diff options
Diffstat (limited to '27628-8.txt')
| -rw-r--r-- | 27628-8.txt | 944 |
1 files changed, 944 insertions, 0 deletions
diff --git a/27628-8.txt b/27628-8.txt new file mode 100644 index 0000000..83c9cb7 --- /dev/null +++ b/27628-8.txt @@ -0,0 +1,944 @@ +The Project Gutenberg EBook of York, by G. Bosch + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: York + De Aarde en haar Volken, 1909 + +Author: G. Bosch + +Release Date: December 25, 2008 [EBook #27628] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK YORK *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + + +YORK. + +door G. Bosch. + + +In het noord-westen van Engeland ligt, zooals u bekend is, de +hoofdplaats van het graafschap Yorkshire; bijna naast onze deur, +van Rotterdam op Hull per stoomboot, en dan nog slechts een goed uur +sporen. Bezigheden riepen mij daarheen, en ik zag er zoo veel moois, +en hoorde er zooveel dat de aandacht waardig is,--dat ik niet aarzel +het u in 't kort mede te deelen. + +York is eene zeer oude stad; wanneer men nu het dagelijksch verkeer +daar waarneemt, dat geenszins aan eene wereldstad maar duidelijk aan +eene provinciestad doet denken, al zijn er meer dan 78.000 inwoners, +en al wordt de stad zeer druk bezocht door de groot industriëelen en +de oeconomen uit haren aan delfstoffen zeer rijken en bovendien zeer +vruchtbaren omtrek,--dan kan men zich niet zoo dadelijk voorstellen +op eene plaats te zijn, waar voor eeuwen soms over 't wel en weê +van het groote romeinsche keizerrijk beslist werd. En vóór den tijd +der romeinen had York reeds eene geschiedenis; het werd gesticht +in de 8ste en 9de eeuw voor onze jaartelling, en is dus ouder dan +Rome. De Britten noemden het Caer-Evranc, en als Eboracum treed het +reeds in de 2de eeuw van onze jaartelling op den voorgrond als de +hoofd-nederzetting der Romeinen in Brittanje; als het hoofdkwartier +van het 6de legioen en als residentie der keizers. Keizer Severus +stierf in 211 te York en werd er begraven; Constantijn de Groote +werd er in 306 tot keizer uitgeroepen. In het Saksische tijdperk +handhaafde het zijne aanzienlijke stelling en van York uit verspreide +het Christendom zich over het noorden van Engeland. De Normandiërs +hadden er eene belangrijke nederzetting. Willem de Veroveraar +bouwde er twee kasteelen om het land tusschen de Humber en de Tees +te bedwingen. Hendrik II van Engeland ontving hier de huldiging van +Willem den Leeuw van Schotland. Het huwelijk van Eduard III en Philippa +van Henegouwen werd hier gesloten. Eduard IV werd er gekroond na den +slag bij Hexham, en het leger der koningsgezinden vluchtte binnen de +wallen van York, nadat de rondkoppen van Cromwell hen bij Marstonmoor +zoo deerlijk geslagen hadden. Karel I werd in een klein vertrek van +de Guild Hall van York voor 200.000 pond sterling aan de Schotten +overgeleverd. Kortom bijna elke voetstap te York wordt gezet op door +de geschiedenis gewijden grond. + +De kathedraal van York is het waarteeken der stad, en met recht. Zij +is een der grootste en prachtigste kerken in Engeland, en dat zegt +veel, want de engelsche kathedralen zijn wereld monumenten. Van den +vroeg-engelschen bouwstijl is de kathedraal van Ely het waardigste +voorbeeld; zij is langer maar smaller dan die van York; zij heeft +misschien meer eigenaardigheden, maar die van York, trouwens van +later dagteekening, spant de kroon. + +Op dezelfde plaats waar nu dit trotsche gebouw zich verheft, werd +allereerst in 627 door Paulinus, de eerste aartsbisschop van York, +een kleine houten kerk gebouwd; spoedig werd zij door eene van steen +vervangen, deze en eene volgende werden door brand vernield, en daarna +werd de grondslag van de tegenwoordige kerk gelegd, door den eersten +normandischen bisschop. Opeenvolgende kerkvoogden bouwden er aan +voort en breiden haar uit, tot zij ongeveer in den tegenwoordigen vorm +in 1472 voltooid werd. De kerk boven den grond is in de zoogenaamde +decorated Gothic stijl aangevangen, en in den weelderigen stijl der +latere gothische bouworde opgetrokken. Bouwkundige merkwaardigheden +zijn het westelijk front; de Vleugels (Transepten); de indrukwekkende +midden-toren; het buiten triforium van het priesterkoor; het +Kapittelhuis en het groote oostelijke venster. + +De kript (onderkerk) is laat romaansch, maar er zijn hier en +daar sporen van ouder metselwerk, waarschijnlijk uit het saksisch +tijdperk. Engelsche deskundigen wijzen u daar gaarne op, gevoelig +als zij zijn aan de onjuiste maar toch zeer verspreide opvatting, +alsof men vóór de overheersching door de Normandiërs in Engeland +geene steenen kerken, en in 't algemeen niet in steen bouwen konde. + +De kathedraal van York bevat prachtige oude geschilderde +vensterglazen. Zelden ziet men er zoovele bijeen. In den zuidelijken +vleugel is een venster met nieuw gekleurd glas, dat hoe fraai ook +op zichzelf, toch eene droeve figuur maakt in de omgeving van dat +heerlijke oudere. + +Ik waag mij niet van eene verdere beschrijving der kerk. Het geven +van nadere bijzonderheden over de stijlen, die hier en daar op +den voorgrond treden, zoude u wellicht vervelen, en stellig boven +mijne krachten gaan. Er behoort oneindig veel studie toe om in al de +eigenaardigheden van zulk een monument thuis te geraken. Ik hoorde eens +een vermaard bouwkundige zeggen, dat men na jaren en jaren vlijtige +bestudeering van zulke gebouwen, nog telkens weêr bijzonderheden +ontdekte, dikwijls oorspronkelijker en merkwaardiger dan al wat men te +voren gevonden had. Alles wat men ziet is echter ook niet voor iedereen +mooi; zoo is te York in de vorige eeuw in het schip het houten dak +afgebrand; het werd met uitnemende zorg hersteld,--maar geverfd als +of het van steen was. Ook dat werk is uitstekend gedaan, maar 't kwam +me wat wijsneuzig voor, om een werk in hout, van keurige constructie +en uitvoering, te gaan kleuren en het uiterlijk te geven van iets +dat het niet is en ook in deze verhoudingen en omgeving niet zijn kan. + +Dikwijls hoort men veel bereisde lieden zeggen, dat zij er nu +eenmaal genoeg van hebben, om kerken te gaan zien, en dat is niet +onbegrijpelijk. Eene kerk is niet altijd mooi, en men wordt alleen +tot een bezoek gedreven omdat het eene kerk is en dikwijls het +eenige groote bouwwerk in wijden omtrek. Dikwijls is zij ook alleen +merkwaardig om zaken die alleen den vakman kunnen boeien. Maar +toch kerken als de kathedraal van York mag men niet overslaan; die +maken denzelfden bijzonderen indruk als schilderijen van Rembrandt; +als muziek van groote meesters; men wordt er door medegesleept, en +het zien en hooren blijft een niet te miskennen genot, ook voor den +leek. Die kerken zijn prachtig versierd, maar niet overladen; bij al +de eigenaardigheden der bouworde blijven zij stemmig, en vooral dit +maakt een aangenamen indruk. Ik ben ook wel eens huiverig wanneer men +mij voorstelt eene kerk te gaan zien, omdat ik een onoverkomelijken +afkeer heb van overdadige versierselen; die mij voorkomen in eene kerk +'t allerminst op hare plaats te zijn. Van den anderen kant houd ik +ook niet van die ledige, kale kerken, waar men niet veel meer ziet, +dan groote, ijle ruimte en wit gekalkte muren. In de kathedraal te +York heeft man noch van 't een, noch van het ander te veel; en wijkt +misschien hier en daar eene kapel of zoo, van den goeden regel af, dan +kan dat toch aan het overheerlijke geheel geen afbreuk doen. In zulke +kerken gevoelt men, dat de bouwkundigen ten volle getracht hebben, +onder toepassing van al hun weten en kunnen, een tempel te stichten. + +Maar ik heb u misschien reeds te lang bezig gehouden met de kathedraal, +de overige kerken van York zullen we daarom ook maar voorbijgaan. + +Voor reizigers, die met den trein te York aankomen of in het +uitstekende Stationshotel logeeren, is het zeer gemakkelijk van +daar uit een overzicht van de stad te krijgen. Men gaat het plein +af links, langs een wit marmeren standbeeld, over eene brug en +krijgt dan spoedig aan zijne linkerhand den ingang van een park, +de Philosophical Society's gardens; rechts van den ingang zijn de +overblijfselen van het St. Leonards Hospital, oorspronkelijk uit den +Saksischen tijd en door koning Stephen in de 12de eeuw herbouwd. Verder +op de zoogenaamde Multangular Tower, die vroeger het zuid westelijk +eindpunt van de romeinsche stad was. Er is verder in dat park een +museum met eene prachtige verzameling van romeinsche oudheden. Dan +nog de schilderachtige bouwvallen van de St. Mary's Abbey, een van +de belangrijkste kloostergebouwen in Yorkshire, merkwaardig om zijne +bouwkundige eigenaardigheden. Aan het einde van het park vindt men +eene groep gebouwen, waarin thans een instituut voor blinden gevestigd +is. Zij werd gesticht door Hendrik VIII als eene residentie voor de +Lords President of the North. Hier woonde tijdelijk de ongelukkige +Thomas Wentworth graaf van Strafford; zijn blazoen is nog boven den +ingang aanwezig. De gebouwen zien er wat somber uit, maar doordat +ze voor een groot deel met klimop begroeid zijn, maken zij een +schilderachtigen indruk. + +In dat park troffen mijne Yorksche vrienden, bekenden van hen in +ernstig overleg; het waren commissarissen voor het groot festijn dat +dit jaar in het laatst van Juli te York gevierd staat te worden. Dan +worden er groote historische optochten gehouden; in elk opzicht getrouw +aan de geschiedenis, en wat kleederdrachten, versieringen en wapenen +aangaat uit onbekrompen beurs daargesteld. + +Laat ik eenige grepen doen uit het program. + +Het eerste tijdvak, ongeveer 800 jaar van onze jaartelling, opent met +een eenvoudig tafereel met plaatselijke voorstellingen. De levenswijze +van de oorspronkelijke landbewoners wordt in groepen voorgesteld. + +Het tweede tijdvak is dat der romeinen en omvat drie eeuwen. + +Het derde tijdvak is het Saksische toen het romeinsche Eboracum +omgedoopt werd als het Saksische Evferwic. + +Het vierde vertoont het deensche Iorwik, besloten door een groot +christenfeest. + +Het vijfde geeft York onder de heerschappij der Normandiers, +Plantagenet's en onder de Lancastersche en Yorksche heerschers. + +Het zesde behandelt den grooten burgeroorlog. + +Het zevende en laatste speelt in 1644. (Trust in God, and keep your +powder dry!) + +Het houden van dergelijke geschiedkundige optochten is thans wel +wat de mode in Engeland; maar die mode wordt gevolgd met niet te +misprijzen ernst, en het voorbereiden wordt daardoor een werk van +uitgebreide studie. De Pageant wordt wijd en breed aangekondigd; een +dier aankondigingen trok bijzonder mijne aandacht, om de spoorwegkaart, +die op den omslag gedrukt was, met het wel wat opgeschroefde opschrift +"alle wegen gaan naar York!" Wellicht is het ook eene zijdelingsche +herinnering aan de bekende zegswijze: alle wegen gaan naar Rome; Rome +dat door de Yorkers zoo gaarne hunne jongere zusterstad genoemd wordt! + +Laten we de heeren te York van 26 tot 31 Juli goed weer toe wenschen! + +De feestcommissarissen aan hunnen arbeid overlatende zetten we +onze wandeling voort en beklimmen de stadsmuren, een bouwwerk uit +het midden der 14de eeuw, gedeeltelijk op de grondslagen der oude +romeinsche wallen voortgebouwd. Deze stadsmuren zijn vooral in +de latere jaren sterk gerestaureerd en steken daarom tegen hunne +omgeving wel wat nuchter af,--maar dat kan wel niet anders; die nu +een 50 tal jaren na ons komen zien de muren weer door wind en regen en +stof grauw gekleurd en genieten er van; waren ze niet gerestaureerd, +dan bestonden ze over vijftig jaar wellicht niet meer. + +We gaan links om; kruisen de spoorlijn en komen spoedig aan +Micklegate-Bar, eene der zes oude stadspoorten, allen merkwaardig +en mooi. Weldra krijgen we een heerlijk uitzicht op de kathedraal; +komen langs de Victoria Bar, en gaan over Bade-Hill, de plaats +waar een der kasteelen van Willem den Veroveraar stond. Nu over de +rivier de Ouse. Links over de rivier naderen we het groote kasteel, +ook een werk van Willem den Veroveraar, eene verzameling van +onderscheiden gebouwen, waarvan het voornaamste de Clifford toren +is. Deze eerwaardige bouwval is een brandpunt van geschiedkundige +herinneringen. Daar werden onder Richard 1500 Joden vermoord; in den +grooten burgeroorlog hielden hier de royalisten onder Francis Clifford, +graaf van Cumberland, stand. De beroemde kwaker George Fox werd hier +eenigen tijd gevangen gehouden. In den toren is eene verzameling van +oude pijnigings werktuigen, die iemand van den tegenwoordigen tijd +eigentlijk niets dan afschuw inboezemen. Het kasteel wordt overigens +thans tot militaire doeleinden gebruikt. + +We gaan op den muur verder, langs Fishergate en Walmgate een +merkwaardig middeneeuwsch bouwwerk. Bij den zoogenaamden Red Tower +verdwijnt de muur, en we volgen de straat tot aan de Layerthorpe brug, +waar ze weêr begint, om na enkele minuten de Monkbar te bereiken; +van daar over een geheel gerestaureerd gedeelte tot de Bootham Bar, +waar we weêr een mooi gezicht krijgen op de kathedraal en over de +tuinen van de Deanery. We zijn nu bijna aan het einde. Eene heerlijke +wandeling is het, die aan weerszijden prachtige uitzichten geeft op +het oude en nieuwe York. + +Reizigers die gaarne oude en vreemde gebouwen zien, kunnen in York te +gast gaan. In de Shambles vinden ze straten waarvan de huizen groote +neiging vertoonen om met de voorgevels van weêrszijden tot elkaar te +komen, en men uit de bovenverdiepingen elkaar over de straat heen, +de hand kan reiken. Aan het oostelijk einde van de kathedraal vindt +men een fraai oud huis in het St. Williams College; men is bezig het +te restaureeren. In het St. Anthony hospitaal is een prachtig houten +dak, en in de Guild Hall vindt men enkele fraaie eiken houten pijlers. + +Dat alles zag ik gedurende een tweedaagsch verblijf te York, in de +snipper uurtjes tusschen de bezigheden. En met groote voldoening en +met het voornemen om de kennismaking te hernieuwen en dan verder +in Yorkshire rond te kijken. De kusten moeten prachtig zijn, rijk +aan stoute en grillige rotspartijen; de dalen der Tees, Swaledale +en Wensleydale moeten buitengewoon lief zijn, en de wandeling langs +die riviertjes, vooral langs de Tees, tot aan haren oorsprong in de +Cimbrische bergen moet van niet geëvenaarde bekoorlijkheid zijn. + +Nog eene opmerking van anderen aard. Yorkshire werd ook een tijd +bewoond door Saksers, en wel door dezelfde stammen, als zich in ons +land in Friesland vestigden. Daar van kan men in beider volkstaal +sporen vinden. De Friezen hadden indertijd een shibboleth, waaraan +zij elkaar herkenden als behoorende tot denzelfden zuiveren stam. In +het boerenfriesch, zooals hier gewoonlijk die oude taal zeer ten +onrechte genoemd wordt, kan ik u dat herkenningswoord niet weêrgeven, +maar in het hollandsch luidt het: Brood, boter en groene kaas; die +dat niet zeggen kan is geen echte fries. Welnu! in Yorkshire heeft +men hetzelfde, met eene maar weinig gewijzigde uitspraak. Het heet +daar: Brood, boter en groene kaas, die dat niet zeggen kan is niet +goed Halifax en niet goed friesch. Waarom zij hier friesch zeggen en +niet bijv.: Yorkshire of Saxon is mij niet duidelijk. Halifax was in +het tijdperk der Saksers de hoofdstad van het landschap.--Aangaande +ditzelfde punt werd mij ook eens medegedeeld, dat in het begin der 19de +eeuw een geleerde engelschman voor taalstudiën Friesland bezocht. Hij +reisde met zijn knecht. Bij eene friesche familie ten platten lande op +bezoek zijnde, werd de knecht in de keuken gelaten, en toen in den loop +van den avond de engelschman eens in de keuken ging hooren, hoe zijn +knecht het stelde met de taal, onder die vreemde menschen, antwoordde +de man hem "Best mijnheer! alle menschen hier spreken plat Yorkshire!" + +Er bestaat dus van oudsher stamverwantschap tusschen friezen en +Yorkshire's. + + + + + +HET PASSIESPEL OP DE MARQUESASEILANDEN. + + +De roem van de passiespelen te Oberammergau is door de heele wereld +verbreid, en waar ook maar een kerk is opgericht of een kapel, waar ook +zendingsposten te vinden zijn, daar is wel nu en dan een rondreizend +leeraar opgetreden, die voor de verbaasde gemeente in woord en beeld +of met behulp van stereoscoop of kinematograaf voor oogen stelde, +hoe in dat bovenbeiersch Alpendal eenvoudige boeren de levens- en +lijdensgeschiedenis van den Heiland en Verlosser voorstellen. Er zal +wel geen enkele vertooning van dien aard zoo bekend wezen als die, +welke alle tien jaren te Oberammergau terugkeert. + +Ook over andere kerkelijke plechtigheden, over grootsche +optochten en grootsche processies, die men in Italië kan zien, +over tooneelvoorstellingen, aan den bijbel ontleend, gehouden in +spaansche en zuid-amerikaansche schouwburgen, is in alle talen +gesproken en geschreven; maar over het passiespel van de fransche +zending op het eiland Hiwaoa in de Stille Zuidzee, een van de groep +der Marquesaseilanden, is nog weinig tot de buitenwereld doorgedrongen. + +Interessant is daarom wat de heer Arthur Abrecht uit New York +daarover in "Ueber Land und Meer" dezer dagen meedeelde. Hij zegt, +dat waarschijnlijk niet meer dan een dozijn blanken zich er op kunnen +beroemen, ooggetuigen van dit belangwekkend schouwspel geweest te +zijn. In Frankrijk, waarheen in de berichten van de zendingsposten +er melding van kan zijn gemaakt, weet men, dat daar ergens in het +zuidelijkste Zuiden van den Stillen Oceaan, verweg in de buurt van +Australië, wilden, kannibalen misschien wel, een zoogenaamd passiespel +opvoeren; maar overigens is de roem van de merkwaardige plechtigheid +niet buiten de koraalriffen doorgedrongen, die de rotsachtige oevers +van Hiwaoa omzoomen. + +En toch wordt er nu al bijna vijftig jaren met Paschen een passiespel +opgevoerd. Katholieke zendelingen zijn er mee begonnen, en bij de +eerste voorstellingen waren ook zij de dragers der rollen. Van de +verschillende zendingsposten op de eilanden in de buurt kwamen ze over; +een ware vloot van koopvaardijschepen, voor het doel met opzet gehuurd, +verzamelde zich om Hiwaoa, en nadat de stille week voorbij was, gingen +de predikers weer heen, ieder naar zijn moeilijk werk, blij, een zaad +te hebben uitgestrooid, waarvan ze zich wel wat goeds voorspelden, +maar waarvan ze toch niet wisten, hoe de oogst zou uitvallen. + +De gedachte, die de zendelingen had bewogen, aan de wilde, +donkerkleurige menschen het leven van Jezus in beeld voor te stellen, +was eenvoudig de opvolging der leer, dat aanschouwingsonderwijs meer +goed doet dan enkel woorden, en dat men door het oog meer leert +dan door het oor. Al spoedig kon men enkele kleinere rollen laten +bezetten door inboorlingen, tot belooning voor hun overgang tot het +Christendom. Het duurde daarna niet lang, of ook de grootere rollen +konden door de wilden worden gespeeld, en de zendelingen konden er +zich toe bepalen, régisseurs, koorleiders en costumiers te leveren. + +Toen eerst bleek, welk groot succes men met deze voorstelling +bereikte, hoe voortreffelijk ze haar doel vervulde, door in eenvoudige, +primitieve beelden de geschiedenis van den timmermanszoon van Nazareth +nader te brengen tot het hart en het verstand van de wilden. En zelfs +nog tegenwoordig, nu de menschen al zooveel jaren gewend zijn aan +den jaarlijkschen terugkeer van de plechtige feestelijkheid, is de +moreele werking merkbaar. + +Het passiespel wordt thans nog op hetzelfde tooneel opgevoerd, waarop +de zendelingen indertijd optraden. Het is een soort van natuurlijk +amphitheater midden in de kolonie van hutten, die het dorp Hiwaoa vormt +en die rondom den katholieken zendingspost is gelegen. De gebouwen +der zending, lage huizen van koraalsteen en gegalvaniseerd ijzer, +vormen twee kanten van een vijfhoekig plein. Aan twee andere kanten +staan dicht opeen rijen vijgenboomen en broodboomen, ware reuzen, +waarvan de ver in het rond afhangende takken samen met de knoestige, +over den grond kruipende wortels een bijna massief houten terras +vormen. Honderden toeschouwers vinden er gemakkelijk plaats. Daarbij +gaat het juist zoo toe als in de beschaafde wereld. De deftigen zitten +in het parterre; de inboorlingen klimmen in de takken en kijken van +die "galerij" uit naar het wondere spel. Het tooneel zelf is een +vastgestampt stuk land, waarlangs op den voorgrond en aan welks beide +zijden zich een stroomend beekje met kristalhelder water kronkelt, +waarvan de golfjes in het zonlicht glinsteren met lichtjes, die het +voetlicht op het tooneel kunnen vervangen. + +Achter het tooneel verrijst een met klimplanten begroeide rotswand, +die zoo steil is, dat de régisseur op dit tooneel niet licht iemand +"door het midden" zal laten opkomen. Links heet de in een halven +kring om het tooneel stroomende beek Boventarula, rechts heet ze +Benedentarula, en de tusschen de coulissen op hun "woord" wachtende +medespelenden zijn voor de blikken der toeschouwers verborgen door +hooge broodboomen, die aan weerszijden tot het water reiken. + +Voor de muziek zorgt een orgel, dat zijn ouderdom noch tracht +te verbergen, noch weg te cijferen en een klagelijk geluid laat +hooren, als de vingers van den zendeling of van een zendelinge over +de vergeelde toetsen glijden; dan een klarinet en een aantal tamtams +of trommen van uitgeholde boomstammen, waar men zoo aandoenlijk op +kan trommelen, dat men de tranen er van in de oogen krijgt. Onder +de door dit orkest voortgebrachte tonen der Marseillaise gaat het +gordijn omhoog voor het eerste tooneel "Christus en de kinderen". Dat +is natuurlijk slechts figuurlijk gesproken, want een gordijn heeft men +op Hiwaoa niet. Als de opvoering begint, komt Christus, een pikzwarte +Christus, eenvoudig van den kant der Boventarula op het tooneel, +de kinderen duiken achter de broodboomen vandaan aan den kant der +Benedentarula op en ze ontmoeten elkaar midden op het tooneel. + +Dan legt de Christus ieder de hand op het zwarte hoofdje en naar de +Benedentarula trekt hij af met de kleinen achter zich aan. Evenmin +als een gordijn heeft men blanketsel noodig. De kinderen spelen in het +meer of minder complete toilet, waarin men ze dagelijks op den weg kan +zien. Voor Jezus speelt een inboorling, wiens naam Lurau is. Lurau +gaat door voor den behendigsten parelduiker en haaivisscher op de +Marquesaseilanden. Als hij zijn lang krullend haar flink in de olie +heeft gezet en glad gemaakt heeft, zijn baard heeft verzorgd, maakt +de forsche zwarte man in zijn lang en slepend kleed van sneeuwwit +mousseline eerder den indruk van een Christus dan veel vertooners van +den Heiland, die men in de passiespelen in Zuid-Amerika ziet optreden. + +De Europeaan, die van kindaf gewend is, zich de lichtgestalte van +den Verlosser op zijn wijze voor te stellen, wordt in zijn illusie +wreed gehinderd, als daar de goede Lurau met een stralenkrans op +zijn geoliede haren verschijnt, een ornament, dat hij blijkbaar met +veel moeite en geduld uit een blik van cakes heeft uitgesneden. Want +Christus moet een stralenkrans hebben, redeneeren de zwarten, en +dien moet men zien, want heeft hij dien ook niet op alle plaatjes, +die in de kerk, de kapel en de school hangen? Daarom hebben ook de +zendelingen die concessie gedaan, en Lurau draagt zijn glinsterenden, +vergulden blikken ring in het haar. Tijdens de week van den Goeden +Vrijdag, zoolang de passiespelen duren, is de voorsteller van Christus +op het tooneel en in het dagelijksche leven waardig en deftig, een +waar model van deugd; later is hij.... nu, net als al zijn zwarte +broeders en zusters. + +Het tweede tooneel stelt de boete van Magdalena voor. Deze dame +komt in een lichtroode "holokau", dat is een licht, los en eenvoudig +huiskleed, op het tooneel (rood om haar zondigheid zinnebeeldig voor +te stellen) van den Boventarulakant. Ze ziet Christus, die in een +nis van den rotsachtergrond uitrust, werpt zich voor hem neer, om +haar boetvaardigheid te toonen. Christus staat op, heft de knielende +omhoog en brengt plotseling een sneeuwwitte "holokau", die een goede +Voorzienigheid met opzet voor dit doel ergens in de plooien van zijn +gewaad verborgen heeft, te voorschijn, en zegent de boetvaardige +zondares, reikt haar het witte gewaad over, en zij trippelt met een +breeden grijns op het vetglanzige gezicht naar den Benedentarulakant, +verwisselt achter den beschermenden stam van een zwaren broodboom +in een oogenblik haar kleeding, en het tooneel eindigt daarmee, dat +Magdalena aan den bovenkant verdwijnt, van geluk stralend in haar +sneeuwwit gewaad, vrij van alle zonde en schuld. Deze rol wordt bijna +ieder jaar door een andere inboorlinge gespeeld. + +Voor het tooneel van het Heilig Avondmaal heeft men zich noch Leonardo +da Vinci's schilderij ten voorbeeld genomen, noch dat van een anderen +meester, en het gevolg is, dat het Avondmaal op Hiwaoa ook zeer +wezenlijk verschilt van de gewone opvatting. Ja, er wordt zelfs niet +in zoo ver naar historische getrouwheid gestreefd, dat het maal aan +een tafel wordt gebruikt. Op den grond van het tooneel zet men op een +"tafellaken" van bananenbladeren een, wat de hoeveelheid betreft, +koninklijk maal neer, bestaande uit broodvruchten, bananen, pataten +en kokosnoten. Ieder gaat zitten als een Turk met gekruiste beenen en +nuttigt zwijgend en met veel ijver zooveel van de opgehoopte voorraden, +als hij binnen vijf minuten vermag in te nemen. Dan eerst begint men +te spreken. + +Als het "Avondmaal" voorbij is, wordt het overschot eenvoudig in de +daarvoor als voorbeschikte Tarula geworpen, die dan ook zoo vriendelijk +is, het in snellen loop weg te voeren. Daarna volgt de voetwassching +van de jongeren. Lurau waadt in de rivier, zorgvuldig er op lettend, +dat zijn kleed niet nat wordt; hij gaat op een steen zitten, en de +een na den ander treden zijn leerlingen op hem toe en ieder laat zich +door zijn Heer en Meester met een stuk zeep en een harden, van het +buitenomhulsel eener kokosnoot vervaardigden borstel beide voeten +behoorlijk afwrijven. + +Het meest realistische, het aangrijpendste tableau van alle +passiespelen, onverschillig waar ze worden opgevoerd, is het +tooneel "Christus geneest de melaatschen", zooals dat op Hiwaoa +wordt gegeven. Want hier treden in dit tooneel werkelijke leprozen +op. In de eerste tijden der passiespelen liet men ook deze rollen door +gezonden spelen; maar het is aan de overredingskunst der zendelingen +nooit gelukt, de arme kerels te overtuigen, dat het beter was, +zich aan dat gebruik te houden, hoewel er waarlijk geen gebrek is +aan melaatschen, die naar genezing verlangen. Want wat ze op het +tooneel zien, is voor hen Evangelie; wat daar gebeurt is voor hen het +leven; ze vergeten, dat in het sneeuwwitte gewaad van den Heiland hun +vriend Lurau is gestoken; ze zien enkel Jezus. Als ze aanschouwen, +hoe hij de melaatschen geneest, hoe ze zich opheffen uit de ellende +en hem juichende omringen, dan vragen ze, waarom, als de man zoo'n +wonderkracht heeft, gezonden te genezen, die het toch in het geheel +niet noodig hebben, terwijl er zooveel zieken geholpen zouden kunnen +worden? Met die beschouwing wendden zich eenige lepralijders op een dag +tot de zendelingen, en dezen wisten, als ze niet de geheele werking +en de groote bekoring van het passiespel wilden te niet doen, geen +anderen uitweg, dan dat ze overeenkwamen, bij de volgende opvoering +een half dozijn lepralijders, van wie een besmetting nog het minst +viel te verwachten, te laten meespelen. + +De vrome waan moet naar de mededeelingen van de zendelingen bij +eenige zieken maanden van te voren ware wonderen hebben uitgewerkt, +zoodat hun toestand veel verbeterde. En sedert zoo een paar van die +ongelukkigen door hun deelneming aan het passiespel hun leven met een +paar weken of maanden verlengd hebben gezien, hebben de zendelingen +niet meer den moed, aan de leprozen, die zich aanmelden, het optreden +in dit tooneel te verbieden. Tegenwoordig komen ze in zoo grooten +getale toegestroomd, dat men genoodzaakt is, ze in verschillende +afdeelingen te splitsen en elke afdeeling op een anderen avond te +laten optreden. Overigens verzekert ook de zendingsarts, dat sinds de +invoering van dit zonderlinge gebruik de sterfte onder de melaatschen +op het eiland merkbaar geringer is geworden en dat tot nu toe door de +altijd toch bedenkelijke toenadering tusschen melaatschen en gezonden +geen ernstige gevolgen zijn ontstaan. Daartoe zal ook wel de kunst +van den dokter het hare hebben bijgedragen, want bij voorbeeld moet +de goede Lurau zich na iedere opvoering onderwerpen aan een kuur, +waarbij hij met formalin duchtig wordt doorgerookt. + +Een der belangwekkendste karakters van de passiespelen is Judas. Van +het eerste begin af was het het streven van de zendelingen, aan de +inboorlingen de goede en de minder goede eigenschappen der handelende +personen zoo drastisch mogelijk voor te stellen. Met dat doel heeft +men dikwijls voor Judas Ischariot een bekenden misdadiger laten +optreden. Die apostel des Heeren moet dan ook in de meeste gevallen +zijn naam en karakter alle eer aan hebben gedaan en niet minder dan +zes acteurs voor deze rol moeten beproefd hebben, de beurs met de +dertig zilverlingen--in dit geval mexicaansche zilveren dollars, +die op het eiland als munt gelden--te doen verdwijnen. Om de +verdere spelers van de rol niet in verzoeking te brengen, hebben +de zendelingen een probaat middel toegepast, want tegenwoordig +verschachert op Hiwaoa Judas Ischariot zijn Heer voor de in de beurs +geborgen scherven van een gebroken koffiekopje of van een of ander +oud stuk aardewerk. Voor vier jaren hadden ze een Judas, een zekeren +John Bascard, zoon van een australischen koopman en een inboorlinge, +die juist in de strafkolonie een tijd moest vertoeven, omdat hij +een parelvisscher had bestolen. Deze apostel van Jezus maakte van de +hem geboden tijdelijke vrijheid op die wijze gebruik, dat hij op den +tweeden avond der passiespelen in het onbewaakte zendingshuis inbrak, +alles stal, wat hem het meenemen waard leek, zich met de actrice van +de Magdalena in een roeiboot naar een in de baai voor anker liggend +koopvaardijschip begaf, daar den waker, die alleen aan boord was, +in het water gooide, en daarna met zijn Magdalena, zijn gestolen buit +en het schip, dat hij geheel alleen bestuurde, naar een ander eiland +vluchtte, terwijl het passiespel met twee plaatsvervangers voor de +bedoelde rollen moeilijk ten einde werd gebracht. + +De rol van Pontius Pilatus wordt sedert twintig jaren door een +oud dorpshoofd, Rauga, gespeeld. Zijn costuum bestaat uit een +met glinsterende knoopen bezetten uniformrok, een broek en een +cylinderhoed. De wapenrok en de cylinder hebben, hoe belachelijk +de combinatie ook is, hun reden van bestaan en beter zou Pontius +Pilatus op Hiwaoa moeilijk kunnen zijn uitgedost. Want de zendeling +en de fransche soldaat zijn de verhevenste persoonlijkheden, die de +wilde zich kan voorstellen. Iets hoogers bestaat er absoluut niet. Dus +welk een geweldig heerscher moet diegene wezen, die de kenmerken van +deze beide grootmachten mag dragen. Vandaar de rok van den soldaat +en de hooge hoed van den zendeling. En deze combinatie maakt op het +kinderlijke gemoed der inboorlingen dieperen indruk dan de toga, de +met den romeinschen adelaar gekroonde helm of welk ander eereteeken, +dat Pilatus kan hebben gedragen, ook zou hebben kunnen maken. De +zwarte broeder, die Johannes den Dooper voorstelt, moet zich met +een iets eenvoudiger uitmonstering tevreden stellen, namelijk met +den cylinderhoed, omdat hij immers net als de zendelingen doopt, en +een afgedragen gekleede jas. Voor het overige draagt deze Johannes, +die er inderdaad zoo uitziet, alsof hij van sprinkhanen en wilden +honig leeft, een lendendoek. Voilà tout. + +Ruth Ingalls, sinds drie jaren de tooneelspeelster, die de moeder van +Jezus, Maria, voorstelt, is een half blank meisje, wier afstamming +onbekend is. Ze heeft de gestalte van een Juno, het gelaat van een +Helena en de manieren van een groote dame. Haar wijze van optreden is +onweerstaanbaar, innig bekoorlijk. Ruth is ongeveer vijf-en-twintig +jaar oud, vijftien jaren jonger dan Lurau, wiens moeder ze voorstelt, +en ze is sinds haar tiende jaar, toen een orkaan haar met het +wrakhout van een kustschoener van Tahiti aan het strand van een der +eilanden wierp, de bijzondere beschermelinge en ook lieveling der +zendelingen. Wie en wat ook haar ouders geweest zijn, de pleegouders +van Ruth Ingalls hebben het haar aan een goede opvoeding niet laten +ontbreken; ze is ook een goede Christin, en haar onvermoeid werken +in de school van de zending is voor de zendelingen oneindig veel +waard. Ruth's vertolking van de rol der Moeder Gods moge een weinig +naïef wezen, maar is bijzonder krachtig van werking op de toeschouwers, +en haar optreden is feitelijk het eenige bij de geheele opvoering, waar +men ook maar bij benadering den naam van kunst aan zou kunnen geven. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of York, by G. Bosch + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK YORK *** + +***** This file should be named 27628-8.txt or 27628-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/7/6/2/27628/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |