius, qui +ejusdem <i>Italicum</i> nomen ex Corfinio, Pelignorum in Italia urbe +principe, eliciunt<a class = "tag" name = "tagcv1_7" id = "tagcv1_7" +href = "#notecv1_7">(7)</a>. Vossius et Dausqueius in primis illorum +numerantur. Iste tam de Poetis, quam de Historicis Latinis (nam in horum +etiam, quamvis poetam, censum refert) id clare profitetur, gemino +argumento inductus, quæ antequam dispiciamus, de Corfinii nomine novo +aliquid adferendum est. Quod sæpe ab Italiæ populis postulatum fuerat, +ut in civitatis Romanæ societatem reciperentur, sæpius autem ab Romanis +abnegatum, id Sex. Julio Cæsare et L. Marcio Philippo COSS. in +bellum funestum erupit, quod <i>Marsicum</i> dicebatur, quia Marsi +populi cum Picentibus et Pelignis præcipui et primi auctores erant; et +<i>Sociale</i>, quia, qui Romam inpugnabant, societatis fœdus inter se +inierant; et <i>Italicum</i>, quia universa Italia contra Romam arma +ceperat. Qui itaque a Romæ commercio secessionem fecerant, Corfinium +elegerunt, quod caput Italorum abdicata Roma, esset, qui nomen +<i>Italicæ</i> inpositum voluere. Strabo lib. V, p. 167: Κορφίνιον, +τὴν τῶν Πελιγνῶν μητρόπολιν, κοινὴν ἅπασι τοῖς Ἰταλιώταις ἀποδείξαντες +πόλιν, ἀντὶ τῆς Ῥώμης, ὁρμητήριον τοῦ πολέμου, μετονο­μασθεῖσαν +Ἰταλικήν, <i>Corfinium, Pelignorum caput, communem omnibus Italis, loco +Romæ, urbem designaverunt, bellique arcem, et ITALICÆ nomen +indiderunt</i>. Præter hunc et Velleium Paterculum, de quo postea +dicemus, non habemus, qui hujus novæ adpellationis mentionem fecerint.<a +class = "tag" name = "tagcv1_8" id = "tagcv1_8" href = +"#notecv1_8">(8)</a>.</p> + +<p>Primum Vossii argumentum est idem, quod supra adtulimus, ab Hispanica +urbe <i>Italicensem</i> potius, quam <i>Italicum</i>, dicendum fuisse, +quod Gellius dicto loco <i>Italicenses</i> ejus colonos adpellaret. +Salva tanti viri auctoritate inverti, quod objicit, +<span class = "pagenum">403</span> +et ab altera etiam parte usurpari posse videtur. Si enim ab +<i>Italica</i> Hispaniæ non licet <i>Italicus</i> formare, sed +tantummodo <i>Italicensis</i>; qua lege constitutum est, ut ab +<i>Italica</i> Italiæ, quod plane idem nomen est, non +<i>Italicensis</i>, sed <i>Italicus</i> dicamus? aut si alterum de +Pelignorum urbe non inprobandum est, cur non idem liceat de urbe +Bæticorum? At usum ita ferre inquiunt, qui instar legis ab omnibus +censeatur. Est ita, ut a Bætica urbe <i>Italicensis</i> et Gellius d.l. +et auctor belli <i>Hispaniensis</i> et Africani, sive Hirtius fuit, sive +Oppius, quod malunt alii; et laudata inscriptione ipsi provinciales +derivarint: an vero prohibitum fuerit alterum, id tribus exemplis, quæ +contra sunt, non sufficit ostendisse. De Pelignorum autem urbe nullus +usus, nullum exemplum adferri potest, utrum <i>Italicus</i>, an +<i>Italicensis</i> ex ea deflexum fuerit: et si de Bætica probatum satis +est, <i>Italicenses</i> suos, non <i>Italicos</i> adpellasse; idem etiam +de Peligna urbe facilius, quam alteram formam, <i>Italicus</i>, +crediderim.</p> + +<p>Deinde urgetur a laudato Vossio, «si Hispanus fuisset Silius, non hoc +nos ignorare sivisset Hispanus Martialis, qui sæpius ad eum scribit, ut +peramicum, Non hoc reticuisset, quod ad Hispaniæ suæ decus magnopere +pertineret.» Utique fatemur, non leviter hoc argumento probari, in +Hispania non natum Silium nostrum fuisse: et credimus ipsi, Martialem, +tot Italico epigrammata inscribentem, non præteriturum fuisse, quod sibi +et suæ patriæ non vulgarem laudem adferre potuisset. Non autem exinde id +sequi putamus, quod existimavit Vossius, Pelignum fuisse Italicum, quia +non fuerit Hispanus. Potuit enim ex majoribus esse, qui in Hispanica +illa urbe habitaverint, ipse forte in quovis Italiæ loco, extra +Pelignorum agrum, in lucem editus: potuit etiam <i>Italici</i> nomen ex +casu quodam vel suo vel majorum habuisse, ut solenne in aliis quam +plurimis cognomentis est.</p> + +<p>Sententiæ quoque clarissimorum virorum repugnat, cum brevitas illius +Socialis belli, tum adpellationis novæ raritas, quæ tentata potius, quam +conservata in urbe Pelignorum fuit. Strabo quidem μετονομασθεῖσαν <i>ita +vere adpellatam</i> dixit: aliter Velleius Paterculus, qui propius res +Italicas cognovit, quam Amasiensis Strabo, homo Asiaticus, quamvis +diligentissimus in ceteris rebus. Is autem lib. II, c. 16, ait: «Caput +imperii sui Corfinium legerant, quod adpellarent Italicum<a class = +"tag" name = "tagcv1_9" id = "tagcv1_9" href = "#notecv1_9">(9)</a>.» +Quum +<span class = "pagenum">404</span> +dicit <i>adpellarent</i>, conatum et propositum significat, non quod in +usum illud transductum receptumque fuerit, quod quidem nec potuit +facile, si brevem moram belli seu tumultus intuemur. Eutropius, lib. V, +c. 2: «Quadriennio, <i>inquit</i>, hoc bellum tractum est: quinto demum +anno finem adcepit.» Quod ergo in tantillo spatio tentatum novum nomen +fuit, vix receptum aut usu retentum post victoriam videtur, quum in +eventus belli esset, ut Romani, non Itali, vicisse censerentur. Quis +ergo crederet, invisum victoribus nomen et ad ignominiam illorum durante +bello inventum, post victoriam a victis conservatum et in posteritatem +fuisse traditum? præsertim quum statim, nondum finito bello, desierit +esse rerum sedes urbs Corfinium, quod Diodorus Sic. lib. XXXVII, ut in +excerptis ejus libri est, perspicue ostendit. Τὴν καινὴν ἐκλείπουσι +πόλιν τὸ Κορφίνιον, «Novam, <i>inquit</i>, urbem Corfinium deserunt, +translatis sedibus in Samnitum urbem Æserniam.» Unde est, quod Cæsar de +Civili bello <i>Corfinium</i> sæpe numero memoravit, et Cicero in +epistolis; sed cognomen <i>Italicum</i> ne semel quidem adtigerunt, quod +nec posteriores Plinius, Seneca, Frontinus, Lucanus, Ptolemæus, et +quotquot Corfinii meminerunt, agnoscunt, nec ipse, qui inde nomen suum +habuisse fingitur, poeta noster Italicus, qui <a href = +"bookVIII.html#line8_520">lib. VIII, 520</a>, Corfinium laudat, sed quod +patriam suam vel suorum proderet, nihil omnino adjicit, neque ullum +vestigium ostendit <i>Italici</i> cognominis.</p> + +<p>Quare ita sentimus atque ita animum inducimus, Silium poetam neque in +Hispania natum fuisse, quia Martialis, ubi maxime poterat, nihil +memoravit; neque in Pelignorum urbe Corfinio, cujus <i>Italicum</i> +nomen incertum, quamdiu duraverit, aut an unquam devenerit in usum +populorum: sed ex quocunque alio casu vel causa potuisse <i>Italici</i> +cognomen habere ab Italia potius, quam a singulari aliquo oppido +deductum: quamquam iis, qui majores poetæ ex Bætica derivant, nolimus +repugnare, nec vero, quod dubium est, pro certo adfirmare<a class = +"tag" name = "tagcv1_10" id = "tagcv1_10" href = +"#notecv1_10">(10)</a>.</p> + +<p>Satis de ipso cognomine: faciliores in prænomine sumus, quo aliis +<i>Publius</i> est, ut Modio in Novantiquis, et Glandorpio in Onomastico +Hist. Romanæ; nobis <i>Caius</i>, quia hoc frequens in gente Siliorum +fuit, quod Dausqueio etiam, ut certius, adprobatur, qui initio +commentariorum potest consuli<a class = "tag" name = "tagcv1_11" id = +"tagcv1_11" href = "#notecv1_11">(11)</a>.</p> + +<span class = "pagenum">405</span> +<p><i>Studia</i> ergo Italici nostri contemplamur, de quibus Martialis +epigr. VII, 63.</p> + +<div class = "verse"> +<p>Sacra cothurnati non adtigit ante Maronis,</p> +<p class = "inset"> +Inplevit magni quam Ciceronis opus.</p> +</div> + +<p>Magna sane hæc laus est, non sibi sapere, aut artem ex suo confingere +ingenio, spretis veterum tam præceptis, quam exemplis: sed ductorem +optimum sequi, et quod aliis bene cessit, imitari, quia, etsi in +philosophia ingenium valeat et novitas inventorum ametur, dispar tamen +res oratoriæ est, nec in ea proficitur bene, nisi ex imitatione +antiquorum. Silii ætate præstantes oratores non defuerunt, quos ita +coluit æstimavitque, ut omnibus tamen Ciceronem, qui præcesserat, +anteferret. Quo consequutus est, ut summus orator evaderet ipse, multum +in foro, multum in centumvirali judicio cum gloria versatus. Martialis +dicto epigr. de eodem:</p> + +<div class = "verse"> +<p>Hunc miratur adhuc centum gravis hasta virorum,</p> +<p class = "inset"> +Hunc loquitur grato plurimus ore cliens.</p> +</div> + +<p>Poeticen juvenis didicit: senior, defunctus consulatu, magis +excoluit, Virgilium præ ceteris imitando, non minus principem in ligata +oratione, quam Cicero fuit in soluta. Hic ergo etiam, qui optimus erat, +quam alium, sectari maluit, egregio exemplo admonens, quales ad +imitandum auctores eligere conveniens sit. An adsequutus Maronem fuerit, +nostrum non est judicare. Plinius, lib. III, epist. 7. +<i>Scribebat</i>, inquit, <i>carmina majore cura quam ingenio</i>. Nec +vero idcirco ingeniosus parum fuit: sed Martiale judice epigr. +XI, 51, Maronis villa coemta:</p> + +<div class = "verse"> +<p>Silius et vatem, non minor ipse, colit.</p> +</div> + +<p>Ut Lips. lib. I, Quæst. epistol. cap. 5, emendat, argutum sane præ +illo vulgato: <i>et valem non minus ipse tulit</i><a class = "tag" name += "tagcv1_12" id = "tagcv1_12" href = "#notecv1_12">(12)</a>.</p> + +<span class = "pagenum">406</span> +<p>Honores et multos et amplos gessisse Silium, non est quod dubitemus, +quia consul Romanus fuit, ad quam dignitatem ordinatim et per gradus +adscendebatur. Plinius, lib. III, epist. 7: «Ut novissimus a Nerone +factus est consul, ita postremus ex omnibus, quos consules fecerat, +decessit. Illud etiam notabile: ultimus ex Neronianis consularibus +obiit, quo consule Nero periit.» Ex quo et annum satis aperte +intelligimus<a class = "tag" name = "tagcv1_13" id = "tagcv1_13" href = +"#notecv1_13">(13)</a>. Semel an ter Consul fuerit, non levicula +disputatione dubitatur. Petrus Crinitus de Silio: «Ter consul fuit<a +class = "tag" name = "tagcv1_14" id = "tagcv1_14" href = +"#notecv1_14">(14)</a>: et in primum ejus consulatum (quod lætissimum +fuit faustissimumque P.R.) sævissimi teterrimique Neronis mors +auspicatissime incidit.» Adcinunt Justus Lipsius et Jo. Livineius, +uterque in Plinii Panegyr. cap. 58, cujus verba, «Erat in senatu +ter consul, quum tu tertium consulatum recusabas<ins class = +"correction" title = "» deest">,»</ins> de Silio Italico interpretantur. +Livineius haud dubitabundus: «Potius sit, ut C. Silium Italicum +capiamus, qui tertium consul ex cal. Juliis subfectus cum Statilio +Laterano. Adi fastos.» Quod ad Fastos adtinet, ipse Lipsius in h.l. +fatetur: «Revera pars hæc Fastorum in subfectis consulibus tenebrosa, +nec acie ingenii (absque monimentis sit) facile illustranda.» Variant +enim, laceri, inconstantes sunt, et, quos vidimus, Laterano, ex cal. +Jul. subfecto, Nonium Asprenatem, non Silium, collegam dant. Quod si ter +fuisset consul, id Plinius, qui vitam et mortem ejus describit, nec +quidquam laudis prætermittit, utique non tacuisset. Quin potius +Martialis epigr. VII, 63, post consulatum, quem, quum Nero periret, +gesserat, a republica recessisse, et otio se honesto dedisse +adseverat. Verba sunt:</p> + +<div class = "verse"> +<p>Postquam bis senis ingentem fascibus annum</p> +<p class = "inset"> +Rexerat, adserto qui sacer orbe fuit:</p> +<p>Emeritos Musis et Phœbo tradidit annos,</p> +<p class = "inset"> +Proque suo celebrat nunc Helicona foro.</p> +</div> + +<p>De quovis igitur alio, quam de Silio, Plinii panegyricum +interpretandum ducimus. Causa vero, quæ doctissimos viros in illam +opinionem adduxit, ex alio Martialis epigrammate natam esse existimamus, +quod <span class = "smallroman">LXVI</span> est, in lib. VIII, in quo +trium consulatuum fit mentio, sed ita distributorum, ut primus patris +Silii fuerit, alter filii majoris, quem Plinius quoque +<span class = "pagenum">407</span> +dicta epistola <i>florentem</i> et <i>consularem</i> dixit: tertius voto +a poeta præsumitur pro minore filio, qui vero non consequutus est, sed +ante patrem decessit. Hi maxime versus, opinamur, errorem +induxerunt:</p> + +<div class = "verse"> +<p>Bis senos jubet en redire fasces</p> +<p>Nato consule,</p> +</div> + +<p>id est, filio consule; ubi quidam libri, sed minus castigati, <i>noto +consule</i>, quasi de patre, non de filio intelligatur. Nos vero malumus +Vincentio Collesso, nobilissimo juris consulto, quam Livineio aut +Lipsio, adcedere, qui ante hos XIV annos ad hoc epigramma commentatus +est: «Silius pater semel tantum consul fuit, eo anno, quo periit Nero.» +Sic bene Martiali cum Plinio convenit, nec sine causa ille addidit +ibidem;</p> + +<div class = "verse"> +<p>. . . . . . . . . . . . . . . . Silius frequentes</p> +<p>Mavult sic numerare consulatus.</p> +</div> + +<p><i>Mavult sic</i>, hoc est, eodem Collesso interprete: «Mavult duos +filios gerere consulatum, quam ipse ter esse consul.» Alter eorum +adeptus est consulatum, de quo Martialis gratulatur patri: de altero, +<i>gaudenti</i> supererat <i>adhuc quod optet</i></p> + +<div class = "verse"> +<p>Felix purpura, tertiusque consul.</p> +</div> + +<p>Non statim a consulatu in otium literarium secessit, sed Romæ +aliquamdiu substitit, et <i>in Vitellii amicitia sapienter se et comiter +gessit</i>, quod Plinius dicta epistola refert<a class = "tag" name = +"tagcv1_15" id = "tagcv1_15" href = "#notecv1_15">(15)</a>. Vere autem +<i>sapienter</i> dixit, quia summæ prudentiæ est, cum malo principe +versari ita, ut neque ille obfendatur, neque famam et conscientiam +nostram lædamus. Erat enim Vitellius <i>præcipue luxuriæ sævitiæque +deditus</i>, ut Suetonius cap. <span class = "smallroman">XIII</span>, +notavit, sive ut Eutropius, lib. VII, c. 13: «gravi sævitia +notabilis, et qui Neroni similis esse vellet, atque id præ se ferret.» +Caute ergo cum hujusmodi homine ac singulari prudentia vivendum erat: +quumque moris apud Romanos fuerit, ut perfuncti urbano magistratu, ad +regendas provincias mitterentur; nostro <i>Asiam proconsularem</i> +obtigisse, idem Plinius d.l. enarravit. <i>Ex proconsulatu</i>, inquit, +<i>Asiæ gloriam reportaverat</i>. Honor amplus, Asiam pro consule +regere, hoc est, Attalicum regnum +<span class = "pagenum">408</span> +administrare, quod Romani in provinciæ formam, testamento nacti, +redegerant. Fuit provincia senatus atque populi ex Augusti +distributione<a class = "tag" name = "tagcv1_16" id = "tagcv1_16" href = +"#notecv1_16">(16)</a>, et prætoria primum, nisi belli ratio proconsulem +postularet. Quod erudite Henr. Noris, Italorum facile doctissimus, in +Cenotaph. Pisan. Dissert. II, cap. <span class = "smallroman">XI</span>, +demonstrat. Intra Asiaticam diœcesin erant Ionia, major ac minor +Phrygia, Lydia, Mysia, Caria, ac Pergamus; de quibus terminis eorumque +mutationibus Jac. Usserius, in libro <i>de Asia proconsulari</i>, <ins +class = "correction" title = "‘planisssime’ legitur">planissime</ins> +disseruit. Amplissima ergo provincia, ejusque populi Græca libertate +antiquitus imbuti; ut sane prudentem fuisse oporteat, qui, ut noster +Secundo teste, ex administratione illius <i>gloriam reportavit</i>.</p> + +<p>Redux ex Asia videtur otium petiisse, <i>annis</i> quoque, ut Plinius +ait, <i>suadentibus</i>, quod in more positum Romanis erat, ut, si +senectutem adtigissent, e republ. in honestum otium secederent, +quod ex multis ejusdem Plinii epistolis liquet, lib. II, 14; +III, 1; IV, 23. Hanc quietem Noster in Campania invenit, ubi +plures villas possidebat, et in singulis earum, quod Plinius addit, +«multum librorum, multum statuarum, multum imaginum habebat,» quæ +undique ornamenta coëmit, usque etiam <i>ad reprehensionem +emacitatis</i>. Erat enim φιλόκαλος, hoc est, honestissimarum rerum sive +dignæ supellectilis studiosus. Quid vero honestius, quam instruere +bibliothecas, et quos alii in inanes res sumtus faciunt, optimis +quibusque libris comparandis inrogare? quid dignius laude, quam illorum +imagines atque signa amare, qui in laude vixerunt præclaris virtutibus +conspicui? Pulchrum enim et magna laude dignum est, viros laudatos +colere, et virtutem illorum, ut meruerunt, admirari, adeo, ut rursus +Secundus epist. I, 17, <i>ipsum plurimis virtutibus abundare</i> +judicet, <i>qui alienas sic</i> in statuis et imaginibus <i>amat</i>. +Stimulant enim imagines et exhortantur, ut eorum virtutes æmulemur, +quorum ipsæ memoriam externa facie præ se ferunt<a class = "tag" name = +"tagcv1_17" id = "tagcv1_17" href = "#notecv1_17">(17)</a>: quod etiam +ædes, villæ aliæque clarorum virorum possessiones, si subimus aut +inhabitamus, in nobis efficiunt.</p> + +<span class = "pagenum">409</span> +<p>Ex villis idcirco potissimum illas magnopere Silius amabat, quæ eos +dominos quondam habuerant, quos ipse imitatus est plurimum: puto +Ciceronis atque Virgilii; illius nempe Academiam, hujus, quæ sepulcrum +domini continebat<a class = "tag" name = "tagcv1_18" id = "tagcv1_18" +href = "#notecv1_18">(18)</a>. De utraque ita cum laude Silii Martialis +epigr. XI, 49, canit:</p> + +<div class = "verse"> +<p>Silius hæc magni celebrat monimenta Maronis,</p> +<p class = "inset"> +Jugera facundi qui Ciceronis habet.</p> +<p>Heredem dominumque sui tumulique larisque</p> +<p class = "inset"> +Non alium mallet nec Maro, nec Cicero.</p> +</div> + +<p>Sicut ergo, ante consulatum, Ciceronem in causis agendis +doctissimisque orationibus æmulatus est; ita Maronem postea in primis +habuit, quem imitaretur, quum in otio ad carmina scribenda se +contulisset. Cujus memoria etiam ita ei sacrosancta fuit, ut «natalem +illius religiosius, quam suum, celebraret, et monimentum ejus adire, ut +templum, soleret,» quod itidem Secundus epistola sæpius laudata +observavit<a class = "tag" name = "tagcv1_19" id = "tagcv1_19" href = +"#notecv1_19">(19)</a>. Nec ex Campania discessit postea, sed usque ad +<span class = "smallroman">LXXV</span> ætatis annum ibidem perseveravit, +et in Neapolitano mortem obiit.</p> + +<p>Hanc non fatalem habuit, quamlibet senex admodum, sed inedia vitam +finivit, more illis temporibus recepto, ut, si insanabilem morbum +sentirent, aut alio malo, quod superare desperarent, adfligerentur, ipsi +homines sponte sua ex vita abirent. Hoc Pomponius Atticus fecit apud +Corn. Nepotem; hoc Cornelius Rufus apud Plinium Ep. I, 12, procul +dubio ita ex Stoicorum disciplina instituti, quibus dignum sapiente +<span class = "pagenum">410</span> +videbatur, quandocumque liberet, ex hac vita egredi, nec fatalem horam +exspectare. Seneca epist. <span class = "smallroman">LXIX</span>: +«Exerce te, ut mortem et excipias, et, si ita res suadebit, arcessas. +Interest nihil, an illa ad nos veniat, an ad illam nos.» At non perinde +est, nec ejusdem juris, pati mortem, et eandem advocare.</p> + +<p>Voluntarium ergo excessum perversæ philosophiæ, quæ illis temporibus +vigebat, hoc est, errori inputamus, non excusamus, ut Cicero Catonem +Uticensem Off. I, 31, alienus quamvis a Porticu, ex gravitate ejus +excusat, quasi alius exitus illius virtutem dedecuisset. Aliud etiam +est, quod gloriæ nostri poetæ videtur derogare. Nam quod Plinius refert, +«læserat famam suam sub Nerone: credebatur sponte accusasse.» Omnis +accusatio hominis, vel mediocri specie honesti, sub malo principe +suspecta est, etiam imperata; magis, spontanea. Principes enim mali, +quum aliquem perditum cupiunt, nec tamen aperte audent aggredi, ut +declinent invidiam, subornant alios, qui accusent ac perdant. Qui +accusatores eodem censu sunt, quo delatores, «genus hominum, ut Tacitus +ait Ann. IV, 30, publico exitio repertum, et ponis quidem nunquam satis +coërcitum:» quos nihilominus <i>per præmia</i> Tiberius +<i>eliciebat</i>. Vir bonus autem et sapiens inhonesta et turpia jussus, +abnuit, etiam cum periculo suo, si manifesta sit turpitudo, ut est +innocentium accusatio. Exemplum v. ap. Tac. in Vita Agric. c. 4. +Nec imperium in atroci scelere excusare potest, ut Grotius P. et B. lib. +II, c. 26, n<sup>o</sup> 3, demonstravit. Non autem certa erat +Nostri accusatio, sed <i>credebatur</i>; et si fuit, <i>maculam +laudabili otio</i> et optimis studiis <i>abluit</i>, quibus fama +integratur, in tantum etiam, ut <i>perpetui</i> laudem promeritus sit, +h.e. inmortalis memoriæ atque gloriæ, apuc Martial. epigr. VI, 64, +et VII, 62, ubi Collessus ad interpretandum adhibeatur.</p> + +<div class = "footnote"> + +<hr class = "mid"> + +<p><a name = "notecv1_1" id = "notecv1_1" href = "#tagcv1_1">(1)</a> +Ejus quoque meminere Dio et Appianus, forte et Vellei. Pat. II, 83, ubi +vid. Intpp. Noti præterea <i>Silii P. et M.</i> Tribuni plebis e Sext. +Pompeii Fragm. Farnesiano; <i>T. Silius</i>, præfectus vel tribunus +militum, ex Cæs. B. G. III, 7; <i>A. Silius</i> ex Cicer. ad +Att. XII, 24 sqq. <i>P. Silius</i>, Prætor a.U. 694, et +Proprætor Bithyniæ ac Ponti a.U. 702, ex Cicer. ad Div. VII, 21; IX, 16, +XIII, 47, 61 sqq. ad quem forsan referenda etiam loca Vellei. II, +83 et 90; <i>P. Silius Nerva</i> consul a.U. 781; A.Chr. 28, ex +Plin. VIII, 40; Solin. c. 15, et Tac. Ann. IV, 68 (ubi vid. Ernesti, et, +quem hic laudat; Perizon. Epist. ad Heins. Coll. Burm. T. IV, pag. +760); <i>Silius Nerva</i> consul a.U. 819, a.Chr. 66, ex Tac. Ann. XV, +48 (ubi Perizonius, Lipsius et Norisius in ep. consulari e fastis et +lapidibus <i>Silanus</i> reponere jubent); <i>C. Silius</i>, +superioris Germaniæ legatus a.U. 767, a.Chr. 14, qui, propter Germanici +amicitiam crimenque sibi a Sejano intentatum, a.U. 797, a.C. 44; +inminentem damnationem voluntario fine prævertit, ex Tac. Ann. I, 31, +72; II, 6, 7, 25; III, 42, 45; IV, 18, 19; <i>C. Silius</i>, ejus +filius, consul a.U. 801, a.Chr. 48, a Messalina amatus, et, quum in +suspicionem regni adfectati caderet, occisus, ex Tac. Annal. lib. XI, 5, +12, 13, 26, 27, 32, 35.</p> + +<p><a name = "notecv1_2" id = "notecv1_2" href = "#tagcv1_2">(2)</a> +Non minus dubitanter de eo disputat, a Fabricio jam laudatus, Nic. +Antonius Biblioth. Hisp. vet. lib. V, p. 85 sqq. Vide +argumenta quo subsequuntur. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv1_3" id = "notecv1_3" href = "#tagcv1_3">(3)</a> +<span class = "greek" title = "Italika">Ἰτάλικα</span> Ptol. et Strab. +III, p. 141; Plin. III, 1; Cæs. B. C. II, 20. In numis +Augusti, <span class = "smallroman">ITALICA</span>: Tiberii, <span class += "smallroman">MUN. ITAL.</span> et <span class = "smallroman">MUN. +ITALIC</span>. Posteriori ævo <i>Talca</i> dicta est (vid. Acta +Eruditorum a. 1719, p. 178) nostro autem <i>Sevilla la veja</i>, +Hispali vel recentiori Sevillæ proxima. Conf. <ins class = "correction" +title = "401n2 in libro = hic n5">not. 2</ins>, infra.</p> + +<p><a name = "notecv1_4" id = "notecv1_4" href = "#tagcv1_4">(4)</a> +Conf. etiam Hirt. Alex. 52.</p> + +<p><a name = "notecv1_5" id = "notecv1_5" href = "#tagcv1_5">(5)</a> +Appian. de rebus Hispanicis, c. 38, tom. I, p. 145, 146, ed. Cl. +Schweighäus. Ὁ Σκιπίων ὀλίγην στρατιὰν, ὡς ἐπὶ εἰρήνῃ, καταλιπὼν, +συνῴκισε τοὺς τραυματίας ἐς πόλιν, ἥν ἀπὸ τῆς Ἰταλίας Ἰταλικὴν ἐκάλεσε· +καὶ πατρὶς ἔστι Τραϊάνου τε καὶ Ἁδριανοῦ, τῶν ὕστερον Ῥωμαίοις· ἀρξάντων +τὴν αὐτοκράτορα ἀρχὴν.</p> + +<p><a name = "notecv1_6" id = "notecv1_6" href = "#tagcv1_6">(6)</a> +Ælius Hadrianus Imperator, in eadem Hispaniæ Bæticæ urbe natus, +<i>stirpis Italicæ</i> fuisse dicitur Sex. Aurelio Victori Epitom. +c. 14; pr. ubi tamen Anna Fabri jam monuit, originem Hadriani +Hispanicam a Victore dissimulari, ipsumque Italiæ adseri, ut ab Æl. +Spartian. in vita Hadr. c. 1, qui eum Romæ natum tradat. Cf. +Gruner. ad Victor. l.c.</p> + +<p><a name = "notecv1_7" id = "notecv1_7" href = "#tagcv1_7">(7)</a> +Conferatur ad Silium, <a href = "bookVIII.html#line8_520">libro VIII, +520</a>.</p> + +<p><a name = "notecv1_8" id = "notecv1_8" href = "#tagcv1_8">(8)</a> +Mentio ejus etiam fit in Diodori Excerptis liv. XXXVII, apud Photium in +Biblioth. p. 638, 639. Confer Sigon. de antiq. jur. Ital. +III, 1.</p> + +<p><a name = "notecv1_9" id = "notecv1_9" href = "#tagcv1_9">(9)</a> +Fuerunt, qui <i>Italicam</i> emendarent. Sed vulgata lectio non sollici +tanda videtur.</p> + +<p><a name = "notecv1_10" id = "notecv1_10" href = "#tagcv1_10">(10)</a> +«Italici sunt Itali genere, in provinciis negotiantes, vel fixa etiam +sede ibi commorantes,» ait Spartian. vit. Hadr. cap. 12; quæ verba +in Fabricii Bib. lat. tom. II, p. 172, jam laudata reperio.</p> + +<p><a name = "notecv1_11" id = "notecv1_11" href = "#tagcv1_11">(11)</a> +Ibi non graviora argumenta, sed hæc verba invenies: «Ego Silio Caii +prænomen hæsisse autumno ex conjectura crebrioris usus, et quod plures +eosque rerum veterum peritiores id tenuisse deprehenderim.» Sed confer +supra <a href = "#notecv1_1">not. 1, p. <ins class = +"correction" title = "recte 400 = n1">399</ins></a>. Ceterum idem +Dausqueius loco citato monet, <i>Silos</i>, <i>Silios</i>, +<i>Silones</i>, <i>Silunculos</i> pernotuisse ex nasi figura aut +superciliis, et credibile esse, a Silio aliquo Siliorum tribum +(apud Livium et Festum) ortam atque propagatam.</p> + +<p><a name = "notecv1_12" id = "notecv1_12" href = "#tagcv1_12">(12)</a> +N. Heinsius ad Sabini Epist. II, 10, hunc et anteced. versum, qui non +minus contaminatus est, ex codicum vetustorum vestigiis ita restituit et +emendavit: «Silius Andinæ succurrere censuit umbræ: Silius en vatem, non +minor ipse, colit.» Conf. mox <a href = "#notecv1_18">not. <ins class = +"correction" title = "hic n18">1,</ins> p. 409</a>.</p> + +<p><a name = "notecv1_13" id = "notecv1_13" href = "#tagcv1_13">(13)</a> +Nero periit a.U. 821; A. Chr. 68.</p> + +<p><a name = "notecv1_14" id = "notecv1_14" href = "#tagcv1_14">(14)</a> +Ut quidam putant, A. Chr. 68, cum M. Galerio Turpiliano, +A. Christ. 85, loco Domitiani cum T. Aurelio Fulvio, et +A. Christ. 94, cum Sextilio (alii autem legunt Statilio) +Laterano.</p> + +<p><a name = "notecv1_15" id = "notecv1_15" href = "#tagcv1_15">(15)</a> +Tacitus Hist. III, 65: «Sæpe, <i>inquit</i>, domi congressi (Flavius +Sabinus ac Vitellius), postremo in æde Apollinis, ut fama fuit, +pepigere. Verba vocesque duos testes habebant, Claudium Rufum et Silium +Italicum.» In nostra edit. maluimus <i>Cluvium</i> Rufum. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv1_16" id = "notecv1_16" href = "#tagcv1_16">(16)</a> +De ea vid. Strabon. XVII, extr. Dio lib. LIII, p. 503; Ernesti +Excurs. VI, ad Sueton. Aug. cap. 47, et Lips. Excurs. ad Tac. Ann. +I, 75.</p> + +<p><a name = "notecv1_17" id = "notecv1_17" href = "#tagcv1_17">(17)</a> +Sed magna librorum, statuarum imaginumque copia a multis etiam non nisi +vanæ ambitionis et ostentationis causa colligitur, et eo respexisse +putarem Plinium, qui Silium φιλόκαλον, elegantiae studiosum, <i>usque ad +emacitatis reprehensionem</i>, fuisse tradit, nisi mox addidisset: +«imagines non habebat modo, verum etiam venerabatur.» Plin. III, Ep. +7, 8.</p> + +<p><a name = "notecv1_18" id = "notecv1_18" href = "#tagcv1_18">(18)</a> +Idem præter alios putabat Rader. ad Martial. epigr. XI, 49, et 51. Ex +his tamen locis, et ex Plin. Epist. III, 6, non colligi potest, Silium +ipsam Maronis villam, quæ non longe a Nola fuit, possedisse; sed sæpius +ejus monimentum, Neapoli proximum, adiisse. De quo vid. omnino Ill. +Heyne ad Donati vitam Virgilii § 55, tom. VII, pag. 282, nostr. edit. +Virg. <span class = "smallcaps">Ed.</span> Cf. etiam Voss. de histor. +lat. I, 29, pag. 143, ubi hæc monet: «Ex Martial. XI, 49, non aliud +colligere est, quam Silium fuisse dominum loci, in quo Maronis erat +monimentum. Agelli tamen nomen locus is mereatur, si recte aliqui +emendant epigr. LI: <i>Silius Andino tandem succurrit agello</i>. Saltem +verisimilius illud, quam quod libri vulgati; ubi inepte est +<i>Arpinus</i>, cum de Tullio sermo non sit. Sed utrique lectioni +prætulerim, quod in MSS. Gruterus, Scriverius, alii repererunt: +<i>Silius optatæ succurrere censuit umbræ</i>.» Conf. sup. <a href = +"#notecv1_12">not. <ins class = "correction" title = "hic n12">1,</ins> +pag. 405</a>.</p> + +<p><a name = "notecv1_19" id = "notecv1_19" href = "#tagcv1_19">(19)</a> +Similiter Statius, qui non minus Virgilium venerabatur, Silv. IV, <span +class = "smallcaps">iv</span>, 52: «En egomet... Maroneique sedens in +margine templi, Sumo animum, et magni tumulis adcanto magistri.»</p> +</div> + + +<hr class = "tiny"> + +<h4><a name = "comm_2" id = "comm_2">SECTIO II.</a></h4> + +<h5 class = "ital"> +De carminis indole; de argumenti tam delectu, quam tractatione; et de +auctoribus, quos poeta secutus sit.</h5> + +<p><span class = "smallcaps">Quæ</span> communis hominum scriptorumque, +qui magnis et virtutibus et vitiis excellunt, fortuna esse solet, eamdem +quoque expertus est Silius noster, ut scilicet ab aliis ore pleniore ad +cælum laudibus efferretur, ab aliis autem inmerito ac præter modum +vituperaretur. Ut antiquis<a class = "tag" name = "tagcv2_1" id = +"tagcv2_1" href = "#notecv2_1">(1)</a>, ita et nostris temporibus +<span class = "pagenum">411</span> +non defuere, qui vel cum ipso Virgilio illum compararent, vel certe +contenderent, eum puritate sermonisque Romani castimonia nulli illorum +cedere, quos ea vel proxima viderit ætas, imo potius eos exsuperare +universos<a class = "tag" name = "tagcv2_2" id = "tagcv2_2" href = +"#notecv2_2">(2)</a>, et, si quid desit antiqui nitoris, id majori +utilitate in aliis rebus compensare, quippe qui historiam egregie +illustret, et ad ejus fidem tantum non omnia scripserit, unde in +historicis etiam a Vossio laudetur, quod sane utilius sit, quam fabulis +lectorem, ut vulgus poetarum soleat, detinere<a class = "tag" name = +"tagcv2_3" id = "tagcv2_3" href = "#notecv2_3">(3)</a>. Alii contra +poetæ reprehendendi ingenio suo, et, quam possint, acerbissime +perstringendi certamen sibi sumserunt: quorum oratio huc potissimum +redit. Silius historici magis partibus functus est, quam poetæ ingenio +suo indulgentis, et recte Plinius <i>majori eum cura, quam ingenio +scripsisse</i> adfirmat Ep. III, 7<a class = "tag" name = +"tagcv2_4" id = "tagcv2_4" href = "#notecv2_4">(4)</a>. Etsi ad Maronis +se exemplum componeret, neutiquam ille divini vatis virtutes ac +majestatem adsecutus est: imo etiam inferior non Lucano modo, sed etiam +Papinio, Valerio Flacco, et juniorum +<span class = "pagenum">412</span> +aliis<a class = "tag" name = "tagcv2_5" id = "tagcv2_5" href = +"#notecv2_5">(5)</a>. Statius acrioris ingenii et ad excogitandum +promtioris utique videtur, sed Silius perpetuo languidus, Virgiliani +poematis compilator, et plane ad aliorum imitationem compositus<a class += "tag" name = "tagcv2_6" id = "tagcv2_6" href = "#notecv2_6">(6)</a>. +Stylus ejus adeo verbosus est, ut, si superflua et otiosa recidas, vix +tertia operis pars restet: multa sunt humilia ac depressa, pleraque vero +nimis turgida et elata. Maro illum tanto intervallo post se reliquit, ut +ineptiant maxime, qui eos inter se componant. Ne poetæ quidem nomine +dignus videtur, quum neque argumentum epico carmini consentaneum +elegerit, neque heroico spiritu et limato vel judicio vel dicendi +genere, sed ingenii luxurie, inanibus argutiis ac tumore conspicuus sit. +Multas narravit res, a diversis gestas, quæ neque communi vinculo +continentur, neque ad unum argumentum, ut in Homero ad placationem +ultionemque irati Achillis omnia spectant. Nulla itaque rei gestæ unitas +vel σύστασις, ut Aristotelis verbis utar<a class = "tag" name = +"tagcv2_7" id = "tagcv2_7" href = "#notecv2_7">(7)</a>, ἔχουσα ἀρχὴν καὶ +μέσον καὶ τελευτὴν, nullus herois, qui ornetur, delectus reperitur, nec +potest argumentum carminis uno comprehendi titulo. Nihil ineptius +absurdiusque fingi potest, quam historiam a poeta componi, et acutis +Scholasticorum sententiis, vana et umbratili eruditione vel subtilitate, +perpetuis declamationibus, fabulis, episodiis, comparationibus, aliisque +poeticæ orationis flosculis exornari. Hæc illi disputant, et alia, quæ, +quoniam ad litem dirimendam summamque rei parum proficiunt, silentio +nunc prætermitto<a class = "tag" name = "tagcv2_8" id = "tagcv2_8" href += "#notecv2_8">(8)</a>.</p> + +<p>Sed quorsum hæc moneo? ut scilicet intelligatur, de Siliani carminis +natura et dignitate, si in universum tantum, nec ratione consilii, quod +poeta secutus sit, habita, res in quæstionem vocetur, in utramque partem +probabiliter disseri, nec quidquam prædicari posse ejusmodi, quod non, +paribus propemodum argumentis, convelli atque redargui queat. Multa +eorum, quæ viri docti poetæ vel laudi vel vitio dare ac vertere solent, +vera esse, nemo facile infitiabitur. Sed non minus manifestum est, ab +utraque parte rem, quæ in controversiam vocatur, verbis exaggerari, +totamque disputationem vagam +<span class = "pagenum">413</span> +esse et fluctuantem. Cujus rei culpa postissimum in eo residet, quod, +qui tantopere inter se discrepant, non distinctam consilii, quod +sequutus sit Silius, notionem animo sibi informasse, et prius sententiam +tulisse videntur, quam vel totum carmen diligenter legerint, vel ejus +indolem satis cognitam habuerint, et certam constituerint formulam +regulamque, ad quam judicia exigerentur. Hinc Silio idem contigit, quod +Lucano, simili poetæ, ut nimis laudaretur ab his, et culparetur ab +illis<a class = "tag" name = "tagcv2_9" id = "tagcv2_9" href = +"#notecv2_9">(9)</a>. Quemadmodum autem virorum doctorum sententia jam +dudum eo inclinavit, ut persuasum sibi haberent, Pharsaliam non esse +ἐποποιΐαν, sed carmen historicum, epico quasi habitu indutum, spirituque +heroico conceptum<a class = "tag" name = "tagcv2_10" id = "tagcv2_10" +href = "#notecv2_10">(10)</a>: ita idem judicium semper putavi faciendum +de nostro poemate, cujus non dissimilis ratio est, nisi quod magis ad +indolem epicæ poeseos, ex qua deorum ministeria aliaque rerum +orationisque ornamenta ac lenocinia videmus depromta, conformatum est, +minusque adfectatum illud declamatoriæ vanitatis acumen, commune seculi +illius vitium, redolet, quod tantopere displicet in Lucano, perpetuo +declamatore, qui, quod recte jam Burmannus notavit, ubivis longas de +vitiis aut virtutibus disputationes argutasque Scholasticorum sententias +infercire, et, ubi paucis admodum verbis res, ab hoc vel illo gestas, +commemoravit, statim, tamquam in Porticum aut Academiam sit translatus, +Philosophum agere solet. Huic sententiæ et poematis nostri argumentum, +et hujus tractatio respondet, quod ex solertiori lectione cuivis +adparebit, et infra pluribus demonstrabitur. Quod si verum est, habemus +regulam normamque, ad quam judicia nostra dirigamus, et facile +intelligitur, nodum in scirpo quærere operamque ludere, qui +comparationem inter Silium Virgiliumque instituunt, omniaque ea, quæ +viri docti de poesi epica accurate ac copiose præceperunt, ad naturam +præstantiamque carminis nostri rite æstimandam transferunt. Quo spectant +inprimis ea, quæ de argumenti delectu, novitate, fictione, unitate et +ambitu, de temporis spatio, quo illud comprehendatur, de carminis heroe, +quem putant esse Hannibalem, +<span class = "pagenum">414</span> +de characterum vel epicarum personarum numero aut varietate, de actione, +et de episodiorum cum narratione nexu, argute magis, quam vere, apte +atque utiliter disputantur. Hæc omnia persequi et excutere nihil +adtinet, quoniam a fine, quem poeta propositum sibi habuit, prorsus +aliena sunt. Non enim epicum carmen scribere voluit, sed historicum, +quale multi jam, iique antiquissimi poetæ ante eum condiderant: in quo +nunc video mecum consentire Cel. Heyne in Annal. literar. Goetting. +a. 1782. Additam. p. 261.</p> + +<p><a name = "cv1_ernesti" id = "cv1_ernesti">Ill. Ernesti</a>, +novissimus ingeniosissimusque poetæ nostri interpres et editor, in +<i>disquisitione de carmine Siliano</i>, p. <span class = +"smallroman">XXI</span> monet, carmen nostrum non tam historicum esse, +quæ adpellatio nimis ambigua sit atque incerta, quam μελέτην quamdam et +ἐπίδειξιν, seu nomine ex Rhetorum latinorum palæstra petito, +<i>declamationem</i> vel exercitationem poeticam, cujus argumentum +auctor ex belli Punici secundi historia sibi delegerit<a class = "tag" +name = "tagcv2_11" id = "tagcv2_11" href = "#notecv2_11">(11)</a>. Hujus +omnis nominis ac sententiæ vis et causa ut accuratius intelligatur, hæc +disputat:</p> + +<p>«Cum vetere historia, tum nostræ ætatis usu edocti scimus, literarum +et artium, veluti ex naturæ universæ imitatione, hunc ordinem fuisse, ut +quum primum ad summæ excellentiæ fastigium excultæ fuerint, sensim +sensimque sive hominum desidia et negligentia, sive quadam emergendi ad +altiora et superandi desperatione, sive denique rerum publicarum ea +conversione, quæ pristinam ingeniorum vim frangeret, atque aliorsum +studia traduceret, ad superioris formæ, quam exuerant, exilitatem +quandam relaberentur. Hæc autem mutatio in nullo genere literarum magis +quam in eloquentia et poesi adparuit. Apud Græcos quidem eloquentia quum +inde a Solone et Pisistrato per tempora reipublicæ Atheniensis et +libertatis usu et præstantissimorum ingeniorum ubertate felicissima, +usque ad Demosthenis ætatem floruisset, non multo post, sublata +libertate, morumque ac studiorum facta mutatione, a causarum +<span class = "pagenum">415</span> +veritate et lumine forensi ad scholarum gymnasiorumque umbram et +fictarum causarum simulacra traducta paulatim degeneravit atque elanguit +vitio rhetorum et sophistarum, qui omne eloquentiæ studium ad +ostentationem quandam doctrinæ et artis affectationem conferrent. Apud +Romanos autem eandem post Ciceronis ætatem eloquentiæ sortem fuisse, +quis ita parum doctus est, ut ignoret? Hinc itaque Græcorum quidem +μελέται, ἐπιδείξεις, Romanorum vero <i>declamationes</i> ortæ sunt, +subtilitate, acumine, quæsitaque quadam elegantia refertæ, at robore et +nervis destitutæ, eoque remotiores a naturæ pulchritudine et veritate, +quo essent ab arte luxuriantius instructæ. In re poetica Romanorum (nam +de his nobis nunc potissimum sermo est) quid simile acciderit, paucis +poterit demonstrari. Felicissima poeseos Latinæ ætas, non dubium est, +quin fuerit Horatii et Virgilii temporibus terminata. Hi enim, et +quicunque ante eos poetæ celebrati sunt, quamvis ingenii felicitate +inter se diversi, tamen illud omnes habebant præcipui, quod, quum primi +Græcorum artem universam poeticam et ornatus latino sermone exprimerent, +non solum rei novitate placerent, sed et alieni ab æmulationis +certandique libidine, rectum ubique judicium sequerentur, et artis +elegantis apud Latinos exempla existerent. Post illam ætatem, veluti usu +pristino adtritis ingeniorum viribus, et fontibus exquisitioris artis, +cujus exempla Græci præiverant, ita exhaustis, ut præter variationem +ornatus veteris, et imitationis domesticæ curam prope nihil +relinqueretur, inductum est quoddam luxuriosum poeseos genus, in quo +tanto plus æmulatio atque externi splendoris adfectatio valebat, quanto +minus ab inventionis novitate et ingenii nativa præstantia +commendabatur. Vid. Petron. Satyr. cap. 118. Itaque etiam animadvertimus +ea ætate majorem istius ornatus proferendi et variandi, qui in solis +propemodum verbis erat, quam argumenti scite deligendi et recte +tractandi curam exstitisse. Omnis vis poetica, quam ante hac ingenii +admirabilis quædam venustas atque elegantia, imaginationisque +felicissima ubertas et divina efficacia declarabat, tum maxime doctrinæ +et artis vetustæ ostentatione quadam cernebatur. Cf. Quintil. X, 1. +Cujus rei illud etiam manifestum judicium est, quod carminum argumenta, +in quibus poetica arte exornandis elaborarent, maxime ex historia Romana +repetebant. Neque enim profecto intelligo, quid sibi velint, qui +historiam domesticam, ab aliis dudum eleganter et perspicue narratam, +denuo carmine recanant, +<span class = "pagenum">416</span> +nisi velint specimen doctrinæ et artis proponere, in quo et sibi +placeant, et suorum hominum admirationem captent. Hinc igitur poetarum +illæ ἐπιδείξεις, seu exercitationes poeticæ natæ sunt, in quarum numerum +non Silii modo, sed et æqualium, Statii, Lucani, Valerii Flacci, +aliorumque similia carmina referre soleo. Quæ quum lego, videor mihi +definire posse, quid illorum quisque scribendo consequi voluerit, +Statius quidem, ut sublimitatis artem præ se ferret, Lucanus, ut +sententiarum acumen probaret, Valerius et Silius, ut doctrinam +expromerent; quamvis fatendum est, singulos cum diverso ingenii, +judicii, artis et doctrinæ adparatu ad scribendum accessisse.»</p> + +<p>Hæc sunt verba Viri doctissimi, cui quo minus omnia adsentiar, +inpediunt nonnulla, quæ mihi ea legenti venerunt in mentem, et scrupulum +injecerunt. Primum <i>carminis historici</i> nomen aptius mihi videtur, +quam <i>declamationis</i>, quod Rhetorum potius scriptis scholisque +relinquendum est, et quo Silii ejusque æqualium, inprimis Valerii +Flacci, dignitas nimis elevatur: etsi non tam cæco poetæ mei amore +captus sum, ut eum a seculi sui vitiis inmunem esse censeam. Deinde ad +declamatoriam vanitatem potissimum refero longas sine nervis et succo +orationes, inanes argutasque de vitiis atque virtutibus disputationes et +præcepta philosophorum, quæ in nostro carmine vix reperiuntur, vel minus +certe obvia sunt minusque nos offendunt, quam in Lucano aliisque ejus +ætatis scriptoribus. Præterea si illa nominis ratio valeret, +antiquissima etiam optimaque scripta in declamationibus numeranda +essent. Nam, ut alios taceam, ne Maro quidem ab orationis luxurie et +Rhetorum argutiis satis sibi cavit<a class = "tag" name = "tagcv2_12" id += "tagcv2_12" href = "#notecv2_12">(12)</a>, et Polybius quoque +narrationi suæ ubivis intexuit disputationes et digressiones, philosopho +umbratili, quam historico pragmatico digniores, et scholasticorum +rhetorumque loquacitatem redolentes. Denique argumenta carminum ex +historia Romana repetendi consuetudo non Silii ævo propria fuit, vel +post Horatii demum et Virgilii tempora invaluit, sed a primis inde +literaturæ initiis constanter tenuit. Ita enim, ut alios omittam, +Ennius, epicæ +<span class = "pagenum">417</span> +poeseos parens<a class = "tag" name = "tagcv2_13" id = "tagcv2_13" href += "#notecv2_13">(13)</a>, L. Attius, seu Accius Pacuvii, qui Ennii +ex sorore nepos fuit, æqualis<a class = "tag" name = "tagcv2_14" id = +"tagcv2_14" href = "#notecv2_14">(14)</a>, et A. Furius Antias, +vel, quod alii putant, M. Furius Bibaculus<a class = "tag" name = +"tagcv2_15" id = "tagcv2_15" href = "#notecv2_15">(15)</a> Annales +Romanos, Cn. Nævius, antiquissimus poeta, Saturnio metro bellum Punicum +primum, in quo ipse stipendia fecerat<a class = "tag" name = "tagcv2_16" +id = "tagcv2_16" href = "#notecv2_16">(16)</a>, et alii alia bella, v.c. +Ovidius Actiacum, P. Terentius Varro Atacinus Sequanicum<a class = +"tag" name = "tagcv2_17" id = "tagcv2_17" href = "#notecv2_17">(17)</a>, +Hostius Istricum<a class = "tag" name = "tagcv2_18" id = "tagcv2_18" +href = "#notecv2_18">(18)</a>, et Cornelius Severus Siculum<a class = +"tag" name = "tagcv2_19" id = "tagcv2_19" href = "#notecv2_19">(19)</a>, +Cicero autem, præter consulatum ac tempora sua, res, a Mario, +municipe suo, et Rabirius res, a M. Antonio Triumviro gestas<a +class = "tag" name = "tagcv2_20" id = "tagcv2_20" href = +"#notecv2_20">(20)</a>, versibus comprehenderunt. Non defuisse etiam +ante Silium, qui bellum Punicum secundum carmine persequerentur, ex +Ovidio cognoscitur<a class = "tag" name = "tagcv2_21" id = "tagcv2_21" +href = "#notecv2_21">(21)</a>. Quantus vero præter illos, quos nominavi, +numerus Romanorum fuerit, qui a primo bonarum artium initio historiam +versibus expresserint, quorum hodie vix nomina, vel tituli et argumenta +librorum nota sunt, docuerunt Stephani, Mættarius et alii, qui eorum +fragmenta collegerunt. Eorum, quos recensui, alii non multo post bellum +Punicum primum, alii vero Augusti ævo, adeoque iis temporibus, quibus +prima poeseos latinæ, ejusdemque felicissima fuit ætas, vixere: eorumque +exemplum et vestigia secuti sunt multi. Quos omnes in declamatorum +ordinem detrudere, eorumque poemata in censum puerilium exercitationum +referre, vel adeo ipsos ignorantia et jejunitate eorum, qui non ingenii +et doctrinæ opibus, sed puerilibus carminum scribendorum subsidiis +adjuti, versificare conantur, metiri velle, id vero est, tantorum +virorum manibus injuriam facere. Non quidem is sum, qui negem, +argumentum, ex heroicis temporibus petitum, ad animos et admiratione +adficiendos, et voluptate perfundendos, adeoque ad id, quod poetæ, +inprimis epico, propositum esse debet, perficiendum, præcipuam vim +habere. Neque ignoro, quæ jam dudum præter alios monuerit Petronius +Satyr. p.m. 213: «Cæteri post Virgilium aut non viderunt viam, qua +iretur ad carmen, aut visam timuerunt +<span class = "pagenum">418</span> +calcare. Ecce, belli civilis ingens opus quisquis adtigerit, nisi plenus +literis, sub onere labetur. Non enim res gestæ versibus comprehendendæ +sunt, quod longe melius historici faciunt, sed per ambages deorumque +ministeria, et fabulosum sententiarum tormentum praecipitandus est liber +spiritus.» Sed minor, hujus præcepti ipsum auctorem tam parum memorem +fuisse, ut civile bellum versibus expresserit. Neque video, quare non +possit aliquis admodum vel delectari vel moveri lectione carminis, quod +res, ex historia petitas, et ab aliis jam perspicue atque ordine +expositas, contineat; modo rei gestæ et gravitas et narratio huic +consilio satis congruat. Natura sic fert, ut animum adficiant atque +delectent sensus et imagines vividæ, fortes colores, adfectuum vis et +varietas, orationis sententiarumque copia, venustas, ornatus et +gravitas, fabulæ, res antiquæ, conversiones exquisitiores, aliæque artes +poetarum, qui in levibus quoque rebus semper insoliti quid habent, quod +lectores, si non ferire ac movere, certe capere possit. Quod nisi ita +esset comparatum, quî, quæso, fieri posset, ut libri de agricultura, +versibus scripti, tantum delectationis haberent, quantum ex Virgilii +Georgicis percipimus? Quæ vero causa est, cur res gestæ, Maroniano +ingenio versibus comprehensæ, minus nobis placere possint? Quis non +summam voluptatem ex celeberrimi <span class = +"smallcaps">Voltaire</span> <i>Henriade</i> perceperit? et quodnam aliud +hujus poetæ carmen illi anteferendum putabimus? Quid itaque obstat, +quominus in deligendo carminis argumento Silius cum judicio versatus +videri possit? An, quod recentior est historia et ab ætate heroica +remotior? quodque a Græcis Latinisque scriptoribus tam eleganter atque +accurate tradita est, ut, qui eamdem post illos scriptores retractet, +non valde desiderari possit? Hæ sunt rationes, quibus motus argumenti +delectum inprobat Ill. Ernesti<a class = "tag" name = "tagcv2_22" id = +"tagcv2_22" href = "#notecv2_22">(22)</a>, qui tamen concedit, fabulæ, +quam proprie dicimus, non eam necessitatem esse, sine qua carminis +ipsius ratio et consilium constare non possit, et præterea bello Punico +secundo tantam a rebus gestis, ab hominibus, quibus in eo administrando +præcipuæ partes fuerint, denique ab eventu gravitatem esse, ut apta ejus +narratio facile admittat eam dignitatem, quæ carminis heroici propria +sit. Quod ad prius viri doctissimi argumentum adtinet, non diffiteor +quidem, materiem carmini epico aptissimam recte judicari eam, quæ ex +ultima antiquitate et ex ævo heroum, +<span class = "pagenum">419</span> +proprie ita dictorum, desumta sit. Sed primum summa res non tam priscæ, +quam magnæ et arduæ rei gestæ narratione perfecta, et ad animos +admiratione imbuendos idonea, continetur. Deinde ad Silianum carmen +transferri possunt, quæ Lucani defendendi causa disputavit Ill. +Meiners<a class = "tag" name = "tagcv2_23" id = "tagcv2_23" href = +"#notecv2_23">(23)</a>. Denique Silius non hoc egit, ut heroicum carmen +scriberet, sed potius historicum, etsi ad epicam formam compositum. Jam +si quæras, quomodo historia, ab aliis jam eleganter, perspicue atque +accurate tradita, magnopere nos delectare queat, respondeo, inter +historicam et poeticam narrationem plurimum interesse, et easdem quoque +res ab aliis alio modo, aliaque varietate et jucunditate, ornari, +disponi, narrari (in quo potissimum poetæ ars ingeniumque cernitur), +adeoque in pluribus, qui eas tractant, scriptoribus non sine voluptate +legi posse. Quod ni ita se haberet, optimorum totius antiquitatis +nostrique ævi librorum lectio parum jucunda et inutilis censenda esset. +Quid enim? nonne, ut hoc exemplo utar, satis constat, omnem de Trojano +excidio, de Æneæ erroribus deductaque Trojanorum in Latium colonia, +narrationem, quæ nos in Æneide Virgilii tantopere delectat, in +historiis, quam maxime inter veteres celebratis, et a magno tam Græcorum +quam Romanorum scriptorum +<span class = "pagenum">420</span> +poetarumque numero ante Maronem expositis ornatisque numerandam, et ex +iis haustam esse? Nonne multi jam bellum septenne et tricennale satis +eleganter, perspicue atque accurate persecuti sunt, et nuper tamen +historias, quas <i>de Archenholtz</i> et <i>Schiller</i>, Viri +Illustres, scripserunt, magna cum voluptate legimus? Equidem nullus +dubito, si quis etiamnum eadem bella ingenio poetico judicioque bene +subacto versibus exponenda susciperet, quin multi unum ejusmodi carmen +magno numero fetuum, quos hodierni versificatores procrearunt, mecum +redimerent. Sed difficultas hujus rei, quam aliquot abhinc annis +aliquem, cujus nomen ex animo meo effluxit, haud infeliciter adgredi +memini, adhuc poetas nostros ab ejus modi conatu absterruit. +Præstantissima contra Romanorum ingenia ab omni tempore se exercuerunt +in scribendis carminibus historicis: quæ si tam parum idonea essent ad +mentes admiratione non sine voluptate tenendas, ridicula profecto et +inanis illorum opera fuisset. Horum poetarum quum nulli fere, præter +Silium et Lucanum, pro dolor! integri supersint, neque iis similes +nostra ætas tulerit; non melius eorum dignitas æstimari potest, quam si +quæramus, quid Romani de iis judicaverint, quidque illis statuerint +pretii. Atque ejus rei documentum satis insigne habemus in Ennio, qui +primus eorum hexametros versus composuit. Is quamquam temporum vitio +durior erat, et multa obcurrebant in ejus carminibus, quæ Augustei +seculi cultus et elegantia respuebat, tamen <i>alter Homerus</i> Horatio +dicitur, et a Cicerone aliisque passim amplissimis verbis ornatur. +Reliquis ejus scriptis longe præstabant XVIII libri Annalium Romanorum +qui ad populum in theatro<a class = "tag" name = "tagcv2_24" id = +"tagcv2_24" href = "#notecv2_24">(24)</a>, et Virgilii adhuc temporibus +tam cupide ab omnibus legebantur, ut Æneidem iis anteferendam esse vix +in mentem veniret cuiquam<a class = "tag" name = "tagcv2_25" id = +"tagcv2_25" href = "#notecv2_25">(25)</a>.</p> + +<p>Quæ quum ita sint, cur Silio id crimini vertamus, quod secutus sit +exempla eorum poetarum, quorum lectione populares suos tantopere +delectari videret? Nonne potius cum judicio egisse censendus est, quum +ætas sua incideret in ea tempora, quibus Græcorum Romanorumque poetæ +omnia fere, quæ vel epicis carminibus, vel tragœdiis comœdiisque +materiam satis dignam subjicere poterant, v.c. Trojanum Thebanumque +bellum, pugnas Gigantum vel Titanum, τοὺς Νόστους, resque a +<span class = "pagenum">421</span> +Theseo, Hercule, Amazonibus, Argonautis et tot aliis heroibus gestas, +summa jam arte tractaverant? Hac itaque via ei quasi præclusa, satius +ipsi videbatur, aliam ingredi, quæ largiorem laudis comparandæ messem +promitteret, et exemplo poetarum Romanorum argumentum carminis, ex +patria historia petitum, circumspicere, quod ad animos popularium +inprimis movendos, et admiratione, sensibus generosis variisque +adfectibus imbuendos satis momenti haberet. Ipsa rerum natura, poeticæ +narrationi aptissima, invitabat eum ad bellum Punicum secundum versibus +exponendum, cujus historiam a Sagunti obpugnatione usque ad Scipionis +Africani triumphum pertexere conatus est. Quod poetæ consilium ipso +carmine ejusque initio declaratur; ut taceam de inscriptione, +<i>Punicorum libri</i>, quam codex Puteanus et vetustæ editiones præ se +ferunt, quod testatur N. Heinsius et probat, quum similiter +Καρχηδόνια Appianus Alexandrinus inscripserit librum, quo bellum hoc +recensuerit cum reliquis duobus Punicis, etsi et ejus Ἀννιβαϊκὰ +circumferantur. Quinam titulus carmini in ceteris membranis præfixus +sit, nemo eorum, qui illas viderunt, notavit; neque magis constat, quo +nomine ipse auctor opus suum inscripserit. Quod tamen scire non multum +interest, quum ex ipso poemate ratio et indoles ejus satis cognoscatur. +Gravioris momenti quæstio est, utrum omne argumentum carminis cum +singulis ejus partibus ad mentes admiratione non sine voluptate tenendas +accommodatum sit, adeoque consilio, quod cuilibet poetæ propositum esse +debeat, respondere videatur, an judicium Silii in ejus delectu +desiderari possit? Omnium vero temporum monimentis vix aliud celebratur +bellum, quod cum Punico secundo conferri possit, sive terrarum, quæ illo +arserunt, diversitatem, sive periculorum, pugnarum, facinorum, +obsidionum, expugnationum, itinerum, strategematum, laborum, cladiumque +multitudinem, varietatem atque magnitudinem, sive annorum, per quos +tenuit, numerum, sive ducum virtutem et res, vel præclare, vel perperam +ab iis gestas, sive eventuum denique copiam, miracula et gravitatem +respicias. Hoc bello finito, res Romana ad tantas opes tantamque +imperii, amplitudinem excreverat, ut jam mole laboraret sua. Quot itaque +quantosque motus hæc tantarum rerum historia, et priscæ virtutis, +disciplinæ, morumque imagines excitasse censendæ sunt in animis +Romanorum, iis temporibus viventium, quibus avaritia, luxus omniaque tam +publicæ, quam privatæ corruptelæ genera, mentis corporisque vires +fregerant? quibus tot +<span class = "pagenum">422</span> +tamque varia mala libidinem pereundi perdendique omnia invexerant, et +disciplinam, majorum instituta, leges, rempublicam pessumdederant? +Silius autem his temporibus vivebat Romæ, et populares suos delectare +cupiebat, quod nunquam ex animo dimittendum est.</p> + +<p>Satis, opinor, declaravimus, quid de argumenti delectu statuendum +sit. Videamus nunc, qua ratione poeta idem tractaverit. Quum vero illud +et ex historia desumtum, et heroici carminis oratione vestitum sit, in +quo Silii ingenio nihil præter ornatum debeatur; primum magni refert +nosse, quos potissimum auctores in rebus tam tradendis, quam ornandis, +secutus sit: quo perspecto demum tam de fide, quæ narrationibus ejus sit +habenda, quam de doctrina judicioque ipsius, recte judicari potest.</p> + +<p>Permagnus olim fuit numerus Græcorum Romanorumque poetarum et +historicorum, qui ante Silium idem argumentum sibi tractandum +ornandumque sumserant: quos adeo ille ante oculos habere potuit. Eos +tamen omnes nunc recensere velle, neque operæ pretium, neque proposito +nostro consentaneum est; inprimis quum pauci eorum ad nostram +pervenerint ætatem, ut adeo, quantum et quaenam a singulis petita sint, +nullo modo definiri possit. Sufficiat itaque, potiores paucis indicasse, +et lectores, qui plura desiderant, ad Vossium, Fabricium aliosque, qui +de Romanarum rerum auctoribus ex instituto egerunt, remisisse. Primum +huc spectant, qui Annales Romanos vel carmine, ut, quos supra laudavi, +Ennius, Attius et Furius, vel prosa oratione scripserunt, et quidem vel +Græca, v.c. P. Rutilius Rufus, Polybius et alii, vel Latina, ut +Q. Fabius Pictor, qui tempore b. Punici II, senator fuit et οἷς μὲν +αὐτὸς ἔργοις παρεγένετο, διὰ τὴν ἐμπειρίαν ἀκριβῶς ἀνέγραψε<a class = +"tag" name = "tagcv2_26" id = "tagcv2_26" href = "#notecv2_26">(26)</a>, +M. Porcius Cato, qui teste Cornelio Nepote in Originum libro quarto +belli Punici I, in quinto secundi historiam pertexuit, +C. Scribonius Libo, A. Postumius Albinus, L. Cassius +Hemina, C. Fannius M. F., Sext. Gellius, Cn. Gellius, +C. Licinius Macer, Q. Claudius Quadrigarius, Q. Valerius +Antias, L. Calpurnius Piso Frugi seu Censorius, M. Terentius +Varro, Q. Tullius Cicero, Q. Hortensius Ortalus, +T. Pomponius Atticus, Æmilius Macer, L. Fenestella, Livius et +alii. Præterea fuere etiam, qui +<span class = "pagenum">423</span> +bellum Punicum secundum exponerent seorsum, vel versibus, ut ignotus +poeta, qui Ovidii ævo vixit<a class = "tag" name = "tagcv2_27" id = +"tagcv2_27" href = "#notecv2_27">(27)</a>, vel pedestri oratione, tam +græca, v.c. Memnon<a class = "tag" name = "tagcv2_28" id = "tagcv2_28" +href = "#notecv2_28">(28)</a>, Cherea<a class = "tag" name = "tagcv2_29" +id = "tagcv2_29" href = "#notecv2_29">(29)</a>, Silenus Calatianus, +Sosilus Lacedæmonius, et L. Cincius Alimentus seu Alimentius, quam +latina, ut M. Terentius Varro, L. Cœlius Antipater et +Arruntius. Silenus, quem Cœlius potissmum secutus dicitur, +diligentissime res Hannibalis persecutus est, teste Cicerone<a class = +"tag" name = "tagcv2_30" id = "tagcv2_30" href = "#notecv2_30">(30)</a>, +et nota sunt verba Corn. Nepotis<a class = "tag" name = "tagcv2_31" id = +"tagcv2_31" href = "#notecv2_31">(31)</a>: «Hannibalis bella gesta multi +memoriæ prodiderunt: sed ex his duo, qui cum eo in castris fuerunt +simulque vixerunt, quamdiu fortuna passa est, Silenus et Sosiius +Lacedæmonius: atque hoc Sosilo Hannibal literarum Græcarum usus est +doctore.» Cincius ille, qui <i>diligens vetustorum monimentorum</i> et +<i>maximus auctor</i> Livio dicitur<a class = "tag" name = "tagcv2_32" +id = "tagcv2_32" href = "#notecv2_32">(32)</a>, et Ἑλληνικῇ διαλέκτῳ +historiam Hannibalis rerumque, quibus ipse cum Fabio Pictore +interfuerat, scripsit<a class = "tag" name = "tagcv2_33" id = +"tagcv2_33" href = "#notecv2_33">(33)</a>, prætor post Cannensem cladem +Siciliam obtinuit, et postea ab Hannibale, ex quo multa se audisse ipse +tradidit<a class = "tag" name = "tagcv2_34" id = "tagcv2_34" href = +"#notecv2_34">(34)</a>, captus est: si prætor ille, quæ Vossii sententia +est, ipse historicus, non hujus filius fuit, quod Pighius suspicabatur<a +class = "tag" name = "tagcv2_35" id = "tagcv2_35" href = +"#notecv2_35">(35)</a>. Varronis libros belli Punici secundi Priscianus +laudat: Cœlii autem historiam ejusdem belli, quam alii <i>Annales</i> et +<i>historias</i> vocant, quamque M. Brutus in compendium redegit, +passim Livius, Gellius, Festus, Charisius, Servius, Nonius, Prisc. et +inprimis Cicero, quo judice neque distinxit historiam varietate locorum, +neque verborum collocatione, et tractu orationis leni et æquabili +perpolivit illud opus, sed, ut homo, neque doctus, neque maxime aptus ad +dicendum, sicut potuit, dolavit, primusque cœpit, paulum se erigere et +historiæ majorem addere sonum, quum cæteri non exornatores rerum, sed +tantummodo narratores fuissent<a class = "tag" name = "tagcv2_36" id = +"tagcv2_36" href = "#notecv2_36">(36)</a>. Floruit autem Gracchorum ævo, +et Sileni historiam Græcam secutus esti<a class = "tag" name = +"tagcv2_37" id = "tagcv2_37" href = "#notecv2_37">(37)</a>. Arruntius +denique, quem Vossius +<span class = "pagenum">424</span> +illum putabat esse L. Arruntium<a class = "tag" name = "tagcv2_38" +id = "tagcv2_38" href = "#notecv2_38">(38)</a>, qui A.U. 732, cum +M. Claudio Marcello Æsernino consul fuit, cujusque passim Tacitus +meminit<a class = "tag" name = "tagcv2_39" id = "tagcv2_39" href = +"#notecv2_39">(39)</a>, Augusti temporibus stylo Sallustiano historiam +belli Punici scripsit<a class = "tag" name = "tagcv2_40" id = +"tagcv2_40" href = "#notecv2_40">(40)</a>.</p> + +<p>Hos carminum, annalium historiarumque auctores, quorum, quam fieri +potuit, brevissime mentionem intuli, una cum aliis, quos silentio +prætermisi, temporis injuria intercidisse omnes, quis est, qui non mecum +doleat? et quis dubitet, vel unius Ennii Annales Silii, Lucani, Statii +aliorumque carminibus, et unam Punicarum rerum historiam magna Romanorum +scriptorum multitudine redimere? Nobis eorum, quos recensui, non nisi +fragmenta restant, et qui ex illis fontibus, pro suo quisque ingenio, +hauserunt. Perpetuam vero et accuratam belli Punici secundi historiam +non haberemus, nisi Livius superesset. Nam Polybius eam in primis +quinque libris, qui quidem integri nobis servati sunt, non nisi usque ad +pugnam Cannensem pertexuit: Florus autem, Appianus, Eutropius et alii +illam in compendium redegerunt, et Plutarchus, Nepos aliique vitas +tantum aliquot ducum, qui hoc bellum administrarunt, exponere conati +sunt. Difficillimum itaque est, singulos enumerare, a quibus sua +sumserit poeta noster: etsi non est, quod dubitemus, quin Livii +potissimum vestigiis institerit, cujus et verba passim sua fecit, et +auctoritatem plerumque in narrationis cum ordine, tum discrepantia +secutus est; quod jam dudum alii observarunt, et ipse in commentario meo +permultis exemplis demonstravi.</p> + +<p>Quemadmodum vero Silius argumentum, quod tractavit, et pleraque +eorum, quæ memorat, Livio debet: ita in rebus ornandis se totum ad +imitationem Virgilii composuit; quod nunc pluribus evincere et declarare +nihil adtinet, quum res notissima sit, et loca Maronis expressa vel +adumbrata in quavis libri pagina diligenter adnotaverim. Sed præterea +aliorum etiam poetarum vestigia, et Græcorum et Romanorum, quorum +lectione ingenium Silii imbutum erat et subactum, passim adnoscas, v.c. +Lucretii<a class = "tag" name = "tagcv2_41" id = "tagcv2_41" href = +"#notecv2_41">(41)</a>, Horatii<a class = "tag" name = "tagcv2_42" id = +"tagcv2_42" href = "#notecv2_42">(42)</a>, Ovidii<a class = "tag" name = +"tagcv2_43" id = "tagcv2_43" href = "#notecv2_43">(43)</a>, Lucani<a +class = "tag" name = "tagcv2_44" id = "tagcv2_44" href = +"#notecv2_44">(44)</a>, Hesiodi<a class = "tag" name = "tagcv2_45" id = +"tagcv2_45" href = "#notecv2_45">(45)</a>, +<span class = "pagenum">425</span> +inprimis Homeri<a class = "tag" name = "tagcv2_46" id = "tagcv2_46" href += "#notecv2_46">(46)</a>, aliorumque poetarum Græcorum, quos continuo +ille legebat et meditato studio imitabatur, secutus judicium sensumque +popularium suorum, et communem antiquioris suæque ætatis opinionem, qua +ars et doctrina poetæ, carminisque suavitas potissimum fere ex hac +Græcorum imitatione æstimabatur. Quin et inmiscet nonnunquam et in usum +suum convertit, quæ in prosa scriptorum, vel Græcorum, vel Romanorum, +oratione lecta et cognita in simili argumento memoria retinebat, +inprimis ea, quæ animo obversabantur ex adsidua lectione Ciceronis, quem +non minoris, quam Maronem, faciebat, ei sibi exemplar proposuerat, ad +quod se conformaret<a class = "tag" name = "tagcv2_47" id = "tagcv2_47" +href = "#notecv2_47">(47)</a>. Quæ omnia doctissimum poetam produnt et +decent.</p> + +<p>Jam si quæras, qua ratione in argumento carminis tractando versatus +sit poeta; facile intelligitur, eum res ipsas ex historia desumsisse, +sed narrationem ad heroici carminis indolem formamque adcommodasse. Quum +vero epica vis et dignitas magnitudine rerum, quæ animum vel admiratione +detineat, vel virtutis, miserationis, gaudii indignationis aliorumque +adfectuum sensu adficiat, adeoque magnis phantasmatibus, factis fatisque +virorum, vel audacia ac fortitudine, vel virtutibus vitiisque +conspicuorum, et ornato orationis genere contineatur; quumque præterea +infinita esset multitudo rerum, quam belli Punici secundi historia +suppeditaret; sapienter eam instituit viam, ut, quæcunque factorum +periculorumque magnitudine eminerent, accurate ornateque exponeret, +levia autem sine effectu certamina ac molimina, quæ neque ornatum +poeticum admitterent, neque vel ad animos lectorum movendos et +delectandos, vel ad utriusque populi atque belli fortunam mutandam +quidquam momenti haberent, sive perquam leviter perstringeret, sive +prorsus silentio præteriret. Quod quidem pluribus aut verbis, aut +exemplis illustrare necesse non est, quum cuivis libro tam copiosum +præfixerim argumentum, ut vel tironibus, Livium comparantibus, id +confestim in oculos incurrere possit. Lectoribus itaque carminis nostri +animo nunquam dimittendum est, se in poeta legendo versari, qui +<span class = "pagenum">426</span> +non tam rerum gestarum causas, ordinem et nexum curat, vel religionem, +ἀκρίβειαν, perspicuitatem, reliquasque scriptoris historici, inprimis +pragmatici, virtutes sectatur, quam id potius agit, ut veram exornet +historiam, et omnibus sermonis poetici artificiis ac luminibus novam +narrationi suavitatem adspergat. Quod Silii consilium qui vituperant, +non reputasse videntur, quam absonum sit et jejunum ejusmodi carmen, +quod notam recentioremque historiam incultis nec ulla arte distinctis +versibus exponat, quantumque tædii pariat continua præliorum narratio. +Neque satis respiciunt materiam, quam poeta sibi delegit; quippe quæ +copiosa est, nec ignota ac rudis, sed ab aliis jam sermone, tam poetico +quam pedestri, tractata, et ad epici quoque carminis indolem egregie +comparata. Omni sic inventionis laude ipsi præcisa, quid aliud +relinquebatur, quam ut ad artem et doctrinæ lectionisque multæ ac variæ +præsidia confugeret? Et ne nuda historiæ versibus comprehensæ narratione +fastidium legentibus moveret, qua alia ratione cavere poterat, quam ut +ficta veris, ignota notis, vetera et prisca recentioribus, mira +vulgaribus adnecteret, variisque rerum et verborum præstigiis animum +lectoris ita deliniret atque inluderet, ut jam nova et inaudita legere +et cognoscere sibi videretur? An sapientius fecisse censendus est +Lucanus, qui pro machinationibus deorum aliisque epicæ poeseos +artificiis declamatoria acumina longasque de vitiis aut virtutibus +disputationes substituit? Quem si quis nostro poetæ anteferendum +dixerit, fruatur judicio suo: nos multo magis delectamur lectione Silii, +qui, quæcunque orationis pigmenta et lenocinia antiquiores poetæ, +Homerus inprimis et Virgilius, carminibus suis intexuerant, omnia ex iis +adoptavit, v.c. mythos, fabulas, episodia, comparationes, copiarum +recensus, urbium origines, deorum ministeria, et quæ sunt alia poeticæ +narrationis ornamenta. In quibus magis profecto nobis placeret, nisi +fuissent jam alii, qui hæc ipsa quoque occupassent. Sed eo, quo vixit, +ævo poetæ ingenii et acuminis laudem non tam in inveniendo vel rerum vel +verborum ornatu vario atque exquisito, quam in inventis aliorum +sapienter in rem suam convertendis, consequi poterant. Eo potissimum +spectant Deorum interventus et ministeria, Junonis maxime et Veneris +iræ, ac partes iis tributæ, quæ ab Homero et Virgilio jam præclare erant +definitæ, et ex iis confestim legentibus succurrunt. Altera Dea, cujus +odium in Trojanos, et ab his oriundos Romanos, vel tironibus notum est, +tamquam Carthaginiensium, +<span class = "pagenum">427</span> +altera autem, tamquam Romanorum, tutela constanti et præcipua religione +colebatur<a class = "tag" name = "tagcv2_48" id = "tagcv2_48" href = +"#notecv2_48">(48)</a>.</p> + +<p>Sed ne cæco quodam poetæ mei amore captus nihil ab eo peccatum esse +contendere, vel eam ob causam, quod ejus edendi consilium ceperim, vitia +ejus dissimulasse videar, primum non diffiteor, ipsum argumenti +delectum, non quidem propterea quod illud recens sit, vel historicum, et +ab aliis jam perspicue, eleganter et accurate tractatum, sed quod nimis +pateat nimisque late fusum sit, non satis mihi probandum videri. Deinde +concedo, illam veterum poetarum, Virgilii inprimis, imitationem, +illumque tam rerum, quam verborum ornatum ejusmodi esse, ut non dubitem +Plinio suffragari, qui Silium <i>majore cura, quam ingenio carmina +scripsisse</i> judicabat. Sæpe enim imitatio illa nimis servilis est vel +adfectata, et magna pars eorum, quæ ex aliis poetis, Homero potissimum +et Marone, expressa aut adumbrata reperimus, ita comparata est, ut non +tam in eadem phantasmata, sive sententias et dicta incidisse censendus +sit, ipsa rei similitudine memoriam eorum, quæ ex pristina lectione in +mente hæserant, revocante, quam ut potius ex industria et imitandi +studio parum subtili ea adscivisse atque adripuisse videri possit. +Ubivis fere dedita opera seduloque ornamenta sectatur, et artis +doctrinæque ostentandæ cupiditatem prodit. Passim</p> + +<div class = "verse"> +<p>Purpureus, late qui splendeat, unus et alter</p> +<p>Adsuitur pannus . . . . .</p> +<p>Sed nunc non erat his locus . . . . .</p> +</div> + +<p>Luxuriat, ut vitis, cujus frondes supervacuæ non compescuntur, et, +ferocis equi instar, summo plerumque impetu fertur, neque habenas audit, +sed ingenio indulgens, nec modum, nec rationem servat, quia semper +elegantias adfectat, et doctrinæ copias, etiam ubi minime congruit, +expromere conatur. Ab hoc nimio et perverso imitandi studio etiam +profecta est inæqualitas varietasque sermonis poetici, quo plurimum +Silio præstat Virgilius, in cujus Æneide omnia fere sunt limata, +castigata et naturalia, mirabilisque cultus, nitor, ornatus, dignitas, +gravitas, castitasque in summa proprietate et simplicitate servatur. In +nostro contra carmine, oratio tam parum sibi constat, ut alia +phantasmatum suavitate ac sublimitate delectent, et cum magno spiritu, +ore vere poetico et exquisito +<span class = "pagenum">428</span> +ornatu elata sint; alia inmodico tumore turgescant, et otiosis versibus, +tamquam laciniis, adsutis, multiplici verborum, sententiarum, +imaginumque variatione, meris phrasibus poeticis et vano exaggerandi +studio frigeant; alia denique nimis subtilia, arguta, ludicra, languida +et tenuia videantur. Ut paucis rem absolvam, alia magnum poetam decent, +alia sunt luxuriantis ingenii, cujus vires in aliorum verbis, modis, +figuris, imaginibus et sententiis variandis turpiter adteruntur. Hæc est +illa copia et ubertas verborum, illa orationis luxuries, quam sæpius +quidem, nec tamen toties, quoties poteram, in Commentario notavi, +quoniam eam deprehendere non adeo magnæ doctrinæ magnique acuminis est, +et juvenum potius judicium ingeniumque in ea re exercere soleo. Quamquam +vero sermonem ornatumque poeticum Silii universe nobis non satis probari +concedimus; tamen aliis se virtutibus, iisque non exiguis, nobis +commendat, quæ non sunt dissimulandæ, ne iniquiores in dijudicando +videamur.</p> + +<hr class = "mid"> + +<div class = "footnote"> + +<p><a name = "notecv2_1" id = "notecv2_1" href = "#tagcv2_1">(1)</a> +Vid. Martial. epigram. infra landata, inprim. XI, 51, et Alex. Rossæi +integer lib. I, Virgilii triumphantis.</p> + +<p><a name = "notecv2_2" id = "notecv2_2" href = "#tagcv2_2">(2)</a> +Hanc laudem ipsi tribuit Voss. de histor. lat. I, 29.</p> + +<p><a name = "notecv2_3" id = "notecv2_3" href = "#tagcv2_3">(3)</a> +Ita judicabat Cellar. in diss. de Silio Italico §. 12 et 13. Confer +Præfat. Lefeb. cujus hæc verba sunt: «Dolebas quidem, eruditissime +Villosoni, et ipse quoque dolebam, angebanturque, quibus non vapida +mens, non obtusi hebetesque animi sensus, poetam consularem, cui +sincerus sermo, superbissimisve non ingrata latinitas; grande, ornatum, +copiosissimum dicendi genus, reconditissima doctrina; qui non, ut +Virgilius, latrones, umbratilesque tantum pugnas, sed heroas totius +orbis maximos, horrendas strages ipsiusque Romæ prope desperatæ et +triumphantis fata digne canit, adhucdum mole errorum premi, obrui... +Ipsum certe non minus amabis, quam Martialis, Pomponius, Jos. Scaliger, +Muretus, Modius, Lernutius, Vossius, Heinsius, Huetius, Gronovius, +Cellarius, Crusius; quibus non minimus accedit Cl. <i>Brotier</i>, cui +Silius in deliciis. Quales autem, quantique in literis hi athletæ! quid +contra tam insignes viros effutiet barbara hæc nostri ævi nasutorum +trossulorum caterva, cui nil, nisi sua futilis levitas, risusque +Sardonius, placere potuerit? Cum talibus ne sit tibi, ne sit mihi +amplius bellum. Sinamus nugas blatiant blaterones, quibus indulgentior +Plinius arborem suspendio eligendam permittebat. Ridebat quippe vir +maximus, quum invidia secretis cuniculis vitalia petere, fodicare, suove +livoris veneno optima quæque inficere intendebat.» En cor Xenodoti! +jecur Cratetis! Conf. etiam Rapini, <i>Réflexions sur la poétique</i> +p.m. 177, et, qui in Fabric. bibl. lat. T. II, pag. 173, laudantur, +Gundling. in Gundlingianis P. XII, c. 1, p. 104 sqq. +Nic. Antonius Bibl. vet. Hisp. I, 18, aliique.</p> + +<p><a name = "notecv2_4" id = "notecv2_4" href = "#tagcv2_4">(4)</a> +Cf. Fabric. Bibl. lat. l.c.</p> + +<p><a name = "notecv2_5" id = "notecv2_5" href = "#tagcv2_5">(5)</a> +Vid. Vossius in loco laudato.</p> + +<p><a name = "notecv2_6" id = "notecv2_6" href = "#tagcv2_6">(6)</a> +Hæc sunt verba Vulpii in Notis ad Catull. p. 113, quæ jam excitata +reperies in Fabric. Bibliotheca latina, loco citato.</p> + +<p><a name = "notecv2_7" id = "notecv2_7" href = "#tagcv2_7">(7)</a> +Poet. c. 7. T. II, p.m. 796.</p> + +<p><a name = "notecv2_8" id = "notecv2_8" href = "#tagcv2_8">(8)</a> +Vid. Scalig. Poet. VI, 6, p.m. 841; Barth. Adv. VIII, 3, extr. X, 24, +pr. XIII, 7, p. 723; XXXIII, 3, 4. <i>Essais de critique sur la +littérature ancienne et moderne, par M. Clément</i>. T. I, +c. 1.</p> + +<p><a name = "notecv2_9" id = "notecv2_9" href = "#tagcv2_9">(9)</a> +De Lucano, præter alios, vid. Petron. Sat. p.m. 213; Scalig. Epist. 3, +et Poet. loc. citat. Burmanni Præfat. ad Lucan. et Val. Flacc. <i>La +Pharsale de Lucain, traduite par M. Marmontel</i>; Ill. Meiners +<i>Grundriss der Theorie und Gesch. der schönen Wissensch.</i> +p. 64 sq. et Celeberrimum Meusel, Diss. de Lucani Pharsalia, +Hal. 1767. Quos libros, ad similem causam spectantes, contulisse neminem +pœnitebit.</p> + +<p><a name = "notecv2_10" id = "notecv2_10" href = "#tagcv2_10">(10)</a> +Conf. Ill. Meusel l.c.</p> + +<p><a name = "notecv2_11" id = "notecv2_11" href = "#tagcv2_11">(11)</a> +Vid. Casaub. ad Theophrast. Char. 5, et Ill. Wolf. Proleg. ad Demosth. +orat. Lept. p. 34 sq. ubi monet, triplex fere declamationem +genus fuisse, quum alii Rhetores se in fictis argumentis et quæstionibus +infinitis exercerent, alii veras sibi res et causas sumerent, ex memoria +antiquitatis plerumque petitas; quibus postea successerit nova Rhetorum +natio, quæ non satis habens, discipulos ad universam imitationem veterum +informare, auderet etiam ipsa argumenta, quæ ab illis celebritatem +adcepissent, in certamen quoddam proponere. Vid. Epp. Pithœi et Ærodii +ad Quintil. Declamat. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv2_12" id = "notecv2_12" href = "#tagcv2_12">(12)</a> +Ill. Heyne T. III, p. 4, edit. Virgil. prior. «In Æneide, +<i>inquit</i>, sunt passim notata a nobis nonnulla, in primis in deorum +ministeriis, parum subtiliter digesta, alia inprimis in sermonibus, +rhetorum argutiis inquinata, quæ displicere possunt: sed hæc profecto, +quæ nostri ævi critici reprehendenda putarunt, ista ætate vix in +vituperium venerunt.» Vide quoque Virg. nost. edit. T. III, +p. 256. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv2_13" id = "notecv2_13" href = "#tagcv2_13">(13)</a> +Vid. Gell. XVII, 21; Voss. de hist. lat. I, 2.</p> + +<p><a name = "notecv2_14" id = "notecv2_14" href = "#tagcv2_14">(14)</a> +Gell. III, 11; Macrob. I, 7; Priscian. lib. VI.</p> + +<p><a name = "notecv2_15" id = "notecv2_15" href = "#tagcv2_15">(15)</a> +Macrob. VI, 1.</p> + +<p><a name = "notecv2_16" id = "notecv2_16" href = "#tagcv2_16">(16)</a> +Gell. XVII, 21; Sueton. de III. Gram. c. 2.</p> + +<p><a name = "notecv2_17" id = "notecv2_17" href = "#tagcv2_17">(17)</a> +Priscian. lib. II.</p> + +<p><a name = "notecv2_18" id = "notecv2_18" href = "#tagcv2_18">(18)</a> +Macrob. VI, 3 et 5. Festus, voce <i>Tesca</i> et Serv. ad Virgil. Æn. +XII, 121.</p> + +<p><a name = "notecv2_19" id = "notecv2_19" href = "#tagcv2_19">(19)</a> +Quintil. X, 1.</p> + +<p><a name = "notecv2_20" id = "notecv2_20" href = "#tagcv2_20">(20)</a> +Vid. Ovid. ex Ponto IV, <span class = "smallcaps">xvi</span>, 5; Senec. +de Ben. VI, 3; Crinitus de poetis III, 52, et Voss. de hist. lat. I, +<span class = "smallcaps">xvi</span>, 21.</p> + +<p><a name = "notecv2_21" id = "notecv2_21" href = "#tagcv2_21">(21)</a> +Vid. nost. Ovid. ex Ponto IV, <span class = "smallcaps">xvi</span>, 23, +vol. VII, pag. 479. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv2_22" id = "notecv2_22" href = "#tagcv2_22">(22)</a> +In Disquisit. de carm. Siliano supra <a href = +"#cv1_ernesti">p. 414</a>.</p> + +<p><a name = "notecv2_23" id = "notecv2_23" href = "#tagcv2_23">(23)</a> +In <i>d. Grundriss der Theorie und Gesch. der schönen Wissensch.</i> +p. 65: «Lucan nahm freylich weder ein erdichtetes Süjet, noch +entlehnte er es aus dem entferntesten Alterthum; er verfuhr aber nichts +desto weniger, wie Homer und noch mehr Ossian gethan haben. Er wählte +nemlich einen Gegenstand, der seinem ganzen Volk allgemein bekannt, und +auch interessant war, und der auch die späteste Nachwelt auf das +lebhasteste interessiren wird.» Et pag. 59. «Fiction ist so wenig zum +Süjet eines epischen Gedichts nothwendig, dass ein Süjet der Regel nach +um desto mehr an innerm Werth verliert, je mehr es Erdichtung nothwendig +macht... Es muss nur durchgehends Interesse und Action haben.» Cujus +loci hic est sensus: «Etenim neque fictum neque ex remota prorsus +antiquitate petitum argumentum sibi sumsit Lucanus, sed tamen egit eadem +fere ratione qua Homerus et magis etiam Ossianus egerunt. Elegit +materiam quam tractaret et uberrimam, et civium suorum omnium sermone +celebratam, et quæ sempiternis sæculorum ætatibus continuo +celebrabitur.» Et p. 59: «Commentitiæ fictæque fabulæ tantum abest +ut necessariæ sint ad argumentum poematis epici constituendum, ut e +contrario argumentum, quo magis fictionibus egeat, eo minus ad +tractationem poeticam aptum esse videatur. Modo commoveatur animus: modo +ad exitum quasi rapiatur: satisfactum erit lectori.» Cui sententiæ +libenter et ego subscribo. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv2_24" id = "notecv2_24" href = "#tagcv2_24">(24)</a> +Vid. Gell. XII, 5.</p> + +<p><a name = "notecv2_25" id = "notecv2_25" href = "#tagcv2_25">(25)</a> +Conf. Martial. V, 10, et Vitruv. IX, 3.</p> + +<p><a name = "notecv2_26" id = "notecv2_26" href = "#tagcv2_26">(26)</a> +Vid. Dionys. Halic. I, 6, et VII, pag. 415. Fabii fidem, nimis inminutam +a Polyb. I, 14, 58, III, 9, defendit Ernesti in prolusione, Opusculis +ejus philol. crit. p. 102 seqq. inserta.</p> + +<p><a name = "notecv2_27" id = "notecv2_27" href = "#tagcv2_27">(27)</a> +Vid. Nostr. Ovid. ex Ponto IV, <span class = "smallcaps">xvi</span>, 23, +vol. VII, pag. 479. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv2_28" id = "notecv2_28" href = "#tagcv2_28">(28)</a> +Ap. Phot. Biblioth. c. 224.</p> + +<p><a name = "notecv2_29" id = "notecv2_29" href = "#tagcv2_29">(29)</a> +Cf. Polyb. III, et al. passim.</p> + +<p><a name = "notecv2_30" id = "notecv2_30" href = "#tagcv2_30">(30)</a> +De divinat. I, 24.</p> + +<p><a name = "notecv2_31" id = "notecv2_31" href = "#tagcv2_31">(31)</a> +Vit. Hannib. cap. 13; Sosili mentionem fecere etiam Diodor. XXVI, et +Polyb. III. Sileni vero Liv. XXVI, 49 et alii, quos laudat Voss. de +hist. Græc. lib. III, p. 189.</p> + +<p><a name = "notecv2_32" id = "notecv2_32" href = "#tagcv2_32">(32)</a> +Liv. VII, 3; XXI, 38.</p> + +<p><a name = "notecv2_33" id = "notecv2_33" href = "#tagcv2_33">(33)</a> +Vid. Dionys. Hal. loca, <a href = "#notecv2_26">pag. 422, <ins class = +"correction" title = "hic 26">not. 1</ins></a> citata.</p> + +<p><a name = "notecv2_34" id = "notecv2_34" href = "#tagcv2_34">(34)</a> +Vid. Liv. XXI, 38; XXVI 23, 28; XXVII, 7, 29.</p> + +<p><a name = "notecv2_35" id = "notecv2_35" href = "#tagcv2_35">(35)</a> +Vid. Voss. de histor. lat. I, 4, et Pigh. Annal. ad a. <span class = +"smallroman">CCCCXXXIV</span>.</p> + +<p><a name = "notecv2_36" id = "notecv2_36" href = "#tagcv2_36">(36)</a> +Vid. Cicer. Or. II, 12, et de Legg. I, 2.</p> + +<p><a name = "notecv2_37" id = "notecv2_37" href = "#tagcv2_37">(37)</a> +Vid. Val. Max. I, <span class = "smallcaps">vii</span>, 6, et Cic. de +divinat. I, 24.</p> + +<p><a name = "notecv2_38" id = "notecv2_38" href = "#tagcv2_38">(38)</a> +Voss. de hist. lat. I, 18, p. 83.</p> + +<p><a name = "notecv2_39" id = "notecv2_39" href = "#tagcv2_39">(39)</a> +Vid. Tac. Ann. I, 8, 13, 76, 79; VI, 5, 7, 27, 47, 48, et Hist. +II, 65.</p> + +<p><a name = "notecv2_40" id = "notecv2_40" href = "#tagcv2_40">(40)</a> +Cf. inpr. Senec. Ep. <span class = "smallroman">CXIV</span>.</p> + +<p><a name = "notecv2_41" id = "notecv2_41" href = "#tagcv2_41">(41)</a> +Vid. Sil. <a href = "bookIII.html#line3_669">III, 669</a> seqq. +<a href = "bookXV.html#line15_340">XV, 340</a>; +<a href = "bookXVI.html#line16_552">XVI, 552</a> al.</p> + +<p><a name = "notecv2_42" id = "notecv2_42" href = "#tagcv2_42">(42)</a> +Cf. lib. <a href = "bookXIV.html#line14_176">XIV, 176</a>; +<a href = "bookXV.html#line15_78">XV, 78</a> sqq.</p> + +<p><a name = "notecv2_43" id = "notecv2_43" href = "#tagcv2_43">(43)</a> +Vid. lib. <a href = "bookVII.html#line7_173">VII, 173</a> seqq. +<a href = "bookVIII.html#line8_28">VIII, 28... 201</a>.</p> + +<p><a name = "notecv2_44" id = "notecv2_44" href = "#tagcv2_44">(44)</a> +Cf. lib. <a href = "bookII.html#line2_58">II, 58</a> seq. +<a href = "bookIX.html#line9_247">IX, 247, 251</a>; +<a href = "bookXIV.html#line14_354">XIV, 354</a> sq. +<a href = "bookXIV.html#line14_412">412</a> sq. +<a href = "bookXIV.html#line14_453">453</a> sq. +<a href = "bookXIV.html#line14_487">487, 491</a>, +<a href = "bookXIV.html#line14_520">520</a>, +<a href = "bookXIV.html#line14_539">539</a> seq. +<a href = "bookXIV.html#line14_548">548</a> seq. +<a href = "bookXVII.html#line17_212">XVII, 212</a> sq.</p> + +<p><a name = "notecv2_45" id = "notecv2_45" href = "#tagcv2_45">(45)</a> +Verbi causa, lib. <a href = "bookXV.html#line15_101">XV, 101 sq.</a></p> + +<p><a name = "notecv2_46" id = "notecv2_46" href = "#tagcv2_46">(46)</a> +Vid. lib. <a href = "bookIV.html#line4_563">IV, 563... 699</a>; +<a href = "bookV.html#line5_118">V, 118</a> sqq. +<a href = "bookV.html#line5_395">395</a> sq. +<a href = "bookVII.html#line7_289">VII, 289</a> seq. +<a href = "bookIX.html#line9_282">IX, 282, 287</a> sq. +<a href = "bookIX.html#line9_538">538</a> sq. +<a href = "bookX.html#line10_256">X, 256</a>; +<a href = "bookXII.html#line12_605">XII, 605</a>; +<a href = "bookXIII.html#line13_404">XIII, 404</a> seq. +<a href = "bookXIII.html#line13_434">434, 442</a> seq. +<a href = "bookXIII.html#line13_693">693</a>; +<a href = "bookXVI.html#line16_361">XVI, 361</a> sq. +<a href = "bookXVI.html#line16_421">421</a> al. In locis quoque ex +Marone expressis, sæpe Homerum, huic præeuntem, simul ante oculos +habuisse videtur.</p> + +<p><a name = "notecv2_47" id = "notecv2_47" href = "#tagcv2_47">(47)</a> +Lib. <a href = "bookVII.html#line7_219">VII, 219</a> sq. et al.</p> + +<p><a name = "notecv2_48" id = "notecv2_48" href = "#tagcv2_48">(48)</a> +De Junone vid. Virg. Æn. I, 12... 33, et Selden. de Diis Syris Synt. II, +12, de Venere Lucret. I, pr. et alios.</p> + +</div> + + +<hr class = "tiny"> + +<h4><a name = "comm_3" id = "comm_3">SECTIO III.</a></h4> + +<h5 class = "ital"> +De præstantia carminis Siliani, et de utilitate ex eo capienda.</h5> + +<p><span class = "smallcaps">Non</span> defuisse, qui de carmine nostro +nimis humiliter sentirent, jam supra monui Sect. II pr. Eorum tamen +judicia minus me movent, quam Ill. Ernesti, qui non modo in +disquisitione de carmine Siliano, sed per totum etiam commentarium, tam +severum se vehementemque in Silium præbuit, ut admodum pauca sint, quæ +ipsi placeant, utque mireris, quid causæ fuerit, quare Vir doctissimus +ad edendum illustrandumque poetam, de quo tam abjecte contemtimque +judicaret, animum adjecerit, nec potius operam, in eo consumtam, +ingeniique aciem ad alium scriptorem transtulerit. Ego quidem non is +sum, qui non sæpe poetam propter nimium imitandi studium lapsum esse +diffitear, et in Notis passim monui, quæ reprehensione digna videbantur. +Sed idem ego plura, quæ probes, carmini inesse contendo. De argumenti +delectu, et de ratione, qua illud Silius tractaverit, quid statuendum +censeam, jam supra professus sum. Quod vero ad ipsam quoque Virgilii +aliorumque imitationem, et poeticum ornatum adtinet, poeta magis +excusandus, quam contemtu propterea dignus videtur. Satis enim +confidenter adfirmare ausim, præstantiorem eum poetam futurum +<span class = "pagenum">429</span> +fuisse, si quum prius quam in senectute animum ad poesin adpulisset<a +class = "tag" name = "tagcv3_1" id = "tagcv3_1" href = +"#notecv3_1">(1)</a>, tum feliciori ævo ei nasci contigisset. Quæcumque +in eo vituperari possunt, e seculi vitio traxit, quod verborum +ubertate, et amplificandis, exornandis, augendisque in miracula rebus +maxime delectabatur. Eo justiorem quoque excusationem habet, quum ne +præstantissimi quidem scriptores, Polybius, Maro et alii, orationis +luxuriem Rhetorumque argutias et loquacitatem satis vitaverint. Huc +adcedit, quod miserrima est conditio poetæ, cui ea imitatione exprimenda +sunt, quæ jam alii ante eum tam ornate ac præclare dixerunt, ut a nemine +alio melius dici possint; quique in nullas fere rerum ideas, imagines et +sententias, in nulla phantasmata et dicta incidere potest, quæ non +magnus aliquis poeta dudum occupaverit<a class = "tag" name = "tagcv3_2" +id = "tagcv3_2" href = "#notecv3_2">(2)</a>. Ipsa denique vitia, quæ +carmini insunt, non obstant, quo minus illud pluris æstimandum sit, quam +permulta alia antiquitatis nostrique ævi scripta, quæ subinde prelo +excuduntur, et in manibus hominum versantur. Poeta enim pluribus ea +virtutibus compensavit: quidni itaque in his adquiescas?</p> + +<p>In carmine Siliano tot loca præclara, elegantia, ingeniosa et +sublimia, tot melioris venæ vestigia reperiuntur, ut plurimum superent +ea, quæ vituperamus. Elocutio oratioque poetica, si ubertatem verborum, +quæ nec ipsa ubivis displicet, et ea, quæ ipsi ætas adspersit, quæque +admonitu idonei præceptoris facile vitari possunt, exceperis, tersa est, +casta, pura et elegans, prorsusque ad epicam gravitatem et Virgilii +exemplar composita: unde et lectio ejus ad Maronem rectius intelligendum +plurimum conferre potest<a class = "tag" name = "tagcv3_3" id = +"tagcv3_3" href = "#notecv3_3">(3)</a>. Narratio autem, si non in +singulis +<span class = "pagenum">430</span> +partibus, universe tamen, majore non modo sermonis latini elegantia, sed +etiam perspicuitate, ordine et nexu se commendat, quam tali ætate, et in +tanta rerum varietate, tantoque imitationis et ornatus studio exspectes. +Conferat aliquis Silium cum Statio, vel Lucano aliisque horum temporum +poetis, neque dubito, quin eum his anteferendum censeat. Carmen ejus +abundat pulcherrimis locis, comparationibus, sententiis, imaginibus, +descriptionibus, quæ ne præstantissimos quidem poetas dedecerent. Multa, +in quibus Homerum et Maronem adumbravit, felici imitatione expressit, +suaviter variavit, novo rerum ornatu, novisque earum phantasmatibus, +formis, generibus, conversionibus sua fecit, nec sine arte ac judicio +vel amplificavit et ornatius extulit, vel, si desperaret, se Virgiliani +Homericique loci præstantiam adsequi et in certamen quasi cum iis +descendere posse, contraxit. Varios adfectus passim egregie expressit; +et Deorum ministeria sæpe feliciter adhibuit. Characteres singularum +personarum non male tuetur, orationumque fingendarum probus est artifex. +Quæ omnia, cum varietate non minus quam jucunditate rerum conjuncta, +lectorum animos mirifice delectant. Quo adcedit, quod, si verum est, de +quo vix dubitare possis, Silium ex antiquioribus poetis historicisque, +qui bellum Punicum II exposuerunt, non pauca hausisse, adeoque multa in +eo vestigia deperditorum antiquitatis monimentorum superesse, id quoque +plurimum ad carmen ejus commendandum facit.</p> + +<p>Sed aliæ sunt utilitates, quas literarum inprimis elegantiorum +humanitatisque studiosi ex carmine Siliano capere possunt. Primum enim +juveniles animi maxime tenentur poetarum et historicorum lectione; nec +facile etiam erit, qui negaverit, eam in juventutis institutione +reliquorum scriptorum interpretationi anteferendam esse, quum non modo +ad ingenium doctrina excolendum, ad judicium acuendum, ad sensum pulchri +atque honesti alendum, et ad mentes admiratione ac voluptate +perfundendas, sed etiam ad rerum magnarum amorem inspirandum, animosque +paulatim ad eas virtutes, quarum illustria exempla passim consignata +reperiunt, conformandos, +<span class = "pagenum">431</span> +maximam omnino vim habeat. Silius autem historiæ Romanæ partem, et +quidem eam, qua non alia rerum gestarum multitudine, varietate et +magnitudine insignior exstat, in carminis formam deflectere, et ita +sensus, quos jam nuda et simplex rerum narratio excitare poterat, epicæ +poeseos artificiis, picturis, vi et gravitate augere conatus est, nec +minus poetæ, quam historici partes egit. Deinde nullum nec memorabilium +rerum, in bello Punico quum primo, tum maxime secundo gestarum, nec +ornatus poetici genus prætermisit; et carmen suum infinitæ fere +lectionis copiis et quadam incredibili varietate rerum, ex antiqua +historia, geographia et mythologia depromtarum, distinxit. Quis itaque +dubitet, quin, si non viri, omni eruditionis genere instructi, certe +juvenes ex lectione doctissimi poetæ, si recte et cum judicio +instituatur, multarum utilissimarumque rerum cognitionem haurire +possint? «Est et aliud, ut Cellarii verbis utar<a class = "tag" name = +"tagcv3_4" id = "tagcv3_4" href = "#notecv3_4">(4)</a>, quo Silius +cæteros poetas fere omnes antecellit, locorum, gentium, antiquitatum tam +illustris explicatio, ut nisi ille fuisset, multa sane in geographia, et +in rerum et antiquitatum historicis obscura nobis et incognita essent. +Sane Italiam, Siciliam, Africam, Hispaniam et alias regiones tam +distincte, tam illuminate in singulis partibus ante oculos proponit, ut +neque id clavius possint, quibus unicum hoc studium ac labor est, ut +orbis terrarum descriptionem exhibeant<a class = "tag" name = "tagcv3_5" +id = "tagcv3_5" href = "#notecv3_5">(5)</a>.» Jam vero hæc geographica +æque ac historica, a poeta versibus comprehensa, multo magis et +tenebunt delectabuntque juvenum animos, et diutius in memoria eorum +hærebunt, quam si ea ex geographico aliquo historicoque libro, tenuiter +scripto, perceperint, vel magistrum ea tradentem et explicantem +audiverint.</p> + +<p>Sed longe maxima utilitas, quæ ad juvenilem ætatem e carminis nostri +lectione redundat, eo continetur, quod plurimum conferre potest ad +formandum acuendumque judicium, si duce magistro instituatur, qui satis +ingenio valeat ad bona a malis præclara et sublimia a tenuibus et +languidis discernenda. Quum itaque Silius totam fere carminis materiem e +Livio, ornatumque tantum non omnem e Virgilio petierit; auctor sim, ut +juvenes in ejus lectione hos ipsos, quorum vestigia ubivis persecutus +est, semper ad manus habeant. Livii comparatio eos docebit, quantum +inter historicam et poeticam +<span class = "pagenum">432</span> +rerum narrationem intersit, quique utriusque sunt termini, colores ac +modi. Quod si vero Maronem, quoties adumbratur, contulerint cum nostro +poeta, discent naturalem simplicitatem epicamque vim ac dignitatem ab +argutiis atque inani verborum tumore et ubertate distinguere. Dici vix +potest, quanti sit momenti ad judicium ingeniumque fingendum, et ad +veram linguæ alicujus poeticique potissimum sermonis indolem rite +percipiendam plurium, et diversæ ætatis, scriptorum comparatio. Quam ob +causam omnia Livii et Virgilii loca, quæ Silius ante oculos habuit et +imitatione expressit, diligentius a me, quam a quoquam reliquorum +editorum, adnotata videbis. Ea tamen plerumque simpliciter tantum +laudavi, non interposito judicio meo, nec ipsis Livii Maronisque verbis +adscriptis. Nam non modo hi scriptores omnium manibus teruntur, +cavendumque erat, ne præter necessitatem ad nimis magnam molem liber +excresceret; sed etiam ea, quæ in hac comparatione opportune moneri +poterant, juvenum, et, qui horum lectionem moderantur, magistrorum +judicio relinquere, quam ipse occupare malui, quippe qui usu didici, +quantum hæc exercitatio ad intelligentiam non minus et sagacitatem, quam +ad industriam juventutis acuendam valeat.</p> + +<hr class = "mid"> + +<div class = "footnote"> + +<p><a name = "notecv3_1" id = "notecv3_1" href = "#tagcv3_1">(1)</a> +Vossius de histor. lat. I, 29: «Illud etiam, inquit, cogitare nos +oportet, non a prima se adolescentia huic studio dedisse, sed jam annis +gravem atque ætate languescentem: ita ut difficile omnino foret, tum +demum discere, quo pacto liber præcipitandus sit spiritus, sic ut +quodammodo furenti animo vaticinari videaris.»</p> + +<p><a name = "notecv3_2" id = "notecv3_2" href = "#tagcv3_2">(2)</a> +Conf. III. Wolf. ad Demosth. orat. adv. Leptinem, Proleg. pag. +38... 40.</p> + +<p><a name = "notecv3_3" id = "notecv3_3" href = "#tagcv3_3">(3)</a> +Cel. Heyne in Præf. ad Virg. T. I, p. 23, edit. nost. hæc +optat: «Omnino velim mihi aliquem dari, qui a Silii Italici, Valerii +Flacci, Statii et Lucani, Ausoniique et Claudiani lectione recens +studium suum ad Virgilium convertat! non ut ille loca similia et +parallela inani ac vana ambitione congerat; verum poetæ illi, quos ad +Virgilium se composuisse totos manifestum est, dum non modo in carminum +ratione et ordine, verum in ipsa quoque elocutione, in singulis versibus +ac verbis, exprimere eum laborant, sæpe interpretationem locorum +Virgilianorum suppeditant.» His adjicio verba Vossii de hist. lat. I, +29, p. 144: «Non plane Silio adulatur Martialis, quum os ei tribuit +magnum facundumque. Quod si de puritate etiam, sermonisque Romani +castimonia certare lubeat; nulli illorum cedat, quos ea, vel proxima, +vidit æstas.»</p> + +<p><a name = "notecv3_4" id = "notecv3_4" href = "#tagcv3_4">(4)</a> +In Diss. de Silio. Ital. §. 13.</p> + +<p><a name = "notecv3_5" id = "notecv3_5" href = "#tagcv3_5">(5)</a> +Huc spectant inpr. lib. <a href = "bookIII.html#line3_222">III, 222... +405</a>, et <a href = "bookVIII.html#line8_356">VIII, 356... +616</a>.</p> + +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<h4><a name = "comm_4" id = "comm_4">SECTIO IV.</a></h4> + +<h5 class = "ital"> +Historia literaria carminis Siliani, et recensus Codicum MSS.</h5> + +<p>His universe de poeta nostro ejusque carmine præmissis, proximum est, +ut quum de opera meritisque eorum, qui ante me ad Silium edendum +adcesserunt, tum de Codicibus ejus MSS. paucis exponam. Quum vero +Drakenborch. quantum ipse, et qui ante eum in poeta recensendo +elaboraverunt, ad eum vel intelligendum, vel emendandum contulerint, +quasque adhuc membranas excusserint, jam in Præfatione editionis suæ +satis luculenter tradiderit; ejus verba liceat nunc mea facere, refectis +tamen nonnullis, quæ repetere nihil adtinet, et notis aliqnot +adspersis.</p> + + +<h5 class = "extended"><a name = "praef_drak" id = "praef_drak"> +PRÆFATIO DRAKENBORCHII.</a></h5> + +<p>Mortuo et rebus humanis erepto Silio, sive id temporum, in fœdam +barbariem ruentium inertia ac pessimo studiorum contemtu, sive quo alio +casu adcidisse dicendum sit, unicus, quem nobis reliquit, ingenii fetus +duriore fortuna conflictatus, +<span class = "pagenum">433</span> +et oblivione ac silentio tantum non sepultus esse videtur. Si enim solum +Sidonium Apollinarem excipiamus, a tempore Plinii ac Martialis per +tredecim ferme secula nullus fuit, qui ejus vel verbo meminisse +reperiatur. Quin insuper constanti adeo fama et existimatione hominum +seculo <span class = "smallroman">XIV</span> volvente periisse +credebatur, ut Franciscus Petrarcha, primus ille humaniorum literarum +instaurator, damnum, quod Silii poema amittendo studia nostra fecisse +existimabantur, resarcire cupiens, opus, cui <i>Africæ</i> nomen dedit, +et quo belli Punici secundi historiam versibus complexus est, +composuerit: quod minime facturus fuisse videtur, si poetæ nostri +laborem alibi locorum delitescentem superesse suspicari potuisset<a +class = "tag" name = "tagcv4_1" id = "tagcv4_1" href = +"#notecv4_1">(1)</a>. Depulsis tandem aut fugientibus, quæ orbi universo +obfusæ fuerant, ignorantiæ tenebris, et felici auspicio renascentibus +omnis generis studiis, quum monachalium bibliothecarum horridas latebras +studiose excuterent viri eruditi, etiam Silius cum infinitis aliis +prisci ævi scriptoribus ex squalido situ et pulvere protractus, et in +lucem vindicatus est. Ne vero varias doctorum opiniones de auctore, loco +et tempore, quo Silius repertus est, memorando patientia lectoris nimium +abutar, dicam verisimillimum mihi videri, Punica hæc inventa fuisse per +Poggium Florentinum prope Constantiam in monasterio Sancti Galli tempore +concilii Constantiensis. Certe Poggium Silii inventorem esse agnoscit +Hugolinus, seu Ugolinus Verinus, qui non longe post hæc tempora vixit, +et scriptis inclaruit, lib. II de Viris Illustr. urbis Florent. ubi +Poggium sic commendat:</p> + +<div class = "verse"> +<p>Quin etiam sollers Germanis eruit antris</p> +<p>In Latium altiloqui divina volumina Sili.</p> +</div> + +<span class = "pagenum">434</span> +<p>Etiam Guarinus Veronensis, sive Franciscus Barbarus, sive alius quis +eo tempore, in epistola, qua Poggio Quintiliani inventionem gratulatur, +quam nuper ex bibliotheca Paullina Lipsiensi publici juris fecit Jo. +<i>Gottlieb Krause</i>, ejusdem bibliothecæ præfectus, in vernacula +librorum historia P. I, p. 46<a class = "tag" name = +"tagcv4_2" id = "tagcv4_2" href = "#notecv4_2">(2)</a>: «Tu +Tertullianum, tu M. Fabium Quintilianum, tu Q. Asconium +Pedianum, tu Lucretium, SILIUM ITALICUM, Marcellinum, tu Manilium +astronomum, L. Septim. Valerium Flaccum, tu Caprum, Eutychium, +Probum, grammaticos, tu complures alios, BARTHOLOMÆO <span class = +"smallroman">COLLEGA TUO ADJUTORE</span>, vel fato functos vita donasti, +vel longo, ut aiunt, postliminio in Latium reduxisti.» Idem denique +testatur ipse Poggius in orat. in funere Nicolai Nicoli, «Quod autem +egregiam laudem meretur, summam operam curamque adhibuit ad +pervestigandos auctores, qui culpa temporum perierant. Qua in re vere +possumus dicere, omnes libros fere, qui noviter tum ab aliis reperti +sunt, tum a me ipso, qui integrum Quintilianum, Ciceronis nostri +orationes, SILIUM ITALICUM, Nonium Marcellum, Lucretii partem, +permultosque præterea e Germanorum Gallorumque ergastulis mea diligentia +eripui, atque in lucem extuli, Nicolai hujus suasu, impulsu, +cohortatione, et pæne verborum molestia esse literis Latinis +restitutos.» Locum vero et tempus, quo Silius ex squalidi carceris +horrore ereptus est, memorat Marsus ad Silii <a href = +"bookVIII.html#line8_125">lib. VIII, v. 125</a>: «Hic plurima Silii +carmina desiderantur illius incuria, qui hoc opus exscripsit <i>apud +Constantiam</i>, urbem Galliæ, ubi hoc poema jam amissum a <span class = +"smallcaps">Poggio</span>, viro id ætatis literatissimo, repertum fuit +<i>tempore divi Nicolai</i> Pontificis Maximi: cujus felicissimi +pontificatus auspiciis Latina lingua, quæ Vandalum Gothicumque sapiebat, +proprium decus resumere cœpit.» Quamvis autem auctorem et locum recte +designaverit Marsus, in definiendo tamen tempore erravit. Quum enim +Lilius Gyraldus in dial. IV, de Poetar. Historia scribat, Silii Punicum +bellum «eo tempore, quo Christianorum procerum conventus, quod +<i>Concilium</i> nostri, Græci Σύνοδον vocant, in Germania haberetur, +<i>in quapiam ibi turri</i> fuisse repertum, literis admodum obsoletis +et pervetustis, et cum eo una cariosos quosdam aliorum scriptorum +libros,» dubitandum minime puto, quin inventus sit Silius tempore +concilii Constantiensis, quod habitum est anno post Christum natum <span +class = "smallroman">CIↃCCCCXV</span> et sequentibus, Johanne XXIV et +Martino V Pontificibus Romanis; eodem nempe loco et tempore, +<span class = "pagenum">435</span> +quo etiam Quintilianus, quem male alii in salsamentarii taberna repertum +tradunt. Asconius Pedianus, et Valerii Flacci Argonauticon priores +libri, quos Gyraldus per <i>cariosos aliorum scriptorum libros</i> +designat, inventi sunt. Paribus enim verbis Poggius ipse locum, unde hos +codices extraxit, describit in epistola ad Guarinum Veronensem, cujus +partem olim Mabill. ac Menag. ediderunt<a class = "tag" name = +"tagcv4_3" id = "tagcv4_3" href = "#notecv4_3">(3)</a>, sed quam +integram nuper vulgavit supra laudatus <i>Krause</i> dicto loco, «Est +autem monasterium Sancti Galli prope urbem hanc (scil. Constantiam) +millia passuum XX. Itaque nonnulli animi laxandi et simul perquirendorum +librorum, quorum magnus numerus esse dicebatur, gratia eo perreximus. +Ibi inter confertissimam librorum copiam, quos longum esset recensere, +Quintilianum comperimus adhuc salvum et incolumem, plenum tamen situ et +pulvere squalentem. Erant enim <i>non in bibliotheca</i> libri illi, ut +eorum dignitas postulabat, <i>sed in teterrimo quodam et obscuro +carcere, fundo scilicet unius turris</i>, quo ne capital. quidem rei +damnati retruderentur, etc. Reperimus præterea libros tres primos et +dimidiatum quarti C. Valerii Flacci Argonauticon, et expositiones, +tamquam thema quoddam, super octo Ciceronis orationibus Q. Asconii +Pediani, eloquentissimi viri, de quibus ipse meminit Quintilianus. Hæc +mea manu transcripsi, et quidem velociter, ut ea mitterem ad Leonardum +Aretinum, et Nicolaum Florentinum.» Scripta autem est hæc epistola +<i>Constantiæ XVII Kal. Jan. anno Christi</i> <span class = +"smallroman">CIↃCCCCXVII</span>: altera vero, quæ Guarino Veronensi +tribuitur, et Silium jam inventum dicit, cujusque particulam supra +laudavimus, <i>Venetiis pridie Nonas Julias anno Christi</i> <span class += "smallroman">CIↃCCCCXVII</span>. At Nicolaus V, cujus pontificatu +Marsus Silium repertum tradit, ab anno Christi <span class = +"smallroman">CIↃCCCCXLVII</span> ad annum <span class = +"smallroman">CIↃCCCCLV</span> ecclesiæ Romanæ præfuit. Insuper Leonardus +Aretinus ac Nicolaus Florentinus, seu Nicolaus Nicolus, ad quos se +libros recens inventos misisse Poggius scribit, primus anno <span class += "smallroman">CIↃCCCCXLIII</span> e vita excessit, alter anno <span +class = "smallroman">CIↃCCCCXXX</span>, si Vossio fides habenda, lib. +III de Histor. latin. cap. V et VI, in quo posteriore tamen error +typographicus irrepsisse videtur, quum ipse dicat, exstare Philelfi ad +Nicolaum Nicolum epistolam +<span class = "pagenum">436</span> +(ea est lib. II, epist. 18), anno <span class = +"smallroman">MCCCCXXXVIII</span> (lege <span class = +"smallroman">MCCCCXXXIII</span>) scriptam. Non diu tamen post eum annum +superfuisse ex ipsa eadem epistola patet, in qua <i>vir decrepitus</i> +vocatur, quum mortuus fuisse dicatur anno ætatis <span class = +"smallroman">LXXIII</span>. Quidquid sit, ex ipsa Poggii orat, in funere +Nicolai Nicoli, pag. 103 constat, mortuum esse Nicolum vivente adhuc +Leonardo Aretino aliisque, quos verborum suorum testes laudat. +Bartholomæus autem, quo <i>collega et adjutore</i> Silium inventum dicit +Guarinus Veronensis in sæpius memorata epistola, amicus Poggii fuit, in +cujus scriptis sæpius memoratur, nunc sub nomine <i>Bartholomæi de monte +Polliciano</i>, nunc <i>de monte Peliciano</i>, nunc denique <i>de monte +Puliciano</i>; neque alius est ab illo, quem Silii codicem, unde reliqua +ejus poetæ per Italiam exemplaria descripta sunt, possedisse cognovimus +ex Franc. Filelfo, lib. XVI, epist. 14: «Velim, quam diligentissime +odoreris, apud quem hospitetur ille codex Silii Italici poetæ, quem +Antonii Barbadori pater, quo tempore in monte Publiciano præturam +gessit, ex bonis illis Bartholomæi venatus est, quem Martinus Pontifex +Maximus primum secretarium habuit. Nam codices omnes, quotquot illo +exemplari exscripti sunt, depravatos corruptosque invenio.» Per Poggium +itaque hoc modo vitæ et luci restitutus Silius a doctis magno applausu +exceptus, et jam sub ipsis inventæ artis typographicæ initiis sæpius +Romæ, Parmæ ac Mediolani excusus est. Sed quum partim librariorum +scribarum imperitia, partim operarum atque editorum negligentia +deformatus adeo ac corruptus circumferretur, ut a nemine fere agnosci, +aut cum fructu legi posset, in eo emendando atque interpretando certatim +operam posuerunt viri illorum temporum eruditi. Primi autem, quos in hoc +stadio decurrisse accepimus, fuerunt <i>Petrus Montopolita</i>, +<i>Pomponius</i>, et <i>Dominicus de Caldariis</i>, sive, ut dici +maluit, <i>Domitius Calderinus</i>, quorum memoria apud Petrum Marsum in +Præfat. in Silium ad Illustr. Principem Virginium Ursinum exstat. +Calderini autem commentarios Silianos memorat etiam Sabellicus in dial. +de linguæ Lat. reparat. et ipse Calderinus in Præfat. ad Martial. Sed +eorum labores lucem vidisse non videntur. His successit <i>Petrus +Marsus</i>, Pomponii et Calderini discipulus, qui Silium commentariis +illustratum edidit. Verum quum non corruptos solum et pessimæ notæ +codices, qui vulgo exstabant, secutus fuerit, sed ipse etiam priora +menda novo errorum cumulo adauxerit, nihil commodi Silium et humaniorum +literarum studiosos ex ejus labore cepisse quisque facile judicare +<span class = "pagenum">437</span> +potest. Post Marsum anno <span class = "smallroman">CIↃIↃIV</span> +poetam nostrum edidit <i>Martinus Herbipolensis</i>, qui singulis libris +argumenta <i>Hermanni Buschii</i> Pasiphili, natione Westphali, addidit. +Ejusdem deinceps Buschii scholia margini editionum Basileensium ac +Parisinæ Colinæi adjecta sunt; quæ, quamvis <i>vice uberis commentarii +esse posse</i> dicantur, raro quidquam bonæ frugis præstant. Martinum +Herbipolensem et Buschium proxime excepit <i>Ambrosius Nicander</i> +Toletanus, qui editioni Juntinæ anni <span class = +"smallroman">CIↃIↃXV</span> præfuit. Magnifice hic in præfatione ad +Laurentium Medicem testatur, Silium «sua arte faberrime politum, et +pervigili cura serenitati pristinæ restitutum ope vetustissimi +exemplaris Roma advecti, atque omnibus maculis detersum defecatumque +esse.» Verum tantum abest, ut splendida hæc dicta factis æquaverit, ut +potius omnia contraria præstitisse dicendus sit. Nulli enim scriptorum, +qui ex miserrimo bonarum artium naufragio elapsi monumenta ingenii ad +nostram memoriam propagarunt, plura ac scelestiora vulnera inflixit aut +fœda priorum temporum barbaries, aut infausta librariorum inscientia, et +audax Criticorum temeritas, quam Silio intulit inconsiderata hujus +hominis mutandi prurigo et insania, ut passim ex adnotationibus nostris +patebit. Utinam igitur imitari maluisset exemplum <i>Damiani</i> +cujusdam <i>Benessæ</i>, quem reprehendit, quod Silium a se emendatum +jactet, quum ex illo, qui vulgo circumferebatur, descripserit! Nam si +ipse etiam id facere in animum induxisset, viri docti operæ et labori in +tot ineptissimarum lectionum monstris exhauriendis, quæ passim invitis +Musis et Apolline tersissimo poetæ obtrusit, parcere potuissent. Per +Nicandri tamen vestigia incedere libuit postea <i>Francisco Asulano</i>, +qui editionis Aldinæ anni <span class = "smallroman">CIↃIↃXXIII</span> +curam habuit; ut editionem Juntinam non vidisse existimandus sit +Barthius, qui ad Statii Thebaid. IV, v. 717, <i>Silium ab Aldo vel ejus +correctore plane perditum</i> dicit, quod de Nicandro meritissime +prædicari potest. In eo tamen a Juntina discessit editio Aldina, quod +initio libri octavi Asulanus ex Jacobi Constantii collectaneis criticis +versus quatuor et octoginta, in Gallia, ut aiunt, repertos, primus +inseruerit. Post hæc tempora, quæ renascentium literarum quasi infantia +quædam aut pueritia censenda sunt, certior clariorque poetæ nostro lux +obfulgere cœpit. Quum enim <i>Ludovicus Carrion</i>, dum bibliothecam +Coloniensem diligentius lustraret, in venerandæ antiquitatis +manuscriptum, hæc Punica continens, quod tempore Caroli Magni exaratum +fuisse opinatur, incidisset, ejus auxilio sparsim +<span class = "pagenum">438</span> +nonnullis locis in Emendationibus suis opem ferre conatus est, ac Silium +nobis multis partibus meliorem dedit<a class = "tag" name = "tagcv4_4" +id = "tagcv4_4" href = "#notecv4_4">(4)</a>. Quum vero idem codex per +Melchiorem Hittorpium Theologum, ac bibliothecæ Coloniensis præfectum, +etiam <i>Francisco Modio</i> innotuisset, integrum is poetam ad eum +recensere instituit: quem quoniam <i>cum Homero et Virgilio collatum, ac +locis innumeris emendatum</i>, ut ipse promisit, aliquando edere in +animo haberet, plerumque veriores modo scripturas, ex Manuscripto +depromtas, in <i>Novantiquis Lectionibus</i> proposuit<a class = "tag" +name = "tagcv4_5" id = "tagcv4_5" href = "#notecv4_5">(5)</a>, et +uberiores earum adsertiones commentario, quem meditabatur, servavit; qui +magno reipublicæ literariæ damno, sive ejus morte, sive quoquo alio casu +interceptus, æternum latebit. Anno deinde <span class = +"smallroman">CIↃIↃC</span> Silium ad fidem ejusdem libri Agrippinatis ac +mentem Modii emendatum edidit <i>Daniel Heinsius</i>, tum pæne adhuc +puer, eique eruditissimas notas addidit, quas ob teneram ætatem, qua eas +conscripsit, <i>Crepundia Siliana</i> vocavit, sed quarum ipsum nec +senem unquam pœnituit. Post Danielem Heinsium memorandus est <i>Claudius +Dausqueius</i> Sanctomarius, Canonicus Tornacensis, qui anno præteriti +seculi quinto et decimo, non octavo et decimo, ut quædam exemplaria +exhibent, solita typographis fraude, Silii Punica non contemnendo +commentario illustravit. Optimam hic operam Silio navare potuisset, nisi +insano Modium et Heinsium carpendi studio ut plurimum in pejora +abreptus, ubique se typothetarum mancipium præstare, et non excusandos +eorum errores patienter ferre ac patrocinio suo probare maluisset, quam +verissimas lectiones ex Codice Coloniensi erutas, cujus ipse etiam +excerpta ab Heriberto Rosweydo accepisse videtur, agnoscere: in quem +gravius dicere abstinebo, quod postumam Modii ac parentis sui famam et +nomen, justissima indignatione inflammatus, passim vindicaverit Nicolaus +Heinsius. Eodem tempore, quo labor ille Dausqueii prodiit, Silio etiam +medicas manus admovit vir infinitæ lectionis <i>Caspar Barthius</i>, qui +per Janum Gruterum excerpta veterum membranarum, quæ Oxonii in Collegii +Reginensis bibliotheca servantur, adeptus, eum omnem variis +Adversariorum libris recensuit<a class = "tag" name = "tagcv4_6" id = +"tagcv4_6" href = "#notecv4_6">(6)</a>. Hic autem Codex, licet non +ubique +<span class = "pagenum">439</span> +tantam, quantam Coloniensis, fidem mereatur, minime tamen negligendus +est; tum quod innumeris locis verissimas Agrippinatium membranarum +lectiones a Modio laudatas egregie firmet, tum inprimis quod integrum +nobis Silium exhibeat, quum manuscriptum Coloniense, a barbara manu +truncatum, dimidio libri sexti decimi et toto ultimo careat. Barthius +vero, qui ceteroquin lumine mentis quam acerrimo præditus erat, dum +Dausqueio, quem poetis enarrandis longe præcellere censebat, ac plures +scriptores illustrasse optabat, contra Modium et Heinsium plus æquo +favet, non raro, ut alter Ixion, pro Junone nubem amplexus est. Haud +longe post Barthium Silii emendationi etiam animum intendere cœpit +<i>Joannes Fredericus Gronovius</i>, qui in Observationibus et aliis +scriptis egregiam lucem difficilioribus ac præ reliquis depositis et +conclamatis locis ingenio et ope vetustissimarum editionum +adfudit.—Ultimus denique nostra memoria Silium anno elapsi seculi +quinto supra nonagesimum Lipsiæ in publicum emisit <i>Cellarius</i>, qui +ex prioribus criticis, Modio, Barthio, Gronovio, Nic. Heinsio, aliisque, +quæ præcipue ad poetæ nostri ornatum ac decus facere videbantur, +conquirens, iisque notas suas addens, accuratam satis atque concinnam +editionem dedit. Maxime vero in præfatione ad Lectorem laudat et +prædicat Fridericum Benedictum Carpzovium, quod editionem Dan. Heinsii, +cui filius Nicolaus Heinsius manu sua plures conjecturas et emendationes +adscripserit, communicare voluerit, ut eas, tamquam pretiosissimas +gemmas, adnotationibus suis inmisceret. Verum et Carpzovium et Cellarium +opinionis hujus falsos fuisse haud ita pridem casu quodam didici. +Adornandæ enim huic editioni subsidia circumspiciens incidi in Colomesii +catalogum manuscriptorum Isaaci Vossii, in quo inter libros Latinos cum +manuscriptis collatos num. <span class = "smallroman">CXXIX</span> +memoratum inveni <i>Silium Italicum Heinsii cum manuscriptis +collatum</i>. Quum autem ingenti desiderio tenerer hujus libri videndi +ac versandi, quem cum aliis omnibus ejus generis Vossianis Academiæ +Lugduno-Batavæ Curatores Amplissimi maximis inpensis ac sumtibus +bibliothecæ publicæ vindicaverant, humanitate tandem ac beneficio +Wolferdi Senguerdii et Jacobi Gronovii voti compos factus in capite ejus +hæc manu Vossii adnotata reperi, «Multa in Silio castigata, asteriscoque +notata, et excerpta ex Illustrissimi Scaligeri exemplari, manu illius a +mendis purgato.» Quum autem hæc omnia descripsissem, domum redux statim +deprehendi, ea, quæ Cellarius a Carpzovio adceperat, Jos. Scaligero +tribuenda +<span class = "pagenum">440</span> +esse, non vero N. Heinsio, qui, quod etiam Vossius fecit, quæ +Scaliger ad oram sui exemplaris adscripserat, sua manu excerpserat: +quare passim in notis vero auctori reddidi.</p> + +<p>Atque hæc ferme sunt, quæ ad hunc diem virorum doctorum labore et +industria in Silio acta sunt: ut vero, quæ restant, absolvamus, videndum +nunc superest, quid ipse in hac editione præstiti. Quum Petrus Burmannus +munere fratris Caroli Crucii, Consulis Lugduno-Batavi, ineditas Nicolai +Heinsii in poetam nostrum notas possideret, quas, detestatus eorum +exempla, qui illaudando facinore his thesauris soli incubare +consueverant, dudum cum orbe erudito communicare gestiebat (quod ut ipse +exsequi posset, varia negotia semper inpediverant), auctor mihi fuit ac +suasor, ut Silio manus admovere, et diutius, quam par erat, latentem +hunc optimarum observationum thesaurum in lucem protrahere vellem. +Auctoritate igitur et inpulsu tanti viri, qui, quod disciplina ejus +fictus ac formatus eram, quid humeri mei ferre poterant, optime +intelligebat, inductus et permotus Nicolai Heinsii primo adnotationes, +quas margini editionis Dausqueianæ variis temporibus, ut quæque in +mentem venerant, allevit, quanta fide potui, descripsi, et cum alio +exemplari editionis Colinæi, cujus oræ, præter quam plurimas +conjecturas, manuscriptorum varias lectiones commiserat, diligenter +contuli. Adhibuit autem Vir Illustriss. et studiosius, quam priores +fecerant, consuluit excerpta codicis Coloniensis, quo olim Carrion et +Modius, membranarum Oxoniensium, quibus Barthius usi fuerunt; deinde +illis quidem non visum manuscriptum Puteaneum, reliquis tamen, quod +fatendum est, integritate ac fide inmensum quantum concedens, quod nunc +in bibliotheca Regis Christianissimi servatur<a class = "tag" name = +"tagcv4_7" id = "tagcv4_7" href = "#notecv4_7">(7)</a>, vetustam insuper +editionem Parmensem anni 1481 quam ab Edmundo Figrelio, quondam +Historiarum in Regia Academia Ubsaliensi Professore, ex bibliotheca +Regis Sueciæ utendam adcepit, nonnunquam denique Romanam editionem +antiquissimam Aldinam, aliasque: unde multam observationum silvam nactus +est, ac quam plurimas et egregias lectiones ab ipsius Silii manu +profectas, quas posteriorum temporum librarii et literatores insigni +scelere depravarant ac corruperant, felicissime auctori restituit. +Quamvis autera magnam +<span class = "pagenum">441</span> +satis bonæ frugis copiam observationes Heinsianæ contineant, et solæ +insigne decus præ aliis huic editioni addituræ sint; dubitandum tamen +non est, quin multis partibus meliores ac politiores prodiissent, si +auctor ultimam manum, quod acerba et luctuosa studiis nostris morte +abreptus facere nequiit, inponere, et ipse earum editioni præesse +potuisset. Hoc labore perfunctus alia mea conquisivi, quibus nova, quam +moliebar, editio placeret, et lectorem alliceret. Modii itaque +Novantiquas Lectiones et Barthii Adversaria perlegere, et omnia, quæ ad +Silium ornandum faciebant, inde excerpere cœpi, ut, quod nunquam, nisi +in hac nunc editione, præstitum erat, quæ ad emendationem aut +illustrationem auctoris nostri passim ac variis locis adnotaverant; +quorumque multiplex in notis Heinsianis mentio fiebat, in ordinem +digererem, et contextui subjicerem. In quo quantum molestiæ mihi +devorandum fuerit, nemo ex æquo æstimare potest, nisi qui, in simile +quondam pistrinum detrusus, eumdem, quem ego, laborem exantlavit. Deinde +quum Danielis Heinsii Crepundia Siliana, quæ paucis paginis ingentem +reconditæ ac non protritæ eruditionis copiam continent, rarius non in +his terris modo, sed ubique etiam, inveniri possent, aut, si casu +invenirentur, quam animose, si molem libelli spectas, et insano pretio +compararentur, non committendum censui, ut bonarum artium studiosi tam +exquisitis bellariis, præsertim data hac occasione, ulterius carerent, +aut sæpe aliquo census detrimento sibi comparare necesse haberent. Ut +itaque recensita, et, quantum fieri potuit, a sordidis +typographorum vitiis et erroribus expurgata, et editionem +Lugduno-Batavam et Cantabrigiensem cum hac nostra comparanti patebit, +hic denuo exprimerentur, curavi. Ne quis autem miretur vel culpet, +nullam me rationem in hac editione habuisse adnotationum, quas in poetam +nostrum conscripsit Dausqueius, æquum Lectorem monendum duxi, nie +justissimas causas habuisse, cur hic repetitæ non sint. Nam quum solo +modici voluminis instar esse possent, studiosorum sumtibus parcere +debui, ne, si eas aliis, quas nunc dedi, adjecissem, mole libri, unde +etiam pretium augeretur, emtorem deterrerem magis, quam allicerem: +præterquam quod etiam longe plurima illis insint, quæ elegantiorum +studiorum cultoribus non magnam utilitatem præstarent, quoniam +Dausqueius multa iis admiscuerit, quæ, nisi infenso odio, quo, nescio +quam ob causam, Modium ac Dan. Heinsium prosequebatur, obcæcatus atque +in pejorem plerumque partem abreptus fuisset, ipse omittenda atque +<span class = "pagenum">442</span> +inducenda putasset.—Quum autem non aliorum modo curas in auctorem +nostrum edere, sed ipse etiam aliquid conari, et in Silio studiorum +tirocinium deponere constituissem, Burmannus, cui quantum hæc editio +debeat, jam superius prædicavi, non contentus ea, quæ vidimus, +præbuisse, gratiam etiam, qua valebat, apud Ezechielem Spanhemium +interponere non dubitavit, ut excerpta codicis Oxoniensis, qui in +bibliotheca Collegii Reginensis servatur, et quo Barthius et Nic. +Heinsius usi fuerant, sed cujus variæ scripturæ Colinæi editioni +Heinsianæ adscriptæ non sunt, transmitti curaret. Cujus beneficio etiam, +facile id concedente Richardo Bentleio, Academiæ Oxoniensis Cancellarii +vices agente, collationem ejus manuscripti ad Cellarii editionem +institutam adcepi. Deinde Franciscus Hesselius, olim in Athenæo +Rotterodamensi Historiarum et Eloquentiæ Professor, nunc vero apud +Trajectinos nostros in Collegium Canonicorum ad D. Mariæ +adscriptus, medio ac parario Davide Hoogstratano, ludo literario +Amstelædami præfecto, ejusdem codicis Oxoniensis excerpta, editioni +Raphelengii <span class = "smallroman">CIↃIↃCXI</span> manu viri docti +addita, ab eruditissimo viro Petro <i>Ulaming</i> impetravit: quod, si +conjecturis indulgere liberet, idem exemplar fuisse, quod olim Barthio +Silium recensenti ad manus fuit, gravissimas ob causas suspicarer. Quum +vero quibusdam in locis duo hæc exemplaria, quæ tamen ex iisdem +membranis propagata sunt, inter se dissentire deprehenderem, et ipsum +codicem inspiciendi facultatem non haberem, aut quis fidelius +manuscripti Anglicani lectionem expresserit, satis prospicere nequirem, +bona fide tecum agere malui, Lector, eoque in casu utramque lectionem +memorare; ut, quibus ipsas membranas consulere datur, nihil me in his +incertis conjecturis dedisse intelligere queant. Insuper Jacobus +Gronovius editionem Mediolanensem; G. Claramontius, in ecclesia +Walonica apud Amstelædamenses divinorum oraculorum interpres, editionem +Martini Herbipolensis, et Marsi Parisinam; egregius causarum patronus +Gulielmus Best editionem Juntinam, cujus margini pauca adscripserat Ger. +Vossius, liberaliter usui meo concesserunt. Deinde quum procedente +tempore Silius aliquamdiu typographos exercere cœpisset, consilii mei +certior factus Jacobus Perizonius primam omnium editionem, quæ Romæ anno +<span class = "smallroman">CIↃCCCCLXXI</span> excusa est, et nunc cum +aliis nonnullis libris ac scriptis legato ejus in bibliothecam +Lugduno-Batavam commigravit, ad me transmisit; quemadmodum etiam <i>van +der Kloot</i> Marsi Venetam primam: quæ causa est, ut earum ante +<span class = "pagenum">443</span> +septimum aut octavum Punicorum librum in notis meminisse non potuerim. +Jo. Herm. Schminckius, Historiarum atque Eloquentiæ Marpurgi Hassorum +Professor ordinarius, quum ex Iselio, SS. Theologiæ apud Basileenses +Professore, audivisse se meminisset, eum ante quatuordecim admodum annos +per Helvetiam peregrinantem Tiguri in manuscriptum Silii forte fortuna +incidisse, nihil apud amicum prætermisit, ut ejus opera codicis illius +excerpta mihi impetrare posset. Quum vero Iselius ea de re cum +Hottingero, Theologo Tigurino, egisset, isque non modo librum +conferendi, verum insuper, quod raro concedi solet, ad Iselium mittendi +potestatem et bibliothecæ curatoribus ac præfectis impetrasset; excussis +omnibus angulis tandem præter spem codex Silii, quam diligentissime +quæsitus, Tiguri non reperitur. Ut adeo persuadeat sibi Iselius, vel +membranas illas interea temporis scelestis manibus ex bibliotheca +Tigurina subreptas, aut in latebras infortunio quodam amotas fuisse, +vel, quum id ob singularem eorum, quorum curæ hæc bibliotheca commissa +est, diligentiam nullo modo verisimile videretur, Silium, quem se +manuscriptum Tiguri vidisse, et manibus tractasse credebat, in quodam +Helvetiæ monasterio, cujus nunc memoria non occurrebat (plura enim +libris vetustis haudquaquam destituta eodem in itinere perlustraverat), +adhucdum latere; sed cujus, si quam maxime meminisset, ob nuperos per +Helvetiam motus et animorum dissidia videndi aut conferendi nulla spes +supererat. Interim idem Schminckius, qui non minus meis, quam sui ipsius +commodis inservire cupiebat, quum etiam in bibliotheca Guelferbytana +Silii codicem servari intelligeret, non ante conquievit, quam Eccardus, +Professor Helmæstadiensis, recepisset, se varias ejus lectiones +excerpturum, et ad me missurum, qui tamen, quum ex illo tempore variis +negotiis inpeditus fuerit, tum inprimis quoniam ei provincia historiam +ac res gestas Georgii I, Regis Magnæ Britanniæ et Electoris +Brunsvicensis conscribendi inposita sit, fidem datam adhuc solvere +prohibitus est. Ea vero molestius tuli, utrumque hoc negotium in fumum +abiisse, quod simul omnem spem codices aliis, qui Silio opem tulerunt, +non visos nanciscendi penitus mihi præcisam cernerem. Nam præter +manuscripta volumina, quorum modo memini, et ea, quæ Heinsius aliique +Silii interpretes consuluerunt atque excusserunt, quorum integerrimum +etiam atque optimæ notæ Coloniense dudum periisse est quod suspicemur, +rari per Europam poetæ nostri Codices reperiuntur, et nescio, an plures, +quam recentissimus ille, quem +<span class = "pagenum">444</span> +ante hoc biennium, quum Lutetiæ versarer, in bibliotheca Regis +Christianissimi videre contigit, sed ob temporis brevitatem cum editis +committere non potui, et sex alii in Italia, pariter nuper scripti, +quorum quinque in bibliotheca Magni Ducis Etruriæ, unum in bibliotheca +Eminentissimi Cardinalis Ottoboni exstare coram mihi adfirmavit testis +oculatus vir eruditissimus, et non modo Benedictinorum, sed totius etiam +Galliæ lumen ac singulare decus, Bernardus <i>de Montfaucon</i><a class += "tag" name = "tagcv4_8" id = "tagcv4_8" href = "#notecv4_8">(8)</a>. +Codicem enim, quem testimonio Götzii in descriptione Bibliothecæ Senatus +Lipsiensis Lipsiæ exstare credebam, dum in eum perquirerem, nullum esse, +sed calami vitio pro Statio Silium positum audivi. Auxiliis igitur atque +opibus, et quæ ipse habebam, et quæ amicorum benignitate consecutus sum, +instructus Silii recensionem adorsus sum, illud inprimis adtendens, ut +auctoris contextus, quantum fieri potuit (restant enim etiamnum plurimi +nodi difficillimi, qui sine aliorum codicum auxilio vix solvi posse +videntur), ex manuscriptorum ac vetustarum editionum præscripto quam +emendatissimus ederetur: in quo passim secutus sum, nisi ubi genius +linguæ Latinæ vel poetæ aliud mihi flagitare videbatur, quod tamen +paucissimis in locis accidit, Illustrissimum Heinsium, qui oræ editionis +Dausqueianæ, qua uti solitus fuit, non modo notas suas alleverat, sed +etiam ipsum poema, quemadmodum a manu Silii profectum conjiciebat, +antiquorum librorum fide diligenter atque accurate correxit. Deinde, +quoniam codicibus manu exaratis destitutus forem, sine quibus parcissime +conjecturis indulgendum censeo, illud præcipue in notis egi, tum ut a +viris eruditis ex membranis revocatas lectiones aut ab ingenio profectas +conjecturas vel optimorum auctorum testimonio probarem ac stabilirem, +vel receptam lectionem, si ea præstare videretur, sine cujusquam +offensione vindicarem: tum ut ex priscis editionibus, si fieri posset, +ostenderem ac palam omnibus facerem, quibus gradibus veterum +librariorum, typographorum aut criticorum ignorantia atque audacia Silii +manus depravata, et +<span class = "pagenum">445</span> +ea, quæ vulgo, obtinebant, verba substituta fuerint: tum ut decantatam +et omnibus notissimam Silii imitationem Maronianam accuratius +demonstrarem: tum denique, ut loca obscuriora, quæ tirones facile morari +possent (æque enim eorum, quam principum in his literis virorum rationem +habendam esse arbitratus sum), clariori luce perfunderem.</p> + +<p>Possem nunc, mi Lector, ad ipsum poetam evolvendum te dimittere, nisi +data hac occasione, publici juris facienda censerem, quæ nuper ad +difficilem Silii locum lib. III, v. <ins class = "correction" title += "vv. 393-395">395</ins>, præsente Newtono, Annæ Magnæ Britanniæ Reginæ +Legato, publice prælegit Antonius Maria Salvinius, Græcarum literarum +Florentiæ Professor, mecum vero communicavit Henricus Brenkmannus, ex +ore illius excepta, quibus, quæ Illustriss. Heinsius ad eumdem locum +notavit, egregie confirmantur. Verba Silii hæc sunt,</p> + +<div class = "verse"> +<p>At Nebrissa Dionyseis conscia thyrsis,</p> +<p>Quam Satyri coluere leves, redimitaque sacra</p> +<p>Nebride et Hortano Mænas nocturna Lyæo.</p> +</div> + +<p>Ad quæ ita Salvinius: «Nebrissæ Hispanicæ urbis etymon ostentatione +quadam eruditionis ingeniosa ac poetica Silius arcessit a Græcia, quasi, +sicut omnium doctrinarum, illa quoque omnium linguarum parens atque +altrix fuerit. Nebrissæ igitur nomen a Nebride h.e. hinnuli aut damæ +maculosa pelle, derivat, qua Menades seu Bacchæ, tamquam animalis pelle +Baccho dilecti, dorsum ac caput operiebant. Sacra Bacchi nocturna quis +nescit? In iis, quæ Orgia (credo a numinis vi Bacchantiumque ira ac +furore adpellabantur), multa arcana atque infanda perpetrabantur. +Lampzacenum illum obscœnum deum, quem tamquam omnis genituræ præsidem +venerata Priapum adpellavit antiquitas, eumdem cum Baccho esse putabant. +Nec novum est, plura numina in unum conferri, ut videre est apud +Macrobium, veterum superstitionis indagatorem <ins class = "correction" +title = "‘sagacisssimum’ legitur">sagacissimum</ins>. Priapum novitium +esse Deum, Strabo ait, argumento ejus, quod apud Hesiodum, qui +Theogoniam conscripsit, et de Deorum stirpe accurate verba fecit, de +Priapo altum silentium est: quamobrem Geographus Orthanæ, Conissalo, +Tychoni aliisque similibus apud Atticos diis similem esse pronunciat, ut +aliquid, quod illum quoquo modo repræsentaret, in antiquitate reperiat. +Verba Geographi sunt e libro XIII. Ἀπεδείχθη ὁ θεὸς οὗτος ἀπὸ τῶν +νεωτέρων. Οὐδὲ γὰρ Ἡσίοδος οἷδε Πρίαπον, ἀλλ’ ἔοικε τοῖς Ἀττικοῖς +Ὀρθάνῃ, καὶ +<span class = "pagenum">446</span> +Κονισσάλῳ, καὶ Τύχωνι, καὶ τοῖς τοιούτοις. <i>Creatus deus hic a +recentioribus; neque enim Hesiodus novit Priapum, verum similis est +Atticis Orthanæ, Conissalo, Tychoni, similibusque numinibus.</i> Qui +indicem Latinum Strabonis confecit, <i>Orthana</i>, inquit, <i>dea +Attica</i>. Imo ego, <i>Orthana</i>, inquam, <i>deus Atticus</i>. Non +est enim <span class = "greek" title = "Orthanêi">Ὀρθάνῃ</span> dandi +casus apud Strabonem a recto feminino <span class = "greek" title = +"Orthanê">Ὀρθάνη</span>, verum a recto masculino <span class = "greek" +title = "Orthanês">Ὀρθάνης</span>, latine <i>Orthana</i>. Nam quod nomen +vere masculum deum significat, non femininum, re ipsa constare videtur. +Quippe procul dubio <span class = "greek" title = +"Orthanês">Ὀρθάνης</span> ab erecta virilitate, qua ille deus insignis +est, adpellabatur. Quid hoc ad deam? Ergo Lyæo cognomentum Orthanæ, quum +Baccho Venus incalescat, æquissime tribuit Silius, et nihil mutandum, +nisi quod varianda scriptura, et adspiratio, quæ initio obrepserat in +<i>Hortana</i>, ab illo loco removenda, et post <i>t</i> ponenda, ut sit +<i>Orthana</i>, ἀπὸ τοῦ ὀρθὸς, <i>rectus</i>, <i>erectus</i>, et +retinendum, ut habetur in editione Genevensi,</p> + +<div class = "verse"> +<p>. . . . . . Et Orthana Mænas nocturna Lyæo;</p> +</div> + +<p>«quod male editores Amstelodamenses mutarunt in <i>Hortano</i>, ut +concordarent, ut ita dicam, cum <i>Lyæo</i>. Nihil ad hunc locum Daniel +Heinsius in Crepundiis suis ad Silium Italicum.»</p> + +<hr class = "mid"> + +<div class = "footnote"> + +<p><a name = "notecv4_1" id = "notecv4_1" href = "#tagcv4_1">(1)</a> +Eadem est sententia Fabricii et Ernesti in Biblioth. lat. Tom. II, +p. 178; Vossii de histor. lat. I, 29, p. 144, et Apostoli Zeni +Diss. Voss. I, p. 3. Sed refragatur <i>Lefebvre</i> in Præfat. +Edit. Latino-Gallicae p. 10, cujus verba, ab Ill. Ernesti jam +adposita, hæc sunt: «<i>Je suis actuellement convaincu par la lecture du +Poëme de Pétrarque, que ce Savant en avait un exemplaire. Drakenborch et +M. le baron de la Bastie (Mém. de l’Académ. des Inscrip. Tom. XV) ont +répété, d’aprés Lil. Girald, que si Pétrarque eût connu le Poëme de +Silius il n’en eût pas fait un sur le même sujet. Je suis au contraire +persuadé que Pétrarque n’a fait le sien, que parcequ’il avait un Silius, +qu’il regardoit sans doute comme le seul exemplaire qui fût resté, et +qu’il a laissé ignorer pour la gloire de son propre ouvrage.</i>» Hanc +suspicionem nimis injuriosam probat censor eruditus in Annal. literar. +Gœtting. a. 1782. Additam. pag. 261, 262.</p> + +<p>Videatur quoque Colomesius ad Gyraldi dialog. IV, de Historia +poetarum pagin. 240. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv4_2" id = "notecv4_2" href = "#tagcv4_2">(2)</a> +In <i>der umständlichen Bücher-historie</i>. Lips. 1715, +in-8<sup>o</sup>.</p> + +<p><a name = "notecv4_3" id = "notecv4_3" href = "#tagcv4_3">(3)</a> +Mabillonius itineris Italici p. 211, et Menagius anti-Bailleti I, +p. 46. Integram exhibet etiam Jac. <i>Lenfant</i> ad calcem +Poggianorum. Amst. 1720, in-8<sup>o</sup>, pag. 309. Præter eum in +Biblioth. lat. Fabricio-Ernestina T. II, p. 259, laudantur +Poggii Opera Basileæ edita p. 272, 394; Menagiana T. I, pag. +97; T. IV, pag. 90, et Julii Nigri Historia scriptorum +Florentinorum vulgata Italice p. 473.</p> + +<p><a name = "notecv4_4" id = "notecv4_4" href = "#tagcv4_4">(4)</a> +In Emendatt. et Antiqq. Lecti. libris, Antverp. 1576, in-8<sup>o</sup>, +et Paris. 1583, editis, atque in Tomo III Lampadis artium Gruterianæ +recusis Francof. 1604, in-8<sup>o</sup>.</p> + +<p><a name = "notecv4_5" id = "notecv4_5" href = "#tagcv4_5">(5)</a> +Editis Francof. 1584, in-8<sup>o</sup>, et in Gruteri Lampade artium +T. <ins class = "correction" title = "V, pro V.">V.</ins></p> + +<p><a name = "notecv4_6" id = "notecv4_6" href = "#tagcv4_6">(6)</a> +Qui prelo excusi sunt Francof. 1624, fol. Cf. Crenii Animadverss. +philol. XI, p. 15.</p> + +<p><a name = "notecv4_7" id = "notecv4_7" href = "#tagcv4_7">(7)</a> +Codex nunc Puteanus, antea Venetus, recentissimus et male a +N. Heinsio collatus, si fides habenda fuerit diligentissimo +<i>Lefebvre</i>, qui se accuratius eum excussisse gloriatur.</p> + +<p><a name = "notecv4_8" id = "notecv4_8" href = "#tagcv4_8">(8)</a> +A Lefeb. etiam collatus est <i>Codex Tellerianus</i> sive Tellieri, in +Italia inchoatus anno 1413, absolutus anno 1417 bonæ notæ, non integer, +varia manu scriptus, chartaceus. Præterea in Bibliotheca latina +Fabricio-Ernestina Tom. II, pagin. 174, laudatur alius codex antiquus, +de quo Philippus Rossius in libro, cui titulus est: <i>Ritratto di Roma +antica</i> pagin. 83, ubi de Bibliotheca Vacana agitur: <i>Fu portato di +Spagna il libro di Silio, Italico con l’imagine di Annibale, il quale +hoggi si ritrova nella predetta libraria</i>.</p> + +</div> + +<hr class = "tiny"> + +<h4><a name = "comm_5" id = "comm_5">SECTIO V.</a></h4> + +<h5 class = "ital"> +Catalogus editionum C. Silii Italici.</h5> + +<h5>1471.</h5> + +<p><i>Romæ per Conradum Suveynheym et Arnoldum Pannartz, in-folio, una +cum C. Calpurnio et Hesiodo.</i> In fine libri hæc addita: <i>Anno +Dñici Natalis MCCCCXXI die V mensis Aprilis, summo Pont. Paullo II. +Veneto, anno Pont. VII, Jo. An. Epũs Alerieñ in insula Cyrno +recognitionem absolvit diebus circiter XV. Lector Benivole vale +perpetuo.</i></p> + +<div class = "verse"> +<p>Aspicis, illustris Lector, quicumque libellos,</p> +<p class = "inset"> +Si cupis artificum nomina nosse, lege.</p> +<p>Aspera ridebis cognomina Teutona; forsan</p> +<p class = "inset"> +Mitiget ars Musis inscia verba virum.</p> +<p>Conradus Suveynheym Arnoldus Paĩ artzque magistri</p> +<p class = "inset"> +Romæ impressere talia multa simul.</p> +<p>Petrus cum fratre Francisco Maximus ambo</p> +<p class = "inset"> +Huic operi aptatam contribuere domum.</p> +</div> + +<p>Principis hujus editionis volumina ducenta septuaginta quinque prelo +exiisse, patet e Catalogo antiquissimo librorum, +<span class = "pagenum">447</span> +a duobus Germanis, Sweinhemio<a class = "tag" name = "tagcv5_1" id += "tagcv5_1" href = "#notecv5_1">(1)</a> et Pannarzo, qui primi +typographicam artem in Italiam intulere, primum in monasterio Sublacensi +et deinde Romæ excusorum ab ann. 1467 quem Joannes Andreas, Episcopus +Aleriensis, exhibuit in nota illa epistola ad Xystum (Sixtum) IV, 20 +Mart. 1472 scripta, et quinto tomo Bibliorum cum glossis Nicolai de +Lyra, in edit. Rom. 1472, in-fol. præmissa: quæ in epitomen redacta +reperitur in Maittarii Annal. typogr. tom. I, pag. 48, et in +Fabricio-Ernestina Biblioth. lat. tom. III, p. 562 sqq. +Memoravit hanc editionem Maittarius l.c. p. 303; sed accuratius de +ea egit Card. Quirinus de optt. scriptt. edd. ad Paulli gesta II, pag. +174. Exemplar ejus, a Perizonio commodatum, et ab eodem deinde +bibliothecæ Lugduno-Batavæ legatum, Drakenborch. inde ab initio Lib. VII +contulit. A principio carminis Siliani hunc librum excussit +<i>Lefebvre</i>, qui tamen non, quoties a vulgatis abhorret, varietatem +lectionis adnotasse videtur, et pauca in eo bona inesse, multisque in +locis unum et alterum versum desiderari monet.</p> + + +<h5>1471.</h5> + +<p><i>Romana altera, edita a Pomponio Læto</i>, sine nomine +typographi.</p> + +<p>Hanc cum vulgatis comparavit <i>Lefebvre de Villebrune</i>, qui eam +his verbis laudat: «Minus elegans, quam præcedens: sed eodem tempore, +e multo meliori codice excusa. Viginti sex diebus post editionem +Andreæ prodiit. In fine legitur: <i>Opus jam neglectum Pomponius +recognovit anno Domini M.CCCC.LXXXI, VI Kal. Maii. Rome</i>. Editio +princeps est ut altera. Nullum exemplar tam sæpe adcedit ad optimum +textum codicis Agrippinatis. Suas in tribus aut quatuor locis lacunas +habet. In-fol. minori forma: auro contra cara; nec cuiquam Editori +nota.» Eam tamen memorarunt Marsus in Præfat., de Bure <i>Bibliographie +instructive</i>, Crevenna <i>Catalogue raisonné de la collectíon des +livres de M. Pierre Antoine Crevenna, négociant à Amsterdam</i>, +et, qui in Silii edit. Bipont. laudantur, Hamberger <i>zuverlässige +Nachr. von alten Schriftstellern</i>, tom. II, pag. 203, 204, et +<i>Catal. de la Bibl. du Roi. Bell. Lettr.</i> tom. I, pag. 316.</p> + + +<h5>1474.</h5> + +<p><i>Romana III, in-folio.</i></p> + +<p>Hanc editionem, cujus meminit Hamberger l.l. primam +<span class = "pagenum">448</span> +esse putabat Cellar. in Præf. Nemo editorum eam vel vidit, vel contulit, +excepto forte Nic. Heinsio; nam editionem Romanam, ex qua varietatem +lectionis exhibuit, non Romanam principem vel secundam, sed hanc +tertiam, vel, quæ mox recensebitur, quartam fuisse suspicor, quoniam a +superioribus illis, quarum lectiones Drakenb. et Lefeb. notarunt, +quamplurimis in locis discedit. Hinc etiam in Varr. Lectt. eam +editionem, qua Nic. Heinsius usus est, <i>Rom. 3</i>, vel <i>R. 3</i> +vocavi. Utrum vero tertiam, an quartam Romanam inspexerit, non habeo +dicere. Explorent hoc ii, quibus libri ad manus sunt. Ceterum miror, +hanc suspicionem meam nemini ante me incidisse, omnesque editionem, quam +Heinsius manibus versaverit, pro Romana principe habuisse, quam +propterea ab eo male collatam esse passim observat <i>Lefebvre</i>, qui +alias in ea lectiones deprehenderat.</p> + + +<h5>1480.</h5> + +<p><i>Romana IV, in-folio.</i></p> + +<p>Hunc quoque librum neque a Drakenb. neque a quoquam alio editorum ad +Silium emendandum in consilium vocatum esse, est quod doleamus. Vid. +tamen notata ad edit. præced.</p> + + +<h5>1481.</h5> + +<p><i>Parmæ, in-folio.</i></p> + +<p>Editio præstantissima et rarissima, a solo Nic. Heinsio visa et +collata. Vid. Drakenb. Præfat. Plerumque tamen cum Rom. pr. consentit, +et ex ea forsan, vel ex eodem fonte fluxit.</p> + + +<h5>1481.</h5> + +<p><i>Mediolani, in-folio.</i> In fine ejus hæc leguntur: «Hic Syllii +Italici codex, quamvis esset Romæ impressorum negligentia multis in +locis depravatus, recognitus est ab eodem Petro Justino Philelfo, ut +nonnullis amicis suis obtemperaret, septimo Idus Novembres. Impressit +autem Mediolani Antonius Zarothus, opera et impendio Johannis Legnani: +anno salutis <span class = "smallroman">M.CCCCLXXX. PRIMO. LECTOR. +BENIVOLE. VALE. PERPETUO</span>.»</p> + +<p>Hanc editionem, quam itidem ex Rom. pr., ab qua raro discrepat, +expressam suspicor<a class = "tag" name = "tagcv5_2" id = "tagcv5_2" +href = "#notecv5_2">(2)</a>, contulit Drakenborch.</p> + + +<h5>1483<a class = "tag" name = "tagcv5_3" id = "tagcv5_3" href = +"#notecv5_3">(3)</a>.</h5> + +<p><i>Veneta I</i>, in-folio. <i>Sylius Italicus cum commentariis Petri +<span class = "pagenum">449</span> +Marsi.</i> In fine hæc leguntur: «Venetiis per Baptistam <i>de +Tortis</i> <span class = "smallroman">MCCCCLXXXIII</span>, die <span +class = "smallroman">VI</span> Maii.»</p> + +<p>Exemplari hujus editionis inde a lib. VII, usus est Drakenborch. qui +tamen jam ab initio carminis Siliani lectiones Marsi cum Modio et Dausq. +notavit. Petrus Marsus, Italus genere, ex Marsorum gente oriundus, +copiosos more veterum scholiastarum commentarios scripsit, ter Venetiis +editos et Parisiis recusos. Multa quidem poetæ loca bene illustravit, +et, si Ill. Ernesti, recentissimum Silii interpretem, exceperis, nemo +fere ei anteferendus est. Sed rudis scholiorum moles sæpissime etiam +legentibus fastidium movet, et permulta vel male adcepta et prave +exposita, vel plane neglecta sunt et omissa.</p> + + +<h5>1492.</h5> + +<p><i>Veneta II, cum commentariis Petri Marsi</i>, in-folio. In fine hæc +leguntur: «Venetiis opera ingenioque Boneti Locatelli: instinctu vero ac +sumtibus nobilis viri Octaviani Scoti Modœtiensis, anno salutiferæ +incarnationis nonagesimo secundo supra millesimum ac quadringentesimum, +quintodecimo Kalendas Junias.»</p> + + +<h5>1493.</h5> + +<p><i>Veneta III, c. commentariis Petri Marsi</i>, in-folio.</p> + +<p>Hæc editio, a Drakenb. et Fabricio omissa, memoratur Cellario in +Præfat. et Societ. Bipont. quæ eam in Bibl. quoque Francof. ad M. +exstare docet, et laudat Cl. Lengnichii <i>Beyträge</i> Part. II, pag. +123. Vellem tamen, viri docti editiones Venetas accuratius inter se +comparassent, criticaque cum cura et subtilitate excussissent.</p> + +<p><i>Alia Veneta, ann. 1495, fol. cum commentariis Pii</i> memoratur in +Bibliothecæ Barberinæ Catalogo, quam tamen frustra quaeri monet Ernesti +in Bibl. lat. Fabric. tom. II, pag. 177.</p> + + +<h5>1504.</h5> + +<p><i>Lipsiæ</i> (<i>Venet.</i> in Drakenb. Catal.) <i>ex recensione +Martini Herbipolensis</i>, in-folio. In fine hæc leguntur: «Habes, +candide Lector, divinum opus Silii Italici de secundo bello Punico, +noviter et emaculate impressum cura et impensis Baccalaurii Martini +Herbipolensis, cum argumentis Hermanni Buschii in +<span class = "pagenum">450</span> +singulos libros: ex quibus tibi, quid in unoquoque volumine continetur, +statim apprehendere poteris.»</p> + +<p>Eam consuluit Drakenb.</p> + + +<h5>1508.</h5> + +<p><i>Parisina I</i>, in-4<sup>o</sup>, sine notis. In fine hæc +leguntur: «Silius Italicus finit, impressus Parhisii in Bellovisu pro +Radulpho <i>Laliseau</i>, anno salutis millesimo quingentesimo octavo, +die duodecima mensis Decembris.»</p> + +<p>A nullo editore, quod sciam, conlata.</p> + + +<h5>1512.</h5> + +<p><i>Parisina II, cum commentariis Petri Marsi</i>, in-folio. In fine +hæc reperiuntur: «Parrhisiis ex ædibus Nicolai de Pratis. <span class = +"smallroman">XI</span> Kalendas Maii anno Domini supra millesimum +quingentesimum duodecimo, impensis vero honestissimorum virorum Poncii +Probi, et Francisci <i>Regnault</i>, bibliopolarum.»</p> + +<p>Consulta a Drakenb. et accuratior Venetis Marsi, judice Lefeb.</p> + + +<h5>1514.</h5> + +<p><i>Lugduni</i> <ins class = "correction" title = "italice scriptum">in-8<sup>o</sup></ins>, <i>curante Damiano Benessa Ragusæo, +apud Barthelemy Troth.</i></p> + +<p>Post editionem Pomponii optima inter veteres, si fides habenda Lefeb. +qui eam contulit. Critica certe cura et subtilitate Benessa omnes quum +seculi XV, tum XVI, editores superavit. Cf. Præf. Drakenb.</p> + + +<h5>1515.</h5> + +<p><i>Florentiæ apud Philippum Juntam, ex emendatione Ambrosii Nicandri, +Toletani</i>, in-8<sup>o</sup>.</p> + +<p>Nicander inconsulta et temeraria mutandi corrigendique libidine +Siliani carminis contextum quavis fere pagina fœde conrupit. Vid. Varr. +Lectt. et Præfat. Drakenb. Nihilo secius ejus vestigia legit Aldus, quem +deinde Nutius aliique sequuti sunt. Quo factum est, ut interpolatio +grassaretur in omnes fere editiones, ante Drakenb. typis expressas, qui +primus cuncta quasi vulnera, a Nicandro carmini inflicta, sanavit, +totque maculas, ei adspersas, delevit: etsi jam ante eum opera +Carrionis, Modii, Barthii et Dan. Heinsii non infeliciter in emaculando +Silio stabuloque, ut ita dicam, Augiæ purgando versata est. Editiones +itaque hujus et seq. seculi paucis recensuisse sufficiat, quoniam non +magna inde ad nos et poetam nostrum +<span class = "pagenum">451</span> +utilitas redundat. Ceterum Drakenb. usus est exemplari edit. Juntinæ, +cujus margini Ger. Vossius pauca adnotaverat.</p> + + +<h5>1522.</h5> + +<p><i>Basileæ, apud Thomam Volfium, cum argumentis et scholiis in +margine adjectis Hermanni Buschii</i>, in-8<sup>o</sup>.</p> + +<p>In hac plura non in melius mutata, teste Lefeb.</p> + + +<h5>1523.</h5> + +<p><i>Venetiis, apud Aldum et Andream Asulanum socerum</i>, +in-8<sup>o</sup>.</p> + +<p>Asulanus Nicandri vestigiis institit, sed primus inseruit Silii lib. +VIII, versus 145... 225, quos deinde reliqui editores in contextum +receperunt. Nic. Heinsius ad Sil. VIII, 145 hæc notavit: «Versus +octoginta et plures proxime sequentes usque ad versum 225 a vetustis +absunt exemplaribus. Qui nunc leguntur, eos primus Andreas Asulanus, +Aldi Manutii socer, in editionem suam, anno <span class = +"smallroman">MDXXIII</span> procusam, invexit, depromtos, ut opinor, ex +collectaneis criticis Jacobi Constantii, editis Fani anno <span class = +"smallroman">MDVIII</span> qui eos ad Baptistam Guarinum e Galliis +fuisse missos adfirmat cap. <span class = "smallroman">XCII</span>. An +Silii sint multum ambigo.» Cf. notæ nostræ in Varr. Lectt. ad l.c. et, +qui in edit. Bipont. laudatur, Catal. Bibl. Bunav. T. I, +Vol. I, p. 347; Lefeb. de hac editione ita judicat: «Pessima +hæc, nec spectanda, nisi longum fragmentum, vere Silianum, +reddidisset.»</p> + + +<h5>1531.</h5> + +<p><i>Parisiis, apud Simonem Colinæum, cum argg. et scholiis +Buschii</i>, in-8<sup>o</sup>.</p> + + +<h5>1543.</h5> + +<p><i>Basileæ, apud Henricum Petri, cum argumentis et scholiis in +margine adjectis Hermanni Buschii</i>, in-8<sup>o</sup>.</p> + + +<h5>1547.</h5> + +<p><i>Lugduni</i>, in-12, <i>apud Sebastianum Gryphium</i>.</p> + +<p>Unum alterumque Silii locum in hac editione restitutum esse, monet +Lefeb.</p> + + +<h5>1551.</h5> + +<p><i>Lugduni</i>, in-12, <i>apud Seb. Gryphium</i>.</p> + + +<span class = "pagenum">452</span> +<h5>1566.</h5> + +<p><i>Antverpiæ</i>, in-12, <i>apud Philippum Nutium</i>.</p> + +<p>Ducta et expressa ex ed. Aldina.</p> + + +<h5>1568.</h5> + +<p><i>Antverpiæ</i>, in-12.</p> + + +<h5>1578.</h5> + +<p><i>Lugduni</i>, in-12. (Edit. Bipont. addit: apud Antonium Candidum. +<span class = "smallcaps">Ed.</span>)</p> + + +<h5>1598.</h5> + +<p><i>Lugduni</i>, in-12, <i>apud Antonium Candidum</i> (le Blanc), cum +<i>argumentis Buschii</i>.</p> + + +<h5>1600.</h5> + +<p><i>Lugduni Batavorum</i>, in-24. <i>Silius Italicus de secundo bello +Punico: in quo ad codicis Modiani fidem versus spurii ejecti sunt, ac +legitimi substituti; notæ uberiores sub</i> Crepundiorum Silianorum +<i>titulo adjectæ opera Dan. Heinsii. Ex off. Plantin. Christophori +Raphelengii.</i></p> + +<p>Ratio et præstantia hujus editionis, quæ criticis usibus non parum +inservit, vel ex ipso titulo cognoscitur. Crepundia Siliana Dan. +Heinsii, tunc temporis nondum viginti annos nati, perrara sunt, etsi +Cantabrigiæ a. 1646 recusa. Numquam satis commendabuntur, judice Lefeb., +et in Præf. Drakenb. bis amplissimis ornantur verbis. Neque ego is sum, +qui variæ ea et reconditæ doctrinæ copia abundare negem. Sed in +emendando Silio non multum poetici ingenii produnt, et ad ipsam quoque +ejus interpretationem parum inde profeceris. Primum enim, si quatuor vel +quinque libros priores exceperis, in reliquis quidem Heinsius vix decem, +et nonnumquam non nisi quinque sive sex locis notas adspersit. Deinde +eruditioni expromendæ magis, quam par est, indulget, eaque passim vel +minus accurata, vel nimis aliena est et copiosa. Nam plura Græcorum +scriptorum, quam Silii verba et loca, vel emendare vel exponere conatur, +et omnino id fere agit, ut vocabulum aliquod seu locum carminis +adripiat, cui multa quidem docta et plerumque ex Græcorum fabulis, +ritibus et grammaticis hausta, vel ad horum linguam totamque +antiquitatem spectantia, sed vel hanc ob causam parum apta et ab ingenio +juveniliter luxuriante, quod in Græcorum quoque poetarum versibus +latine, vel in +<span class = "pagenum">453</span> +Romanorum locis græce reddendis sæpius exercetur, profecta adfundat.</p> + + +<h5>1601.</h5> + +<p><i>Antverpiæ</i>, in-12, <i>apud Gislenum Jansenium</i>.</p> + + +<h5>1603.</h5> + +<p><i>Lugduni</i>, in-12, <i>apud Johannem Pillehotte</i>.</p> + + +<h5>1603.</h5> + +<p><i>Lugduni</i> (Genevæ), in-4<sup>o</sup>, <i>apud Sam. +Crispinum</i>, in corpore omnium veterum poetarum Latinorum: Ed. I, Vol. +II. (In edit. Bipont. inscribitur: Aureliæ Allobrogum. <span class = +"smallcaps">Ed.</span>)</p> + + +<h5>1607.</h5> + +<p><i>Genevæ</i>, in-12, <i>apud hæredes Jacobi Chouet</i>, cum +argumentis Buschii.</p> + + +<h5>1611.</h5> + +<p><i>Lugduni Batavorum</i>, in-24, <i>apud Christoph. +Raphelengium</i>.</p> + + +<h5>1611.</h5> + +<p><i>Genevæ</i>, in-4<sup>o</sup>, in corpore omnium veterum poetarum +Latinorum. Ed. II, Vol. II, pag. 146... 263.</p> + + +<h5>1614.</h5> + +<p><i>Lugduni</i>, in-8<sup>o</sup>, <i>ap. Joh. Pillehotte</i>.</p> + + +<h5>1615.</h5> + +<p><i>Parisiis</i>, in-4<sup>o</sup>, <i>apud Davidem Douceur</i>. <i>In +C. Silii Italici Viri Consularis Punica, seu de bello Punico +secundo Libros XVII, Cl. Dausqueius Sanctomarius Canon. Tornac.</i> +Quædam hujus editionis exempla annum 1618 præ se ferunt. In Dausqueii +commentario multa quidem insunt bona, et ipse erat homo omni doctrina +ornatissimus, sed non satis digesta et subtili, unde parum feliciter +plerumque et interpretis et critici partes agit. Præterea lectoribus +sexcenties non tædium modo, sed bilem quoque movet, quoniam infesto in +Modium et Dan. Heinsium animo cæcoque iis contradicendi studio incensus, +omnia fere ab iis recte et egregie emendata respuit, et ubivis vulgatam +lectionem, quamvis ineptam, tuetur et revocat. Hinc sæpius meliora vidit +et probavit; sed nihilo secius frugibus inventis, glandibus vesci, +<span class = "pagenum">454</span> +et Nicandri somnia defendere maluit, quam veritati manus dare. Cf. Præf. +Drak.</p> + + +<h5>1616.</h5> + +<p><i>Lugduni Bat.</i> in-4<sup>o</sup>, in corpore poetarum Latinorum, +cura Alexandri Ficheti S.J. edito.</p> + + +<h5>1618.</h5> + +<p><i>Antverpiæ</i>, in-12, <i>ex off. Plantin. Raphelengii</i>.</p> + +<p>Editio D. Heinsii repetita.</p> + + +<h5>1620.</h5> + +<p><i>Amstelodami</i>, in-24, <i>apud Guil. Janssonium</i>. Præmissa est +Silii vita per Herm. Buschium.</p> + + +<h5>1627.</h5> + +<p><i>Amstelodami</i>, in-24. Eadem editio repetita.</p> + + +<h5>1627.</h5> + +<p><i>Genevæ</i>, in-4<sup>o</sup>, in corpore poetarum Latinor. Ed. +III, Vol. II.</p> + + +<h5>1631.</h5> + +<p><i>Amstelodami</i>, in-24, <i>apud Guil. Blaew</i>.</p> + + +<h5>1640.</h5> + +<p><i>Coloniæ Allobrogum</i> (Genev.), in-4<sup>o</sup>, in corpore +omnium veterum poetarum Latinorum. Ed. IV.</p> + + +<h5>1646.</h5> + +<p><i>Cantabrigiæ</i>, in-12, <i>apud R. Daniel. Crepundia Siliana +Danielis Heinsii.</i> A Rogero Danieli addita est ejusdem Heinsii +dissertatio de veræ Criticæ apud veteres ortu, progressu usuque, tum in +ceteris disciplinis, tum in sacris: et de religione Ægyptiorum, +Græcorum, Latinorumque ex Oriente repetenda origine.</p> + + +<h5>1656 et 1672.</h5> + +<p><i>Lond.</i> Fol. cum iconibus æri incisis. Cum Anglica metaphrasi +Silium edendum curavit Thomas <i>Ross</i>, Eques et Regiæ Bibliothecæ +præfectus: qui etiam Silianum carmen a Scipionis triumpho ad Hannibalis +usque necem continuavit.</p> + + +<h5>1695.</h5> + +<p><i>Lipsiæ</i>, in-12, <i>apud J. Thomam Fritsch. C. Silii +Italici, Viri +<span class = "pagenum">455</span> +Consularis, de bello Punico secundo Libri XVII. Christophorus Cellarius +recensuit, et notis, et tabulis geographicis, ac gemino indice, rerum et +latinitatis, illustravit.</i></p> + +<p>Conf. Præf. Drakenb.</p> + + +<h5>1713.</h5> + +<p><i>Lond.</i> Fol. in Maittarii corpore poetarum Latinorum.</p> + + +<h5>1717.</h5> + +<p><i>Trajecti ad Rhenum</i>, in-4<sup>o</sup>, <i>apud Guilielmum Van +de Water</i>, Academ. Typogr. <i>Caii Silii Itatici Punicorum libri +septemdecim, cum excerptis ex Francisci Modii Novantiquis Lectionibus, +et Casp. Barthii Adversariis, tum Danielis Heinsii crepundiis Silianis, +et postumis notis Nicolai Heinsii, nunc primum editis, curante Arnoldo +Drakenborch, cujus etiam annotationes passim additæ sunt.</i></p> + +<p>Conf. ipsius Drakenb. Præf. Ad eum plane transferri potest judicium, +quod Cel. Heyne in ed. Tibulli pag. <span class = +"smallroman">XVIII</span>, de Broukhusio tulit: «Drakenborch, elegantis +ingenii vir et multarum literarum, haud dubie is est, cui Silius +plurimum debet: si non interpretatione, tamen subsidiorum criticorum +adparatu. Nam quæ boni interpretis munus postularet, parum exploratum +habuisse videtur: pro more enim sui seculi nihil videt, quod +illustrandum sit, nisi ubi in exquisitiorem loquendi formam inciderit +aut varietatem lectionis offenderit: tum vero exemplorum nube involvit +et lectorem et poetam; luce interdum, quam exspectabat, subducta magis +quam inlata.»</p> + + +<h5>1765.</h5> + +<p><i>Mediolani</i>, III Vol. in-4<sup>o</sup>, cum versione Italica +Monachi Maximiliani Buzii.</p> + +<p>Pessima editio, judice Lefeb.</p> + + +<h5>1775.</h5> + +<p><i>Mitaviæ</i>, in-8<sup>o</sup>, <i>apud Frider. Hinzium. +C. Silii Italici Punicorum libri septemdecim e recensione Arnoldi +Drakenborch curavit et Glossarium Latinitatis adjecit Jo. Petrus +Schmidius.</i></p> + +<p>Editor, præmissa Præf. Drakenb. et Cellarii Dissert. de C. Silio +Italico, textum a Drakenb. datum repetiit, et magnam conjecturarum +N. Heinsii partem quæque alia in animadverss. VV. DD. in editione +Drakenb. ad intelligentiam poetæ apta viderentur, in Glossario breviter +exhibuit, adspersis notis quibusdam +<span class = "pagenum">456</span> +et conjecturis: de quibus acre hoc judicium facit Lefeb. «In iis sæpe +futilissimus nugator: cui satius fuisset, Silium nunquam adtigisse.»</p> + + +<h5>1781.</h5> + +<p><i>Parisiis</i>, in-8<sup>o</sup>, via et ædibus Serpentinis. +<i>C. Silii Italici de bello Punico secundo Poema, ad fidem veterum +monimentorum</i> (codicum) <i>castigatum, fragmento auctum. Operis +integri editio</i> princeps. <i>Curante Joan. Bapt. Lefebvre de +Villebrune.</i></p> + +<p><i>Lefebvre</i> V. C. eodem tempore aliam poetæ nostri editionem, quæ +tribus Voll. continetur, et præter carmen Silianum Gallicam ejus +versionem exhibet, excudendam curavit, eique indicem subjunxit, cui +titulus est: <i>Nomenclature historique et géographique</i>: in quo, ut +et passim in Notis criticis, Latinæ editioni subjectis (Part. II, pag. +1... 148), permulta consarcinavit, quæ vel tironibus nota sunt, et, quum +Celticæ, Punicæ aliarumque Orientis linguarum aliquam sibi cognitionem +habere videretur, ubivis etymologias, ex iis petitas, intexuit. Rerum +trivialium multitudinem ipsi condonaremus, si Germanos, non populares +suos, eas docere in animum induxisset. Nam ipse profitetur: <i>Si +j’avais écrit pour les Allemands, j’aurais tout dit, sans passer le +moindre mot; parceque, en qualité d’Allemand, j’aurais eu droit de +supposer tous mes lecteurs ignorants. Mais nous avons plus d’honnêteté +en France.</i> Præf. pag. <span class = "smallroman">XXXV</span>. Quam +docte autem et ingeniose originem vel populorum, urbium et fluviorum a +Scythis, Celtis et Slavis, vel singulorum verborum et loquendi +formularum ex Græca, Punica, Ebræa, aliisque Orientis linguis sibi +deducere videatur, cognoscitur vel ex notis ad lib. I, 25, 235; III, 26, +338, 395, 682; IV, 534, 786 (<i>Domus</i>, a δέμω, ædifico); VI, +609, 632; VIII, 362, 472, 473 (Barbare <i>harundo</i>, <i>harena</i> in +Drak. Melius <i>arundo</i> a voce Celtica <i>rod</i>, <i>rud</i>, id +est, <i>canna</i>, <i>juncus</i>; inserto <i>n</i> ut sæpe, et præposito +<i>a</i>, spiritu leni. Ita <i>arena</i> ab <i>areo</i>, <i>aresco</i>, +ut <i>aridus</i>), 492, 520; X, 414; XI, 265 (<i>Capitolium</i>, vox +composita binis vocibus Celticis et Punicis <i>cap</i>, petra, et +<i>tol</i>, vel <i>tal</i>, alta), 551; XIV, 40, 634; XV, 672, 721. Quod +ad criticum ejus adparatum adtinet, præter tres membranas, +a Carrione, Modio, Barthio et Nic. Heinsio conlatas, usus est +codice Tellieri (v. sup. not. 1, p. 444) omnibusque +editionibus priscis, et inter eas Romana II et illa Damiani Benessæ, +quas reliquis longe anteferendas censet. Quibus præsidiis ad poetam +recensendum instructus omnino bene de eo meritus est, multa quum +ingeniose conjecit, tum recte emendavit, +<span class = "pagenum">457</span> +et sive conjecturas, correctiones et explicationes aliorum novis +argumentis pluriumque librorum auctoritate, sive lectiones, ab iis +frustra sollicitatas et temere rejectas meliore interpretatione +stabilivit. Sed multo plura ipse vel citra necessitatem, vel perperam et +invita Minerva immutavit, sæpiusque ea, quæ a solo ingenio profecta +sunt, ne admonito quidem lectore, nec addicentibus libris in contextum +recipere nulla ipsi religio est. Nec mirum; nam ipse præcipit; <i>Que +les bonnes leçons soient dans le texte, ou marquées séparément, il +n’importe.</i> Nonnunquam adeo, quasi inter lectiones, quæ ipsi in +mentem venerint, et quæ codicum auctoritate firmentur, nihil intersit, +ad librorum MSS. fidem provocat, dum ingenii sui fetus nobis propinat; +v.c. lib. VI, 609, ubi nulla lectionis varietas in libris, quotquot +adhuc innotuerunt, deprehenditur, hæc notavit: «Sensu loci nil clarius, +nihilque minus perspectum omnibus editoribus. Æternus forem, si eorum +nugas hic ventilarem. Pro <i>tandem</i> legit Drakenb. <i>mentem</i> +contra fidem scriptorum. Non dixit poeta <i>dat mentem</i>, sed <i>dat +deponere</i>, ut <i>dat habere</i>, ne alia sexcenta adferam: hebraismus +est.» Ib. v. seq. «<i>gentem</i>. Absurde Drak. <i>tandem</i>.» +(Drakenb. servavit lectionem omnium librorum, et in notis eamdem fere +medicinam, sed timide, loco adtulit.) «Non male fuit affectus hic locus, +nisi ab ipsis editoribus; legendi erant scripti.» Quanta autem +humanitate, modestia et urbanitate (<i>honnêteté française</i>) vir +doctus, qui omne Gallorum ληκύθους exsorbuisse sibi videtur, vel suas +conjecturas venditet, vel aliorum conatus refellat, ex qualibet fere +Notarum pagina intelligitur. Sufficiat hæc ejus verba laudasse: II, 345, +<i>Absurdissimus est Drak.</i> II, 467, <i>Absurde</i> venis <i>in +Drak.</i> II, 614, <i>Ineptiunt hic Heynsii, qui volunt</i> paventem +<i>aut</i> paventum. V, 410, <i>Miror omnium editorum oscitantiam. +Putidus est hic more suo Barthius</i>. VI, 160, <i>Ineptit H. qui +vult</i> saniem. <i>Prope assentit incautus Drak. in notis</i>. VI, 276, +<i>Nullus hic Drak. cui pessima quæque placuerunt</i>. VI, 360, +<i>Absurde H.</i> durum ad tempum opem: <i>non intellexit</i>. VI, 413, +<i>Absurde Heynsius</i> arceri. <i>Fucum sibi facit Drak.</i> VI, 649, +<i>Absurdissimus est hic Drak. in textu, ubi</i> dives <i>scribit; +delirat prope in notis</i>. VI, 689, <i>Mira est hic oscitantia Drak. et +aliorum</i>. VII, 153, <i>Absurdissimus est hic Drak. qui vult</i> +discussit, <i>vel</i> diffinxit: <i>vox</i> diffinxit <i>barbara +est</i>. VII, 184. <i>Delirant prope hic Heynsius et Drak. dum +obtrudunt</i> decerpsit. VII, 280, 283, <i>Dormiunt H. et D.</i> VII, +382, <i>Fungum vult H. qui offert</i> celebranda. VII, 421, <i>Inepte +H.</i> despectat. <i>Non capit; fucum sibi facit Drak. qui hanc +emendationem probat</i>. VII, 435, <i>Ineptissime</i> +<span class = "pagenum">458</span> +evolvens <i>H.</i> VIII, 107, <i>Putide ineptit hic Barthius, quem +incauti Heyns. et Drak. audiunt</i>. VIII, 263, <i>Nil non absurdi +promunt hic H. et D. ut</i> petulantia <i>intrudant</i>. VIII, 315, +<i>Ineptit hic Drak. qui vult inserere</i> te <i>ante</i> fer, <i>duce +malesuado H.</i> VIII, 425, <i>Ineptit doctissime hic Heynsius, quum +vult</i> verno. VIII, 428, <i>Iterum ineptit Heyns.</i> VIII, 547, +<i>Ineptit docte hic H.</i> IX, 645, <i>Sapit importune hic D. qui alibi +sapere ita debuerat. Fucum ipsi fecit H.</i> XI, 163, <i>Ineptit hic +ineptissime, et, fas sit dixisse, ignarissime D. cum H.</i> Similia +sexcenties obvia, quæ quum legimus, videbimur nobis Gallicæ elegantiæ +imaginem expressam cernere, cui si nostrorum hominum elegantiam +comparamus, magnopere nos ejus pœniteat necesse est<a class = "tag" name += "tagcv5_4" id = "tagcv5_4" href = "#notecv5_4">(4)</a>. Ceterum si +quis miretur, quid sit, quod nos operis integri <i>editionem +principem</i> sibi debere glorietur <i>Lefebvre</i>, sciat, eum lib. +VIII, versus 145... 225 (quos tamen Andreas Asulanus jam a. 1523 et post +eum alii in contextum receperant), inseruisse, et lib. XVI, inde a v. +27, fragmentum, ut putat, egregium, cujus etiam in titulo mentionem +fecit, in editionem invexisse. Id e codice Biblioth. Reg. Paris. (qualis +ille sit... nam Puteanum, a Nic. Heinsio jam excussum, innui vix +crediderim... non habeo dicere, quum vir doctus nec pluribus, nec, quod +sciam, aliis locis<a class = "tag" name = "tagcv5_5" id = "tagcv5_5" +href = "#notecv5_5">(5)</a> ejus meminerit) depromtum esse monet, et in +Præfat. inverecundiæ adcusat Fr. +<span class = "pagenum">459</span> +Petrarcham, qui illud, quibusdam mutatis, sibi vindicaverit, suoque +poemati Africæ lib. VI, non modo totum adsuere, sed etiam in oratione +Syphacis, a Lælio Romam abducti, paraphrastice imitari non veritus +sit. Quoniam nondum mihi persuadere potui, hoc fragmentum ab ipso Silii +ingenio profectum, et olim a me quoque recipiendum esse; liceat mihi, +totam hanc morientis Magonis declamationem una cum notis editoris nunc +cum levioribus communicare:</p> + +<div class = "text"> +<p>Sed postquam medio juvenis stetit æquore pronus,</p> +<p>Vulneris increscens dolor, et vicinia diræ</p> +<span class = "linenum">30</span> +<p>Mortis agens, stimulis ardentibus urget anhelum.</p> +<p>Ille, videns propius supremi temporis horam,</p> +<p>Incipit: «Heu! qualis fortunæ terminus altæ!</p> +<p>Quam lætis mens cæca bonis! furor ecce Potentum</p> +<p>Præcipiti gaudere loco: status ille procellis</p> +<span class = "linenum">35</span> +<p>Subjacet innumeris; sed finis ad alta levatis</p> +<p>En, ruere. Heu! tremulum magnorum culmen honorum,</p> +<p>Spesque hominum fallax, et inanis gloria fictis</p> +<p>Illita blanditiis! heu! vita incauta, labori</p> +<p>Didita perpetuo, semperque incerta, nec unquam</p> +<span class = "linenum">40</span> +<p>Sat mortis prævisa dies! heu! sortis iniquæ</p> +<p>Natus homo in terris! animantia cuncta quiescunt:</p> +<p>Inrequietus homo, perque omnes anxius annos</p> +<p>Ad mortem festinat iter! Mors, optima rerum,</p> +<p>Tu retegis sola errores, et somnia vitæ</p> +<span class = "linenum">45</span> +<p>Discutis exactæ: video nunc quanta paravi,</p> +<p>Ah! miser incassum: subii quot sponte labores,</p> +<p>Quos licuit transire mihi! moriturus ad astra</p> +<p>Scandere quærit homo; sed mors docet omnia quo sint</p> +<p>Nostra loco. Latio, quid profuit, arma potenti</p> +<span class = "linenum">50</span> +<p>Et tectis inferre faces? quid fœdera mundo</p> +<p>Turbare, atque urbes tristi miscere tumultu?</p> +<p>Aurea marmoreis quidve alta palatia muris</p> +<span class = "pagenum">460</span> +<p>Erexisse juvat, postquam sic sidere lævo</p> +<p>Sic diro periturus eram! carissime frater,</p> +<span class = "linenum">55</span> +<p>Quanta paras animis! heu! fati ignarus acerbi,</p> +<p>Ignarusque mei.» Dixit: tum liber in auras</p> +<p>Spiritus egreditur, spatiis unde altior æquis</p> +<p>Despiceret Romam simul et Carthaginis urbem:</p> +<p>Ante diem felix abiens, ne summa videret</p> +<span class = "linenum">60</span> +<p>Excidia, et claris quod restat dedecus annis,</p> +<p>Fraternosque suosque simul Patriæque dolores.</p> +<p> Ecce aliud decus, etc.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +(<span class = "smallcaps">Notæ editoris</span>: v. 28. Fraudulenter Fr. +Petrarcha <i>Hic postquam</i>, et frustra <i>Pœnus</i> pro +<i>pronus</i>.—32. Male Petr. <i>alte est</i>, secutus vitiosam +lectionem <i>altee</i>.—35. Male Petr. <i>et finis</i>.—38. +<i>Incauta</i>. In codice et Petr. <i>incerta</i>; sed e sequenti versu, +a Librario, ut sæpe errarunt.—39. <i>incerta</i>. Sic codex. +Male Petr. <i>heu certa</i>.—40. <i>Sat</i>. In cod. et Petr. +<i>Stat</i>. Quæ sæpe alternant, ut lib. XII, 589, occurrunt +<i>stant</i> in c. P. <i>Stat</i> in R. 2, c. T. pro <i>sat</i>: et lib. +VIII, 493, not.—Ib. <i>Heu! sortis</i>. Nota elegantem +hellenismum, ignotum in toto poemate Petrarchæ.—41. +<i>Animantia</i>. In cod. <i>ajatia</i>. Petr. +<i>animalia</i>.—44. <i>somnia</i>. Absurde Petr. +<i>lumina</i>.—47. <i>Quos</i>. In cod. <i>quot</i>, +a Librario. <i>Quos</i> recte in Petr. Ibid. <i>transire</i>. Vox +Ciceroniana pro <i>omittere</i>.—48. <i>quo... loco</i>. Vide lib. +I, v. 598; Virg. IX, 723.—49. <i>potenti</i>. Sic recte Petr. In +cod. <i>petenti</i>; quod falsum. <i>Bellum</i> ipse Hannibal +intulit.—50. <i>mundo</i>. Recte codex. <i>Turbare fœdera +mundo</i>, ut in Virg. <i>totis turbatur agris</i>, et <i>terraque +marique movebunt</i> lib. XIII, 865. Vide not. ad I, 37. Male Petr. +<i>mundi</i>.—53. <i>sic diro</i>. Vide lib. VI, v. 302. Hæc +obscure in codice, ubi quasi <i>sub dino</i>, vel <i>duio</i>. Male +Petr. <i>in pelago</i>, mutavit.—55. <i>Quanta paras animis</i>. +In cod. <i>quantas parax ais</i>. Sic <i>aios</i> pro <i>animos</i> in +c. T. lib. IV, 36. Cf. Sil. XII, 555; lib. III, 59; lib. I, 136. Antea +<i>frater</i>: similem prosphonesim habes lib. XVII, 260.—57. +<i>æquis</i>. Sic recte Petr. In c. <i>aquis</i>.—58. +<i>Despiceret</i>. Recte Petr. In c. <i>dispiceret</i>: sed vide lib. +XII, 488.—59. <i>Ante diem</i>. Nempe violenta morte, non <i>fato +concedens</i>, ut loquitur Tacitus. Vide insignem locum Virgilii, IV, +620.—60. <i>Excidia</i> C. Absurde in Petr. <i>excitata</i>. +Ibid. <i>annis</i>. Sic c. In Petr. <i>armis</i>, quod placebat. Hæc +enim sæpissime alternant in scriptis.—61. <i>suosque simul</i>. +Omittitur <i>que</i> in cod. ut sæpe in scriptis. Sic lib. XIV, vers. +ultimo legitur in c. T. <i>terras fretum</i>: requiritur <i>terrasque +fretum</i>. Errorem hic emendavit Petr. in quo recte <i>suosque +simul</i>).</p> + +<p>Hos versus Silianos esse, quum Petrarchæ potius latinitatem et +temporis, quo is vixerit, philosophiam redoleant, magnopere dubitat Vir +summus in ephemerid. litterar. Goett. a. 1782. Additam. scid. <span +class = "smallroman">XVII</span>, p. 262, in qua doctissima ejusdem +libri censura +<span class = "pagenum">461</span> +(pag. 257... 266) pleraque eorum, quæ notavimus, jam occupata +videmus.</p> + + +<h5>1784.</h5> + +<p><i>Biponti</i>, ex typographia Societatis, in-8<sup>o</sup>. <i>Caii +Silii Italici Punicorum libri septemdecim ad optimas editiones collati. +Præmittitur notitia literaria studiis Societatis Bipontinæ. Editio +accurata.</i></p> + +<p>Silii vita auctore Crinito præmittitur notitiæ literariæ e Fabricii +Bibl. lat. a Jo. Aug. Ernesti auctius edita T. II, lib. II, c. +12, p. 172... 174. Eam index editionum Silii Drakenborchiano et +Fabricio-Ernestino auctior (p. <span class = "smallroman">X... +XVIII</span>), in quatuor ætates digestus; quæ sunt: I. <i>Ætas +natalis</i>, 1471... 1514. II. <i>Ætas Juntino-Aldina</i>, 1515... 1600. +III. <i>Ætas Modio-Heinsiana</i>, 1600... 1695. IV. <i>Ætas +Cellario-Drakenborchiana</i>, 1695... 1781. Pag. <span class = +"smallroman">XIX... XXVII</span>, repetita sunt Herm. Buschii argumenta, +et pag. 1... 426, poeta ipse ex Drakenborchi recensione expressus est: +in fine autem adjectæ variæ lectiones editionis Parisinæ Jo. Bapt. +<i>Lefebvre de Villebrune</i>.</p> + + +<h5>1791.</h5> + +<p><i>Lipsiæ</i>, in libraria Weidmannia, in-8<sup>o</sup>. <i>Caii +Silii Italici Punicorum libri septemdecim. Varietate lectionis et +commentario perpetuo illustravit Jo. Chr. Theoph. Ernesti, Prof. +Lipsiens. Accedit index uberrimus. Volumen I</i>, quod decem priores +poetæ libros complectitur. Brevi præfationi subjuncta disquisitio de +carmine Siliano pag. <span class = "smallroman">X... XXXII</span>, +præfatio Drakenb. p. <span class = "smallroman">XXXIII... +LIII</span>. Silii vita, auctore Crinito p. <span class = +"smallroman">LIV, LV</span>, notitia literaria de Silio ex Fabricii +Biblioth. lat. pag. <span class = "smallroman">LVI... LVIII</span>, +index editionum Silii, ex edit. Bipontina repetitus p. <span class += "smallroman">LIX... LXV</span>, et testimonia veterum de Silio +p. <span class = "smallroman">LXVI... LXVIII</span>. Textus +editionis Drakenb. prælis adcommodatus, neque (ut ipsis V. Cl. +verbis utar), præter aliquot loca, quorum emendatio et necessaria esset, +et novis editoris Francogallici curis, hoc est, codicum et librorum +nondum collatorum auctoritate vel consensu firmaretur, quidquam in illo +mutatum est. Substratæ autem sunt ei brevissimæ notæ criticæ, +a commentario sejunctæ.</p> + +<p>Quemadmodum Drakenborch adparatu critico optime de Silio ejusque +textu promeruit; ita, si interpretationem respicias, plurimum poeta +debet Ill. Ernestio, qui primus eum commentariis perpetuis illustravit, +omniumque ipsius interpretum haud dubie princeps est censendus. Vir Cel. +id consilii secutus est, ut de explicatione potius obscurorum laboraret, +quam de +<span class = "pagenum">462</span> +emendatione corruptorum. Ipse enim vix tribus vel quatuor locis, stupore +et incuria librariorum depravatis, mederi conatus est, et ex omni copia +tam variarum lectionum, quam conjecturarum emendationumque, ab ingeniis +virorum doctorum, etiam N. Heinsii, profectarum, non nisi paucas +easque graviores excerpsit, quoniam in hac quidem re nimis pauca quam +nimis multa dicendo peccare maluit, nec utilem operam esse putat, quæ in +conjecturis sive faciendis sive dijudicandis collocari solet. In +commentario autem omnia loca, in quibus lectores hærere possent, +interpretari studuit, et non modo totam poetæ doctrinam et artem, +singularumque partium venustatem et ornatum, magna judicii acie rectoque +elegantiæ sensu explicavit, sed etiam ingenii luxuriem vel verborum +ubertatem, et quæ alia in Silio vituperanda videntur, diligenter, sed +nimis forsan acerbe, notavit. Quamobrem ipse profecto ad Silianum carmen +edendum numquam animum adjecissem, si novam ejus editionem a tanto Viro +parari ante comperissem, quam priores operis mei plagulas jam typis +exprimendas curassem. Dimidiam autem libri partem jam ejus redemtori +tradideram, quum hæc Lipsiensis editio ad me mitteretur, quæ causa est, +quare ejus in fine demum quarti Punicorum libri aut initio quinti +mentionem in notis facere, nec nisi raptim illam perlustrare potuerim. +Quod etsi magnopere doleo, tamen quæ in ea, et quidem in prioribus +potissimum libris, melius forte exposita aut observata deprehendero, +olim Addendis et Corrigendis inserere constitui, si Cl. Editor, quod +spero, hanc mihi veniam perhumaniter dederit. Ut contra, quantum equidem +possim, ad summam hujus editionis perfectionem conferam, et auctor ejus, +quos ego reperisse mihi videor, ipse <i>egregio inspersos deprendat +corpore nævos</i>: præter ea loca, quæ jam in notis meis inde a Lib. +V passim excitavi, plura aliquando forte alibi (<i>in d. Magazin +für öffentliche Schulen und Schullehrer</i>) indicabo, in quibus Virum +Summum vel non satis acute vidisse, vel etiam errasse arbitror. Quis +enim est ita lynceus, ut quavis hora, et in rebus tam multis, tam variis +et sæpe tam minutis, semper vera cernat, et in tot tantisque tenebris +nihil obfendat, nusquam incurrat?</p> + + +<h5>1792.</h5> + +<p><i>Londini</i>, 2 vol in-8<sup>o</sup> (in-12). C. Silius cum notis +criticis. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + + +<h5>1797.</h5> + +<p><i>Londini</i>, 2 vol. in-12. Eadem editio repetita. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<hr class = "mid"> + +<div class = "footnote"> + +<p><a name = "notecv5_1" id = "notecv5_1" href = "#tagcv5_1">(1)</a> +Hoc nomen apud Fabricium in Biblioth. lat. Tom. II, pag. 174, invenio +scriptum, <i>Schweinheim</i>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv5_2" id = "notecv5_2" href = "#tagcv5_2">(2)</a> +Et hoc innuit Fabricius Biblioth. T. II, p. 174. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv5_3" id = "notecv5_3" href = "#tagcv5_3">(3)</a> +Fabricius, l.l. ante hunc annum ea notat: «quæ in Silium elucubrarunt +<i>P. Mantopolita, Pomponius et Domitius Calderinus</i>, neminem +novi, qui typis exscripta viderit.» <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv5_4" id = "notecv5_4" href = "#tagcv5_4">(4)</a> +Ea acerbius et iniquius dicta sunt. Non enim locum hic habent ea poetæ +verba: <i>Et crimine ab uno Disce omnes</i>. Quod si <i>Lefebvre</i>, +omni exuta urbanitate, Germaniæ Doctos indigne et injuriose insectatus +est, eum clarissimo <i>Ruperti</i> castigandum trado; sed non æquum est +omnes Gallos <i>unius ob noxam</i> eadem pœna teneri. Neque in uno +homine sita et circumclusa est Gallica elegantia; immo Nostri omnes qui +rei literariæ student, modeste et vere fatentur maximam sibi lucem +affulgere a Germanis, quorum summam eruditionem, acumen ingenii +subtilissimum, et acrem in laboribus patientiam nunquam satis admirari +possum. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notecv5_5" id = "notecv5_5" href = "#tagcv5_5">(5)</a> +Nullus Silii e Biblioth. Regia Paris. codex, quem viderim, habet hos +versus. Leguntur tantum modo in parvo libro (n<sup>o</sup> 8206), qui +non Silium continet, sed multa e diversis scriptoribus loca excerpta. +Immo qui illo loco præmittitur titulus, opinionem Cl. <i>Lefebvre</i> +nullo modo confirmat; ea enim, quantum oculi mei valent, verba sunt: +«Oratio hæc in Africa dicta fuit primo, et fuit Magonis, fratris +Hannibalis, qui tempore belli Punici secundi, dum cum Liguribus bellum +gereret, fuit apud Gemeam vulneratus, in Africam rediens, dum esset apud +<i>Saguntum</i> (sic), vicinus morti sic locutus est, in fine VI Lybiæ +Africæ.» Extrema hæc verba plane Petrarcham indicant, non vero Silium; +hinc tamen fragmentum hoc a Cl. <i>Lefebvre</i> desumptum patet, quum in +charta quam ipse juxta apposuit et signavit, propria manu exscriptum +sit, et Silio attributum. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +</div> + +<span class = "pagenum">463</span> + +<hr class = "tiny"> + +<h4><a name = "comm_6" id = "comm_6">SECTIO VI.</a></h4> + +<h5 class = "ital"> +De hujus editionis ratione et consilio.</h5> + +<p><span class = "smallcaps">Superest</span>, ut de opera mea totaque +ratione, quam in Silio edendo sequendam duxerim, nonnulla adjiciam. +Prima utique et perpetua cura fuit hæc, ut, quicumque mea editione +uteretur, aliam non magnopere desideraret, sed in ea reperiret, quidquid +boni et præclari ad poetam emendandum illustrandumque docti homines +contulissent. Semper enim mihi displicuit mos et consuetudo eorum, qui +ubivis lectores, etiam obscuris in rebus ac locis, ad alias editiones +remittunt, adeoque hanc iis necessitatem imponunt, ut, quot sunt unius +scriptoris editiones a viris doctis curatæ, tot habeant et coemant, si, +quæcumque ad eum explicandum adlata sint, cognoscere cupiant. Quod +profecto non minus fere incommodi habet, quam si, superiorum temporum +vitio, Variorum notas, vel excerptas vel integras, tuis adjungas, quo +fit, ut præter recta, bona et utilia, etiam permulta, sive falsa, +a posterioribus interpp. confutata, sive vulgaria et aliena, non +semel sed sæpius legenda sint, et ipse auctor in notarum mole, tamquam +cymba in Oceano, natare videatur. Ego mediam ingressus viam, quæ bona +alii habent, non omnia quidem compilanda, sed cum delectu tamen +excerpenda, et, laudatis ubique eorum nominibus, quæcumque ad poetæ vel +lectionem vel interpretationem adjuvandam contulerunt, in rem meam +convertenda censui, a refellendis vero et notandis eorum erroribus +plerumque abstinui, et, quæ dubia videri poterant, vel modeste +examinavi, vel lectorum judicio submisi, quibus suas ubivis sententias, +tamquam unice veras, obtrudere velle, magnæ profecto arrogantiæ est. Ad +alios editores eos tantum ablegavi, qui plura alicujus verbi, vel +dictionis, vel etiam aberrationis librariorum exempla, quæ passim, +a Drakenb. inprimis, congeruntur, sed e vulgaribus etiam lexicis +peti possunt, et passim occurrunt, desiderarent.</p> + +<p>Præterea operam dedi, ut non modo editio mea juvenibus, bonarum +literarum studiosis, quibus eam potissimum destinavi, plus, quam ulla +alia, ad poetam legendum intelligendumque proficeret, nec quidquam in ea +omitteretur, quod crucem iis figere posset; sed doctiores etiam, in +locis certe obscurioribus illam consuluisse haud omnino pœniteret, iique +opera mea quodammodo sublevarentur, universa lectionis varietate +adjecta. Duobus itaque animadversionum generibus hanc editionem +<span class = "pagenum">464</span> +adornandam putavi; quorum alterum ad veram Siliani carminis lectionem +investigandam, alterum vero ad rerum verborumque difficultates +removendas spectaret. Etenim neque eorum ratio institutumque probandum +videtur, qui non nisi in textu auctoris corrigendo laborant, et variarum +lectionum farraginem undique in unum locum congerunt; neque eorum, qui +res tantum et verba scriptorum illustrare instituunt. Illud per se +quidem bonum, non sufficit tamen ad librum cum fructu legendum: hoc +autem, nisi legitimam crisin adhibeas, qua de vera lectione constet, +sæpissime ne locum quidem habet; nam frustra interpretari conaberis +ante, quam corrupta emendaveris. Neque vero criticæ notæ ab hac editione +alienæ propterea censendæ sunt, quod juventuti ea inprimis consultum +volui. Primum enim ad Silium cum fructu legendum ii demum admittuntur, +qui mentem jam aliquantum literarum latinarum studiis excoluerunt, +adeoque criticam rationem et subtilitatem animis adsequi possunt. Tum +adolescentes quoque, generosioris saltem indolis, criticæ alicujus +facultatis copiam, qua nemo quidem, qui ad ingenuæ doctrinæ gloriam +solidamque eruditionem adspirat, sine insigni et suo et cujuscumque +disciplinæ, cui operam dat, damno carebit, sibi comparare et ad hanc +judicandi rationem sensim institui, formari et acui debent. Deinde id +egi, ut non solis juvenum, sed doctorum quoque virorum usibus +qualicumque opera mea inservirem. Denique Silianum carmen nondum neque +librorum subsidiis, neque doctorum ingeniorum studiis ita expolitum est, +ut critica in eo opera supersedere possimus. Si vero quis ad auctorem +aliquem edendum adcedit, id primum contendat necesse est, ut contextum +ejus quam emendatissime exhibeat, et labes maculasque, librariorum vel +stupore vel socordia ei adspersas, una cum laciniis et pannis, ab inepto +interpolatore illi adsutis, deleat.</p> + +<p>Fortasse tamen viri docti jure meritoque nimiam meam in ea re +vituperandam judicabunt industriam: nam quovis propemodum pignore posito +contendere et profiteri possum, meam editionem continere omnes lectiones +variantes, a Drakenb. et Villebrunio notatas, si paucissimas forte +prorsus inutiles exceperis. Quum vero varietas illa lectionis magnam, ne +dicam majorem, partem ad inanes quisquilias et librariorum vel stuporem +vel negligentiam redeat, quem inde fructum vel Silius, vel lector +percipere potest? Nonne consideratius egisse viderer, si harum lectionum +aliquem delectum fecissem, et ita summum, quod in iis excerpendis mihi +devorandum fuit, tædium levassem? +<span class = "pagenum">465</span> +Id quidem ab initio mihi propositum fuisse et constitutum non diffiteor. +Sed varias consilii mutandi rationes habui, quæ si ad causam meam +defendendam non sufficiunt, veniæ tamen spem, aliquam certe, mihi +ostendunt. Nam primum ejusmodi delectum cum judicio subtili adhibere +omnino plurimum difficultatis habet, et facilius est, ut in omni re, ita +et in hac, utiles egregiasque leges ferre, quam servare et ad usum +transferre. Deinde, quod jam supra professus sum, id curare et volui et +debui, ut, qui hanc sibi pararet editionem, reliquis omnibus carere +posset. Præterea non deerunt certe viri docti, qui omnem adparatum +criticum desiderent: oppido pauci autem erunt, qui ipsam Drakenb. +editionem, quæ et rara est, et carissime constat, consulere possint et +ad manum habeant. Atqui non adolescentibus tantum, sed eorum etiam +magistris, aut omnino eruditioribus longiusque in his literis provectis, +sive prodesse, sive gratum facere et operam meam diligentiamque probare +cupiebam, Quin juvenum quoque, eorum inprimis, qui jam aliquantum in +literis profecere, et ad animum potius poliendum, quam ad victum +quærendum, studia referunt, omnino interest, aliquam de variarum +lectionum ratione, origine, usu et dignitate, judicandi facultatem +consequi, et medicinæ corruptis locis adhibendæ sagacitatem, criseosque +faciendæ gustum sibi parare. Huc adcedit, quod manifesta operarum vitia +enotavi quam brevissime potui, nec nisi unam aut duas ad summum plagulas +iis compleri crediderim: nisi vulgatam lectionem, quia sæpe inde orta +est, eodem retuleris, quam tamen silentio prætermittere non potui, sed +eadem brevitate indicavi, et quidem voce <i>vulgo</i>, vel <i>vulg.</i> +vel <i>non</i>; v.c. <i>oculis</i> est vulgaris lectio lib. <a href = +"bookVIII.html#line8_73">VIII, 73</a>, ubi hæc pauca notavi: +«<i>oculos</i>, non <i>oculis</i>, scripti» scil. exhibent libri. +Denique ipsæ librariorum corruptelæ multum valent ad veram lectionem, +cujus vestigia in iis latent, vel eruendam vel confirmandam. Conf. +Ernesti Præf. Taciti pag. v sqq.</p> + +<p>Præter varias lectiones etiam conjecturas et emendationes, ab +interpretum et editorum Silii ingeniis profectas, memoravi omnes, sed +plerumque vel nullo, vel brevissimo tantum judicio interposito, ut +virorum doctorum veniam, si non diligentia et studio, tamen brevitate +redimerem, et editio mea cunctas quidem aliarum opes contineret, nec +tamen ejus moles et pretium nimis augeretur. De textu Silii, ut aliorum +poetarum, optime meritus est Nic. Heinsius, cujus emendationes omnium +haud dubie doctissimæ sunt atque ingeniosissimæ; sæpius etiam, si ad +rectas criticae artis leges exigantur, pro unice veris lectionibus +<span class = "pagenum">466</span> +habendæ et amplectendæ: permulta quidem loca vel frustra sollicitavit, +vel nimia, etsi non ea, qua <i>Lefebvre</i>, correxit audacia. Sed +ingenii doctrinæque magnitudo, etiam ubi errat, digna est quam +admiremur, et in eum transferri potest, quod <i>Clarke</i> ad Homerum de +Bentleio dixit, meliorem esse ejus elegantem audaciam, quam aliorum vel +timidam in eo genere modestiam vel inscitiam.</p> + +<p>In codd. MSS. et editionum, quem supra egi, recensu me viris eruditis +reique criticæ peritis minime satisfecisse, facile prævideo. Nondum enim +quisquam editorum hoc sibi laboris sumsit, ut in librorum vel scriptorum +vel typis expressorum auctoritatem diligenter inquireret, ut, accurata +omnium, certe antiquarum, editionum comparatione instituta, earum +ordines et classes, cognationes et stemmata, stirpes et familias, +origines et propagines describeret, quodque adeo pretium cuivis +statuendum, quidve ex ea vel ad crisin vel ad interpretationem præsidii +exspectandum sit et petendum, dispiceret; ut ita totam textus Siliani +rationem, ortum ac propagationem, omniaque ejus fata et vicissitudines +cognosceret, utque, ex quo fonte lectio quæque nata et ducta, quousque +progressa esset, quandoque cursum mutasset, indagaret. Sed opera eorum +in eo fere substitit, ut editionum titulos memorarent, totamque +lectionum varietatem excerperent: unde vere dixit Ernesti, qui (in Præf. +Taciti pag. <span class = "smallroman">XLII</span>) homines plerumque +nescire dixit, quid sibi velint, quum de <i>vulgata</i> sive <i>recepta +lectione</i> loquantur. Recentiores tamen Silii editores tum fere +intelligere videntur lectiones edit. Juntinæ, quas per omnia pæne +reliqua Sæc. XVI et XVII prælis excusa Siliani carminis exemplaria +temere propagatas fuisse constat. Neque etiam diffitendum est et +dissimulandum, Drakenborchium sæpissime textus lectionumque originem et +propagationem indicasse. Ego vero omnia, a superioribus editoribus +notata, quæ ad hanc rem spectant, quam fieri potuit studiosissime +conquisivi, et ex copia atque indole lectionum, ab aliis excerptarum, de +iis quoque editionibus, quas mihi videre non contigit, judicium vel ipse +feci, vel aliis faciendum reliqui: nec plura a me desiderabunt æqui +harum rerum judices. Quod ad codd. MSS. adtinet, pauci quidem adhuc +collati sunt, a Drakenb. in Præf. et a me in notis ad eam laudati, +pluresque haud dubie passim in bibliothecis latent, ex quibus novam +variarum lectionum farraginem congeri posse, non est quod dubitemus. Sed +multum inde ad poetam nostrum fructus rediturum esse vix crediderim.</p> + +<span class = "pagenum">467</span> +<p>Ipsum carmen Silianum ex emendatissima Drakenborchi recensione typis +exscribendum curavi, nec, præter interpunctionem, quæ passim parum apta +videbatur (v.c. in solo libro quinto v. 126, 157, 159, 167, 176 et al.), +quidquam fere mutare sustinui, nisi ubi criticæ rationes id omnino +suadere, vel potius jubere videbantur. In quo quidem ita versatus sum, +ut omnes lectiones, in quibus varietas esset, ad vera artis et linguæ +præcepta diligenter excuterem, et salvis modestiæ criticæ regulis, +certas et exploratas correctiones in locum depravationum reponerem. +Illam enim Dausqueii morositatem et quasi superstitionem, quæ religioni +sibi ducit, verba manifesto corrupta et idoneo sensu carentia cum sanis, +aptis et poeta dignis permutare, non minus probandam puto, quam Nicandri +et Villebrunii in hoc conatu temeritatem. Qui vero in Silio recensendo +et castigando elaboraverunt viri docti, nondum omnia sanasse et recte +constituisse censendi sunt. Drakenborchius permultas Heinsii +conjecturas, etiam eas, quas nulla librorum auctoritate nituntur, in +contextum recepit, ubi vel vulgata lectio quasi jure postliminii +revocanda, vel alia potius, quam unus alterque liber exhibet, aptior +rectiorque videtur: multa post eum <i>Lefebvre</i> melius vel sanavit et +conjecit, vel restituit et firmavit: ipse etiam non modo centies sive +vulgatas sive optimorum librorum lectiones defendere conatus sum, sed +etiam passim vitiosa si non recte correxisse, saltem sensisse et +indicasse arbitror, ubi nemo ea animadvertit. Quotusquisque enim est tam +lynceus, ut omnia vitia ipse sua sponte deprehendat, omnibusque horis +satis acute videat, neque pro veris et sanis nonnumquam probet, quæ +falsa sint et corrupta, aut tamquam perspicua et facilia prætermittat, +quæ vel alii non satis intelligant, vel ipse difficilia explicatu esse +tum demum sentiat, quum aliis ea accurate et perspicue interpretari +conetur. Nullus itaque dubito, si quis criticæ artis peritus, et tam +ingenio poetico, quam judicio, adsidua Silii aliorumque poetarum +lectione formato atque subacto, ornatus, carmen nostrum novis curis +castigandum suscipiat, neque, ut ego, operas tantum subsecivas et +tumultuarias huic rei inpendere cogatur, sed quantum satis est otii +habeat, quin larga adhuc laudis comparandæ messis ei proposita sit. Non +desunt etiam loca, quæ, quoniam librorum ope sanari non poterant, +qualicumque ingenio meo emendandi periculum feci. In quo tamen conatu +eam, uti fas erat, moderationem adhibui, ut conjecturas meas non in +textum reciperem, nisi vel lectio, quo in vulgatis libris +<span class = "pagenum">468</span> +circumferretur, plane inepta et absurda esset, et recentiores jam +editores aliam in ejus locum si non substituissent, certe substituendam +docuissent, vel etiam evidentia esset tanta, ut cuivis hanc correctionem +probatum iri confiderem, qui usum rei criticæ haberet, et non linguam +modo latinam probe nosset, sed poeticam quoque, et potissimum Silianam +orationem sibi familiarem reddidisset. Quo magis autem virium mearum +tenuitatem sentio, eo magis vereor, ne vix quidquam eorum omnium, quæ ad +criticam carminis nostri tractationem spectant, recte præstiterim. Ut +itaque de iis, quæ corrigenda, et de ratione, qua ea emendanda +censuerim, facilius ii, quorum est sententiam dicere de his rebus, +judicare, meque, si lapsus fuero, meliora docere possint; oro et +obsecro, ut ad hæc potismum loca animum intendant: lib. +<a href = "bookI.html#line1_335">I, 335</a>, +<a href = "bookI.html#line1_425">425</a>, +<a href = "bookI.html#line1_443">443</a>; +<a href = "bookII.html#line2_161">II, 161</a>, +<a href = "bookII.html#line2_298">298</a> sqq., +<a href = "bookII.html#line2_310">310</a>, +<a href = "bookII.html#line2_383">383</a>, +<a href = "bookII.html#line2_392">392</a>; +<a href = "bookIII.html#line3_20">III, 20</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_42">42</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_55">55</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_161">161</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_229">229</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_278">278</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_329">329</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_384">384</a>, +<a href = "bookIII.html#line3_395">395</a>; +<a href = "bookIV.html#line4_266">IV, 266</a>, +<a href = "bookIV.html#line4_578">578</a>, +<a href = "bookIV.html#line4_722">722</a>, +<a href = "bookIV.html#line4_727">727</a>; +<a href = "bookV.html#line5_58">V, 58</a>, +<a href = "bookV.html#line5_105">105</a>, +<a href = "bookV.html#line5_137">137</a>, +<a href = "bookV.html#line5_191">191, 199</a>, +<a href = "bookV.html#line5_284">284</a>, +<a href = "bookV.html#line5_499">499</a>; +<a href = "bookVI.html#line6_307">VI, 307</a>, +<a href = "bookVI.html#line6_313">313, 319</a>, +<a href = "bookVI.html#line6_363">363</a>, +<a href = "bookVI.html#line6_413">413</a>, +<a href = "bookVI.html#line6_604">604, 609</a> sqq., +<a href = "bookVI.html#line6_689">689</a>; +<a href = "bookVII.html#line7_148">VII, 148</a> sqq., +<a href = "bookVII.html#line7_234">234</a>, +<a href = "bookVII.html#line7_299">299</a>, +<a href = "bookVII.html#line7_551">551</a>; +<a href = "bookVIII.html#line8_20">VIII, 20</a>, +<a href = "bookVIII.html#line8_121">121</a>, +<a href = "bookVIII.html#line8_313">313</a> sqq., +<a href = "bookVIII.html#line8_388">388</a>; +<a href = "bookVIII.html#line8_402">402</a>, +<a href = "bookVIII.html#line8_503">503</a>, +<a href = "bookVIII.html#line8_518">518</a>, +<a href = "bookVIII.html#line8_532">532</a> sqq., +<a href = "bookVIII.html#line8_539">539, 540</a>, +<a href = "bookVIII.html#line8_564">564</a>, +<a href = "bookVIII.html#line8_615">615</a>. +Emendationes meas et criticas animadversiones ad hæc loca non tam mea, +quam Silii causa, quamvis timide, lectorum judicio submitto: quod si +æquum fuerit et benevolum, gaudio mihi erit et incitamento ad majora +olim audenda et maturiora melioraque forte danda; sin iniquum et nimis +severum, neque hujus me pœnitebit, dummodo in veritatem ipsumque poetam +meum aliqua inde utilitas redundet.</p> + +<p>Quum in eo fere adquieverint editores Silii, si Ernesti V. C. +excipiatur (qui tamen et ipse permulta loca, sententias et verba, iis, +quæ explicuit, multo obscuriora, silentio prætermisit, et sæpius +corrupta utcumque interpretari, quam corrigere conatus est), ut vel +textum ejus emendarent, vel notulas passim adspergerent, quæ plerumque +in iis ipsis locis, quæ alieni auxilii desiderium nobis faciunt, nos eo +destituunt et spem penitus fallunt, in aliis vero, in quibus nemo earum +opem desideret, ad fastidium copiosæ sunt et doctæ: his finibus +qualemcumque operam meam circumscribi haud passus, sed perpetuis poetam +commentariis illustrare conatus sum. Unicuique libro satis amplum +præmisi Argumentum, ut non solum, quæ summa ejus esset, quæ series rerum +narratarum confestim in oculos incurreret, neque opus haberem, quoties +Silius ad alia progrederetur, in notis id indicare (unde tot +observationes Ernesti ortæ sunt); sed etiam magnum historicæ et poeticæ +narrationis +<span class = "pagenum">469</span> +discrimen planissime cognosceretur. In ipso autem commentario hoc +potissimum egi, ut, quæcumque nondum ab aliis aut recte, aut satis +perspicue exposita et illustrata essent, pro facultate mea accuratius +enuclearem, nec quidquam omnino inexplicatum relinquerem, in quo hærere +possent ii, qui ad Silium legendum admitterentur, hoc est, jam +aliquantum in hoc literarum genere versati et provecti, neque tamen +eruditi. Atque in obscurioribus locis eam fere rationem secutus sum, ut +unde difficultas intelligendi nata sit, et quomodo nodus expediri +possit, ostenderem. In universum vero id operam dedi, ut non modo poetam +ex historia, mythologia, antiquitatis scientia, et geographia +illustrarem, sed etiam in ea, quæ sive pulchra, præclara et sublimia, +sive prava, tenuia et languida essent, in Silii artem et doctrinam, in +orationis poeticæ ornatum, in verborum ubertatem (quam tamen, quod supra +jam monui, non omnibus, quibus poteram, locis notavi, ne magistris +commodissimam ingenii judiciique juvenilis acuendi occasionem +præriperem), in sententiarum et phantasmatum suavitatem ac dignitatem, +in rerum verborumque ornamenta, ex Livio, Virgilio, Homero aliisque +poetis vel egregia, vel perversa et jejuna imitatione adumbrata, +lectorum mentem sensumque intenderem. In quo eum servavi modum, ut +poeticum sermonem ad vulgarem pedestremque revocarem, loca vero aliorum +auctorum, a Silio expressa, plerumque nullo judicio interposito, +indicarem, ipsamque comparationem legentium judicio permitterem. Ceterum +in omni labore meo hac ratione usus sum, ut aliquam carminis partem ipse +ad sensum meum explicare conarer ante, quam interpretes et veteres et +recensiores consulerem. In quo quidem mihi eadem profuerunt, quæ sibi +adjumento fuisse Cl. Ernesti in Præf. pag. <span class = +"smallroman">VI</span>, profitetur his verbis: «Primum in tanta penuria +et raritate interpretum, de qua supra dixi, quum neminem haberem, cujus +vel auctoritate moverer, vel doctrina conturbarer, profecto melius +sensum meum consiliumque persequi, et singula luculentius videre, et +rectius explicare poteram: deinde quum Silius ad Virgilii imitationem se +ita composuisset, ut, si ab argumenti varietate recesseris, nullum esset +tam in rebus, quam in verbis ornatus poetici genus, cujus non in illo +vel exemplum vel vestigium aliquod expressum esset, Heynii inprimis, +Viri Summi, elegantissima doctrina in Virgilio declarata effecit, ut +brevitatem sine obscuritatis vel negligentiæ periculo tueri possem.» +Quoties vero, quæ alii jam occupaverant, notavi, semper, quibus ea +deberem +<span class = "pagenum">470</span> +et accepta referrem, monui: nam aliorum scrinia compilare, et instar +graculi superbi, pennis pavonis exornati, alienis bonis gloriari, longe +a moribus sensibusque meis abhorret. Sed furti invidia mihi deprecanda +est, si quis forte obfenderit nonnulla, vel vulgaria et eruditis certe +hominibus notissima, quæ igitur facile pluribus sponte in mentem +incidere possunt et hinc a pluribus quoque notata sunt, vel minus obvia, +quæ ab aliis jam alicubi observata meminerit: omnes enim virorum +doctorum libros et commentarios, qui ad loca quædam poetæ nostri +illustranda aliquid conferre possint, legere negotiorum, quibus +distineor, multitudo, et mihi comparare, rei familiaris angustia +prohibet.</p> + +<p>Non dubito tamen, fore permultos, qui in opera mea brevitatem, +insignem interpretis virtutem, potissimum desiderent, et eamdem fere +verborum ubertatem, de qua poetam meum adcusavi, mihi exprobrent. Neque +diffiteor, me passim monuisse, quæ tenuia et vulgaria videri possint +viris doctis, harum rerum intelligentibus. Sed primum mihi ita +constitutum erat, ut quam plurimis prodessem, ut omnibus satisfacerem; +et ut quædam non adeo necessaria inrepere mallem, quam omitti ac negligi +necessaria, et huic vel illi sive obscura sive ignota, quæ illustrari +non omnium quidem, sed quorumdam tamen lectorum interesset. Deinde hac +ætate nostra, qua in tanta, quæ jactatur, literarum luce summa rerum +utilium ignorantia in dies longius serpit et diffunditur, infinitarum +autem rerum notitiæ vel crudæ vel inutiles et noxiæ latius sparguntur, +qua, qui disciplinas tradunt, ab omni subtilitate desciscunt, et, qui +iis addiscendis operam dare videri volunt, angustioribus quotannis +terminis studia circumscribunt, et utilitatem præstantiamque omnis +doctrinæ liberalis unice quæstu et lucro, quod ex ea facere possint, +metiuntur, qua in locum accuratæ et solidæ eruditionis, ad quam majores +nostri adspirabant, jejuna et insipiens sapientia succedere cœpit, et +ingenia luxu enervata vel otio, nugis, rebus ludicris deliciisque +pascuntur, et præstigiis, pigmentis lenociniisque blandiri seque +insinuare amant, vel ab iis, quæ cognosci possunt ac debent, ad puerilia +deliramenta seu rerum portenta ac monstra, quæ intelligi nec licet nec +prodest, deflectunt; hac, inquam, ætate sexcenties mihi usu venit, ut +non juvenes tantum, sed ipsos etiam eorum magistros in iis hærere, eaque +vel ignorare, vel non satis perspicue et accurate explicare viderem, quæ +tamen facilia iisque notissima putaram. Itaque quid illi scirent et +<span class = "pagenum">471</span> +intelligerent, non quid scire et intelligere deberent, respiciendum +duxi, memor verborum Servatoris nostri, οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες +ἰατροῦ, ἀλλ’ οἱ κακῶς ἔχοντες. Præterea permultis, etiam satis doctis, +adcidere solet, id quod sibi adcidisse sæpenumero Casaubonus et Ernesti +fatebantur, ut, dum ipsi sibi legunt verba auctoris, facillima sibi +videantur, quæ difficilia explicatu et obscura esse intelligant tum +demum, quum aliis eorum vim ac sensum distincte planisque verbis +interpretandi periculum faciant. Huc adcedit (ut verba Ill. Heynii in +Præfat. Virgil. T. I, p. <span class = "smallroman">VI</span>; +T. II, p. <span class = "smallroman">IX</span>, et +T. III, p. <span class = "smallroman">III</span>, mea faciam), +quod multa mihi monenda fuere, quum interpretum aliquem et virum doctum, +quamvis a me non nominatum, in hoc vel ipso loco et verbo hæsisse aut +lapsum esse viderem; quæ tamen monui fere verbo tantum, plerumque nulla +alia re, quam vera interpretatione subjecta, ut adolescens, qui in +similem errorem aut difficultatem aut in eumdem interpretem incideret, +statim haberet, quo eum redargueret: tum formula loquendi per se forte +erat satis nota, quum cumulassent alii exempla, sed causa et ratio talis +elegantiæ, ut in plerisque fieri solet, minus erat seu observata seu +perspecta; hanc digito monstrare volui: tandem et multa in hoc genere +esse solent satis obvia, si semel ab aliquo observata et explicata +fuerint, non raro tamen evenit, ut illa ipsa facillima ratio, antequam +monstrata esset, plerorumque oculos fugeret. Ceterum pro certo polliceor +hoc benevolis lectoribus et confirmo, me in operæ processu omni ope +atque studio enisurum esse, ut brevior sim, utque alterum volumen, etsi +novem carminis Siliani libros<a class = "tag" name = "tagcv6_1" id = +"tagcv6_1" href = "#notecv6_1">(1)</a>, indicem uberrimum brevemque de +stilo et idiotismis Silii diatriben vel adpendicem complectetur, hujus +prioris modum ne æquet quidem, nedum excedat. Etenim non verbis tantum +quam paucissimis, quæ dicenda erunt, exprimere studebo, sed reliqua +etiam poematis pars minus difficultatis habet, et præterea lectores +secundi Tomi, quod jam in hoc ipso sæpissime factum videbunt, permultis +locis ad ea, quæ de iisdem vel verbis vel rebus alicubi jam nunc dixi ac +disputavi, remittere licebit.</p> + +<p>Enimvero satis diu lectores tenui, quos nunc quam fieri potest +observantissime studiosissimeque rogo, et universam hanc operam meam, +quam eorum favori et indulgentiæ timidis precibus +<span class = "pagenum">472</span> +commendo, æqui bonique consulant, et, si quid a me alicubi peccatum +deprehenderint, quod passim ne factum sit vereor, veniam mihi dare, vel, +secundum Ennii præceptum, <i>erranti comiter monstrare viam</i> ne +dedignentur. Quod si a viris eruditis laborem meum non prorsus inprobari +cognovero, satis amplum ejus præmium cepisse me existimabo, et non modo, +quantum per magnam, qua laboro, præsidiorum inopiam ingeniique +tenuitatem licuerit, ad cursum acriter et felicius persequendum, sed +etiam ad majora aliquando ac forte meliora conanda, et ad bene de +literis pro viribus merendum incitabor. Scrib. Stadæ, Cal. Febr. A.R.S. +<span class = "smallroman">MDCCXCII</span>.</p> + +<p class = "right"> +<span class = "smallcaps">Ge. Alex. RUPERTI</span><br> +Gymn. Stad. Rector.</p> + +<hr class = "mid"> + +<div class = "footnote"> + +<p><a name = "notecv6_1" id = "notecv6_1" href = "#tagcv6_1">(1)</a> +Plures ego libros, undecim scilicet, in priori meo volumine coegi, quum +omnem hanc de Silio commentationem judiciumque post absolutum tandem +opus rejicere satius videretur. Cæterum quæcumque scripsit cl. +<i>Ruperti</i>, religiose intacta reliqui. <span class = +"smallcaps">Ed.</span></p> +</div> + +<span class = "pagenum">473</span> + +<hr> + +<h3><a name = "vita_crinito" id = "vita_crinito"> +C. SILII ITALICI</a></h3> + +<h2>VITA</h2> + +<h4>AUCTORE CRINITO.</h4> + +<hr class = "tiny"> + +<p><span class = "smallcaps">C. Silius Italicus</span>, Heroicus, ex +Hispania oriundus traditur, deducto genere ab Italica urbe nobili, unde +cognomen reportavit. Sed Romæ natus est, ut creditur, atque etiam +educatus, neque obscura fama est. Principio adolescentiæ præ se tulisse +optimam indolem capiendis literis fertur; quumque studio et diligentia +vehementer præstaret, brevi consecutus est, ut Romæ haberetur inter +præcipuos oratores; nam magna solertia et incredibili cura conatus est +exprimere M. Tullii eloquentiam, quem præ cæteris omnibus sibi +proposuerat imitandum. Sub imperatore Nerone dicitur famam suam læsisse, +accusatis atque insimulatis nonnullis apud sævissimum principem. Cum +Vitellio gessit se prudenter, et egregia vitæ honestate: mox factus est +Asiæ proconsul, in quo manifesto apparuit quanta modestia præstaret, ut +qui eam dignitatem gesserit singulari continentia et integritate maxima. +Domitiano Augusto gratissimus fuit, eoque auctore perductus est ad +tertium consulatum honestissimis suffragiis: de quo leguntur adhuc +versiculi poetæ Martialis, quibus venerationem suam profitetur. (Vide in +Testim. veterum infra, p. 476, ex Martialis lib. VIII, +epigr. 66.)</p> + +<p>C. Plinius permulta refert de poeta Silio in epistolis; quare minime +alienum fuerit particulam subjicere, quo facilius atque cumulatius +percipiatur, quam eleganti ingenio fuerit, atque studio in prosequendis +optimis exemplis. (Vide, quæ sequitur, Plinii epistolam.) Opus composuit +libris XVII, de bello Punico secundo, non vulgari, neque absurdo +carmine; etsi illud <i>majore cura quam ingenio</i> perfecit. Præcipue +Maronem imitatus est, cujus ingenium atque felicissimam majestatem +admirabatur in describendis carminibus: de hoc poemate Silii sic +Martialis refert: (vide infra pag. 476; ex Mart. lib. IV, +epigr. 14.)</p> + +<span class = "pagenum">474</span> +<p>Complura leguntur apud eumdem Martialem de laude ingenii atque optimæ +eruditionis Silii (quæ infra referuntur). In agro Neapolitano prædium +habuit, in quo quum frequenter secederet, maxima animi voluptate +consuevit suum otium transigere; neque dubium est eumdem ad extremam +pæne senectutem devenisse, ut qui major septuagenario vitam finierit: +nam morbo detentus insanabilis clavi, singulari constantia obitum +præposuit: felix propemodum, et beatus usque ad extremum diem, ut +copiose relatum est a Plinio.</p> + +<span class = "pagenum">475</span> + +<hr> + +<h2><a name = "test_veter" id = "test_veter">TESTIMONIA VETERUM</a></h2> + +<h3>DE SILIO EJUSQUE CARMINE.</h3> + +<hr class = "tiny"> + +<h5 class = "smallcaps">PLINIUS, lib. iii, epist. vii.</h5> + +<p><span class = "smallcaps">Modo</span> nuntiatus est Silius Italicus +in Neapolitano suo inedia vitam finisse. Causa mortis valetudo. Erat +illi natus insanabilis clavus, cujus tædio ad mortem irrevocabili +constantia decucurrit: usque ad supremum diem beatus et felix, nisi quod +minorem e liberis duobus amisit, sed majorem melioremque florentem atque +etiam consularem reliquit. Læserat famam suam sub Nerone; credebatur +sponte adcusasse: sed in Vitellii amicitia sapienter se et comiter +gesserat: ex proconsulatu Asiæ gloriam reportaverat: maculam veteris +industriæ laudabili otio abluerat. Fuit inter principes civitatis sine +potentia, sine invidia. Salutabatur, colebatur, multumque in lectulo +jacens, cubiculo semper, non ex fortuna frequenti. Doctissimis +sermonibus dies transigebat, quam a scribendo vacaret. Scribebat carmina +majore cura quam ingenio; nonnumquam judicia hominum recitationibus +experiebatur. Novissime, ita suadentibus annis, ab urbe secessit, seque +in Campania tenuit: ac ne adventu quidem novi principis inde commotus +est. Magna Cæsaris laus, sub quo hoc liberum fuit: magna illius, qui hac +libertate ausus uti. Erat φιλόκαλος usque ad emacitatis reprehensionem. +Plures iisdem in locis villas possidebat, adamatisque novis, priores +negligebat. Multum ubique librorum, multum statuarum, multum imaginum, +quas non habebat modo, verum etiam venerabatur: Virgilii ante omnes, +cujus natalem religiosius, quam suum, celebrabat; Neapoli maxime, ubi +monimentum ejus adire, ut templum, solebat. In hac tranquillitate annum +quintum et seþtuagesimum excessit, delicato magis corpore, quam infirmo. +Utque novissimus a Nerone factus est consul, ita postremus ex omnibus, +quos Nero consules fecerat, decessit. Illud etiam notabile, ultimus ex +neronianis consularibus obiit, quo consule Nero periit.</p> + +<span class = "pagenum">476</span> + +<h5 class = "smallcaps">M. VAL. MARTIALIS ad Silium, lib. iv, ep. +xiv.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Sili, Castalidum decus sororum,</p> +<p>Qui perjuria barbari furoris</p> +<p>Ingenti premis ore, perfidosque</p> +<p>Astus Hannibalis, levesque Pœnos</p> +<p>Magnis cedere cogis Africanis:</p> +<p>Paulum seposita severitate,</p> +<p>Dum blanda vagus alea december</p> +<p>Incertis sonat hinc et hinc fritillis,</p> +<p>Et ludit popa nequiore talo,</p> +<p>Nostris otia commoda Camenis,</p> +<p>Nec torva lege fronte, sed remissa</p> +<p>Lascivis madidos jocis libellos.</p> +<p>Sic forsan tener ausus est Catullus</p> +<p>Magno mittere passerem Maroni.</p> +</div> + +<h5 class = "smallcaps">lib. vi, epigr. lxiv, in detractorem.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Emendare meos, quos novit fama, libellos,</p> +<p>Et tibi permittis felices carpere nugas:</p> +<p>Has, inquam, nugas, quibus aurem advertere totam</p> +<p>Non adspernantur proceres urbisque forique,</p> +<p>Quas et perpetui dignantur scrinia Sili,</p> +<p>Et repetit toties facundo Regulus ore.</p> +</div> + +<h5 class = "smallcaps">lib. vii, epigr. lxiii.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Perpetui numquam moritura volumina Sili</p> +<p class = "inset2"> +Qui legis, et Latia carmina digna toga,</p> +<p>Pierios tantum vati placuisse recessus</p> +<p class = "inset2"> +Credis, et Aoniæ Bacchica serta comæ.</p> +<p>Sacra cothurnati non adtigit ante Maronis,</p> +<p class = "inset2"> +Inplevit magni quam Ciceronis opus.</p> +<p>Hunc miratur adhuc centum gravis hasta virorum,</p> +<p class = "inset2"> +Hunc loquitur grato plurimus ore cliens.</p> +<p>Postquam bis senis ingentem fascibus annum</p> +<p class = "inset2"> +Rexerat, adserto qui sacer orbe fuit:</p> +<p>Emeritos Musis et Phœbo tradidit annos,</p> +<p class = "inset2"> +Proque suo celebrat nunc Helicona foro.</p> +</div> + +<h5 class = "smallcaps">lib. viii, epigr. lxvi.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Augusto pia tura victimasque</p> +<p>Pro nostro date Silio, Camenæ.</p> +<span class = "pagenum">477</span> +<p>Bissenos jubet en redire fasces</p> +<p>Nato consule, nobilique virga</p> +<p>Vatis Castaliam domum sonare.</p> +<p>Rerum prima salus et una, Cæsar,</p> +<p>Gaudenti superest adhuc, quod optet</p> +<p>Felix purpura tertiusque consul.</p> +<p>Pompeio dederit licet Senatus</p> +<p>Et Cæsar genero sacros honores,</p> +<p>Quorum Pacificus ter ampliavit</p> +<p>Janus nomina: Silius frequentes</p> +<p>Mavult sic numerare consulatus.</p> +</div> + + +<h5 class = "smallcaps">lib. ix, epigr. lxxxvii.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Festinata sui gemeret quum fata Severi</p> +<p class = "inset2"> +Silius, Ausonio non semel ore potens;</p> +<p>Cum grege Pierio mæstus Phœboque querebar.</p> +<p class = "inset2"> +Ipse meum flevi, dixit Apollo, Linon:</p> +<p>Respexitque suam, quæ stabat proxima fratri,</p> +<p class = "inset2"> +Calliopen, et ait: Tu quoque vulnus habes.</p> +<p>Adspice Tarpeium Pallatinumque Tonantem:</p> +<p class = "inset2"> +Ausa nefas Lachesis læsit utrumque Jovem.</p> +<p>Numina quum videas duris obnoxia fatis,</p> +<p class = "inset2"> +Invidia possis exonerare Deos.</p> +</div> + + +<h5 class = "smallcaps">lib. xi, epigr. xlviii.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Silius hæc magni celebrat monimenta Maronis,</p> +<p class = "inset2"> +Jugera facundi qui Ciceronis habet.</p> +<p>Heredem dominumque sui tumulique Larisque</p> +<p class = "inset2"> +Non alium mallet nec Maro, nec Cicero.</p> +</div> + + +<h5 class = "smallcaps">lib. xi, epigr. xlix.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Jam prope desertos cineres et sancta Maronis</p> +<p class = "inset2"> +Nomina qui coleret, pauper et unus erat.</p> +<p>Silius Andinæ succurrere censuit umbræ:</p> +<p class = "inset2"> +Silius en vatem, non minor ipse, colit.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +Cf. sup. <a class = "crossref" href = "#notecv1_15">pag. 407, <ins class += "correction" title = "hic n1.15">not. 1</ins></a> ad comment. de +Silio.</p> + + +<h5>SIDONIUS APOLLINARIS</h5> + +<h5 class = "smallcaps">excusatorio ad felicem v. 260.</h5> + +<div class = "verse"> +<p>Non Gætulicus hic tibi legetur,</p> +<p>Non Marsus, Pedo, Silius, Tibullus:</p> +<span class = "pagenum">478</span> +<p>Non quod Sulpiciæ jocus Thaliæ</p> +<p>Scripsit blandiloquum suo Celeno;</p> +<p>Non Persi rigor, aut lepos Properti.</p> +</div> + +<hr> + +<h2><a name = "test_recent" id = "test_recent"> +TESTIMONIA ET JUDICIA</a></h2> + +<h3>RECENTIORUM.</h3> + +<hr class = "tiny"> + +<h5>JO. ALB. FABRICIUS,</h5> + +<h5 class = "ital"> +In Bibliotheca latina, rectius a Jo. Aug. Ernesti digesta et aucta +Tom. II, lib. II, cap. <span class = +"smallroman">XII</span>.</h5> + +<p><span class = "smallcaps">C. Silius Italicus</span>, ex italica +civitate Pelignorum, consulatum<a class = "tag" name = "tagtr_1" id = +"tagtr_1" href = "#notetr_1">(1)</a> Romæ gessit anno fatali Neronis +Imp. a.C. 67: quo honore an deinde bis iterum functus sit, incertum est, +aliis adfirmantibus, aliis negantibus. Ciceronis et præsertim Virgilii +ingens cultor fuit, et in utroque scribendi genere, etsi passibus non +æquis, imitator, in Campania quum morbi lentitudinem inedia +prævertisset, annos natus 75 decessit, primis annis Trajani imperatoris. +Prænomen ejus apud Modium in novantiquis lectionibus et Glandorpium in +Onomastico, non <i>Caius</i> est, sed <i>Publius</i>: illud verius. +Italici cognomen consecutus est vel quacunque alia<a class = "tag" name += "tagtr_2" id = "tagtr_2" href = "#notetr_2">(2)</a> de causa vel quo +ipsius aut unius e majoribus ipsius patria fuit Italica Pelignorum, aut +Italica Bæticæ (sequioribus sæculis <i>Talca</i><a class = "tag" name = +"tagtr_3" id = "tagtr_3" href = "#notetr_3">(3)</a>); dubium enim illud +est viris doctissimis Nic. Antonio Bibliothecæ Hispanæ vet. lib. V, pag +85 seq., et Christophoro Cellario in dissertatione de Silio +Italico, edita Halæ Sax. 1694, in-4<sup>o</sup>, et in dissertationibus +ejus Academicis junctis excusis Lips. 1712, in-8<sup>o</sup>, dissert. +IV, et in prolegomenis Arnoldi Drakenb. ad Silium recusa.</p> + +<span class = "pagenum">479</span> +<p>Alia de Silio et ad ejus defensionem Nic. Hieronymus Gundlingius in +Gundlingianis parte XII, cap. 1, et Nic. Antonius in Bibliotheca vetere +Hispana, lib. I, cap. 18. Eruditissimum poetam appellat <i>Thomas de +Pinedo</i>, pag. 262, ad Stephanum Byz. non sine causa ille quidem<a +class = "tag" name = "tagtr_4" id = "tagtr_4" href = +"#notetr_4">(4)</a>, sed fallitur Claudius Dausqueius, qui in notis ad +Silium pag. 641, in descriptione Virtutis et Voluptatis Philostratum +Silii oculis obversatum esse, quum scriberet, stilique imitatione sibi +expressum persuasit: nam Philostratus ille post Silium scripsit. Jo. +Antonio Vulpio judice, pag. 113, notis ad Catullum, ubi Statium cum +Silio conferre placuit, Statius acrioris ingenii et ad excogitandum +promptioris utique videtur, sed «alter ille perpetuo languidus, +Virgiliani poematis compilator, et plane ad aliorum imitationem +compositus.»</p> + +<p>Exstat ejus Poema Heroicum sub <i>Punicorum</i> nomine, de bello +punico secundo, quod ætate provectus<a class = "tag" name = "tagtr_5" id += "tagtr_5" href = "#notetr_5">(5)</a>, sub Domitiano imp. usque ad +Scipionis Africani triumphum descripsit libris XVII; historici magis +partibus functus, quam poetæ ingenio suo indulgentis: unde majori cura +quam ingenio scripsisse affirmat Plinius junior, lib. III, +ep. 7.</p> + +<p>(Cætera de codd. et editt. vide supra. <span class = +"smallcaps">Ed.</span>)</p> + + +<h5>ROLLIN,</h5> + +<h5 class = "ital"> +Histoire ancienne, livre XXVII, chap. 1, §. 3.</h5> + +<p>C. Silius Italicus s’est rendu célèbre par son poëme de la Guerre +punique.</p> + +<p>Il n’était pas né poëte, et l’étude ne suppléa pas entièrement à ce +qui lui manquait du côté de la nature. D’ailleurs il ne s’appliqua à +faire des vers qu’après avoir long-temps exercé dans le barreau la +fonction d’avocat, et avoir été consul, c’est-à-dire dans un âge déja +fort avancé et languissant.</p> + +<p>Quelque éloge que lui donne Martial, il n’est pas fort estimé en +qualité de poëte; mais on trouve qu’il surpasse tous ceux de son temps +pour la pureté de la langue. Il suit avec assez d’exactitude la vérité +de l’histoire, et l’on peut tirer de son poëme des lumières pour les +temps mêmes qui ne sont pas de son principal dessein, y ayant des +faits qui ne se trouvent point ailleurs.</p> + +<span class = "pagenum">480</span> +<p>Ce qu’il y dit de Domitien fait assez voir qu’il le composait sous ce +prince, après la guerre des Sarmates, sous laquelle il peut comprendre +celle des Daces.</p> + +<p>On croit que sa mort arriva sous Trajan, l’an 100. Il se laissa +mourir, ne pouvant plus souffrir la douleur d’un clou que les médecins +ne pouvaient guérir. Pline remarque que Silius, s’étant retiré dans la +Campanie à cause de sa vieillesse, ne quitta point sa retraite pour +venir à Rome feliciter Trajan sur son avènement à l’empire. On estima +Trajan de n’avoir point été offensé de cette liberté, et lui d’avoir osé +la prendre.</p> + +<p>Si notre poëte n’a pu arriver à une parfaite imitation de Virgile, du +moins son respect pour lui ne pouvait pas aller plus loin. Il était +devenu maître du lieu où était le tombeau de Virgile. C’était pour lui +un lieu sacré, et qu’il respectait comme un temple. Il célébrait tous +les ans le jour natal de Virgile avec plus de joie et de solennité que +le sien propre. Il ne put souffrir qu’un monument si respectable +demeurât négligé entre les mains d’un pauvre paysan, et il en fit +l’acquisition. Martial, liv. XI, épigr. 49:</p> + +<div class = "verse ital"> +<p>Jam prope desertos cineres, et sancta Maronis</p> +<p class = "inset"> +Nomina qui coleret, pauper et unus erat.</p> +<p>Silius optatæ succurrere censuit umbræ:</p> +<p class = "inset"> +Silius et vatem, non minor ipse, colit<a class = "tag" name = "tagtr_6" +id = "tagtr_6" href = "#notetr_6">(6)</a>.</p> +</div> + +<p>L’ouvrage de Silius était demeuré enseveli depuis plusieurs siècles +dans la poussière de la bibliothèque de Saint-Gall. Pogge l’y trouva +pendant le concile de Constance, avec plusieurs autres manuscrits.</p> + + +<h5>LA HARPE,</h5> + +<h5 class = "ital"> +Cours de Littérature, I<sup>re</sup> partie, livre I<sup>er</sup>, chap. +<span class = "smallroman">IV</span>, sect. 2.</h5> + +<p>Silius Italicus, qui fut consul l’année de la mort de Néron, et qui +mourut sous Trajan, a imité Virgile, comme Duché et Lafosse ont +imité Racine. Nous avons de lui un poëme, non pas épique, mais +historique, en dix-sept livres, dont le sujet est la seconde guerre +punique. Il y suit scrupuleusement l’ordre et le détail des faits depuis +le siège de Sagonte jusqu’à la défaite d’Annibal et la soumission de +Carthage. Il n’y a d’ailleurs aucune espèce d’invention ni de fable, si +ce n’est qu’il fait quelquefois intervenir très gratuitement Junon avec +sa vieille +<span class = "pagenum">481</span> +haine contre les descendants d’Énée, et son ancien amour pour Carthage. +Mais comme tout cela ne produit que quelques discours inutiles, la +présence de Junon n’empêche pas que l’ouvrage ne soit une gazette en +vers. La diction passe pour être assez pure, mais elle est faible et +habituellement médiocre. Les amateurs n’y ont remarqué qu’un petit +nombre de vers dignes d’être retenus; encore les plus beaux sont-ils +empruntés de la prose de Tite-Live. Silius possédait une des maisons de +campagne de Cicéron, et une autre près de Naples où était le tombeau de +Virgile; ce qui était plus aisé que de ressembler à l’un ou à +l’autre.</p> + +<h5 class = "ital"> +Liv. II, chap. <span class = "smallroman">V</span>, au +commencement.</h5> + +<p>Cependant, lors même que l’éloquence et la poésie étaient déja fort +dégénérées, plusieurs hommes de mérite leur conservèrent encore quelque +gloire, et formèrent comme le troisième âge des lettres chez les +Romains: en vers, Perse, Juvénal, <span class = "smallcaps">Silius +Italicus</span>, Stace, Martial, et sur-tout Lucain, etc.</p> + + +<h5>F. SCHOELL,</h5> + +<h5 class = "ital"> +Histoire abrégée de la Littérature romaine, tome II, période IV, +<em>14... 117</em> après J. C.</h5> + +<p>Après Valérius Flaccus, l’ordre chronologique nous conduit à +C. Silius Italicus. On ignore le pays où il naquit. Le surnom +d’Italicus a fait supposer qu’il vit le jour à Italica, ville de +l’Espagne bétique, au nom de laquelle une mosaïque, récemment découverte +et expliquée par un membre de l’Institut, a donné parmi nous +quelque célébrité. D’autres font naître ce poëte à Corfinium, ville des +Péligniens, qui, d’après Strabon, fut appelée Italica dans la guerre des +alliés; mais Velléius Paterculus dit seulement qu’on eut le projet de +changer ainsi le nom de Corfinium; et il n’est pas probable que ce +projet ait été exécuté. Dans tous les cas, que Silius soit natif +d’Italica en Espagne, ou de Corfinium, le nom d’Italicus ne pourrait pas +indiquer cette origine; il aurait fallu l’appeler <i>Italicensis</i>. Il +est donc à supposer que le nom d’Italicus était porté par la famille +dont Silius était issu; ce nom aura été donné à un de ses ancêtres, +originaire de l’Italie, et qui se sera établi, dans une des provinces de +l’empire, pour y exercer une magistrature ou le commerce.</p> + +<p>On croit que Silius naquit l’an 25 après J. C. sous le règne de +Tibère. Il étudia avec beaucoup de succès l’éloquence et la +<span class = "pagenum">482</span> +poésie; dans la première, il prit Cicéron pour modèle, et acquit au +barreau la réputation de grand orateur. Dans la poésie, Virgile fut +l’auteur sur lequel il se forma de préférence. Sa prédilection pour ces +deux grands écrivains le porta à acheter deux campagnes qui leur avaient +appartenu, celle de Cicéron, à Tusculanum, et celle de Virgile, +près de Naples, où ce poëte était enterré. Silius visitait souvent le +tombeau de ce dernier, dont il célébrait aussi tous les ans avec +solennité le jour de naissance. Si l’on peut ajouter foi à la tradition +qui appelle tombeau de Virgile les ruines d’un petit monument qu’on voit +près de Naples, on peut désigner la place où fut située la campagne des +deux poëtes. Ce monument se voit sur le revers de la côte qui forme une +espèce d’amphithéâtre autour de Naples; il est placé du côté de la +ville, à l’endroit même où commence le fameux chemin, creusé dans +le roc, qui conduit à Pouzzole.</p> + +<p>Silius passa par tous les emplois publics qui conduisaient au +consulat: il s’insinua, dit-on, dans la faveur de Néron, en faisant le +vil métier de délateur. Pline le jeune, qui nous a conservé ce fait, +que, pour l’honneur des lettres, on voudrait pouvoir révoquer en doute, +ajoute que, s’il est vrai que Silius s’en rendit coupable, il répara +cette faute par une longue suite de vertus, et qu’il jouit à Rome d’une +grande considération.</p> + +<p>Le premier consulat de Silius (car on croit, sans preuve suffisante, +qu’il exerça trois fois cette magistrature) est de la fameuse année 68, +où périt Néron. Silius jouit de la faveur de Vitellius et de Vespasien: +sous le dernier, il fut proconsul en Asie. Comblé d’honneurs et de +richesses acquises avec probité, il se retira, dans sa vieillesse, en +Campanie, et y passa le reste de ses jours dans la société des Muses. +Attaqué, à l’âge de 75 ans, d’une maladie incurable, il se laissa +mourir de faim, dans la 100<sup>e</sup> année après J. C., sous le +règne de Trajan.</p> + +<p>Silius aima toute sa vie la poésie et les lettres, et leur donna tous +les instants que lui laissaient ses fonctions publiques; mais ce ne fut +que dans sa vieillesse et dans sa retraite près de Naples qu’il s’avisa +lui-même de se placer au rang des poëtes. Il composa alors un grand +poëme épique, ou plutôt historique, en dix-sept chants, sur la seconde +guerre punique. Ce poëme, intitulé <i>Punica</i>, nous a été conservé. +Il confirme le jugement que Pline porte sur Silius, en disant que ce fut +moins son génie que le travail qui le rendit poëte<a class = "tag" name += "tagtr_7" id = "tagtr_7" href = "#notetr_7">(7)</a>. Il paraît que +Silius fut un +<span class = "pagenum">483</span> +de ces hommes auxquels la nature a donné une certaine facilité qui les +fait réussir en tout ce qu’ils entreprennent, et qui, lorsqu’elle est +secondée par de l’instruction et du goût, peut, jusqu’à un certain +point, tenir lieu de génie. Le sujet que Silius choisit pour son poëme +offrait le plus grand intérêt aux Romains; il convenait même à l’épopée. +Trois siècles s’étaient écoulés depuis cet événement mémorable; et +quoique tous les détails de cette guerre fussent connus, parceque +plusieurs historiens grecs et latins les avaient consignés avec soin +dans leurs ouvrages, cependant il restait un champ libre à l’imagination +du poëte, qui pouvait se permettre des fictions et employer toutes les +machines dont le poëme épique ne saurait se passer. Silius ne dédaigna +pas ce moyen d’intéresser et de plaire; mais, ainsi que Lucain, il +choisit un plan défectueux, préférant la méthode historique, qui fait +connaître toute la suite d’un événement, à la manière poétique qui +choisit, dans une série de faits, un fait unique pour en faire l’action +principale et le but vers lequel tout doit tendre. En se transportant +tout-à-coup dans les dernières années de cette guerre, le poëte pouvait +prendre pour sujet la tentative d’Annibal sur Rome: elle lui offrait les +différentes parties qui sont jugées nécessaires pour une action épique +aussi bien que pour une action dramatique, un commencement, un nœud et +une catastrophe. En suivant un autre plan, en préférant à l’épopée la +marche de l’histoire, Silius devait, comme Lucain, s’abstenir des +fictions mythologiques, qui sont très déplacées dans un récit +historique. Le mélange des deux genres a donné naissance à une +production informe, à laquelle on ne sait quelle place assigner. +Est-ce une épopée? elle manque d’unité. Silius veut-il se renfermer dans +le genre historique? ses fictions deviennent des invraisemblances, et +ses machines sont déplacées.</p> + +<p>Silius a tiré le sujet de son poëme des histoires de Tite-Live et de +Polybe; ses ornements poétiques sont empruntés de Virgile; mais il ne +possède pas le talent de se les approprier, de manière que ses +imitations sont trop manifestes. Elles ne se bornent pourtant pas à +Virgile: Silius a aussi pillé Lucrèce, Horace, Hésiode et Homère; ce qui +donne à sa diction une inégalité désagréable. Ainsi que Valerius +Flaccus, il cache sa médiocrité sous une apparence d’érudition, et sous +une pompe affectée qui répand de la froideur sur sa composition.</p> + +<p>Pour peindre le caractère de Silius en peu de mots, on peut dire +qu’il avait une partie des talents dont la réunion forme +<span class = "pagenum">484</span> +le grand poëte; il possédait des connaissances historiques, +géographiques et physiques, qui donnent à son poëme un prix d’autant +plus grand aux yeux des antiquaires, qu’il renferme divers faits omis +par Tite-Live. Il sut choisir un sujet grand et intéressant; les +caractères de ses personnages ont la vérité historique, mais il leur +manque l’élévation que la poésie pourrait leur donner; les sentiments +qu’il exprime sont grands et nobles. Parmi les descriptions dont son +poëme est rempli, celles des batailles sont surtout admirées. Silius +manque d’enthousiasme; son style se compose de phrases empruntées qu’il +n’a pas su s’approprier, qu’il n’a pas, si l’on peut ainsi parler, su +marquer de son cachet. Qu’il exprime la colère ou la tendresse, son +froid glace le lecteur.</p> + +<p>Quelle qu’eût été la réputation de Silius parmi ses contemporains, il +tomba bientôt dans l’oubli; aucun grammairien ancien ne le cite, et +Sidoine Apollinaire seul le nomme parmi les poëtes illustres. A la +renaissance des lettres, on était si bien persuadé de la perte de son +poëme, que le célèbre Pétrarque, dans l’idée de le remplacer, composa +son <i>Afrique</i>, dont le sujet est la seconde guerre Punique<a class += "tag" name = "tagtr_8" id = "tagtr_8" href = "#notetr_8">(8)</a>. +Enfin, pendant le concile de Constance, le Pogge trouva un exemplaire de +Silius, probablement à Saint-Gall, où il avait aussi fait la découverte +des premiers livres de Valérius Flaccus. Le Pogge, et son ami +<i>Bartolomeo di Montepulciano</i>, en firent une copie qui devint +l’original de toutes celles dont les premiers éditeurs se servirent, +jusqu’à ce que <i>Louis Carrion</i> découvrit vers 1575, à Cologne, +un manuscrit de Silius, qu’il crut pouvoir dater de l’époque de +Charlemagne. Un troisième fut trouvé à Oxford: il est plus moderne que +celui de Cologne. Lefebvre de Villebrune, qui, en 1781, publia une +édition de Silius, qu’il prétendit être la première complète, +a inséré dans le seizième chant, après le vingt-septième vers, +trente-trois autres vers qu’il-dit avoir trouvés dans un manuscrit de +Paris, et qui existent, avec quelques changements, dans le sixième chant +de l’<i>Afrique</i> de Pétrarque. Les connaisseurs, et surtout le +célèbre <i>Heyne</i>, dans la critique<a class = "tag" name = "tagtr_9" +id = "tagtr_9" href = "#notetr_9">(9)</a> qu’il a faite de l’édition de +Villebrune, ont jugé que les trente-trois vers en question sont plutôt +de Pétrarque que de Silius.</p> + + +<span class = "pagenum">485</span> +<h5>M. J. A. AMAR.</h5> + +<h5><i>Conciones et Orationes Poeticæ</i>, à l’article <i>Silius +Italicus</i>, p. 190.</h5> + +<p>Une lettre de Pline, L, <span class = "smallcaps">iii</span>, 7, nous +donne du talent et de la personne de Silius une idée assez juste, et qui +ne paraît pas flattée, quoique ce soit l’amitié qui tienne la plume. Le +spirituel écrivain rend hommage et justice à l’admiration passionnée de +son ami pour les grands modeles de l’éloquence et de la poésie latines. +Il applaudit à ses efforts pour se rapprocher des objets d’un culte, qui +serait du fanatisme, si l’on pouvait jamais porter trop loin, exalter +trop haut le sentiment d’une admiration aussi noble dans son principe, +qu’heureuse quelquefois dans ses conséquences.</p> + +<p>Il ne nous est rien resté qui puisse nous faire juger s’il fut plus +heureux en prose qu’en vers, et imitateur plus adroit de Cicéron que de +Virgile. Il s’était fait, dit-on, au barreau la réputation de grand +orateur; ce qui était facile alors, même sans un grand talent. La +prédilection de Silius pour le prince des orateurs et pour celui des +poètes romains était telle, qu’il se procura à grands frais la maison de +campagne, illustrée à Tuscule par le séjour de Cicéron, et celle que +Virgile avait habitée près de Naples. Ce fut dans cette retraite, et +presque sur le tombeau même de Virgile, dont il avait fait un monument +religieux, qu’il consacra les dernières années de sa vie, et le loisir +que Trajan lui accordait, à la composition de son épopée sur <i>la +seconde guerre Punique</i>: sujet du plus grand intérêt pour les +Romains, et qui en a tant acquis pour toutes les générations, sous la +plume éloquente de Tite-Live.</p> + +<p>Voltaire traite quelque part Silius Italicus d’<i>imitateur maladroit +de Virgile</i><!-- heehee -->; et Voltaire a raison: mais il y avait +long-temps déjà qu’un savant Écossais (Dempster) l’avait appelé +<i>nimius interdumque ridiculus Virgilii imitator</i><!-- heeheehee -->. +Il a sur ses contemporains, Stace et Lucain, le mérite d’un style moins +roide, moins tendu que le premier, et moins inégal que le second de ces +poëtes. Sa diction est, en général, pure et correcte; sa latinité, bien +supérieure à son siècle. Mais cette pureté devient essentiellement +monotone; cette correction reste toujours froide et inanimée. Si, au +lieu de s’en tenir à cette imitation pénible et fatigante du tour et de +l’expression de Virgile, il eût vu et étudié dans ce grand poëte autre +chose que le choix des termes, et l’artifice de la période poétique; si +son admiration, plus éclairée, eût franchi ces bornes timides pour +embrasser dans son +<span class = "pagenum">486</span> +ensemble cette magnifique composition de l’Énéide, et l’ordonnance +imposante de toutes ses parties, peut-être nous eût-il laissé un +véritable poëme, au lieu d’un ouvrage équivoque, qui n’offre ni +l’intérêt de l’histoire, ni le charme et les graces de la poésie.</p> + + +<p><i>N.B.</i> Plures etiam alii præstantes ingenio viri, Silium paucis +obiter attigerunt; quorum primus <i>Voltaire</i>, <i>Essai sur la Poésie +épique</i>, cap. IV: «Je passerai sous silence Statius et Silius +Italicus, l’un faible, l’autre monstrueux imitateur de l’Iliade et de +l’Énéide.» Ipse quoque <i>H. Blair</i>, quem satis laudare non +possum, in præclarissimo opere de Rhetorica, cap. XLIV, Silium cum +Statio tantum memorat, in quorum carmine recognoscendo immorari operæ +pretium non existimat. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<hr class = "mid"> + +<div class = "footnote"> + +<p><a name = "notetr_1" id = "notetr_1" href = "#tagtr_1">(1)</a> +Vide supra p. 475, Epist. Plinii. «Est res rara quidem poeta consul,» +inquit Jac. Duportus de Silio agens pag. 264, poematum.</p> + +<p><a name = "notetr_2" id = "notetr_2" href = "#tagtr_2">(2)</a> +Spartianus in Hadriani vita cap. 12: «Italici sunt Itali genere, in +provinciis negotiantes, vel fixa etiam sede ibi commorantes.» Alius +Silius proprætor, ad quem Ciceronis Epistolæ libro XIII.</p> + +<p><a name = "notetr_3" id = "notetr_3" href = "#tagtr_3">(3)</a> +Acta Eruditorum 1719, pag. 178.</p> + +<p><a name = "notetr_4" id = "notetr_4" href = "#tagtr_4">(4)</a> +«Ubique in Silio Græcæ eruditionis vestigia, ubique elegantiæ,» Dan. +Heinsius <a href = "bookII.html#line2_626">ad II, 626</a>.</p> + +<p><a name = "notetr_5" id = "notetr_5" href = "#tagtr_5">(5)</a> +Martial. VII, 62.</p> + +<p><a name = "notetr_6" id = "notetr_6" href = "#tagtr_6">(6)</a> +Ea sic memoravit Vir. Clar. sed vide quæ supra notantur <a href = +"#notecv1_15">pag. 407, <ins class = "correction" title = "hic n1.15">not. 1</ins></a>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notetr_7" id = "notetr_7" href = "#tagtr_7">(7)</a> +Majore cura quam ingenio scripsit. <i>Plin.</i> ep. III, <span class = +"smallcaps">vii</span>, 5.</p> + +<p><a name = "notetr_8" id = "notetr_8" href = "#tagtr_8">(8)</a> +Vide tamen quæ notantur sect. IV, ad præfat. Drakenb. supra <a href = +"#comm_4">pag. 433</a>. <span class = "smallcaps">Ed.</span></p> + +<p><a name = "notetr_9" id = "notetr_9" href = "#tagtr_9">(9)</a> +Gœtt. Auz. vid. gel. Sachen, 1782.</p> + +<p> <br> </p> + +<h6>FINIS TESTIMONIORUM<br> +DE SILIO ITALICO.</h6> + +</div> + +<span class = "pagenum">487</span> + +<hr> + +<h2><a name = "arg_busch" id = "arg_busch">ARGUMENTA</a></h2> + +<h3>XVII LIBRORUM SILII ITALICI</h3> + +<h5>AUCTORE</h5> + +<h4>HERMANNO BUSCHIO PASIPHILO.</h4> + +<hr class = "tiny"> + +<h6>LIBRI I.</h6> + +<div class = "verse"> +<p><span class = "smallcaps">Principio</span> Libycæ describitur urbis +origo.</p> +<p>Junonis stimulis furit hic puer Hannibal actus,</p> +<p>Et jurat medio per Punica numina templo,</p> +<p>Se fore Romanis hostem patientibus annis.</p> +<p>Adcipit imperium post hæc successor iniqui</p> +<p>Hasdrubalis: dura premit obsidione Saguntum,</p> +<p>In qua Dulichii virtus interrita Murri</p> +<p>Spectatur, donec rigido cadit ense ferocis</p> +<p>Hannibalis. Romam cives clam milite pauci</p> +<p>Sarrano missi; Sicoris quos inter acerbam</p> +<p>Exponit sortem Patribus fatumque suorum.</p> +<p>Nec mora, legati pacis pactique jubentur</p> +<p>Poscere ruptorem: et spreti de more vetusto</p> +<p>Tristia fœdifragis indicere prælia Pœnis.</p> +</div> + +<p class = "notes"> +Hoc argumentum, quod in edit, a. 1504, invenitur, in sequentibus omnibus +omissum est: unde Dan. Heinsius, qui libris Silii argumenta Buschii +præposuit, hujus libri nullum esse credens, novum illud verbis Silii +composuit.</p> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Hannibal, exsuperans astu, sed devius æqui,</p> +<p>Tangit Elissæas palmis juvenilibus aras,</p> +<p>Et patrio jurat cineri Laurentia bella.</p> +<p>Inde, ubi flore novo pubescit firmior ætas,</p> +<p>Emicat in Martem, et, calcato fœdere, tandem</p> +<p>Prima Saguntinas turbarunt classica portas,</p> +<p>Bellaque sumta viro belli majoris amore.</p> +<p>Pandere jamdudum portas, et cedere vallo</p> +<span class = "pagenum">488</span> +<p>Inperat, et longe clausis sua fœdera, longe</p> +<p>Ausoniam fore, nec veniæ spem Marte subactis.</p> +<p>Tum Patribus clarisque senum sua munia curæ.</p> +<p>Concurrunt, lectosque viros hortantur, et orant,</p> +<p>Defessis subeant rebus muroque ruenti.</p> +<p>Ast illi celerant, qua proxima litora, gressum,</p> +<p>Et fugiunt tumido per spumea cærula velo,</p> +<p>Donec Laurentes puppis defertur ad oras.</p> +<p>Concilium vocat augustum, castaque beatos</p> +<p>Paupertate Patres, ac nomina parta triumphis</p> +<p>Consul, et æquantem Superos virtute Senatum.</p> +<p>Inde agitant consulta Patres, curasque fatigant.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI II.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Hannibal, ut cernit Latiam per cærula velis</p> +<p>Adventare ratem, et mandata adferre Senatus,</p> +<p>Obstrepere Ausoniis lituos jubet: ocius illi</p> +<p>Ad muros vertunt iter infelicis Elissæ.</p> +<p>Adjuvat arma Libys, Garamantum prædita sceptro,</p> +<p>Asbyte: hanc Theron clava deturbat ab alto</p> +<p>Bellantem curru: Tyrius quem ductor ovantem</p> +<p>Virginis exstinctæ spoliis, præturbidus ira,</p> +<p>Occupat, et leto damnat, mittitque vicissim.</p> +<p>Interea Libycis indicit bella profanis</p> +<p>Cum socio Fabius: clipeum fulvo ære micantem</p> +<p>Callaici donant Regi: delapsa Saguntum</p> +<p>Alma Fides populi penetrando pectora firmat:</p> +<p>Qui se mox sævo per flammas eximit hoste.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI III.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Postquam clara fide, Pœno sub Marte, Saguntus</p> +<p>Arsit, ad Hammonis scitatum oracula Bostar</p> +<p>Mittitur, ut Superis quænam sit fixa voluntas</p> +<p>Imperio super, et rerum novitate reportet.</p> +<p>Ipse ad vicinos ductor cum conjuge Gades</p> +<p>Navigat, et spoliis onerat feralibus aras</p> +<p>Herculeas: post hæc caram seponit ab armis</p> +<p>Cum puero, nondum bis seni mensis, Imilcen:</p> +<p>Et nova mox petitur Carthago classe per undas.</p> +<p>Atque hic nocturna specie mirabile monstrum</p> +<p>Vidit, in Italicam stimulans fera pectora gentem.</p> +<p>Quocirca innumeris Romana in prælia turmis</p> +<span class = "pagenum">489</span> +<p>Conlectis, propere trans Alpes signa ferebat,</p> +<p>Lætaque Taurinis statuit tentoria campis.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI IV.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Fama volat, Pœnum signis hostilibus Alpes</p> +<p>Transcendisse ducem; totis trepidatur in agris.</p> +<p>Consultant Patres de bello, intactaque rursum</p> +<p>Tela novant. Libycis ostendens Hannibal urbem</p> +<p>Militibus, prædæ cupidos acuebat amore</p> +<p>Ad pugnam. Interea volucri rate Scipio consul</p> +<p>Massiliæ fidis aderat delatus ab oris:</p> +<p>Obcurritque hosti Ticini ad fluminis undam.</p> +<p>Atque ibi tunc prima caluerunt litora pugna.</p> +<p>Sed consul Trebiæ vicinum Scipio collem</p> +<p>Cedere compulsus petiit: quo venit et ipse</p> +<p>Consulis adcitus Siculo collega Peloro.</p> +<p>Hostis sed rursus victor, spumantia captum</p> +<p>Post Apenninum Trasymeni stagna petebat.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI V.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Adparat hic pugnani Superisque vetantibus audax</p> +<p>Flaminius Tyrio Trasymeni ad stagna tyranno</p> +<p>Congreditur, quamvis, prudens Corvine futuri,</p> +<p>Orares dominæ per Dardana mœnia Romæ,</p> +<p>Gederet ut fatis paulum ominibusque sinistris.</p> +<p>Sed pœnam meruit, proque his temerarius ausis</p> +<p>Obcubuit, diro telorum obpressus in arvo</p> +<p>Agmine: multa tamen leto dedit ante virorum</p> +<p>Corpora, et inferias nigrum sibi misit ad Orcum.</p> +<p>Inter quos stricto cecidit mucrone Sychæus,</p> +<p>Filius Hasdrubalis. At postquam pugna quievit</p> +<p>Funere Flaminii, victor Magone sequente</p> +<p>Exiit ad cæsos; armisque minisque retentis</p> +<p>Pectoribusque solum sternentes repperit omnes.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI VI.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Hinc, quibus hæc belli et pugnæ fortuna pepercit,</p> +<p>Elapsi furtim diversa per avia cæcis</p> +<p>Conduntur tenebris piceæ et caligine noctis.</p> +<p>Hos inter fugiens Serranus, vulnere tardus,</p> +<p>Ad patris quondam comitem devertit, et ipsa</p> +<p>Tecta Mari armigeri pulsabat fida paterni:</p> +<span class = "pagenum">490</span> +<p>Adceptusque domo recreatur paupere mensa,</p> +<p>Infusoque sinit tractari vulnera succo.</p> +<p>Discit et inde Maro clari narrante parentis</p> +<p>Facta, sed et pœnam, qua illum Carthago peremit,</p> +<p>Ob sanctam non æqua fidem, rapit aure dolenti.</p> +<p>At Fabium Patres adlata ad munera belli</p> +<p>Clade legunt: hostis raptas agit undique prædas,</p> +<p>Donec eum inlecebra mollit Campana furentem.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI VII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Electus dubiis dictator et ancora rebus,</p> +<p>Non facilis vinci Fabius virtute nec astu.</p> +<p>Mox Superis Romæ per templa indicit honores;</p> +<p>Ædibus et votis Divum sibi mitigat iram.</p> +<p>Exin Sidonium cautus contendit ad hostem,</p> +<p>Non commissurus pugnam, nisi Marte coacto.</p> +<p>Quem quum non astu solito, terrore nec ullo</p> +<p>Hannibal eliceret, Dauni tellure relicta,</p> +<p>Clauditur in tumulis a dictatore Falernis.</p> +<p>Hinc patriis ad sacra Deis peragenda profectus</p> +<p>Præposuit castris equitum de more magistrum:</p> +<p>Sed vetitum conferre manus. Fabio tamen ille</p> +<p>Absente in pugnam ruit, æquaturque vetanti.</p> +<p>Moxque, errasse pigens, illi jus omne remisit.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI VIII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Hic jam Varro, loquax medio in discrimine rerum,</p> +<p>Consul Romanas capit, indignante Senatu,</p> +<p>Insanæ plebis stultæque favore secures</p> +<p>Cum Paulo Æmilio. Noscens nova vulnera Juno,</p> +<p>Præscia Cannarum, stagnis Laurentibus Annam</p> +<p>Adloquitur, Pœnum ut jubeat nunc tendere regem,</p> +<p>Explicat arentes ubi fervida Apulia campos,</p> +<p>Fataque promittant ibi prosperiora peractis.</p> +<p>Anna audita facit, grates agit Hannibal Annæ,</p> +<p>Et movet in campos Diomedis nomine dictos.</p> +<p>Hinc toto e Latio funebria miles in arma</p> +<p>Cogitur: at liquido variis prodentia monstris</p> +<p>Numina vicinam cladem ostendere, sed amens</p> +<p>Prodigiis Varro spretis sese objicit hosti.</p> +</div> + + +<span class = "pagenum">491</span> +<h6>LIBRI IX.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Demens in pugnam furit hic et vulnera Varro,</p> +<p>Quamvis infelix Solimus monuisset abunde</p> +<p>Varronem, proprio signatis sanguine fatis.</p> +<p>Concurrunt igitur Pœni fortesque Latini</p> +<p>Ingenti fremitu, summoque ardore virorum.</p> +<p>Stat pro Sarranis obtendens ægida Pallas,</p> +<p>Mars pro Romanis infesta fulgurat hasta,</p> +<p>Scipiadæque manu fabricatum porrigit ensem</p> +<p>Incude Ætnæa; magis ardet Gorgone Pallas.</p> +<p>Donec cæruleam demittit Jupiter Irim,</p> +<p>Ut cum fulminea revocet Tritonide Martem.</p> +<p>Vulturnum emittit rapidum, Junone volente,</p> +<p>Æolus, adversos ruit acer Paulus in hostes,</p> +<p>Fœde laxatis at Varro fugit habenis.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI X.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Inter funestæ non prospera tempora pugnæ,</p> +<p>Cannarumque altos et latos stragis acervos</p> +<p>Obruitur Paulus, coeuntibus undique telis.</p> +<p>Sedibus hinc tacitis placitum Saturnia somnum</p> +<p>Evocat, ut juvenem victorem a mœnibus urbis</p> +<p>Arceat. At fugiens Canusinum miles in agrum</p> +<p>Conligitur: placet exsilio mutare labantem</p> +<p>Ausoniam pubi, pavido suadente Metello.</p> +<p>Sed quatiens gladium flammata Scipio dextra,</p> +<p>Non deserturos patriam jurare coegit.</p> +<p>Interea celebrat laudato funera Paulo</p> +<p>Hannibal, et Marti scutorum incendit acervos.</p> +<p>Fama mali tanti tristem levis advolat urbem,</p> +<p>Et redit amisso jactatus milite Varro.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI XI.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Adcepta ad Cannas ferali clade cruentas,</p> +<p>Mox sequitur populi defectio fœda Latini</p> +<p>Ad Tyrii tam fausta ducis memorandaque castra.</p> +<p>At Capua inprimis, rebus sufflata secundis,</p> +<p>Ausa fuit partem summi sibi poscere juris,</p> +<p>Et rejecta suas victori pandere portas,</p> +<p>Invito et frustra Decio prohibente furorem.</p> +<p>Hic quum inter mensas Campanaque pocula victor</p> +<span class = "pagenum">492</span> +<p>Desidet, invisum regem obtruncare parabat</p> +<p>Confidens animi juvenis, cœptumque minaci</p> +<p>Ense patrasset opus, ni se tenuisset euntem</p> +<p>Pactulo genitor. Dehinc natus Hamilcare fratrem</p> +<p>Mittit, ut ad patriæ cupidas hæc nuntiet aures,</p> +<p>Pugnatum, et Cannas hostili cæde repletas.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI XII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Jam Zephyro in terras flatu redeunte tepenti,</p> +<p>Hostis Parthenopes ad muros agmina ducit.</p> +<p>Inritus hinc cœpti Cumas petit: inde profectus</p> +<p>Marte Dicarchæam parat exagitare juventam.</p> +<p>Hinc movet ad trepidam belli molimina Nolam</p> +<p>Marcello sed tum fractus pulsusque recessit.</p> +<p>Strenuus et Sardos tutatur ab hoste Libysso</p> +<p>Torquatus: miseras ardens incendit Acerras</p> +<p>Hannibal: inde tuos, peritura Petilia, muros,</p> +<p>Et demta madidum luxu capit arce Tarentum.</p> +<p>Nec non et Capuam totis jam viribus urguet</p> +<p>Dardanus obsessam: quam quum recreare soluta</p> +<p>Obsidione nequit, Romam ruit acer ad altam</p> +<p>Hostis, ut armorum facto premat orbe vicissim.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI XIII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Mœnia vix hostis defensa versus ab urbe</p> +<p>Cernere desierat, subito quum signa movendi</p> +<p>Incidit ad muros iterum calor. Isset et illuc</p> +<p>Propter Palladium, ni sacram Agrippa negasset</p> +<p>Posse capi Romam. Rapit ergo inde inpius arma,</p> +<p>Et te cum pleno spoliat, Feronia, luco;</p> +<p>Litoreosque petit, quos vertit Bruttius, agros.</p> +<p>Fulvius hinc Capuam rediens, tandemque subactam</p> +<p>Intrat, et infidi punit commissa Senatus.</p> +<p>Tristis sed geminos (quando hæc ita aguntur) Ibera</p> +<p>Scipiadas terra Fors abstulit. Infera mæstus</p> +<p>Scipio regna subit, caras ubi convenit umbras</p> +<p>Et Patris, et Patrui, et Matris loca læta tenentes.</p> +<p>Discit et eximios, quos spondent fata, triumphos.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI XIV.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Nascitur hinc bellum juvenis post fata tyranni,</p> +<p>Hispano veniens ubi terris nomen ab amne</p> +<span class = "pagenum">493</span> +<p>Inposuit pubes; nam rege Gelone creatus,</p> +<p>Oblitus monitus, artesque oblitus avitas,</p> +<p>Incepit luxu, spreta virtute, cruento</p> +<p>Flagrare, et rigidis delicta tuentibus armis,</p> +<p>Cingere se ferro, et regnum terrore fovere.</p> +<p>Hoc igitur (neque enim longum violentia durat)</p> +<p>A conjuratis tota cum stirpe peremto,</p> +<p>Marcellus propere Siculis adnavigat oris;</p> +<p>Mutatasque videns, trepidos mox spargit in agros</p> +<p>Signa: Leontini senserunt prima coloni.</p> +<p>Pugnaturque mari, Pœnoque per alta fugato</p> +<p>Arma Syracosios capiunt victricia muros.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI XV.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Quem, ducibus cæsis, iterum jam Bætis ad oras</p> +<p>Mittat, Romulei quærit dum cura Senatus,</p> +<p>Scipiadæ juveni lauro tum forte sub ampla</p> +<p>Adstitit hinc subito Virtus, hinc blanda Voluptas,</p> +<p>Et sibi promissis avet utraque jungere magnis.</p> +<p>Ille sed amplexus Virtutem, crudaque Martis</p> +<p>Munera suscipiens, volitansque per æquora classe,</p> +<p>Arma novæ subito Carthaginis horrida muris</p> +<p>Inpulit, et victor ferro sibi mœnia pandit.</p> +<p>Interea Hemathius conflat nova bella Philippus,</p> +<p>Herculeoque senex Fabius dat jura Tarento,</p> +<p>Marcellusque cadit, Nomadum circumdatus astu.</p> +<p>Hasdrubalisque caput, tumidi regione Metauri</p> +<p>Abscissum, Hannibali monstrat Nero lætus atroci.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI XVI.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Hannibalem adcepit miserandos Bruttia tellus</p> +<p>Mærentem patriæ casus, fratrisque, suosque.</p> +<p>Non tamen audebat concurrere Roma gementi.</p> +<p>Tantus erat Libyci metus et formido tyranni.</p> +<p>Omnia in auriferis jam Marte subegerat arvis</p> +<p>Scipio, jam dederat fugientia carbasa ventis</p> +<p>Exutus castris Mago, jam captus et Hanno</p> +<p>Præbebat Latiis infelix colla catenis.</p> +<p>Hasdrubal huic cladis dum nescius addere sese</p> +<p>Festinat, latebras victus certamine spectat.</p> +<p>Dein Masinissa novo contingit fœdere dextram</p> +<p>Scipiadæ, sociumque sibi dux ipse Syphacem</p> +<span class = "pagenum">494</span> +<p>Conciliat: facit hinc ludos Patruoque Patrique,</p> +<p>Et repetit Latium fama spargente triumphum.</p> +</div> + + +<h6>LIBRI XVII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p class = "inset"> +Postremo Idæis Divorum Mater ab oris</p> +<p>Advehitur Romam, Phrygiam Nasica Cybellen</p> +<p>Excipit, et toto censetur ab ordine Patrum</p> +<p>Optimus, ipse alacer Libyam dux Scipio classe</p> +<p>Navigat, et Sicula lætus discedit ab Ætna.</p> +<p>Castra ducum adgressus ferro flammisque duorum</p> +<p>Conficit, Hasdrubalis victor Numidæque Syphacis,</p> +<p>Verterat ad Pœnos qui fœderis inmemor arma.</p> +<p>At, quum post idem vires reparasset et enses,</p> +<p>Vincitur, et Latiis oneratur colla catenis.</p> +<p>Hannibalem hinc revocant Patres, sed fulmina vimque</p> +<p>Ferre nequit Latii rectoris: jura jugumque</p> +<p>Romanum Carthago capit: dux ipse reversus</p> +<p>Alta triumphanti scandit Capitolia curru.</p> +</div> + +<hr> + +<h3><a name = "ambros" id = "ambros">AMBROSII NICANDRI TOLETANI</a></h3> + +<h4>IN SINGULOS LIBROS SILII CATALEPSES.</h4> + +<h6>CATALEPSIS LIBRI I.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Bellorum hic causæ, Pœnoque obsessa Saguntos</p> +<p>Est duce, legatos Latias quæ mittit ad oras.</p> +</div> + +<h6>LIBRI II.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Romanam prohibet navem contingere portus</p> +<p>Hannibal: huic clipeus datur, et ruit alta Saguntos.</p> +</div> + +<h6>LIBRI III.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Gades Pœnus adit, sortes petit æquore Bostar,</p> +<p>Dux Alpes superat, Taurinis qui sedet arvis.</p> +</div> + +<h6>LIBRI IV.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Ticini clades canitur, Trebiæque ruina,</p> +<p>Hic Apenninum transit cum milite Pœnus.</p> +</div> + +<span class = "pagenum">495</span> +<h6>LIBRI V.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Insidias Tyrius ductor struit; hinc Trasymenus</p> +<p>Romanam indoluit stragem; tremit Itala tellus.</p> +</div> + +<h6>LIBRI VI.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Romam quisque petit: prima audit Punica bella</p> +<p>Serranus, referente Maro; et movet agmina Pœnus.</p> +</div> + +<h6>LIBRI VII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Obvius Hannibali Fabius venit, isque cadentem</p> +<p>Collegam eripuit nato, cui reddit honores.</p> +</div> + +<h6>LIBRI VIII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Conveniunt, Varrone duce, ad fera bella cohortes,</p> +<p>Italiæ et cladis signa infelicia surgunt.</p> +</div> + +<h6>LIBRI IX.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Collega invito Cannarum prælia Varro</p> +<p>Stultus init; portenta vetant; fugitque cruentus.</p> +</div> + +<h6>LIBRI X.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Cannis obcumbit Paulus, quem Pœnus honorat;</p> +<p>Spes Italas Fabius renovat, Varrone recepto.</p> +</div> + +<h6>LIBRI XI.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Ad Tyrios socii desciscunt; pectine Teuthras</p> +<p>Gesta virum canit; et Mago Carthagine certat.</p> +</div> + +<h6>LIBRI XII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Parthenopen dux Pœnus adit Nolamque, resedit</p> +<p>Ad Capuam, trepidæ tenditque ad mœnia Romæ.</p> +</div> + +<h6>LIBRI XIII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Pœnus ab urbe redit Capuam; tellure et Hibera</p> +<p>Scipiadæ obcumbunt: natus descendit Avernum.</p> +</div> + +<h6>LIBRI XIV.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Arte Syracosiam expugnat terraque marique</p> +<p>Urbem Marcellus, fœdat late omnia pestis.</p> +</div> + +<span class = "pagenum">496</span> +<h6>LIBRI XV.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Scipio ad Hispanas juvenis tunc navigat oras,</p> +<p>Marcellusque cadit; cadit Hasdrubal ense Neronis.</p> +</div> + +<h6>LIBRI XVI.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Hispanos vicit dux Scipio; tecta Syphacis</p> +<p>Hospes adit, patrio celebratque in funere ludos.</p> +</div> + +<h6>LIBRI XVII.</h6> + +<div class = "verse"> +<p>Advehitur Romam Cybeles: hinc Scipio Pœnum</p> +<p>Dejicit Hasdrubalem, prostratoque hoste triumphat.</p> +</div> + +<hr class = "mid"> + +<p> </p> + +<span class = "pagenum">497</span> + +<hr> + +<h2><a name = "praef_heyn" id = "praef_heyn">PRÆFATIO HEYNII.</a></h2> + +<hr class = "tiny"> + +<p><span class = "smallcaps">Silium Italicum</span> poetam commentario +docto illustrare quum, quod ex <i>Commentatione de Silii vita et +carmine</i> ad me missa intellexi, meo potissimum suasu se aggressum +esse professus sit cl. editor, Vir modestia et virtute non minus quam +doctrina accurata et varia conspicuus: ne mihi aut aliquid, quod mei +ordinis homini haud conveniat, arrogasse aut judicii mei auctoritatem +affectasse videar, non alienum videri poterit, si in ipsa libri fronte +consilii mei et hortatus rationes paucis reddidero. Et primo consilium +illud referendum est ad tempus istud, quo vir doctissimus ante hos XV +annos inter disciplinæ Gottingensis alumnos esset, Seminarii autem Regii +philologici sodalitio et necessitudine teneretur; cujus equidem eam +semper habui, et inter juvenes ingenuæ indolis haberi vidi, religionem, +ut, qui ei adscriptus esset, præcipua aliqua cura, fide et benevolentia +mihi videretur esse amplectendus, ille autem ad studiorum suorum ac vitæ +rationes, non modo in ipso studiorum cursu, verum etiam decursu +academico facto, quum jam ad publicæ vitæ munerumque tirocinia +procederet, consiliis meis utendum sibi esse existimaret. Necdum facile +vidi aut mihi moris mei aut illis pietatis erga me suæ fuisse +pœnitendum. Ex dictis itaque apparet, ad multos retro annos consilium +hoc meum esse revocandum, quum de viri docti, qui aliquot annis post +Lipsiæ ad Silium edendum se accinxit, consilio simili nondum mihi +aliquid innotescere posset. A familiaribus autem meis eo, quo dixi +<span class = "pagenum">498</span> +modo consultus, quum multos viderim ad majora natos relicta academia in +desidiam et veternum incidere, soleo fere, ad excitanda modo et acuenda, +modo ad alenda et ornanda ingenia, pro uniuscujusque studiis, +profectibus, facultatibus, ostendere et commendare argumentum aliquod +operæ et studii certum, in quo vires ingenii et industriam experiri +possint; quando quidem fluctuando et aliud ex alio tentando infringi +plerumque primos animi impetus, mox retusos jacere, usus et experientia +doceat. Quem operæ dilectum etsi effectu sæpe suo carere et conatus +operosos in cassum recidere haud abnuerim: omni tamen utilitate eum +carere non usquam intellexi; contra ad multa præclara deductos esse +alios lætus cognovi; inque his quum maxime doctissimum virum <span class += "smallcaps">Ge. Alex. Ruperti</span>. Præclaro ille operæ suæ in +carmine Siliano positæ specimine sub annum LXXXVIII emisso, virorum +doctorum suffragiis confirmatus strenue in tela pertexenda perrexit; mox +de consilio V.C. <i>Jo. Chr. Theoph. Ernesti</i> certior factus, qui a. +XCI Silium docte et intelligenter illustratum edidit, non tamen animo +concidit, aut consilium omne sibi abjiciendum esse putavit. Neque pro +humanitate sua optimus vir <i>Ernesti</i>, aut postulavit aut +expectavit, ut alter idem stadium ingressus sibi de omni curriculo +decederet. Omnino enim a tali contentione et studiorum tanquam concursu +et conflictu, si modo liberali et ingenuo homine digna instituatur +concertatio, malevolentia et obtrectatione remota, utilitates multas +magnasque proficisci necesse est. Interea laudi ducendum fuit +<i>Ruperti</i> nostro, quod is constanter rationes suas sequutus non +temere opus maturavit; etsi nec ejus culpa evenit, ut illud, jam ante +hos tres annos, quod ex subscriptione Commentationis intelligo, +redemtori traditum, nunc demum prelo liberatum est et emissum.</p> + +<span class = "pagenum">499</span> +<p>Ut autem inter reliquos poetas Silio potissimum illustrando operam +suam, etiam me non auctore, addiceret, suaserant viro clarissimo multa, +quæ ipse melius, quam a me fieri posset, in Commentatione sua exposuit. +Inprimis Silius singulare haberi debet adjumentum ad ornandum +infinitarum rerum notitiis ingenium, ad copiam doctrinæ poeticæ, et +orationis facultatem parandam; ita ut ad locupletandum juvenile ingenium +aliquantum profecisse putem eum, qui Virgilio diligenter lecto Silii +lectionem adjecerit. Accedit quod cum studio in rebus Romanis earumque +scriptoribus occupato mirifice conspirat carminis argumentum; ut taceam, +quod Carthaginis opulentia ac luxus cum asperitate et paupertate +Romanorum in conflictum adductus multa habet, quæ ad cogitationem +similium nostræ ætatis casuum, consiliorum, eventorumque, invitare +animos possint.</p> + +<p>Omnino autem <i>poetarum lectionem juvenili ætati esse accommodatam +et ad omne studiorum liberalium genus viam munire</i>, recte judicarunt +majores nostri, nec aliter sensit antiquitas, optima magistra eorum, quæ +aut recta ratione et sensu communi aut experientia et usu continentur. +Meminerimus modo Horatianum illud: <i>Os tenerum pueri balbumque poeta +figurat, ... mox etiam pectus præceptis format amicis</i>, et quæ +sequuntur plura. Cujus tamen asserti quum non videam inter omnes in +promtu haberi caussas et rationes explicitas et apertas: ne sicco +prorsus pede hinc discessisse videar, agedum, paucis attingere liceat +ipsas <i>caussas, quibus utilitas lectionis poetarum in juvenili maxime +institutione continetur et efficitur</i>.</p> + +<p>Quum scilicet post multas variasque virorum doctorum disputationes +satis constet, institutionem puerilem a philosophico aliquo systemate +enucleando, aut a notionum subtilium +<span class = "pagenum">500</span> +molestia judiciive acuendi sola molitione, haud consulto procedere; +quando quidem in ea ætate ipsa natura non rationem et judicium satis +firmum finxit, sed ingenii vires ad recipiendas variarum rerum notiones, +mente recondendas et asservandas, fingendas alias ex aliis et oratione +reddendas attemperavit: occupandum utique illud esse videtur primo loco +omnis generis, naturæ artisque, <i>notionibus</i> undique +<i>colligendis</i> et memoriæ infigendis; ut adsit aliquando +<i>materies</i> idonea et satis magna notionum copia, quando ad +generaliores notiones institutio processerit, et perpetua et systematica +jam disciplina mens sit imbuenda; ne abhorreat ea a notionum +abstractarum asperitate, quum, <i>a quibus illæ ductæ sint</i>, +nondum assequutus sit tiro, nec sine veris singularum rerum exemplis +oculi animique sensui subjectis recte assequi possit. Est porro ingenii +vis excitanda et ipso usu subigenda, ut <i>notiones</i> undique arreptas +<i>comparare</i> inter se et componere, quidque inter eas conveniat nec +ne, observare et notare, assuescat tenellus animus; primo quidem <i>in +rebus sensibus subjectis</i>, tum in iis <i>quæ animum voluntatemque +movent</i>, et <i>sensum veri recti pulchrique cient ac fingunt</i>: +quod nisi <i>mature</i> fiat quum monitis tum exemplis propositis, nulla +facile disciplina seriore, multo minus academica, aut rerum divinarum +humanarumque subtili præceptione, potest id aut emendari aut suppleri. +Regnat in his, ut de historia nunc nihil dicam, <i>poetarum lectio et +interpretatio</i>, quæ juvenilem indolem ad multarum magnarumque rerum +species animo concipiendas erigit, præclara phantasmata objicit, sensus +liberales, generosos, excelsos gignit, morum ferociam emollit, +sententiis utilibus ac præceptis animos ingenuos imbuit, et ad +humanitatem, benevolentiam, fortitudinem, laborumque tolerantiam +instruit. Hæc enim illa sunt, propter +<span class = "pagenum">501</span> +quæ <i>omnino</i> juvenili ætati proposita est <i>auctorum classicorum +lectio</i>, ut ingenia, mores, animos, quasi aliud agendo juvenes inde +fingant, bonos sensus et habitus induant et ad exempla, quæ ante oculos +quotidie tanquam posita habent, sensim se sensimque componant; tantum +abest, ut sola latinæ ac græcæ linguæ cognitione illa disciplina +contineatur, ut potius hæc ipsa cognitio non tam per se appetatur, quam +potius, ut partim ad legendos præclaros scriptores via muniatur, partim +sermonis omnis ratio grammatica in linguis jam ad magnam subtilitatem +elaboratis, et ex usu vitæ sublatis adeoque nulli vicissitudini +obnoxiis, animo infigatur, simulque prima logices elementa una cum +præceptis grammaticis ac rhetoricis instillentur. Verum de his et alias +multa dicta sunt, et plura dici possunt, quæ ad hunc locum haud +spectant.</p> + +<p>Maneamus in eo, quod <i>epici</i> maxime et <i>dramatici</i> generis +poetæ fingendis juvenilibus animis sunt idonei; est enim in illis +multarum variarumque rerum copia, inprimis earum, quas aut obvia +sensibus natura, aut sensus animi interior suppeditat; est in iis magna +affectionum et movendarum et purgandarum ac regendarum opportunitas; est +ornatior oratio. Nec obstat, quod, ubi ad vitam veram aliquando +processeris, generosis istis sensibus, quos poetæ nobiliores aluerunt, +multum detrahit vitæ veritas; est enim vel sic facilius et utilius, +descendere ad deteriora, quam ab humilibus et projectis assurgere ad +meliora, ab ignavis ad strenua et animosa. In lucro quoque ponendum est, +quod <i>poetæ veteres ad diversa tempora, mores diversos, sensus, +judicia, revocant</i>, quodque ipsas rerum notiones variant; quæ res +incredibiles habet utilitates ad judicium animi informandum et +constituendum; quum in magno malo habendum sit, <i>si non nisi unius +ætatis, unius populi, provinciæ, +<span class = "pagenum">502</span> +sectæ notiones et opiniones imbiberis</i>; enecat enim hæc judicii +imbecillitas omnes sensus et affectus liberales, tollit facilitatem, +indulgentiam, integritatem, provocat iras et odia in alios, qui +locupletioribus rerum notitiis instructi, de iis, quæ alii pro +exploratis habent, aut dubitant aut aliter statuunt. Hoc est etiam +illud, quod viros interdum acutissimos fecit proclives, ut ea, quæ aut +ipsi excogitaverant aut ex prævalentibus cujusque sæculi placitis et +assertis arripuerant, aut in novum ordinem redegerant, subtilia per se +ac præclara, toti generi humano obtrudere, et quidquid est mortalium in +suas partes obtorto collo pertrahere vellent: quum non pensitarent, quæ +ipsi acute cogitassent, acutius etiam verbis extulissent, non convenire +nisi iis qui ab eadem disciplina essent progressi; <i>ad sensum communem +esse revocanda ea, quæ omnibus ordinibus, quæ non tuis modo popularibus +aut æqualibus, sed aliis quoque ætatibus ac populis probari, quæ publice +ac vulgo utilia et haberi et esse velis</i>. Ab ista opinionis +imbecillitate liberari nemo facile potest, qui non diversorum temporum, +inprimisque antiquiorum, judicia, opiniones, mores, cognoverit ac +reputaverit. Et ea est præcipua aliqua utilitas, quam ex veterum +scriptorum lectione colligere licebit, si recto cum judicio aut ductu +illa instituta fuerit. Nemini ita facile in animum veniet, si ea +exceperis, quæ sensus omnes homines communis docet, excogitari posse +aliquid, multo minus subtilius aliquod placitum, quod toti generi +humano, ne omnibus quidem per litteras suas expolitis populis, assensum +et suffragationem extorqueat. Quamobrem præstare videtur, si, qui +publice utilia tradere voluerit, intra eam societatem, in qua vivit, se +contineat, et videat, quam ingeniorum, et multo magis morum, +emendationem bonis præceptis, recta institutione et sensus communis +confirmatione +<span class = "pagenum">503</span> +efficere ac perficere possit; quæ autem publice utilia esse viderit, +populari præceptione popularibus suis proponat, docta autem ac subtilia +doctis et subtilibus ingeniis propinanda esse intelligat. Itaque nec hoc +sibi aut sumserit aut fieri posse putaverit, ut ad eam, quam facile +aliquis animo sibi fingere potest, perfectionem omnis gens humana +adducatur: quandoquidem ea, quibus hoc effici possit, caussis +continentur externis, quas nusquam terrarum adesse videmus; hoc est, +præsidia, opes, facultates, sine quibus in longe maxima hominum parte, +quæ ad viles curas, timores, ærumnas; omnium rerum honarum inopiam, +depressa est, ne sensus quidem communis excitari aut erigi potest. Verum +ad ea redeundum est, a quibus ætatis nostræ opinandi facilitas nos +abduxerat.</p> + +<p>Lectione poetarum omnino vindicata, restat, ut <i>de recta eorum +lectione et interpretatione</i> pauca moneamus. A verborum autem +interpretatione omnem lectionem procedere, et quidem accurata et +sermonis indoli consentanea, nemo non intelligit; in poeta autem ita +porro ea instituta esto, ut, quæ orationi poeticæ propria sint, quæ +ornatum constituant, quæ sensus moveant et impellant, sententiæ, verba +et formæ loquendi, notentur. Optandum sane est, ut is, qui +interpretatur, poetico quodam calore et ipse incalescat, et, quoties ad +insignia loca accesserit, sensus sui vigore ac vi imbuat alios; saltem +ad ea loca observanda et enucleanda diligentior ejus erit opera; ut +reddat caussas, cur hoc vel illud insigniter placeat, cur alia narrata +sint simpliciter, alia copiose et ornate; quod melius intelligitur, si +ad vulgares loquendi modos ac formas ea revocaveris; ita enim orationis +lumina et ornamenta, ingenii copiæ et poetæ inventa, melius elucescunt. +Fingitur sic per singula hæc observata sensus pulchri, veri, recti; +acuitur ad +<span class = "pagenum">504</span> +dijudicandum id, quod recte minusve inventum aut enuntiatum sit, +judicium; præparaturque animus ad institutionem disciplinæ, qua ille +aliquando erit imbuendus, inprimis philosophicæ; præluditur facultati +recte cogitandi, bene dicendi ac scribendi, quam majores nostri logices +ac rhetorices nomine insigniebant. Etsi et illi, qui jam disciplinis +mature imbuti sunt, ex poetarum lectione et voluptatem et utilitatem +haud contemnendam capient, quando quidem illi judicio jam firmato in +rerum et ornamentorum caussas altius descendere et subtiliorem +judicationem facere possunt. Paratur inter hæc major notitiarum doctarum +copia, ornatur ingenium et oratio, et ad eloquendum, quod velis, +facultas major ac parata suppetit. Quæ si quis aut assequutus fuerit, +aut animo reputaverit: non sane ille poetarum, generosiorum utique, +lectionem juventuti aut propositam temere, aut parum utilem judicabit; +deberique adeo laudem nostro quoque <i>Ruperti</i>, Viro cl. qui <i>in +Silio interpretando</i> operam posuit tam doctam et accuratam, ut æqui +judices inter meliores eum habituri sint interpretes, qui criticam +sollertiam cum interpretandi subtilitate præclare conjunxerit. Scr. +Gottingæ M. Mart. <span class = "smallroman">CIↃIↃCCXCV</span>.</p> + +<p class = "right">C. G. HEYNE.</p> + +</div> +<!-- end div appendix --> + +<table class = "contents"> +<tr> +<td> +<p><a href = "../main.html">Præfatio</a></p> +<p><a href = "bookI.html">Punicorum Liber I</a></p> + +<hr class = "tiny"> + +<p><a href = "#praemonitio"> +Ad Lectorem Præmonitio.</a></p> + +<p><a href = "#commentatio"> +Commentatio de Silii Vita et Carmine.</a></p> +<div class = "inset"> +<p><a href = "#comm_1"> +Sectio prima.</a> +<i>De genere, studiis, honoribus, vita et morte C. Silii +Italici.</i></p> +<p><a href = "#comm_2"> +Sectio secunda.</a> +<i>De Carminis indole, de argumenti tam delectu, quam tractatione; et de +auctoribus, quos poeta secutus sit.</i></p> +<p><a href = "#comm_3"> +Sectio tertia.</a> +<i>De præstantia carminis Siliani, et de utilitate ex eo +capienda.</i></p> +<p><a href = "#comm_4"> +Sectio quarta.</a> +<i>Historia literaria carminis Siliani, et recensus Codicum MSS.</i></p> +<p><a href = "#praef_drak"> + Præfatio Drakenborchii.</a></p> +<p><a href = "#comm_5"> +Sectio quinta.</a> +<i>Catalogus editionum C. Silii Italici.</i></p> +<p><a href = "#comm_6"> +Sectio sexta.</a> +<i>De hujus editionis ratione et consilio.</i></p> +</div> + +<p><a href = "#vita_crinito"> +C. Silii Italici Vita</a>, auctore Crinito.</p> + +<p><a href = "#test_veter"> +Testimonia veterum de Silio ejusque carmine.</a></p> + +<p><a href = "#test_recent"> +Testimonia et judicia recentiorum.</a></p> + +<p><a href = "#arg_busch"> +Argumenta XVII librorum Silii Italici,</a> auctore Hermanno Buschio +Pasiphilo.</p> + +<p><a href = "#ambros"> +Ambrosii Nicandri Toletani in singulos libros Silii catalepses.</a></p> + +<p><a href = "#praef_heyn"> +Præfatio Heynii.</a></p> + +<hr class = "tiny"> + +<p><a href = "indexAF.html">Index</a></p> +<p><a href = "indexRZ.html#diatribe">Diatribe de Stylo Poetico</a> +</p> +</td> +</tr> +</table> + +</body> +</html> |