321 files changed, 16385 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/26127-8.txt b/26127-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..6a889e1
--- /dev/null
+++ b/26127-8.txt
@@ -0,0 +1,8582 @@
+The Project Gutenberg EBook of Gouden Daden, by C. Joh Kieviet
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Gouden Daden
+
+Author: C. Joh Kieviet
+
+Illustrator: O. Geerling
+
+Release Date: July 25, 2008 [EBook #26127]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GOUDEN DADEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+                          Gouden Daden
+
+               Naar verschillende bronnen bewerkt
+
+                              Door
+
+                        C. Joh. Kieviet
+
+                 Geïllustreerd door O. Geerling
+
+                    Rotterdam--J. M. Bredée
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+EEN DOODELIJKE SPRONG.
+
+
+'t Was in het jaar 1482.
+
+Een kleine bende zwaargewapende ruiters reed in gestrekten draf over
+de Veluwsche heide, en bewoog zich in de richting van het dorpje
+Barneveld.
+
+'t Was een schoone stoet, die kleine ruiterdrom. Hoe krachtig en
+forsch waren die gestalten, hoe rinkelden die glinsterende harnassen,
+hoe blonken die stalen speren, hoe schitterden die helmen in de gouden
+stralen der zon. Vurig draafden de strijdrossen voort met opgeheven
+kop en opengesperde neusgaten. 't Was, of zij trotsch waren op den
+last, dien zij droegen.
+
+Hoe heerlijk scheen de zon, en wat ademde de natuur allerwege rust
+en vrede.
+
+Maar helaas, onder de menschen woedde de oorlog. De Hoeksche en
+Kabeljauwsche twisten waren in vollen gang en brachten alom moord,
+brand en plundering.
+
+De Bisschop David van Bourgondië, door zijn oproerige onderdanen
+uit Utrecht verjaagd, trachtte met behulp van hen, die hem trouw
+gebleven waren, en met gehuurde benden zijn Bisschoppelijken zetel
+te heroveren. Zijn vijanden, die den Burggraaf van Montfoort tot
+opperhoofd gekozen hadden, hielden Utrecht bezet en verbonden zich
+met de Hollandsche Hoekschen. De Bisschop daarentegen vereenigde
+zich met de Kabeljauwschen en bracht zelfs den strijd op Hollandschen
+bodem over.
+
+Maar thans waren zijne benden teruggekeerd en woedde de strijd meer
+in Utrecht en op de Veluwe.
+
+Ook de bende ruiters, die zich op weg bevond naar Barneveld, droeg
+'s Bisschops kleuren.
+
+Voorop rijdt de aanvoerder van den troep. 't Is een forsch
+krijgsman. Zijn hooge gestalte steekt ver uit boven die van zijne
+volgelingen. Het vizier heeft hij opgeslagen en zijn blik is gericht
+op het dorpje, dat zij weldra genaderd zullen zijn. Hij weet, dat de
+vijand zich daar genesteld heeft, maar hij weet ook, dat de bezetting
+niet groot is. Hij heeft het besluit genomen, zich van het dorp
+meester te maken, en moge zijn bende slechts klein zijn in getal,
+hij weet, dat zijn mannen moedig zijn en voor niets terugdeinzen.
+
+Opeens steekt hij de hand op, houdt zijn ros in en wijst naar het
+dorp. De troep houdt stand.
+
+"Ruiters!" zegt hij. "Vóór ons ligt Barneveld, dat zich in de macht
+der vijanden bevindt. Wij zullen het veroveren! Op, voor Schaffelaar!"
+
+De ruiters heffen de speren omhoog en herhalen den kreet: "Op,
+voor Schaffelaar!"
+
+De rossen steigeren bij dien kreet en spitsen de ooren.
+
+"Voorwaarts, in vollen galop!" roept Jan van Schaffelaar. En te
+viervoet, met de speer in de rechterhand en het schild aan den
+linkerarm, rennen zij het dorp binnen.
+
+De vijand is echter wakende. Men heeft de Bisschoppelijken zien
+naderen en zich voor den strijd opgesteld. Een bende ruiters wacht
+hen af en rijdt met gevelde lans op hen in.
+
+Er ontstaat een vreeselijk gevecht.
+
+De paarden brieschen en hinniken, de zwaarden kletteren op schild en
+harnas, de ruiters heffen hun strijdleus aan, en 't gillen en kermen
+der gewonden en stervenden mengt er zich doorheen.
+
+De hooge gestalte van Jan van Schaffelaar is steeds daar te zien, waar
+het gevecht het heetst is. En zijn moed bezielt de zijnen. De vijanden
+moeten langzamerhand wijken, de Schaffelaars dringen voorwaarts. Hunne
+zwaarden flikkeren door de lucht, en wel doen de Hoekschen al het
+mogelijke om stand te houden, maar 't is tevergeefs. De aanval der
+Kabeljauwen is te hevig, en na een korten, maar verwoeden strijd jagen
+zij de vluchtenden voor zich uit. De Schaffelaars zijn overwinnaar
+gebleven en Barneveld bevindt zich in hunne macht. De dappere
+aanvoerder is met een twintigtal volgelingen overgebleven.
+
+De paarden worden hier en daar in stallen geborgen, de zware rustingen
+uitgetrokken, en de ruiters kunnen hun vermaak zoeken.
+
+Heer Jan van Schaffelaar had zich een onderdak gekozen in een taveerne,
+waar hij den nacht wilde doorbrengen. Hij verheugde zich over de
+behaalde overwinning en gunde zijne ruiters gaarne het genot, dat
+zij zochten bij teerling en bierkroes.
+
+Maar zie, nog was de nacht niet gevallen, of een groote bende ruiters
+reed onverwachts Barneveld binnen, om zich te wreken over de geleden
+nederlaag. En hun komst bracht geweldigen schrik onder de Schaffelaars.
+
+"Te wapen! De vijand komt!" klonk het alom.
+
+Die kreet wekte Van Schaffelaar uit zijn rust, en deed hem naar de
+wapenen grijpen. IJlings gespte hij het harnas aan en met het zwaard
+in de vuist snelde hij naar buiten.
+
+"Zadelt de paarden!" gebood hij. "Te wapen!"
+
+Zijn bevel kwam te laat. De vijand naderde en liet hem geen tijd
+om zich verder ten strijde uit te rusten. De paarden moesten in de
+stallen blijven.
+
+Inderhaast verzamelde hij zijne ruiters om zich heen, maar al
+spoedig begreep hij, dat de strijd vruchteloos zou zijn. De vijand
+was overmachtig en dwong hem weldra tot wijken.
+
+O, dat hij zijne paarden niet bereiken kon!
+
+"Op, op, mannen, voor Van Schaffelaar!" riep hij zijn volgelingen toe.
+
+Onophoudelijk klonk het gekletter der zwaarden, en de strijdkreten
+vulden de lucht. Reeds stortten een paar der zijnen ter aarde. Van
+Schaffelaar moest wijken of sterven. Zoo naderde hij de kerk en
+den toren.
+
+Ha, wellicht kon hij zich daar voorloopig in veiligheid stellen. Zijn
+besluit was onmiddellijk genomen.
+
+"In den toren!" gebood hij.
+
+Slechts met moeite gelukte het hem dezen te bereiken, en nauwelijks
+daar aangekomen liet hij den toegang versperren. Hij en zijne
+mannen hadden het veege lijf voorloopig gered. Wel beproefden de
+vijanden zich eveneens een toegang tot den toren te banen, maar Van
+Schaffelaar wist het hun te beletten. Nog beschouwde hij zich niet
+als verloren. De Bisschop immers zou het gebeurde spoedig vernemen,
+en troepen zenden om hem te ontzetten?
+
+Neen, nog was hij niet verloren, al was de vijand ook nog zoo
+overmoedig. Tijd gewonnen is alles gewonnen, zoo dacht hij.
+
+Toch ontveinsde hij zich niet, dat zijn toestand hoogst gevaarlijk was,
+en dat hij den strijd slechts enkele dagen zou kunnen volhouden. Want
+bij den drom van vijanden, die zich thans om den toren legerden,
+zouden er zich spoedig nog twee voegen, waartegen moed noch list,
+zwaard noch speer iets vermocht. Die twee waren de honger en de dorst,
+de twee gevaarlijkste en wreedste vijanden, die zich in den strijd
+konden mengen.
+
+Zoodra hij zich voorloopig in veiligheid wist, monsterde hij zijne
+ruiters, en telde er negentien. Dadelijk gaf hij de noodige bevelen,
+om den toren in staat van tegenweer te stellen. Hij dacht er geen
+oogenblik over om met zijne vijanden in onderhandeling te treden. Hij
+toch wist, dat er voor hem geen genade zou zijn, dat zij hem een
+onoverkomelijken haat toedroegen en dat zij niet zouden rusten,
+voor zij hem dood of levend in handen hadden.
+
+Toen de morgenzon gloorde, spoedde hij zich naar een der kijkgaten,
+om den toestand te overzien. En nu bemerkte hij tot zijn schrik,
+dat de belegeraars zelfs stukken geschut met zich hadden medegevoerd,
+en die verdelgingsmiddelen, destijds _bussen_ genoemd, reeds hadden
+opgesteld, om met de beschieting van den toren te beginnen.
+
+Weldra brandden zij dan ook los en beukten de eerste kogels tegen den
+torenmuur. De zware dreun bracht niet weinig schrik en ontsteltenis
+onder de belegerden, maar Van Schaffelaar wist hen spoedig te
+bemoedigen.
+
+"Houdt moed, dappere ruiters, en vreest die kogels niet!" riep hij hun
+toe. "Eer zij deze muren stuk gebeukt hebben, zal reeds de Bisschop,
+onze meester, zijne benden hebben gezonden om ons te verlossen. Houdt
+goeden moed. Op, voor Schaffelaar en den Bisschop!"
+
+"Op, voor Schaffelaar en den Bisschop!" was het antwoord. Maar
+helaas, zij waren zoo goed als machteloos en slechts tot afwachten
+gedoemd. Want pijl noch boog hadden zij in hun bezit, zoodat het hun
+ten eenenmale onmogelijk was, iets tegen den vijand te ondernemen.
+
+Dat zou echter anders worden. De vijand had tot eene bestorming
+besloten. De bussen werden tot zwijgen gebracht, de ladders tegen de
+muren geplaatst, en nu klommen de belegeraars met het schild boven
+hun hoofden naar omhoog.
+
+Ha, dat gaf althans verandering, en aan het lijdelijk afwachten kwam
+een einde. Jan van Schaffelaar had op die bestorming gerekend en alles
+voor de verdediging in orde laten brengen. Zware balken lagen gereed
+om naar beneden geworpen te worden.
+
+Zijn ruiters wachtten slechts op zijn bevel.
+
+"Laat vallen!" klonk het eindelijk.
+
+Toen werden de zware balken naar beneden geworpen, de ladders
+verbrijzeld, en de vijanden die zich daarop bevonden, gedood of gewond.
+
+"Op voor Schaffelaar! Op voor Schaffelaar!" klonk het zegevierend
+van den toren.
+
+"Dood aan Van Schaffelaar! Op, voor Montfoort!" was het antwoord
+op dien kreet. Maar de aanval was afgeslagen en de belegerden waren
+voorloopig gered.
+
+Toen openden de bussen hun onheilbrengende monden, en beukten de
+kogels opnieuw tegen den torenmuur.
+
+En Van Schaffelaar stond op den hoogen trans en liet zijn blik dwalen
+ver, ver over de heide, of er eenige hulp kwam opdagen.
+
+Helaas, de dag ging voorbij en de nacht kwam, maar de hulp bleef
+uit. En de ergste vijanden, de honger en de dorst, waren met hun
+aanval begonnen. De ruiters versmachtten van dorst en hunkerden naar
+een stuk brood. Maar niemand kon het hun geven.
+
+De nacht ging voorbij en met den nieuwen dag begon ook de strijd
+opnieuw. De belegeraars hadden iets nieuws bedacht, om de ruiters uit
+hunne beschermende muren op te jagen. Zij kwamen aandragen met vochtig
+stroo en hooi, pekslingers en hout, en staken onder den toren een groot
+vuur aan, dat echter meer rook gaf dan vlammen. De zwarte walm steeg
+in dikke kolommen omhoog en drong door kijk- en galmgaten naar binnen.
+
+Ha,--hoe de dappere gevangenen zich thans zouden voelen! Tot stikkens
+toe benauwd zouden zij weldra om erbarming smeeken en zich op genade
+of ongenade overgeven.
+
+Doch niets daarvan gebeurde.
+
+Toen gaf de aanvoerder last, brandende pijlen naar de torenspits te
+schieten, opdat het vuur hen van twee kanten bedreigen zou. Opgejaagd
+zouden zij worden als konijnen uit hun holen.
+
+En de bussen schoten hun kogels tegen de muren, zoodat deze kraakten
+en scheurden.
+
+Het gevaar dreigde van alle kanten, maar de Schaffelaars, hoewel
+ten prooi aan honger en dorst, met niets dan den dood voor oogen,
+hielden wakker stand en dachten aan geen overgave. De toren was in
+rook gehuld, en de vlammen lekten de spits.
+
+Helaas, nog altoos kwam de hulp niet opdagen.... Zoo ging ook deze
+bange dag voorbij. De rookwolken waren eindelijk opgetrokken en de
+vlammen uitgewoed. Er was van den toren niet veel meer overgeschoten
+dan een klomp steenen, die niet meer branden kon.
+
+En Van Schaffelaar liet na dien bangen dag nogmaals zijn oog over de
+heide dwalen om te zien, of er geen redding naakte.
+
+Tevergeefs!
+
+Aan slapen was geen denken. De folterende dorst hield de oogen geopend
+en de knagende honger deed de wangen verbleeken en den moed verflauwen.
+
+Zoo kwam de derde dag. De zon verrees verrukkelijk schoon boven den
+horizon. Ach, waarom? Waarom was de lucht niet bedekt met wolken en
+gulpte het hemelwater niet bij stroomen neder, opdat de arme gevangenen
+zich laven konden? Ja, waarom?
+
+Opnieuw werden de ladders tegen de muren geplaatst, en nogmaals werd
+de toren bestormd.
+
+"Op ruiters, op, voor Schaffelaar en den Bisschop!" riep de dappere
+aanvoerder de zijnen toe.
+
+Maar die kreet bracht thans slechts verzet en murmureering.
+
+"Waarom op voor den Bisschop?" morden de ruiters. "Zit hij niet veilig
+en rustig in Wijk bij Duurstede, en laat hij ons niet versmachten
+van honger en dorst?"
+
+"Op, op voor Schaffelaar dan!" riep de aanvoerder. "Ha, daar klimmen de
+vijanden tegen de ladders op! Wilt ge dan sterven, dappere ruiters? Op,
+op voor Van Schaffelaar! Werpt die balken naar beneden, opdat zij
+den vijanden den schedel verpletteren!"
+
+"Ja, op voor Schaffelaar!" riepen de ruiters met vernieuwden moed. En
+zij grepen de zware balken aan en wierpen die over de borstwering. Ha,
+hoe sleepten zij de vijanden mede in hun val! Weer was de storm
+afgeslagen. "Op voor Van Schaffelaar!" klonk hun kreet. De holle
+oogen der ongelukkigen glansden van vernieuwden moed,--maar het was
+de moed der wanhoop.
+
+"De redding zàl komen!" riep Van Schaffelaar hun telkens toe. Maar
+toen zij uitbleef en de bange dag langzaam voorbij kroop, ontzonk
+hun de moed geheel en eischten zij, dat Van Schaffelaar zich zou
+overgeven. Zij eischten dat met zooveel aandrang, dat hij niet langer
+weigeren mocht. Hij plaatste zich met zijn trompetter op den trans
+en de laatste liet zijn schelle tonen over den omtrek weerklinken.
+
+Spoedig verscheen de aanvoerder der Hoekschen.
+
+"Wat wenscht gij, Van Schaffelaar?" vroeg deze met luide stem.
+
+"Ik wil den toren overgeven op voorwaarde van vrijen uittocht voor
+mij en mijne ruiters!" riep Van Schaffelaar hem toe.
+
+Een hoongelach was het antwoord.
+
+"Honger en dorst, kruit en lood zullen u wel spoedig anders doen
+spreken, Van Schaffelaar! Gij zijt verloren, en niemand kan u meer
+redden. Ik eisch uw aller leven!"
+
+"Nooit," zei Van Schaffelaar. "Als wij toch sterven moeten, zullen
+wij het doen met het zwaard in de vuist. Dan sterven wij althans een
+eervollen krijgsmansdood."
+
+"Is dat uw laatste woord?" vroeg de vijand.
+
+"Mijn laatste!" sprak Van Schaffelaar.
+
+"Welnu, dan zal ik u een anderen eisch stellen. Uwe mannen zullen
+lijfsbehoud verwerven en vrij uittrekken, mits zij U, Jan van
+Schaffelaar, van den toren werpen!"
+
+En lachend keerde de vijandelijke hoofdman naar zijne krijgers terug.
+
+"Dappere ruiters, ge hebt het gehoord," sprak Van Schaffelaar zijne
+mannen toe. "Gij kunt lijfsbehoud verwerven en vrij uittrekken,
+mits ge mij van den toren werpt. Mijn lot is in uwe handen."
+
+Zijn trouwe volgelingen traden echter met afschuw terug. Zouden zij
+hun dapperen aanvoerder een zoo gruwelijken dood doen sterven?
+
+"Nooit! Dat nooit!" riepen zij hem eenparig toe. "Dan liever allen
+een eerlijken krijgsmansdood sterven met het zwaard in de vuist en
+het schild aan den arm! Geef bevel, dat wij den toren verlaten. Op,
+op voor Van Schaffelaar!"
+
+"Neen mannen, nog niet! Nog is de nood niet het hoogst geklommen. Nog
+is er redding mogelijk. Laten wij nog één enkelen nacht honger en
+dorst verdragen. Elk uur is er een. De Bisschop zal ons niet aan ons
+lot overlaten. Houdt goeden moed."
+
+Zoo kwam de laatste nacht, en deze werd door den Heer van den
+Schaffelaar wakende doorgebracht.
+
+O, zijn borst zwol van vreugde bij de gedachte aan de trouw van
+zijne dappere ruiters, die liever den dood wenschten, dan hem op te
+offeren. Hoe kon hij die trouw tot in den dood beloonen?
+
+Ja, hij wist het. Kon hij niet zijn eigen leven opofferen voor dat
+van zijne dappere volgelingen? Moest hij minder zijn dan zij? Was hij
+geen edelman? Indien zijne trouwe ruiters weigerden hem naar beneden
+te werpen, kon hij dan zelf den doodelijken sprong niet doen, om
+zijne wreede vijanden tevreden te stellen? 't Was hun immers alleen
+om zijn leven te doen? Om het leven van den dapperen aanvoerder,
+die zijne ruiters al zoo menigmaal ter overwinning had gevoerd?
+
+O, hij zou niet weifelen, niet dralen. Hij vreesde den dood niet,
+en zou zijn leven gewillig offeren, om dat van zijne trouwe ruiters
+te redden.
+
+Toen de zon opkwam en hij de wanhopige blikken der zijnen ontmoette,
+die hem spraken van onuitsprekelijk lijden en van stervensnood,--toen
+was zijn besluit genomen. Nog eenmaal beklom hij den trans om uit
+te zien, of de redding misschien nabij was. Helaas,--het verste
+verschiet toonde geen naderende bende. Ontmoedigd keerde hij naar de
+zijnen terug, terwijl opnieuw het vuur der bussen op den toren werd
+geopend. Zoo gingen weer enkele uren voorbij, en steeds dringender
+vroegen zijne ruiters hem den toren te verlaten en zich op den vijand
+te werpen. Zij verlangden naar den dood, liever dan langer ten prooi te
+blijven aan den honger en den dorst, die hen schier krankzinnig maakte.
+
+"Laat mij nog eenmaal met den vijand onderhandelen!" zei hij.
+
+En nogmaals begaf hij zich op den trans en klonk het trompetgeschal.
+
+"Welnu, zijn uwe mannen bereid, u naar beneden te werpen?" vroeg de
+aanvoerder sarrend.
+
+"Neen," zei Van Schaffelaar. "Maar als ik mijzelven naar beneden werp,
+zult gij ook dan uw woord houden en mijne volgelingen de vrijheid
+geven?"
+
+"Ha, ha,--wat pocherij!" riep de aanvoerder, die niet geloofde, dat
+Van Schaffelaar in ernst sprak. "Zeker, ook in dat geval hebben zij
+vrijen uittocht, op mijne eer!"
+
+"Het zij zoo!" sprak Van Schaffelaar. En met verheffing van stem riep
+hij zijne trouwe ruiters toe:
+
+"Spitsbroeders! Ik wil u in geen last brengen. Ik moet toch eenmaal
+sterven!"
+
+Toen wuifde hij hun zijn laatst vaarwel toe, plaatste zijne handen
+in de zijden en sprong van den trans naar beneden.
+
+Met een dreunenden slag kwam zijn lichaam op den grond terecht,--maar
+nog was hij niet dood. Met getrokken zwaard vielen zijne vijanden op
+hem aan en bluschten hem het levenslicht.--
+
+
+        "Hij stort, hij valt, hij ledebraakt,
+        En stuiptrekt in den dood,
+        En 't bloed, waarnaar de woede blaakt,
+        Beschaamt en kleurt ze rood.
+        Het krijgsvuur bluscht, de brand gaat uit,
+        En 't schriktooneel wendt af,
+        Maar de eerkroon, aan geen zwaard ten buit,
+        Omtuilt het heldengraf!" [1]
+
+
+
+
+
+
+
+
+EEN HELDENSCHAAR.
+
+
+Xerxes, de machtige koning der Perzen en beheerscher van gansch
+Azië, rustte zich ten strijde uit, om ook Europa aan zijne macht
+te onderwerpen. Het eerst moesten de Grieken het ontgelden. Hadden
+zij niet de Perzische afgezanten beleedigd en gedood? Eischte dat
+geen wraak?
+
+Zijn toerustingen waren reusachtig en vergden niet minder dan twee
+volle jaren. Alle krachten van Azië moesten daartoe medewerken. Een
+ontzaglijk leger werd op de been gebracht, en eene talrijke vloot van
+transportschepen, met levensmiddelen beladen, zou het leger begeleiden,
+opdat het in elk geval tegen gebrek beveiligd zou zijn.
+
+Er werden bruggen opgeslagen, waarop het leger den Hellespont
+moest overtrekken. De eene brug bestond uit 340, de andere uit
+360 schepen. Deze schepen werden aan voor- en achterzijde door
+sterke ankers vastgehouden, zoodat zij niet door den stroom konden
+worden meegesleept. Op de lagere schepen werden stellages gebouwd,
+om ze even hoog als de andere te maken. Over de lange rij vaartuigen
+liepen dikke touwen van den Aziatischen naar den Europeeschen oever,
+daarover werden boomstammen gelegd, dan weer sterke touwen, hierop
+een balkenlaag, en dan volgde de bovenbouw van de brug, welke met
+aarde bedekt en van borstweringen voorzien was.
+
+Toen de bruggen gereed waren, stak er een hevige storm op, die het
+grootsche werk totaal vernielde. De woede van Xerxes kende geen grenzen
+en de ongelukkige bouwmeesters werden op zijn bevel onthoofd. Zelfs de
+zee werd op last van den koning hevig met geeselslagen gestraft. Daarna
+liet de booze vorst haar boeien, door zware kettingen in de diepte
+te werpen.
+
+Dadelijk ving men aan met het bouwen van nieuwe bruggen, en eindelijk
+kon de overtocht van het reusachtige leger beginnen. Die overtocht
+duurde niet minder dan zeven dagen. Toen moest het leger op last van
+Xerxes worden geteld, maar dat was heel moeilijk te doen. Eindelijk
+bedacht men er op, 10000 krijgslieden in dichte gelederen naast
+elkander te plaatsen en daaromheen eene soort van schutting te
+bouwen. Het geheele leger, moest nu die schuur doortrekken. Telkens
+als zij geheel gevuld was, noteerde men weer 10000 man, en zoo kwam men
+tot een totaal van 1.700.000 man. Bovendien was de geheele Hellespont
+met oorlogsschepen gevuld. Voorwaar eene oorlogsmacht, die het kleine
+Griekenland met angst en ontzetting moest vervullen. Hoe zouden de
+Grieksche staten, die zelfs door geen onderlingen band verbonden waren,
+zich tegen die groote overmacht verdedigen? Helaas, helaas, gansch
+Griekenland zou verwoest, de bevolking vermoord worden. In hun angst
+begaven zij zich naar Delphi, om het beroemde orakel te raadplegen.
+
+De voorspellingen van de Pythia Aristonice waren echter verre
+van bemoedigend. Op haar gouden drievoet gezeten boven den afgrond,
+waaruit bedwelmende dampen opstegen, verkondigde hare stem, dat Sparta
+zou worden verwoest.
+
+"Ongelukkigen, wat toeft gij?" klonk het den Grieken toe. "Vlucht
+naar de einden der aarde. Want noch het hoofd, noch het lijf, noch
+de voeten, noch de handen, zelfs geen stuk in het midden van den romp
+blijft ongeschonden, maar alles is weg! Want het vuur en de toorn van
+Ares, die de strijdwagens der Syriërs voortstuwt, werpt alles in het
+stof. Niet alleen uw burcht, neen, nog vele andere sterkten en vele
+tempels der onsterfelijke goden legt hij in den asch. Voort dan uit
+mijn heiligdom en bereidt uwe zielen op het naderend onheil voor!"
+
+Deze uitspraak, die zelfs geen sprankje hoop overliet, durfde men
+het Grieksche volk niet bekend maken, en men waagde het nogmaals de
+uitspraak der Pythia in te roepen. De gezanten der Atheners traden
+den tempel van Apollo binnen met olijftakken, die met wol omwonden
+waren, ten teeken, dat men de bescherming der godheid kwam inroepen,
+en verklaarden, dat zij het heiligdom niet zouden verlaten, maar er
+tot hun dood toe blijven, indien de godheid zich van hen afkeerde.
+
+Toen sprak de Pythia:
+
+"Pallas beproeft tevergeefs den Olympischen Zeus te verzoenen,
+ofschoon zij onophoudelijk en met het meeste overleg hare beden tot hem
+richt. Nog eenmaal doe ik u een woord vernemen, dat onverzettelijk is
+als staal. Ziet, wanneer alles wat het gebied van Cecrops en de bocht
+van den heiligen berg Cithaeron in zich bevat, den vijand in handen
+valt, dan beschermt de opperbestuurder Zeus toch den houten burcht van
+Athene, uwe toevlucht en die uwer kinderen, tegen de verwoesting. Toeft
+niet, totdat de ruiters en de golvende drommen voetvolk naderen,
+rustig op het vasteland. Neen, wijkt en keert den vijand den rug
+toe: later komt de tijd om hem het hoofd te bieden. Goddelijk eiland
+Salamis, voorwaar, gij verdelgt de zonen der vrouwen, hetzij Demeter
+zich verstrooit of verzamelt."
+
+Deze geheimzinnige woorden, veel op een raadsel gelijkende, werden
+natuurlijk op verschillende wijzen uitgelegd, maar het gevolg ervan was
+toch, dat de Atheners besloten zich tot het uiterste te verdedigen en
+afgezanten naar de andere staten te zenden, om hen uit te noodigen,
+zich met hen te vereenigen en zich krachtig tot den strijd uit te
+rusten. De Atheners rustten in den tijd van vier weken eene vloot uit
+van niet minder dan 147 schepen en waren niet van plan, zich met een
+minder getal dan 200 tevreden te stellen.
+
+Jammer, dat in de andere Grieksche staten niet dezelfde geestdrift
+heerschte. Men vreesde de overmacht van den Perzischen koning en
+durfde zich niet verdedigen. Sommige staten zelfs namen het droevige
+besluit, den vijand zout en aarde aan te bieden, ten teeken van
+hunne onderwerping.
+
+Ook in den machtigen staat Sparta was men lauw en laksch. Eerst
+twistten zij met de Atheners, wie leger en vloot zouden aanvoeren,
+en toen de Atheners grootmoedig de eer daarvan aan Sparta hadden
+gelaten, verscholen zij zich achter het voorwendsel, dat de nadering
+van de Olympische spelen hun belette, eene krijgsmacht van eenige
+beteekenis naar de grenzen te zenden. Slechts 300 Spartanen, onder
+bevel van hun koning (aanvoerder) Leonidas, werden aangewezen, om
+ten strijde te trekken.
+
+Dapperder man dan Leonidas had men in gansch Griekenland niet
+kunnen vinden. Hij schaamde zich voor zijne landgenooten over hunne
+nalatigheid en vertelde op zijn tocht door Midden-Griekenland aan
+ieder, die het hooren wilde, dat zijn mannen slechts de voorhoede
+vormden van het groote leger, dat uit Sparta aanrukte. Zijne kleine
+schare werd dientengevolge nog door hopliten uit andere staten
+versterkt, zoodat hij eindelijk 8000 man onder zijne bevelen had.
+
+Doch wat konden 8000 man beginnen tegen een leger van bijna twee
+millioen?
+
+Xerxes met zijn ontzaglijk leger naderde. Wel was zijn marsch moeilijk
+geweest, wel had de Olympus met zijn met sneeuw bedekten kruin,
+zijne nauwe passen en zijne dichte wouden hem in zijn voortgang
+belemmerd, maar eindelijk had hij toch de noordelijke helling van
+het Oetagebergte bereikt.
+
+Nu voerde zijn tocht echter door een zeer smallen doorgang, den pas
+van Thermopylae. Het hooge gebergte met zijn steile rotswanden strekte
+zich tot bijna aan de zee uit. Eerst wanneer men vlak voor den pas
+stond, zag men den ingang naar den weg tusschen de zee aan de eene
+en de hooge rotsen aan de andere zijde. En die weg was zoo smal,
+dat er slechts één wagen over kon gaan. Door die nauwe poort kwam
+men in den eigenlijken pas, waar twee waterrijke heete zwavelbronnen
+ontsprongen, waaraan de pas zijn naam ontleende. Op korten afstand van
+die bronnen naderden de rotsen ten tweeden male bijna de zee, zoo dat
+de doortocht ook daar slechts door weinigen tegelijk kon geschieden,
+en bovendien vormde de zee bijna langs de geheele lengte van den pas
+een onpeilbaar moeras, waaruit niemand levend wederkeerde.
+
+Koning Leonidas was besloten, dezen smallen dam, den eenigen
+weg, die toegang gaf tot Midden-Griekenland, met zijne mannen te
+verdedigen. Hier baatte Xerxes zijn ontzaglijk leger niet, want
+Leonidas zou immers nooit meer dan slechts enkele vijanden tegelijk
+te bekampen hebben?
+
+Zeker, hij wist, dat hij in dezen strijd geen overwinnaar kon blijven,
+want elk gevecht zou hem eenige zijner dapperen kosten, maar hier zou
+het hem toch mogelijk zijn, het machtige leger in zijn voortgang te
+stuiten. Daardoor konden zijne landgenooten in de gelegenheid worden
+gesteld, zoo mogelijk hunne maatregelen ter verdediging te nemen.
+
+Hij wist ook, dat hij en zijne dappere strijders sterven gingen. Want
+een Spartaan keerde immers nooit, dan als overwinnaar, uit den
+strijd terug?
+
+Men berichtte hem, dat er nog een tweede weg was, die toegang tot
+Midden-Griekenland gaf. Die weg bestond uit een smal voetpad over
+een berg. Natuurlijk moest ook deze weg verdedigd worden. Leonidas
+droeg die taak op aan 1000 Phocensers, die zich hiertoe vrijwillig
+aanboden. De verdediging van dit smalle voetpad kon hun niet moeilijk
+vallen.
+
+Zoo stonden de twee legers, als een ontzaglijke reus en de kleinste
+der dwergen tegenover elkander.
+
+Een overlooper, die in het Spartaansche kamp kwam, vertelde dat hij
+het Perzische leger gezien had, en zei:
+
+"Het is zoo talrijk, dat de zon door de pijlen der boogschutters
+verduisterd zal worden."
+
+"Wat zou dat?" antwoordde een van de Spartanen. "Zooveel te beter. Dan
+zullen wij in de schaduw vechten."
+
+Leonidas was gereed, om den vijand af te wachten. En deze zou ook
+komen, doch eerst zond koning Xerxes zijn gezantschap, om de wapens
+der Grieken op te eischen.
+
+"Kom ze halen!" gaf Leonidas lakonisch ten antwoord.
+
+Toen beval Xerxes zijne Meden, om met den aanval te beginnen. Hij
+twijfelde niet, of dezen zouden spoedig een schitterende overwinning
+op het kleine hoopje vijanden hebben behaald, maar--hoe onstuimig
+hun aanval ook was, zij konden geen duimbreed gronds op de dappere
+Grieken veroveren.
+
+Met woede zag hij van zijn hoogen zetel, dien hij had laten oprichten
+om het gevecht te kunnen zien, hoe zijne krijgers teruggeworpen werden,
+zich weer verzamelden en opnieuw aanvielen, doch nogmaals en nogmaals
+teruggeworpen werden.
+
+Nieuwe troepen moesten hen vervangen. Benden geduchte boogschutters
+werden op den vijand afgezonden, maar ook zij moesten met groote
+verliezen terugdeinzen. Toen zond Xerxes zijne keurbende. Deze
+onsterfelijken werden eveneens teruggejaagd en in hun vlucht zelfs
+door de Grieken achtervolgd. Toen de Grieken eindelijk terugkeerden,
+wat op last van Leonidas den schijn van een vlucht moest hebben, vielen
+de Perzen hen onder luid gejuich aan, tot de Grieken zich plotseling
+omkeerden en hen door een onstuimigen aanval in het moeras joegen,
+waar zij den dood vonden.
+
+Toen de avond daalde, telde Xerxes 6000 krijgers minder en was hij
+zijn doel nog geen stap naderbij gekomen.
+
+Doch ook de Grieken telden duizend dooden.
+
+Den volgenden dag werd de strijd hervat. Weer volgde Xerxes van zijn
+hoogen zetel den gang van het gevecht en tot zijn groote woede zag hij,
+dat ook nu weer zijn krijgers herhaalde malen teruggeworpen werden
+en dat de Grieken niet tot wijken gedwongen konden worden. Reeds was
+den geheelen morgen gestreden, maar door de zijnen nog geen enkel
+voordeel behaald.
+
+In matelooze woede stond hij van zijn zetel op en strekte hij de
+gebalde vuisten in de richting van de strijdenden uit.
+
+Ha, was dan zelfs zijn machtwoord niet in staat zijne soldaten de
+overwinning te bezorgen?
+
+Op dit oogenblik trad een dienaar eerbiedig nader, en zeide:
+
+"Machtige koning, een Griek wenscht u te spreken."
+
+"Een Griek?" vroeg de koning.
+
+"Ja, Heer, een Griek,--een slaaf."
+
+"Laat hem komen."
+
+De slaaf wierp zich voor den koning ter aarde.
+
+"Wie zijt gij?"
+
+"Ephialtes, o koning, een slaaf."
+
+"En wat wilt ge?"
+
+"U een anderen weg wijzen, machtige koning. Een smal voetpad over
+den berg brengt u veilig aan den overkant."
+
+De koning bedacht zich een oogenblik. Zou hij dezen slaaf, die zijn
+eigen vaderland kwam verraden, gelooven? Wachtte hem misschien geen
+valstrik?
+
+De koning besloot hem te vertrouwen.
+
+Hij gebood zijne keurbende, den verrader te volgen, en zijn bevel
+werd den volgenden morgen vroeg uitgevoerd.
+
+De verrader Euphialtes wist niet, dat Leonidas de bewaking van dit
+smalle voetpad aan 1000 Phocensers had opgedragen, in de stellige
+meening, dat niemand beter dan zij daartoe geschikt waren, omdat hun
+woonplaats het eerst in de handen der Perzen zou vallen, indien de
+vijand langs dezen weg binnenrukte.
+
+Helaas, de Phocensers sliepen, toen de vijand naakte. Het geluid der
+voetstappen en het ritselen der bladeren wekte hen uit hun slaap. In
+hun verregaande zorgeloosheid hadden zij zelfs verzuimd schildwachten
+uit te zetten.
+
+Thans, nu het te laat was, sprongen zij ijlings op en grepen naar de
+wapenen. Maar zij werden met een pijlenregen begroet en waren geheel
+verward en ontsteld. Zij waagden het niet, den strijd te beginnen en
+gaven met een schandelijke laaghartigheid het voetpad prijs. Op een
+naburige hoogte brachten zij zich in veiligheid.
+
+De Perzen vervolgden hen niet eens, maar daalden zoo snel mogelijk
+den berg af.
+
+Een bode bracht de jobstijding aan koning Leonidas, die dadelijk
+begreep, dat hij thans verloren was. Immers, de vijanden zouden hem nu
+van twee kanten tegelijk aanvallen en zijn geheele leger vernietigen?
+
+Maar nòg was de gelegenheid tot een terugtocht niet afgesneden. Nog
+was hij in de gelegenheid, het gros van zijn leger te redden, maar
+dan moest hij zich haasten. Hij gaf dan ook onmiddellijk bevel tot
+den terugtocht. Maar om te verhoeden, dat de krijgers door de vijanden
+zouden worden ingehaald en gedood, beval hij zijne dappere Spartanen
+te blijven. Hij was besloten, den pas zoo lang mogelijk te verdedigen,
+om het gros van zijn leger gelegenheid te geven, zich in veiligheid
+te stellen.
+
+De uitslag kon niet twijfelachtig zijn: hij en zijne trouwe Spartanen
+zouden sterven, maar 't zou een schoone dood zijn.
+
+Zijn bevel om af te trekken werd uitgevoerd,--doch niet door
+allen. Demophilus, de aanvoerder der dappere Thespiërs, verklaarde,
+onder levendige toejuiching van zijn landgenooten, dat hij bij den
+koning wilde blijven en met hem sterven, omdat zijn vaderland toch
+verloren was, als de Perzen den pas binnenrukten. Ook zijne krijgers
+bleven, zoodat Leonidas met ruim 1200 hopliten den laatsten strijd
+zou strijden. Het overige leger, nog slechts uit 3000 man bestaande,
+trok terug, om zoo mogelijk het leven te redden.
+
+De krijgers, die achterbleven, tooiden zich met kransen van bloemen
+en bladen, alsof zij gereed stonden om feest te vieren ter eere van
+een of andere godheid.
+
+Leonidas besloot den aanval van de vijanden niet af te wachten. Hij
+plaatste zich aan de spits van zijn dappere schare en drong den pas
+binnen, de Perzen tegemoet. Nu ontstond er een vreeselijk gevecht. De
+Spartanen wisten van geen wijken. Zij zochten slechts een eervollen
+krijgsmansdood op het veld van eer. Zij wedijverden onderling in
+onverschrokken dapperheid en in verachting van elk doodsgevaar.
+
+Leonidas, de dappere, viel al spoedig doodelijk gewond ter aarde,
+waar hij weldra stierf. Zijn val vuurde de woede der Grieken nog aan,
+en er ontstond een vreeselijk gevecht om het bezit van zijn lijk. De
+lansen vlogen aan splinters, de zwaarden flikkerden in het heldere
+zonnelicht. De aanval der Grieken was zoo hevig, dat de Perzen tot
+viermaal toe tot wijken werden gedwongen.
+
+Toen drongen de Perzen, die den omweg over het smalle bergpad hadden
+volbracht, den pas van de andere zijde binnen, en werden de Grieken
+dus van twee kanten aangevallen. En de dapperen konden zich niet
+meer verdedigen, want niemand hunner bezat meer eene lans, velen geen
+zwaard, anderen slechts een gedeelte daarvan.
+
+Meer en meer versmolt de kleine schare. De laatst overgeblevenen
+verzamelden zich op eene kleine hoogte en wachtten daar rustig de
+komst der vijanden af. Tot op den laatsten man werden zij neergehouwen.
+
+Zoo stierf de dappere Leonidas met zijne getrouwe Spartanen den
+heldendood, zich opofferende om 3000 spitsbroeders het leven te
+redden. De Perzen telden niet minder dan 20000 dooden.
+
+
+
+
+
+
+GEORGE STEPHENSON
+
+1781-1848.
+
+
+In het plaatsje Wyclam, op ongeveer twee mijlen afstands van Newcastle
+on Tyne, woonde een goede honderd jaar geleden een arm jongetje,
+dat hoewel reeds 8 à 9 jaren oud, nog niet eens lezen of schrijven
+kon. Van den morgen tot den avond speelde hij bij de armelijke hut
+zijner ouders, of zwierf hij buiten de plaats rond om vogelnesten te
+zoeken in de boomen en boschjes, of zich te baden in de rivier.
+
+Zijn vader was een eenvoudige arbeider, die als machinist het karige
+loon voor zich en de zijnen verdiende. Hij was algemeen geacht,
+en 's avonds in den winter verzamelden zich meermalen de jongens,
+waaronder ook de kleine George, rondom het vuur van zijne machine,
+om te luisteren naar de verhalen, die Robert Stephenson hun deed. En
+hij kon voor een eenvoudig arbeider mooi vertellen. De jongens hingen
+hem aan de lippen, als hij hun de lotgevallen van Robinson Crusoë
+beschreef, of als hij van de ontdekking van Amerika door Columbus
+vertelde. Dan duurde het verhaal den kleinen George nooit lang
+genoeg. Maar 't liefst van alles ving hij vogels, vooral lijsters, om
+ze op te voeden en te verzorgen. Ook van andere dieren hield hij veel,
+en een mooien hond te bezitten, scheen hem de grootste rijkdom toe.
+
+Zijn vader miste de middelen om zijne kinderen naar school te laten
+gaan, en al jong moesten zij hun eigen brood geheel of gedeeltelijk
+zien te verdienen. Zoo ook de kleine George, die reeds als als
+negenjarig kind in dienst trad als herdersknaap.
+
+Nu dwaalde hij dag-in, dag-uit met zijne kudde en den herdershond
+over de heide, en niemand zou toen hebben kunnen droomen, dat de arme
+jongen, die daar rustig zijne schapen hoedde en lezen noch schrijven
+kon, eenmaal een van de beroemdste mannen van Engeland zou worden.
+
+De kleine George, die in zijn eentonig leven al spoedig door de
+verveling werd aangegrepen, zocht zich afleiding te verschaffen
+door allerlei dingen te knutselen. Zoo maakte hij b.v. molentjes, en
+zijne vreugde kende geen grenzen, wanneer de wind de wieken lustig
+deed draaien. Ook vervaardigde hij schepraderen, die hij door het
+stroomende water van de beek in beweging liet brengen,--en eindelijk
+fabriceerde hij van leem, hout, touw enz. eene geheele machine, zooals
+die van zijn vader in de fabriek. Dergelijk werk nam zijn geest geheel
+in beslag, bracht hem aan het peinzen en wekte zijne scheppingskracht,
+die later wonderen zou doen.
+
+Eenigen tijd later werd hij van herdersknaap landarbeider, waardoor
+zijn weekloon grooter werd. Hij toonde zich toen een ijverig werker,
+wien geen moeite te veel was. Kwam hij 's avonds thuis, dan hielp
+hij nog zijn oudere broeders bij het uitzoeken van de kolen, en
+vermeerderde daardoor zijne verdiensten. Want hij woonde in het gebied
+van de kolenmijnen, die zich zelfs tot ver onder de zee uitstrekten. De
+arbeiders, die daar hun zwaar werk verrichtten, hadden de zee boven
+zich,--en de schepelingen, die het zilte nat doorploegden, konden
+allerminst vermoeden, dat beneden hen de mijnwerkers in het hart der
+aarde en omringd van de grootste gevaren, hun dagelijksch werk deden.
+
+Maar ook landarbeider zou hij niet blijven. Toen hij veertien jaar oud
+was, kwam hij bij zijn vader in de fabriek als stoker. Hij verdiende
+daarmede 60 cent per dag.
+
+Dit werk beviel hem buitengewoon, want hij was van lieverlede groote
+belangstelling gaan koesteren voor de samenstelling van machines en
+voor de onderdeelen daarvan. En nu het zijne taak geworden was, de
+machine schoon te houden, verminderde die belangstelling er natuurlijk
+niet op. Hij was nu mooi in de gelegenheid, de verschillende deelen
+uit elkander te nemen en te bestudeeren, en 't kostte hem weldra
+geen moeite meer, de machine geheel te ontleden en weer in elkaar
+te zetten. Op dezen leeftijd werd hij zich ook zijne geringe kennis
+bewust, en betreurde hij het niet weinig, dat hij niet lezen en
+schrijven kon. En zijn spijt werd er niet minder op, toen hij begon te
+begrijpen, welke wijsheid er in de boeken schuilde en hoe hij daaruit
+zou kunnen leeren, hoe machines gebouwd werden en hoe de ideeën van
+beroemde werktuigkundigen daarover waren.
+
+Hij besloot dus, den verloren tijd nog in te halen. Driemaal in de week
+bezocht hij de avondschool, en zijne onderwijzers kwamen al spoedig in
+de gelegenheid om zijn leerlust en volharding daarbij op te merken. Al
+zijn vrijen tijd besteedde hij om zijn geest te bekwamen, en dikwijls
+zat hij tot laat in den nacht te studeeren. Zijn dagelijksch werk
+leed daaronder echter in het geheel niet, want zijn plichtsgevoel
+was sterk ontwikkeld.
+
+De herbergen bezocht hij nooit. Ja, wel gingen zijne makkers daar
+den langen winteravond doorbrengen, om verstrooiïng te zoeken na hun
+zwaren dagarbeid, maar George was dan nooit in hun gezelschap. Hij
+las, of hij knutselde eene of andere machine, maar naar de herberg
+ging hij niet. 't Gevolg daarvan was, dat hij al spoedig een kleinen
+spaarpot kreeg, die gestadig grooter werd. Zoo kreeg hij eindelijk
+zelfs genoeg, om een klein huisje te koopen. Hij was toen twintig jaar
+oud. En nu hij eenmaal een huisje had, koos hij zich ook eene vrouw,
+die haar leven met het zijne wilde verbinden. Hij deed eene gelukkige
+keuze in Fanny Henderson, een eenvoudig meisje uit den omtrek.
+
+Zijn huwelijk bracht in zijn levenswijze niet de minste verandering,
+of het moest deze wezen, dat hij velerlei werk bij de hand nam om
+zijne inkomsten te vermeerderen. Hij nam zelfs het schoenmakersvak
+ter hand, en lapte in zijne vrije uren de schoenen en laarzen van
+zijne stadgenooten. Ook legde hij zich toe op het snijden van leesten.
+
+Op een avond brak er een brand uit in zijn schoorsteen. De rookwolken
+stegen hoog in de lucht en de vlammen sloegen boven den rand van
+den schoorsteen uit. Stephenson plaatste een ladder tegen zijn huis
+en stopte het schoorsteengat toe, zoodat de vlammen door gebrek aan
+lucht smoorden. Maar de hitte in zijne kamer was groot genoeg geweest,
+om het raderwerk van zijne hangklok duchtig in de war te brengen,
+zoodat deze niet meer gaan kon.
+
+George Stephenson nam haar van den wand, bestudeerde de samenstelling
+van het uurwerk zorgvuldig, totdat hij de beteekenis van elk radertje
+goed begreep, en nam toen het uurwerk uit elkaar. Weldra ontdekte hij
+de oorzaak van het stilstaan, en met bekwame hand bracht hij de zaak
+weer geheel in orde. Zijne buren en kennissen, die hem aan den arbeid
+hadden gezien, stonden verbaasd over zijn vernuft en zijne handigheid,
+en bazuinden zijn lof uit. Het gevolg daarvan was, dat hem tal van
+klokken ter reparatie werden toevertrouwd, van welke opdrachten hij
+zich schitterend kweet. Zijne bijverdiensten werden er aanmerkelijk
+grooter door.
+
+Zoo leefde hij een drietal gelukkige jaren, toen hem een slag trof,
+die hem levenslang verdriet zou doen. Zijn lieve vrouw namelijk werd
+ziek en stierf. Langen tijd had Stephenson noodig, om zijne smart te
+overwinnen. De dood van zijne vrouw had hem allen levenslust ontnomen,
+en verdrietig zat hij in zijn eenzame woning bij zijn eenig zoontje,
+zonder dat hij lust of kracht voelde, om iets ter hand te nemen.
+
+Eindelijk evenwel vermande hij zich en besloot hij voortaan te leven
+voor het kind, dat zijne geliefde Fanny hem had nagelaten. En hij
+nam zich voor hem eene zorgvuldige opvoeding te laten geven. Hij zou
+trachten zelfs zooveel te verdienen, dat hij hem later aan de akademie
+te Newcastle kon laten studeeren. Hijzelf wist bij ondervinding, hoe
+diep treurig het is, als men in de kinderjaren geen goed onderwijs
+heeft ontvangen.
+
+Toen hij na eenigen tijd eene uitnoodiging ontving, om ergens in
+Schotland eene nieuwe machine te stellen, besloot hij daaraan te
+voldoen. Hij vertrouwde zijn zoontje toe aan de goede zorgen van een
+braaf echtpaar, dat bij hem in de buurt woonde, en begaf zich te voet
+naar de plaats zijner bestemming.
+
+Na een jaar keerde hij terug met een sommetje van 360 gulden
+overgespaard geld, maar trof zijne bejaarde ouders in een
+allerongelukkigsten toestand aan. Zijn vader had geen werk, en was
+diep in schulden geraakt. George bedacht zich geen oogenblik, maar
+gebruikte zijn zuur verdiend geld om die schulden te delgen en zoo
+goed mogelijk voor zijne ouders te zorgen, wel een bewijs, dat hij
+zijn hart op de rechte plaats droeg.
+
+Hij had zich intusschen reeds een grooten naam gemaakt als uiterst
+bekwaam werkman. Daaraan had hij het te danken, dat men hem opdroeg
+een pompmachine te herstellen, die niet meer werken wilde, en waaraan
+verscheidene werktuigkundigen reeds tevergeefs hunne krachten hadden
+beproefd.
+
+Stephenson was zoo gelukkig, de oorzaak van het kwaad spoedig te
+ontdekken, en in zeer korten tijd werkte de pomp weer even goed als
+vroeger. Ja, beter nog, want hij had eene paar kleine wijzigingen in de
+samenstelling aangebracht, die groote verbeteringen bleken te zijn. Als
+belooning ontving hij van de Directie 10 pond sterling ten geschenke.
+
+Van dit oogenblik af bereikten hem van alle kanten uitnoodigingen,
+om slecht- of in 't geheel niet werkende stoommachines in orde te
+komen brengen, zoodat hij veel geld verdiende. Hij nam nu geregeld
+les in werktuigkunde en leerde zelfs nog machineteekenen, wat hem in
+zijn vak dikwijls te pas kwam. Ook beschouwde men hem niet meer als
+een gewoon werkman, maar kende men hem den titel van werktuigkundige
+toe. Eene kleine machine, die hij zelf geheel ontworpen en gebouwd had,
+wekte de bewondering van allen, die haar zagen.
+
+Toch hield hij zich niet alleen met zijne machineriën bezig. Neen,
+hij was nog evenals vroeger een groot dierenvriend, en menig uurtje
+wijdde hij aan het tammaken van vogels, vooral lijsters. Een van deze
+dieren bracht zelfs den nacht door aan het hoofdeinde van zijn bed,
+en wat eigenaardig was: in het voorjaar vertrok deze lijster naar de
+bosschen om daar te nestelen, maar in het najaar kwam hij trouw weer
+terug, om den winter bij zijn vriend door te brengen.
+
+Stephenson, die nog altoos een zeer eenvoudig man gebleven was,
+gunde zich menigmaal in het middaguur den tijd niet, om thuis te
+gaan middagmalen. Hij had echter zijn Schotschen herdershond Spot
+afgericht, om tegen het middaguur naar huis te gaan. Die hond was
+verbazend verstandig en leerzaam. Hij wist dan ook zeer goed, dat
+zijn meester hem naar huis zond, om diens middagmaal te halen. Men
+hing hem thuis namelijk een blikken bus, die het warme middagmaal
+voor Stephenson bevatte, om den nek, en dan keerde Spot welgemoed
+naar de mijn terug, waar zijn heer op hem wachtte.
+
+Die trouwe Spot! De heerlijke geur van het lekkere middagmaal drong
+hem tergend in den neus, zoodat het water hem tusschen de tanden
+doorliep, maar hij taalde er niet naar, er zich ook maar het kleinste
+hapje van toe te eigenen. Neen, met opgeheven kop draafde hij voort,
+om zoo spoedig mogelijk bij zijn meester te komen. De menschen,
+die hem dan zagen gaan, keken hem lachend na, want iedereen kende
+den hond van George Stephenson.
+
+Dat ging langen tijd goed, tot eindelijk een groote bulldog van een
+slager besloot, hem het lekkere hapje afhandig te maken. 's Middags,
+toen Spot passeeren zou, had hij zich midden op de straat neergelegd,
+om zijn snoode plan ten uitvoer te brengen.
+
+Ha, daar kwam Spot den hoek om.
+
+De groote slagershond stond op en gaf door een dof gebrom zijn booze
+plannen te kennen.
+
+Spot bromde terug. Maar opeens vloog de dog op hem aan en greep hem bij
+de keel, met het vaste plan, hem het geurige middagmaal te ontrooven.
+
+Spot was over deze brutale aanranding diep verontwaardigd, en hoewel
+de blikken ketel hem niet weinig in zijne bewegingen belemmerde,
+weerde hij zich zoo dapper, dat de dog jankte van pijn! 't Werd een
+woedend gevecht, en de honden rolden grommende over de straat, totdat
+eindelijk de bulldog jankende en met den staart tusschen de beenen
+het hazenpad koos. Spot was overwinnaar gebleven. Hij schudde zich
+het stof uit de haren en vervolgde met spoed zijn weg naar de mijn,
+waar Stephenson op hem wachtte.
+
+Kwispelstaartend legde hij de blikken bus aan diens voeten, en hij keek
+zijn meester aan, of hij vragen wilde: "Heb ik me niet goed gehouden?"
+
+'t Was voor Stephenson in 't geheel geen aangename verrassing, toen hij
+den ketel ledig vond. Het lekkere middagmaal was onder de vechtpartij
+op de straat terecht gekomen, maar daar had Spot niets van gemerkt.
+
+Toen Stephenson later vernam, wat er gebeurd was, zei hij:
+
+"Nu, het bezitten van zoo'n trouwen hond is waarlijk wel een middagmaal
+waard!"
+
+Het aangeboren scheppingsvermogen deed hem telkens iets nieuws
+bedenken, waardoor zijn naam steeds grootere vermaardheid kreeg. Zoo
+bedacht hij o.a. ook een lamp, die onder water brandende bleef. Maar
+daarmede was hij niet tevreden. In de kolenmijnen hoopt zich dikwijls
+het steenkolengas op, en levert dan de grootste gevaren op voor de
+mijnwerkers, die onder den grond zonder licht natuurlijk niet werken
+kunnen. Als dat gas dan in aanraking met het licht kwam, hadden er
+menigmaal hevige ontploffingen plaats, die voor de mijnwerkers de
+noodlottigste gevolgen hadden.
+
+Eens, 't was in 't jaar 1814, had er weer zulk eene ontploffing
+plaats gehad en stond een gedeelte van een mijn in brand. IJlings
+boodschapte men dat aan Stephenson, die zich dadelijk naar de plaats
+des onheils begaf en in de mijn afdaalde. Op grooten afstand van de
+brandende gang stonden vele mijnwerkers bijeen.
+
+"Komt mannen, wie moed heeft, volge mij, dan zullen wij den brand
+stuiten!" riep Stephenson hun onvervaard toe.
+
+De mijnwerkers stelden een bijna onbegrensd vertrouwen in Stephenson,
+maar nu weifelden zij toch een oogenblik. Doch weldra vatten zij moed,
+en onder zijne leiding stopten zij den ingang tot het brandende deel
+geheel toe, zoodat de toevoer van versche lucht afgesloten werd en
+het vuur uitdoofde.
+
+Stephenson keerde naar huis terug met het vaste voornemen eene lamp te
+bedenken, die de mijnwerkers zonder gevaar voor hun leven zouden kunnen
+gebruiken. En korten tijd daarna kwam hij met eene lamp te voorschijn,
+die volgens zijne vaste overtuiging aan het doel moest beantwoorden.
+
+In gezelschap van eenige bekenden begaf hij zich den 21 October 1815
+'s avonds om elf uur in eene mijn, die zooveel steenkolengas bevatte,
+dat eene gewone lamp ongetwijfeld een geweldige ontploffing zou
+veroorzaken.
+
+Onverschrokken trad Stephenson met zijn brandend licht de mijn binnen
+en liep door tot te midden van de opgehoopte gassen. En zie--de proef
+gelukte volkomen. De vlam groeide eerst een weinig, begon toen te
+flikkeren en ging daarna uit. Maar er kwam geen ontploffing.
+
+Verheugd keerde Stephenson van de gevaarlijke plaats terug, stak zijne
+lamp opnieuw aan, en trad nogmaals de mijn binnen. En weer doofden de
+anders zoo verraderlijke gassen de vlam uit. De eenvoudige Stephenson
+had weer eene ontdekking gedaan, die voor duizenden mijnwerkers eene
+groote weldaad zou blijken.
+
+Toch bracht zijne ontdekking hem den roem niet, dien hij verdiende,
+want na enkele dagen bleek het, dat ook Sir Humphrey Davy eene lamp
+had uitgevonden, die volkomen aan het doel beantwoordde.
+
+Stephenson kreeg eene belooning van 1200 gulden, maar Sir Humphrey
+Davy ontving een wel tienmaal grooter geschenk. Ook werd aan deze de
+eer van de uitvinding toegeschreven. Twee jaar later werd Stephenson
+echter recht gedaan. Hij werd toen openlijk als de uitvinder der
+veiligheidslamp erkend en men vereerde hem een zilveren bokaal en
+een geschenk van niet minder dan twaalf duizend gulden.
+
+Intusschen hield zijn geest zich al geruimen tijd bezig met het
+plan, eene locomotief te ontwerpen, die in staat zou zijn, als
+beweegkracht voor verscheidene wagens te dienen. Er waren wel al
+enkele locomotieven gebouwd, maar die voldeden allerminst aan de
+verwachtingen. Toch meende Stephenson, dat zulk eene machine kon
+worden gevonden, en zonder ophouden zocht hij naar de oplossing van
+dit moeilijke vraagstuk. Zijne vrienden en kennissen meenden, dat zijn
+zucht naar uitvindingen hem in het hoofd geslagen was en dat hij dus
+krankzinnige denkbeelden koesterde. En lachend hoorden zij hem aan,
+wanneer hij over zijne locomotief sprak en voorspelde, hoe eenmaal de
+menschen met groote snelheid van de eene stad naar de andere zouden
+worden vervoerd, alleen voortgetrokken door een locomotief.
+
+Ondanks hun twijfel en dikwijls bitteren spot bracht hij het zoover,
+dat hij in een nieuwe mijn de steenkolen in wagens liet vervoeren,
+die door locomotieven in beweging werden gebracht. Metterdaad leverde
+hij daarmede het bewijs, dat zijne ideeën geen hersenschimmen waren,
+maar wel degelijk practische waarde hadden. Onophoudelijk ging hij
+voort in vereeniging met den ingenieur Dodd, verbeteringen aan zijne
+locomotieven aan te brengen. Stephenson bedacht het stelsel van
+gekoppelde raderen, en samen vonden zij het middel, om den ketel
+aanhoudend van water te voorzien. Deze locomotieven werden van
+1814-1825 op den mijnspoorweg van Killingworth gebruikt, en dienden
+later om de kolentreinen te slepen langs den spoorweg van Darlington
+naar Stockton.
+
+Die spoorweg had eene lengte van 61 kilometers en was over twee derden
+van zijne lengte van een dubbel spoor voorzien. De aanleg had niet
+minder dan 2 ton gouds per kilometer gekost. Maar de treinen liepen
+zeer langzaam, niet meer dan dertig mijlen in den tijd van vier
+uren. Het stelsel was dus nog slechts in zijne kindsheid. Spoedig
+zou er echter in den bouw van den stoomketel eene wijziging worden
+aangebracht, die eene algeheele verandering in het spoorwegwezen ten
+gevolge had en de locomotieven in staat stelde de treinen voort te
+trekken tot eene snelheid van vijftig mijl in het uur. De kracht van
+een stoomwerktuig hangt af van de hoeveelheid stoom, die het in een
+bepaalden tijd voortbrengt. Bij de eerste locomotieven van Stephenson
+was die hoeveelheid zeer beperkt. Op raad van zijn landgenoot Booth
+voorzag hij zijne ketels van een groot aantal buizen, die gevuld
+werden met de warme lucht en den rook, die van den vuurhaard komen. De
+aldus aan de werking van het vuur blootgestelde oppervlakte werd
+daardoor zeer groot, zoodat men in een ketel van gewone afmeting eene
+oppervlakte van 150 M2. aan de werking van het vuur kon blootstellen.
+
+In Mei van 't jaar 1826 werd eindelijk tot de oprichting van een
+maatschappij tot aanleg van een spoorweg tusschen Liverpool en
+Manchester besloten, en aan George Stephenson viel de eer te beurt,
+tot hoofd-ingenieur van dit werk te worden benoemd. Hij had bij den
+aanleg van dezen spoorweg met ontzaglijke bezwaren te kampen, maar
+hij wist ze alle te overwinnen. Zijn jaarlijksch salaris bedroeg toen
+ruim twaalf duizend gulden.
+
+Toen eindelijk deze eerste spoorweg gereed was, besloot men een
+wedstrijd te houden voor locomotieven, ten einde uit de verschillende
+systemen, welke toen bestonden, eene keuze te doen. Ook Stephenson
+nam aan dien wedstrijd deel met eene locomotief, die vervaardigd was
+in zijne machinefabriek te Newcastle. Die fabriek stond onder leiding
+van George Stephenson en diens zoon.
+
+Vijf locomotieven namen aan den wedstrijd deel. De _Fire-dart_ van
+Stephenson, de _Novelty_ van Braithwaite en Erickson, de _Non-pareil_
+van Timothy Backworth, de _Perseverance_ van Burstal en de _Cyclopède_
+van Brandreth. Deze laatste locomotief moest getrokken worden door
+paarden, wel een bewijs, dat de fabrikant zelf weinig vertrouwen stelde
+in de kracht en toekomst van locomotieven. Over 't algemeen had men
+er zeer weinig vertrouwen in. Sommigen vreesden, dat de wielen wel
+zouden draaien, maar _niet_ in staat zouden zijn een aantal wagens
+voort te trekken. Anderen meenden, dat zóó zij al eenige kracht konden
+uitoefenen, de snelheid toch ver zou achterblijven bij die van een
+paard. Weer anderen geloofden, dat de locomotieven op den vlakken grond
+wel enkele wagens met eene kleine snelheid zouden kunnen voorttrekken,
+maar dat zelfs eene geringe verheffing van den grond reeds voldoende
+zou zijn, om den trein achteruit te doen rollen.
+
+De wedstrijd zou gehouden worden op de vlakte van Rainhill, die
+volmaakt horizontaal lag over eene lengte van 3218 Ned. ellen.
+
+Den 6en October 1829 had de wedstrijd plaats. 't Eerst verscheen
+de _Fire-dart_ van George en Robert Stephenson. Duizenden menschen
+waren uit alle oorden des lands samengestroomd, om van den wedstrijd
+getuige te zijn.
+
+De _Fire-dart_ bleef overwinnaar. Zij trok met gemak de vastgestelde
+vracht voort met eene snelheid van 24 mijlen in het uur, en toen men
+haar geheel onbezwaard liet rijden, bracht zij het zelfs tot 40 mijlen
+per uur. Bij het oprijden van een hellend vlak deed zij 16 mijlen.
+
+De _Non-pareil_ voldeed niet aan de gestelde voorwaarden en werd
+dientengevolge niet toegelaten.
+
+De _Novelty_ was niet tijdig genoeg gereed, om beproefd te
+kunnen worden, en toen zij eindelijk aankwam, zaten de wielen niet
+goed. Eenige dagen later echter bracht zij het tot eene snelheid van 30
+mijlen per uur, en onbezwaard van 38 tot 52 mijlen. Toen werd de ketel
+lek, zoodat de eigenaars zich vrijwillig uit den strijd terugtrokken.
+
+Ook de _Perseverance_ voldeed niet aan de gestelde eischen, en bleef
+dus buiten mededinging.
+
+De _Cyclopède_ moest door paarden getrokken worden, en kwam dus niet
+eens in aanmerking.
+
+Aan Stephenson's locomotief werd dus de overwinning toegekend en aan
+zijne fabriek de levering van het noodige aantal opgedragen.
+
+En deze eerste spoorweg werd al spoedig met vele andere
+vermeerderd. Stephenson's fabriek nam snel in groei en bloei toe en
+werd een van de grootste machine-fabrieken van Engeland. De lijn
+Londen-Birmingham volgde in 1832. De vrees, om van een spoorwagen
+gebruik te maken, bleef echter nog langen tijd bestaan. Eerst in 1843
+durfde Koningin Victoria het wagen, van dat vervoermiddel gebruik te
+maken, maar in 1858 nog kwam de groote minister Cavour in een reiswagen
+van Turijn naar Parijs, omdat hij niet in een spoortrein durfde zitten.
+
+Den 20en September 1839 werd de spoorlijn van Amsterdam naar
+Haarlem voor het eerst bereden, den 6en December 1843 werd de
+lijn Amsterdam-den Haag geopend en den 2en Juli 1847 was de lijn
+Amsterdam-Rotterdam voltooid. Tien van de locomotieven, daarbij
+gebruikt, waren door de firma Stephenson geleverd.
+
+Zoo was dan van den eenvoudigen herdersknaap de beroemde ingenieur
+gegroeid, die aan het hoofd stond van eene fabriek, welke een
+wereldvermaardheid bezat.
+
+In 1860 trok hij zich uit de zaken terug, om zijne laatste levensjaren
+in rust en kalmte door te brengen.
+
+Hij stierf den 12en Augustus 1849.
+
+
+
+
+
+
+HOE FRANKRIJK DOOR EEN EENVOUDIG MEISJE VAN DEN ONDERGANG WERD GERED.
+
+
+Karel VI, de koning van Frankrijk, verkeerde gedurende de laatste jaren
+van zijn leven meestal in een staat van krankzinnigheid, die hem voor
+zijne taak ongeschikt maakte. Zijne vrouw, koningin Isabeau, hield
+de teugels van het bewind in handen, maar maakte van hare macht een
+schandelijk misbruik. Zij verried namelijk haar koninkrijk aan Hendrik
+V, den koning van Engeland, die met hare dochter in het huwelijk trad,
+en van haar het recht verkreeg, Karel VI bij diens dood als koning
+van Frankrijk op te volgen.
+
+Frankrijk was toen namelijk in oorlog met Engeland en Bourgondië, die
+zich gezamenlijk van het grootste en voornaamste deel van Frankrijk
+meester gemaakt en zelfs Parijs veroverd hadden.
+
+Door deze schandelijke daad ontroofde zij de koninklijke waardigheid
+aan haar eigen zoon, den dauphin, die met een legertje van 20000 man
+den strijd tegen de Engelschen en Bourgondiërs volhield.
+
+En wat deed het Fransche volk? Koos het de partij van den jeugdigen
+kroonprins, en schaarde het zich onder diens vaandel, om onder zijn
+bevel de Engelschen van den Franschen bodem te verjagen?
+
+Geenszins. Reeds lange, lange jaren zuchtte Frankrijk onder de zware
+belastingen, die de half of geheel krankzinnige koning Karel VI noodig
+had gehad, om aan zijn zucht naar schitterende feesten te kunnen
+voldoen. Bovendien was het van ganscher harte de onophoudelijke
+oorlogen moede, die nu al sinds jaar en dag op den vaderlandschen
+grond werden gevoerd.
+
+Geheel het noordelijk deel van Frankrijk koos de Engelsche zijde in de
+hoop, dat er eindelijk wat rust zou komen en dat aan den ondraaglijken
+belastingdruk een einde zou worden gemaakt. Het parlement ging nog
+verder. Het verklaarde den dauphin onwaardig de Fransche koningskroon
+te dragen en verbande hem ten eeuwigen dage uit Frankrijk.
+
+Slechts een klein gedeelte van zijn vaderland bleef hem getrouw,
+waardoor hij in staat werd gesteld met een klein legertje den strijd
+tegen de Engelschen en Bourgondiërs, en dus ook tegen zijn eigen
+moeder, vol te houden. Maar zijne vijanden behaalden overwinning
+op overwinning en dreven hem niet weinig in het nauw. Reeds hadden
+zij geheel Frankrijk ten noorden van de Loire veroverd. Toen trof
+hun echter een zware slag door het overlijden van den Engelschen
+koning. Hendrik V stierf den 31 Augustus 1422, en slechts enkele weken
+later, den 22en October, stierf ook de krankzinnige koning Karel VI.
+
+Door het kleine gedeelte van Frankrijk, dat den Engelschen nog niet
+onderworpen was, werd de dauphin thans onder den naam van Karel VII als
+koning erkend. Hij liet zich te Poitiers de koninklijke kroon op het
+hoofd plaatsen. Van oudsher was het gewoonte, dat deze plechtigheid te
+Rheims geschiedde, en men achtte eene kroning op eene andere plaats
+dan deze eigenlijk dien naam niet waardig, maar 't was thans eene
+onmogelijkheid, daar Rheims zich in de macht der vijanden bevond.
+
+Toch was de toestand voor den jongen koning thans betrekkelijk
+niet ongunstig, want in Engeland werd Hendrik V opgevolgd door
+een kindje, dat nog slechts enkele maanden oud was, zoodat er een
+regentschap moest worden ingesteld, wat een verlammenden invloed
+uitoefende op de ondernemingen der Engelschen in Frankrijk. Bovendien
+hadden de Franschen gedurende de korte regeering van den Engelschen
+koning reeds voldoende ondervonden, wat het zeggen wilde, door een
+vreemden vorst te worden bestuurd. De belastingen waren vermeerderd
+inplaats van verminderd, en zij werden met onverbiddelijke strengheid
+ingevorderd. Eindelijk nog was Filips van Bourgondië ontevreden op
+zijne Engelsche bondgenooten en trok zich uit den strijd terug.
+
+Had Karel VII thans den oorlog met kracht voortgezet, ongetwijfeld
+zouden de Engelschen het dan kwaad te verantwoorden gekregen hebben,
+want het geheele Fransche volk zou hem daarbij hebben gesteund.
+
+Helaas, Karel VII miste daartoe de noodige veerkracht. Hij was niet
+gemakkelijk tot het nemen van een krachtig besluit over te halen en
+bracht zijn tijd meestal in ledigheid door. Hoewel de Engelschen den
+oorlog maar slap voortzetten, behaalden zij toch nog twee overwinningen
+op hem, namelijk bij Crevans en Verneuil.
+
+Eerst in 1428 werd de oorlog door de Engelschen met kracht hervat. De
+bevelhebber Salisbury veroverde aan het hoofd van een leger van
+15000 man verscheidene steden en sloeg eindelijk het beleg voor de
+sterke stad Orleans. Ging ook deze plaats voor de Franschen verloren,
+dan lag geheel Frankrijk bezuiden de Loire voor de Engelschen open,
+dan was Karel VII niet langer in staat tegenweer te bieden, en bevond
+Frankrijk zich geheel in de macht der vijanden.
+
+De burgers van Orleans verdedigden zich met waren heldenmoed. Zoo
+dikwijls waagden de Engelschen geen bestorming van de muren, of even
+dikwijls werden zij afgeslagen. Maar eindelijk waren de levensmiddelen
+in de stad zoo goed als verbruikt, en zou de dappere burgerij door
+den honger gedwongen worden de schoone stad te moeten overgeven. En
+wat deed intusschen koning Karel VII? Was hij ijverig in de weer,
+om de vijanden het beleg moeilijk te maken, en trachtte hij met al de
+middelen, waarover hij beschikken kon, de benarde vesting te ontzetten?
+
+Neen, de zwakke koning hield zich bezig met allerlei beuzelarijen
+en vermaken, en bleef werkeloos toezien, dat het laatste bolwerk van
+zijn koninklijke macht op hem veroverd werd.
+
+Eindelijk gelukte het zijne vrienden en bevelhebbers hem over te halen,
+om de stad van nieuwe levensmiddelen te voorzien. En hij slaagde daarin
+volkomen, zoodat de burgers van Orleans met nieuwen moed den strijd
+konden voortzetten. Bij een tweede poging van Karel, den 12en Februari
+1429, om nogmaals levensmiddelen in de stad te brengen, werden zijne
+troepen verslagen. Toen gaf hij den moed geheel op. Hij begreep, dat
+Orleans thans verloren was, en hijzelf evenzeer. Hij besloot dan ook,
+Frankrijk te verlaten en zich elders in veiligheid te brengen. Maar
+_besluiten_ en _doen_ was bij den zwakken koning niet hetzelfde. Ook
+nu weer stelde hij zijn vertrek van den eenen dag naar den anderen
+uit, en dat werd ditmaal zijn geluk. Want hoe hopeloos zijne zaak
+er ook uitzag, hoe nabij hij was aan zijn algeheelen ondergang,
+toch zou hij gered worden, ondanks zichzelven.
+
+In Lotharingen, in het dorp Dom-Remy, woonde een jong landmeisje,
+dat Jeanne d'Arc heette. Zij kon lezen noch schrijven, en bracht
+den dag door met de eenvoudige bezigheden, die in eene boerenhoeve
+gewoonlijk te doen zijn. Reeds als kind bezat zij de eigenaardigheid
+visioenen te zien, die voor anderen geheel onzichtbaar bleven. Zij
+had eene streng godsdienstige opvoeding ontvangen, die bij haar goede
+vruchten gedragen had. Zij dacht veel na over hetgeen zij in de kerk en
+van hare ouders had geleerd, en werd een innig vroom meisje. Toen zij
+nog maar twaalf à dertien jaar was, verklaarde zij reeds meermalen,
+dat haar in de eenzaamheid bovennatuurlijke wezens verschenen waren,
+die haar vriendelijk hadden toegesproken. Zij leefde dan ook in de
+stellige overtuiging, dat God en zijne heiligen zich meermalen aan de
+kinderen dezer aarde vertoonden, om dezen hun wil te openbaren. Zoo
+waren haar reeds de aartsengel Michaël en de heilige Margaretha
+en Catharina verschenen, en nog na hunne verdwijning was het haar,
+of zij de stemmen dezer heiligen in hare ooren hoorde weerklinken.
+
+Jeanne d'Arc was, toen zij ouder werd, een trouw aanhangster van
+Karel VII, den eenigen man, dien zij waardig keurde den Franschen
+troon te bestijgen en te Rheims tot koning te worden gekroond. De
+kroning te Poitiers had ook voor haar geen waarde. En zij droeg een
+diepen haat toe aan de Engelschen en Bourgondiërs, die haar schoon
+vaderland overweldigden en onderdrukten.
+
+Met diepe smart volgde zij de gebeurtenissen, die in haar vaderland
+plaats vonden, en zij stortte tranen bij het vernemen van het beleg
+van Orleans en van den tegenspoed van Karel VII, haar beminden en
+vereerden koning.
+
+Zeker, zij was het volkomen eens met hare dorpsgenooten, die meenden,
+dat alleen een wonder haar vaderland zou kunnen redden. Eindelijk
+bereikte haar de mare, dat volgens eene voorspelling, die door de
+lagere volksklassen algemeen geloofd werd, Frankrijk door een vrome
+jonkvrouw zou worden gered.
+
+Van dit oogenblik af vatte de gedachte post in hare ziel, dat zij
+zelve de uitverkoren maagd was, die Frankrijk voor een algeheelen
+ondergang zou behoeden, en die gedachte liet haar niet meer los.
+
+Eindelijk, in de eenzaamheid, terwijl zij dacht aan haar arm vaderland
+en aan haar koning, kreeg zij weer een visioen. Zij hoorde wederom de
+stemmen van heiligen, die haar toeriepen, dat zij de uitverkorene was,
+die Frankrijk zou redden, dat zij geroepen was om Orleans te ontzetten
+en den koning naar Rheims te geleiden om gekroond te worden.
+
+Het dappere meisje, dat geen oogenblik aan de waarachtigheid van die
+stemmen twijfelde, besloot de haar gegeven bevelen op te volgen. Zonder
+er hare ouders over te spreken, begaf zij zich naar haar oom, Durant
+Laxart, die in een naburig dorp woonde, en deelde hem mede, dat zij
+zich naar den dauphin wilde begeven. Zij noemde hem nog dauphin in
+plaats van koning, omdat hij nog niet te Rheims gekroond was. Zij
+moest zich door het met vijanden bezette land begeven om den koning
+te bereiken, en daarom verzocht zij haar oom, voor haar aan den
+bevelhebber van Vaucolours, Robert van Baudricourt, een vrijgeleide
+te vragen.
+
+Haar oom had er niet veel lust in, maar zij bleef zoo dringend
+aanhouden, dat hij eindelijk toegaf en zich naar den bevelhebber
+begaf. Deze lachte hem echter uit, en zei:
+
+"Geef haar een pak slaag, dan zullen die hersenschimmen wel uit haar
+hoofd verdwijnen."
+
+Jeanne d'Arc liet zich door deze weigering niet afschrikken, maar
+begaf zich in persoon naar den bevelhebber. Zij verhaalde hem van
+de verschijningen, die zij gezien, had en smeekte hem, haar een
+vrijgeleide te geven.
+
+De bevelhebber bleef weigeren, maar Jeanne hield vol. Zij richtte
+zich nogmaals en nogmaals tot Heer Robert, tot hij eindelijk voor
+hare smeekingen bezweek en haar het gevraagde vrijgeleide verschafte.
+
+Eindelijk dus had zij haar doel bereikt en vol vreugde maakte zij
+zich gereed, om zich naar den koning te begeven. 't Was echter
+een gevaarlijke tocht, inzonderheid voor een jong meisje, want hij
+voerde door streken, welke door tallooze ruwe vijanden bezet waren,
+die zeker met hare visioenen den spot zouden drijven en haar smadelijk
+zouden behandelen.
+
+Daarom vermomde zij zich in mansgevvaad, en aanvaardde zoo in
+gezelschap van haar broeder, twee edelen en nog twee andere personen,
+den gevaarvollen tocht.
+
+Den 24en Februari kwam zij ongedeerd te Chinon aan, waar Karel VII
+verblijf hield.
+
+Dadelijk stelde Jeanne zich in verbinding met hofbeambten. Zij
+verhaalde hen van de verschijningen, die zij gezien had, van de
+stemmen der heiligen, die haar geboden hadden zich naar den koning
+te begeven en van hare roeping om hem en het vaderland te redden.
+
+Het eenige gevolg was, dat zij geducht werd uitgelachen, en het ontbrak
+niet aan wreeden spot. Maar het dappere, vrome meisje liet zich niet
+ontmoedigen. Zij hield vol met hare smeekingen, om tot den koning te
+worden toegelaten, totdat deze eindelijk van hare komst vernam. Maar
+ook hij dreef niet weinig den spot met haar.
+
+Toch gelukte het haar eindelijk, toegang tot hem te verkrijgen.
+
+Onverschrokken naderde zij den koning, die haar ontving in een hel
+verlichte burchtzaal, te midden van een schitterenden stoet van
+hovelingen. Hijzelf zag er eenvoudig uit, maar Jeanne vergiste zich
+geen oogenblik in zijn persoon. Zij groette hem met den diepsten
+eerbied, en verhaalde hem, dat God haar uitverkoren had, om Orleans
+te ontzetten en den koning naar Rheims te geleiden om gekroond te
+worden. En zij smeekte den vorst, dat hij haar aan het hoofd van zijn
+leger zou plaatsen, want zij wist, dat God en Zijne heiligen haar de
+overwinning zouden geven.
+
+'t Was intusschen ruchtbaar geworden, dat een eenvoudig boerenmeisje
+verklaarde door God gezonden te zijn, om Frankrijk en den koning
+te redden. En zie, meer en meer begon men geloof aan hare goddelijke
+roeping te slaan, en met eerbied zagen de krijgslieden tot haar op. Ha,
+zou dan eindelijk God zelf met hen strijden en hun de overwinning
+geven? Zou dan aan de veelvuldige nederlagen een einde komen?
+
+Een geest van groote blijdschap vervulde het kleine leger, dat den
+koning nog trouw gebleven was. Een nieuw vuur doorstroomde hunne
+aderen en zij hunkerden weldra naar den strijd. Vanwaar zou dit
+eenvoudige meisje den moed hebben, om het leger tegen den machtigen
+vijand aan te voeren, als zij niet van God gezonden was? O zeker, zij
+twijfelden niet, of Gods heiligen waren haar verschenen, en dit meisje
+handelde op Gods bevel. Vol geestdrift grepen zij naar de wapenen,
+om onder haar leiding ten strijde te trekken. Zij wachtten slechts
+op het bevel des konings.
+
+En dat bevel werd eindelijk gegeven, echter niet, dan nadat Jeanne
+aan een langdurige proef onderworpen en als een braaf en eerlijk
+meisje erkend was.
+
+De koning verklaarde aan hare goddelijke zending te gelooven en
+vertrouwde haar het opperbevel toe over eene krijgsbende, die bestemd
+was om eene bezending levensmiddelen en oorlogsbehoeften naar Orleans
+te brengen.
+
+Jeanne ontving eene wapenrusting, wapens en paarden. Bovendien gaf
+de koning haar, zooals aan andere bevelhebbers, schildknapen, jagers,
+herauten en een veldkapelaan. Zij voerde een prachtige banier, geheel
+wit, met een gouden lelie bestikt. Op die banier was de Heiland
+voorgesteld, gezeten tusschen heiligen, en zij droeg de woorden:
+"Jezus, Maria."
+
+Toen zij door de straten der stad reed op haar witte paard, het
+schitterende kuras om de slanke leden, haar gelaat door donkere lokken
+omringd, de oogen tintelende van het vuur der geestdrift, het zwaard in
+de tengere vuist, toen zij daar reed omringd door hare fakkeldragers,
+maakte zij op allen, die haar zagen, een overweldigenden indruk,
+en twijfelden er maar weinigen meer aan hare goddelijke roeping.
+
+Allen werden met den diepsten eerbied voor haar vervuld, en de
+krijgslieden, wier gelederen zij langs reed, waren er heilig van
+overtuigd, dat dit schoone, vrome meisje hen ter overwinning zou
+voeren.
+
+Den 27en April 1429 stelde zij zich aan het hoofd van haar leger,
+dat 6000 à 7000 man telde, en rukte naar Orleans op. Tot dusver
+was het leger steeds vergezeld geweest van allerlei gespuis, dat
+op kosten der soldaten teerde, maar Jeanne had hen allen uit haar
+leger doen verwijderen. Zij verbood op strenge straffen het spelen en
+vloeken en handhaafde een zeer strenge tucht. Niemand mocht zonder
+toestemming de gelederen verlaten om zooals vroeger te rooven en
+te plunderen. Als dienaren Gods moesten zij strijden en bidden;
+zij moesten het vaderland verlossen, boeren en burgers beschermen,
+en mochten niemand overlast aandoen.
+
+Al deze maatregelen bezielden de Fransche krijgslieden met een nieuwen
+geest. Zij voelden zich strijders voor een heilige zaak en kregen
+het zelfvertrouwen, dat zij reeds sedert lang verloren hadden, terug.
+
+Zoo bereikte Jeanne de bedreigde stad, waar zij onder eene
+onbeschrijfelijke geestdrift haar intocht deed. De burgers van Orleans
+zagen in Jeanne d'Arc eene heilige, en volgden hare bevelen met de
+meeste stiptheid op.
+
+Maar de Engelschen, die van haar komst vernamen, beschouwden haar
+als eene heks, die zoo spoedig mogelijk op den brandstapel gebracht
+moest worden.
+
+Onder de leiding van het dappere meisje werden thans dagelijks
+uitvallen gedaan, en hare volgelingen streden dan met weergaloozen
+moed. Zij wisten immers, dat God mèt hen streed, dat zij de overwinning
+mòèsten behalen? Hunne aanvallen waren onweerstaanbaar, en telkens
+werden de Engelschen tot wijken gedwongen. Dezen waren woedend op het
+schoone meisje, en beweerden, dat zij een verbond met den duivel had
+gesloten en door dien boozen geest in den strijd geholpen werd. En toen
+de Engelschen eenmaal tot wijken gedwongen waren, werden de Franschen
+onoverwinnelijk. Jeanne d'Arc was steeds de voorste in het gevecht,
+de laatste bij den terugtocht. Het zwaard, dat volgens haar gewijd
+was, omdat het achter een altaar gevonden was, had zij gedurende
+het gevecht opgeheven, maar nooit streed zij er mede. Alleen als zij
+persoonlijk aangevallen werd, gebruikte zij het ter zelfverdediging.
+
+Al spoedig waren de Engelschen zoo ontmoedigd, dat zij besloten het
+beleg op te breken, wat reeds den 3en Mei geschiedde. Groote vreugde
+heerschte er toen in de bevrijde veste en men koesterde den diepsten
+eerbied voor het dappere boerenmeisje, dat verricht had, wat niemand
+verrichten kon. Sedert dien tijd noemde men haar de Maagd van Orleans.
+
+Het eerste gedeelte van hare taak had Jeanne thans ten uitvoer
+gebracht. Nu was de kroning te Rheims aan de beurt, maar de weg naar
+deze plaats voerde door een landstreek, welker steden en kasteelen
+door de Bourgondiërs bezet waren.
+
+Toen Jeanne met haar leger van Orleans te Tours terug kwam, waar de
+koning verblijf hield, werd zij met groote eerbewijzen ontvangen. Het
+volk zag in haar eene heilige en de menschen verdrongen elkander,
+om haar kleed of hare wapenen te kussen. Men bracht zelfs de zieken
+tot haar, en smeekte haar dezen te genezen.
+
+Jeanne d'Arc zeide echter tot allen, die haar naderden, dat zij
+slechts een eenvoudig landmeisje was en geen wonderen kon doen. Maar
+men geloofde haar niet.
+
+Zij drong er bij den koning op aan, dat deze thans den tocht naar
+Rheims zou ondernemen, maar Karel VII voelde zich daartoe nog niet
+machtig genoeg, hoewel zijn aanhangers bij den dag vermeerderden en
+men zich vol geestdrift onder de vanen der Maagd van Orleans schaarde.
+
+Jeanne zette den strijd tegen de Engelschen met kracht voort, bleef
+overwinnaar in verscheidene gevechten en veroverde tal van steden en
+burchten. Eindelijk gelukte het haar zelfs, in een treffen bij Patay,
+het Engelsche leger te verslaan en den beroemden veldheer Talbot
+krijgsgevangen te maken.
+
+Door zooveel succes aangemoedigd, besloot Karel VII eindelijk den tocht
+naar Rheims te aanvaarden. Tegen het einde van Mei brak hij met zijn
+leger van 12000 man op, en zie, de Engelschen waren door de laatste
+nederlagen zoo ontmoedigd, en zij koesterden zooveel vrees voor de
+booze heks, die het leger van den koning aanvoerde, dat zij bijna geen
+tegenstand boden en op de vlucht sloegen. De steden openden vrijwillig
+hunne poorten en lieten den koning binnen. Tegen de wonderbaarlijke
+kracht van Jeanne d'Arc durfde men den strijd niet aanbinden.
+
+Den 7en Juli deed Karel VII zijn intocht in Rheims, waar nu de
+plechtigheid der kroning volgens de aloude gebruiken plaats vond. Toen
+Karel voor het altaar knielde, om de kroon op het hoofd te ontvangen,
+stond Jeanne in volle wapenrusting en met haar banier in de hand,
+in zijne nabijheid. En haar lippen prevelden een dankgebed tot God,
+die haar het voorrecht geschonken had, hare taak tot het einde toe
+te kunnen volbrengen.
+
+Zij had zich op eene schitterende wijze van hare opdracht gekweten
+en smeekte den koning thans, haar naar haar dorpje te laten
+terugkeeren. Maar daarvan wilde Karel niet hooren. Nòg bevonden de
+Engelschen zich op den Franschen bodem en hij wilde haar niet ontslaan,
+voordat Frankrijk geheel van hen verlaten was.
+
+Jeanne bleef dus en zette den strijd voort. En het gelukte haar
+een tal van steden tot de overgave te dwingen. Overal, waar zij
+verscheen, leken de vijanden wel krachteloos. Alleen Parijs hield de
+poorten voor haar gesloten. De Parijzenaars waren niet zoo overtuigd
+van hare goddelijke zending als het overige Frankrijk en verdedigden
+zich dapper. Jeanne waagde eene bestorming van de muren, maar deze
+werd afgeslagen en zij zelve gewond. Tevergeefs riep zij de hulp
+in van den koning, die met zijn leger op korten afstand vertoefde,
+n.l. te St. Denis, maar de zwakke vorst was het oorlogvoeren al lang
+moede en gaf zich liever aan zijne vermaken over. Hij liet Jeanne aan
+haar lot over, zoodat zij zich gedwongen zag het beleg op te breken.
+
+Alle pogingen, die zij deed, om den koning tot eene krachtige
+voortzetting van den strijd te bewegen, leden schipbreuk. Hij betrok
+zijn winterverblijf te Chinon, en verviel daar in zijn gewonen toestand
+van trage rust.
+
+Ook Jeanne was gedwongen daarin te deelen, en langzamerhand begon zij
+haar grooten invloed op het leger en hare omgeving te verliezen. De
+hofdames keken met minachting op het eenvoudige landmeisje neer, en
+in het leger verslapte de krijgstucht. Bovendien meenden de jaloersche
+bevelhebbers van het leger de hulp van Jeanne nu wel te kunnen missen.
+
+Eerst in de lente van het jaar 1429 kon zij den strijd hervatten. Het
+gelukte haar de bezetting van de stad Compiègne, welke belegerd werd,
+te versterken met de troepen, aan wier hoofd ze stond. Dit was het
+laatste voordeel, dat zij op den vijand behaalde. Korten tijd later
+waagde zij een uitval, maar het bleek al spoedig, dat zij tegen eene
+groote overmacht te strijden had. Volgens hare gewoonte bevond zij
+zich steeds in het heetst van het gevecht. Zij werd tot den terugtocht
+gedwongen, maar bleef nu in de achterste gelederen. Toen zij eindelijk
+voor de poort van de stad genaderd was, vond zij deze reeds gesloten,
+naar men zegt, tengevolge van verraad. Van alle kanten kwamen de
+vijanden op haar aan, en zij verdedigde zich dapper, maar eindelijk
+gelukte het een Picardier haar aan te grijpen en van het paard te
+rukken. Zij werd krijgsgevangen gemaakt en geraakte in de macht der
+Bourgondiërs, die zich opnieuw met de Engelschen verbonden hadden.
+
+Zij werd door de Bourgondiërs met de meeste onderscheiding behandeld,
+want dezen haatten haar lang niet zoo als de Engelschen, die haar
+voor een heks hielden in dienst van den Satan.
+
+Karel VII had haar ongetwijfeld voor een flink losgeld in vrijheid
+kunnen doen stellen, maar hij getroostte zich daar in het geheel
+geen moeite toe. Niet alzoo de Engelschen. Zij eischten dat Jeanne
+d'Arc niet als krijgsgevangene, doch als tooveres behandeld zou
+worden. Jeanne vreesde hun haat en deed eene poging om te ontvluchten,
+welke echter mislukte. Eindelijk leverden de Bourgondiërs haar voor een
+groot losgeld aan de Engelschen uit. Zij werd nu naar Rouaan gebracht,
+waar het vonnis over haar geveld zou worden.
+
+Men wierp haar in een ellendigen kerker, waar zij bewaakt werd
+door ruwe krijgslieden, die haar op allerlei wijzen beschimpten
+en beleedigden. En er werd een rechtsgeding tegen haar geopend,
+waarbij men van de schandelijkste middelen gebruik maakte, om haar de
+bekentenis te ontlokken, dat zij eene tooveres was en in dienst van den
+duivel stond. Als loon daarvoor zou de Booze haar geholpen hebben in
+den strijd tegen de Engelschen, die het maar niet verkroppen konden,
+dat een eenvoudig boerenmeisje hen overwonnen had.
+
+Op de meest verraderlijke wijze werd het geheele proces gevoerd. De
+griffier teekende alleen de antwoorden op, die haar bezwaren konden,
+doch hare woorden van vroomheid en godsvrucht liet hij onvermeld. Zij
+gedroeg zich bij elk verhoor ernstig en waardig, en verklaarde,
+dat men haar het geloof aan hare verschijningen niet ontnemen kon,
+en dat zelfs nu nog in den kerker de heiligen haar nabij waren,
+om haar te troosten en te bemoedigen.
+
+Eindelijk werden er 12 artikelen opgesteld, die voor de
+bekentenissen van Jeanne moesten doorgaan, doch die schandelijk waren
+vervalscht. Daarin werd verklaard, dat Jeanne's openbaringen door
+booze geesten ingegeven waren, dat zij God gelasterd en zich aan
+de goddelijke wet vergrepen had; dat zij eene bedriegster was, die
+schaamteloos manskleeren gedragen had, en dat zij zich schuldig gemaakt
+had aan ongehoorzaamheid jegens hare ouders en aan bloedvergieten.
+
+Ten slotte raakte de moed van het ongelukkige meisje aan het wankelen,
+vooral toen men haar bedreigde met den beul, die gereed stond, haar
+op zijne kar naar den brandstapel te brengen. Daarom verklaarde zij,
+dat zij bereid was de rechters te gehoorzamen en dat zij dus niet
+meer aan hare gezichten en openbaringen zou gelooven.
+
+Van deze verklaring werd een geschrift opgemaakt, maar men voegde
+er aan toe, dat Jeanne bekend had aan een aantal verschrikkelijke
+misdaden schuldig te zijn.
+
+Men gebood Jeanne dit stuk met een kruisje te onderteekenen, en daar
+zij niet lezen kon en dus ook niet wist, welk een afschuwelijk bedrog
+er plaats had, voldeed zij aan het bevel. Zij werd toen veroordeeld,
+om levenslang hare zonden te beweenen en in den kerker het brood der
+smarte en het water der benauwdheid te nuttigen.
+
+Men gaf haar vrouwenkleederen en gebood haar, nooit meer hare
+manskleeren aan te trekken, welke echter in een zak gepakt in hare
+gevangenis bleven liggen.
+
+Deze veroordeeling van de Maagd van Orleans was niet naar den zin der
+Engelschen, die niet rustten, eer zij op den brandstapel gestorven
+was. Kon men haar bewegen tegen het vonnis te handelen, dan was zij
+des doods schuldig, dat wisten zij.
+
+De soldaten, die haar bewaken moesten, werden overgehaald, terwijl zij
+sliep, haar vrouwenkleederen weg te halen. Toen Jeanne nu ontwaakte en
+zag, dat haar kleederen verdwenen waren, trok zij de manskleeren aan,
+om niet door de soldaten bespot te worden. En daar was het juist om
+te doen geweest.
+
+De rechters ontvingen dadelijk bericht van het gebeurde, en reeds
+den volgenden dag werd zij veroordeeld tot den dood door de vlammen.
+
+Den 30en Mei 1431, 's morgens om 9 uur, werd Jeanne d'Arc naar de
+oude markt te Rouaan, de gewone gerechtsplaats, gevoerd.
+
+Enkele oogenblikken later stierf zij den marteldood op den
+brandstapel. Het laatste woord, dat over hare lippen kwam, was de
+naam Jezus.
+
+Haar dood was een onuitwischbare schande voor hare rechters, maar
+niet minder voor den ondankbaren Karel VII, die kroon en scepter aan
+haar verschuldigd was, en ongeveer niets deed om haar te redden.
+
+
+
+
+
+
+GROOTE DADEN.
+
+
+'t Is in den morgen van Donderdag 21 Februari 1907, 's morgens om
+vijf uur. Geen schemering kondigt nog den naderenden dag aan. Er
+woedt een hevige orkaan uit het noordwesten, die de huizenhooge
+golven der zee landwaarts jaagt. Met donderend geraas beuken zij de
+pieren aan den Hoek van Holland, waar zij vruchteloos trachten de
+zware bazaltsteenen uit hunne voegen te rukken. Het havenlicht, een
+baken voor de zeelieden, beschijnt het kokende en bruisende element,
+dat zich tegen de glooiïng te pletter loopt en zich in dolle woede
+met zware gulpen over de pieren stort. 't Is of alle booze geesten
+samenspannen, om schrik en ontsteltenis onder de menschenkinderen
+te verspreiden. Hoor het loeien van den storm en het angstwekkend
+gebruis van de branding, zie, hoe de zee woelt en kookt, en merk op,
+hoe de sneeuwjacht u in het gelaat striemt en u de pijnlijke oogen
+doet sluiten. 't Is koud, bitter koud.
+
+Ginds, ver in zee, wordt een licht zichtbaar. 't Moet van een
+groot stoomschip zijn, want het houdt koers naar de kust, midden
+voor den waterweg. Een klein schip zou het niet wagen, thans in dit
+noodweer binnen te komen. Immers, het zou als een notedop opgenomen en
+tegen de zware steenen te pletter geslagen worden! 't Schip nadert,
+ongetwijfeld bestuurd door bekwame handen. 't Bereikt den ingang
+tusschen de beschermende pieren.
+
+Opeens, o hemel,--'t zwenkt, 't verandert van koers! Dreigt er gevaar,
+zelfs voor de reuzen onder de schepen? Schrikt het bij deze woeste zee
+terug voor den nauwen doortocht tusschen de beide pieren, die slechts
+350 Meter van elkander liggen, en wil het weer terugkeeren naar de
+open zee, waar immers groote schepen bijna volkomen veilig zijn?
+
+Zie, het drijft noordwaarts af en nadert het lichttorentje tot
+op korten afstand,--en nu--neen, die beweging kan niet vrijwillig
+zijn,--nu wordt het door een hooge golf opgenomen en op den bazaltmuur
+van de pier gekwakt.....
+
+'t Schip is gestrand in de onmiddellijke nabijheid van de kust. Nog
+enkele minuten, en 't ware in veiligheid geweest. De trein aan den
+Hoek van Holland stond reeds gereed om de passagiers op te nemen en
+in ijlende vaart naar de plaatsen hunner bestemming te voeren.
+
+'t Heeft niet zoo mogen zijn.
+
+'t Prachtige vaartuig, de trotsche Harwich-boot "Berlin", niet minder
+dan 302 Engelsche voeten lang, 36 breed en 16 diep, is een prooi
+geworden van het woedende element. De orkaan blijft voortwoeden
+en werpt de vernielende golven op het schip, dat kraakt en knerpt
+en langzaam maar zeker uit zijn verband wordt gerukt en vaneen
+scheurt. Niet minder dan 160 menschen verkeeren in doodsgevaar. De
+vreeselijke schok heeft hen uit den slaap gewekt. Half gekleed
+ontvluchten zij hunne hutten en ijlen naar het dek. Radeloos van angst
+wringen zij de handen en hun noodgeschrei stijgt ten hemel. Nog is
+het donker, nog loeit de storm en jaagt hun de natte sneeuw in het
+gelaat, nog woelt en kookt de zee, die hare golven over het dek werpt
+en menig en schipbreukeling wegspoelt en meesleurt in de diepte.
+
+De kapitein Precious bevindt zich op de brug, de loods Bronder, die
+reeds zoo menig schip behouden binnenbracht, staat naast hem. Een
+groote golf nadert, bonst tegen het schip en gulpt over het dek. Als
+het water weggestroomd is, is de brug ledig. En de kapitein, èn de
+loods zijn verdwenen.
+
+'t Schip kreunt onder den woesten aanval. Een onheilspellend gekraak
+doemt van uit de diepte op; 't schip splijt steeds verder vaneen.
+
+Jammerend, in radeloozen angst, ijlen de schipbreukelingen
+dooreen. Krampachtig grijpen zij zich aan elkander vast, om niet van
+het dek te worden gespoeld. Zij trachten zwemgordels te bemachtigen,
+en binden zich die om het lichaam.
+
+Er worden vuurpijlen afgeschoten, om te verkondigen, dat er een
+schip in nood is. De noodkreten der ongelukkigen vermengen zich met
+het loeien van den storm. De koude doet zich snerpend gevoelen en de
+sneeuw- en hageljachten geeselen de half-gekleede ongelukkigen.
+
+De bleeke zon beschijnt, als zij boven de kim verrijst, een waar
+jammertooneel.
+
+Maar Goddank,--aan de kust heeft men gezien, wat er gebeurd is,
+en ginds nadert de hulp!
+
+Ja, aan de kust had men de stranding gezien, maar men stond
+machteloos. De zee was te woest. Toch waagde men een poging.
+
+De stoomreddingboot "de President van Heel" nadert onder bevel van
+den wakkeren kapitein Jansen het noodlijdende schip tot op korten
+afstand. Zij zien, hoe het soms bijna onzichtbaar wordt van de zeeën,
+die zich over het dek storten, en zij begrijpen, dat de grootste
+voorzichtigheid in acht moet worden genomen, willen zij niet zelf
+tegen de "Berlin" te pletter slaan.
+
+'t Bleek een onmogelijkheid, het schip te naderen. Daarom werd
+besloten het anker te laten vallen en te trachten lijnen naar het
+schip te schieten, ten einde zoo verbinding te krijgen.
+
+Daar vliegt de eerste lijn,--maar treft geen doel. De tweede volgt,
+alweer zonder succes, tot eindelijk de derde dwars over de "Berlin"
+wordt geschoten. De verbinding is tot stand gekomen....
+
+Maar op 't zelfde oogenblik nadert een vreeselijke zee, die "de
+President van Heel" met onweerstaanbare kracht opneemt en achteruit
+werpt. De zware ankertros is tegen die reuzenkracht niet bestand en
+knapt af als een draadje, en de verbinding met het gestrande schip,
+met zooveel moeite en gevaren tot stand gebracht, is weer verbroken. De
+woedende zee verdedigt haar prooi, die haar dreigde te ontglippen!
+
+De reddingboot is gedwongen naar de kust terug te keeren om een
+nieuwen ankertros en schietlijnen te halen. En nog was zij niet
+vandaar teruggekeerd, toen er iets ontzettends gebeurde.
+
+De "Berlin" scheurde dwars doormidden en het voorschip, waarop
+zich wel honderd menschen bevonden, zonk snel weg in de diepte. Een
+ijselijke kreet ging op van het wrak, maar ook aan de kust heerschte
+de diepste ontsteltenis.
+
+Honderd menschen worstelden met den dood. Hunne lichamen werden door
+de huizenhooge golven op- en neergeworpen, tegen wrakhout gesleurd,
+langs de bazaltsteenen van de pieren geslingerd,--tot zij verminkt,
+met gebroken ledematen aan wal spoelden.
+
+IJlings spoedde zich de reddingboot naar de plaats des onheils,--maar
+kon geen hulp bieden. Alleen lijken werden in ijlende vaart langs
+hunne boorden gesleurd!
+
+Doch hoor,--was dat geen menschelijke stem? Klonk daar geen noodkreet
+boven het loeien van den storm uit?
+
+Waarlijk, ginds, aan dat wrakhout, klemt zich een mensch vast. Voort,
+voort, te hulp! Weldra heeft men hem bereikt, men pikt hem op,--is hij
+dood? Of slechts bewusteloos? Neen, hij leeft! Behouden brengt men hem
+aan land, waar honderd armen worden uitgestoken en een liefderijke
+verpleging hem wacht. De geredde is Patrick Parkinson, een kapitein
+die zijn schip "de Myrmidon" uit Amsterdam moest halen om het naar
+Engeland te brengen.
+
+Weldra spoelden de lijken aan strand, de meeste zwaar gewond. Dokter
+Diamant en eenige anderen deden al het mogelijke, om de levensgeesten
+weer op te wekken, maar hunne pogingen waren vergeefsch. De lijken
+werden in de groote loods van de Holland-Amerika-lijn ondergebracht,
+waar zij, in witte katoen gespeld, op britsen werden neergelegd. Ook
+dat van een lief jongetje van een jaar of vijf.
+
+Het achterschip zat intusschen nog op de pier vast, slechts een
+twintig Meter van het lichttorentje verwijderd. Zouden zich ook daar
+nog menschen op bevinden?
+
+De bange Donderdag ging langzaam voorbij onder sneeuwjacht, hagelslag
+en stormgeloei. De zee kookte en woelde zonder ophouden voort en maakte
+het onmogelijk het wrak te naderen. De "President van Heel" had den
+geheelen dag om het wrak gezworven, zonder het te kunnen bereiken.
+
+Zoo kwam de nacht. Enkele schepen waren binnengekomen en hadden
+bericht, dat zij nog menschen op het wrak hadden gezien. Zouden
+dezen de zon nog weer zien opkomen? Zouden zij niet weggesleurd
+worden door de zeeën, die over het wrak spoelden, of omkomen van
+koude en ellende? Immers, de aangespoelde lijken waren slechts half
+of bijna geheel niet gekleed, wel een bewijs, dat de schipbreuk de
+opvarenden in den slaap had overvallen. Men kon dus aannemen, dat ook
+de achtergeblevenen slechts zeer onvoldoende gekleed en derhalve niet
+tegen de felle koude bestand zouden zijn.
+
+'s Avonds om elf uur voer de reddingboot nog eenmaal uit, om nogmaals
+te trachten het wrak te bereiken. Maar onverrichterzake moest zij na
+middernacht terugkeeren.
+
+'t Werd Vrijdag. Al vroeg brachten de treinen honderden menschen
+aan, die weldra tot duizenden groeiden, om de plaats des onheils
+in oogenschouw te nemen. 't Zag aan het strand al spoedig zwart van
+de menschen.
+
+Maar redding kon niemand brengen. De reddingboot was den geheelen nacht
+in de weer geweest, en ook 's morgens vroeg al weer uitgevaren, doch
+de zee was nog hol. 't Was nog onmogelijk, het wrak te bereiken. Wel
+woedde de storm zoo fel niet meer als den vorigen dag, maar toch was
+het nog noodweer.
+
+Opeens verbreidde zich het gerucht onder de menigte:
+
+"De Prins is gekomen! Prins Hendrik is hier!"
+
+'t Was zoo. Prins Hendrik der Nederlanden had aan de stem van zijn
+hart geen weerstand kunnen bieden en was in gezelschap van zijn
+adjudant per auto naar den Hoek van Holland gesneld.
+
+Dadelijk bezocht hij den geredden kapitein Parkinson, die zich vrij
+wel bevond, om hem geluk te wenschen met zijn redding. En toen spoedde
+hij zich naar de haven, om zich onmiddellijk aan boord te begeven
+van den stoom-loodsboot de "Hellevoetsluis". Deze stond onder bevel
+van kapitein Berkhout. Met spanning werd het geschiktste oogenblik
+afgewacht, om nogmaals een poging tot redding te doen.
+
+Om 1 uur ging men van wal. Voorop voer de reddingboot de "President
+van Heel", daarachter volgde de "Hellevoetsluis" met den Prins aan
+boord, en dan nog enkele sleepbooten. Hoe meer men de open zee naderde,
+hoe woester het water werd. Onverschrokken stond de Prins op het dek,
+het oog gericht op het wrak, dat nog kostbare menschenlevens bevatte,
+die gered moesten worden. O, welk een diepe eerbied maakte zich
+van onze zeerobben meester voor den dapperen Prins der Nederlanden,
+die metterdaad toonde, dat hij zijn leven in de waagschaal durfde
+stellen om dat van zijn evenmensch te redden.
+
+En waar de Prins zijn leven durfde geven, daar zouden onze zeelieden
+niet achterblijven. Zijn moed deed de geestdrift der eenvoudige mannen
+oplaaien, en zoo er gered kòn worden, zou dit thans ook gebeuren.
+
+De reddingboot had een sloep op sleeptouw, die vier jonge mannen
+bevatte. Deze vier helden waren besloten alles op het spel te zetten,
+om ditmaal te slagen.
+
+Aan het einde van den waterweg gekomen, werden de vaartuigen op
+eene rij zoo dicht mogelijk bij de pier gebracht en de ankers
+uitgeworpen. Tusschen de rij vaartuigen en de pier was nu een
+betrekkelijk stil water. De jol werd van de reddingboot losgemaakt
+en zoo dicht mogelijk tot bij de pier gebracht. 't Was een angstig
+oogenblik, want ook dat zoogenaamde stille water was nog angstwekkend
+wild en woest, zoodat de jol elk oogenblik kon omslaan. En de pier
+was niet zichtbaar. Men zag alleen een heuvel van water en schuim,
+want zonder ophouden gulpten de golven over de pier.
+
+'t Heldenstuk werd gelukkig volbracht, en Klaas Ree was de eerste,
+die overboord sprong en zich naar de pier begaf. Tot aan zijn hals
+toe ging hij in het water, maar daaraan stoorde hij zich niet. Hij
+kwam op de plaats, waar hij wezen wilde, en klauterde tegen de steenen
+op. Toen volgden zijne kameraden: Van Duyn, Jansen en Schoonbeek. Met
+hun vieren klommen zij voort over de pier. Stevig hielden zij elkander
+vast, om krachtiger weerstand te kunnen bieden aan de golven. Zoo
+bereikten zij den lichtopstand, waaraan zij de lijn bevestigden,
+die hen met de sloep verbond.
+
+Een allerakeligst jammergeschrei, dat hun met ontzetting vervulde,
+drong van het wrak tot hen door. Maar van de kleine vloot werd een
+luid gejuich hoorbaar over den moed, door het dappere viertal betoond.
+
+Van de "Hellevoetsluis" stak een tweede jol af, bemand met de Gorter,
+van der Meulen, Braam en de Geus. 't Waren vrijwilligers, die zich
+op de eerste uitnoodiging aanboden zich ook naar de pier te begeven,
+om de vier wakkere matrozen bij te staan in de zware taak, die zij
+op zich genomen hadden. En ook hun mocht het gelukken de pier te
+bereiken, waar zij zich bij de anderen voegden. Met hun achten konden
+zij zich beter tegen de woedende elementen verdedigen. Zij bevonden
+zich thans aan het uiteinde van het hoofd, vlak bij het wrak. De
+arme schipbreukelingen, schier krankzinnig van angst en ellende,
+maar thans ook van blijdschap over de naderende redding, strekten de
+armen naar hen uit en smeekten om hulp.
+
+De acht redders, die zich niet dan met de grootste moeite staande
+konden houden en telkens weer door het ijskoude water overstroomd
+werden, draalden geen oogenblik.
+
+Zij grepen een touw, dat van het wrak neerhing, en bonden er eene
+lijn aan vast, waarvan zij het andere einde bevestigden aan een paal
+op de pier. Zoo was de verbinding tusschen het wrak en de pier tot
+stand gebracht.
+
+De schipbreukelingen begrepen de bedoeling hunner redders. Met een
+lijn om het middel gebonden, gleden zij met de handen langs het touw
+naar beneden, waar de acht redders hen zoover mogelijk in de branding
+tegemoet liepen, om hen op te vangen. Eerst waagde een stoker den
+tocht, daarna nog een stoker, toen de hofmeester, daarna twee vrouwen,
+in het geheel tien menschen. Een voor een werden zij zoover mogelijk
+op de pier gebracht, waar zij aan den lichtopstand vastgesjord moesten
+worden, omdat zij te uitgeput waren, om zich staande te houden. De
+arme ongelukkigen waren meer dood dan levend.
+
+Eindelijk nam weer een schipbreukelinge op den rand van het wrak
+plaats, om langs de lijn naar beneden te glijden. Doch de moed, of
+misschien wel de kracht ontbrak haar, om zich te laten gaan. Meermalen
+greep zij het ijskoude touw met de verkleumde vingers aan, maar even
+dikwijls liet zij het weer los. Zij dùrfde niet, of kòn niet. De
+redders riepen haar woorden van moed toe, maar het baatte niet. Tot
+opeens de arme vrouw zich liet vallen en in de golven terecht kwam. De
+matrozen sprongen toe en, wat wel een wonder mag heeten,--een golf
+spoelde de ongelukkige tot dicht in hunne nabijheid, zoodat zij
+gelegenheid kregen haar te grijpen en op de pier te brengen.
+
+Nu waren er nog drie vrouwen op het wrak over, maar dezen waren
+onmachtig om zich op te richten. Haar angstgeschrei en smeekbeden
+drongen de dappere matrozen tot diep in de ziel,--maar zij konden haar
+niet helpen. Ze moesten terugkeeren, om de geredden naar de stoombooten
+te brengen. Eerst werden zij naar de jol overgebracht en toen naar
+de reddingboot gevoerd. Maar in dat open vaartuig konden zij geen
+voldoende beschutting vinden, zoodat zij op voorstel van den Prins
+naar de "Hellevoetsluis" werden overgebracht. Daar wachtten hun de
+teederste zorgen. De Prins hielp zelf mee om hun van de druipnatte
+kleêren te ontdoen en droge aan te trekken. Daarna werden zij met
+warme kruiken in de kooien gelegd.
+
+'t Is niet doenlijk, de dankbaarheid der geredden te
+beschrijven. Tranen liepen hun langs de wangen en zij kusten de handen
+der wakkere mannen, die hen van den dood hadden gered.
+
+Zoo snel mogelijk werd thans koers gezet naar de kust, waar reeds
+automobielen gereed stonden, om de geredden naar het hôtel "Américain"
+te brengen. En dáár wachtte hun de meest liefderijke behandeling.
+
+Met donderend gejuich werden de matrozen door de duizenden menschen
+aan het strand begroet, en de koninklijke Prins, de gemaal onzer
+Koningin, deelde die eer met deze eenvoudige helden der zee. Als met
+een tooverslag had bij de liefde van zijn volk gewonnen.
+
+Maar nog was het reddingswerk niet volbracht, nòg bevonden zich drie
+vrouwen op het wrak, die te zwak waren om zich op te richten. In den
+verschrikkelijksten toestand gingen zij den tweeden nacht vol dreigend
+doodsgevaar tegemoet. Haar gehuil ging in den loeien den wind verloren,
+en werd slechts gehoord door de zeelieden, die het wrak voorbijvoeren
+en onmachtig waren iets ter redding te ondernemen. Daar lagen zij op
+het dek te midden van de lijken van hen, die van koude en ontzetting
+reeds omgekomen waren. Haar gezwollen voeten weigerden allen dienst,
+de verkleumde handen konden niets meer vasthouden.
+
+Maar ook voor deze ongelukkigen zou het uur der redding aanbreken. 't
+Was in het hartje van den nacht, toen de "Wodan", eene groote sleepboot
+van de firma L. Smit & Co., onder stoom ging, onder leiding van
+kapitein J. van Rees uit Maassluis. De bemanning bestond uit kloeke
+mannen, die het uiterste wilden wagen, om de vrouwen van het wrak te
+halen. De nacht was stormachtig en er ging eene wilde sneeuwjacht. De
+zee stond hol. De sterke boot schommelde zoo hevig, dat de opvarenden
+moeite hadden om staande te blijven. Eindelijk zagen zij op eenigen
+afstand het zwarte wrak omhoog steken en klonk hun het aangrijpend
+gehuil der vrouwen in de ooren. De bemanning schreeuwde zoo luid
+mogelijk terug, om het loeien van den storm en het bruisen van de
+zee te overstemmen, zoodat hun geluid tot de vrouwen kon doordringen.
+
+De "Wodan" naderde behoedzaam tot op 50 Meter afstand den
+lichttoren. De vlet, die de boot volgde, werd opzij gehaald, en binnen
+enkele seconden zitten vijf dappere mannen op de riemen. Zij zijn van
+zwemgordels voorzien, want zij weten, dat de vlet elk oogenblik kan
+omslaan. Maar zij aarzelen niet. Zij roeien naar de pier, de kabel
+wordt vastgelegd aan een der palen, en de vlet keert terug, om nog
+meer mannen te halen. Zeven mannen bevinden zich weldra op de pier,
+en twee van hen, Marten Sparling en zijn neef Cornelis Sparling,
+beiden uit Dordrecht, wagen zich voetje voor voetje verder, tot zij
+eindelijk, trots de bijna onoverkomelijke gevaren, het lichttorentje
+bereikt hebben. Daar aangekomen wierp Marten Sparling een touw naar
+boven, naar het wrak, waar het door een der vrouwen aan een bank werd
+bevestigd. Het andere einde werd door zijn neef stevig vastgehouden,
+terwijl deze zich krampachtig aan den lichttoren klemde. Toch werd hij
+er tot driemaal toe bijna door de woeste golven afgeslagen. Marten
+Sparling klom, wat nog niemand anders had kunnen doen, langs het
+touw naar boven, en bereikte de vrouwen, die hem met hare zwakke
+krachten voorttrokken naar de plaats der verschrikking, waar zij zulke
+ontzettend bange uren hadden doorgebracht. De ongelukkige schepsels
+leefden daar te midden van de dooden....
+
+Haar jammergeschrei sneed hem door de ziel, en het kostte hem moeite,
+zich van haar los te maken. Hij moest daartoe zelfs geweld gebruiken,
+want er mocht geen minuut ongebruikt verloren gaan. Hij greep een van
+de vrouwen aan, om haar langs het touw naar beneden te laten glijden,
+maar het dappere meisje, Mina Ripler geheeten, weigerde het wrak te
+verlaten vóór haar meesteres gered was. Welk een bewonderenswaardige
+trouw bij een zestienjarig meisje.
+
+Het gelukte den kranigen Sparling de vrouwen alle drie langs de
+lijn te laten afglijden, de brave Mina Ripler op haar uitdrukkelijk
+verlangen het laatst. En zijn even kranige neef ving ze in zijne
+armen op. Daarna werden zij over een afstand van 30 Meter over de
+pier gedragen, waarbij de anderen dapper medehielpen, tot de vlet
+bereikt was. En toen was het grootste gevaar voorbij.
+
+Een kwartier later waren allen aan boord van de "Wodan" in veiligheid,
+en deed iedereen zijn best om de smarten der geredden te lenigen. Men
+trok haar droge kleeren aan en verkwikte haar met opwekkende dranken.
+
+Het wrak bevatte thans nog alleen dooden.
+
+Om vier uur 's nachts was men aan de kust teruggekeerd en werden ook
+deze geredden per automobiel naar het Américain-hotel gebracht, waar
+dokter Diamant en zijne helpers de zorg voor de ongelukkigen overnamen.
+
+De redding was volbracht! Eere den dapperen helden der Hollandsche
+kust, eere den dapperen Prins Hendrik der Nederlanden!
+
+
+
+
+
+
+DOOR EIGEN KRACHT.
+
+
+In een klein stadje, Port-Huron genaamd, in den staat Michigan,
+Noord-Amerika, zaten op een winteravond van het jaar 1859 drie menschen
+bij elkaar: Vader, Moeder en twaalfjarige zoon. De vader was een
+koopman in oudheden, d. w. z. zijn winkel bevatte een allegaartje
+van oude meubelen, schilderijen, lijsten, koffers, klokken, lampen,
+aardewerk, enz. Maar de meubelen waren òf zeer oud, of stuk, de
+schilderijen gescheurd of zonder eenige waarde, de koffers zonder
+deksels of met onbruikbare sloten, de klokken zonder slingers, het
+aardewerk gelijmd, gekramd of gescheurd.
+
+'t Was niet veel meer dan een rommelzoodje en alles te zamen niet
+meer waard dan enkele dollars. Toch moest de eigenaar met den handel
+in deze en dergelijke waardelooze dingen den kost zien te verdienen
+voor zijn gezin.
+
+Jaren geleden uit Nederland naar het Verre Westen vertrokken, had
+hij daar nog niet veel weelde gekend. Eerst had hij als kleermaker
+zijn dagelijksch brood zien te verdienen, daarna had hij zich op de
+boomkweekerij toegelegd en was hij tegelijk een handeltje in zaden
+begonnen, maar 't was hem niet meegeloopen. De Fortuin had hem
+steeds den rug toegekeerd, hoewel het hem aan ijver noch verstand
+ontbrak. Eindelijk na van de eene plaats naar de andere getrokken te
+zijn, had hij zich in Port-Huron gevestigd en was daar zijn handel in
+oude voorwerpen begonnen. Maar 't ging hem nog in het geheel niet
+naar den vleeze, wat duidelijk blijkt uit het karige avondmaal,
+dat thans door het drietal wordt gebruikt.
+
+Er heerscht stilte in de kamer. Vader en moeder zwijgen, en de zoon
+is, terwijl hij eet, in een boek verdiept. 't Is een eigenaardigheid
+van den jongen, dat hij altijd leest. Hij was teruggetrokken van
+aard en deed niets liever, dan lezen en leeren. Hij had nooit een
+school bezocht. Wat hij wist, had zijn moeder hem geleerd, die voor
+haar huwelijk onderwijzeres was geweest. Haar zoon was een dankbaar
+leerling, vlug van bevatting en ijverig, en al spoedig wist hij
+evenveel als zijn moeder. Hij liep de halve stad af om boeken te
+leenen, en als hij er weer een machtig was geworden, zocht hij een
+eenzaam plekje, om er ongestoord in te kunnen lezen. En hij las van
+alles, zonder een bepaalde voorkeur. 't Gevolg was, dat hij over
+velerlei zaken kon meepraten, maar toch slechts verwarde begrippen
+daarover had.
+
+Toen het avondmaal afgeloopen was, verbrak de vader de stilte, en zei:
+
+"Hoor eens, Thomas, ik moet je even spreken."
+
+"Mij, vader?"
+
+"Ja, m'n jongen. Je bent nu twaalf jaar oud, en 't wordt dus tijd,
+dat je je eigen brood gaat verdienen. We zouden het graag anders
+hebben gewild en je liever bij ons gehouden hebben,--maar 't gaat
+met de verdiensten slecht..."
+
+"Ik begrijp het, vader,--maar wat zal ik doen? In den winkel met al
+die oude dingen heb ik geen lust..."
+
+"We hebben al iets voor je gevonden, jongen. Je zult bagagemeester
+worden op de treinen van den Canada- en Central Michigan-spoorweg."
+
+"Ah bah!" zei Thomas met een zuur gezicht. "'t Is me nog al een
+mooie betrekking!"
+
+"Och, 't zal je wel meevallen. Je rijdt steeds van de eene plaats
+naar de andere, ziet altijd wat nieuws, spreekt honderden menschen,
+en--de trein houdt om den anderen dag te Port-Huron op, zoodat je dan
+thuis kunt komen. We zijn elkander dan nog niet geheel en al kwijt."
+
+De moeder keek haar eenig kind met een blik vol liefde aan, en zei:
+"Neen,--Goddank niet."
+
+"Ik heb alles al met den Stationschef afgesproken, m'n jongen. Je moet
+de bagage van de reizigers opladen, plaatsen en weer afladen,--maar
+bovendien draagt de pachter van het buffet je op, taartjes, brood en
+saucijzen bij de passagiers te gaan venten. Je loopt dus den geheelen
+trein door. En voor jezelven mag je daarbij een handeltje beginnen
+in plaatwerken en couranten, wat misschien nog een aardig voordeeltje
+kan opleveren."
+
+"Dus 't is alles al afgesproken?" vroeg Thomas.
+
+"Ja,--morgenochtend om half acht komt de trein aan, en dan moet
+je present zijn. Met den buffetpachter en den boekverkooper in het
+station is alles al geregeld."
+
+Thomas had zijn aanvankelijken weerzin voor zijn aanstaande betrekking
+spoedig overwonnen en stapte den volgenden morgen om half acht
+vroolijk en welgemoed den trein in. En weldra was hij druk bezig met
+den verkoop van taartjes, boterhammetjes, fruit en sigaren, die in
+de Amerikaansche treinen veel meer gebruikt worden dan in ons land,
+omdat daar de afstanden veel grooter zijn. En de verkoop van platen en
+couranten leverde hem een aardig winstje op, waarmede hij niets beters
+meende te kunnen doen, dan er eenige boeken voor te koopen, die hij
+meenam naar zijn bagage-wagen. Maar dat pakte al spoedig verkeerd uit,
+want als Thomas eenmaal aan het lezen was, wist hij van geen ophouden,
+zoodat de reizigers zoowel van hunne versnaperingen als van hunne
+couranten verstoken bleven. De buffetpachter was daar zeer ontevreden
+over en gaf hem te kennen, dat hij beter voor zijn zaken moest zorgen.
+
+Nu zat Thomas in zak en asch, want hij wilde veel liever lezen. Onder
+zijne boeken was er een over scheikunde, dat hem buitengewoon veel
+belang inboezemde, al begreep hij er niet bijster veel van.
+
+Hij wist zich echter te redden. Voor enkele centen daags huurde hij
+een paar kinderen uit de buurt, om voor hem te venten, en zelf bleef
+hij in zijn bagage-wagen van zijn lectuur gemeten. En bij lezen bleef
+het niet. Neen, hij vond die scheikunde zoo mooi, dat hij besloot, ook
+proeven te gaan nemen. Hij maakte van zijn bagage-wagen langzamerhand
+een laboratorium in optima-forma, en hield zich bezig met het nemen
+van proeven, terwijl zijn jonge knechtjes het werk voor hem deden.
+
+Dat ging zoolang goed, tot op een dag de trein een hevigen schok
+kreeg, met het gevolg, dat een flesch met phosphorus aan scherven
+op den grond terecht kwam. De phosphorus vloog in brand en de wagen
+begon ook vlam te vatten.
+
+Dal gaf bij Thomas een geweldigen schrik. Gelukkig wist een conducteur
+de vlammen te blusschen, en toen hij dat gedaan had, gaf hij Thomas
+een geducht pak slaag en wierp zijn heele laboratorium den trein uit.
+
+In het stadje Détroit hield de trein telkens eenige uren stil, en
+Thomas meende dien tijd niet beter kunnen besteden, dan door de geheele
+stadsbibliotheek te gaan lezen. Hij begaf er zich heen en greep het
+eerste boek van de plank, dat hij achter elkaar uitlas. Den volgenden
+keer nam hij het volgende boek, en, zoo ging het geregeld door. De
+bibliothecaris was over zooveel volharding niet weinig verwonderd,
+en voelde zich tot den leergierigen jongen zeer aangetrokken. Hij
+gaf hem goeden raad en wees hem de boeken, die hem voor den knaap
+het meest geschikt toeschenen. Zoo kwam er althans eenige leiding
+bij het lezen van Thomas.
+
+Ook van zijn oogen maakte hij een goed gebruik. Had hij een oogenblik
+vrij, dan kon men er zeker van zijn hem daar te vinden, waar iets
+belangwekkends te zien was. Zoo trok onder anderen het telegrafeeren
+bijzonder zijn belangstelling, en toen hij eens eenige uren thuis was,
+maakte hij zelf een volledige telegraaf. Zijn batterijen bestonden
+uit oude potten en overgeschoten metaal uit den winkel van zijn vader.
+
+Het station lag twintig minuten van zijne ouderlijke woning verwijderd,
+en het verdroot Thomas, telkens dat eind te moeten loopen, wat hem veel
+te veel tijd kostte. Zoo dicht mogelijk bij zijn huis wierp hij daarom
+langs de spoorlijn een grooten zandhoop op, en toen de trein daar weer
+langs reed, sprong Thomas den trein uit, op zijn zandheuvel. 't Liep
+goed af, en nu was hij veel eerder thuis dan vroeger. Voortaan koos hij
+altijd dezen korteren weg, en er gebeurde nooit een ongeluk bij. Bij
+die Amerikaansche treinen gaat het blijkbaar heel anders toe, dan hier.
+
+Dat Thomas niet bang was, bewees hij ook, toen hij op een morgen te
+Port-Clément op den trein stond te wachten, en juist toen deze met
+volle kracht naderde, op twintig meters afstand van de locomotief een
+kind tusschen de rails zag spelen. Zonder een oogenblik te weifelen,
+sprong Thomas tusschen de rails, greep het kind, sleurde het in zijn
+vaart meê, en was juist over de rails, toen de locomotief rakelings
+langs hem heen snorde. Twee seconden later zouden beiden verpletterd
+geweest zijn.
+
+'t Geredde kind was van den Chef zelven, die hem zijn grooten dank
+toonde, door hem te leeren seinen met de telegraaf, waar Thomas zeer
+blijde meê was.
+
+Op een dag was er op de drukkerij van een courant in Détroit eene
+verkooping van oude drukletters, en Thomas werd er voor eenige dollars
+eigenaar van. Hij kocht nu ook nog de verschillende benoodigdheden
+voor eene kleine drukkerij, en bracht alles naar zijn bagage-wagen,
+die voor hem de halve wereld vertegenwoordigde.
+
+En nu begon Thomas iets nieuws. Hij schreef eenige artikelen,
+knipte wat nieuwtjes uit verschillende tijdschriften, zette wat hij
+geschreven had,--en verscheen in de personenwagens met een nieuwe
+courant, "The grand Trunk Herald", die hij zelf geschreven, gezet,
+gedrukt en gecorrigeerd had. Zoo iets was den reizigers nog nooit
+overkomen, en iedereen wilde er een exemplaar van hebben. Men vond
+zijn denkbeeld zoo oorspronkelijk, dat er zelfs in de groote bladen
+over geschreven werd. Dàt was nog eens iets echt Amerikaansch! 't Is
+te begrijpen, dat Thomas er een aardig duitje meê verdiende.
+
+Door zijn succes aangemoedigd besloot hij ook in Port-Huron een courant
+uit te geven. Zij heette de Paul Pry, en iedereen, die lust had,
+mocht er in schrijven, als men maar geen betaling voor de artikelen
+eischte. Thomas nam alles op, wat hem ter plaatsing aangeboden werd,
+maar dat bekwam hem slecht. Zijn courant werd een echt scheldblaadje,
+waarin menigeen diep beleedigd werd. Alle instellingen, en zaken,
+ja zelfs personen werden over den hekel gehaald, met het gevolg, dat
+een zijner stadgenooten zich zoodanig gegriefd en beleedigd gevoelde,
+dat hij Thomas, den Redacteur, bij den nek pakte en in het water wierp.
+
+Thomas was nu geen jongen meer, hij was een jonge man geworden. Hij
+liet zijn blad en zijn bagagewagen in den steek, en werd telegrafist,
+maar kon alleen geplaatst worden voor den nachtdienst. Nu pas
+had hij eene betrekking naar zijn zin, want nu was hij prachtig
+in de gelegenheid, om zijne bekwaamheden te toonen en verder te
+ontwikkelen. 't Duurde dan ook maar kort, of hij kende de telegrafie
+tot in de puntjes. Maar Thomas was veel te afgetrokken, om goed
+zijne plichten waar te nemen. In de stilte van den nacht hield hij
+zijn geest voortdurend bezig met het nemen van proeven en het doen
+van wetenschappelijke onderzoekingen. En daardoor vergat hij te
+seinen, wat er geseind moest worden. Zijn directeur was daar zeer
+ontevreden over, en besloot hem tot het vervullen van zijn plichten
+te dwingen. Hij beval hem namelijk elk half uur een zeker woord naar
+een naburig station over te seinen, in de meening, dat Thomas daardoor
+gedwongen zou worden, zijne aandacht bij zijn werk te bepalen. Maar
+'t bevel was Thomas in het geheel niet naar den zin, want hij had zich
+juist voorgenomen, dien nacht eens flink te studeeren. Hoe zich te
+redden? Hoe zou hij elk half uur een woord naar een naburig station
+kunnen seinen, zonder zijne geliefkoosde studie in den steek te laten?
+
+Weldra hielp zijn vindingrijke geest hem uit de moeilijkheid. Hij
+bedacht een eenvoudig instrumentje, dat precies elk half uur door
+den grooten wijzer van het uurwerk werd aangeraakt en waardoor het
+voorgeschreven woord overgeseind werd. Zoo kreeg men aan het naaste
+station wel geregeld dat woord geseind, maar overige berichten werden
+er niet ontvangen.
+
+De directeur vond zijn middel wel verbazend vernuftig, maar was
+er niet bijster mede ingenomen. Hij had liever een goed ambtenaar
+dan een uitvinder in zijn dienst, en verplaatste hem daarom naar
+Memphis. Thomas was toen 17 jaar. In zijn nieuwe standplaats vond hij
+het middel, om twee depeches in tegengestelde richting langs een zelfde
+lijn te seinen, wat men tot dien tijd toe voor eene onmogelijkheid had
+gehouden. Men verklaarde hem dan ook gewoon voor gek, maar een der
+beambten, die de uitlegging van Thomas gehoord had, nam er dadelijk
+patent op en verdiende er goed geld mede.
+
+'t Was niet prettig voor den jongen uitvinder, maar hij trok er eene
+goede les uit, n.l. om voortaan voorzichtiger in zijne mededeelingen
+te zijn. Eenigen tijd later vond hij het middel uit, om twee treinen,
+die in beweging zijn, telegrafisch met elkander te verbinden. Men gaf
+hem verlof, zijn toestel te beproeven op twee treinen op den spoorweg,
+waaraan Memphis gelegen is. Hij was nu echter zoo voorzichtig geweest,
+aan niemand iets van zijn geheim te vertellen, en dat werd nù weer
+zijn ongeluk. De toestellen werden niet goed geplaatst, zoodat de
+twee treinen met elkander in botsing kwamen in plaats van elkander
+te waarschuwen. Er gebeurden geen ongelukken bij, dan alleen, dat
+Thomas uitgelachen en uit zijne betrekking ontslagen werd.
+
+Toch was zijn naam in Amerika door dit voorval vrij algemeen bekend
+geworden, waaraan hij te danken had, dat hij naar New-York ontboden
+werd, om eene machine te herstellen, die mechanisch den koers der
+verschillende effecten op de beurs aanwees.
+
+Het gelukte Thomas, de defecte machine te herstellen, maar tevens
+vond hij een toestel uit, dat veel beter aan de eischen voldeed,
+en dat hem een grooten naam als werktuigkundige bezorgde.
+
+De _West Telegraph Union_ besloot van den bekwamen jongen man gebruik
+te maken. Zij bouwde dicht bij New-York een groot laboratorium, de
+beroemde werkplaats van Menlo-Park, en benoemde Thomas tot ingenieur
+daarvan. Hij kreeg een leger van bekwame assistenten tot zijne
+beschikking, ieder uitmuntende in zijn vak, en men liet hem geheel vrij
+om te werken in de richting, die hij zelf verkoos. Wel een bewijs,
+dat men overtuigd was van zijne groote bekwaamheden, en van de hooge
+verwachtingen die men koesterde over de groote uitvindingen, die hij in
+de toekomst zou doen. En die verwachtingen zijn niet beschaamd, want
+over de geheele wereld kent men thans den naam _Thomas Alva Edison_,
+een van de beroemdste uitvinders van het tegenwoordige geslacht.
+
+Zoo kon nu Thomas Edison, in den bloei zijner jeugd, volkomen
+onafhankelijk, zich geheel aan de wetenschap wijden. Hij kon voor
+zijne proeven en onderzoekingen zooveel geld gebruiken, als hij zelf
+verkoos,--maar de uitvindingen, die hij deed, waren ten voordeele
+van de _West Telegraph Union_, die hem honderd dollars per week als
+salaris uitbetaalde.
+
+Eens, bij een bezoek aan eene fabriek, werd zijne aandacht getrokken
+door het lieve uiterlijk van een meisje, dat daar arbeidde. Dadelijk
+besloot hij haar tot vrouw te vragen, wat hij dan ook deed. Maria
+Stilvelle bedacht zich niet lang, en weldra brak de dag van hun
+huwelijk aan. Toen het bruidspaar uit de kerk kwam, bracht Thomas
+Edison zijn jong vrouwtje naar zijne woning, en toonde haar ook zijne
+werkplaatsen. Daar herinnerde hij zich opeens, dat hij aan een proef
+bezig was, die nog voltooid moest worden. Hij verzocht haar dus
+verlof, even naar zijn laboratorium te mogen gaan. Weldra zou hij
+aan het bruidsmaal komen.
+
+Dat gebeurde des middags,--maar 's avonds was Thomas Edison nog
+niet teruggekeerd. Het bruidsmaal was al lang afgeloopen, toen hij
+eindelijk naar huis kwam. De afgetrokken geleerde had zoowel zijn
+feestmaal als zijne bruid vergeten!
+
+Menlo-Park, de werkplaats van Edison, is eene kleine plaats op ongeveer
+een uur afstands van New-York. Het huis is van één verdieping, vijf
+en dertig meter lang en tien meter breed. Zijn woonhuis is op korten
+afstand daarvan verwijderd.
+
+Beneden in de werkplaats staat eene stoommachine, die de beweegkracht
+levert, welke Edison noodig heeft, verder vindt men er een prachtige
+verzameling werktuigen van allerlei aard, waarmede alle bekende stoffen
+bewerkt kunnen worden. Een geheel leger uitgezochte werktuigkundigen
+zijn onder zijne directie voortdurend bezig met allerlei werkzaamheden,
+waarvan hèm alleen het doel bekend is.
+
+Op de eerste verdieping is het laboratorium van Edison, waar hij
+het grootste deel van zijn leven doorbrengt. Daar ziet men tallooze
+flesschen, bekers, glazen, vazen en doozen, men vindt er alle bekende
+mineralen, metalen, zouten, zuren, de fijnste werktuigen en toestellen.
+
+In een hoek van zijn laboratorium staat een fornuis met een grooten
+rookvang er boven, waar voortdurend een aantal lampen staan te branden,
+zoo ingericht en geregeld, dat zij zooveel mogelijk roet geven. Dit
+roet wordt aan sterke drukking blootgesteld, tot plaatjes geperst,
+en voor de koolplaten van telefonen en mikrofonen gebruikt. Verder
+ziet men er electrische batterijen, electro-magneten, en allerlei
+toestellen, zeer verschillend van bestemming en vorm. Er loopen
+telegraafdraden in alle richtingen langs de zoldering, die verbonden
+zijn met toestellen, welke onmiddellijk in werking kunnen worden
+gebracht.
+
+In dit reusachtig laboratorium werken vele geleerden onder zijne
+leiding. Men vindt er scheikundigen, natuurkundigen, werktuigkundigen
+en zelfs wiskundigen, die hem allen bij zijne onderzoekingen behulpzaam
+zijn.
+
+Sedert Edison zijn intrek in deze grootsche inrichting nam, heeft
+hij verscheidene ontdekkingen gedaan, die de wereld in verbazing
+hebben gebracht.
+
+Voor het eerst in 1878 hield Edison zich bezig met het vraagstuk der
+electrische verlichting. De telefoon, mikrofoon en fonograaf hadden
+toen reeds hun intrede in de wereld gedaan, maar het electrisch
+licht verkeerde nog in zijn kindsheid. Edison meende echter, dat het
+mogelijk was het electrisch licht zoo te volmaken, dat het 't gaslicht
+verre overtreffen kon. En nu begon hij eene reeks van onderzoekingen,
+die met de schitterendste resultaten werden bekroond.
+
+'t Ligt niet op onzen weg, hier al die onderzoekingen, hoe
+belangwekkend ook, te beschrijven. Genoeg zij het te weten, dat het
+hem gelukte het electrisch licht zoo te volmaken, dat het thans reeds
+geheele steden verlicht, en dat wij het veilig het licht der toekomst
+mogen noemen.
+
+De beroemde Edison, die zijn loopbaan eenmaal begon als treinjongen,
+is thans een van de beroemdste mannen der wereld, en met het volste
+recht kan van hem getuigd worden, dat hij dit werd door eigen kracht.
+
+
+
+
+
+
+EEN NUTTIGE UITVINDING.
+
+
+Voor een klein huis in een van de nauwste straten van de stad Boston
+stond, een 70 jaar geleden, een man met de grootste aandacht door een
+raam te turen. Blijkbaar gebeurde daar iets, dat hem meer dan gewone
+belangstelling inboezemde, want hij had oog noch oor voor hetgeen er
+rondom hem gebeurde, maar hield zijn blik onafgebroken op eenzelfde
+punt in het eenvoudige huisje gericht. 't Is den man aan te zien, dat
+hij een werkman is, die in behoeftige omstandigheden verkeert, want
+zijne kleeding is armoedig en zijn geheele uiterlijk verraadt kommer.
+
+Wat mag er toch wel in dat huisje geschieden, dat zoozeer zijne
+belangstelling boeit?
+
+Och, iets heel eenvoudigs en gewoons. Niets anders, dan een eenvoudige
+linnenwever, die voor zijn weefstoel gezeten aan den arbeid is,
+en zijn spoel heen en weder beweegt. En toch is het die eenvoudige
+arbeid, die zoo bijzonder de aandacht van onzen toeschouwer trekt.
+
+Zijn naam is Elias Howe, en hij is werktuigkundige van beroep. Toen
+hij, jaren geleden, bij een patroon werkzaam was, zei deze eens:
+
+"Ha, als het eens iemand gelukken mocht, een naaimachine uit te vinden,
+een toestel, dat licht, vlug en goed werkt, dan was zijn fortuin
+gemaakt. Ik durf voorspellen, dat hij in korten tijd millionair werd!"
+
+Van dat oogenblik af liet de gedachte hem geen rust, dat hij een
+naaimachine zou uitvinden, die hem schatrijk zou maken. Maar 't kwam
+heel anders uit. Zijn gedachten waren niet meer bij zijn werk, en
+zijn lust daartoe was verdwenen. Hij werd een slecht arbeider, die
+overal ontslagen werd en eindelijk nergens meer werk kon vinden. En
+de menschen hielden hem voor niet-toerekenbaar. Zij vonden hem min of
+meer krankzinnig, en hielden hem meermalen voor den gek. Zijn buren
+en kennissen lachten om hem, en zijn vrouw was knorrig en boos en
+schold hem meermalen uit voor een zot, die zijn tijd wel beter kon
+gebruiken, dan zulk een hersenschim na te jagen. Zij zou het wijzer
+van hem vinden, als hij het brood voor zich en zijn gezin verdiende,
+in plaats van altoos te mijmeren over zijn idée om een naaimachine
+te maken, wat hem toch wel nooit zou gelukken.
+
+Maar hij gaf zijne pogingen niet op. Nacht en dag hielden zijne
+gedachten zich met dezelfde zaak bezig, en 't was hem ten slotte
+onmogelijk over iets anders te denken dan over zijne machine.
+
+Zoo ook nu weer voor het raam van den linnenwever. Hij volgde
+de eentonige beweging van de spoel, en was in diepe gedachten
+verzonken. Telkens mompelde hij zacht iets voor zich heen. 't Was hem
+aan te zien, dat zijn geest in heftige beroering was. Zijne handen
+beefden en zijne oogen schitterden.
+
+"Juist, zoo kan het,--zoo kan het!" mompelde hij snel. "Wanneer die
+spoel met een naald zoodanig in wisselwerking kan worden gebracht,
+dat bij iederen gang--heen en terug,--een knoop wordt gelegd, dan--ha,
+dan was het gevonden.--Maar, dat mòèt kunnen,--dat mòèt kunnen!"
+
+Nog langen tijd bleef hij voor het raam staan turen, tot hij opeens
+uitriep, zoodat de voorbijgangers het hoorden:
+
+"Ik heb het! Ik heb het!"
+
+De menschen keken hem lachend na, toen hij met driftige schreden de
+plaats verliet, waar hij zoo langen tijd in gedachten verzonken had
+gestaan, en zich huiswaarts spoedde.
+
+Maar eerst liep hij een ijzerwinkel binnen, en kocht hij voor zijn
+laatste geld de grondstoffen, die hij voor het uitwerken van zijn
+idée meende noodig te hebben.
+
+Toen snelde hij naar huis, zonder op of om te zien. Hij draafde meer,
+dan hij liep, en menige kennis van hem keek hem òf medelijdend, of
+spottend na, in de overtuiging, dat het met den ongelukkigen droomer
+hoe langer hoe meer mis ging. Zij twijfelden er niet aan, of hij zou
+zijn leven nog in een krankzinnigengesticht eindigen.
+
+Zoodra hij thuis kwam, riep hij zijn vrouw juichend toe:
+
+"Ik heb het gevonden! Ik heb het gevonden!"
+
+"Je bent niet goed!" antwoordde zijn vrouw norsch. "Den heelen dag
+loop je door de stad te slenteren, je verluiert je tijd, je maakt je
+laatste geld zoek, en je laat je gezin verhongeren. 't Is eene schande,
+eene verregaande schande! Werk, zooals het je betaamt en verdien den
+kost voor je vrouw en kind!"
+
+"Dat zàl ik, dat zal ik!" juichte de man. "En goed ook. Wacht maar,
+heb nog maar een poosje geduld, dan worden we schatrijk!"
+
+"Doodarm!" viel zijne vrouw in.
+
+"Millionair word ik, wat ìk je zeg!" riep hij zijne vrouw toe. "Wacht
+maar,--de wereld zal verbaasd staan..."
+
+"En je opsluiten als een gek!"
+
+"Zal verbaasd staan, zeg ik je, en schatrijk worden we," hield Elias
+vol. Maar hij gunde zich langer geen tijd om er over te praten. Hij
+begaf zich naar zijne werkplaats en zette zich dadelijk met moed
+aan den arbeid. O, hij wìst immers, dat hij het geheim eindelijk had
+ontdekt, hij wist immers, dat de langgezochte machine thans tot stand
+zou komen! Wat zouden de spotters, die hem een sukkel, een droomer,
+een gek hadden genoemd, verstomd staan, als hij hun eindelijk zou
+kunnen toonen, wat hij had gewrocht. Hoe zou hun spot in bewondering
+veranderen, hoe zouden zij hem zijne schoone uitvinding benijden,
+en wat nog het mooiste was,--hoe zou hem het geld van alle kanten
+toestroomen, zoodat hij in korten tijd een van de rijkste menschen
+van de Vereenigde Staten zou zijn.
+
+Onverdroten arbeidde hij voort, dag aan dag,--maar 't ging lang
+niet zoo gemakkelijk, als hij zich nog wel had gedacht. Telkens en
+telkens weer bleek hem, dat zijn werk niet aan zijne verwachting
+beantwoordde. Wèl had hij het beginsel, waar zijne machine op moest
+berusten, goed in zijn hoofd en twijfelde hij niet, of ditmaal zou
+hij slagen, maar--'t werd een gecompliceerde machinerie, en meermalen
+scheen het hem een onmogelijkheid toe, om alles goed voor elkaar te
+krijgen. Dan brak het zweet hem uit en voelde hij stekende pijnen
+in het hoofd, die hem dwongen, om den arbeid eenigen tijd neer
+te leggen. Maar--hij rustte niet, voordat hij zijn doel bereikt
+had. Eindelijk--eindelijk dan toch kwam hij er mede gereed, en stond
+daar zijne machine kant en klaar.
+
+Maar--zou zij werken? Zou zij aan het doel beantwoorden? Zou zij
+werkelijk een naad tot stand kunnen brengen, die kleine naald, die
+daar zoo licht en snel op en neder bewoog?
+
+Met bevende hand stak hij een draad door het oog, en legde
+een stuk doek onder de naald. Toen bracht hij de machine in
+beweging. Rrrrt! vloog de naald door het goed. Prachtig werkte zijne
+machine!
+
+Hij nam de lap in de handen,--en o, hij had wel kunnen schreiën van
+vreugde. De naad was gestikt,--zijne uitvinding was voltooid!
+
+Opgetogen van blijdschap riep hij zijne vrouw bij zich, en toonde haar,
+wat hij gemaakt had, en toen zij alles had gezien, toen sprongen ook
+haar de tranen in de oogen, tranen van vreugde niet alleen over de
+goede dagen, die nu zouden komen, maar ook tranen van berouw over de
+hardheid, waarmede zij haar man zoo dikwijls had bejegend.
+
+Diep ontroerd beschouwden zij de nieuwe machine als een grooten schat,
+en de vrouw zeide zacht:
+
+"Dat had ik nooit gedacht! En wat heb ik je dikwijls onrecht
+aangedaan. O, Elias, vergeef het mij toch. Ik--ik meende, dat je
+alleen een hersenschim najoeg..."
+
+Haar man sloot haar in zijn armen, en toen de eerste ontroering
+voorbij was, beraadslaagden zij, wat hun thans te doen stond, om van
+de uitvinding de gewenschte vruchten te plukken.
+
+"Mijn eerste werk moet thans zijn, aan mijne uitvinding de noodige
+bekendheid te geven," zei Howe.
+
+"Ja, zeker,--maar hoe moet dat gebeuren?"
+
+"Wel, door middel van de dagbladen natuurlijk. De menschen zullen
+verstomd staan..."
+
+"Ongetwijfeld,--maar 't zal veel geld kosten, en wie zal ons dat
+verschaffen? Wij zelf bezitten geen cent in de wereld."
+
+Dat was zoo, en Elias begreep, dat het nog niet eens zoo gemakkelijk
+zou gaan, om zijne uitvinding wereldkundig te maken.
+
+"Ja, tot wien zal ik mij wenden?" zei Elias peinzend. "De menschen zien
+mij toch al voor half gek aan, en niemand zal---ha, wacht eens,--mijn
+oude schoolvriend George Fischer vergat ik. Hij heeft mij nooit bespot
+en is altoos dezelfde voor mij gebleven. Ik ga hem dadelijk vragen,
+of hij mij helpen wil."
+
+"Ja, ja, doe dat!" zei zijne vrouw. "Fischer is een braaf man,--als
+hij helpen kan, zal hij het ook doen."
+
+Howe vertrok, en kwam spoedig terug met de blijde tijding, dat Fischer
+niet alleen helpen wilde aan het noodige geld, maar dat hij zelfs
+aangeboden had, het geheele gezin van Howe bij zich in zijn huis op
+te nemen, tot de betere dagen aangebroken zouden zijn, welk aanbod
+door Howe met de grootste dankbaarheid was aangenomen.
+
+"God zegene hem!" riep de vrouw uit, en weldra was de verhuizing
+achter den rug. De arme menschen hadden trouwens niet veel over te
+dragen. 't Eenige stuk van waarde was eigenlijk alleen de nieuwe
+naaimachine,--maar die zou dan ook volgens de heilige overtuiging
+van den uitvinder millioenen waard blijken.
+
+Fischer, een handelaar in hout en kolen, was van meening, dat Howe
+zijne uitvinding 't allereerst aan het oordeel van bekwame kleermakers
+moest onderwerpen, om van hen de noodige getuigschriften te verwerven.
+
+Howe was dat met hem eens. Hij pakte zijne machine in en begaf er
+zich mede naar den voornaamsten kleedermaker van Boston. Maar deze
+hoorde hem met ongeduld aan en weigerde zelfs de machine te bekijken.
+
+"Laat dat ding maar ingepakt, vriend. Met zulke dwaasheden bemoei ik
+mij niet," voegde hij Howe toe, die hem met de grootste verbazing
+aanhoorde. Wat? Was dàt nu de roem, dien hij gedacht had te zullen
+inoogsten?
+
+Hij begaf zich naar een tweeden kleedermaker, maar daar verging het
+hem niet beter.
+
+Een derde lachte hem in zijn gezicht uit, en een vierde zei, dat hij
+niet goed bij zijn verstand was.
+
+Maar eindelijk was er dan toch een, die van zijne uitvinding de
+gewenschte notitie nam. Hij liet zelfs de machine werken en bekeek
+den naad met aandacht. Toen zei hij:
+
+"Goede vriend, ik wil met dat ding niets te maken hebben. Wat moet
+er wel van onze arbeiders komen, als wij zulke machines in gebruik
+nemen? Zij zouden er door tot den bedelstaf worden gebracht. Ik raad
+u aan, zelfs het bestaan van deze machine geheim te houden, want zij
+zouden in staat zijn, u een ongeluk te bezorgen."
+
+Ten slotte belandde hij in een magazijn van gemaakte kleederen, en de
+eigenaar daarvan stelde hem voor met bekwame vakmannen een wedstrijd
+te houden, wie het snelst en het best zou kunnen naaien. Howe nam het
+voorstel aan en de wedstrijd had werkelijk plaats, waarin Howe eene
+schitterende overwinning behaalde. De vlugste kleedermaker moest
+voor de snelheid van de machine zwichten. 't Gevolg er van was,
+dat de kleermakersgezellen in hevige woede ontstaken en het aan de
+ergste bedreigingen niet lieten ontbreken. Maar een machine, die wel
+700 gulden moest kosten, kocht niemand.
+
+Toen raadde zijn vriend Fischer hem aan:
+
+"Neem een patent op uwe uitvinding, en tracht dat te verkoopen. Er
+zal wel iemand gevonden worden, die er veel geld voor geven wil."
+
+Howe volgde dien raad, maar de milde kooper bleef uit.
+
+De uitvinder werd er moedeloos onder, wat er niet beter op werd, toen
+Fischer zich eindelijk genoodzaakt zag, hem zijn woning op te zeggen.
+
+"Beste vriend," zei deze, "ik heb aan de uitvinding nu reeds 5000
+dollar opgeofferd,--ik mag mij om uwentwille niet geheel ruïneeren."
+
+Dat was voor Elias Howe en zijn gezin een zware slag. Hij nam, geheel
+ontmoedigd, zijn intrek bij zijn ouden vader, die dicht bij Boston
+woonde, en daar stelde Amasa, een jongere broeder, hem voor met de
+machine naar Engeland te gaan en haar daar te verkoopen.
+
+Dat gebeurde. Amasa vertrok en schreef na eenigen tijd een brief met
+de tijding, dat William Thomas, een fabrikant van koffers, paraplu's
+en schoenen in Cheapside, aangeboden had, de machine voor 3000 gulden
+te koopen, wanneer hem dan tevens het recht gegeven werd een patent
+op de uitvinding te nemen, geldig voor geheel Engeland. Daarentegen
+verplichtte hij zich van elke machine, die in Engeland verkocht zou
+worden, 36 gulden aan den uitvinder te betalen. Elias Howe nam het
+voorstel aan, met het gevolg, dat William Thomas een zeer rijk man
+werd, maar dat Elias Howe bijna even arm bleef als vroeger.
+
+Op verzoek van Thomas begaf Howe zich in 1847 met vrouw en kind
+naar Londen, om nog een paar verbeteringen aan zijne machine aan te
+brengen. De ondankbare Thomas betaalde hem echter slechts 36 gulden
+per week en behandelde den uitvinder van de hem rijkmakende machine
+zoo lomp en uit de hoogte, dat de beide mannen hevigen twist kregen
+en als vijanden scheidden. Howe was zoo arm, dat hij zijn patent en
+zijn laatste machine verpanden moest, om het noodige geld voor de
+terugreis te bekomen.
+
+Armer dan hij ooit geweest was en geheel ontmoedigd, kwam hij in
+New-York aan, waar hij als gewoon arbeider in een machine-fabriek in
+dienst trad, om niet van honger om te komen.
+
+Drie jaar later, in 1850, zat Elias Howe 's avonds eens met zijn
+gezin aan het karige avondmaal, toen de deur geopend werd en zijn
+vriend Fischer binnentrad, die hartelijk verwelkomd werd. Nauwelijks
+had deze aan de tafel plaats genomen, of hij zei:
+
+"Ik geloof, Elias, dat je je in 't geheel niet meer bekommert om de
+prachtige uitvinding, die je eenmaal gedaan hebt!"
+
+"Prachtige uitvinding!" riep Howe schamper uit. "Zeg liever, eene
+uitvinding, die me de grootste ergernis heeft bezorgd, en me nog
+armer gemaakt heeft, dan ik al was. Wat bekommer ik mij nog om die
+ellendige machine!"
+
+"Je hebt ongelijk, beste vriend," sprak Fischer. "Anderen plukken
+er de vruchten van en worden schatrijk, terwijl jij in armoede je
+dagen doorbrengt."
+
+"Wat wou je zeggen? Dat anderen er rijk door worden?"
+
+"Zeker. Je naaimachine wordt door anderen, die er niet het minste recht
+op hebben, nagemaakt en verkocht, en er is groote vraag naar. Een
+hunner, Singer genaamd, een gewezen tooneelspeler, heeft er eenige
+verbeteringen aan aangebracht, en verkondigt zelfs, dat hij de
+uitvinder van de machine is. Hij zorgt er wel voor, dat zijn lof
+door alle dagbladen wordt rondgebazuind, en hij heeft succes. Van
+alle kanten stroomen hem de bestellingen toe, zoodat hij in korten
+tijd schatrijk zal zijn."
+
+Howe keek zijn vriend in de grootste verbazing aan.
+
+"Zeker, 't is zoo," hernam deze. "En nu kom ik je vragen, of je
+dat alles maar rustig zijn gang zal laten gaan,--of je goedvindt,
+dat anderen de vruchten plukken van jou schoone uitvinding?"
+
+"Neen, waarlijk niet!" barstte Howe uit. "Als ik maar niet zoo arm was,
+en wist, wat ik doen moest!"
+
+"Wel, doodeenvoudig, je moet Singer aanklagen, dat hij zich
+wederrechtelijk van jouw uitvinding heeft meester gemaakt, en de
+rechtbank vragen, hem dat te verbieden. Een andere weg is er niet."
+
+"Ja,--maar het geld? Dat zal veel geld kosten!" zuchtte Howe.
+
+"Natuurlijk, maar misschien weet ik er wel raad op. Toevallig ken ik
+een zekeren heer Blisz, een handig advokaat en tevens een rijk man
+en een menschlievend man, die geen onrecht kan dulden. Mij dunkt,
+wij moesten hem eens een bezoek brengen."
+
+Dat geschiedde nog dienzelfden avond, en de heer Blisz ontving de
+beide mannen bijzonder vriendelijk. Hij stelde dadelijk veel belang
+in de zaak, en zei tot Howe:
+
+"Ik heb indertijd uwe machine gezien en de werking er van
+bewonderd. Het doet me daarom werkelijk genoegen, dat ge u tot mij
+wendt om raad, en ik verklaar me bereid, u te helpen. 't Is eene
+schande, dat Singer zich voor den uitvinder uitgeeft en u daardoor uwe
+rechtmatige winsten ontroofd. Wees er zeker van, dat het hem spoedig
+verboden zal worden, daar zal ik wel voor zorgen. Morgen begin ik
+een proces tegen hem."
+
+"Maar de kosten?" vroeg Howe.
+
+"Die betaal ik!" sprak de menschenvriend. "Heb daarover geen
+zorgen. Als ik het proces verlies, behoeft ge mij geen cent te
+betalen, en als ik het win, word ik uw compagnon en zullen wij samen
+eene fabriek van naaimachines oprichten. Er zullen goede dagen voor
+u aanbreken!"
+
+Tranen van dankbaarheid vloeiden Howe over de wangen, en ontroerd
+drukte hij den advokaat de hand.
+
+"Hoeveel geld zou er in de eerste plaats noodig zijn?" vroeg de
+heer Blisz.
+
+"Honderd dollar, om mijn patent in te lossen, dat ik in Londen heb
+verpand."
+
+"O, anders niet?" vroeg Blisz lachend. "Niet meer?"
+
+Elias keek zijn vriend Fischer aan, en zei toen:
+
+"Ja,--deze man heeft uit vriendschap voor mij reeds 5000 dollar
+opgeofferd, en hij is niet rijk..."
+
+"Hij zal ze terugontvangen," sprak de advokaat.
+
+Hij opende eene kast, en betaalde de 5000 dollar aan Fischer terug. Aan
+Howe gaf hij 100 dollar, om zijn patent in te lossen.
+
+Het proces begon, en werd van beide partijen met groote felheid
+gevoerd. Soms scheen het, of Singer met vlag en wimpel als overwinnaar
+uit den strijd te voorschijn zou komen, dan weer twijfelde men niet,
+of Howe zou de zege behalen. Er werd door de rechtbank een uitgebreid
+onderzoek ingesteld, waarbij onomstootelijk werd bewezen, dat niet
+Singer, maar Elias Howe de uitvinder der naaimachine was.
+
+Het einde van het proces was, dat Howe openlijk als de uitvinder
+erkend werd en dat zijn in 1846 verkregen patent geldig werd
+verklaard. Alle fabrikanten van naaimachines werden veroordeeld, aan
+Howe eene schadevergoeding uit te betalen, en zelfs moest hem voor
+elke machine, die van elders in de Vereenigde Staten werd ingevoerd,
+de somma van vijf dollar worden uitgekeerd.
+
+Howe werd nu in zeer korten tijd niet alleen een beroemd, maar ook
+een rijk man. In 1862 stichtte hij te Bridgeport, in Connecticut,
+een groote fabriek, die nog heden bestaat en dagelijks honderden
+naaimachines aflevert. Voortdurend wist hij nog verbeteringen aan
+te brengen, die de bruikbaarheid van zijne uitvinding niet weinig
+verhoogden. In 1867 verkreeg hij zelfs, bij gelegenheid van eene
+wereldtentoonstelling te Parijs, het grootkruis van het Legioen
+van eer. Kort daarop, den 8en October van hetzelfde jaar, overleed
+hij. Hij heeft dus van zijn roem en van zijn rijkdom maar korten
+tijd kunnen genieten, doch zijne schoone uitvinding is thans nog
+duizenden menschen ten zegen. Zijn naam zal ongetwijfeld tot in verre
+nageslachten met eere worden genoemd.
+
+
+
+
+
+
+EEN BUITENGEWOON VORST.
+
+
+Den 9en September 1689 hield Czaar Peter zijn intocht binnen
+Moskou. Hij monsterde 18000 Strelitzen en geleidde onder de
+toejuichingen van het volk zijne moeder en zijne gemalin naar het
+Kremlin. Jaren van eindeloozen strijd en binnenlandsche twisten
+waren voorbijgegaan, maar van bovengenoemden datum af was Peter de
+alleenheerscher der Russen en brak voor Rusland een nieuw tijdperk
+van ontwikkeling aan.
+
+Czaar Peter was, hoe jong ook, begaafd met groote geestkracht en
+onvermoeide werkzaamheid. In zijne jeugd had hij ver van het Russische
+hof, op het schoone landgoed Preobraschenskoi gewoond. Hij was
+buitengewoon leerzaam van aard. Hij wilde niet alleen alles leeren,
+alles weten, maar ook alles kunnen. Zijn leermeester Lefort werd
+later zijn gunsteling en onafscheidelijke metgezel. Hij onderwees
+Peter in de Nederlandsche taal en in de Duitsche krijgskunst, maar op
+zijne karaktervorming had hij een ongunstigen invloed. Peter was een
+echt zoon van het Russische volk, ruw en wreed van aard. De Russen
+verkeerden toen nog in een staat van barbaarschheid, zooals wij
+ons dien bijna niet kunnen voorstellen. Zij waren verregaand ruw
+en wreed, gaven zich veelvuldig aan dronkenschap over, waren zoo
+goed als onbekend met kunsten en wetenschappen en zeer achterlijk
+in handenarbeid en industrie. Wel had Peter's vader, Czaar Alexeï,
+bekwame handwerkslieden uit andere landen, ook uit Nederland, tot zich
+geroepen, om zijn volk tot voorbeeld te strekken, maar de gevolgen
+daarvan waren nog niet schitterend geweest.
+
+Lefort had den blik van den jongen Czarenzoon verruimd, door hem veel
+te vertellen van het leven der beschaafde natiën, hunne burgerlijke
+en huiselijke instellingen, hunne wijze van oorlogvoeren, hun handel,
+hun scheepvaart en hunne bekwaamheid in handenarbeid.
+
+En dat alles maakte op Peter een diepen indruk en riep de begeerte in
+hem wakker om die vreemde volken na te volgen. Hij vormde uit zijne
+speelmakkers de poteschnie, een compagnie van 50 kleine soldaten,
+die door Lefort op Duitsche wijze in den wapenhandel geoefend
+werden. Peter zelf marcheerde als trommelslager aan de spits. Weldra
+verzochten de bojarenzonen uit eigen beweging, om in de compagnie te
+worden ingelijfd, wat hun werd toegestaan, maar zij moesten het zich
+getroosten naast valkenjongens en stalknechts te marcheeren, want
+Peter maakte geen verschil tusschen edelen en gewone burgers. Allen,
+die goed hun plicht deden, waren hem welkom. Zij werden op Duitsche
+wijze gekleed en geoefend,--en weldra werd de poteschnie zoo groot,
+dat zij in twee compagniën moest worden verdeeld, en later zelfs tot
+twee regimenten aangroeide.
+
+Dat soldaatje-spelen had voor Peter groote gevolgen, want zijne
+poteschnie werd later de steun van zijn troon.
+
+Door een luitenant uit Straatsburg, Timmerman genaamd, werd hij
+onderwezen in de artillerie, de vestingbouwkunst en de wiskunde.
+
+Toen hij nu als Czaar den troon beklom, was het zijn eerste werk,
+het leger te hervormen. Lefort en generaal Gordon waren daarbij zijne
+voornaamste helpers. Het aantal der poteschnie werd zeer uitgebreid,
+de knapste Strelitzen werden in hunne gelederen opgenomen en vele
+buitenlanders tot officieren benoemd. Lefort werd luitenant-generaal.
+
+Meer en meer begon Peter den wensch te koesteren, dat Rusland ook
+een zeemogendheid zou worden. Bij het bezoeken van een magazijn
+vond hij toevallig een boot, die geheel van het gewone Russische
+model afweek. Op zijn vraag, wat dat voor een boot was, gaf men hem
+ten antwoord, dat zij van Hollandsch maaksel was en bijzonder goed
+tegen den wind kon opzeilen. Zij was gebouwd door een zekeren Brandt,
+Hollander van afkomst, maar nog in Rusland woonachtig. Op Peter's
+bevel werd de boot door den ouden Brandt weer in orde gebracht.
+
+Door dit geval was de aandacht van den jongen Czaar op de
+scheepsbouwkunst gevestigd en legde hij zich daarop met ijver
+toe. Tegen hoog loon liet hij uit Holland bekwame scheepstimmerlieden
+komen; nieuwe werven werden aangelegd, en Peter zelf werkte om het
+hardst met de Hollanders mede. Hij liet zich door hen 't liefst "Piet
+de timmerman" noemen, sprak steeds Hollandsch met hen en overlaadde
+hen met gunstbewijzen.
+
+Het scheppen van eene groote zeemacht was thans het ideaal, dat hem
+voor den geest zweefde. Op een reisje naar Archangel zag hij voor
+het eerst de groote zeeschepen der vreemde natiën, voornamelijk
+van de Hollanders, en die groote vaartuigen vervulden hem met
+bewondering. Naar alles, wat hij zag, deed hij onderzoek, alles wilde
+hij er van weten, en zelfs speelde hij voor matroos en scheepsjongen,
+en klom op bevel van den kapitein in den mast, om daar de gevaarlijkste
+bezigheden te verrichten.
+
+Meer en meer werd het hem echter duidelijk, hoe verregaand achterlijk
+het Russische volk was, bij andere natiën vergeleken. Hij nam dan ook
+het vaste besluit, Rusland op de hoogte der Europeesche beschaving
+te brengen. Om daartoe te geraken, wilde hij eerst met eigen oogen
+gaan zien, hoe het in vreemde landen gesteld was, en daarvoor eene
+reis ondernemen naar Duitschland, Nederland, Frankrijk en Engeland.
+
+Zijne onderdanen waren echter lang niet gesticht over al de
+nieuwigheden, die hun vorst invoerde, en zij haatten de vreemdelingen,
+die door hem in het land geroepen waren en met weldaden werden
+overladen. Met leede oogen zagen zij het aan, hoe die vreemde
+mannen tot de hoogste waardigheden klommen. In hun oog waren die
+vreemdelingen immers verre hunne minderen? Waren zij, de Russen, dan
+niet, volgens de leeringen hunner priesters, het uitverkoren volk
+Gods en moesten zij nu die indringers boven zich gesteld zien? Dat
+was niet om te dulden, en een geest van ontevredenheid en verzet
+maakte zich van hen meester. Vooral de Strelitzen, die tot dusver de
+meening hadden gekoesterd, dat de heerschappij van den Czaar alleen
+afhankelijk was van hun trouw, waren ontevreden over de oprichting
+der poteschnie. Door deze nieuwe regimenten was de Czaar van hen
+geheel onafhankelijk geworden.
+
+Ook de edelen waren ontevreden. Zij toch waren het voornamelijk, die
+de kosten moesten dragen voor het bouwen van de nieuwe oorlogsvloot,
+en dat beviel hun in het geheel niet. 't Werd nog erger, toen de
+Czaar hun meêdeelde, dat het zijn voornemen was, eene reis naar het
+buitenland te doen, en dat hunne zonen hem op dien tocht moesten
+volgen, om met de Europeesche beschaving kennis te maken. Zij moesten
+daar den scheepsbouw leeren, en de zeden dier volken, hunne wetten
+en instellingen bestudeeren.
+
+Eindelijk besloten eenige ontevredenen, den Czaar te vermoorden. Zij
+kenden zijne gewoonte, om als er brand in Moskou ontstond, dadelijk
+naar de plaats des onheils te snellen, en zelf bij het blusschingswerk
+de behulpzame hand te bieden. Zij spraken daarom af, in den nacht
+van den 2en Februari 1907 twee huizen in brand te steken, en van de
+verwarring gebruik te maken, om den Czaar te dooden.
+
+Om de laatste afspraken te maken, kwamen zij op den bepaalden dag
+bij den staatsraad Sokownin ter maaltijd bijeen, waar zij den nacht
+zouden afwachten. Volgens Russische gewoonte lieten zij de flesch
+weinig met rust.
+
+Zoo werd het acht uur. Maar toen werd het twee der samenzweerders te
+benauwd. Een hevige angst overviel hen, en hun geweten klaagde hen
+luide aan. In het geheim deelden zij elkander mede, wat hun bezwaarde,
+en zij besloten zich, onder een of ander voorwendsel, te verwijderen
+en den Czaar te waarschuwen. Zij stelden daarom voor het drinken te
+staken en naar huis te gaan. Tegen middernacht zouden zij dan allen
+terugkomen en den beraamden aanslag uitvoeren. De anderen hadden geen
+lust om te vertrekken, maar zij gaven hun verlof heen te gaan, mits zij
+de stellige belofte aflegden, op den vastgestelden tijd terug te komen.
+
+IJlings begaven zich de twee officieren naar den Czaar, die zich in
+een vroolijk gezelschap van dames en officieren bevond ten huize van
+Lefort, waar hij den avondmaaltijd zou gebruiken.
+
+Hij had eerst in het geheel geen lust, de beide officieren te
+ontvangen, die hem om een geheim onderhoud lieten verzoeken. Maar
+op hun aanhouden gaf hij toe. Zoo vernam hij tot in bijzonderheden,
+wat er gebeuren zou. Hij liet de beide officieren gevangen houden,
+en gaf den hoofdman zijner garde, Lapuchin, schriftelijk bevel, om
+in alle stilte tegen elf uur het huis van den staatsraad Sokownin
+met zijne soldaten te omsingelen, precies op klokslag het gebouw te
+bezetten en allen gevangen te nemen, die daar aanwezig zouden zijn.
+
+De Czaar begaf zich onder de gasten, zonder iets te zeggen van hetgeen
+er gaande was. Hij had zich voorgenomen, bij de gevangenneming aanwezig
+te zijn, maar hij vergiste zich in het uur. In plaats van om elf,
+ging hij om tien uur per rijtuig naar het huis van den staatsraad en
+trad binnen. Het verwonderde hem niet weinig, daar nog geen enkelen
+soldaat aan te treffen, en hij was zeer verbolgen op den hoofdman,
+die zijne bevelen, naar hij meende, zoo slecht nakwam.
+
+Wie beschrijft de verwondering der samenzweerders, toen de Czaar
+daar plotseling in hun gezelschap verscheen. Verschrikt en ontsteld
+stonden zij op en brachten hem eerbiedig hun groet.
+
+"Goeden avond, heeren," riep de Czaar hun toe. "Gaat zitten. Ik kwam
+hier toevallig langs, en daar ik nog licht binnen zag, dacht ik,
+dat hier wellicht gasten zouden zijn. Daarom besloot ik, ook even
+een bezoek te brengen."
+
+Deze woorden stelden de samenzweerders gerust, en zij dronken op de
+gezondheid van den Czaar.
+
+Eindelijk begaf zich een der officieren naar den staatsraad, en
+fluisterde hem in het oor:
+
+"Het is tijd!"
+
+Maar de staatsraad antwoordde: "Nog niet."
+
+Hij had zacht gesproken, maar niet zoo zacht, of de Czaar, die op
+zijne hoede was, had hem verstaan. Hij sprong eensklaps op, gaf met
+zijne vuist een geweldigen slag op de tafel, en bulderde hun toe:
+
+"Is het nog geen tijd voor u, dan is het tijd voor mij! Op, bindt
+elkander de handen!"
+
+De Czaar zag er bij die woorden zoo vreeselijk uit, dat den
+samenzweerders alle moed ontzonk. Niemand durfde zich zelfs maar
+bewegen.
+
+"Bindt elkander!" bulderde de Czaar hun nogmaals toe.
+
+En de verbijsterde mannen gehoorzaamden.
+
+Op hetzelfde oogenblik trad de hoofdman met zijne soldaten
+binnen. Buiten sloeg de klok elf uur.
+
+De Czaar ontving hem met een vuistslag in het gelaat, nog steeds in
+de meening, dat de hoofdman zijn bevel niet stipt had uitgevoerd,
+maar toen de verschrikte man het schriftelijk bevel aan den Czaar
+toonde, had deze dadelijk berouw van zijne daad. Peter kuste hem
+op het voorhoofd en verklaarde, dat hij een wakker officier was,
+die zijn plicht gedaan had. Toen beval hij hem, de samenzweerders
+gevangen te nemen en naar de gevangenis te voeren. Zij werden wreed
+gestraft en eindelijk onthoofd.
+
+Vier dagen later ondernam hij zijne buitenlandsche reis. Het hoofd
+van het gezantschap was Lefort, want de Czaar wilde niet als vorst,
+maar als bijzonder persoon ontvangen worden. Zijne bedoeling was
+verschillende vorsten te bezoeken, maar bovenal een schat van kennis
+op te doen, om dien later ten bate van zijn volk te kunnen gebruiken.
+
+Lefort heette dus het hoofd van het gezantschap, en de Czaar behoorde
+tot zijn gevolg. Hij noemde zich Peter Michaëlow, opperkommandeur. 't
+Was een groot gezelschap, dat zich in den vreemde begaf, bestaande uit
+niet minder dan 270 personen, waaronder niet alleen vele jongelieden
+uit de aanzienlijkste geslachten, maar ook officieren, ambtenaars,
+soldaten en bedienden,--ja zelfs potsenmakers en dwergen.
+
+Het voornaamste doel van de reis was, een bezoek te brengen aan
+Nederland, en wel in het bijzonder aan Zaandam, dat in dien tijd om
+zijn scheepsbouw tot ver in het buitenland beroemd was.
+
+In den vroegen morgen van den 18en Augustus 1697 voer een schip van
+eenigszins vreemden vorm de Zaan op, waar het al spoedig de aandacht
+trok van een eenvoudigen smid, Gerrit Kist geheeten, die bezig was
+met poeren. Kist was vroeger in Rusland geweest, waar hij als smid
+in dienst van den Czaar had gewerkt.
+
+'t Was dan ook niet alleen de vreemde vorm van het vaartuig, die zijne
+aandacht trok, maar ook de mannen, die er zich op bevonden, wekten
+zijne belangstelling. Hij herkende dadelijk de Russische uniformen, wat
+hem op de gedachte bracht, dat ongetwijfeld het Russische gezantschap
+in aantocht was. Hij wist, dat dit komen zou, maar dat de Czaar zelf
+zich als een gewoon hoveling daarbij aangesloten had, was hem onbekend.
+
+Wie beschrijft dus zijne verbazing, toen hij zich door een der
+opvarenden hoorde toeroepen:
+
+"Smid!--Smid!--Kom bij ons!"
+
+En zijne verbazing nam nog toe, toen hij in den man, die hem riep,
+den Czaar herkende. Dadelijk roeide hij naar het vaartuig en klom
+aan boord. De Czaar trad op hem toe, en zei:
+
+"Smid, ik ben Pieter Michaëlow en kom hier, om het scheepstimmeren
+te leeren. Ik zal bij u mijn intrek nemen."
+
+Kist verkeerde in de grootste verwarring. Hij wist niet, wat hij
+zeggen moest, en stamelde zoo iets van niet ruim genoeg behuisd te
+zijn voor een Czaar....
+
+Maar de Czaar stampvoette van boosheid, en zei nadrukkelijk:
+
+"Hier is geen Czaar, hier is alleen Pieter Michaëlow, die het
+scheepstimmeren komt leeren. Ik bèn geen Czaar, en wil niet zoo
+genoemd worden. En uw huis is groot genoeg. Met eene kleine kamer
+ben ik tevreden."
+
+Kist miste den moed, om den Czaar langer te wederstreven. Hij keerde
+naar den wal terug, en spoedde zich naar zijne nederige woning, om
+het groote nieuws aan zijne vrouw mede te deelen. Zijn huis bestond
+uit slechts twee kamertjes, waarvan het achterste bewoond werd door
+een weduwe, Mary Freeriks geheeten. Deze liet zich voor eene goede
+som overhalen, op staanden voet met pak en zak naar een andere woning
+te verhuizen.
+
+Intusschen was het vreemde vaartuig den Dam genaderd, waar al
+verscheidene menschen stonden te kijken naar het vreemde vaartuig en
+de sierlijk gekleede bemanning. De Czaar, in een eenvoudig rood wambuis
+gekleed, zooals de Hollandsche werklieden toen gewoon waren te dragen,
+sprong met een touw in de hand aan wal, en legde het vaartuig vast. Dat
+er zooveel menschen stonden, beviel hem in het geheel niet. Hij keek
+erg boos, en werkte geducht met zijne ellebogen, als ze hem in den
+weg stonden.
+
+Het deftige gezantschap begaf zich aan wal en baande zich met moeite
+een weg door de omstanders, die gedurig talrijker werden.
+
+De Czaar was woedend op de nieuwsgierige Zaankanters, en stapte,
+door de andere heeren gevolgd, eene herberg binnen. Daar wachtte hij
+de komst van Kist af, die hem naar zijne woning zou brengen. Maar het
+publiek verdrong zich voor de ramen van "De drie Zwanen", zoo heette
+de herberg, en keek nieuwsgierig naar binnen.
+
+Eindelijk trad een der heeren naar buiten, en riep het volk toe:
+
+"Waarom zoo nieuwsgierig, mannen? Wij zijn gewone handwerkslieden,
+en komen hier, om het scheepstimmeren te leeren. Gaat naar huis,
+er is hier niets bijzonders voor u te zien."
+
+Maar het volk geloofde hem niet, en lachte hem uit.
+
+Sommigen van hen traden de gelagkamer binnen en eischten bier, doch
+inderdaad was het hun slechts te doen, om de vreemde menschen te zien.
+
+De Czaar was hevig verbolgen, en liet zich door den kastelein een
+vrije kamer geven. Daar kwam Kist hem eindelijk afhalen, om hem
+naar zijn huis te geleiden. De Czaar beval zijne volgelingen, hier
+of daar een onderkomen te zoeken, en verliet met Kist de herberg,
+om zich naar het eenvoudige huisje op het Krimp te begeven.
+
+Den volgenden dag begaf de Czaar zich naar den scheepsbouwmeester
+Lijnst Teeuwisz Rogge, aan den Hoogendijk, en werd door dezen als
+gewoon werkman op de scheepswerf aangenomen. En hij ging dadelijk aan
+den arbeid. Lustig en zonder een woord te spreken, hanteerde hij hamer
+en beitel. Ook de heeren van zijn gevolg moesten een baas zoeken en
+een handwerk leeren.
+
+Om twaalf uur verliet Czaar Peter, evenals de andere werklieden,
+die naar huis gingen om te schaften, de werf. Maar zelf gunde hij
+zich daartoe den tijd niet; hij begaf zich op weg om de vrouwen te
+bezoeken van de handwerkslieden, die in Rusland werkzaam waren. Hij
+bracht haar hunne groeten over en deelde haar alles omtrent hen mede,
+wat zij graag weten wilden.
+
+Niemand van die eenvoudige vrouwtjes vermoedde, dat deze vriendelijke
+boodschapper de Czaar zelf was. Bij een van haar gebruikte hij het
+middagmaal.
+
+Menigeen in Zaandam vermoedde wel zijn hoogen staat, en als hij
+zich op straat begaf, werd hij wel met de meeste belangstelling
+aangestaard, maar niemand kon toch met zekerheid zeggen, dat hij de
+Czaar was. Onophoudelijk was hij in de weer, om zijn kennis uit te
+breiden en alles, wat hem belangwekkend toescheen, te bekijken en te
+bestudeeren. Zoo bezocht hij verschillende scheepstimmerwerven, olie-,
+houtzaag- en papiermolens, lijnbanen, ankersmederijen, zeilmakerijen,
+ijzer- en kompaswinkels. Overal gaf hij blijken van eene zeldzame
+weetgierigheid, en was hij onuitputtelijk in het doen van vragen,
+veel meer, dan men kon beantwoorden. Bijzonder werd zijne aandacht
+getrokken door het doen stilstaan der molens door middel van den
+vang. In een papiermolen vroeg hij, waarom men den vang, als de
+molen stilstond, weer een weinig oplichtte. In den molen "de Kok",
+waar men bezig was met het scheppen van papier, nam hij den schepper
+over en schepte zulk een volmaakt blad papier, dat niemand het hem
+had kunnen verbeteren. Zelf was hij er zoo verheugd over, dat hij
+den knecht een rijksdaalder gaf, eene groote fooi voor den Czaar,
+want hij was zuinig van aard.
+
+Intusschen werd het vermoeden met den dag stelliger, dat Pieter
+Timmerman, zooals hij genoemd werd, niemand anders was dan de Czaar,
+en zelfs van de omliggende dorpen kwam men naar Zaandam, om hem te
+zien. Dat was hem in het geheel niet naar den zin, want hij wilde
+'t liefst onopgemerkt blijven en voor een gewonen timmermansknecht
+doorgaan.
+
+Op een middag had hij pruimen gekocht. Hij had ze in zijn hoed laten
+doen, en liep er op straat van te eten. Al spoedig had hij een drom van
+Zaansche jongens om hem heen, die hem om een pruim vroegen. Sommigen
+kregen er een, maar anderen gooide hij met de pitten. 't Werd al
+spoedig een standje. De jongens gooiden hem met de pitten terug, de
+Czaar werd boos, grooteren bemoeiden zich met de ruzie, en eindelijk
+zag hij zich genoodzaakt, zich in eene herberg aan den oploop te
+onttrekken. Een en ander had tengevolge, dat de omroeper op last van
+de burgemeesteren bij bekkenslag aan de Zaandammers bekend maakte,
+dat het verboden was "sommige voorname personen, die vreemdelingen
+zijn en onbekend willen blijven, te gooien met steenen en vuiligheid,
+op de hoogste boeten en straffen, daartoe staande."
+
+Nu begreep iedereen, dat de geruchten waarheid bevatten en dat
+de vreemdeling niemand anders was dan de Czaar. De toevloed van
+nieuwsgierigen werd zoo groot, dat de toegangen tot het Krimp, waar
+de Czaar woonde door wachten moesten worden afgezet. Hij begreep zelf
+ook wel, dat hij zijn waren staat nu niet langer verborgen kon houden.
+
+De voornaamste ingezetenen van Zaandam, o.a. de heeren Calff en
+Bloem, maakten kennis met hem, en al spoedig schonk hij hun zijn
+geheele vertrouwen.
+
+Met Bloem maakte hij eens in een boeier een zeiltochtje op de Zaan. De
+vele molens, die hij zag, wekten terstond zijne aandacht. Hij bracht
+een bezoek aan een stijfselmakerij en een pelmolen, en toen hij zag,
+dat men aan den Kalverdijk bezig was een molen te bouwen, kwam de
+begeerte bij hem op, daar een kijkje te nemen. Men voer er heen,
+en de Czaar stapte aan wal. Dadelijk nam hij eenig gereedschap ter
+hand en--werkte ijverig mede. Deze molen, een pelmolen, werd door
+den eigenaar ter herinnering aan deze gebeurtenis, "de Czaar van
+Moscoviën" genoemd,--en thans nog is hij aanwezig, maar hij heet nu
+"de Grootvorst".
+
+Dat zeiltochtje was den Czaar zoo goed bevallen, dat hij dadelijk
+ook een jacht kocht met al zijn toebehooren. Hij maakte er zelf een
+nieuwen boegspriet aan, en deed er verscheidene tochtjes mede.
+
+De schepen, die op de werven aan de Binnenzaan gebouwd werden, moesten
+door middel van den overtoom over den Dam worden gesleept, omdat de
+sluizen in den Dam veel te smal waren, om zeeschepen door te laten. Dat
+overbrengen van een schip was altoos een belangwekkend schouwspel,
+dat vele nieuwsgierigen lokte. Ook tijdens het verblijf van den
+Czaar zou een schip overgehaald worden, en men had hem uitgenoodigd,
+daarvan getuige te zijn. Er kwam echter bij deze gelegenheid zooveel
+volk op de been, dat de Czaar niet te bewegen was, zijn huisje te
+verlaten. De duizenden, die toegestroomd waren om den Czaar te zien,
+moesten ongetroost naar huis gaan.
+
+Reeds den volgenden morgen bracht de Czaar zijn plan ten uitvoer. Hij
+kon in Zaandam niet rustig en ongestoord zijn gang gaan, zooals hij
+zich dat had voorgesteld. Daarom vertrok hij naar Amsterdam, waar het
+stadsbestuur hem toestond op de Admiraliteitswerf te arbeiden. Maar
+nog menigmaal bezocht hij Zaandam, welke plaats hem bijzonder lief was.
+
+Hij bleef in ons land tot den 18 Januari 1698 en vertrok toen naar
+Engeland. Reeds in Mei d. a. v. kwam hij hier terug om afscheid
+van zijne vrienden te nemen, en toen vertrok hij naar Rusland. Daar
+legde hij door zijne uitgebreide kennis den grondslag voor de latere
+macht van het Russische rijk. Hij was de leermeester van zijn volk en
+trachtte met alle kracht, waarover hij beschikken kon, zijne onderdanen
+de zegeningen te brengen van de beschaving, die hij op zijne reis bij
+andere volken had leeren kennen. Wel stuitte hij op veel tegenwerking
+en onwil, want zijn volk begreep hem niet, maar hij rustte niet en gaf
+den moed nooit verloren. Zijn land breidde hij uit tot aan de Oostzee,
+hij stichtte een oorlogsvloot, verbeterde de rechtspraak, bevorderde
+het onderwijs, vernietigde de macht van den adel, en beloonde den adel
+van den arbeid. Eindelijk begon hij aan den bouw van eene nieuwe stad,
+van St. Petersburg, welke stad, aan zee gelegen, voorbestemd was om
+de hoofdstad van zijn rijk te worden.
+
+Met groote vreugde begroette hij het eerste koopvaardijschip, dat
+deze nieuwe plaats aandeed. Hij zelf voer het schip tegemoet, en bood
+zich aan als loods. Gaarne werd van zijne diensten gebruik gemaakt,
+maar groot was de verbazing der schepelingen, toen zij 's avonds bij
+den Czaar op een feest genoodigd, bemerkten, dat de Czaar zelf de
+loods geweest was.
+
+Waarlijk, van deze krachtige figuur is met recht getuigd:
+
+"Niets was den grooten man te klein."
+
+
+
+
+
+
+EEN STOUT STUKJE.
+
+
+Vijf dagen na de oorlogsverklaring van Frankrijk aan Duitschland,
+in het jaar 1870, waren nog maar weinig Duitsche troepen aan den
+linker Rijnoever bijeengekomen, en verkeerde men in het onzekere over
+de macht, die de Franschen op dat punt hadden samengetrokken. 't Was
+voor de Duitschers van het grootste belang te weten, of de streek van
+den Rijn naar de Vogezen nog vrij van vijanden, en tevens of de vijand
+misschien reeds in aantocht was. Evenzoo was het dringend noodzakelijk
+zich te vergewissen, of de Franschen, die daar wellicht mochten zijn,
+bestonden uit voetvolk, ruiterij of artillerie, en hoe groot hun macht
+ongeveer was. Eindelijk nog wilde men weten, hoe sterk de macht was,
+waarover de Fransche generaal Mac-Mahon in den Elzas het bevel voerde.
+
+Een dapper officier van den Wurtemburgschen generalen staf,
+Ferdinand Adolf August Heinrich Graaf von Zeppelin, bood zich aan, een
+verkenningstocht door het vijandelijk land te ondernemen, welk aanbod
+werd aangenomen. Men voegde hem de luitenants von Gayling, von Wechmar,
+Winstoe en von Billiez toe, benevens nog zeven ordonnans-dragonders,
+allen dappere mannen, die voor geen gevaar terugdeinsden en bereid
+waren, hun leven voor het heil van het vaderland op te offeren.
+
+In den vroegen morgen van den 24en Juli werden de paarden bestegen
+en begaf de patrouille zich op weg, om den gevaarvollen tocht te
+ondernemen. Spoedig bereikten zij de grens bij Lauterburg, en met
+de grootste koelbloedigheid reden zij deze Fransche stad binnen. In
+galop renden zij de straten van dit kleine stadje door, nagegaapt door
+de verraste bevolking, die zich juist kerkwaarts begaf en niet wist,
+of zij hunne oogen gelooven konden.
+
+Wat? Waagde dat troepje Duitsche soldaten het, door de stad te
+trekken? Zie, zij keken de Franschen uitdagend aan, en hadden de
+blanke sabel in de vuist!
+
+De burgers stonden verstomd van schrik, en eer zij zich daarvan
+hersteld hadden en alarm konden maken, waren de dappere Duitschers
+de stad reeds door eene andere poort uitgereden en lachten smakelijk
+om de verbazing der Lauterburgers.
+
+Even voorbij de stad gelukte het hun, een paar telegraafpalen omver te
+werpen en de draden stuk te snijden. Dat deden zij om den Franschen
+de gelegenheid tot telegrafeeren te ontnemen, en tevens om er hun
+eigen veiligheid door te bevorderen.
+
+Zij verlieten den grooten weg door een zijweg in te slaan, en
+vervolgden met de grootste behoedzaamheid hun tocht. In galop gingen
+zij verder, tot zij 's middags het dorp Neuweiler bereikten. Daar
+lichtten zij brutaal de brievenbus, en namen een brievenbesteller,
+dien zij tegenkwamen, zijne brieven en kranten af. De paarden werden
+echter vermoeid, want het was een warme dag, en zij hadden nu al
+vele uren geloopen. Toen zij 's middags om vijf uur het dorp Trimbach
+bereikten, konden de dieren bijna niet verder, waarom Zeppelin besloot,
+hier eenigen tijd te rusten. Zij lieten de paarden grazen en drinken,
+en namen intusschen den omtrek zorgvuldig op. Aan een brandspuithuisje
+ontdekte Zeppelin een proclamatie van Keizer Napoleon, en hij maakte
+zich juist gereed deze af te scheuren, toen twee mannen in uniform
+naderden. 't Waren een gendarme en een lansier, beiden te paard. De
+eerste had zijn sabel getrokken en de lansier hield ook zijn wapen
+voor den aanval gereed.
+
+De Duitschers snelden hun bevelhebber te hulp, maar reeds was Zeppelin
+met het tweetal in een gevecht gewikkeld. De lansier stak zijn lans in
+Zeppelin's paard, zoodat het doodelijk gewond ter aarde stortte, maar
+al spoedig ontving hij van Zeppelin een sabelhouw over het hoofd, die
+hem dwong overhaast de vlucht te nemen. De gendarme werd genoodzaakt
+zich over te geven. De Duitschers vonden gewichtige papieren bij hem,
+die zij in beslag namen. Daarna gaven zij hem zijne vrijheid terug,
+omdat zij geen kans zagen, hem bij zich te houden.
+
+Zij besloten nu zoo spoedig mogelijk deze plaats te verlaten, en daar
+het paard van Zeppelin den tocht niet kon voortzetten, besteeg deze
+het ros van den gendarme. 't Was lang zoo'n vlugge looper niet als
+het gewonde paard, maar Zeppelin had geen keus. Het paard van den
+lansier was ook buit gemaakt, en werd door een van de dragonders bij
+den teugel medegenomen.
+
+Zij hadden nog niet lang gereden, toen zij in de verte een twintig
+Fransche ruiters zagen naderen. Schielijk trokken zij zich achter
+eenig geboomte terug, in de hoop, dat de vijanden hen niet gezien
+hadden. Maar voorzichtigheidshalve maakten zij zich toch tot den
+strijd gereed, vast besloten zich niet dan in den uitersten nood
+over te geven. Tot hun genoegen bleek het hun echter weldra, dat de
+Franschen hen inderdaad niet hadden opgemerkt, en zoodra zij uit het
+gezicht verdwenen waren, werd de tocht met spoed voortgezet. Deze
+voerde niet altoos over gebaande wegen, en soms hadden de ruiters
+met groote hindernissen te kampen. 't Gevolg daarvan was, dat het
+logge paard van Zeppelin bij het springen over eene sloot viel en
+niet meer verder kon. De graaf besteeg toen het buitgemaakte paard
+van den lansier, dat niet een van de beste was. Waar zij daartoe in
+de gelegenheid waren, vernielden zij de telegraafpalen en -draden,
+en namen alles in beslag, wat van hun gading was. Zoo reden zij
+voort tot de avond viel. Uitermate vermoeid bereikten zij het Woud
+van Schönenburg, en Zeppelin besloot, daar te overnachten.
+
+Voor den luitenant von Gayling was de tijd van rusten echter nog
+niet aangebroken, want Zeppelin droeg hem op, zoo spoedig mogelijk
+naar het hoofdkwartier terug te keeren en de buitgemaakte papieren
+aan den generaal te overhandigen. Hij maakte inderhaast een verslag
+van zijn tocht op, en voegde dat bij de overige bescheiden, die hij
+aan de zorg van den jongen, maar dapperen luitenant toevertrouwde.
+
+Deze besteeg zijn paard en keerde met twee dragonders naar Karlsruhe
+terug. Eerst ging alles geruimen tijd goed en ontmoette hij geen
+enkelen vijand, maar dicht bij Lauterburg kwam hij in eene plaats,
+die door de Franschen bezet was. De onversaagde ruiter weifelde geen
+oogenblik. Hij gaf zijn paard de sporen, galoppeerde dwars door de
+vijanden heen, wien hij een vriendelijk "Bonjour Messieurs!" toeriep,
+bukte zich diep over den nek van zijn paard om de kogels te ontwijken,
+die hem over het hoofd vlogen, en was weldra in veiligheid. Om vijf
+uur 's morgens kwam hij bij de zijnen terug.
+
+Graaf Zeppelin en zijne onverschrokken tochtgenooten brachten den nacht
+in het woud vrij onrustig door en bestegen alweer vroegtijdig hunne
+paarden, om verder in het vijandelijk land door te dringen. Dat hun
+tocht steeds gevaarlijker werd, behoeft geen betoog. Toen hij ergens
+een boer op het land aan het werk zag, nam hij hem gevangen en dwong
+hem, de patrouille naar het naaste dorp te brengen en hem voor den
+burgemeester te geleiden. Wie beschrijft den schrik van dezen man, toen
+de Duitschers met de geladen revolver in de hand voor hem verschenen
+en van hem inlichtingen eischten omtrent de stelling der Fransche
+troepen. Graaf Zeppelin noteerde alles, wat de Maire hem mededeelde. 't
+Waren gegevens, die voor het Duitsche leger van groot belang waren.
+
+Zij vervolgden hun rit in zuidelijke richting, over Wörth, welke
+plaats zij onbezet vonden. De paarden, die nog vermoeid waren van
+den vorigen dag, schoten slechts langzaam op en Zeppelin begreep,
+dat het noodig was, hun eenige rust te geven en hen te voederen en te
+drenken. Dat gebeurde te Schirlenhof, een plaats slechts uit zeven
+huizen bestaande. Na de paarden in de schuur van een kleine herberg
+te hebben ondergebracht, werd aan een der dragonders opgedragen de
+wacht te houden, en traden de overigen de gelagkamer binnen. De graaf
+droeg zijn mannen op, ingeval zij overvallen werden, zich niet om
+elkander te bekommeren, maar ieder voor zich op eigen redding bedacht
+te zijn. Waarschijnlijk zou het dan toch wel aan minstens een hunner
+gelukken, in Karlsruhe terug te keeren, en kon hij de resultaten van
+hun tocht aan den generaal overbrengen.
+
+Intusschen was een gendarme in vollen galop bij Generaal Bernis, die
+zich met zijn regiment in Niederbronn bevond, komen aanrijden met de
+tijding, dat een patrouille Duitschers een verkenningstocht deed in
+den omtrek, de telegraafpalen op verschillende plaatsen omverwierp,
+de draden daarvan doorknipte, en op de brutaalste wijze alle mogelijke
+inlichtingen inwon omtrent de ligging en de sterkte der Fransche
+troepen. Generaal Bernis gaf dadelijk bevel, dat eenige ruiters
+moesten opzitten, om de patrouille op te sporen en onschadelijk te
+maken. Onmiddellijk stegen zij te paard en zochten den omtrek af,
+maar van de Duitschers vonden zij geen spoor. Na lang zoeken echter
+hoorden zij van een paar boeren, dat de patrouille zich te Schirlenhof
+bevond, en in galop begaf men zich daarheen.
+
+De dragonder, die op schildwacht stond, zag hen komen en waarschuwde
+zijne krijgsmakkers. De Franschen sprongen van hunne paarden, die zij
+aan een hek vastbonden, en wilden de herberg binnendringen. Maar de
+Duitschers ontvingen hen lang niet malsch. Revolverschoten knalden
+hen tegen, en een van hen, de kwartiermeester Pagnier, viel zwaar
+getroffen ter aarde. Luitenant Winstoe wist de schuur te bereiken,
+waar hij te paard wilde stijgen om weg te vluchten. Maar een schot
+weerklonk en ook hij stortte ter aarde. De Duitsche patrouille was niet
+tegen de overmacht bestand en werd gedwongen zich over te geven. De
+luitenants von Wechmar en von Billiez, benevens de vijf overgebleven
+dragonders werden tot na het sluiten van den wapenstilstand in 1871
+in krijgsgevangenschap gehouden. En de twee gewonden, die naar
+Fröschweiler werden getransporteerd, bliezen na enkele uren den
+laatsten adem uit. Dat gebeurde 's middags om vier uur. Zij waren de
+eerste slachtoffers van den Fransch-Duitschen oorlog. Men begroef hen
+te Niederbronn en richtte later te Schirlenhof een gedenkteeken voor
+hen op.
+
+Alleen den Graaf von Zeppelin was het gelukt te ontkomen. Door eene
+achterdeur had hij de herberg verlaten, een oude vrouw, die op een
+paard van een der Fransche dragonders paste, de teugels uit de hand
+gerukt en in vliegenden galop de vlucht genomen. Ver achter zich
+hoorde hij de hoefslagen der paarden van zijne vervolgers. Eindelijk,
+na een woesten rit, bereikte hij een klein woud, dat hem wellicht
+redding kon brengen. Maar zijne vervolgers omsingelden het, zoodat
+hij nergens een uitweg kon vinden. Hij bond zijn paard vast in een
+dichtbegroeid struikgewas, en beklom toen een hoogen boom, in welks
+dicht bladerdak hij zoo goed als onzichtbaar was. Dat gebeurde 's
+middags om twaalf uur, en hij bleef in zijne schuilplaats tot vijf
+uur. Toen pas durfde hij het wagen zijn boom te verlaten en wederom
+te paard te stijgen. De vijanden bleken vertrokken te zijn.
+
+Spoedig kwam hij een boer tegen, die een paar koeien voortdreef. Von
+Zeppelin smeekte hem om een weinig melk, met het gevolg, dat de boer
+de koeien molk en hem de melk aanbood. Zijn uiterlijk moest wel in
+staat zijn het medelijden op te wekken, want de dochter van den boer
+bood hem uit eigen beweging twee peren aan, die hij graag van haar
+aannam. Het goede meisje had tranen van medelijden in hare oogen.
+
+Von Zeppelin reed verder, tot hij op een afdeeling Fransche soldaten
+stuitte, die post gevat had op de straat tusschen Reichshofen en Wörth
+met last, den gevluchten Duitschen officier zoo mogelijk gevangen te
+nemen. In vliegenden galop reed de wakkere Duitscher door de Franschen
+heen, maar werd onmiddellijk door hen achtervolgd. Toch gelukte het
+hun niet, hem in hunne macht te krijgen. Zeppelin werd bij zijne
+vlucht niet weinig geholpen door de invallende duisternis, die hem
+in staat stelde, zijne vervolgers meermalen te verschalken. Bovendien
+brak er een hevig onweer los, dat zijne vijanden noopte, de vervolging
+op te geven.
+
+Eindelijk, 's avonds om elf uur, kwam de door vermoeienis uitgeputte
+officier aan eene eenzame boerenhoeve, waar alleen de vrouw thuis was.
+
+Hij klopte aan en verzocht dringend binnengelaten te worden en in
+de hofstede te mogen overnachten. De eenvoudige vrouw, die met de
+bijzondere kenmerken der verschillende militaire uniformen niet op
+de hoogte was, meende een Fransch officier voor zich te hebben. Zij
+gaf gaarne verlof het paard in de schuur te brengen, noodigde hem bij
+zich aan tafel, gaf hem brood en melk, en wees hem eindelijk in een
+kamer een bed, waar hij slapen kon. Von Zeppelin hielp haar natuurlijk
+niet uit den droom en maakte van hare vriendelijkheid gaarne gebruik.
+
+Toen na een poos de boer thuis kwam en zijne vrouw hem vertelde van den
+gast, dien zij hadden, begaf hij zich naar den stal, om naar het paard
+te zien. En tot zijn genoegen bemerkte hij, dat paard en zadeltuig tot
+het Fransche leger behoorden, waardoor hij geheel gerustgesteld werd.
+
+Wie beschrijft zijn schrik, toen hij den volgenden morgen een Duitsch
+officier de woonkamer zag binnentreden.
+
+"Gerechte Hemel, vrouw!" riep hij uit, "dat is een Pruis!"
+
+Het gelukte Von Zeppelin echter, hem tot kalmte te stemmen en ongedeerd
+de boerenhofstede te verlaten. De nacht had hem en zijn paard nieuwe
+krachten geschonken, en in ijlenden galop werd de tocht naar de
+grenzen voortgezet. Zonder noemenswaardige ontmoetingen kwam hij
+'s morgens om vijf uur bij de Beiersche voorposten aan.
+
+Het stoute stuk was volbracht, en het leger kon met de inlichtingen,
+die Zeppelin verschafte, zijn voordeel doen.
+
+De naam van den held ging van mond tot mond en kreeg door geheel
+Duitschland een groote vermaardheid.
+
+Maar het uur, waarop Zeppelin de roem en de trots van zijn vaderland
+zou worden, brak eerst veel later aan, toen hij, oud en grijs geworden,
+met zijn bestuurbaar luchtschip gansch Duitschland over vloog, en
+den Keizer in Berlijn een bezoek bracht.
+
+Daarover later.
+
+
+
+
+
+
+DE VEROVERING DER LUCHT.
+
+DE GEBROEDERS MONTGOLFIER.
+
+
+Ernst en Jozef Montgolfier waren zonen van een papierfabrikant,
+die te Annonay, in Frankrijk, woonde. Ernst had bouwkundige willen
+worden en was zijn studiën in die richting begonnen, maar zijn
+vader riep hem naar huis terug, om in de papierfabriek behulpzaam te
+zijn. Hij had zich echter in zijne afwezigheid veel algemeene kennis
+verworven, en toonde ook in de fabriek een helder hoofd te bezitten. De
+papierfabrikage stond in die dagen nog lang niet op de hoogte, die zij
+in Nederland had bereikt, ook doordat de Hollanders hunne wijze van
+bereiding zorgvuldig geheim hielden. Maar Ernst gelukte het weldra,
+papier van dezelfde kwaliteit als het Hollandsche te vervaardigen. Hij
+bracht er zelfs veel toe bij, dat deze tak van nijverheid te dien
+tijde in Frankrijk groote vorderingen maakte.
+
+Jozef Montgolfier, zijn broeder, bezat veel minder kennis dan Ernst,
+en had in zijne jeugd vreemde dingen gedaan. Toen hij tien jaar oud
+was, vluchtte hij weg van het College te Tournon, waar hij geplaatst
+was,--met de bedoeling om door te reizen naar de Middellandsche Zee, en
+daar aan de kust als kluizenaar te gaan leven. Door den honger gekweld,
+begaf hij zich naar eene boerderij in Languedoc, om een bete broods
+te vragen. Daar gaf men het kind wel, wat hij wenschte, maar zorgde
+er tevens voor, dat hij naar het College werd teruggezonden. Van zijn
+kluizenaarsleven in een hutje aan de zee kwam dus voorloopig niets.
+
+Toen hij wat ouder geworden was, ontvluchtte hij het College ten
+tweeden male. Hij bereikte de stad Saint-Etienne en betrok daar een
+armoedig huisje. Om aan den kost te komen, vervaardigde hij Pruisisch
+blauw en eenige andere zouten, die hij in de omliggende plaatsen ging
+verkoopen. Verder leefde hij van de vischvangst.
+
+Daar hij zeer weinig behoeften had, hield hij van zijne karige
+verdiensten nog genoeg over, om boeken en gereedschap te koopen,--ja,
+om zelfs een reis naar Parijs te doen. Hij wilde trachten, in die stad
+met de beroemdste geleerden in aanraking te komen, wat hem werkelijk
+gelukte. Eindelijk werd ook hij door zijn vader naar huis ontboden,
+om in de fabriek te arbeiden.
+
+Hij had een vindingrijken geest, maar was te ongeduldig van aard,
+om wàt hij gevonden en uitgedacht had, rustig in toepassing te
+brengen. Gelukkig oefende zijn broeder Ernst een gunstigen invloed
+op hem uit, wat eenmaal ten gevolge zou hebben, dat de gebroeders
+Montgolfier de beroemdste mannen van Frankrijk werden.
+
+Samen bespraken zij dikwijls wetenschappelijke onderwerpen. Een daarvan
+was het rijzen, zweven en dalen der wolken, en zij meenden, dat het
+wel mogelijk zou zijn ook wolken te vervaardigen. Zij besloten het te
+beproeven, en vulden daartoe een licht omhulsel met stoom. Werkelijk
+verhief zich dit voorwerp van den grond, maar spoedig daalde het weer,
+tengevolge van de afkoeling in de koude buitenlucht.
+
+Deze uitslag bracht hen op de gedachte lichamen te vervaardigen,
+die in de lucht zouden kunnen opstijgen.
+
+Zij namen verschillende proeven.
+
+Eerst vulden zij een papieren omhulsel met waterstofgas, maar het
+papier liet het gas door, zoodat de bol zeer spoedig daalde. Daarna
+lieten zij vochtig stroo en papier onder een omhulsel verbranden,
+met het gevolg, dat de ballon zich tot eene hoogte van wel drie
+honderd meter verhief.
+
+Den 4en Juni 1783 had te Annonay de eerste openbare opstijging plaats
+van een ballon, door hen van linnen vervaardigd. Hij had een middellijn
+van 12 meter en was met papier beplakt. Aan den ballon hing een mand
+van ijzerdraad, die gevuld was met vochtig stroo en wol.
+
+De geheele bevolking van Annonay was samengestroomd om het wonder te
+zien, ja zelfs was door den Minister eene commissie benoemd, om de
+zaak aan een nauwkeurig onderzoek te onderwerpen.
+
+Toen de ballon opsteeg, barstte een donderend gejuich onder de
+omstanders los. Zoo iets vreemds, ja wonderbaars, hadden zij nog
+nooit gezien!
+
+De ballon verhief zich tot eene hoogte van 800 meter, en daalde toen,
+afgekoeld door de buitenlucht, snel neder.
+
+De naam van de gebroeders Montgolfier ging van mond tot mond en was
+weldra door geheel Frankrijk bekend.
+
+Zoo'n wonderbaarlijke opstijging wilde men te Parijs natuurlijk ook
+zien. Professor Faujas de Saint Fond opende eene inschrijving om de
+noodige gelden bijeen te brengen, met het gevolg, dat hij in enkele
+dagen 10000 francs voor dat doel in zijn bezit had. Aan de gebroeders
+Robert werd de vervaardiging van den ballon opgedragen, en Professor
+Charles hield daarbij het toezicht.
+
+Deze ballon werd gevuld met waterstofgas, dat veertienmaal lichter
+is dan de lucht.
+
+Het publiek was zoo ongeduldig, dat het slechts met moeite door de
+politie uit de werkplaatsen teruggehouden kon worden. Den 27 Augustus
+werd de ballon in den nacht naar het Champ-de-Mars vervoerd, waar
+hij verder werd gevuld.
+
+Eene ontelbare menigte was van alle kanten in en buiten de stad
+toegestroomd, om de opstijging bij te wonen, en groote geleerden
+waren in de torens geklommen, om de bewegingen van den ballon goed
+te kunnen volgen.
+
+Om vijf uur kondigde een kanonschot de opstijging aan. De koorden
+werden losgelaten, en de ballon steeg snel omhoog, ademloos nagestaard
+door de duizenden, die het wonder wel zagen gebeuren, maar het niet
+konden begrijpen. Men zag den ballon kleiner en kleiner worden,
+in de wolken verdwijnen, wederom te voorschijn komen en nogmaals
+verdwijnen. Een groote ontroering maakte zich van hen meester. Velen
+juichten en jubelden, maar anderen schreiden en vielen elkander met
+tranen in de oogen in de armen.
+
+Drie kwartier later daalde de ballon langzaam te Écouen neder, op
+twintig mijlen afstands van Parijs. De boeren daar, die het vreemde
+voorwerp zagen vallen, waren niet weinig verschrikt, maar toen zij
+dien schrik te boven waren, vielen zij woedend op het vreemde voorwerp
+aan en scheurden het aan flarden.
+
+Ernst Montgolfier had de opstijging van dezen ballon bijgewoond, en
+bleef te Parijs om te voldoen aan eene uitnoodiging van de Academie,
+die hem verzocht had, in de hoofdstad nogmaals een proef te nemen
+niet met waterstofgas, maar met verwarmde lucht.
+
+Hij liet een ballon vervaardigen van grooten omvang. Het bovenste
+gedeelte had den vorm van eene pyramide, het middelste van een prisma
+en het onderste van een afgeknotten kegel. Het geheel was twee en
+twintig el hoog, en had een omtrek van dertien el. De stof bestond
+uit paklinnen en was weer met papier beplakt.
+
+Den 11en September werd de eerste proef genomen. Na verloop van tien
+minuten was hij reeds zoover gevuld, dat acht mannen nauwelijks
+in staat waren, hem vast te houden. Den volgenden dag werd de
+proef herhaald, en zeker zou de ballon hoog de lucht ingegaan zijn,
+indien er geen bericht van den koning ware gekomen, dat de opstijging
+plaats moest hebben te Versailles op den 19en September, en dat hij
+zelf de proef wenschte bij te wonen. Men besloot dus tot zoolang te
+wachten. Maar het begon geweldig te regenen en er stak een hevige
+wind op, met het jammerlijke gevolg, dat de ballon scheurde en ten
+slotte geheel onbruikbaar werd.
+
+Bijgestaan door zijne vrienden werkte Montgolfier met zooveel ijver
+aan de vervaardiging van een nieuwen ballon, dat deze vijf dagen later
+reeds geheel voor de opstijging gereed was. Deze was geheel rond,
+was van sterk katoen vervaardigd en met waterverf beschilderd.
+
+In den morgen van 19 September 1783 werd hij naar Versailles
+overgebracht, waar alles voor de opstijging gereed was gemaakt. Van
+alle kanten stroomden de toeschouwers toe, en eindelijk verscheen
+ook de koning met zijn gezin, en gevolgd door het hof, op de plaats
+der opstijging. Hij liet zich door Montgolfier de inrichting en de
+toebereidselen voor de opstijging verklaren.
+
+Om één uur gaf een musketvuur het teeken, dat men met de vulling kon
+beginnen. Een tweede musketvuur kondigde aan, dat de ballon gereed
+was om op te stijgen.
+
+Onder aan den ballon was een rieten kooi opgehangen, die de eerste
+levende luchtreizigers zou bevatten. Montgolfier had namelijk een
+schaap, een haan en een eend bestemd, om deze luchtreis mede te maken.
+
+Het derde musketsalvo weerklonk, en onder luid gejubel van de
+toeschouwers steeg de ballon omhoog. Eerst werd hij door den wind
+in zuidelijke richting gedreven, maar door eene scheur, die bij de
+opstijging ontstaan was, ontsnapte veel van de verwarmde lucht, zoodat
+hij spoedig begon te dalen. Wel had hij eene groote hoogte bereikt,
+maar de opstijging was slechts van korten duur. Na tien minuten reeds
+daalde hij op 4 mijlen afstands van Versailles neder, in het bosch
+van Vaucresson, waar hij in de hooge takken der boomen bleef hangen.
+
+De kooi met de luchtreizigers viel op den grond, maar de dieren bleven
+ongedeerd. Onder de toeschouwers bij den nedergedaalden ballon bevond
+zich ook een zekere Pilâtre de Rozier, die toen reeds den wensch
+koesterde eenmaal met een ballon tot hoog in de wolken op te stijgen,
+een wensch, waarvan de bevrediging hem eenmaal het leven zou kosten.
+
+Ernst Montgolfier besloot thans een ballon te vervaardigen, die
+geschikt zou zijn om ook menschen met zich mede te voeren in het
+luchtruim. De ballon was verbazend groot, en had om het buitenste
+gedeelte van de opening een galerij van riet, waarop een of meer
+personen konden plaatsnemen. Aan kettingen hing onder aan den ballon
+een rooster van ijzerdraad, waarop het vuur kon gestookt worden. Op
+de galerij, die van eene leuning voorzien was, bevond zich een flinke
+voorraad brandstof, waarmede men onder het stijgen het vuur levendig
+kon houden.
+
+Pilâtre de Rozier smeekte om de gunst, de eerste te mogen zijn, die
+zich in een ballon hoog boven de aarde zou verheffen. Eerst maakte
+men eenige proeftochten, die uitstekend voldeden. De ballon werd aan
+lange koorden vastgebonden en opgelaten met Pilâtre de Rozier als
+passagier. Deze was opgetogen van vreugde en toonde zich een handig
+luchtreiziger. Toen de ballon bij het neerdalen eens op de toppen
+van eenige boomen terecht kwam en de talrijke toeschouwers vreesden
+voor het leven van den koenen luchtreiziger, die groot gevaar liep
+naar beneden te storten, wierp hij doodbedaard een flinken voorraad
+brandstof op het vuur, en zie--de ballon steeg opnieuw statig omhoog,
+onder het gejuich van de aanwezigen.
+
+Toen eindelijk het oogenblik genaderd was, dat de ballon, geheel vrij
+het luchtruim zou ingaan, voelde Montgolfier zich bezwaard over het
+gevaar, dat de dappere Pilâtre de Rozier zou loopen. Hij vreesde, dat
+het hem het leven zou kosten, en--verbood hem, de reis mede te maken.
+
+Eene grootere teleurstelling was voor Pilâtre niet te bedenken. Hij
+smeekte zoo dringend, dat Montgolfier eindelijk zijn toestemming
+gaf,--maar toen verbood de koning de opstijging. Deze wilde alleen
+toestaan, dat een of twee ter dood veroordeelde misdadigers de reis
+zouden meêmaken, omdat hun leven toch verbeurd was.
+
+Dit besluit wekte bij Pilâtre de Rozier de grootste
+verontwaardiging. "Wat!" riep hij uit. "Zou aan twee misdadigers
+de groote eer te beurt vallen, de eersten te zijn, die zich in het
+luchtruim mogen verheffen, terwijl het mij geweigerd wordt!" Maar de
+koning hield voet bij stuk en bleef weigeren.
+
+Toen wendde Pilâtre zich tot den Markies d'Arlandes, die in den
+vastgebonden ballon een paar maal met hem opgestegen was, en riep
+zijne hulp in. Hij smeekte hem, zijne voorspraak bij den koning te
+zijn. De Markies d'Arlandes voldeed aan dat verzoek en bood zelfs aan,
+Pilâtre op zijn tocht te vergezellen. Eindelijk bezweek de koning
+voor zijn aandrang en gaf zijn toestemming.
+
+Den 21en November 1783 namen de beide kloeke mannen op de galerij
+plaats en steeg de ballon ten aanschouwe van duizenden op. 't Woei
+hevig en de lucht was stormachtig, maar de ballon verhief zich toch
+op majesteuze wijze tot eene hoogte van 70 meter. Ademloos werden de
+onverschrokken luchtreizigers door de toeschouwers nagestaard.
+
+De ballon steeg steeds hooger, tot eindelijk de mannen op de galerij
+niet meer te onderscheiden waren. Toen hij begon te dalen, wierpen
+zij nieuwe brandstof op den rooster, en weer steeg hij hooger. De
+wind voerde hem over de stad, tot boven het vrije veld.
+
+"Nu naar de aarde terug!" zei d'Arlandes.
+
+Kalm daalde de ballon neder en ongedeerd kwamen de luchtreizigers bij
+de hunnen terug. De eerste proef was uitstekend geslaagd. De twee
+luchtreizigers hadden een waagstuk volbracht, dat nog nooit door
+eenig mensch was gedaan.
+
+
+
+
+
+
+DE VEROVERING DER LUCHT.
+
+CHARLES EN ROBERT.
+
+
+Er waren thans twee verschillende soorten van ballons bekend, namelijk
+die van de gebroeders Montgolfier, welke door middel van verwarmde
+lucht opsteeg,--en die van prof. Charles, die met waterstofgas
+was gevuld. Met deze laatste soort waren echter nog geen menschen
+opgestegen.
+
+Toen nu Pilâtre de Rozier en Markies d'Arlandes hun goedgeslaagde
+luchtreis hadden gemaakt, besloten twee mannen, prof. Charles
+en Robert, een proef te wagen met een ballon, die gevuld was met
+waterstofgas. Charles was een zeer geleerd man, die over de zaak
+lang had nagedacht en tot het besluit was gekomen, dat de ballon
+vervaardigd moest worden van zijde, bekleed met gomelastiek, opdat
+het gas niet zou kunnen ontsnappen, dat men ballast moest medenemen,
+om naar willekeur hooger te kunnen stijgen, dat de ballon van een
+klep voorzien moest zijn, waardoor men desgewenscht gas kon laten
+ontsnappen, zoodat een langzame en geleidelijke daling kon worden
+verkregen, en dat de reizigers plaats moesten nemen in een schuitje,
+dat onder aan den ballon zou hangen.
+
+Hij opende eene inschrijving, met het gevolg dat hij weldra tienduizend
+francs bijeen had. En toen ging men dadelijk aan den arbeid. In
+eene maand tijds was de ballon kant en klaar en kon met de vulling
+begonnen worden. Dat gevaarlijke werkje geschiedde den 26en November
+1783. Waterstofgas ontbrandt zeer gemakkelijk, en er had dan ook
+werkelijk eene ontploffing plaats, doordat gedurende den nacht een
+lamp te dicht bij een der tonnen was geplaatst. Gelukkig bleef de
+ballon behouden.
+
+Den 1en December stroomde half Parijs leeg, om de opstijging bij
+te wonen, maar zie--ook thans verbood koning Lodewijk XVI, dat er
+menschen zouden meêgaan.
+
+Prof. Charles begaf zich tot den minister, en beklaagde zich bitter
+over het verbod des konings. "Deze kan wel over mijn leven beschikken,
+maar niet over mijne eer!" riep hij uit. "Duizenden menschen zijn
+gekomen, om ons te zien opstijgen, en ik ben verplicht, mijn woord
+te houden. De koning _mag_ het mij niet verbieden!"
+
+Eindelijk gaf de minister toe. Hij gaf zijne toestemming tot de
+opstijging, en beloofde, den koning tevreden te zullen stellen,
+wat hem ook inderdaad gelukte.
+
+Onder het bulderen van het geschut steeg de ballon omhoog, met de beide
+mannen in het schuitje. De bewondering en verrukking was algemeen. De
+saamgestroomde menigte juichte de reizigers met ongekende geestdrift
+toe. In de straten der stad, op de daken der huizen, in de torens
+zag het zwart van de menschen; men schatte hun getal op wel 300.000!
+
+De ballon verhief zich tot hoog in de lucht en zweefde over de Seine,
+vervolgens boven Sannois, Franconville, Eau-Bonne, Saint-Leu-Taverny,
+Villiers, l'île-Adam, en daalde na een tocht van negen mijlen in
+een veld te Nesles neder. Robert verliet het schuitje, maar Charles
+wenschte opnieuw op te stijgen, wat na het uitstappen van Robert
+pijlsnel geschiedde. In minder dan tien minuten verhief hij zich tot
+eene hoogte van vierduizend el. Een half uur later daalde hij behouden
+neder en bereikte ongedeerd de aarde.
+
+Door dezen tocht werd hij met roem en eer overdekt. Overal waar hij
+verscheen, werd hij uitbundig toegejuicht, en de koning schonk hem
+zelfs een jaargeld van 2000 livres.
+
+Maar nooit weer was Charles te bewegen, nogmaals een luchtreis te
+doen. Wel moet die eerste tocht, geheel alleen hoog in het luchtruim,
+een ontzettenden indruk op hem hebben gemaakt.
+
+Na deze werden nog tallooze luchtvaarten gemaakt, maar de
+luchtscheepvaart in het algemeen maakte gedurende vele jaren geen
+groote vorderingen. Altoos stuitten de reizigers op het onoverkomelijke
+bezwaar, dat zij niet vrij in hun beweging waren, maar geheel
+afhingen van de heerschende windrichting. Voortdurend zocht men
+naar de oplossing van het moeilijke vraagstuk, hoe men den ballon
+bestuurbaar kon maken, en talrijke proeven werden er genomen. Men
+trachtte door roeispanen den ballon in eene bepaalde richting te
+sturen, zelfs stegen ballons op, die van een raderwerk en roer waren
+voorzien, maar tevergeefs. De uitvinding van den bestuurbaren ballon
+bleef bewaard voor den tegenwoordigen tijd, en 't was de Graaf von
+Zeppelin, de koene ruiter uit den Fransch-Duitschen oorlog, die zich
+daarmede een onsterfelijken naam zou verwerven.
+
+
+
+
+
+
+DE VEROVERING DER LUCHT.
+
+VON ZEPPELIN.
+
+
+In den Amerikaanschen burgeroorlog leerde hij reeds de groote waarde
+van den luchtballon kennen voor het verkennen van de stellingen der
+vijanden. Toen ook deed hij zijne eerste opstijging. Maar nog meer
+doordrongen van zijne groote waarde werd hij in den Fransch Duitschen
+oorlog van 1870-71. Hij zag toen, hoe telkens en telkens weer ballons
+opstegen uit het belegerde Parijs, om gewichtige tijdingen en bevelen
+van de regeering over te brengen naar de aanvoerders der legercorpsen
+in de niet-bezette deelen des lands, en 't werd bekend, hoe zij
+millioenen brieven overbrachten aan familieleden der Parijzenaars. Niet
+minder dan vijfentwintig ballons stegen gedurende het beleg op, die
+postduiven met zich medevoerden, om met berichten aan de regeering
+in de stad terug te keeren. Zoo bleef de gemeenschap tusschen de
+belegerde hoofdstad en het overige Frankrijk bewaard. Eindelijk steeg
+zelfs de vurige Gambetta in een ballon op, liet zich door den wind
+over de vijanden heenvoeren, en daalde ver van Parijs neder, om van
+Tours uit de verdediging van zijn vaderland te leiden.
+
+Reeds dadelijk na het sluiten van den vrede legde Von Zeppelin zich
+op de studie van de luchtscheepvaart toe, en maakte hij ontwerpen
+en teekeningen van bestuurbare luchtballons. Volgens zijne heilige
+overtuiging moest het mogelijk zijn de ballons zoo in te richten,
+dat zij met zekerheid konden worden bestuurd en zelfs in eene
+richting, tegenovergesteld aan dien van den luchtstroom, zich konden
+voortbewegen.
+
+Zijne vrienden en kennissen haalden ongeloovig de schouders op en gaven
+hem niet onduidelijk te verstaan, dat hij een hersenschim najoeg en
+dat hij de verwezenlijking van zijn idée wel nooit zou beleven. Von
+Zeppelin echter gaf den moed niet op, en toen het eindelijk den 9en
+Augustus 1884 aan drie Fransche officieren, de gebroeders Renard en
+Krebs inderdaad gelukte met een bestuurbaren ballon op te stijgen en
+na vijf en twintig minuten weder op de plaats van opstijging neder
+te dalen, toen stond het bij hem vast, dat hij het moeilijke raadsel
+eenmaal tot oplossing zou brengen.
+
+In 1891 verliet hij den militairen dienst, en van dat oogenblik
+af wijdde hij zijn leven geheel aan de ontwikkeling van de
+luchtscheepvaart in het algemeen, en aan het zoeken van den
+bestuurbaren luchtballon in het bijzonder. Over zijne studiën en
+proeven werden door menigeen de schouders opgehaald en men noemde
+hem een dwaas en een zot, maar hij liet zich door niets en niemand
+afschrikken. Zijn doel stond hem helder voor den geest. Hij wilde een
+vervoermiddel scheppen, dat in staat zou zijn op die plaatsen te komen,
+die voor elk ander middel van vervoer ontoegankelijk of slechts zeer
+moeilijk bereikbaar zijn, b.v. onbevaren kusten, of binnenlanden,
+die nog door geen beschaafde menschen betreden werden,--zeeën, om
+verloren schepen op te sporen, of om gemeenschap te brengen tusschen
+de verschillende afdeelingen eener oorlogsvloot, enz. enz.
+
+Bij veel spot en hoon ondervond hij echter ook groote belangstelling,
+niet het minst van den Duitschen Keizer en den Koning van
+Wurtemburg. De Keizer benoemde in 1892 een Commissie van deskundigen,
+om de plannen en berekeningen van Zeppelin aan een nauwkeurige studie
+te onderwerpen. De voorzitter daarvan, Professor von Helmholsz,
+sprak er een gunstig oordeel over uit, maar na diens dood wisten
+Von Zeppelin's tegenstanders te bewerken, dat hem geen steun van
+hoogerhand werd verleend, en dat zelfs door het Ministerie van oorlog
+een afkeurend oordeel over zijne ontwerpen werd geveld. Van rijkswege
+werd hem dientengevolge alle steun onthouden.
+
+Dat was voor Von Zeppelin een geduchte tegenslag, maar hij liet
+er zich niet door ontmoedigen. Van verschillende kanten ontving hij
+eenigen steun, van den Koning van Wurtemburg een geschikte plaats om te
+arbeiden, en zoo ging hij eindelijk tot de uitvoering van zijn ontwerp
+over. Op het Bodenmeer bouwde hij de groote lighal voor zijn ballon,
+en reeds den 2en Juli 1900 had zijn eerste opstijging plaats. De
+ballon ondervond tegenspoed bij het verlaten van de drijvende loods,
+en kreeg eenige beschadiging, met het gevolg, dat hij gedurende zijn
+korte vlucht erg slingerde. Hij werd dus weer in zijne bewaarplaats
+teruggebracht en hersteld. Tevens bracht Von Zeppelin, door de
+ondervinding geleerd, enkele verbeteringen aan.
+
+Von Zeppelin was over het resultaat van zijn eerste vlucht zeer
+tevreden, al was de bereikte snelheid slechts negen Meter per
+seconde. Voor zichzelven had hij de zekerheid verkregen, dat het
+beginsel, waarop hij bouwde, goed was, en dat hij zijn doel eenmaal
+bereiken zou. De Keizer schreef hem eigenhandig een brief, waarin hij
+hem met het behaalde succes gelukwenschte en hem de verzekering gaf,
+dat hij in zijne onderneming vertrouwen stelde.
+
+Dat schrijven bemoedigde Von Zeppelin zeer en gaf hem kracht, om op
+den ingeslagen weg voort te gaan.
+
+Zijn pad ging echter niet over rozen.
+
+Den 25 September 1900, toen alles voor een tweede vlucht in gereedheid
+was gebracht, bereikte hem plotseling de tijding, dat zijn ballon
+gescheurd en het middengedeelte ervan ingestort was, zoodat van eene
+opstijging voorloopig geen sprake meer kon zijn.
+
+Op 17 October van hetzelfde jaar was de ballon hersteld en weer gereed
+om op te stijgen. Eerst zweefde hij zeer rustig over het meer, toen
+plotseling inwendig een gebrek ontstond en hij in 23 seconden van een
+hoogte van ongeveer 300 Meter nederstortte. Maar vier dagen later
+maakte hij een mooie vlucht, die ontwijfelbaar zijne geschiktheid
+aantoonde.
+
+Met deze proeven was het geld van Von Zeppelin echter totaal
+verbruikt. Daardoor werd het hem onmogelijk, zijn ideeën verder tot
+uitvoering te brengen. Zijne landgenooten voelden over 't algemeen
+weinig voor zijne nieuwe schepping, en zijne vijanden hielden niet
+op, in geschrift na geschrift de onmogelijkheid van zijn plan aan
+te toonen.
+
+Zoo was hij gedurende een tijdvak van vijf jaren door geldgebrek
+tot werkeloosheid gedwongen. Vijf kostbare jaren gingen door de
+onverschilligheid van het Duitsche volk verloren. Maar eindelijk was
+hij toch weer in staat, een nieuwe vlucht te ondernemen. Door een
+sleepboot werd de ballon uit de bewaarplaats getrokken, toen--weer
+een nieuwe ramp den veelbeproefden uitvinder trof en hem dwong,
+van de voorgenomen luchtvaart af te zien. De sterke wind namelijk
+maakte zich van het gevaarte meester en beschadigde het dermate,
+dat van eene opstijging geen sprake meer kon zijn.
+
+Eerst den 17en Januari 1906 steeg Von Zeppelin weder op in het
+luchtruim, maar ook nu weer trof hem een zware ramp. In de hooge
+luchtlagen heerschte een zuidwestelijke luchtstroom, die den ballon,
+zonder dat Von Zeppelin het merkte, over het land dreef. Toen
+weigerden de motoren de een na den ander den dienst, zoodat de
+luchtschipper verplicht was, op den hard bevroren grond te landen,
+waarin het anker niet pakken kon. Toch geschiedde alles in goede orde
+en zonder ongelukken, maar in den nacht brak er een hevige storm los,
+die den ballon geheel en al vernietigde.
+
+Voorwaar--de geschiedenis van dezen gedenkwaardigen man is wèl een
+lijdensgeschiedenis!
+
+Maar eenmaal toch zou de triomf komen. Von Zeppelin werd in staat
+gesteld een nieuwen ballon te bouwen, die bij gebleken geschiktheid
+door het Duitsche rijk zou worden aangekocht. De opstijging geschiedde
+zonder eenigen tegenspoed den 1en Juli 1908, en het gelukte thans
+den grijzen luchtreiziger, die binnen enkele dagen zijn zeventigsten
+geboortedag zou beleven, een tocht door het luchtruim te doen, die
+zijne vijanden en benijders voor goed het zwijgen zou opleggen en
+hem wereldberoemd zou doen worden. De reis ging over Zwitserland. De
+ballon verhief zich kalm en majestueus tot boven de hoogste bergen en
+dreef rustig over Constanz, naar Schaffhausen, verder naar Luzern en
+het Vierwoudstedenmeer, vandaar terug over het Zugermeer, en verder
+over Zürich naar Friedrichshafen. En op dien ganschen tocht had
+het groote luchtschip met de meeste stiptheid gehoorzaamd aan den
+krachtigen leider, die met vaste hand het roer bestuurde.
+
+Thans was zijn roem voor goed gevestigd en werd hij door het Duitsche
+volk met geestdrift toegejuicht. De kranten stonden vol van zijn
+lof. De Keizer zond hem telegrafisch zijn hartelijken gelukwensch,
+en koning Wilhelm van Wurtemburg en diens gemalin Charlotte bewezen
+hem zelfs de eer, den 3en Juli 1908 met hem op te stijgen en een
+tocht met hem door het luchtruim te doen, die ruim een half uur duurde.
+
+'t Was alles echter nog maar voorspel geweest. De regeering van het
+Duitsche rijk had zich bereid verklaard het luchtschip aan te koopen,
+mits het getoond had, een luchtvaart te kunnen doen, die onafgebroken
+24 uur duurde. En Von Zeppelin had besloten, die groote reis te
+ondernemen. Den 14en Juli steeg hij op, maar reeds bij Constanz
+weigerde een van de motoren, zoodat hij zich genoodzaakt zag terug
+te keeren.
+
+Den 4en Augustus, 's morgens om kwart voor zevenen, werd de reis
+nogmaals ondernomen. 't Was prachtig weer. De ballon steeg tot eene
+hoogte van ongeveer 200 Meter, en dreef statig over Bazel in de
+richting van Straatsburg. Duizenden menschen staarden met bewondering
+omhoog naar het groote luchtschip, dat zich zoo verrassend regelmatig
+en met groote zekerheid door het luchtruim bewoog. In Straatsburg
+was reeds het telegrafisch bericht ontvangen, dat Von Zeppelin in
+aantocht was. De vlaggen werden uitgestoken, muziekcorpsen opgesteld,
+de straten zagen zwart van de menschen, ja zelfs de daken waren met
+toeschouwers bezet.
+
+En toen het prachtige luchtschip verscheen, barstte er één jubel los,
+waaraan schier geen einde kwam. Om twaalf uur bereikte Von Zeppelin de
+stad. Er heerschte een ongekende geestdrift onder de toeschouwers, die
+vriendelijk door den Graaf werden gegroet. Hij zwaaide met zijne muts,
+om voor de hartelijke ontvangst zijn dank te betuigen. Om 12 minuten
+over twaalven wierp Von Zeppelin een brief uit den ballon, bevattende
+de volgende woorden: "Uit de hoogte boven Straatsburg. Heerlijke vaart,
+richting Mannheim. 4 Augustus 1908, 12 uur 12 min. Graaf Zeppelin."
+
+Om 20 minuten over tweeën werd het luchtschip van uit Mannheim gezien,
+en een half uur later zweefde het boven de stad, op eene hoogte van
+ongeveer 250 Meter. Hier wierp Von Zeppelin een bericht uit den ballon
+met de tijding: "Richting Mainz."
+
+Deze laatste plaats werd bereikt 's avonds om elf uur, en van hier
+nam Von Zeppelin de terugreis aan. Nogmaals werd Mannheim gepasseerd
+en vandaar koers genomen in de richting van Stuttgart. Maar--een
+gebrek aan den motor noodzaakte Von Zeppelin hier plotseling aan
+de schitterende reis een einde te maken. Even voorbij Stuttgart,
+bij Echterdingen daalde de ballon zonder ongelukken neder. Wel
+een bittere teleurstelling voor Von Zeppelin, wiens tocht zulk een
+schitterend verloop had gehad. De ballon werd voor anker gelegd. 't
+Was toen acht uur in den morgen. Dadelijk ging men aan den arbeid,
+om hem weer reisvaardig te maken.
+
+Maar helaas,--een hevig onweder kwam in den namiddag opzetten,
+gepaard met storm. Het luchtschip werd van zijn ankers losgerukt, en
+eenige honderden meters voortgesleurd tot het in het geboomte verward
+raakte. Daar had een ontploffing van de gassen in het inwendige van
+den ballon plaats, die het schoone luchtschip geheel verwoestte.
+
+Dit scheen wel de grootste ramp, die den koenen en onversaagden Von
+Zeppelin kon treffen. Doch 't kwam heel anders uit. Duitschland liet
+thans den beroemden uitvinder niet in den steek. Het Rijk besloot de
+volle som, die voor den aankoop van den ballon bestemd was, namelijk
+1.650.000 mark, aan Von Zeppelin uit te betalen, en hem tevens een
+eeregeschenk van 500.000 mark aan te bieden. En in weinige dagen
+werden er door geheel Duitschland commissies gevormd om gelden in te
+zamelen, ten einde den uitvinder in staat te stellen, op onbekrompen
+wijze zijn werk voort te zetten. En van alle kanten stroomde het
+geld toe. Jong en oud, rijk en arm, iedereen stelde er eene eer in,
+zijne gave te offeren.
+
+Zoo kon het eindelijk aan Von Zeppelin gelukken, door een schitterenden
+tocht, die over bijna geheel Duitschland voerde en Berlijn tot einddoel
+had, de kroon op zijn werk te zetten. Zijn nieuwe luchtschip, want van
+een ballon kan eigenlijk geen sprake meer zijn door den langwerpigen
+vorm van het voertuig, was 125 Meter lang. Het geraamte bestond
+uit alluminiumstaven, die met aluminiumdraad onderling verbonden
+waren. Het bevatte zeventien van elkander gescheiden afdeelingen,
+elk van een ballon voorzien, welke met waterstof gas was gevuld. De
+totale inhoud van het gas bedroeg 10.000 M3. Onder aan het luchtschip
+hingen twee gondels, eveneens van aluminium vervaardigd en voorzien
+van een motor, die door benzine gedreven werd en de schroeven in
+beweging moest brengen.
+
+De vaart naar Berlijn gelukte prachtig en werd een ware zegetocht. Daar
+de aankomst in de hoofdstad tegen Zaterdagnamiddag was aangekondigd,
+waren er toen reeds honderdduizenden menschen op de been, om den
+beroemden uitvinder het welkom toe te wuiven, doch--Von Zeppelin
+kwam dien dag niet. 't Werd Zondagmorgen, den 29en Augustus 1909,
+eer het luchtschip boven de stad verscheen. In sierlijke kringen
+bewoog het fraaie schip zich boven de huizenzee, vol bewondering en
+eerbied aangestaard door de Berlijners, die tot tranen toe bewogen
+waren en luidkeels den beroemden grijsaard toejubelden. Ook de
+Keizerlijke familie volgde met de oogen het luchtschip in zijne
+sierlijke wendingen en rustige bewegingen. Eindelijk daalde het op
+het exercitieveld neder, en was Keizer Wilhelm de eerste, die hem de
+hand drukte en geluk wenschte.
+
+Eindelijk dus, na veel tegenkanting, spot en hoon, en na een
+moeilijken strijd met geldgebrek, storm en onweer, was de zege
+bevochten. Een onverwelkbare lauwerkrans siert de grijze haren van
+den Graaf Von Zeppelin, en zijn naam zal beroemd blijven tot in het
+verste nageslacht.
+
+
+
+
+
+
+DE VEROVERING DER LUCHT.
+
+DE TOCHT VAN BLÉRIOT.
+
+
+Reeds van de oudste tijden af hebben de menschen den vogels hun
+kunst van vliegen benijd, en het heeft niet ontbroken aan pogingen,
+om het hun na te doen. Zoo vertelt eene zeer oude legende ons reeds,
+hoe Icarus, die in den Doolhof op het eiland Creta verdwaald was,
+zich vleugels maakte, die hij met was aan het lichaam verbond. Het
+gelukte hem inderdaad uit zijne gevangenis op te stijgen, maar het
+vliegen beviel hem zoo goed, dat hij steeds hooger en hooger steeg,
+tot hij eindelijk te dicht bij de zon kwam. Door de groote hitte
+van dit hemellichaam smolt de was, waarmede de vleugels aan zijn
+lichaam verbonden waren, en de arme Icarus stortte in de zee, waar
+hij jammerlijk verdronk.
+
+In een geschrift over luchtballons vermeldt Julien Turgan een feit,
+dat te Lissabon zou hebben plaats gehad. Bij eene openbare proefneming
+aldaar in 1736 steeg iemand, Gusmans geheeten, in een mand op, die
+met papier overtrokken was en door verwarmde lucht omhoog gedreven
+werd. Er brandde een komfoor onder de mand. De proef geschiedde in
+tegenwoordigheid van den koning, maar jammer genoeg stootte de machine
+tegen den gevel van het paleis, ongeveer ter hoogte van het dak, met
+het gevolg, dat de luchtreiziger naar beneden stortte. Hij bezeerde
+zich echter bij dien val niet.
+
+In 1768 deed de werktuigkundige Le Besnier proeven met eene
+vliegmachine. Hij bediende zich van een werktuig, dat bestond uit twee
+stokken. Aan elk einde van die stokken bevonden zich twee vleugels van
+taf, die om scharnieren konden draaien. De voorste vleugels werden
+met de handen, de achterste door middel van koorden, met de voeten
+in beweging gebracht. Le Besnier beweerde niet, dat hij met dien
+toestel van den grond kon opstijgen, maar wel, dat hij van een groote
+hoogte vertrekkende, gemakkelijk van de eene plaats naar de andere zou
+kunnen zweven. Inderdaad wekte hij de bewondering der toeschouwers,
+die hem met zijne vleugels proeven zagen nemen. Een kunstenmaker,
+die er een paar van hem kocht, behaalde er op de kermis te Guibray
+veel succes mede.
+
+Een ander onderzoeker, de markies de Baqueville, maakte zich een
+paar groote vleugels, zooals de engelen er gewoonlijk mede afgebeeld
+worden. Hij beweerde, dat hij daarmede de Seine van den eenen oever
+naar den anderen zou kunnen overvliegen. Maar midden boven de rivier
+weigerden zij hem den dienst, met het gevolg, dat de markies viel en
+op eene schuit terecht kwam, bij welken val hij een dijbeen brak.
+
+Toen kwam de uitvinding der luchtballons, waardoor het zoeken van
+vleugels voor den mensch op den achtergrond geraakte. Men meende, dat
+het moeilijke probleem nu spoedig opgelost zou zijn. Edoch, de ballons
+bleven geheel van de windrichting afhankelijk, en het zoeken naar
+den bestuurbaren ballon had gedurende bijna eene eeuw weinig succes.
+
+Zoo kwam men er toe weer in de vroegere richting te zoeken, en te
+beproeven, of het niet mogelijk zou zijn, toestellen te vervaardigen,
+die, door krachtige machines gedreven, geschikt zouden blijken, zich
+in het luchtruim te verheffen en zich te bewegen in elke gewenschte
+richting. Verschillende personen hielden zich met de studie over
+dit onderwerp bezig, met het verrassende resultaat, dat er thans
+reeds verscheidene vliegmachines van verschillende constructie
+bestaan, die alle getoond hebben in staat te zijn zich hoog in de
+lucht te verheffen, en die stipt gehoorzamen aan het stuurrad van
+den aviateur. Verschillende personen hebben zich in de vliegkunst
+reeds een groote vermaardheid verworven, o.a. de gebroeders Wright,
+Santos-Damont, Delagrange, Paulhan, Hubert Latham, die reeds bij een
+val om het leven kwam, Dorner, Farman, Molon, Rougier, Louis Blériot,
+en vele anderen. Dat de vliegmachines nog de volmaaktheid niet hebben
+bereikt, blijkt duidelijk uit de herhaaldelijk voorkomende berichten
+in de dagbladen, dat de vliegkunst weer een of ander slachtoffer heeft
+gemaakt, onlangs zelfs wel drie in een enkele week. Maar de eerste
+en moeilijkste schrede is gedaan, en de voorspelling is niet gewaagd,
+dat eenmaal de menschen, als de vogels, zich van het luchtruim zullen
+bedienen, om zich van de eene plaats naar de andere te bewegen. Hoe
+ver de vliegkunst thans reeds gevorderd is, kan blijken uit de beroemde
+vlucht van Blériot, die het waagstuk volbracht van Calais naar Dover te
+vliegen. Een paar dagen vroeger was deze tocht beproefd door Latham,
+wien het bijna gelukt was de Engelsche kust te bereiken, toen hij
+door een gebrek aan zijne machine gedwongen werd in de zee neder te
+dalen, waar hij spoedig aan boord van een schip in veiligheid werd
+gebracht. Nog was deze dappere man in Engeland, toen Blériot den
+overtocht waagde.
+
+Door de Daily Mail, een van de grootste Londensche dagbladen, was een
+prijs van duizend pond sterling uitgeloofd aan hem, die den eersten
+tocht over het Kanaal zou volbrengen.
+
+Den 25 Juli 1909, des morgens ongeveer om vijf uur, steeg hij met zijn
+monoplane op, en zette koers naar de Engelsche kust. En reeds na 27
+minuten en enkele seconden had hij het stoute stuk volbracht en betrad
+hij den vreemden bodem, waar een zijner vrienden hem wachtte en hem,
+wuivende met de Fransche vlag, het welkom toeriep.
+
+Spoedig verbreidde zich de mare van zijne aankomst door den omtrek
+en stroomde men van alle kanten toe, om den luchtreiziger en zijne
+machine te zien.
+
+De beroemde vlucht van Blériot moet een schoon gezicht opgeleverd
+hebben. Zijn machine scheen hoog in de lucht precies een vogel,
+die zich sierlijk en rustig voortbewoog.
+
+Groote eere viel hem in Engeland te beurt, maar onbeschrijfelijk
+was de geestdrift, waarmede men hem in zijn vaderland ontving. De
+regeering benoemde hem zelfs tot Ridder in het Legioen van Eer.
+
+Nu mogen zijne benijders zeggen, dat de tocht over het Kanaal niet zoo
+bijzonder moeilijk en gevaarlijk was, en dat anderen veel moeilijker
+vluchten hebben volbracht, toch komt aan Blériot de eer toe, dat hij
+de eerste was, die den tocht over het Kanaal met goed succes ten einde
+toe heeft uitgevoerd. Metterdaad heeft hij getoond, dat de vliegkunst
+in de laatste jaren groote vorderingen heeft gemaakt, en dat we van
+haar in de naaste toekomst nog verbazend veel mogen verwachten. De
+verovering der lucht is nog slechts een kwestie van tijd.
+
+
+
+
+
+
+EDELE ZELFOPOFFERING.
+
+
+Hoe meer de macht van het oude Rome door zijne vele en schitterende
+oorlogen naar buiten toenam, en hoe groot er de schatten waren, welke
+dientengevolge de stad binnenstroomden, des te grooter werd ook het
+zedenbederf van de inwoners. Schitterende feesten waren aan de orde van
+den dag, en de hooggeplaatste Romeinen maakten zich aan de onzinnigste
+verkwisting schuldig. Dreigde men daardoor tot armoede te vervallen,
+welnu, dan liet men het volk feestvieren, hoeveel dat ook kosten mocht,
+want het was een zekere weg om een of ander staatsambt te veroveren,
+dat nieuwe rijkdommen zou verschaffen. Om aan te toonen hoe groot
+de geldverspilling onder de hooggeplaatste Romeinen soms was, zij
+vermeld, dat iemand op eigen kosten een schouwburg liet bouwen, die
+80.000 personen kon bevatten. Na slechts één maand gebruikt te zijn,
+werd hij weer afgebroken.
+
+De openbare feestdagen namen niet minder dan een vijfde deel van het
+jaar in beslag. Zij waren over zeven tijdvakken verdeeld, die te zamen
+66 dagen duurden. Aan die feesten nam bijna het geheele volk deel,
+en de regeering kon met vrij groote zekerheid op een oproer rekenen,
+wanneer zij niet kostbaar en bloedig genoeg waren. Want men verlangde
+uitsluitend tooneelen van luidruchtigen en bloedigen aard. Hoe meer
+dooden er vielen, des te grooter gejuich. Bij de groote feesten bleef
+geen Romein thuis; alle inwoners der stad trokken dan naar den circus
+of het amphitheater. En zelfs uit de overige steden van Italië stroomde
+men toe, om de spelen bij te wonen. Dikwijls moesten zij in schuren,
+kramen en tenten overnachten, omdat er geen plaats genoeg beschikbaar
+was om hen te herbergen.
+
+Toen Julius Caesar den circus had laten verbouwen, behoorde deze tot
+de grootste en fraaiste gebouwen van Rome. Hij besloeg een oppervlakte
+van ongeveer een Hectare. De zitplaatsen liepen amphitheatersgewijze
+op en konden wel 150.000 toeschouwers bevatten. In dit gebouw hadden
+wedrennen van ruiters plaats, men hield er wedloopen, vuistgevechten,
+spiegelgevechten,--maar 't meest geliefd van alles waren de wedrennen
+met wagens. In het midden van den circus bevond zich bijna over de
+geheele lengte een lage muur, aan de beide uiteinden echter zooveel
+ruimte vrijlatende, dat vier wagens, elk bespannen met vier paarden,
+konden passeeren. Die wedrennen leverden een woest schouwspel op. De
+duizenden toeschouwers verkeerden dan in een staat van opgewondenheid,
+die aan razernij grensde. Een beroemd geschiedkundige schrijft er van:
+
+"Bij het geliefkoosde rennen met een vierspan liepen de paarden
+naast elkander, het beste als linker handpaard, de middelsten
+gingen in het juk. De wagenmenners stonden op den wagen, gekleed in
+een korte tunica zonder mouwen, die om het midden door een gordel
+werd samengehouden; op het hoofd hadden zij een soort van helm, die
+voorhoofd en wangen beschermde en bij een onverhoedschen val lichte
+kneuzingen kon voorkomen. In de hand hielden zij eene zweep, en in
+den breeden gordel stak een mes, om in geval van nood de teugels los
+te snijden. Dit laatste was vooral noodzakelijk, daar de leidsels
+gewoonlijk aan den gordel verbonden waren.
+
+Als het schouwspel beginnen zou, liep door de opgewonden menigte een
+dof gemompel, gelijk aan het gebruis der onstuimige baren. Aller oogen
+waren gevestigd op de poorten, achter welke de paarden, die aan den
+wedren zouden deelnemen, zich al stampend en brieschend lieten hooren.
+
+De voorzitter, die geplaatst was op een balkon boven den hoofdingang,
+gaf het teeken om te beginnen door een witten doek in de baan te
+laten vallen. Men hoorde gekletter, op hetzelfde oogenblik vlogen
+de deuren open, de wagens stormden de baan in, en een oorverdoovend
+gejuich vervulde de lucht.
+
+Weldra omhulde een dichte stofwolk de rennende wagens, op welke de
+menners, ver voorover gebogen, hunne paarden door een luid geroep
+aandreven. De afstand, dien zij moesten afleggen, (eerst langs
+den rechterkant van den circus, terug langs de andere zijde van den
+lagen muur, welke rit zevenmaal moest gedaan worden) bedroeg ongeveer
+twee uren.
+
+Ervaren menners spaarden aanvankelijk de kracht hunner rossen
+tot den laatsten, beslissenden tocht, en haalden dan dikwijls de
+oningewijden in, die in het begin vooruitgesneld waren, doch thans
+tevergeefs de uitgeputte paarden door zweepslagen zochten voort te
+drijven. Meermalen stortten de menners van hun wagen en werden zij
+door de paarden vertreden. De meeste moeite en het grootste gevaar
+bestond bij het maken van den bocht aan de einden van den muur,
+waar drie zuilen geplaatst waren. Ieder wilde zijn draai zoo kort
+mogelijk nemen, maar--werd een der wagens tegen de zuilen geslingerd,
+dan stortten de volgenden over dezen heen, en menschen, dieren en
+splinters lagen daar als één bloedende klomp op en onder elkander."
+
+Hoe meer de woeste ren het einde naderde, des te meer klom de
+opgewondenheid, de spanning, de angst, de razernij van het volk. Het
+geschreeuw van de toeschouwers ontaardde in een dierlijk gebrul,
+men juichte, zwaaide met doek of kleedingstuk, strekte de armen
+uit, knarste op de tanden, of jubelde zijne blijdschap uit, tot
+eindelijk een van de wagens het eerst de eindstreep bereikte en dus
+de overwinning had behaald.
+
+Deze wedrennen duurden met korte tusschenpoozen van den morgen tot
+den avond. Telkens kwamen nieuwe renners in de baan, om elkander te
+bekampen, en het volk werd nooit moede om er naar te zien. Het bleef
+er den geheelen dag.
+
+Nog veel menschonteerender waren de schouwspelen, die het amphitheater
+te zien gaf. Daar werd ook om den prijs gestreden, maar die prijs
+was het leven. Overwonnen te worden beteekende te sterven. En die
+er streden, waren menschen! Zij werden gladiatoren of zwaardvechters
+genoemd. 't Waren meestal krijgsgevangenen, slaven, of misdadigers,
+die in plaats van tot den dood, tot den strijd in de arena werden
+veroordeeld. Soms ook waren het vrije mannen, die door woesten
+strijdlust, of ook wel door honger en armoede gedreven, het onteerend
+bedrijf aanvaardden.
+
+De gladiatoren werden voor hun afschuwelijk werk opgeleid in scholen,
+waar zij met verschillende wapens leerden omgaan. En het schouwspel,
+dat zij te zien gaven, werd steeds bloediger. Reeds ten tijde van
+Julius Caesar kon een wedstrijd te zien gegeven worden, waar niet
+minder dan 320 paar elkander bestreden.
+
+'t Getuigt wel voor de diepe ontaarding van het Romeinsche volk,
+dat het in dergelijke bloedige vertooningen behagen schepte. Het
+kwaad nam steeds grooter afmetingen aan, en de gladiatorengevechten
+verdrongen zelfs langzamerhand de wedrennen.
+
+De gladiatoren zelf werden door de Romeinen diep veracht. Gedurende
+den keizertijd werden op kosten van den Staat oefenscholen voor de
+gladiatoren opgericht, waar door middel van de gruwelijkste wreedheid
+een strenge tucht werd gehandhaafd.
+
+'s Avonds vóór den strijd werd hun een overvloedig maal voorgezet,
+waarbij het publiek toegang had om de menschen, die den volgenden
+dag om hun leven zouden kampen, te gaan monsteren. Daar werden, reeds
+weddingschappen aangegaan op het leven van den een, op den dood van
+den ander.
+
+Het feest begon met een optocht van de gladiatoren door de arena. Zij
+waren dan in feestgewaad gekleed, en de schetterende tonen der muziek
+vulden het gebouw.
+
+Dan werden eerst spiegelgevechten gehouden, die dikwijls wonderen
+van behendigheid te zien gaven, tot plotseling een signaal weerklonk,
+dat het teeken was om den bloedigen strijd te beginnen.
+
+De gladiatoren waren op verschillende wijzen gewapend. Sommigen waren
+half naakt, en gewapend met een drietand, een dolk,--en tevens een
+net, dat zij over hun tegenstander moesten zien te werpen om hem
+onschadelijk te maken. Dan konden zij hem met hun dolk of drietand
+dooden. Hun tegenstanders waren gewapend met helm, schild en zwaard,
+maar moesten desondanks toch dikwijls het onderspit delven.
+
+Sommige strijders bezaten een groot vierkant schild, van een
+manslengte, en een kort zwaard, terwijl hun tegenpartij een geducht
+kromzwaard hanteerde, doch slechts een klein schild tot dekking
+had. Zoo was er bij deze bloedige tooneelen gezorgd voor veel
+afwisseling, welke de spanning ervan voor de in wreedheid verfijnde
+toeschouwers verhoogde.
+
+Viel een der strijders nog levend in de handen van zijn vijand, dan kon
+hij van de toeschouwers zijn leven afsmeeken door den wijsvinger omhoog
+te heffen. Werd dat gebaar door het publiek beantwoord door het zwaaien
+met doeken, dan was zijne bede verhoord en werd zijn leven gespaard,
+maar wee hem, indien door het draaien met den duim het teeken werd
+gegeven, dat hij sterven moest. Hij werd dan afgemaakt als een dier.
+
+Menigmaal ook moesten menschen optreden tegen uitgehongerde
+verscheurende dieren.
+
+Toen echter in den loop der eeuwen het Christendom ook in Rome meer
+vorderingen maakte, begon men de stem tegen deze verschrikkelijke
+schouwspelen te verheffen. De leer van Christus, die liefde en
+zachtheid, zelfs jegens zijne vijanden, predikte, liet meer en meer
+haar beschavenden invloed gelden, en vervulde zijne volgelingen met
+afschuw voor de bloedige tooneelen, die in de arena werden afgespeeld.
+
+Maar het aantal der Christenen was gering, en hun stemmen gingen
+verloren onder het gehuil der bloeddorstige toeschouwers, die dronken
+van opgewondenheid waren bij het zien dezer vreeselijke spelen.
+
+Maar eindelijk toch zou een einde komen aan deze ontaarde wreedheid. Na
+eene overwinning tegen de vijanden trok de jonge keizer Honorius in
+triomf de stad binnen. 't Was een luisterrijke zegetocht, maar--de
+laatste, die Rome binnen hare muren zou zien. Er werden gedurende
+vele dagen schitterende feesten gevierd. In den circus zoowel als in
+het amphitheater verkeerde de bevolking in een roes van razernij bij
+het zien van de stroomen bloeds, die er vloeiden.
+
+Een Christen-dichter, wien deze ontzettende tooneelen tegen de borst
+stuitten, smeekte in een roerend gedicht den keizer, om de bloedige
+spelen te staken, maar zijne stem werd niet gehoord. Tevergeefs wees
+hij op de wreedheid en doelloosheid van deze menschenslachting;
+slechts spot en hoon was zijn deel. De spelen duurden voort, de
+menschenslachting hield aan. Elke nieuwe dag bracht nieuwe offers.
+
+Het amphitheater was tot in de verste rijen gevuld, geen plaats
+bleef onbezet. Gevolgd door een schitterenden stoet trad de jonge
+Keizer binnen, om van de spelen getuige te zijn. De Voorzitter geeft
+het teeken om te beginnen, en onder schetterende muziek treden de
+gladiatoren binnen in feestgewaad gekleed, om den gewonen ommegang
+te doen.
+
+De spiegelgevechten nemen een aanvang, tot eindelijk de langgerekte,
+doffe toon van een tuba den strijd op leven en dood aankondigt.
+
+Ha,--nu zal het bloedige spel beginnen. De toeschouwers rekken de
+halzen, hun oogen glanzen van een dierlijken gloed. In de arena worden
+de zwaarden getrokken en vangt de strijd op leven en dood aan. 't
+Wordt weldra een oorverdoovend gejoel in den circus. Het volk huilt
+en schreeuwt in dolle razernij, en wil bloed zien, veel bloed...
+
+Onder de toeschouwers is er slechts een, die zwijgt,--een, wien het
+hart samengenepen wordt van smart bij het zien van het vreeselijke
+schouwspel, dat in de arena wordt afgespeeld. Zijne lippen beven, zijne
+neusvleugels trillen zenuwachtig, zijne oogen vullen zich met tranen.
+
+'t Is een Christen,--een monnik, die hier op deze plaats des bloeds
+verschenen is, om zijne stem te verheffen tegen dit schandelijke spel,
+dat de menschen verlaagt tot dieren, die geen kennis hebben van goed
+en kwaad.
+
+Hij vouwt de handen en prevelt een gebed. Zijn boezem
+zwoegt. Plotseling heft hij zich op en dringt naar voren. Zijne oogen
+schieten vlammen. Een heilig vuur gloeit in zijn binnenste. Hij legt
+zijn hand op den rand, die de arena omgeeft, en springt te midden
+der gladiatoren, die den strijd om het leven strijden.
+
+Hij schrijdt voorwaarts tot voor den zetel van den jongen Keizer,
+die met zijn hofstoet ademloos den strijd volgt.
+
+Telemachus, de monnik, heft de armen ten hemel, en roept den Keizer
+toe:
+
+"In den naam van Christus, houd op met dit spel, dat den mensch
+onwaardig is..."
+
+Twee gladiatoren strijden dicht in zijne nabijheid. Hij snelt op hen
+toe, en poogt hen te scheiden.
+
+Deze daad van den monnik heeft een geweldige opschudding ten
+gevolge. Wat? Wil men den Romeinen hun geliefd spel ontnemen? Wil
+men de verachte gladiatoren in bescherming nemen. "Weg met dien
+monnik! Doodt hem! Doodt hem!"
+
+In woede ontstoken en onder een helsch getier rukt men de steenen
+uit den grond, en werpt ze naar den monnik, die met luider stem van
+den Keizer eischt, dat het bloedige spel gestaakt worde. Kalm en
+onverschrokken staat hij in de arena. De woorden vloeien hem snel van
+de lippen, en de jonge Keizer luistert met ontzetting naar de stem
+van dezen Christen-held. Zijne woorden, die de woorden waren van een
+stervende, maken een onvergetelijken indruk op hem. Hoor, hij smeekt
+in den naam van Christus, dat de Keizer het spel verbieden zal...
+
+Maar de steenen vliegen bij honderden rondom den held, die keer op
+keer getroffen wordt. Het volk joelt en krijscht. Men eischt zijn
+dood. De steenen beuken zijn lichaam.
+
+De edele held stort op de knieën, maar nog verheft hij zijne stem,
+om den Keizer te smeeken...
+
+Weldra zwijgt hij voor altoos. Zielloos ligt zijn lijk te midden van
+dat der overwonnen gladiatoren. Maar het doel is bereikt. 't Was het
+laatste bloedige tafereel, dat in het amphitheater werd afgespeeld.
+
+De Christelijke geestelijken zetten na den dood van Telemachus den
+strijd tegen het afschuwelijke spel voort, met het schoone gevolg,
+dat keizer Honorius een wet uitvaardigde, welke de menschenoffers
+in het amphitheater afschafte. De prediking van de Christenen en de
+edele zelfopoffering van Telemachus hadden niet nagelaten zooveel
+indruk op de Romeinen te maken, dat zij zich zonder morren aan de
+wet van Honorius onderwierpen.
+
+
+
+
+
+
+EEN GROOT ZEEHELD.
+
+
+In de nederige woning van een eenvoudigen bierdrager, binnen de wallen
+van Vlissingen, werd den 24en Maart 1607 een jongetje geboren, dat
+eenmaal de roem van zijn vaderland zou worden en wiens naam over de
+geheele wereld met eere zou worden genoemd. Zijn vader heette Adriaan
+Michielszoon en zijne moeder Alida Jans. Het pasgeboren kind werd naar
+zijn grootvader genoemd en kreeg den naam Michiel Adriaanszoon. Daar
+zijne moeder ook den bijnaam de Ruyter droeg, ging hij ook op het kind
+over, zoodat deze in de geschiedenis bekend geworden is onder den naam
+Michiel Adriaanszoon de Ruyter. Hij was het vierde kind, waarmede
+zijne ouders gezegend werden, en nog zeven zouden er volgen. 't Is
+dus te begrijpen, dat de kleine Michiel het bij zijne ouders niet te
+breed had, want het gezin moest bestaan van het schrale weekloontje,
+dat zijn vader als bierdrager verdiende.
+
+In het kleine huisje was voor zooveel kinderen bijna geen plaats,
+zoodat het geen wonder is, dat onze Michiel, toen hij wat ouder werd,
+meestal op straat te vinden was. Hij kwam alleen thuis om te eten en
+te slapen. Hij was een levendige jongen en stond bekend als een echte
+deugniet. In de school, waar Michiel lezen, schrijven en rekenen moest
+leeren, hadden de onderwijzers niet weinig last van den ondeugd. Als
+hij niet vocht met de jongens, die naast hem op de bank zaten, trok
+hij den schoolmakker, die vóór hem zat, aan de haren, of kletterde
+zijne lei aan scherven op den grond, of maakte hij zijn leerboek
+stuk. Nooit zat hij stil en meestal deed hij kattekwaad. Er ging dan
+haast ook geen dag voorbij, dat hij niet de noodige slagen met de
+plak kreeg of na moest blijven. Maar 't een hielp al even weinig,
+als 't ander. Hij was in één woord de plaag van zijn onderwijzers.
+
+Onder de jongens echter was hij een geliefde makker. Geen wonder! Hij
+was een groot liefhebber van vechtpartijen, en als er wat aan de hand
+was, steeds haantje de voorste. Hadden de jongens van de eene straat
+twist met die van de andere, Michiel was een van de aanvoerders en
+behaalde bijna zonder uitzondering de overwinning. Hij was dapper
+van aard, ja, zijn moed grensde zelfs aan vermetelheid.
+
+Toen eens de kerktoren hersteld werd, klom Michiel ongevraagd,
+ongeweigerd naar boven, steeds hooger. tot hij eindelijk den grooten
+bol boven de spits bereikte. Ha, daar had hij een prachtig gezicht
+op de zee, en vroolijk wuifde hij met zijn muts. Hij merkte niet
+op, dat de ambachtslieden de ladders wegnamen, waarlangs hij omhoog
+geklommen was, en naar huis gingen. Maar hij miste ze wèl, toen hij
+genoeg van het prachtige uitzicht genoten had en naar beneden wilde
+gaan. Nu was goede raad duur. Menige jongen van zijn leeftijd zou in
+deze omstandigheden in de grootste verlegenheid hebben verkeerd, ja,
+misschien wel schreiend om hulp hebben geroepen.
+
+Michiel echter niet. De jonge waaghals toonde, dat hij geen hulp
+noodig had om naar beneden te komen. Hij wist namelijk met zijne
+hielen zoo behendig een lei van het dak stuk te slaan, dat hij daardoor
+vastigheid onder de voeten bekwam, en 't gelukte hem verder, door zich
+met de grootste tegenwoordigheid van geest aan stellages en andere
+voorwerpen vast te houden, beneden te komen, zender eenig letsel te
+hebben geleden.
+
+Op school maakte hij het eindelijk zoo bont, dat hij voor goed
+weggestuurd werd. Dat werd hem door zijne ouders geenszins in dank
+afgenomen, en daar zijn vader niet gedoogde, dat hij den geheelen
+dag als een nietsdoener langs de straten zou slenteren, deed hij hem
+op de lijnbaan van de gebroeders Lampsens, waar hij voor één stuiver
+daags in de baan moest loopen of het wiel draaien.
+
+Dat was Michiel in het geheel niet naar den zin. De levendige woelwater
+voelde er zich diep ongelukkig, en wenschte niets liever dan zeeman te
+worden. Dat scheen hem een heerlijk leven toe, altoos op de onstuimige
+baren, nu hier-, dan daarheen in de wereld, altijd wat nieuws, telkens
+wat anders. Als Michiel daar goed over dacht, vergat hij het wiel
+te draaien, zoodat de werklieden niet met hun arbeid voort konden
+gaan. En zag hij de kans schoon, dan liep hij stil de lijnbaan uit,
+om zich bij zijne makkers te voegen en onder een woest spelletje te
+vergeten, dat thuis weer een geduchte straf op hem wachtte.
+
+'t Duurde dan ook niet lang, of Michiel werd ook van de lijnbaan
+weggejaagd. Zijne ouders besloten toen hem zijn zin te geven en
+hem naar zee te zenden. Hij vond het heerlijk, en hunkerde naar het
+oogenblik, dat hij het scheepsdek zou betreden.
+
+Hij was elf jaar oud, toen hij als bootsmansjongen zijne eerste zeereis
+maakte. Aan boord was nog een jongen van zijn leeftijd, een negertje,
+dat in Vlissingen gedoopt was en bij die gelegenheid den naam Jan
+Kompanie ontvangen had. Van 't oogenblik af, dat Michiel zijne voeten
+op 't dek zette, had er een algeheele ommekeer bij hem plaats. De
+ondeugende Vlissinger Michiel, die de schrik was geweest van zijne
+buren en onderwijzers, werd een ijverig en gehoorzaam matroosje,
+zooals men geen beteren kon wenschen. Iets meer is met zekerheid uit
+dezen leeftijd van Michiel de Ruyter niet bekend.
+
+Hoewel wij hem later, in 1622, in dienst van Prins Maurits aantreffen
+als busschieter, waaruit blijkt dat de vijftienjarige Michiel reeds
+de diensten van een volwassen man moest verrichten,--bleef toch
+zijn hart hem naar de zee trekken. Nog in hetzelfde jaar keerde
+hij naar het scheepsdek terug als hoog-bootsmansmaat, en maakte
+vervolgens als zoodanig verscheidene tochten. In dien tijd was het
+zeemansleven vol gevaren, ook al diende men ter koopvaardij. Immers,
+in 1622 eindigde het twaalfjarig bestand, en werd de roemrijke
+oorlog tegen de Spanjaarden hervat. De kaperschepen, die het op de
+rijke koopvaardijvloot voorzien hadden, maakten de zee onveilig. De
+Duinkerker kapers hadden zich zelfs een beruchten naam verworven. Geen
+wonder dus, dat de koopvaardijschepen op tegenweer bedacht waren en
+zich van kanonnen en andere wapenen voorzagen, om in staat te zijn
+zich zoo noodig te verdedigen. Toen eens het schip, waarop Michiel
+voer, door een kaper werd aangegrepen, werd hij met een piek aan
+het hoofd gekwetst. Dit schijnt wel de eenige keer geweest te zijn,
+dat hij in zijn gevaarvolle loopbaan gekwetst werd, hoewel honderden
+kogels hem gedurende zijn leven om de ooren gevlogen moeten zijn, tot
+eindelijk het doodelijke schot hem uit het land der levenden wegrukte.
+
+Michiel heeft ook met gevangenschap en ontbering te kampen
+gehad. Eenmaal werd het schip, waarop hij voer, door de kapers buit
+gemaakt, en de bemanning gevankelijk naar Spanje gevoerd. Maar Michiel
+wist met nog twee andere matrozen aan zijne bewakers te ontsnappen,
+en trok toen met hen bedelende het land door, vervolgde zijn tocht
+dwars door Frankrijk, en keerde eindelijk in het vaderland terug.
+
+Dit avontuur had hem echter in 't geheel geen schrik voor het zeeleven
+ingeboezemd. Integendeel, hij nam weer dienst op een van de schepen
+der heeren Lampsens, en maakte als matroos verscheidene reizen. Hij
+legde zich met ijver toe op het beoefenen van de stuurmanskunst,
+benevens op het bepalen van lengte en breedte, en alles, wat een
+bekwaam zeeman behoort te weten.
+
+In 1631, dus op vierentwintigjarigen leeftijd, trad hij in het huwelijk
+met Maria Velters, van Grijpskerke, die hem nog geen jaar later echter
+door den dood weder ontviel.
+
+In 1633 werd hij tot stuurman bevorderd, en maakte hij, onder
+anderen op _de Groene Leeuw_, tochten naar Groenland, Mauritius en
+het oostelijk deel van het land van Magellaan. Meermalen verkeerde
+zijn schip in groote gevaren tusschen de reusachtige ijsbergen,
+die het dreigden te verpletteren, maar--steeds keerde hij behouden
+in het vaderland weer.
+
+In 1636 hertrouwde Michiel. Zijne tweede vrouw heette Cornelia Engels,
+en was geboortig van Vlissingen. Met deze vrouw is hij tien jaar
+gehuwd geweest, toen ook zij door den dood werd opgeëischt.
+
+Een jaar later, dus in 1637, werd hij door eenige kooplieden,
+die twee kaperschepen hadden uitgerust, tot kapitein op een daarvan
+benoemd. Maar al spoedig kregen de matrozen van die beide schepen twist
+over de verdeeling van den buit, en sloeg het volk van Michiel aan het
+muiten. Hij besloot dus zoo spoedig mogelijk naar het vaderland terug
+te keeren. Dicht bij de kust kwamen dertien Duinkerker kapers opzetten,
+die recht op hem aanhielden. Hij wist echter van de duisternis gebruik
+te maken om hun te ontkomen.
+
+Hij keerde toen tot de koopvaardijvaart terug, en werd schipper,
+(tegenwoordig zouden wij zeggen kapitein) op een vaartuig van de
+heeren Lampsens, dat _Vlissingen_ heette.
+
+Hij maakte verscheidene reizen naar Brazilië, en had het meermalen
+met de kapers te kwaad. Hij schijnt echter niet bijster veel vrees
+voor die beruchte lieden te hebben gehad, want toen hij eens op de
+huisreis een kaper ontdekte, die een buitgemaakt schip medevoerde,
+ging Michiel er recht op af en eischte de overgave van het veroverde
+schip, wat de kaper hem dadelijk afstond. Dat hij een bekwaam zeeman
+geworden was, toonde hij door de vele verbeteringen, die hij in de
+toen bestaande zeekaarten aanbracht. Hij mocht dan geen geleerde zijn,
+een practisch man was hij zeker.
+
+Dat zijne bekwaamheden niet onopgemerkt gebleven waren, bleek duidelijk
+in 1640, toen Portugal zich van Spanje afscheidde en zich onafhankelijk
+verklaarde. De Nederlanders, die nog steeds in den oorlog met de
+Spanjaarden gewikkeld waren, besloten dadelijk Portugal hulp te
+verleenen, en zonden eene vloot daarheen, bestaande uit 15 schepen
+en vijf fregatten, onder bevel van den admiraal A. Gijsels. Zijn
+vice-admiraal was J. P. Tolck. Tot Schout-bij-nacht werd, op voorstel
+van de Zeeuwsche vlootvoogden, Michiel Adriaanszoon de Ruyter benoemd,
+terwijl hem tevens het kapiteinschap op het schip _de Haze_ werd
+opgedragen. Zoo klom dus Michiel, de eenvoudige Vlissinger jongen,
+door eigen verdienste van trap tot trap hooger op de maatschappelijke
+ladder, en was hij tot een man opgegroeid, die de oogen der hooge
+regeering op zich gevestigd wist. Maar zelf bleef hij de eenvoudige
+Michiel, nederig, bescheiden, vroom en dapper.
+
+In zijn brief aan de Admiraliteit van Zeeland schreef hij: "Ick sal
+mij als een heerlyck (_eerlijk_) capiteyn in mijn harte gedraghen,
+in de hoope, dat God het werck, waer wij om sijn gesonden, sal segenen
+tot heere (_eere_) van ons lieve Vaderlandt."
+
+    Machgyel Adriaense de Ruyter.
+
+In een treffen, dat met den vijand plaats had, gedroegen zich
+vele kapiteins van de Hollandsche vloot op lafhartige wijze, maar
+Michiel de Ruyter kwam eervol uit den strijd te voorschijn. Zijn
+onverschrokkenheid en beleid hadden de algemeene opmerkzaamheid
+getrokken.
+
+Den 21 December keerde de oorlogsvloot in het vaderland terug. Hare
+diensten waren niet meer noodig, dan alleen om koopvaardijschepen te
+geleiden door de onveilige wateren, waar de kapers op hen loerden.
+
+Michiel kwam dus weer in dienst van de heeren Lampsens, en voer
+gedurende de jaren 1643-1651 als kapitein ter koopvaardij. Door menig
+stout stukje deed hij van zich spreken. Zoo bevond hij zich eens
+in de Caraïben, en vernam daar, dat een der eilanden, St. Martin,
+door de Spanjaarden verlaten was. Dadelijk begaf hij er zich heen,
+en nam het eiland in naam van de Staten der Vereenigde Nederlanden in
+beslag. Wel beweerden de Franschen, dat ook zij recht op dit eiland
+hadden, maar 't gevolg was toch, dat de Nederlanders daar vasten voet
+kregen en hielden.
+
+Op een anderen tocht naar de West-Indiën kreeg hij een groot Spaansch
+schip in 't gezicht, dat hij liever niet wilde ontmoeten. Maar de
+Spanjaard, ziende dat de Hollandsche koopvaarder hem ontwijken wilde,
+en meenende dat dit uit vrees geschiedde, hield op hem aan en liet zijn
+geschut donderen. Dadelijk draaide de Ruyter bij en gaf den Spanjaard
+de volle laag. Ai! Dat had deze niet verwacht! Maar de Hollander was
+veel kleiner en bovendien veel lichter bewapend. Opnieuw liet hij
+dus de kanonnen bulderen, waarop de dappere Michiel het antwoord
+niet schuldig bleef. De Hollandsche matrozen zonden den Spanjaard
+zooveel kogels in den romp, dat het schip weldra begon te zinken. De
+ongelukkige bemanning zag den dood in de golven tegemoet. Nu toonde de
+Ruyter echter zijne grootheid van ziel. De ongelukkigen, die met den
+dood worstelden in de golven, waren thans zijne vijanden niet meer,
+maar menschen, die in nood verkeerden. Dadelijk liet hij de booten
+uitzetten, en smaakte de voldoening, dat de kapitein en een groot
+deel der bemanning behouden bij hem aan boord werden gebracht.
+
+Toen de Ruyter den kapitein vroeg, of ook hij zoo zou gehandeld
+hebben, als de Hollanders de overwonnenen waren geweest, gaf deze
+trotsch ten antwoord:
+
+"Ik zou u en uw volk hebben laten verdrinken."
+
+Dit antwoord verbitterde de Ruyter, en hij gaf last, alle gevangenen
+over boord te werpen. Hij zou dien Spanjaard wel een toontje lager
+leeren zingen.
+
+De matrozen schoten toe en grepen de gevangenen aan, om hen volgens
+de gewoonte dier tijden de voeten te spoelen, dit is, over boord
+te werpen. Maar nu had er bij den trotschen Spanjaard een algeheele
+omkeering plaats. Hij wierp zich voor Michiel neder en smeekte hem
+om lijfsbehoud.
+
+Dat was 't alleen, wat de ronde Zeeuw had bedoeld, en hij schonk
+allen het leven.
+
+Op een anderen tocht, ditmaal naar Salee, bemerkte hij, dat vijf
+Algerijnsche zeeroovers het op hem voorzien hadden. Daaronder bevonden
+zich zelfs de admiraal en de vice-admiraal der Algerijnen. 't Zag
+er niet mooi uit voor Michiel, één tegen vijf, en hij begreep, dat
+hij veel kans had zijn schip te verliezen en zelf als slaaf naar
+de binnenlanden te worden gevoeld. Hij trachtte dus de vijanden
+te verrassen. Eerst hield hij zich, of hij hen wilde ontwijken,
+maar hij liet zijn schip terdege in staat van tegenweer brengen,
+en maakte 's avonds van de duisternis gebruik, om hen ongemerkt te
+naderen. Onverwachts gaf hij het schip van den admiraal de volle
+laag. De Algerijn deinsde van schrik terug en raakte in een ander
+vaartuig verward. De beide schepen namen schielijk de vlucht.
+
+Intusschen had de Ruyter zich naar het schip van den Vice-admiraal
+gekeerd, en gaf hem de andere laag. Ook dit vaartuig zocht zijn
+heil in de vlucht, zoodat de Ruyter nu nog slechts twee vijanden
+tegenover zich zag. Zonder een oogenblik te aarzelen, zette Michiel
+koers tusschen de beide Algerijnen door en bereikte ongedeerd de kust
+van Salee, waar hij door de Mooren, die dit gevecht van één Hollander
+tegen vijf Algerijnsche zeeroovers met bewondering hadden aangezien,
+met groot gejuich ontvangen werd. Zij bewezen den dapperen kapitein
+de grootste onderscheiding en lieten hem zelfs in triomf te paard
+de stad doorrijden, terwijl de opperhoofden der roofschepen, onder
+'t geschimp van het grauw, te voet moesten volgen.
+
+Weer een anderen keer raakte hij met eenige andere schepen onder de
+Duinkerker kapers verzeild. Zijn schip was geheel weerloos, en voerde
+weinig of geen geschut.
+
+'t Was avond. Alleen list kon hem redden. De koopvaarders doofden
+de lichten en zochten in de duisternis te ontsnappen, maar de Ruyter
+liet integendeel verscheidene lichten bijzetten en dreef langzaam met
+weinig zeilen voort. Die groote kalmte en de vele lichten brachten de
+Duinkerkers in den waan, dat zij met een oorlogsschip te doen hadden,
+en zij bleven daarom op een eerbiedigen afstand. De list slaagde
+volkomen. Hij zeilde ongedeerd tusschen de kapers door, die het niet
+waagden hem aan te vallen, en kwam weldra in behouden haven.
+
+Dit was niet de eenige maal, dat hij door list aan de handen zijner
+belagers ontsnapte. Eens kwam hij met een lading boter uit Zeeland,
+koers houdende naar Vlissingen, toen hij weer zoo'n Duinkerker op
+zich zag afkomen. Dadelijk gaf hij last, eenige tonnen boter op
+het dek te smeren. De Duinkerker kwam snel nader, draaide bij en
+wierp de enterhaken uit, om zich aan het Hollandsche schip vast te
+klampen. Dadelijk sprongen de vijanden op Michiel's vaartuig over,
+maar o wee, zij hadden niet op de gladheid van het dek gerekend, en
+maakten de zotste sprongen of gleden uit en vielen voor de voeten der
+Hollandsche matrozen, die hen alles behalve vriendelijk ontvingen. Zij
+werden met haastigen spoed naar het kaperschip teruggejaagd, en kozen
+hun heil in de vlucht.
+
+Op een andere reis van Salee komende, werd hij vervolgd door een
+Franschen kaper, die hem zoo in het nauw bracht, dat de Ruyter zich
+genoodzaakt zag, bij te draaien. Hij begaf zich op het vijandelijke
+vaartuig, waar hij voor den gezagvoerder werd gebracht, en eischte,
+dat deze hem ongehinderd zijne reis zou laten vervolgen. Met welk
+recht wilde deze hem van zijn schip berooven? Holland was immers niet
+met Frankrijk in oorlog?
+
+De Franschman kon voor zijne handelwijze geen goede gronden aanvoeren,
+maar was toch niet bereid, de Ruyter te laten vertrekken. Hij liet
+zich wijn brengen, en bood ook zijn onvrijwilligen gast een glas
+aan. Maar Michiel sprak fier:
+
+"Ben ik vrij, geef mij wijn,--maar ben ik een gevangen man, zoo geef
+mij water." En hij weigerde den wijn te drinken. Dit vrijmoedige
+antwoord behaagde den kapitein zoo zeer, dat hij zijn glas ophief,
+en zeide:
+
+"Met dezen dronk wensch ik u goede reis!"
+
+En ongehinderd liet hij den kranigen Hollander vertrekken.
+
+Diezelfde vrijmoedigheid en kloekheid toonde de Ruyter later te
+Salee. Het opperhoofd aldaar kwam bij hem aan boord, en vroeg naar
+den prijs van een stuk laken, dat de Ruyter hem te koop aanbood. Maar
+het opperhoofd vond den prijs te hoog, en wilde afdingen.
+
+"Neen," zei de Ruyter, "tegen dien prijs mag ik het u niet afstaan. Wel
+wil ik, indien het u behaagt, het u ten geschenke aanbieden."
+
+Hier begreep het opperhoofd niets van.
+
+"Wat!" riep hij uit. "Tegen een minderen prijs moogt gij het niet
+afstaan, en gij wilt het mij ten geschenke geven? Dat is vrij
+raadselachtig."
+
+"Allerminst," was de Ruyter's antwoord. "Ik mag mijne goederen niet
+onder den prijs verkoopen, maar desnoods mag ik ze wel ten geschenke
+geven."
+
+Het opperhoofd werd boos en eischte, dat het laken hem tegen den
+geboden prijs zou worden afgestaan. En toen de Ruyter onbevreesd
+bleef weigeren, dreigde hij, dat hij èn schip èn lading zou nemen,
+daar de Ruyter zich geheel in zijne macht bevond.
+
+"Dat kunt ge doen," zei de Ruyter fier, "maar dan zullen alle
+kooplieden weten, dat in Salee geen schip veilig is!"
+
+In de grootste verbolgenheid verliet het opperhoofd met zijn gevolg het
+Hollandsche vaartuig, de Ruyter in volslagen onzekerheid achterlatende
+van wat hem te wachten stond.
+
+Een paar uur later keerde de Moor aan boord terug. "Welnu," vroeg hij,
+"wilt gij mij het laken tegen den geboden prijs afstaan?"
+
+De Ruyter volhardde bij zijne weigering.
+
+Toen wendde het opperhoofd zich tot zijn gevolg, en riep uit:
+
+"Ziet eens, hoe kloek en trouw die Christen voor zijne meesters
+is. Zijt gij dat allen ook voor mij?"
+
+Door dit voorval, gevoegd bij de Ruyter's heldhaftig gedrag tegen de
+vijf zeeroovers, kwam hij in Salee zoodanig in aanzien, dat de Mooren
+bijna met geen andere schippers zaken wilden doen, dan met hem. Zijn
+handel met die roofzuchtige lieden was buitengewoon voordeelig, en
+alles ging zoo vlug van de hand, dat hij wel twee reizen kon doen
+tegen anderen één.
+
+Toen zijn schip eens op de kusten van Salee verging en de goederen
+aan land spoelden, gaf het anders zoo diefachtige volk hem alles
+trouw en eerlijk terug, en verschaften zij hem bovendien een wrak,
+dat hij liet opbouwen en waarmede hij zijne meesters zooveel voordeel
+aanbracht, dat zij het verloren schip niet behoefden te betreuren. Hij
+waagde zich meermalen diep in de binnenlanden om handel te drijven,
+en had daardoor gelegenheid, vele Christenslaven los te koopen,
+waarvoor hij zelfs diep in eigen beurs moest tasten.
+
+Dikwijls was hij door dreigende gevaren omringd, en moest hij
+de hevigste stormen trotseeren. Van zes schepen, vergingen er
+eenmaal vijf; alleen dat van de Ruyter keerde in het vaderland
+terug. Later gebeurde dat met zeventien en nog eens met acht en
+twintig schepen. Telkens was het alleen het schip van de Ruyter,
+dat behouden bleef. De andere vergingen.
+
+Den 25en September 1650 trof hem het ongeluk, dat ook zijne tweede
+vrouw stierf. Hij besloot toen het zeeleven vaarwel te zeggen en
+zijne verdere levensdagen aan land door te brengen. Hij had genoeg
+verdiend, om dat onbezorgd te kunnen doen. En dat besluit werd nog
+vaster, toen hij in 1652 voor de derde maal in den echt trad. Deze
+vrouw heette Anna van Gelder, en was de weduwe van den schipper Jan
+Pauluszoon, die mede in dienst van de heeren Lampsens gevaren had en
+op reis gestorven was. Daar zij vreesde, dat ook de Ruyter eenmaal een
+dergelijk lot zou treffen, sterkte zij hem in zijn voornemen, om aan
+land te blijven. Hij nam dus afscheid van zijne reeders en werd een
+eenvoudig rentenier. Weinig kon hij toen vermoeden, dat hij weldra tot
+de zee terugkeeren, daar opklimmen tot de hoogste voor hem te bereiken
+waardigheid, en eenmaal de roem van de geheele wereld worden zou.
+
+
+
+In 1652 raakten wij in oorlog met Engeland. Onze beroemde zeeheld
+Maarten Harpertszoon Tromp voer met zijn vloot op de hoogte van
+Dover en ontmoette daar een vijftiental Engelsche bodems onder
+bevel van Robert Blake. De Engelschen noemden zich in die dagen de
+heerschers der zee en eischten, dat schepen van andere naties hun de
+noodige eer bewezen door het strijken van de vlag en het lossen van
+kanonschoten. Juist maakte Tromp zich gereed om de Engelsche vloot
+op die wijze te begroeten, toen Blake hem tweemaal een kogel over
+zijn schip zond, en daarna een derden door zijn want, waardoor een
+van de matrozen een arm verloor.
+
+Tromp, de held van Duins, was er de man niet naar, om zich deze
+handelwijze te laten welgevallen. Hoewel de beide rijken niet in oorlog
+waren, al was de houding tusschen hen dan ook zeer gespannen, gaf hij
+last de kanonnen te lossen. Een hevig gevecht was er het gevolg van;
+niet minder dan vier uur werd er verwoed gestreden. Toen zag Tromp
+zich gedwongen naar het vaderland te wijken.
+
+Eene oorlogsverklaring was thans niet meer noodig, en de Staten namen
+het Tromp hoogst kwalijk, dat hij het schot van Blake met kanongebulder
+beantwoord had, in plaats van de vlag te strijken. Men ontnam hem het
+opperbevel over de vloot en benoemde Witte Corneliszoon de With tot
+admiraal. Maar nu had men behoefte aan een bekwaam man, wien men het
+opperbevel over een deel van de vloot kon toevertrouwen. De Staten
+van Zeeland besloten, die hooge betrekking op te dragen aan Vlissinger
+Michiel, thans koopvaardij-kapitein in ruste. Het kostte veel moeite
+om hem over te halen, die waardigheid te aanvaarden. Toen men echter
+een beroep deed op zijne vaderlandsliefde, toen men hem er op wees,
+dat het vaderland in nood verkeerde en hem niet missen kon,--toen
+stapte hij over alle bezwaren heen, en koos, thans als vice-kommandeur,
+wederom zee.
+
+Zijn schip heette _Neptunus_, voerde 28 stukken en was met 134 koppen
+bemand. In Augustus 1652 stak hij in zee, om eenige koopvaarders,
+die van Texel moesten komen, veilig door het Kanaal te brengen. 't
+Was eene groote teleurstelling voor de Ruyter, dat zijne vloot zoo
+zwak was in vergelijking met die van den vijand. Ook liet de tucht
+veel te wenschen over. Zoo gebeurde het, dat een paar branders
+eigendunkelijk wegzeilden,--en later, in de hevige zeegevechten,
+die er gevoerd werden, zelfs kapiteins de vloot verlieten, om zich
+hier of daar in veiligheid te brengen. De Ruyter zond al spoedig
+bericht aan de Staten van Zeeland, dat de hem toevertrouwde vloot
+te zwak was om zich met succes te kunnen wagen tegen den vijand,
+wiens schepen niet alleen meer in getal, maar ook veel grooter van
+stuk waren. Bovendien waren zij veel sterker bemand en gewapend.
+
+Bij Plymouth had de eerste ontmoeting tusschen de Ruyter en de
+Engelschen plaats. De Ruyter had zijne vloot in drie smaldeelen
+gescheiden, en de koopvaarders onder deze smaldeelen verdeeld. De
+vijandelijke vloot stond onder bevel van Ascue. 's Middags om 4
+uur begon de strijd. De Ruyter gaf al dadelijk blijken van grooten
+moed. Met zijn smaldeel sloeg hij zich tot tweemaal toe door den
+vijand heen, en gedurende eenigen tijd lag zijn schip tusschen die
+van den admiraal en den vice-admiraal in. Hij werd geducht bestookt,
+maar wist van geen wijken. En zijn voorbeeld werkte begeesterend op
+zijn ondergeschikten, die zich kloekmoedig van hun plicht kweten. Een
+Friesch kapitein, Douwe Aukes genaamd, geraakte zoo diep met zijn
+schip onder de vijanden verzeild, dat alle hoop verloren scheen. Reeds
+eischten zijne matrozen, dat hij zich overgeven zou, toen Douwe
+Aukes een lont greep en deze in het kruit dreigde te werpen, indien
+zij den strijd opgaven. Dit bewijs van moed en doodsverachting gaf
+nieuwe geestkracht aan de matrozen, die zich nu zoo dapper weerden,
+dat zij twee Engelsche schepen in den grond boorden en een derde op
+de vlucht joegen.
+
+'s Avonds om 8 uur weken de Engelschen naar het Noorden. Michiel de
+Ruyter had zijne eerste overwinning behaald. Ascue verloor in dezen
+slag niet minder dan 1300 man en drie zijner beste schepen, terwijl de
+Ruyter geen enkel schip en maar 50 dooden en 40 gekwetsten te betreuren
+had. Bovendien kon hij thans ongehinderd de koopvaardijvloot door
+het Kanaal geleiden, en wisten de Engelschen, dat zij in Michiel de
+Ruyter een tegenstander hadden gevonden, die niet licht te achten was.
+
+Korten tijd daarna kreeg de Ruyter bevel, de koopvaarders, die met
+hun rijkbeladen schepen uit Indië terugkeerden en een rijken buit voor
+den vijand beloofden, veilig in de Hollandsche havens te brengen. Dat
+was geen gemakkelijke taak, want Blake was met eene vloot van 72
+zeilen in zee, terwijl de vloot van de Ruyter veel kleiner was en
+aan alles gebrek had. Hij gaf daarvan schriftelijk kennis aan de
+Zeeuwsche Staten, berichtende, dat mondkost en krijgsvoorraad zoo
+goed als verbruikt waren.
+
+Toen hij een 25-tal Engelsche oorlogsschepen ontdekte, waagde hij het
+toch, daarop jacht te maken. Maar in den avond werd zijne vloot door
+storm verstrooid, waarvan verscheidene kapiteins gebruik maakten, om
+op eigen gezag naar het vaderland terug te keeren. Bovendien bleek
+het de Ruyter, dat vele schepen onder bevel stonden van onbedreven
+bevelhebbers en bemand waren met onkundige matrozen.
+
+Hij besloot daarom zich te vereenigen met de vloot, die onder
+bevel stond van admiraal Witte Cornelisz. de With, den opvolger van
+Tromp. Deze beschikte nu over 45 oorlogsschepen, maar 10 daarvan
+en 5 branders, behoorende tot de vloot van de Ruyter, moesten naar
+het vaderland teruggezonden worden, omdat zij niet meer zeewaardig
+waren. Daartoe behoorde ook de _Neptunus_, zoodat de Ruyter op de
+_Louize_ overging.
+
+Den achtsten October vielen de Engelschen op ons aan, 's middags om 3
+uur. De With en de Ruyter streden met leeuwenmoed, maar--verscheidene
+Hollandsche kapiteins sloegen in het heetst van het gevecht op de
+vlucht en brachten daardoor groote verwarring teweeg, zoodat zelfs
+Hollanders op Hollanders schoten. De Ruyter kreeg vele dooden
+en gekwetsten, en zijn groot- en marszeil werden aan flarden
+geschoten. Toch wist hij van geen wijken en hield hij den strijd
+moedig vol, tot de avond rust bracht. Maar des morgens ontbrandde de
+strijd opnieuw, doch ook nu verlieten eenige schepen het tooneel van
+den slag, waardoor de overmacht van de Engelschen zoo groot werd,
+dat de onzen tot wijken werden gedwongen. Den 10en October kwam de
+vloot de Maas binnen.
+
+De With was over den afloop van dit zeegevecht bitter ontstemd, en de
+Ruyter was zoo diep verontwaardigd over den onwil, de lafhartigheid en
+de onbedrevenheid van vele kapiteins, dat hij besloot, zijn ambt neer
+te leggen en zijn verder leven in zijn huisgezin door te brengen. De
+Staten verzochten hem evenwel zoo dringend in het belang van het
+vaderland aan te blijven, dat hij ten tweeden male op zijn besluit
+terug kwam en nogmaals zee koos.
+
+Opnieuw werd het opperbevel opgedragen aan Maarten Harpertszoon
+Tromp, den bij het scheepsvolk zoozeer geliefden zeeheld, dien zij
+met den naam van Bestevaar vereerden. De Ruyter bevoer _Het Lam_,
+dat 34 stukken voerde. De vloot telde 100 schepen, meestal echter
+van kleinen omvang, zwak van bemanning en slecht bewapend. Zij was
+bestemd, om een 400 koopvaarders veilig door het Kanaal te brengen.
+
+De vloot zeilde uit, maar hevige wind- en regenvlagen deden Tromp
+besluiten, de koopvaarders naar het vaderland terug te zenden. Bij
+Dover kwam het tot een gevecht, waarin de Hollanders met zooveel
+geestdrift streden, dat de vijanden een goed heenkomen moesten
+zoeken. Blake had zijn voorsteven verloren en werd zelf gekwetst. Op
+schitterende wijze was de smaad uitgewischt, die door lafheid en
+onwil in den vorigen strijd onze vlag was aangedaan.
+
+Onze koopvaardijvloot kon thans ongehinderd uitzeilen, want de zee
+was vrij. De zoogenaamde heerschers der zee hadden zich in hunne
+havens in veiligheid gebracht.
+
+In het begin van 1653, den 28 Februari, 1 en 2 Maart, had een zeeslag
+plaats, die zijne weergade in de geschiedenis nog niet kende. De
+Ruyter had den last ontvangen een vloot koopvaarders, die zich bij
+St. Martin verzameld hadden, af te halen en naar het vaderland te
+geleiden. Hij wilde dus de Engelsche oorlogsschepen onder Blake,
+Deane en Monk ontzeilen, maar zoowel door storm als door het langzaam
+vorderen van de koopvaardijschepen was hem dat onmogelijk. Het gelukte
+hem echter wel, zich met Tromp te vereenigen.
+
+Bij Portland kregen zij den vijand in zicht, en 's morgens om tien
+uur begon het gevecht, dat onder den naam van den driedaagschen
+zeeslag bekend zou worden. Terwijl Tromp in een strijd gewikkeld
+was met den Engelschen admiraal, viel de Ruyter een groot
+schip aan, _the Prosperity_ genaamd, dat 44 stukken en 170 man
+voerde. Hardnekkig werd van beide kanten gestreden, en de Ruyter leed
+zware verliezen. Onbevreesd gebood hij echter het schip te enteren
+en den strijd op den vijandelijken bodem over te brengen. Als katten
+klommen de Hollanders tegen het schip op, maar zij werden zoo warm
+ontvangen, dat zij terugdeinsden. Toen riep de Ruyter de zijnen toe:
+
+"Mannen, dat gaat niet aan! Eens daarin, altijd daarin!" Zijne woorden
+verleenden zijne matrozen zooveel moed, dat het hun inderdaad gelukte,
+het schip te veroveren. Eenigen tijd later bevond hij zich tusschen
+niet minder dan 20 vijanden, en was hij den ondergang nabij. Met
+behulp van den dapperen Jan Evertsen sloeg hij er zich doorheen,
+en wist hij het gevaar te ontkomen.
+
+De strijd duurde voort tot den avond, maar werd den volgenden dag
+hervat. Tromp en de Ruyter streden in elkanders nabijheid, en 's
+middags raakte de laatste in zoo'n benarden toestand, dat hij ook
+nu weer verloren scheen. Hij raakte in zulk een drom van vijanden en
+werd zoo vinnig beschoten, dat hij het schip niet meer besturen kon,
+en dit als een vat op de baren dobberde. De admiraal gaf kapitein
+Duins last, het op sleeptouw te nemen.
+
+'t Was een schrikkelijke strijd. De kanonnen bulderden zonder
+tusschenpoozen, zoodat de schepen in een wolk van smook gehuld
+waren. 't Geschrei der gewonden was hartverscheurend.
+
+Toen de avond kwam, wist nog geen der beide vloten van wijken. De
+strijd zou dus den derden dag worden voortgezet. Maar de krijgsvoorraad
+van de Hollanders was grootendeels verbruikt, bijna uitgeput.
+
+Toch werd 's morgens de strijd hervat. Hoewel de onzen nog slechts
+dertig schepen overhadden, gaf Tromp toch bevel tot den aanval. De
+Ruyter vocht weer met heldenmoed, hoewel zijn schip niet bestuurd
+kon worden en door een ander op sleeptouw genomen werd. Zijn moed
+en geestkracht bleven onverzettelijk, zelfs toen zijn schip geen
+zeil of mast meer had en er bijna niets meer aan heel was. Het getal
+gekwetsten aan boord was gestegen tot 42.
+
+'t Was een geluk voor de onzen, dat de vloten al strijdende
+afdreven naar de Duinkerksche banken, waar de grootere Engelsche
+schepen dreigden te stranden. Deze maakten daarom een einde aan den
+verschrikkelijken strijd en deinsden af.
+
+Tromp gaf bevel naar het vaderland terug te keeren, waar de vloot in
+een ontredderden staat aankwam. Het doel was bereikt: de Engelschen
+waren er niet in geslaagd, onze rijke koopvaardijvloot te bemachtigen.
+
+Tromp, de Ruyter en vele andere bevelhebbers ontvingen den dank van
+de Algemeene Staten voor hun heldhaftigheid en wijs beleid. Tromp
+en de Ruyter werden zelfs met een gouden keten, versierd met een
+eerepenning, vereerd.
+
+Omstreeks Mei 1653 koos de vloot weder zee, en raakte in Juni slaags
+met den vijand, die over 16000 koppen en 3800 kanonnen beschikte. De
+Hollandsche vloot was veel minder sterk, maar waagde toch den
+strijd. Tegen den avond hadden wij wel eenig voordeel behaald, maar dat
+ging verloren door de verwarring, die op onze vloot heerschte. Alweer
+hadden wij gebrek aan buskruit, en vooral de With en de Ruyter hadden
+nog maar een geringen voorraad.
+
+'s Morgens greep Tromp het vice-admiraalsschip aan, maar daar hij zich
+door een paar lafhartige kapiteins verlaten zag, moest hij afdeinzen
+en kwam tusschen 13 vijandelijke bodems in het gedrang. Zijn schip
+werd doornageld en zou den vijand in handen gevallen zijn, indien
+Tromp niet eenige vaatjes buskruit had doen ontploffen, dat hen op
+de vlucht dreef. De With en de Ruyter kwamen hem te hulp en redden
+hem verder uit het gevaar.
+
+De vloot keerde naar huis terug, en nu drong Tromp er met klem op aan,
+dat zij de noodige versterking zou ondergaan. Hij verklaarde, dat
+bij de Engelsche vloot zeker 50 schepen waren, die het Hollandsche
+admiraalsschip in grootte overtroffen. Beslist gaf hij te kennen,
+dat hij niet weder in zee wilde steken, als de vloot niet voldoende
+kruit en lood aan boord had.
+
+Ook de Ruyter verklaarde, dat hij niet in zee ging, als de vloot niet
+zeer versterkt en goed bewapend werd.
+
+De Staten traden thans krachtig op. De lafhartige kapiteins
+werden gestraft, aanzienlijke belooningen werden beloofd voor het
+verrichten van grootsche wapenfeiten, en de vloot werd met vele
+schepen versterkt. Men begreep, dat de eer van het vaderland op
+het spel stond. Van alle kanten stroomden de vrijwilligers toe, om
+dienst te nemen. Zwaardere kanonnen werden op de schepen gebracht,
+kruit en kogels in groote hoeveelheden ingeladen.
+
+Tromp was nog wel niet tevreden over het gehalte der macht, waarover
+hij het bevel kreeg, maar hij meende toch den vijand nu onder de
+oogen te kunnen zien. Den 8en Augustus kreeg hij de Engelschen
+in 't gezicht, en tegen den middag begon, niet ver van Katwijk,
+de strijd. De Ruyter en Evertsen werden hevig aangevallen, maar
+leden geen gevoelige verliezen. Alleen hadden hun zeilen en masten
+het kwaad te verantwoorden. De avond bracht rust, en den volgenden
+dag was de zee te onstuimig om den strijd te kunnen hervatten. Den
+10en Augustus echter raakten de vloten wederom slaags, ter hoogte
+van Ter Heide. De Hollanders leden hier het grootste verlies, dat
+voor hen denkbaar was. De dappere held, Maarten Harpertsz. Tromp,
+de lieveling der matrozen, hun Bestevaar, zooals zij hem noemden,
+stierf den heldendood. De Ruyter toonde zich overal in het heetst van
+'t gevecht, met het gevolg, dat hij van zijn volk eindelijk nog maar
+de helft had overgehouden en zijn schip zoowel fokkemast als grooten
+steng verloor. Alleen de bezaansmast was staande gebleven. 't Was
+daardoor, en ook doordat zijn krijgsvoorraad verschoten was, dat hij
+zich aan den strijd onttrekken moest. Hij keerde naar de Maas terug,
+om zich daar zoo goed mogelijk te herstellen.
+
+Ook de With moest wijken. Niet minder dan 24 kapiteins hadden hem
+schandelijk in den steek gelaten.
+
+De Staten benoemden Jacob, Graaf van Wassenaar, Heer van Obdam tot
+admiraal van de vloot, terwijl de Ruyter tot de waardigheid van
+vice-admiraal werd verheven. Hij verzocht echter van de aanneming
+verschoond te blijven, maar eindelijk bezweek hij voor het aanhouden
+van den Raadpensionaris Jan de Witt, en werd het ambt door hem
+aanvaard.
+
+Kort daarop volgde de vrede met Engeland.
+
+Gedurende de jaren 1654-1656 deed de Ruyter meermalen tochten naar de
+noordkust van Afrika, om de Algerijnsche zeeroovers te tuchtigen,
+die met de grootste brutaliteit onze rijke koopvaardijschepen
+kaapten, zich de goederen toeëigenden en de bemanning als slaven
+verkochten. Duizenden van deze ongelukkigen ondergingen in de
+binnenlanden een jammerlijk lot.
+
+'t Gelukte de Ruyter op zijne veelvuldige tochten, de zeerooverij
+aanmerkelijk te beteugelen en vele slaven te bevrijden.
+
+Ook in het Noorden behaalde de Ruyter grooten roem. Zweden en
+Denemarken voerden een langen en bloedigen oorlog. De Hollanders
+besloten Denemarken hulp te verleenen, en zonden eene vloot onder
+bevel van Wassenaar van Obdam naar de Oostzee. Later werd eene nieuwe
+vloot ter versterking daarheen gezonden onder bevel van de Ruyter. Hij
+landde in November 1659 op Funen, maar werd daar door de Zweden met
+kanongebulder ontvangen. Vele Hollanders sneuvelden, en er ontstond
+onder hen zelfs een oogenblik van wankelmoedigheid. Maar de Ruyter
+riep hun toe:
+
+"Valt aan, mannen, valt aan, of gij zult allen te zamen worden
+vermoord!"
+
+De dappere Ritmeester Buat sprong met het rapier in de vuist vooruit,
+en riep:
+
+"Mannen, dat gaat u voor, volgt mij na!"
+
+Toen vielen de onzen kloekmoedig op de Zweden aan en behaalden eene
+schitterende overwinning, welke tengevolge had, dat Nyborg op de
+vijanden werd vermeesterd.
+
+De koning van Denemarken, die zijn redding geheel aan den moed
+der Hollanders te danken had, verhief de Ruyter met al zijne
+nakomelingen in den adelstand en schonk hem een gouden keten van
+groote waarde. Bovendien verleende hij hem een lijfwedde van twee
+duizend gulden 's jaars.
+
+Er brak nu een kort tijdperk van rust voor hem aan. Acht maanden
+mocht hij in den schoot van zijn gezin doorbrengen. Hij woonde toen in
+Amsterdam en had acht kinderen. Zijn zoon Adriaan was zeeman, evenals
+zijn vader. Een andere zoon, Engel genaamd, koos eveneens die loopbaan,
+en zou weldra zijn eersten tocht op het zilte nat ondernemen. Adriaan
+stierf jong als luitenant ter zee. Van zijne dochters huwde Cornelia
+met den kapitein der zeesoldaten Johan de Witte, Alida huwde met
+een schepen van Vlissingen, later met den Predikant Potts aldaar,
+en Margaretha trad in het huwelijk met Somer, Predikant te Amsterdam.
+
+In den zomer van 1661 kreeg de Ruyter bevel opnieuw zee te kiezen, om
+de Algerijnsche zeeschuimers te tuchtigen, die weer brutaler dan ooit
+onze koopvaarders roofden en de bemanning als slaven verkochten. Ook
+Fransche en Spaansche zeeroovers maakten het onzen koopvaarders in
+die dagen zeer lastig. Welke groote afmetingen die rooverijen hadden
+aangenomen, kan blijken uit het feit, dat de Algerijnen niet minder
+dan dertig groote roofschepen in zee hadden.
+
+De Ruyter bleef in de Middellandsche zee tot in het begin van 1663,
+en maakte het den zeeschuimers geducht lastig. Toen kreeg hij bevel
+naar het vaderland terug te keeren. Cornelis Tromp zou zijne taak
+van hem overnemen, maar na het vertrek van den gevreesden de Ruyter
+traden de roovers met vernieuwde brutaliteit op. De dappere Tromp
+had te weinig schepen, om hun voldoende ontzag in te boezemen.
+
+Opnieuw werd de Ruyter uitgezonden, om de roovers te kastijden. Zijn
+zoon Engel maakte dezen tocht, die zijn eerste was, met hem mede. De
+Ruyter werd door een hevige ziekte overvallen en men had geen hoop,
+dat hij daarvan herstellen zou. Zijn leven bleef echter behouden. Het
+mocht hem evenwel niet gelukken, de zeeroovers tot onderwerping te
+brengen. Het uitbreken van een nieuwen oorlog met Engeland riep hem
+naar elders.
+
+De Engelschen, die naijverig waren op den bloei der Nederlanden
+en op onzen handel, hadden reeds langen tijd blijken gegeven van
+hunne vijandelijke bedoelingen. Zij hadden, zonder dat er eene
+oorlogsverklaring aan was voorafgegaan, Hollandsche koopvaarders
+bemachtigd, en maakten zich in 1664 zelfs meester van onze bezittingen
+in Afrika en Amerika.
+
+De Ruyter kreeg toen den geheimen last, die bezittingen te heroveren,
+welk bevel hij ten uitvoer bracht. 't Was op zijn tocht naar Afrika,
+dat de Vice-admiraal Michiel de Ruyter Jan Kompanie weder ontmoette,
+het vroegere negerjongetje, dat op hetzelfde schip was, waarop hij
+zijne eerste reis maakte. Toen Jan Kompanie vernam, dat Michiel,
+zijn vroeger speelkameraadje, de admiraal was, die over de machtige
+vloot bevel voerde, liet hij zich bij hem aan boord brengen, waar een
+hartelijk wederzien volgde. Jan had het ook ver in de wereld gebracht,
+want hij was zelfs onderkoning over eenige negers geworden. Hij
+kende toen nog, na een tijdsverloop van meer dan veertig jaren, al de
+namen der bruggen, straten en kaden van Vlissingen, wel een bewijs,
+dat hij een goed geheugen bezat.
+
+Na eene afwezigheid van vijftien maanden keerde de Ruyter in het
+vaderland terug, waar hij met groote blijdschap ontvangen werd, omdat
+men gevreesd had, dat hij op zijn terugtocht den Engelschen in handen
+zou vallen. Hier had men zich intusschen met kracht tot den oorlog
+uitgerust. Een aanzienlijke vloot lag gereed, om op het eerste bevel
+zee te kiezen. Dat bevel zou niet lang op zich laten wachten.
+
+De Engelsche vloot was uitgevaren en maakte over de honderd onzer
+koopvaarders buit. Toen koos ook onze vloot het ruime sop. Zij telde
+105 oorlogsschepen, 7 jachten, 11 branders en 12 galjoten, te zamen
+voerende 4900 vuurmonden en 22000 koppen. De vijand had 110 schepen
+in zee, en stond onder bevel van den Hertog van York, die zich aan
+boord bevond van de _Royal Charles_.
+
+Wassenaar van Obdam voerde onze vloot aan. Reeds bij het eerste
+treffen, dat ter hoogte van Lowesthoff plaats had, leden wij een
+gevoeligen slag, doordat het schip van onzen admiraal in de lucht
+vloog. Het lijk van Obdam werd nooit teruggevonden, en met hem vond
+de geheele bemanning, bestaande uit 500 koppen, den dood. Ook de
+dappere Kortenaar sneuvelde. Deerlijk gehavend keerde onze vloot in het
+vaderland terug, terwijl bij de Engelsche uitbundige vreugde heerschte
+over de behaalde overwinning. Wij hadden vele schepen verloren, terwijl
+verscheidene kapiteins op lafhartige wijze de vlucht hadden genomen.
+
+In weinige weken was de vloot hersteld en in staat weder uit te
+loopen. Voorloopig werd Cornelis Tromp tot opperbevelhebber benoemd,
+want de Ruyter was op dat tijdstip nog niet uit het Verre Westen
+teruggekeerd. Maar nauwelijks had hij hier voet aan wal gezet, of
+hij werd door de Staten benoemd tot Luitenant-Admiraal van de vloot,
+de hoogste waardigheid, die voor hem te bereiken was. Cornelis Tromp
+was daar zoo verontwaardigd over, dat hij zijn ontslag uit 's lands
+dienst verzocht. Hij wilde niet onder de Ruyter dienen. De houding van
+den dapperen Evertsen, eertijds de meerdere van de Ruyter, was geheel
+anders. Deze verklaarde rondborstig, dat aan de Ruyter, om zijne hooge
+verdiensten, het opperbevel toekwam. Tromp kreeg zijn gevraagd ontslag
+niet, maar ontving van de Staten eene scherpe terechtwijzing, waarop
+hij besloot, zich den nieuwen stand van zaken te laten welgevallen.
+
+In een geweldigen zeeslag, die den 12 Juni 1666 begon en eerst
+den 14 Juni werd beslist, bevocht de Ruyter eene schitterende
+overwinning op de vijanden. Hij bevoer het Admiraalsschip _De Zeven
+Provinciën_. Voor den aanvang van den strijd, toen de Engelschen in
+'t gezicht kwamen, liet hij op de geheele vloot het gebed doen. Daarna
+begon het bloedige gevecht, dat in de geschiedenis bekend staat als
+de Vierdaagsche Zeeslag, en waarin de Ruyter zich met roem en eer
+overdekte. Toen eindelijk de vijanden hun heil zochten in de vlucht,
+nadat de Vice-admiraal Ascue zelfs gedwongen was geworden zich over
+te geven,--vielen onze kapiteins elkander weenend van blijdschap in
+de armen. De Ruyter, nederig en bescheiden als altijd, ontblootte
+zich het hoofd, hief den blik hemelwaarts, en dankte God voor de
+overwinning. Zwaar gehavend, maar met 3000 gevangenen en zes veroverde
+schepen, keerde de vloot in het vaderland terug.
+
+In een volgend treffen waren wij niet zoo gelukkig. 't Had plaats bij
+Duinkerken. De dappere, nobele Cornelis Evertsen werd daar doodelijk
+getroffen, en de Ruyter zag zich gedwongen, te wijken. Zijn terugtocht
+was echter zoo beleidvol, dat de Engelschen niet het minste voordeel
+met hunne overwinning behaalden en onze vloot behouden in onze haven
+binnen kon vallen. Hij schreef den slechten afloop van dezen strijd
+voor een groot deel toe aan Cornelis Tromp, die zich van de vloot had
+afgescheiden en haar daardoor te zeer verzwakt had. Tromp verdedigde
+zich met de bewering, dat hij zich onbewust in de hitte van den strijd
+te ver van de vloot had verwijderd, en dat in geen geval de zucht om
+de Ruyter te benadeelen, de drijfveer van deze daad was geweest. Het
+treurige gevolg was echter, dat Cornelis Tromp van zijn ambt werd
+ontzet, en dat er tusschen hem en de Ruyter eene verwijdering ontstond,
+die gedurende vele jaren zou blijven bestaan.
+
+De Engelschen begaven zich noordwaarts en staken ruim
+100 van onze koopvaardijschepen, die in het Vlie lagen, in
+brand. Bovendien verwoestten zij een gedeelte van het weerlooze
+eiland Terschelling,--voorwaar geen groot heldenstuk. 't Was een
+lage en schandelijke daad van de anders zoo moedige Engelschen,
+en zij zou hun eerlang berouwen.
+
+Den 17en Juni 1667 stak de Ruyter met eene machtige vloot in zee,
+niet om een weerloos Engelsch eilandje af te loopen, maar om weldra
+de ankers te laten vallen voor den mond van de Theems, en den leeuw
+in zijn eigen hol te gaan bestoken. Den 20en Juni zeilde het eerste
+smaldeel onder den Vice-admiraal van Gent de Medway op, en veroverde
+kapitein van Brakel het fort Sheerness, dat ons den toegang wilde
+beletten. Tevens vermeesterde hij het schip _de Unity_, en maakte
+daardoor den weg naar Londen voor onze schepen vrij. Onze vloot
+lichtte de ankers, en voer de rivier op. Het vroegere admiraalsschip
+_Royal Charles_ werd veroverd en verscheidene andere schepen werden
+in brand gestoken. Een geweldige schrik maakte zich van de Engelschen
+meester. Londen sidderde. "De Hollanders komen!" klonk het alom. Men
+pakte het kostbaarste bijeen en vluchtte de stad uit. Iedereen
+verwachtte, dat Londen geplunderd en verwoest zou worden, dat moord
+en doodslag het Engelsche volk in rouw zou dompelen.
+
+Dat geschiedde echter niet. Wel bleef onze vloot nog een paar maanden
+in dien omtrek kruisen, maar Londen werd niet aangetast. Deze beroemde
+tocht naar Chattam, zooals hij gewoonlijk wordt genoemd, verhaastte
+niet weinig het sluiten van den vrede, die in Juli 1667 tot stand
+kwam. De _Royal Charles_ was als zegeteeken naar het vaderland
+medegevoerd.
+
+In 1672 raakte ons land opnieuw in oorlog, thans met Frankrijk,
+Engeland, Munster en Keulen. 't Was het rampjaar onzer geschiedenis. De
+Franschen drongen tot diep in ons land door, terwijl de noordelijke
+provinciën ernstig door de Munsterschen en Keulenaars werden
+bedreigd. 't Land was reddeloos, de regeering radeloos, het volk
+redeloos. Willem III werd onder den drang van het volk tot stadhouder
+benoemd, en de gebroeders de Witt werden op schandelijke wijze door
+het grauw vermoord.
+
+'t Gemeenebest scheen verloren. Alleen ter zee bleek Neerlands
+meerderheid tegenover de vijanden.
+
+Den 7en Juni leverde de Ruyter een slag tegen de vereenigde Engelsche
+en Fransche vloten, die onder bevel stonden van den Hertog van York
+en d'Estrées, bij Solebay. Dadelijk bij het begin van het gevecht wees
+de Ruyter zijn stuurman Zeger het schip van York aan, met de woorden:
+
+"Stuurman Zeger, dàt is onze man!"
+
+Waarop de stuurman antwoordde:
+
+"Mijnheer, dat zal u gebeuren."
+
+Onmiddellijk daarop voer _de Zeven Provinciën_ tot op een pistoolschot
+afstands van _the Royal Prince_, en gaf het de volle laag. Een hevig
+gevecht ontstond, dat omstreeks twee uren aanhield. De Hertog van
+York zag eindelijk zijn schip zoo zwaar geteisterd, dat hij het noodig
+vond op een ander vaartuig over te stappen.
+
+'t Werd een verwoede zeeslag, die strand en zee deed daveren van
+'t kanongebulder, zooals een dichter 't uitdrukte.
+
+De Ruyter verklaarde zelf, "dat hij veel zeeslagen had bijgewoond,
+maar nooit in scherper en langduriger gevecht was geweest." Wie in
+dezen slag overwinnaar bleef, is niet te zeggen, maar zeker is het,
+dat de Engelschen en Franschen geen voordeel behaalden en niet minder
+dan 2500 gesneuvelden en gekwetsten telden. Een Engelschman, die op
+het schip van de Ruyter den slag had bijgewoond, getuigde van hem:
+"Is dat een Admiraal! Dat is een Admiraal, een stuurman, een matroos
+en een soldaat! Ja, die man, die held is dat alles te gelijk!"
+
+'t Was bekend, dat Michiel de Ruyter een groot vriend was van de
+gebroeders de Witt. Hij liet dan ook niet na zijn afkeurend oordeel
+over den moord op deze beide mannen uit te spreken, wat hem door velen
+hoogst kwalijk genomen werd. Zijn vrienden waarschuwden hem zelfs voor
+zijne groote vrijmoedigheid in dat opzicht, en gaven hem den raad,
+zijne gedachten niet zoo luid uit te spreken. Zijn antwoord daarop
+klonk fier:
+
+"Wanneer 't hier in het vaderland zoo gelegen is, dat men de waarheid
+niet mag spreken, zoo is 't er ellendig gesteld. Nochtans zal ik
+die spreken, zoo lang als mijne oogen openstaan." Gedurende hunne
+gevangenschap was hij zelfs hun voorspraak geweest.
+
+Toen dan ook de de Witten waren vermoord en 't grauw tot daden van
+geweld was overgeslagen, verzamelde zich ook voor het huis van de
+Ruyter een troep volks, dat luide de beschuldiging uitte, dat de Ruyter
+'s lands vloot aan de vijanden verraden en verkocht had. Men hoorde
+met groot lawaai schreeuwen, dat men het huis wilde plunderen. Mevrouw
+de Ruyter ontbood dadelijk Wessel Smit, een kapitein van een vendel
+burgers, bij zich, en deze riep van zijn stoep af het volk toe:
+
+"Wat wilt gij? Wat is er te doen?"
+
+'t Antwoord was niet bemoedigend.
+
+"Jij dikke schelm, kom van de stoep, men zal je op zijn Jan de Witts
+behandelen," klonk het hem toe.
+
+De dappere Smit daalde dadelijk van de stoep af, en zei: "Heb ik
+'t verdiend, zoo kunt ge mij zoo behandelen."
+
+Men deed hem echter niets, en hij spoedde zich naar het huis van
+de Ruyter, waar diens vrouw in grooten angst verkeerde. Dadelijk
+begaf hij zich naar zijn vaandrig Nicolaas Duizendt, om met hem te
+overleggen, wat er gedaan moest worden. Een trommelslager, om het
+vendel bijeen te roepen, hadden zij niet bij de hand; daarom zond
+hij zijne dienstboden uit, om de schutters op te roepen.
+
+'t Grauw begon intusschen al sterker op te dringen, en er was nog
+maar eene kleinigheid noodig, om hen tot plundering te doen overgaan.
+
+De heer Smit bleef het volk toespreken, maar men antwoordde hem, dat
+de admiraal de vloot aan de Franschen had verkocht, en dat hij voor
+iederen matroos een dukaton had ontvangen. Ook beweerden sommigen,
+dat zij de Ruyter aan handen en voeten gebonden in den Haag gevankelijk
+hadden zien binnenbrengen.
+
+Toen riep Mevrouw de Ruyter het volk toe:
+
+"Hoe is dat mogelijk? Ik heb op dezen dag een brief van mijn man
+ontvangen, die gisteren pas geschreven is."
+
+Smit vroeg dien brief te zien. Hij wilde hem als een middel gebruiken,
+om het opgeruide grauw aan de praat te houden, wat hem ook gelukte.
+
+"Wie kent het schrift van den Admiraal?" vroeg hij.
+
+"Ik! Ik!" riepen sommigen.
+
+"Komt dan hier, en leest zelf!" zei de heer Smit.
+
+Dat geschiedde, maar onderwijl naderden de schutters, die de straten
+afzetten en het grauw geboden, uiteen te gaan. Toevallig naderde in
+de gracht ook een vaartuigje gewapend met 6 kanonnen, en de kapitein
+daarvan verklaarde zich op het verzoek van Smit dadelijk bereid,
+den Admiraal een dienst te doen.
+
+Het volk vond het toen raadzaam, de voorgenomen plundering op te
+geven en een veiliger plaats op te zoeken. Zoo bleef de Ruyter voor
+een grooten ramp bewaard.
+
+Eenigen tijd later dreigde de Ruyter een nieuw gevaar, en ditmaal
+gold het zijn eigen persoon. Op een morgen thuis zijnde, drong iemand
+zijne woning binnen, roepende:
+
+"Waar is Michiel de Ruyter? Ik wil Michiel de Ruyter spreken."
+
+De Admiraal kwam uit eene opkamer te voorschijn, om te zien, wat er
+aan de hand was.
+
+De indringer liep op hem toe met een ontbloot mes in de hand en zou de
+Ruyter zeker doorstoken hebben, indien niet een dienaar, die toevallig
+kwam toeloopen, den moordenaar een kleine ladder over hoofd en armen
+geworpen had, waardoor hij mis stak. De schurk ontkwam en werd later
+tevergeefs gezocht.
+
+De Prins van Oranje wenschte Cornelis Tromp tot vice-admiraal bij de
+vloot te benoemen, maar begreep zeer goed, dat eerst een verzoening
+tot stand moest komen tusschen Tromp en de Ruyter. Tromp was daar
+aanvankelijk niet toe te bewegen, doch eindelijk bezweek hij voor
+den aandrang van den Stadhouder, en zoo mocht het Prins Willem III
+gelukken, de beide groote mannen tot elkander te brengen.
+
+Tromp gaf al dadelijk het bewijs, dat de verzoening van zijn kant
+welgemeend was, door met zijn schip, toen hij zich bij de vloot
+voegde, achter het Admiraalsschip om te varen, het met eereschoten
+te begroeten en zich dadelijk bij de Ruyter aan boord te begeven,
+om hem zijne opwachting te maken. Daar werd hij met alle vriendschap
+ontvangen. De Ruyter richtte zelfs ter eere van Tromp een feestmaaltijd
+aan, een beleefdheid, die enkele dagen later door Tromp op dezelfde
+wijze werd beantwoord. Nog zat men aan tafel, toen de tijding werd
+gebracht, dat de vijand in aantocht was. Zoo ver men zien kon, was
+de zee met hunne kielen bedekt.
+
+Het gevecht nam een aanvang en het gelukte den vijand niet, ondanks
+zijne overmacht, eenig voordeel te behalen. De Hollanders weerden
+zich dapper. "Overwinnen of sterven!" was de leuze. Tromp streed met
+heldenmoed. Hij was van de vloot afgedwaald, en lag tusschen eenige
+zware Britsche en Fransche schepen ingeklemd. De overmacht was te
+groot, en het hopelooze van den strijd inziende, verloren zijne
+mannen den moed. Tromp deed, wat hij kon, om hen te bemoedigen, maar
+'t mocht hem niet baten. Reeds waande hij zich verloren, toen hij
+in de verte de Ruyter met zijne schepen zag naderen. Deze had Tromp
+gemist, en was dadelijk besloten, hem te hulp te snellen.
+
+"Mannen," riep Tromp de zijnen toe, "daar is Bestevaar! Die komt ons
+helpen! Ik zal hem ook niet verlaten, zoolang ik adem kan scheppen!"
+
+Zoo werd Tromp door de Ruyter gered, en werd hunne verzoening door
+deze schoone daad bezegeld.
+
+Onze groote Admiraal behaalde ook in dezen slag weer de schoonste
+lauweren. Zelfs de Fransche vlootvoogd d'Estrées schreef over hem:
+
+"De Ruyter is een groot meester in de kunst van den oorlog ter zee:
+hij heeft mij in dezen slag schoone lessen gegeven. Gaarne zou ik
+mijn leven laten voor den roem, dien hij daarbij heeft verworven."
+
+Den 15en Juni volgde een nieuwe zeeslag, waarin de Ruyter een
+schitterende overwinning behaalde, en den 21en Augustus wist hij bij
+Kijkduin de vijanden tot een slag te dwingen, die buitengewoon bloedig
+was, maar waarbij de vijanden gedwongen werden, van onze kusten af te
+houden. De landing, die zij op het gebied der Vereenigde Nederlanden
+hadden beoogd, was er voor goed onmogelijk door gemaakt.
+
+Bovendien had de uitslag van dezen geweldigen strijd ten gevolge, dat
+Engeland vrede met ons sloot, zoodat wij ter zee alleen de Fransche
+vloot nog tegenover ons hadden.
+
+"Ons volk had gesidderd gedurende dezen slag. Terwijl het kanongebulder
+den kalmen oceaan beroerde, was aan het strand alles bekommering en
+gebed," zegt een geschiedschrijver. "Van daar sloegen duizenden, vol
+angstige spanning, den loop des gevechts gade. Langs de geheele kust
+riep het klokkengelui de gemeenten naar de kerken. Ook te Amsterdam
+waren, zoolang de slag duurde, de kerken gevuld, en uit ieders mond,
+uit ieders hart rees een gebed op tot den Hemel, om uitredding uit
+den grooten nood." En van de Ruyter zegt dezelfde:
+
+"Men verhief (in het vaderland) vooral de Ruyter. Elk gewaagde van de
+groote diensten, door hem aan den Staat bewezen. Zijn naam, te voren
+genoeg vermaard, steeg nu nog hooger in top der doorluchtigheid, en
+de galm zijner glorie klonk door alle gewesten." Maar de Ruyter zelf
+gaf, nederig en bescheiden als hij was gedurende gansch zijn leven,
+alleen Gode de eer. Hij smaakte de voldoening, dat zijn zoon Engel,
+die in verscheidene gevechten den grootsten moed en veel beleid had
+getoond, tot Schout bij nacht werd benoemd.
+
+Ook Munster en Keulen hadden intusschen vrede met ons gesloten,
+zoodat wij nu alleen nog met Frankrijk in oorlog waren. Bovendien
+hadden wij bondgenooten gevonden, ook in Spanje.
+
+Het grootste gevaar, dank zij den moed en de bekwaamheid van de Ruyter,
+die eene landing van de vijanden op onze kusten onmogelijk had gemaakt,
+en mede aan het beleid van Willem III, was dus voorbij.
+
+Zoo komen wij aan den laatsten tocht van onzen grooten Admiraal. Hem
+werd opgedragen zich naar de Middellandsche Zee te begeven, om aldaar
+de Fransche vloot aan te tasten. Voor dezen tocht waren echter naar
+de meening van de Ruyter veel te weinig schepen uitgerust, en hij gaf
+daarover tegen een der leden van de Admiraliteit zijn ongenoegen te
+kennen. Deze had de onbeschaamdheid den grooten held toe te voegen:
+
+"Ik denk niet, Mijnheer, dat gij op uwe oude dagen bevreesd begint
+te worden en den moed laat vallen?"
+
+Waarop de Ruyter waardig antwoordde:
+
+"Neen, ik begin den moed niet te laten vallen. Ik heb mijn leven
+veil voor den Staat, maar ik ben verwonderd, en 't is mij leed,
+dat de Heeren de vlag van den Staat zoo veil hebben en wagen."
+
+Men verzocht hem dringend, ondanks zijne bezwaren, in zee te
+gaan. Waarop hij zei:
+
+"De Heeren hebben mij niet te verzoeken, maar te gebieden, en al
+werd mij bevolen 's lands vlag op een enkel schip te voeren, ik zou
+daarmeê in zee gaan, en waar de Staten hunne vlag betrouwen, zal ik
+mijn leven wagen."
+
+De held verliet het vaderland in de vaste overtuiging, dat hij niet
+levend zou wederkeeren. Tot een vriend zei hij bij het afscheid:
+
+"Mijn vriend, ik zeg u adieu, en niet alleen adieu, maar adieu
+voor eeuwig, want ik denk niet weêr te komen. Ik zal op dezen tocht
+blijven. Ik voel het."
+
+Bij Stromboli had de eerste ontmoeting tusschen de beide vloten
+plaats. De Fransche schepen stonden onder bevel van Admiraal Du
+Quesne. Deze hield dadelijk op het Hollandsche admiraalsschip _de
+Eendracht_ aan. Van weerszijden werd er gedurende drie uren hevig
+gevochten, maar geen der partijen behaalde een beslist voordeel.
+
+Voor de Ruyter geen geringe eer, want zijne vloot was aanmerkelijk
+zwakker dan de Fransche. Deze telde 24 groote en 6 kleine schepen,
+terwijl de Ruyter slechts bevel voerde over een achttiental vaartuigen,
+met veel minder geschut en kleiner bemanning.
+
+Eenigen tijd later gelukte het hem 26 Hongaarsche predikanten, die
+om het geloof als galeislaven een wreed lot te verduren hadden, uit
+hunne gevangenschap te doen ontslaan. Zij werden aan hem overgeleverd
+in den erbarmelijksten toestand, met verscheurde kleederen, half naakt,
+en met uitgemergelde lichamen.
+
+Met tranen in de oogen dankten zij den held voor hunne verlossing,
+maar de Ruyter, nederig als altoos, zeide: "Dankt uw God, ik heb niet
+meer dan mijn plicht gedaan."
+
+Eindelijk, na een lang en roemvol leven, zou Michiel de Ruyter zijn
+laatsten strijd strijden.
+
+Den 22 April 1676 ontmoette hij de Fransche vloot in het gezicht
+van den Etna. Dadelijk liet hij zijne schepen in slagorde stellen
+en viel hij met alle kracht aan. Er ontstond een geweldige strijd,
+waarbij velen 't met den dood moesten bekoopen. "De Siciliaansche
+zee," schreef een geschiedschrijver, "scheen in een vuurbrakenden Etna
+veranderd, en alles stond in vuur en vlam, met dikken rook vermengd."
+
+Onze bondgenooten, de Spanjaarden, hielden zich lafhartig
+achteraf. Maar de Ruyter vocht met leeuwenmoed, zooals zelfs Fransche
+ooggetuigen van hem schreven.
+
+Helaas, een half uur na het begin van den strijd trof een vijandelijke
+kanonskogel den grooten held, en nam hem het grootste deel van zijn
+linkervoet weg; tevens verbrijzelde hij hem de beide pijpen in het
+rechterbeen. De Ruyter stond op dat oogenblik op het zonnedek en was
+bezig zijne bevelen te geven.
+
+Hij stortte neder en viel bovendien nog van het zonnedek, ter hoogte
+van zeven voet, naar beneden.
+
+Dadelijk snelde men hem ter hulp. Hoewel zwaar gekwetst, riep hij de
+zijnen nog toe:
+
+"Houdt moed, mijne kinderen, houdt moed; zóó moet men doen, om de
+zege te bevechten!"
+
+En zij hielden moed; zij streden zoo dapper, dat de vijanden hun heil
+in de vlucht moesten zoeken, terwijl de onzen hen tot het invallen
+van de duisternis achtervolgden.
+
+Ondanks zijne vreeselijke wonden liet de Ruyter zich door zijne
+scheepsbevelhebbers over verschillende zaken inlichten en hield met hen
+krijgsraad. Ook liet hij drie dagen na den strijd nog verslagen opmaken
+omtrent hetgeen door de vloot was verricht. Hij was toen echter reeds
+te zwak om de stukken te kunnen onderteekenen. Den 29en April blies
+hij den laatsten adem uit, beweend door gansch het Nederlandsche volk.
+
+Den 30en Januari 1677 kwam zijn lijk aan boord van _de Eendragt_
+te Hellevoetsluis binnen. Vandaar werd het eerst naar Rotterdam en
+daarna naar Amsterdam vervoerd.
+
+Met groote statie werd het den 18en Maart in de Nieuwe kerk bijgezet,
+waar eene prachtige tombe de plaats aanwijst, waar zijn stoffelijk
+overschot rust.
+
+
+
+
+
+
+DRIE SCHOONE DADEN.
+
+
+Mathieu Martinel was een Fransch officier, die in de eerste helft der
+vorige eeuw leefde. Van hem zijn in de geschiedenis der menschheid
+drie schoone daden opgeteekend, wel waardig aan de vergetelheid te
+worden ontrukt.
+
+Als adjudant van het eerste regiment kurassiers lag hij te
+Straatsburg, toen het geroep van brand! brand! hem naar buiten deed
+snellen. Dadelijk begaf hij zich naar het tooneel van den ramp. Een
+dikke rookkolom wees hem de plaats des onheils. De barakken stonden
+in brand.
+
+Van alle kanten snelde men toe om naar den brand te kijken, en onder
+de toeschouwers bevonden zich vele soldaten, doordat de barakken
+dicht bij de kazerne gelegen waren.
+
+De vlammen grepen snel om zich heen, en van de omstanders maakte zich
+een groote schrik meester toen hun het gerucht bereikte, dat in de
+gebouwen buskruit werd bewaard en er ook een duizend patronen lagen
+opgestapeld. Elk oogenblik kon het vuur daarmede in aanraking komen,
+waardoor de gebouwen ongetwijfeld in de lucht zouden vliegen. Men
+ontvluchtte dus zoo snel mogelijk deze gevaarlijke plaats en bracht
+zich in veiligheid.
+
+Onder de vluchtenden bevond zich echter niet Mathieu Martinel. Zoodra
+hij zag, welk gevaar er dreigde, snelde hij naar het brandende gebouw,
+en riep hij een paar soldaten toe hem te vergezellen. Hij wierp de
+deur open en snelde de trap op, om zich naar het vertrek te begeven,
+waar het kruit en de patronen lagen.
+
+Een verstikkende rook echter belette hem den toegang! 't Was hem
+schier onmogelijk adem te halen. Zijn twee volgers deinsden vol
+schrik terug en snelden heen. Maar Mathieu gaf zijn poging nog niet
+op. Hij klom de trap op, door rook en vlammen heen. De hitte was
+verschrikkelijk. Hij begreep, dat zijn pogen vergeefsch zou zijn,
+en dat hij in den rook zou stikken of in de vlammen omkomen.
+
+Reeds wilde hij terugkeeren, toen hij zich plotseling herinnerde,
+dat in het vertrek naast dat, waarin het kruit en de patronen lagen,
+zich negen zieken bevonden, die niet in staat waren, de noodlottige
+plaats te ontvluchten.
+
+Neen, nu weifelde de dappere officier geen seconde langer. Rook,
+vlammen en hitte ten spijt zette hij zijn gevaarvollen tocht voort. Die
+ongelukkigen mocht hij niet aan hun vreeselijk lot overlaten, en zoo
+mogelijk moest hij hen redden van een verschrikkelijken dood. Hij
+snelde voort, zijn oogen gesloten, den mond stijf dicht om den
+verstikkenden dood niet in te ademen. Zijne haren verzengden, zijne
+kleeren schroeiden, de vlammen lekten zijne handen, maar hij liet
+zich niet weerhouden.
+
+Zoo bereikte hij de patronen, die in papier verpakt waren. Hij zag
+tot zijn schrik, dat die papieren reeds brandden. IJlings rukte hij
+ze los en wierp ze op eenigen afstand. Toen opende hij het raam, en
+riep, de brandweermannen toe, hunne stralen op deze plaats te richten.
+
+"Hier! Hier! Water!" klonk zijn kreet.
+
+En men begreep hem. Stroomen van water werden naar binnen geworpen,
+en in korten tijd waren èn buskruit èn patronen zóó nat, dat van
+een ontploffing geen sprake meer kon zijn. De zieken, voor enkele
+seconden nog zoo nabij aan hun dood, waren gered. Zij werden met
+spoed in veiligheid gebracht.
+
+Dit was niet de eerste heldendaad, die door den braven officier werd
+verricht. Korten tijd te voren bevond hij zich aan den oever van de
+snelstroomende rivier de Ill, toen een van zijn soldaten het ongeluk
+had, in de rivier te vallen. De stroom maakte zich van den ongelukkige
+meester en sleepte hem met woeste vaart mede in de richting van een
+watermolen, die door den snellen stroom in beweging werd gebracht. Men
+hoorde het kletteren van het water, dat van het sneldraaiende rad in
+den stroom terug viel. Was de ongelukkige eenmaal tot daar afgedreven,
+dan was hij bijna zeker verloren.
+
+Dit begreep ook Mathieu Martinel, die dadelijk het groote gevaar inzag,
+waarin de drenkeling verkeerde. Onmiddellijk besloot hij zijn leven
+in de waagschaal te stellen, om dat van zijn evenmensch te redden.
+
+Tijd om zich te ontkleeden had hij niet. Zonder een oogenblik te
+weifelen wierp hij zich in den stroom, en zwom tot zoo dicht mogelijk
+bij den molendam. Daar omklemde hij, met één arm een paal en wachtte,
+tot de drenkeling hem bereikt had. Met de andere hand greep hij hem
+krachtig vast om hem in zijn vaart te stuiten, maar dit gelukte hem
+niet. De stroom was te sterk en trok hem onweerstaanbaar voort naar
+het gevaarlijke rad, dat door het water snel werd rondgedraaid.
+
+Mathieu Martinel was er de man niet naar, een eenmaal gesteld doel
+op te geven. Hij liet den paal los, en dook met den drenkeling diep
+onder water. Stevig hield hij den man omklemd.
+
+De stroom sleepte beiden voort, onder het molenrad door, dat hen
+niet bereiken kon. Nauwelijks deze gevaarlijke plaats voorbij, sloeg
+Mathieu de armen uit, den drenkeling met de tanden vasthoudende,
+en bereikte den oever. Tot zijn groote vreugde bemerkte hij, dat
+het leven van den soldaat nog niet geweken was. Door den moed en de
+vastberadenheid van Mathieu was hij gered.
+
+Vele jaren later verrichtte hij zijn derde heldenstuk. 't Was in
+den nacht van den 14en Juni 1837 te Parijs. Bij gelegenheid van
+het huwelijk van den Hertog van Orleans was er eene schitterende
+illuminatie ontstoken, en op het Champ de Mars hadden duizenden bij
+duizenden een prachtig vuurwerk bijgewoond.
+
+Toen het afgeloopen was, ontstond er een hevig gedrang bij den ingang
+van eene passage, die naar het Militaire College leidde. De stroom van
+menschen was zoo ontzaglijk groot, dat er eene opstopping ontstond,
+die de verschrikkelijkste gevolgen had. Eene vrouw kreeg het in de
+opgepropte menigte, waarin bijna geen voortgang was, zoo benauwd, dat
+zij door eene flauwte overvallen werd en bewusteloos nederviel. Anderen
+struikelden over haar lichaam, en vielen ook. De menschen in de
+onmiddellijke nabijheid begrepen dadelijk het gevaar, waarin dezen
+verkeerden, en wilden hun door terugdringen de gelegenheid geven om
+op te staan en zich te redden. Maar de achtersten wisten niet, wat er
+vóór hen gebeurde, en drongen voorwaarts. Er ontstond nu eene groote
+verwarring. Velen struikelden over hen, die reeds gevallen waren, en
+van opstaan was in die ophooping geen sprake meer. Een angstig geschrei
+steeg uit de menigte op. Men drong terug, men schreeuwde,--maar de
+stroom van menschen wist van geen stilstaan,--zoodat met elke seconde
+de ramp grooter werd. Men trapte op degenen, die reeds gevallen
+waren. Het angstgeschrei werd ontzettend,--maar de menschen, die
+volgden, hoorden het niet. In levendige gesprekken over het vuurwerk,
+dat men gezien had, drong men langzaam maar zeker voorwaarts...
+
+Op dit oogenblik kwam Mathieu Martinel op de rampzalige plaats aan, en
+oogenblikkelijk begreep hij, dat hier krachtig moest worden gehandeld,
+wilde het ongeluk niet nog veel erger worden. En dat het reeds zeer
+erg was, zag hij met een enkelen oogopslag.
+
+Hij snelde een poort door, waardoor hij den menschenstroom van een
+anderen kant bereikte, en trachtte door schreeuwen de menschen tot
+teruggaan te bewegen. Hij riep hun toe, dat er een ongeluk gebeurde,
+dat er menschen gevallen waren, die door de voeten der anderen
+vertreden werden,--maar zijn roepen mocht niet baten. Wel drongen de
+voorsten terug, maar verder naar achteren hoorde men hem niet. Steeds
+drong men voorwaarts!
+
+Toen ijlde hij weg naar de kazerne, om hulp te halen. Hij gunde
+zich echter den tijd niet, om zijne mannen te verzamelen, maar
+snelde opnieuw, door slechts enkelen gevolgd, naar de plaats van den
+ramp. De meesten van hen echter, het gevaar ziende waarin zij zich
+begeven zouden, keerden terug. Alleen Private Speulée volgde hem,
+en zij spanden samen hunne uiterste krachten in, om den doorgang vrij
+te maken.
+
+'t Was een vreeselijk schouwspel, dat zich aan hunne oogen
+vertoonde. De grond lag bezaaid met dooden,--en met levenden,
+die door anderen vertreden werden en de ijselijkste jammerkreten
+slaakten. Mathieu richtte een bewusteloozen man op, daarna een jongen,
+eene vrouw en een klein meisje. Hij droeg ze snel naar eene plaats,
+waar zij in de frissche lucht herstellen konden. En telkens keerde
+hij naar de rampplaats terug, om anderen te redden. Elk oogenblik
+verkeerde hij in gevaar, om in 't gedrang omvergeworpen en doodgetrapt
+te worden,--maar hij ging onbevreesd met het reddingswerk voort. Niet
+minder dan negen personen wist hij te midden van 't gedrang op te
+richten en naar eene veilige plaats te brengen. En nog, altoos drong
+men van achteren op...
+
+Speulée stond hem moedig ter zijde en redde een man en een
+kind. Langzamerhand kwam er meer hulp opdagen. Officieren schoten
+toe, om hunne makkers bij te staan. Een van hen zette een jongen op
+zijn rug, nam een meisje in zijne armen, en wist beiden buiten het
+gedrang te brengen, waarvoor hij niet minder dan een half uur noodig
+had. Hij werd zoo moê en benauwd, dat hij zich bijna niet langer
+staande kon houden.
+
+Eindelijk daagde er hulp. Eenige kurassiers te paard kwamen van het
+Champ de Mars en reden bedaard, stap voor stap, in de menigte. Overal
+waar zij kwamen, stak men hun kinderen toe, hun smeekende, die bij zich
+op het paard te nemen, wat zij deden. Zij drongen met groot geduld
+en de uiterste voorzichtigheid steeds verder in de menigte door,
+eerst in rijen van één, toen twee aan twee, vervolgens bij drieën, en
+vormden zoo een wig, die scheiding maakte tusschen de menigte en den
+nauwen doorgang. Zoo ontstond er eenige kalmte en kwamen de menschen
+tot bezinning. De stroom werd nu in verschillende richtingen geleid,
+waardoor verdere ongelukken voorkomen werden. De slachtoffers werden
+opgenomen en naar de kazerne gebracht, waar men al het mogelijke
+deed, om de levensgeesten weder op te wekken en de wonden te reinigen
+en verbinden. Daarna werden zij, voor wie dit noodig was, naar de
+hospitalen vervoerd, terwijl anderen naar hunne woning werden gebracht.
+
+Martinel, die ook hier weer zijn grooten moed en wijs beleid had
+getoond, ontving een jaar later den eereprijs, die voor het verrichten
+van daden van moed en menschlievendheid was uitgeloofd.
+
+
+
+
+
+
+NIELS FINSEN.
+
+
+In den laatsten tijd hebben beroemde mannen eigenschappen in het licht
+ontdekt, die nog niet bekend waren. Dat wij zonder licht niet kunnen
+leven, wist natuurlijk sedert langen tijd iedereen. Als we de zon niet
+hadden, werd onze aarde in korten tijd een ijsbol, waarop geen levend
+wezen bestaan kan. Zij is het, die onze aarde vruchtbaar maakt, onze
+heerlijke vruchten rijpt, en onze schoone bloemen doet bloeien. Maar
+zij is het ook, die onzen levenslust opwekt, ons vroolijk en opgeruimd
+doet zijn, ons kracht tot werken geeft. Maakt een grauwe lucht ons
+droefgeestig en somber, het schoone zonnelicht, die heerlijke gave
+Gods, verjaagt alle zwartgalligheid en melancholie.
+
+'t Was ook bekend, dat men het licht kan ontleden, zooals dat ook
+gebeurt als de zon schijnt en het gelijktijdig regent. Dan verschijnt
+aan den hemel de regenboog met zijne roode, oranje, gele, groene,
+blauwe en violette stralen. Diezelfde kleuren verkrijgt men ook,
+wanneer men wit licht door een prismatisch geslepen glas laat gaan. We
+verkrijgen dan het zoogenaamde zonnespectrum.
+
+In de laatste jaren echter zijn de Röntgen-, Becquerel- en
+radiumstralen ontdekt. Van deze stralen is het eigenaardige, dat zij
+door vaste stoffen heendringen, en dat men de radiumstralen zelfs
+door metalen voorwerpen heen kan zien. De Röntgenstralen hebben aan
+de menschheid reeds groote diensten bewezen. Vooral in oorlogstijd
+maakt men er gebruik van om te zien, waar zich in een menschelijk
+lichaam een kogel bevindt, die verwijderd moet worden. De lichtstralen
+dringen door het vleesch heen, maar niet door den kogel. De plaats,
+waar deze zich bevindt, wordt dus met groote juistheid aangewezen.
+
+In Denemarken woonde een professor, Niels Finsen genaamd, die
+reeds lang de wonderbare kracht had opgemerkt, welke de zon op
+zijn ziekelijk lichaam uitoefende. Van zijn jeugd af was hij zwak
+en ziekelijk geweest, en het was hem niet ontgaan, dat hij zich
+veel prettiger en opgewekter voelde, als het zonnetje aan den hemel
+schitterde, dan bij somber, druilig weer. Datzelfde verschil merkte
+hij op, wanneer hij in een vroolijke, zonnige, of wel in eene donkere,
+sombere kamer was. Hij begreep, dat dit groote verschil niet alleen een
+gevolg kon wezen van stemming, maar dat het wel degelijk moest worden
+toegeschreven aan de genoemde kracht van het licht. De gedachte maakte
+zich van hem meester, dat het licht dienstbaar kon worden gemaakt
+aan de geneeskunde, en dat het wellicht niet onmogelijk zou zijn,
+de lijdende menschheid in sommige gevallen door de kracht van het
+licht genezing te brengen. Inzonderheid meende hij, dat huidziekten,
+die door bacteriën ontstaan, door middel van het licht zouden kunnen
+worden genezen.
+
+Toen die gedachte zich eenmaal van hem had meester gemaakt, begon
+hij verschillende proeven te nemen. Hij onderzocht, of de kleuren,
+waarin men het licht kon ontleden, gelijken of verschillenden invloed
+uitoefenden op de voorwerpen, die er door werden beschenen. En zoo
+bleek het hem al spoedig, dat de invloed van die verschillend gekleurde
+lichtbundels niet dezelfde was en dat men te doen had met twee soorten
+van lichtstralen, n.l. de _warmtestralen_, waartoe de roode behooren,
+en de _chemische stralen_, waaronder de violette vielen. Finsen
+onderzocht, welken invloed die verschillende stralen hadden op
+vlinders, die hij in een bak plaatste, welke hij met verschillend
+gekleurde glazen: roode, groene, gele, blauwe, enz. afsloot. Hij
+merkte op, dat de vlinders kalm en rustig bleven onder het roode glas,
+waardoor dus alleen de roode stralen toegang hadden,--terwijl zij
+zeer onrustig werden onder de blauwe glazen. Zij trachtten dan zoo
+spoedig mogelijk weer hunne schuilplaats onder het roode licht te
+bereiken. De verschillende werking der roode en blauwe stralen werd
+daardoor duidelijk aangetoond.
+
+Finsen had zich ook de vraag gesteld, waarom de Schepper de bewoners
+der tropische gewesten eene donkere huidskleur had gegeven. Hij had
+de overtuiging, dat dit niet zonder doel was geschied, en dus niet
+te denken was aan bloot toeval. Hij nam daarom de volgende proef. Op
+zijn arm schilderde hij met Oostindischen inkt een zwarte plek, waarin
+hij echter twee plekken, die den vorm hadden van zijne voorletters
+N. F., onbeschilderd liet. Die plekken bleven dus wit. Vervolgens
+bevestigde hij op zijn arm door middel van vischlijm verschillend
+gekleurde reepjes glas, een stuk gewoon glas, en ook nog een stuk
+bergkristal. Hij liet nu onder voortdurende afkoeling licht van
+bepaalde sterkte en op een bepaalden afstand op dien arm inwerken. Hij
+gebruikte daarvoor zoowel zonnelicht als electrisch licht, en wel
+booglicht van 20 ampères.
+
+Het bleek hem, toen de belichting lang genoeg geduurd had, dat
+op de plaatsen, waar de gekleurde glaasjes, het gewone glas en de
+Oost-indische inkt hadden gezeten, het licht zijne inwerking niet
+vertoonde, maar dat onder het bergkristal en op de plaats der beide
+letters N. F. een ontsteking van de huid was opgetreden. Na verloop
+van tijd verdween die ontsteking wel weer, doch nog wel een half jaar
+later kon hij door sterke wrijving de beide letters weer zichtbaar
+laten worden. Hij begreep nu, waarom de bewoners der tropische gewesten
+met een donkere huidskleur waren gezegend.
+
+Meermalen was het ook gebleken, dat gletscherbeklimmers bij
+hunne tochten onder aan de kin uitslag kregen tengevolge van de
+reflexwerking van de zonnestralen op het bergkristal, terwijl proeven
+hadden aangetoond, dat bergkristal alleen de chemische of blauwe
+stralen doorlaat. Finsen kwam daardoor tot het besluit, dat alleen
+de chemische stralen de ontsteking op zijn arm hadden veroorzaakt.
+
+Hij nam nog meer proeven, en zag, dat salamandereieren, die gedurende
+langen tijd aan den invloed van electrisch licht waren blootgesteld,
+afstierven. Ook op kikvorsch-eieren hadden de chemische stralen eene
+doodelijke inwerking. Bovendien hadden de geleerden reeds sedert langen
+tijd opgemerkt, dat rood licht op pokkenlijders een zeer eigenaardigen
+invloed had. 't Was namelijk gebleken, dat de ongelukkige lijders aan
+deze ziekte in kamers, waarin alleen rood licht kon doordringen, niet
+zulke hooge koortsen kregen als gewoonlijk bij deze ziekte het geval
+is, en dat de pokpuisten niet in verettering overgingen, zoodat de
+patienten sneller herstelden en geen litteekens behielden. Dit reeds
+was een groote schrede voorwaarts op het gebied der geneeskunde,
+die den armen lijders ten goede kwam.
+
+Ook Finsen had reeds lang proeven in die richting genomen. Eindelijk
+kwam hij tot het besluit te onderzoeken, of het mogelijk zou
+zijn ziekte-veroorzakende bacteriën door middel van het licht te
+dooden. Hij liet voor zijne proeven, glazen buizen vervaardigen met
+vlakke wanden, en kweekte daarin verschillende soorten bacteriën. Toen
+liet hij de chemische stralen op deze kolonies inwerken, en kwam
+tot het verrassende resultaat, dat de bacteriën inderdaad werden
+gedood. Dit was een reuzenschrede voorwaarts naar het doel, dat hij
+zich had gesteld, n.l. het middel te vinden om den tuberkel-bacil,
+waardoor de gevreesde lupusziekte ontstaat, te dooden. Wie kent niet
+de beklagenswaardige lupuslijders met hunne bloederige gezichten,
+weggeteerde neuzen, opgezette lippen, tranende oogen? Wie voelt geen
+medelijden met deze ongelukkigen, die weten, hoe afzichtelijk hun
+uiterlijk is en zich door allen geschuwd zien? 't Was voor Finsen het
+levensdoel geworden, voor hen het middel te vinden, dat hun redding
+bracht. En hij heeft het gevonden.
+
+Hij was zoover gevorderd, dat hij wel de lupus-bacillen in zijne
+glazen buizen kon dooden, maar bij de lijders zitten zij tot diep in
+de huid doorgedrongen. Hij moest dus nu onderzoeken, of de chemische
+stralen ook daar hunne doodende uitwerking zouden hebben, of zij
+zouden doordringen tot de diepere lagen van de huid.
+
+Om dit na te gaan nam hij proeven op honden en katten. Buisjes gevuld
+met chloorzilver, dat bij de inwerking van 't licht ontleed werd,
+bracht hij onder de huid van deze dieren, en zie, toen hij het licht
+een geruimen tijd had laten inwerken, bleek het hem tot zijne groote
+vreugde, dat ook in de diepte de chemische stralen hun invloed hadden
+doen gelden. Het chloorzilver was wel degelijk ontleed.
+
+Zoo achtte hij dan eindelijk het oogenblik gekomen, om zijne studiën
+ten bate der lijdende menschheid in toepassing te brengen. En hij
+mocht in 1897 de voldoening smaken een lupus-patient volgens de door
+hem gevonden methode te genezen, voorwaar een gulden daad, die zijn
+naam voor altoos terecht beroemd zou maken.
+
+Bij de behandeling van zijne patienten gebruikte hij in den eersten
+tijd het zonnelicht, maar daar in het hooge noorden de zon zich al even
+weinig laat zien als bij ons, ging hij er toe over, het electrisch
+licht voor zijn doel aan te wenden. Dat licht bevat betrekkelijk
+een veel grooter aantal chemische stralen dan het zonnelicht, wat
+een groot voordeel voor hem was. Hij bedacht nu een instrument,
+bestaande uit een koperen cilinder met bergkristallenzen, veel
+gelijkend op een grooten verrekijker. Hieruit liet hij een bundel
+electrische lichtstralen op zijne patienten vallen. Dit licht is zoo
+schel, dat de patient zijn oogen moet sluiten en de verpleegsters,
+die de lens richten, schermen voor de oogen moeten dragen.
+
+Hij bemerkte al spoedig eene leemte. 't Bleek hem namelijk, dat het
+bloed de genezing van de ziekte tegenhield. Hij bedacht daarom, het
+zieke deel zoodanig met bergkristal te drukken, dat het bloedledig
+werd, en tot zijn groote blijdschap verrichtten de lichtstralen toen
+wonderen. Al na weinige dagen trad de beterschap in, en zoo mocht
+het hem gelukken, zeer vele lijders van de gevreesde ziekte te doen
+herstellen.
+
+Als een bewijs, hoe de Deensche Staat Finsen's werk waardeerde, zij
+vermeld, dat deze dadelijk eene groote som gelds beschikbaar stelde,
+waardoor Finsen de gelegenheid kreeg, een grootsche inrichting
+voor lupuslijders te openen. Ook viel hem de Nobelprijs ten deel,
+welke alleen wordt uitgereikt aan hen, die zich jegens de menschheid
+buitengewoon verdienstelijk hebben gemaakt.
+
+Finsen, die gedurende zijn geheele leven zwak en ziekelijk was geweest,
+stierf op den leeftijd van 44 jaar. Ware hem een langer leven beschoren
+geweest, wie weet, wat hij misschien nog meer ten bate der lijdende
+menschheid had gedaan,--maar 't heeft zoo niet mogen zijn.
+
+Gedurende zijne laatste levensjaren was hij aan het ziekbed
+gekluisterd, maar zijn geest bleef even onvermoeid en werkzaam. Hij
+liet zijn ledikant naar zijn instituut overbrengen, en iederen morgen
+kwamen de dokters en verpleegsters aan zijn bed om zijne bevelen te
+vernemen. Tot aan zijn dood toe bleef hij denken en zoeken, om zoo
+mogelijk zijn instrumenten nog te verbeteren. 't Schijnt evenwel,
+dat die de volmaaktheid reeds nabij komen, want niettegenstaande
+velen getracht hebben zijn werk te verbeteren, zijn toch overal in
+de wereld lampen in gebruik, zooals Finsen die heeft uitgedacht. Er
+is nog zoo goed als niets aan veranderd.
+
+Uit alle streken der wereld bezoeken geneeskundigen de inrichting van
+Finsen, om zijne geneeswijze te bestudeeren en die in hun vaderland
+toe te passen. Honderden bij honderden lupus-lijders zijn sedert
+van hunne ziekte genezen, en zullen zeker den naam van den Deenschen
+professor Niels Finsen levenslang in gezegend aandenken houden.
+
+
+
+
+
+
+EEN TROUWE SLAAF.
+
+
+Frankrijk was in de macht geraakt van de Salische Franken onder hun
+koning Chlodvig. Wel is waar had deze niet meer dan een legertje
+van vijf duizend man onder zijne bevelen, maar hij vergoedde aan
+dapperheid, wat hem aan macht ontbrak. Hij was uit het geslacht der
+Merovingers, die zich van de andere Franken door hunne lange, op de
+schouders neergolvende lokken onderscheidden.
+
+Chlodvig was dapper, maar trouweloos en wreed. In 486 begon hij den
+oorlog tegen de Romeinen, die toen nog een deel van Gallië in hun
+bezit hadden. Hij versloeg Syagrius en doodde hem. Vele kerken werden
+in dien tijd door Chlodvig's soldaten geplunderd, want evenals hun
+koning waren zij toen nog heidenen.
+
+Daarin zou echter verandering komen. Hij koos zich Chlotilde, de
+nicht van den Bourgondischen koning, tot gemalin, en daar deze eene
+Christin was, rustte zij niet, voordat ook Chlodvig den Christelijken
+godsdienst had omhelsd.
+
+In verscheidene oorlogen maakte hij zich van een groot deel van
+Gallië meester, en overal voerde hij den Christelijken godsdienst
+in. 't Moet echter gezegd worden, dat zijne Franken meer in naam dan
+metterdaad Christenen waren, want zij bleven een zeer ruw volkje,
+dat het woord zachtmoedigheid niet kende.
+
+De Roomsch-Katholieke geestelijken werden door Chlodvig met de meeste
+onderscheiding behandeld, en daar hij veel deed om den Christelijken
+godsdienst uit te breiden, stond hij bij hen zeer hoog aangeschreven en
+vergaven zij hem menige daad van geweld, ja zelfs moord en doodslag,
+die zij in een ander zeker streng zouden hebben afgekeurd. Hij
+stierf in 511, en liet zijn machtig rijk na aan zijne vier zonen,
+die elk een deel in bezit namen, maar voortdurend met elkander in
+oorlog waren. 't Waren ruwe mannen, die voor geen daad, hoe slecht
+ook, terugdeinsden. Geen denkbare misdaad was er, die niet door hen
+werd gepleegd.
+
+Toen eens weer een verwoede oorlog was gevoerd tusschen de broeders
+Theodorik, die het zuidelijk deel van Gallië beheerschte, en
+Childebert, die koning was over het vroegere Romeinsche gebied,
+bestaande uit Parijs met de daarom liggende landen,--werd de vrede
+na een langen strijd bezegeld met wederkeerig aan elkander eenige
+gijzelaars over te leveren, bestaande uit de aanzienlijkste jongelingen
+der beide landen.
+
+Zoo zag ook Gregorius, de Bisschop van Langres, zich gedwongen, zijn
+neef Attalus te zien vertrekken naar een vreemd land, waar hij als
+gijzelaar moest verblijven. Het afscheid viel den hoogen geestelijke
+zwaar, want hij hield veel van den jongeling. Wel wist hij, dat
+Attalus niet als gevangene werd weggevoerd, en dat hij in den vreemde
+als gast bij een van de hoofden zou worden gehuisvest, maar hij zag
+hem toch met droefheid vertrekken naar de ruwe, onbeschaafde Franken,
+die als ware barbaren leefden. Hoe ongelukkig moest zijn jonge neef,
+die eene beschaafde opvoeding had genoten, zich wel onder die ruwe
+mannen gevoelen!
+
+Hij bleef echter hopen, dat Attalus vroeger of later weder in vrijheid
+zou worden gesteld en naar hem zou kunnen terugkeeren. Maar deze hoop
+was vergeefsch. Attalus keerde niet terug, en de Bisschop toonde zich
+daarover meermalen zeer bedroefd. Zijne dienaren, welke in die dagen
+nog lijfeigenen of slaven waren, spraken meermalen over hun jongen
+meester, van wien zij om zijn beminnelijk karakter allen veel hielden.
+
+En 't zou nog erger worden. Tusschen de beide broeders ontstond
+een nieuwe twist, waarvan de wederkeerig uitgeleverde gijzelaars
+de treurige slachtoffers werden. Zij hielden op de gasten te zijn
+van hunne meesters, en werden tot slaven verlaagd. Iets ergers had
+deze jongelingen, die tot de aanzienlijkste geslachten huns lands
+behoorden, niet kunnen treffen. Zij, die vroeger zelf meester over
+vele slaven waren geweest, moesten thans het geringste werk verrichten
+en zich voeden met het karige maal, dat ook aan de andere slaven werd
+toebedeeld. De jonge Attalus werd tot paardenknecht verlaagd.
+
+Nauwelijks was de oorlog ontbrand, of eene groote droefheid maakte
+zich van Bisschop Gregorius meester. Hij begreep zeer goed, dat het
+thans met de vrijheid van zijn jongen bloedverwant voor goed gedaan
+was en dat hij ongetwijfeld een bitter lot te verduren moest hebben.
+
+Ach,--en hij wist niet eens, waar de ongelukkige zich bevond. Alleen
+had hem wel eens het gerucht bereikt, dat hij ergens in den omtrek van
+Metz leefde, maar wáár precies, wist hij niet. Eindelijk kon hij die
+onzekerheid niet langer verdragen, en besloot hij boden uit te zenden,
+om zijne verblijfplaats op te sporen. Zoo deed hij, met het gevolg,
+dat hij te weten kwam, wáár hij zich bevond, en dat hij, als gemeene
+slaaf, tot paardenboef was verlaagd.
+
+Dadelijk besloot de Bisschop een bode naar den meester van Attalus te
+zenden met geschenken, om hem te verzoeken, den ongelukkigen jongeling
+in vrijheid te stellen.
+
+De Frank hoorde den bode met een spottenden lach aan, weigerde de
+geschenken aan te nemen, en zeide:
+
+"Ik denk er niet over. Als Attalus inderdaad de neef is van
+Bisschop Gregorius, en tot eene zoo voorname familie behoort, kan
+hij alleen voor een groote som zijne vrijheid terugkrijgen. Zeg
+aan den Bisschop, dat ik hem voor tien ponden goud wil ontslaan, en
+voor niets minder. Voor iemand, zoo machtig en rijk als de Bisschop,
+is het niet moeilijk, deze som bij elkaar te brengen. Tot zoolang
+blijft Attalus mijn slaaf."
+
+Met deze boodschap kon de bode terugkeeren, en de Bisschop was ten
+einde raad, toen hij den hoogen eisch van den Frank vernam. Dadelijk
+begon hij op middelen te peinzen, om den losprijs op de eene of
+andere wijze bij elkaar te krijgen, maar hij koesterde weinig hoop,
+dat hem dit gelukken zou.
+
+Ook onder de lijfeigenen van den Bisschop werd over het geval
+gesproken, en allen koesterden innig medelijden met hun jongen meester,
+die onder den ruwen Frank ongetwijfeld een zwaar lot te verduren
+had. Een van hen, Leo genaamd, die als kok in de keuken van den
+Bisschop werkzaam was, begaf zich naar zijn heer, en stelde hem voor
+eene poging te wagen, om Attalus uit zijn slavernij te verlossen. Hij
+smeekte den Bisschop hem toe te staan, zich naar den Frank te begeven
+om te zien, wat hij doen kon. Hij begreep, dat hij zich aan groote
+gevaren ging blootstellen, maar hij had zijn leven gaarne over om
+zijn jongen meester de vrijheid te hergeven.
+
+De Bisschop gaf zijne toestemming, en Leo vertrok. Te voet begaf
+hij zich op weg naar Trèves, waar Attalus zich bevond, en daar
+wachtte hij een gunstig oogenblik af, om zich met hem in verbinding
+te stellen. Eindelijk zag hij Attalus, maar in welk een staat! Zijne
+sierlijke kleeding, waarin hij hem vroeger had gezien, was vervangen
+door lompen, zijne haren slingerden hem ordeloos om het hoofd, zijn
+gelaat was groezelig en vuil. De jonge slaaf had moeite zijn vroegeren
+meester te herkennen.
+
+Leo begaf zich naar een Gallier en zei:
+
+"Wilt ge geld verdienen? Ga dan met mij mede naar gindschen Frank,
+en verkoop mij aan hem als slaaf..."
+
+De Galliër keek hem ongeloovig aan.
+
+"Ge begrijpt, dat ik hiermede mijne bedoeling heb," ging Leo voort,
+"maar die houd ik geheim. Alleen verzoek ik u, mij als slaaf aan dien
+Frank te verkoopen. Het geld moogt gij behouden. 't Is dus voor u
+een gemakkelijke en voordeelige zaak."
+
+De Galliër stemde toe, en beiden begaven zich naar den Frank, wien
+Leo te koop werd aangeboden.
+
+De Frank bekeek den slaaf van het hoofd tot de voeten, en vroeg:
+
+"Wat kan hij doen?"
+
+Leo haastte zich te zeggen:
+
+"O Heer, ik ben een bekwaam kok en kan u de lekkerste tafel bereiden,
+die maar te bedenken is. Zelfs al kreeg u koningen aan uw disch,
+zij zouden niet anders dan Uw tafel prijzen, Heer!"
+
+"Ha, dat treft!" riep de Frank uit. "Zondag komen mijne vrienden en
+kennissen bij mij eten. Maak dan een tafel gereed, waarvan zij zeggen:
+"ik heb zelfs aan de tafel des konings niet lekkerder gegeten."
+
+"Het zal geschieden, Heer," sprak Leo eenvoudig.
+
+De koop werd gesloten voor twaalf goudstukken, en zoo kregen Leo en
+zijn jongen meester denzelfden heer.
+
+De gasten kwamen en kregen een feestmaal, zooals alleen de bekwaamste
+Romeinsche koks dat konden bereiden, en de gasten betuigden
+herhaaldelijk hunne groote verwondering over de fijne gerechten,
+die hun werden voorgezet.
+
+Geen wonder, dat Leo bij zijn nieuwen heer in de grootste gunst kwam,
+wat juist zijne bedoeling was. Weldra mocht hij in de woning van den
+Frank doen en laten, wat hij wilde.
+
+Attalus had hij al meermalen ontmoet, maar hij had hem al dadelijk te
+kennen gegeven, dat zij zich moesten houden, of zij vreemden voor
+elkander waren. Tevens had hij hem gezegd, dat hij gekomen was,
+om hem te redden.
+
+Zoo ging een jaar voorbij. Leo was nu de verklaarde gunsteling geworden
+van zijn heer. Hij gaf toen aan Attalus te kennen, dat thans het
+oogenblik gekomen was, om de vlucht te wagen.
+
+"Houd u van avond wakker, en wees dadelijk gereed, als ik u een
+teeken geef."
+
+Zoo werd afgesproken. Leo had het dien dag zeer druk, daar zijn
+meester gasten had, waaronder ook zijn schoonzoon.
+
+Deze gebood Leo, toen hij naar bed ging:
+
+"Breng mij wat honigwater in mijn slaapvertrek; ik zal vannacht wel
+dorstig wezen."
+
+Toen Leo aan dat verlangen voldeed, zei de jonge man vroolijk:
+
+"Wel, je ziet er uit of je van plan bent, dezen nacht op een van mijn
+paarden de vlucht te nemen."
+
+Leo schrok niet weinig, toen hij zoo onverwachts hoorde uitspreken,
+wat hij werkelijk voornemens was, maar hij hield zich goed, en
+antwoordde lachend:
+
+"Ik was juist van plan, dat dezen nacht te doen."
+
+De Frank, die slechts geschertst had, beschouwde dit antwoord ook
+als een grap, en lachte er om.
+
+Toen allen sliepen, begaf Leo zich naar den stal en gaf zacht een
+teeken aan Attalus, die zijne slaapplaats bij de paarden had. Dadelijk
+liet deze Leo binnen en zadelden zij twee van de vlugste rossen.
+
+"Ik heb geen ander wapen dan deze kleine lans," zei Attalus.
+
+"Wacht, ik zal andere halen," zei Leo.
+
+Hij begaf zich naar het huis van zijn heer en drong zelfs tot diens
+slaapvertrek door, om diens zwaard en schild weg te nemen. Maar tot
+zijn grooten schrik werd de Frank wakker en vroeg:
+
+"Wie is daar?"
+
+"Ik ben het,--ik Leo!--Ik ben opgestaan om Attalus te zeggen, dat
+hij de paarden morgen vroeg buiten moet brengen, maar hij slaapt als
+een dronkaard."
+
+De Frankische edelman luisterde al niet meer naar hem en sliep weer
+in. Toen haastte Leo zich met schild en zwaard naar buiten, en gelukte
+het hem en Attalus ongezien buiten de omheining te komen.
+
+Zij sprongen te paard en reden snel den grooten Romeinschen weg
+op, die naar Trier voerde. Den eersten hinderpaal ontmoetten zij
+aan eene rivier, waar zij de brug bewaakt vonden. Zij zagen zich
+daardoor gedwongen zich met hunne paarden op eenigen afstand te
+water te begeven en de rivier over te zwemmen. Ongedeerd bereikten
+zij den anderen oever, en zoo snel het gaan kon, vervolgden zij
+hun tocht. Zij voedden zich met eenige pruimen, die zij aan een
+boom vonden. 's Morgens reden zij verder in de richting van Rheims,
+steeds voortgejaagd door de vrees, dat hunne ontvluchting ontdekt
+zou zijn en hunne vervolgers wellicht reeds op weg waren, om hen te
+achterhalen. O, als dat gebeurde, zou hun lot bij den wreeden Frank
+ongetwijfeld vreeselijk zijn.
+
+Voort dus, altoos voort! Zij gunden hunne rossen ternauwernood de
+noodige rust, en 't was de dieren aan te zien, dat zij vermoeid werden
+en slechts met moeite verder konden.
+
+Opeens hoorden zij werkelijk ver achter zich hoefgetrappel op den hard
+geplaveiden weg. Angstig keken zij rond, waar zij zich verbergen
+konden, en ontdekten gelukkig een kreupelbosch, dat misschien
+gelegenheid bood om zich te verschuilen. Haastig sprongen zij van
+hunne paarden en drongen zoo diep mogelijk in het bosch door. Op eene
+plaats achter veel takken en bladeren bonden zij hunne paarden vast,
+en wachtten toen met getrokken zwaard de komst der vervolgers af.
+
+Zij naderden! Het hoefgetrappel kwam snel naderbij, en de vluchtelingen
+zagen de harnassen hunner vervolgers schitteren in de zonnestralen. Nu
+hadden zij het kreupelbosch bereikt. En o schrik,--daar hielden zij
+stand en sprongen van de paarden.
+
+Hadden zij hun spoor ontdekt? De beide ongelukkigen hielden vol
+spanning den adem in.
+
+Neen,--zij namen slechts een oogenblik rust, om hunne harnassen te
+verschikken en even te verpoozen. Weldra sprongen zij weder te paard
+en vervolgden hun tocht.
+
+O, hoe heerlijk was het voor hun beiden om te luisteren naar het zich
+steeds verwijderende hoefgetrappel, dat weldra geheel wegstierf in
+de verte.
+
+Zij hielden zich nog langen tijd schuil en bereikten den volgenden
+nacht de stad Rheims, waar zij een priester kenden, Paul geheeten,
+die een vriend was van Bisschop Gregorius. Zij waren zoo gelukkig
+hem te vinden, juist toen de bel werd geluid voor den morgendienst,
+wat hun aangenaam in de ooren klonk. Dadelijk maakte Attalus zich
+aan hem bekend, en de goede man gaf hun brood en wijn, om zich te
+verkwikken. Zij hadden in langen tijd niets gegeten. Bovendien wees
+hij hun eene schuilplaats aan, waar zij zich verbergen konden. Dat
+was maar goed ook, want op datzelfde oogenblik doolde de Frank reeds
+door de straten van Rheims, om zijne weggeloopen slaven op te sporen.
+
+Eindelijk kwam hij zelfs bij den priester Paul, om hem te ondervragen,
+want hij wist, dat de priester een vriend was van Attalus' oom,--maar
+de brave man verried hen niet.
+
+Na twee dagen vruchteloos in Rheims te hebben gezocht, gaf de Frank
+zijne pogingen op en keerde naar huis terug. En toen waagden Attalus
+en Leo het uit hun schuilplaats te voorschijn te komen, en, na den
+Priester hartelijk dank te hebben gezegd, hun weg te vervolgen. Het
+grootste gevaar was nu geweken, en ongedeerd bereikten zij het doel
+van hunne reis.
+
+Ontroerd vielen Bisschop Gregorius en Attalus elkander in de armen,
+en Leo ontving het loon, dat hij door zijn trouw en moed dubbel
+had verdiend. Hij werd met groote plechtigheid naar de kerk geleid,
+waarvan alle deuren wijd werden open gezet ten teeken, dat hij een
+vrij man was, die zich begeven mocht, waarheen hij wilde.
+
+Toen nam de Bisschop hem bij de hand, en staande voor den
+Aarts-bisschop verklaarde hij, dat hij hem de vrijheid gaf en
+tot Romeinsch burger maakte. Nooit meer kon hij tot den staat van
+slavernij vervallen. Wie in de kerk, ten aanhoore van Bisschoppen,
+dekens of priesters eenmaal tot een vrij man was verklaard, bleef
+dat gedurende zijn geheele leven.
+
+En dat geluk viel Leo te beurt als loon voor zijn moed en trouw.
+
+
+
+
+
+
+DAVID LIVINGSTONE.
+
+
+Te Ulva, een der Hebridische eilanden, die ten noorden van Schotland
+liggen, werd in 1813 een knaapje geboren, dat eenmaal zijn naam
+wereldberoemd zou maken. Hij heette David Livingstone en was de zoon
+van eenvoudige, maar zeer geachte ouders. Van zijn grootvader vertelt
+hij, hoe deze, toen hij op zijn sterfbed lag, al zijne kinderen tot
+zich riep en tot hen sprak:
+
+"Ik heb mijn leven lang alle overleveringen, op onze familie
+betrekking hebbende, verzameld,--en nooit heb ik gevonden, dat een
+onzer voorouders oneerlijk is geweest. Wordt dus een uwer of een uwer
+kinderen oneerlijk, dan zit dat niet in het bloed, dat door uwe aderen
+stroomt. Ons bloed is niet eerloos. Ik laat u dezen levensregel na:
+"Weest rechtschapen!"
+
+Welnu, als dat werkelijk de levensregel van het geslacht der
+Livingstones is geweest, dan is het knaapje, dat in 1813 op het
+genoemde eiland het eerste levenslicht aanschouwde, dien regel getrouw
+gebleven. De kleine David groeide op tot een vroom Christen, eenvoudig
+van hart en rein van levenswandel.
+
+Zijne ouders waren te arm om hem eene wetenschappelijke opleiding te
+doen geven, hoewel David al vroeg toonde zeer leergierig te zijn en
+altoos met zijn neus in de boeken zat. Op tienjarigen leeftijd reeds
+werd hij op eene fabriek geplaatst en moest hij daar werk verrichten
+van den morgen tot den avond. Zijne leergierigheid had hij echter niet
+aan de deur der fabriek achtergelaten,--neen, hij kocht reeds voor
+zijn eerste weekloon een Latijnsche spraakkunst, en wist zijn werk
+zoo in te richten, dat hij in de fabriek zijn taak kon verrichten en
+tegelijkertijd toch zijne leergierigheid bevredigen. Hij kon werken
+en lezen tegelijk. Hij legde zich met zooveel ijver op de studie van
+het Latijn toe, dat zijne moeder hem dikwijls na middernacht het boek
+met geweld ontrukken moest. En niet alleen op het Latijn legde hij
+zich toe, maar hij bestudeerde ook de plantenkunde, de genees- en de
+sterrenkunde. Ook las hij een tal van reisbeschrijvingen, waardoor
+de lust tot het bezoeken van vreemde landen en volken bij hem werd
+gewekt, welke hem eenmaal tot een beroemd ontdekkingsreiziger zou
+maken. In zijne vrije uren zwierf hij later gaarne over de bergen, en
+was het hem een genot eene verzameling aan te leggen van de schelpen,
+die hij op zijn weg ontmoette.
+
+Later vestigde hij zich metterwoon te Glasgow, waar hij nog beter
+gelegenheid kreeg om zich te ontwikkelen. Hoewel ook hier in een
+fabriek werkzaam, vond hij toch gelegenheid in die academiestad de
+voorlezingen te volgen over wijsbegeerte en theologie, en lessen te
+nemen in de Grieksche taal en de medicijnen. Hij studeerde met zooveel
+ijver en volharding, dat hij eindelijk zelfs den graad van doctor
+in de medicijnen en in de chirurgie verwierf. Hij was intusschen
+opgegroeid tot een geloovig Christen, en zijn liefste wensch was het
+geworden, als zendeling onder de heidensche volken werkzaam te zijn,
+en hun het Evangelie te brengen.
+
+Hij bood zijne diensten aan het Londensche zendeling-genootschap aan
+en vertrok in 1840 naar Zuid-Afrika, waar hij mede-arbeider werd van
+den verdienstelijken zendeling Robert Moffat, met wiens dochter hij
+later in het huwelijk trad.
+
+Bijna tien jaren bracht Livingstone onder het volk der Betschuanen,
+en wel het meest te Kolobeng door, ten noorden van Kuruman, bij de
+Bakuena, waar hij geheel en al met de taal, de zeden en gewoonten
+der Betschuanen op de hoogte kwam. Hij was een weldoener voor de
+onbeschaafde zwarten, en toonde zich een ernstig tegenstander van hunne
+oostelijke naburen, de boeren, van wie zij veel te lijden hadden. Door
+de oprichting van scholen, door zijne diensten als tuinier, timmerman
+of smid, door zijn hulp als geneesheer, en door zijne groote gaven van
+geest en hart kreeg hij op de wilde volksstammen een grooten invloed
+en was zijne aanwezigheid daar voor hen een ware weldaad. Zijne vrouw
+stond hem bij zijn arbeid trouw ter zijde en was in alle opzichten
+zijne helpster en zijn steun. Hij stichtte zendings-stations te
+Mabotsa en Kolobeng en breidde zijn arbeidsveld steeds verder uit.
+
+Eindelijk besloot hij dieper de binnenlanden in te trekken, en bereikte
+zoo in 1849 het Ngami-meer en den Sugastroom. Van 1851-1853 zette
+hij zijn tocht voort en deed daarbij vele ontdekkingen, die voor de
+aardrijkskundige wetenschap van het grootste belang waren. Hij werd nu
+van lieverlede meer ontdekkingsreiziger dan zendeling, en doorkruiste
+van 1854-1856 het geheele Afrikaansche vasteland van Loanda aan de
+west- tot Quillemane aan de oostkust. Bijna overal gelukte het hem
+het vertrouwen der volksstammen, die hij op zijne reizen bezocht, te
+winnen, maar dikwijls ook was hij aan de grootste gevaren blootgesteld
+en werd hij met den dood bedreigd.
+
+Eindelijk keerde hij na een verblijf van zestien jaren in het
+donkere Afrika naar Engeland terug, waar hij van zijne reizen eene
+beschrijving gaf onder den titel: "Missionary travels and researches
+in South Africa."
+
+Later heeft hij nog meer reizen in dat werelddeel gemaakt, maar de
+resultaten van zijn eerste verblijf aldaar bleven de belangrijkste.
+
+In zijn tweede reis van 1858 tot 1864 was Livingstone niet meer de
+zendeling van het Londensche zendelinggenootschap, maar het hoofd
+eener expeditie, door het Engelsche gouvernement uitgezonden, en
+wel door lord Clarendon, minister van buitenlandsche zaken op touw
+gezet, om de reeds verkregen kennis van de geografie, de minerale
+producten en veldgewassen van Oost- en Centraal-Afrika te vermeerderen,
+betrekkingen met de inboorlingen aan te knoopen of uit te breiden,
+en eene ruilhandel tusschen hen en Engeland te openen. Hij onderzocht
+op dien tocht de Zambezi-mondingen, voer met een stoomboot de Schire
+op tot aan het meer Schirwa, en ontdekte het Nyassa-meer. Een zware
+slag trof hem den 27en April 1862, toen hem zijne geliefde vrouw door
+den dood ontnomen werd. 's Avonds blies zij den laatsten adem uit,
+en reeds den volgenden morgen werd zij onder een grooten babab-boom
+begraven. Zij was eene edele vrouw, die hem op zijne vele en moeilijke
+zwerftochten getrouw ter zijde had gestaan.
+
+In 1864 werd zijne expeditie door de regeering ontbonden, maar reeds
+twee jaar later begaf hij zich opnieuw op weg naar het hem lief
+geworden werelddeel. Deze reis was zijn laatste, en veel meer dan
+vroeger bracht hij zijne vrienden en bewonderaars in ongerustheid,
+door weinig of geen berichten te zenden. Eindelijk bereikte hun
+zelfs het gerucht van zijn dood. Men wist te vertellen, dat hij van
+Ngomano in Zuidwestelijke richting naar het meer Nyassa was gereisd,
+hetwelk hij was overgestoken. Daar zou hij echter door een troep
+Mazitu overvallen en door een bijlslag doodelijk getroffen zijn. De
+boodschappers van deze droevige tijding verklaarden zelfs, dat zij
+hem zelf een graf gegraven en hem daarin neergelegd hadden.
+
+Er waren echter enkelen, die niet aan zijn dood geloofden, zoodat,
+om zekerheid dienaangaande te verkrijgen, door het geografisch
+genootschap te Londen eene expeditie werd uitgezonden, om naar den
+moord een onderzoek te doen en de plaats, waar de misdaad zou hebben
+plaats gehad, vast te stellen.
+
+'t Bleek toen, dat het slechts een gerucht was geweest, en niets meer.
+
+Eindelijk werd alle twijfel opgeheven door een brief van Livingstone
+zelf, die geschreven was op 1 en 2 Februari 1867, maar eerst
+ontvangen werd in April 1868. Hij was dus langer dan een jaar onderweg
+geweest. Later kwam er nog een brief van hem, geschreven den 16en
+December 1867. Daarna werd weer gedurende langen tijd niets van
+hem gehoord, en reeds begon men weer ongerust over hem te worden,
+toen men opnieuw een brief van hem ontving, waarin hij berichtte,
+dat hij de bronnen van den Nijl had ontdekt.
+
+Na dien tijd hoorde men niets meer van den beroemden man, en eindelijk
+begon men te vreezen, dat hij òf vermoord zou zijn, òf in groote
+moeilijkheden verkeerde. Eindelijk besloot de Redactie van de New-York
+Herald eene expeditie uit te zenden, om hem op te sporen en hem,
+zoo noodig, hulp te verschaffen.
+
+Den 16en October ontving Henri M. Stanley, een van de correspondenten
+van dat blad, in Spanje een telegram van den uitgever, afgezonden
+uit Parijs, met de tijding, dat hij onmiddellijk voor eene gewichtige
+opdracht naar Parijs moest komen.
+
+Stanley haastte zich aan dat bevel te voldoen. Hij begaf zich dadelijk
+op reis, meldde zich aan het hôtel van den uitgever, wiens naam
+James Gordon Bennett was, en vroeg dezen heer te spreken. De heer
+Bennett lag reeds te bed, want 't was in het hartje van den nacht,
+toen Stanley daar aankwam,--maar hij stond dadelijk op.
+
+Zoodra Stanley bij hem binnenkwam, vroeg hij:
+
+"Mijnheer, weet gij ook, waar zich op 't oogenblik Livingstone
+bevindt?"
+
+"Mijnheer," antwoordde Stanley, "ik heb daar niet het flauwste
+denkbeeld van."
+
+"Welnu, ga hem dan zoeken. Neem vooreerst duizend pond sterling
+op. Zijn die verbruikt, neem er dan weer duizend. Zijn, ook die
+uitgegeven, beschik dan andermaal over duizend pond, en desnoods
+nog eens daarna,--maar vind dr. Livingstone. Goeden nacht, mijnheer
+Stanley, God behoede u!"
+
+Stanley reisde af, om Livingstone te zoeken. In 1871 kwam hij te
+Zanzibar aan. Nadat hij met de behoedzaamheid van den man, wien het
+"ontdekken" in totaal vreemde streken bijna van zijne kinderjaren af
+eigen was, eene groote expeditie georganiseerd en uitgerust had, begon
+hij 21 Maart den tocht naar het binnenland. 't Was eene moeilijke reis,
+maar zij werd met een gelukkigen uitslag bekroond. Aan den oostelijken
+oever van het Tanganajika-meer, in het dorp Oedsjidsji vond hij den
+10en November den lang vermisten natuurvorscher. Op ongeveer 3000
+schreden afstands van Livingstone's verblijf ontmoette hij eerst
+Soesi, den bediende van den beroemden man. Stanley beschrijft zijne
+ontmoeting met Livingstone aldus:
+
+"Ik duwde de menigte terug en schreed tusschen een laan van menschen
+vooruit, totdat ik aan den door Arabieren gevormden halven cirkel was
+gekomen, waarvóór de grijsgebaarde blanke stond. Langzaam naderend
+merkte ik op, dat hij er bleek en vermoeid uitzag, eene blauwachtige
+muts met verschoten gouden band op het hoofd had en een buisje met
+roode mouwen en eene grijze broek droeg. In dit oogenblik zou ik
+gaarne op hem zijn losgestormd, maar ik was in tegenwoordigheid
+van zulk een hoop gespuis te laf daartoe. Ik zou hem gaarne om den
+hals zijn gevallen, maar wist niet hoe hij, Engelschman, mij zou
+ontvangen. Ik deed dus, wat lafheid en valsche trots mij als het
+beste ingaven, trad voorzichtig op hem toe, nam mijn hoed af en zei:
+'Dr. Livingstone, naar ik vermoed.'"
+
+"Ja," antwoordde hij met een vriendelijk lachje en even aan zijn pet
+lichtend. Ik zette mijn hoed weer op, hij zijne pet, wij schudden
+elkander hartelijk de hand, en ik zeide luide: "Ik dank God, heer
+doctor, dat Hij mij vergund heeft, u te zien."
+
+"En ik ben dankbaar," antwoordde hij, "dat ik u begroeten kan."
+
+In December hebben deze twee beroemde mannen samen den noordelijken
+oever van het Tanganajika-meer bereisd, en den 18en Februari
+1872 bereikten zij Oenjanjembe, waar Livingstone bleef om de
+noodige middelen tot voortzetting van zijne navorschingen af te
+wachten. Stanley nam een hartelijk afscheid van hem en aanvaardde 14
+Maart den terugtocht.
+
+David Livingstone stierf in het zwarte werelddeel den 1en Mei 1873,
+in den ouderdom van zestig jaar. In 1874 werd zijn lijk naar Londen
+overgebracht en in de Westminster-abdij, de rustplaats van talrijke
+beroemde mannen, bijgezet.
+
+Rechts aan het hoofdeinde der lijkbaar, een slip van het lijkkleed
+dragend, liep Stanley, verbrand door de Afrikaansche zon, want hij was
+juist van eene nieuwe reis uit Afrika teruggekeerd. Thans begeleidde
+hij den beroemden man naar een ander "donker werelddeel," waarvan
+echter geen zwerveling ooit terugkeert.
+
+
+
+
+
+
+KINDER- EN OUDERLIEFDE.
+
+
+In September van het jaar 1792 verkeerde geheel Parijs in een staat
+van groote opgewondenheid, die weldra tot razernij oversloeg. 't Was
+in de dagen der groote Revolutie. De koninklijke familie was gevangen
+genomen en Frankrijk leefde al sedert 1789 als in een roes. De woorden
+Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap leefden in ieders mond, maar moord
+en doodslag waren aan de orde van den dag, en de gevangenissen zaten
+opgepropt met menschen, die verdacht waren van koningsgezindheid, of
+zich tegen de revolutie hadden verklaard. De geringste beschuldiging
+was voldoende om iemand in den kerker te doen werpen, waaruit bijna
+niemand ontkwam, dan op den wagen, die naar de guillotine voerde.
+
+In September 1792 bereikte die razernij haar toppunt. 't Gerucht ging
+door de stad, dat de vereenigde Pruisische en Oostenrijksche legers
+Verdun hadden bemachtigd en tegen Parijs in aantocht waren. Men balde
+de vuisten en knarste op de tanden. Ha! Zou dan Frankrijks laatste uur
+geslagen zijn? Zouden zij dan komen, die gehate vijanden, met kogel en
+strop, met vuur en brandstof, om de leiders der revolutie te dooden,
+den koning op den troon te herstellen en zich op het Fransche volk
+te wreken over diens vernedering?
+
+Maar dat zou nooit,--nooit geschieden!
+
+Hoort, de klokken luidden, niet om op dezen Zondag de menschen naar
+de kerken te roepen, maar om hun met zwaren dreun te verkondigen,
+dat Frankrijk in gevaar verkeerde. Schrik en woede staan op ieders
+gelaat te lezen. Het volk verdringt zich onder luide kreten in de
+straten, en stroomt als een menschenzee her- en derwaarts.
+
+"Te wapen! Te wapen!" klinkt de kreet. "Op naar de gevangenissen,
+waar duizenden koningsgezinden wachten op hunne bevrijding, en
+eenmaal van de macht meester, zich op ons zullen werpen! Op, op,
+den dood aan de landverraders!"
+
+Dolken, zwaarden en pieken schitteren in het helle zonnelicht. Zie,
+eene gevangenis wordt geopend, en dertig mannen in geestelijk gewaad
+worden in zes rijtuigen geplaatst, om uit hunne voorloopige gevangenis
+naar de kerkers der Abbaye te worden vervoerd. 't Zijn priesters, die
+geweigerd hebben den eed op de constitutie af te leggen. De rijtuigen
+zetten zich langzaam in beweging, want 't is bijna onmogelijk door den
+menschendrom heen te rijden. En welke menschen! Woest is hun uiterlijk,
+bloeddorstig zijn hunne blikken, vreeselijk hunne verwenschingen. Zij
+dringen om de rijtuigen heen, wat hun door de wachten niet wordt belet.
+
+"Opent de raampjes van de rijtuigen!" roepen enkele priesters,
+hopende dat het grauw eerbied zal hebben voor hun geestelijk gewaad.
+
+"Neer die ramen!" antwoordt het volk ruw.
+
+Een van de priesters slaat met een stok op de hand van een ruwen
+kerel, die het raam neerdrukt. En in 't volgend oogenblik worden de
+portieren opengerukt, de geestelijken uit de wagens gesleurd en op
+den grond geworpen.
+
+'t Grauw werpt zich op hen. Hunne kreten zijn aan die van verscheurende
+dieren gelijk. Maar men hoort ook jammerkreten. Velen van de omstanders
+smeeken om barmhartigheid, maar een woedend geraas en gegil verdooft
+die bede. Dolken en sabels flikkeren,--het bloed stroomt, en weldra
+bedekken dertig lijken den grond.
+
+En nu was het verdwaasde, opgehitste grauw niet meer te
+houden. Waanzinnig van bloeddorst snelde het naar de gevangenissen,
+maakte zich van den toegang meester en drong naar binnen. Men eischte
+de gevangenisrollen, die de namen der gevangenen bevatten. En nu ving
+er een drama aan, dat niet minder dan vier vreeselijke dagen zou
+duren. Haastig werd in elke gevangenis eene kamer tot gerechtszaal
+ingericht. Enkele bloedgierige leiders zullen als rechters dienst doen,
+anderen spelen voor gerechtsdienaren, en het loeiende dolzinnige
+volk buiten de hoofdpoort zijn de beulen, die de vonnissen zullen
+voltrekken. En welke vonnissen! Geen enkele zaak wordt behoorlijk
+onderzocht, geen getuigen worden gehoord.
+
+Men leest een naam af. De gevangene wordt binnengebracht. Enkele
+vragen worden tot hem gericht.
+
+"Is hij een samenzweerder? Is hij koningsgezind? Niet? Welnu,
+vrijgesproken! Vive la nation!"
+
+Een volgende naam wordt gehoord.
+
+Grendels knarsen, de deur wordt geopend, de gevangene verschijnt.
+
+"Een samenzweerder?"
+
+"Ja!" roept iemand.
+
+"Ja? Welnu, breng den gevangene naar La Force over!" [2]
+
+De ongelukkige wordt naar de hoofdpoort geleid en naar buiten
+geduwd. Maar,--o God, daar staan de beulen! 't Is het grauw, dat
+met dolk en spiets op zijn prooi wacht. Met hoongelach wordt het
+slachtoffer begroet. Op 't volgend oogenblik valt hij met honderd
+wonden ter aarde, en kleurt zijn bloed de straat! Zoo gaat het voort,
+van minuut tot minuut. Het eene slachtoffer volgt op het andere. De
+lijken stapelen op tot hoopen, het bloed vormt stroompjes.
+
+Zoo ging het in die vreeselijke vier dagen in alle gevangenissen,
+in La Force, in het Châtelet, in de Conciergerie en nog meer andere.
+
+Zelfs vrouwen bevonden zich voor de hoofdpoorten, om zich te
+verlustigen in het vermoorden der ongelukkigen. Neen, neen, die
+menschen waren geen menschen meer, 't waren monsters geworden.
+
+Menschen, die nog niet door die vreeselijke razernij waren aangegrepen
+en de afschuwelijke moordtooneelen aanschouwden, barstten in tranen
+uit en snelden ijlings heen met de handen voor het gelaat, om maar
+niets meer te zien. Zelfs dappere mannen, die in heete gevechten zich
+helden hadden betoond, sidderden bij hetgeen zij hier zagen.
+
+En de arme gevangenen, die zich als prooi zagen aangewezen? Ontzet
+deinsden zij terug en smeekten om erbarming, zelfs oude soldaten
+vreesden dezen dood. Anderen wierpen zich snel op de pieken, om er
+een kort einde aan te maken.
+
+De prinses de Lamballe, de vriendin der koningin, wordt voor den
+rechter(!) gevoerd.
+
+"Men brenge haar over naar de Abbaye!" luidt het vonnis.
+
+Zij wil haar kleeding een weinig verschikken, want zij lag juist te
+bed, toen zij werd opgeroepen.
+
+"Niet noodig. Gij behoeft niet ver te gaan!" voegt men haar spottend
+toe.
+
+'t Was waar. Haar laatste gang was maar kort, want buiten de poort
+werd zij neergesabeld en vreeselijk verminkt. Haar hoofd stak men op
+een piek, zingende en tierende droeg men het door Parijs, om het aan de
+koningin Maria Antoinette te toonen, die ook in de gevangenis zuchtte,
+maar onder bescherming stond van de regeering. Hare gevangenis,
+de Tempel, werd in die uren door een lang driekleurig lint beschut,
+met het opschrift:
+
+"Citoyens, respectez cette barrière; elle est nécessaire à la
+responsabilité de vos magistrats." (Burgers, eerbiedigt deze
+afscheiding; zij is noodzakelijk voor de verantwoordelijkheid uwer
+magistraten).
+
+Weer wordt een naam afgeroepen.
+
+"Jacques Cazotte!"
+
+De deur knarst open en een grijsaard verschijnt. Lange zilverwitte
+haren golven hem op de schouders neer. Hij is reeds twee en zeventig
+jaar oud. Als schrijver had hij een grooten naam verworven, wat niet
+belet had, dat hij als koningsgezinde in den kerker geworpen werd.
+
+Daar verschijnt hij, terwijl zijne dochter Elisabeth teeder hare
+armen om hem heengestrengeld houdt. Het meisje is niet ouder dan
+twintig jaar.
+
+"Is hij schuldig?"
+
+"Hij heeft een schuldige briefwisseling gehouden met Ponteau,
+Secretaris der civiele lijst!"
+
+"Naar La Force!" klinkt het vonnis.
+
+Voort gaat het naar de poort.
+
+Ha, daar brult en krijscht het grauw zijn slachtoffer het vreeselijk
+welkom toe. De bebloede pieken en zwaarden, de kreten van het volk,
+die lijken daar op den grond, dat bloed,--o, dat alles zegt duidelijk,
+welk lot den grijsaard hier wacht.
+
+Hij slaat de handen voor de oogen.
+
+Elisabeth strengelt haar beide armen om haar ouden vader heen. Hare
+oogen vullen zich met tranen.
+
+Men wil haar losrukken van den grijsaard, maar zij wil niet van hem
+gescheiden worden.
+
+"O neen, laat mij met hem sterven,--scheidt ons niet," smeekt zij
+hare beulen met bevende stem.
+
+En sterker klemt zij zich aan haar geliefden vader vast, want hare
+liefde voor hem is sterker dan de dood.
+
+Zie, zelfs het bloeddorstige grauw wordt er door getroffen.
+
+"Laat haar! Laat haar!" wordt er geroepen.
+
+De moordenaars grijpen beiden aan, en duwen hen juichende verder door
+den menschendrom.
+
+"Laat haar gaan! Laat haar gaan!" schreeuwt het volk.
+
+De rijen worden geopend, en vader en dochter zijn vrij. Het leven
+van den grijsaard is gered, gered door de alles overwinnende liefde
+van zijn kind!
+
+Spoedig zijn zij vergeten, want de poort wordt opnieuw geopend en--de
+vreeselijke slachting gaat ongestoord voort.
+
+Nogmaals verschijnt een eenvoudige grijsaard voor de rechters. 't
+Is een edelman, genaamd Charles de Sombreuil, en evenals Cazotte
+wordt ook hij door eene liefhebbende dochter vergezeld. Zij heet
+Maria. Heldhaftig schrijdt zij naast haar vader voort en ondersteunt
+hem bij het gaan. O, zij wil hem redden of--met hem sterven.
+
+"Mijn vader is onschuldig!" roept zij den rechters toe, maar men
+luistert niet naar haar.
+
+Hij wordt ondervraagd en schuldig bevonden. Ook zijn vonnis luidt
+als de honderden, die reeds geveld zijn:
+
+"Naar La Force!"
+
+Enkele seconden later staan zij voor hunne beulen.
+
+Maar Maria vreest den dood niet. Zij plaatst zich voor haar ouden
+vader, om de doodelijke stooten op te vangen, en roept de moordenaars
+toe:
+
+"Mijne vader is geen aristocraat! Hij is onschuldig!" 't Volk lacht.
+
+"Geen aristocraat! En gij dan?"
+
+"Neen, neen, ook ik niet. Wij haten de aristocraten. O, goede heeren,
+ik wil het u bezweren!"
+
+Een van het volk grijpt een beker en schept dien vol met het bloed
+van de straat.
+
+"Wilt gij dan aristocratenbloed drinken?" roept hij haar toe, en hij
+heft den verschrikkelijken beker naar haar op.
+
+'t Volk zwijgt en ziet toe, wat er gebeuren zal.
+
+Maria aarzelt een ondeelbaar oogenblik. Dan grijpt zij den walgelijken
+beker en drinkt hem tot den bodem toe uit.
+
+Een juichkreet weerklinkt.
+
+"Hij is onschuldig!" tiert het uit den hoop. "Zij drinkt
+aristocratenbloed. Hij ga in vrijheid!"
+
+De opgeheven speren zakken naar den grond, de dolken worden opgestoken,
+en men drukt vader en dochter tegen de bloederige borst in eene
+vurige omarming. Onder gejuich worden zij in triomf naar hunne woning
+gebracht.
+
+"Vive la nation!" brult het volk!--
+
+Naast deze beide schoone daden van kinderliefde vinde hier eene
+daad van ouderliefde eene plaats. 't Gebeurde ook tijdens de groote
+Révolutie in Frankrijk, ruim een jaar later. Getrouw elken avond
+verscheen de vreeselijke kar voor de poorten der gevangenissen, om
+de veroordeelden af te halen, die naar de guillotine moesten worden
+gevoerd. Voor het traliehek in de gevangenis werd de lijst afgelezen
+van hen, die aan de beurt waren om hun hoofd onder de valbijl te
+leggen. Vreeselijke ure! De gevangenen verdrongen zich achter het
+traliehek om te hooren, of ook hun naam zou worden afgeroepen.
+
+In de gevangenis bevond zich ook Loiserolles, een edelman,
+gewezen luitenant-generaal, als zoovele anderen beschuldigd van
+landverraad. Hij wist, dat hij sterven moest, maar hij was zich zijn
+lot getroost. Toch droppelde den ouden man menigmaal een traan uit het
+oog, als hij dacht aan zijn zoon, die zich met hem in de gevangenis
+bevond en die, evenals hij, ten doode opgeschreven was. O neen,
+over zichzelven weende hij niet. Hij had het leven achter zich en
+moest toch eenmaal sterven. Maar dat ook zijn zoon, de fiere, jonge
+edelman, die wellicht nog een lang leven vóór zich had, het hoofd
+op het schavot zou moeten laten, o, dat schrijnde hem door de ziel,
+en telkens, als de bode kwam, om de namen af te lezen, sidderde hij
+bij de gedachte aan zijn dierbaar kind.
+
+De deur werd geopend, en ook thans weer schreed de bode tot aan het
+traliehek voort, met het verschrikkelijke papier in de hand.
+
+Angstig keek de vader rond, om te zien, waar zijn zoon zich
+bevond. Ach, de ongelukkige sliep, onbewust van het gevaar, dat ook
+nu weer, als elken avond, dreigde. Zou hij hem wekken?--Neen, waartoe
+zou het dienen? Om hem weer het angstige oogenblik te laten doorleven,
+dat geregeld elken avond terugkeerde?
+
+Hij begaf zich naar het traliehek, waar de bode zijne taak begon. Voor
+de deur hadden gewapende dienaren plaats genomen, om de afgeroepenen
+naar de kar te brengen.
+
+Hij luistert ademloos, als de anderen.
+
+Eentoonig klinkt de stem van den bode, maar soms wordt zij
+afgebroken door de kreten der veroordeelden, wier namen worden
+afgeroepen. Vrienden omhelzen elkander voor de laatste maal, men
+hoort snikken, er vloeien tranen.
+
+De oude man luistert met gebogen hoofd.
+
+Maar plotseling vaart hem een schrik door de leden. Daar hoort hij
+den naam aflezen van zijn kind, dat daar ginds slapende nederligt.
+
+Hij wordt doodsbleek, en zijn tanden klapperen.
+
+Niemand geeft antwoord.
+
+Nogmaals roept de bode denzelfden naam.
+
+Iedereen zwijgt.
+
+O God, moet de vader zijn eigen zoon wekken, om hem den slaap des
+doods te doen ingaan?
+
+Hij beeft over al zijne leden en het angstzweet bedekt zijn lichaam.
+
+Daar klinkt ten derden male de naam zijns zoons, en reeds
+maakt men zich gereed binnen te treden, om den veroordeelde te
+zoeken. Ongetwijfeld is hij een lafaard, die zich schuil houdt.
+
+Maar nu klinkt het plotseling zacht van de lippen des ouden mans:
+
+"Loiserolles,--die ben ik."
+
+Hij werpt een laatsten, onbeschrijflijk droevigen blik op zijn
+slapenden zoon, murmelt enkele woorden van afscheid, en wendt zich naar
+de deur, waar de gerechtsdienaren hem aangrijpen en naar de kar voeren.
+
+De bode verdwijnt, de deuren worden gesloten. De kar rijdt heen
+met zijn droevigen last, en even later sterft een vader onder de
+guillotine, zich opofferende voor zijn zoon, wien weldra de vrijheid
+hergeven werd.
+
+
+
+
+
+
+EEN HELDENHART ONDER EEN GROVE KIEL.
+
+
+In 1892 zou er bij een boerenwoning te Hilversum een put gegraven
+worden. De werklieden waren ijverig in de weer. Men spitte van den
+morgen tot den avond en wierp de aarde omhoog. Spoedig al was men zoo
+diep in den grond gekomen, dat de aarde door middel van een windas
+naar boven geheschen moest worden. Van datzelfde windas moesten de
+werklieden ook gebruik maken om, toen zij dieper gekomen waren, in
+den put af te dalen. 't Was een gevaarlijk werkje, want zij groeven
+in zandgrond, en moesten dus de uiterste voorzichtigheid betrachten,
+om instortingen te voorkomen. In kleigrond bestaat dat gevaar niet,
+maar zandgrond is veel moeilijker te bewerken. Telkens, als zij weer
+dieper in den grond waren doorgedrongen, lieten zij houten cilinders
+in den put zakken, om het zand in bedwang te houden. 't Gevaar voor
+instortingen was hier nog grooter dan gewoonlijk, omdat deze nieuwe
+put gegraven werd vlak naast den ouden.
+
+Toch, ondanks alle genomen voorzorgen, gebeurde er een vreeselijk
+ongeluk. Toen de put bijna twaalf meter diep was, en zich een van
+de gravers op den bodem bevond, barstte een van de houten cilinders
+door de persing van den grond uit elkander, en werd de man onder het
+neervallende zand bedolven.
+
+Een groote schrik maakte zich van allen, die in de nabijheid waren,
+meester, en 't gerucht, dat er een man levend onder het zand begraven
+lag, ging in Hilversum van mond tot mond. Van alle kanten stroomden
+de menschen toe, om op de plaats zelve te zien, wat er gebeurd was.
+
+Dadelijk was men op redding van den ongelukkige bedacht. Men plaatste
+nieuwe houten cilinders in den put, om verdere instortingen zoo
+mogelijk te voorkomen, en ijverig ging men aan het werk, om het
+ingestorte zand te verwijderen.
+
+Angstig vroeg men zich af, of de ongelukkige nog zou leven, en zoo ja,
+of men hem nog tijdig zou kunnen redden.
+
+'t Ongeluk gebeurde op den morgen van den 8en October, en den geheelen
+dag bleef men onverpoosd aan den arbeid, om het slachtoffer van den
+ramp te bereiken. Toen de avond viel, werden de lantarens opgestoken,
+want men dacht er niet aan, het reddingswerk op te geven. Neen,
+men arbeidde den geheelen nacht voort, tot eindelijk, om drie uur
+in den morgen, op hun roepen eenig geluid uit de diepte tot hen
+doordrong. De ongelukkige leefde dus nog. Ha, dat gaf moed, en met
+vernieuwde krachten werkte men voort.
+
+Tot plotseling opnieuw een van de houten cilinders in elkaar werd
+gedrukt, en de put ten tweeden male met zand werd gevuld. De beide
+werklieden, die in den put met graven bezig waren, konden zich
+ternauwernood in veiligheid brengen.
+
+Een jammerkreet steeg op uit den kring van omstanders, die zich
+beijverd hadden om het zand op te hijschen. De vrouw van den levend
+begravene, die zich bij den put bevond, stortte bij dezen nieuwen
+ramp bewusteloos op den grond.
+
+'t Werd Zondag. De mannen staarden elkander vragend aan. Zou de
+ongelukkige nog leven? Moest men opnieuw aan den arbeid gaan, om hem
+zoo mogelijk nog te redden? Maar--zou de put niet wederom instorten,
+en ook hun een ontijdig graf doen vinden? Neen, men durfde niet! 't
+Werk was te gevaarlijk.
+
+En toch,--kon men den man, die misschien nog leefde, daar op den
+bodem van den put aan zijn vreeselijk lot overlaten?
+
+Opeens grijpt een van hen de spade, en gaat aan den arbeid. 't Is
+een eenvoudige werkman van ongeveer veertigjarigen leeftijd. Onder
+zijn grove kiel klopt een heldenhart. Hij grijpt de spade en begint
+den gevaarlijken arbeid.
+
+Twee anderen, door zijn voorbeeld aangemoedigd, doen als hij. Zwijgend
+werken zij voort, want er mag geen oogenblik verloren gaan.
+
+Den geheelen dag werkt de brave Van Rheenen door, en steeds dieper
+daalt hij in den put neder. Zijne helpers hijschen het zand omhoog. De
+Zondag gaat voorbij, en de nacht komt, maar Van Rheenen gunt zich geen
+rust. Eene groote vermoeidheid overmeestert hem en hij kan de spade
+nauwelijks meer hanteeren, maar--hij weet van geen ophouden. Daar
+beneden immers verkeert een zijner makkers wellicht in stervensnood?
+
+Honderden menschen staan om den put geschaard. Opeens verzocht hij
+stilte. Hoorde hij daar geen geluid van uit de diepte tot zich komen?
+
+Ja, ja, het geluid herhaalt zich. De man leeft nog, en Van Rheenen
+roept het den omstanders toe.
+
+"Hij leeft! Hij leeft!" klinkt het van mond tot mond.
+
+Van Rheenen werkt zonder ophouden voort, tot hij eindelijk niet meer
+kan. De spade ontvalt aan zijne bevende handen, en bewusteloos zijgt
+hij neder.
+
+IJlings hijscht men hem op. Zijn gelaat is doodsbleek. Spoedig opent
+hij de oogen weder en vragend kijkt hij met wezenlooze trekken de
+omstanders aan.
+
+Ha, hij herinnert zich! Daar beneden in den put ligt een mensch
+bedolven onder het zand. Met inspanning van al zijne krachten heft
+hij zich op. Hij nadert den put, en laat zich opnieuw naar den bodem
+zakken. Men waarschuwt hem, toch niet te veel van zijne krachten te
+vergen, maar hij luistert er niet naar. Hij grijpt de spade en gaat
+opnieuw aan den arbeid. De houten wanden boven zijn hoofd doen een
+waarschuwend gekraak hooren,--doch Van Rheenen werkt door, want daar
+beneden hem klinkt eene menschelijke stem, die om hulp smeekt.
+
+Hij graaft steeds verder,--tot hij met zijne spade stuit op de
+ingevallen duigen van een kuip. Hij nadert dus den ongelukkige en
+zal hem weldra hebben bereikt. O, dat geeft hem nieuwe krachten,--en
+sneller daalt zijne spade in den grond. Een geestelijke wil in den put
+afdalen, om den levend begravene toe te spreken en hem te bemoedigen,
+maar men weerhoudt hem, opdat er geen oogenblik verloren zal gaan.
+
+'t Wordt Maandagmiddag vijf uur,--en nog altoos zet Van Rheenen
+zijn edelmoedigen arbeid voort. Maar telkens duidelijker worden
+de kreten van het slachtoffer. Van Rheenen kan bijna de spade
+niet meer hanteeren, en alles aan zijn lichaam trilt en beeft van
+vermoeidheid. Reeds heeft hij onafgebroken dertig uren zijn zwaren
+arbeid verricht.
+
+Eindelijk,--eindelijk dan toch ontvangt hij de kroon op zijn werk. Hij
+heeft den ongelukkige bereikt, hij schuift het laatste zand weg,
+hij wikkelt hem in een laken, dat men hem van boven af toewerpt,
+en met zijn kostbaren buit laat hij zich omhoog hijschen.
+
+En nauwelijks is hij boven gekomen, of opnieuw wordt een gekraak
+vernomen en ten derden male stort de put in. Maar het bulderend geraas
+van het neervallende zand wordt overstemd door het oorverdoovend
+gejubel van de velen, die getuigen waren van het moedige reddingswerk.
+
+Waarlijk, wel klopte onder dezen eenvoudigen werkmanskiel een
+heldenhart!
+
+Onder gejuich werden redder en geredde naar hunne woningen gebracht,
+en van alle kanten kwamen gelden in, om Van Rheenen een blijk van
+hulde te kunnen aanbieden. Men liet daarvoor een eenvoudige woning
+bouwen, die hem als eene blijvende herinnering aan zijne moedige daad
+werd aangeboden.
+
+
+
+
+
+
+UIT HET LAND DER VERSCHRIKKING.
+
+
+Lopouloff was een kapitein van het Russische leger onder de regeering
+van Czaar Paul I en had, om ons onbekende redenen, een vreeselijk
+vonnis tegen zich hooren vellen. Een misdadiger kon hij in geen geval
+genoemd worden. Vermoedelijk had hij eene onvoorzichtigheid begaan,
+die het wantrouwen van zijn keizerlijken meester had opgewekt,
+en dat alleen was reeds voldoende, om levenslang naar Siberië te
+worden verbannen. Een vreeselijke straf! Siberië wordt het land der
+verschrikking genoemd, en duizenden bij duizenden hebben daar in
+den loop der eeuwen hun leven in droefheid en ellende gesleten. Ook
+nu nog wordt die straf maar al te dikwerf toegepast. Ook nu nog
+worden de ongelukkige bannelingen, met kettingen aan elkander
+verbonden en door zweepslagen voortgedreven, naar dat rampzalige
+oord getransporteerd. Wèl wordt de straf tegenwoordig niet meer
+in al hare gestrengheid toegepast, wel zijn aan de arme bannelingen
+enkele voorrechten toegestaan, maar nog altoos is eene verbanning naar
+Siberië voor elken Rus een straf, die den veroordeelde menigmaal tot
+vertwijfeling brengt.
+
+Ook Lopouloff werd daarheen gevoerd, niet als een misdadiger,
+aan handen en voeten in ketenen geklonken, en veroordeeld om zijn
+verder leven door te brengen als arbeider in de mijnen,--maar als
+staatsgevangene. Hij mocht zijn gezin meenemen en kreeg van den
+Staat eene kleine toelage, waarvan hij op armoedige wijze in zijn
+nooddruft kon voorzien. Was die toelage onvoldoende, dan kon hij door
+jacht of landbouw zijne inkomsten eenigermate vergrooten. Maar--het
+koude klimaat en de dorre grond waren voor den landbouw ongunstig,
+en de jacht leverde ook bitter weinig op.
+
+Kapitein Lopouloff werd naar het dorp Ischim gevoerd, dat gelegen
+was ten noorden van Tobolsk. 't Was voor den armen banneling een
+groote troost, dat zijn vrouw niet van hem wilde scheiden en met
+hem meetrok naar het oord der verschrikking. En ook zijn eenig kind,
+zijn driejarig dochtertje Prascovia, bleef nu voor hem behouden. O,
+als hij ook dat kind, zijn oogappel, had moeten missen, als hij haar
+lief, kinderlijk gebabbel niet meer had gehoord, hare lachjes niet
+meer had gezien, hare mollige armpjes niet meer om zijn hals had
+gevoeld,--dan zou de dood hem welkomer zijn geweest. Hij ontving
+slechts tien kopekken per dag, niet meer dan twintig cents dus,
+om in de behoeften van zijn gezin te voorzien. Wel een klein bedrag
+voor iemand, die tot nog toe als kapitein bij het Russische leger in
+de hoogere standen der maatschappij in weelde had geleefd. Gelukkig,
+dat zijn vrouw hem in de grootheid van haar hart ter zijde bleef en
+hem troostte en bemoedigde. Met een moed boven ieders lof verheven
+schikte zij zich in de moeilijke omstandigheden, waarin het lot
+haar had geplaatst, en toonde zij haar man en kind steeds een blij
+gezicht. Zij was het zonnetje in het huis der ellende, dat met hare
+stralen de huisgenooten verkwikte en verwarmde.
+
+De kleine Prascovia leed het minst van allen onder de veranderde
+omstandigheden. 't Ging met haar als met een vogel, die nooit de
+vrijheid heeft gekend, nooit op trillende wieken het zonnelicht al
+zingende is tegemoet gesneld, nooit rondgedarteld heeft in de takken
+en twijgen der boomen. Hij beschouwt immers zijne kooi als de wereld
+en haakt niet naar de vrijheid.
+
+Ook Prascovia had de schoone wereld met al hare heerlijkheden niet
+gekend. Het koude, donkere Siberië was al spoedig háár wereld geworden,
+waarin zij lachte en speelde, danste en zong. Heerlijk vond zij het,
+op haar vaders knie te zitten en paardje te rijden, of te luisteren
+naar de vertellingen van hare moeder.
+
+En toen zij ouder werd, hielp zij haar vader werken op het land,
+of arbeidde zij zelfs wel in het dorp bij de andere bannelingen,
+om als loon een bundeltje rogge thuis te kunnen brengen.
+
+Zoo groeide zij op tot een meisje van vijftien jaar, te midden van
+veel ijs, sneeuw en duisternis. Maar toen ook begon het langzamerhand
+tot haar door te dringen, hoe diep ellendig hare ouders zich wel
+moesten gevoelen in dit rampzalige oord, waar de zon niet door de
+nevelen kon dringen, waar de aarde bijna een woestenij was, en waar
+een ellendige hut hun tot woning diende. O, Prascovia had hare ooren
+goed open gehad, zoo dikwijls zij anderen hoorde spreken over die
+andere wereld, ver van daar, waar alles zooveel heerlijker was en
+waar de menschen mochten gaan en staan, waar zij wilden, en waar
+vroolijkheid heerschte en levenslust.
+
+En dáár hadden immers hare ouders eenmaal gewoond, dat heerlijke
+leven hadden zij gekend en genoten, daar hadden zij in volle vrijheid
+geleefd en zich gelukkig gevoeld. En van dien tijd af werd het meisje
+stil en in zichzelf gekeerd. Hare vroolijkheid verdween meer en meer,
+en al hare gedachten waren samengetrokken op een enkel punt, namelijk
+hoe zij hare ouders zou kunnen verlossen uit den poel van ellende,
+waarin zij waren nedergestort.
+
+Lopouloff had zich tot nog toe goed gehouden, maar nu hij bij zijn
+geliefd kind alle vroolijkheid en opgeruimdheid meer en meer zag
+verdwijnen, wat hij toeschreef aan een onuitgesproken verlangen naar
+de vrijheid,--toen verloor ook hij allen levenslust. Hij besloot,
+een verzoekschrift tot den Gouverneur van Siberië te richten, om in
+vrijheid gesteld te worden. Zijne ballingschap had nu reeds twaalf
+jaren geduurd. Hij stelde zijn geschrift aan een officier ter hand,
+die hem beloofde het aan den Gouverneur over te brengen en tevens
+zijn voorspraak te zullen zijn.
+
+Eerst wachtte hij geduldig af, wat er het gevolg van zou zijn. Maar
+toen de eene koerier na den anderen van Tobolsk kwam, zonder eenig
+antwoord op zijn brief te brengen, toen verviel hij langzamerhand
+tot groote somberheid, en begon hij jammerlijk te klagen over zijn
+bitter lot, en stortte hij tranen, als hij aan zijn kind dacht,
+dat opgroeide in ellende, niet het minste onderwijs had genoten en
+op het land onder vreemden arbeidde als een lijfeigene.
+
+Er heerschte toen somberheid zoowel in als buiten de armoedige stulp,
+die zij bewoonden. Elken avond, voordat Prascovia naar bed ging,
+knielde zij neer en bad God om uitredding voor haar arme ouders, die
+wegkwijnden van verdriet. En eenmaal, toen zij weer hare gebeden opzond
+tot den Allerhoogste, schoot haar plotseling als een bliksemstraal
+de gedachte door het hoofd:
+
+"Waarom zou ik zelf niet naar Petersburg gaan en den machtigen Czaar
+om genade voor mijn vader smeeken?"
+
+Die gedachte verliet haar geen oogenblik meer, maar zij durfde er
+met hare ouders niet over spreken.
+
+'t Was immers toch een onmogelijkheid?
+
+Toch kon zij er eindelijk niet langer over zwijgen, en sprak zij er
+hare ouders over.
+
+Haar vader keek haar eenigszins spottend aan, en zeide tot zijne vrouw:
+
+"Zoo'n dwaas kind! Dat wil naar Petersburg gaan, naar den Czaar,
+om genade voor mij te vragen! Hoe bedenkt ze het in vredesnaam!"
+
+"Ze deed beter met op haar werk te letten," sprak hare Moeder. En
+toen Prascovia in tranen uitbarstte, gaf hare moeder haar een laken,
+en zei lachend:
+
+"Hier, mijn kind, dek de tafel voor het eten,--en dan mag je naar
+Petersburg gaan."
+
+Prascovia hield echter, nu zij er eenmaal over begonnen was, voet
+bij stuk en verdedigde haar plan met al de middelen, die haar ten
+dienste stonden. Telkens kwam zij er opnieuw op terug en geen dag
+ging er voorbij, dat zij haar ouders niet smeekte haar toestemming te
+geven om de groote reis te ondernemen. Haar vader werd er eindelijk
+wrevelig over en verbood haar kort en goed, dit onderwerp ooit weer
+aan te roeren. 't Was immers eene onmogelijkheid? Hoe zou een jong
+meisje geheel alleen die groote reis maken, zonder zelfs eenig geld
+tot hare beschikking te hebben. En dan eene reis zoo moeilijk en vol
+gevaren als deze?
+
+"Ik verbied je er ooit weder een woord over te spreken. 't Is een
+onzinnig plan, dat je zoo spoedig mogelijk uit je gedachten moet
+zetten!"
+
+Zoo gingen weer drie jaren voorbij, jaren, waarin de ellende in de
+kleine kluis nog grooter werd, daar hare moeder door eene ernstige
+en langdurige ziekte werd aangetast, die haar aan den rand van het
+graf bracht.
+
+Toen eerst leerden hare ouders de groote liefde van hun kind
+kennen. Niet alleen had zij voor de huishouding te zorgen, maar
+bovendien moest zij hare zieke moeder verplegen, van welke zware taak
+zij zich met zooveel liefde en zelfopoffering kweet, dat hare ouders
+haar niet langer als een kind beschouwden, en voortaan met meer ernst
+toeluisterden, als zij weer haar plan ter sprake bracht.
+
+Eindelijk gelukte het haar toestemming te verkrijgen, om de groote reis
+te ondernemen. Maar daaraan had zij niet genoeg. Zonder toestemming
+van den Gouverneur mocht zij Ischim niet verlaten. Ze zou, indien ze
+het toch deed, ongetwijfeld binnen korten tijd weer naar haar dorpje
+worden teruggevoerd. Zij had een paspoort noodig, en het verkrijgen
+daarvan scheen een moeilijke zaak. Verzoekschrift op verzoekschrift
+zond zij aan den Gouverneur, maar al hare brieven bleven onbeantwoord.
+
+Zoo gingen weer zes maanden voorbij, toen eindelijk een koerier het
+lang gewenschte stuk bracht. Zij kreeg werkelijk verlof, Siberië te
+verlaten en de groote reis te ondernemen.
+
+Maar zie, nu het gewichtige oogenblik eindelijk was gekomen, trok haar
+vader, bevreesd voor de gevaren, die zijn geliefd kind op den grooten
+tocht bedreigden, zijne toestemming in, en weigerde hij haar te laten
+gaan. Het paspoort nam hij onder zijne berusting en sloot het weg.
+
+Prascovia barstte in tranen uit, en smeekte zoo lang, dat haar vader
+ten slotte toegaf. Toch beproefde hij nog, haar van haar plan terug
+te brengen.
+
+"Goed," zei hij, "je kunt gaan, kind, omdat ik zie, dat je niet
+anders wilt. Maar heb je wel bedacht, dat je niet eens tot den keizer
+zult worden toegelaten? Weet je wel, dat schildwachten zijn paleis
+bewaken en dat het je nooit gelukken zal, den drempel daarvan te
+overschrijden? En zou je in je armelijke kleeren bij den keizer
+toegelaten willen worden? Kom, kom, er is geen denken aan."
+
+"Toch ga ik, en God zal mij helpen," hield Prascovia vol. Zoo had zij
+dan eindelijk alle bezwaren overwonnen en zou zij met toestemming
+van hare ouders de reis ondernemen. Het vertrek werd op den 8en
+September bepaald. Bij het krieken van den dag stonden zij op. Zij
+had het weinige, dat zij op haar tocht zou meenemen, geborgen in een
+klein zakje, dat zij om den hals droeg onder hare kleeren.
+
+Vader, moeder en dochter waren hoogst ernstig gestemd en spraken
+weinig. Toen de eerste zonnestraal door het venster naar binnen drong,
+begaven zij zich volgens Russisch gebruik in het gebed, en smeekten
+zij God om Zijn hulp en bijstand. Daarna breidde de vader zijne armen
+over het hoofd van zijn dochter uit en gaf haar zijn zegen. Hij reikte
+haar ook een zilveren roebel toe, een geldstuk ter waarde van ongeveer
+twee gulden. 't Was alles, wat hij haar kon meegeven.
+
+"Och, waartoe zou dat geld mij dienen," zei Prascovia. "'t Is te
+weinig, om mij van nut te kunnen zijn, terwijl het voor u een groote
+waarde vertegenwoordigt. Houd u het maar."
+
+Hiervan wilde haar vader echter niet weten en hij dwong haar
+het geldstuk aan te nemen. Er kwamen ook nog twee van de armste
+bannelingen, die haar dertig kopekken aanboden en een stukje
+zilverwerk. Maar Prascovia, hoewel getroffen door deze eenvoudige daad,
+weigerde beslist, ze aan te nemen.
+
+Toen nam zij een teeder afscheid van hare ouders en ging op weg. Hare
+ouders staarden haar met betraande oogen na, tot zij haar niet meer
+zien konden. En de beide arme vrouwtjes vergezelden haar zoover
+het haar geoorloofd was. Voordat zij afscheid van haar namen,
+achterhaalden zij eenige meisjes, die op een der dorpen woonden,
+waar Prascovia langs moest. Deze meisjes waren zeer vriendelijk voor
+haar en een van haar bood haar zelfs een nachtverblijf aan, waarvan
+Prascovia dankbaar gebruik maakte. 's Morgens vroeg vervolgde zij
+haar tocht weer, maar 't was moeilijk voor haar, den rechten weg te
+vinden. Als zij iemand den weg naar Petersburg vroeg, keek men haar
+aan, of zij niet goed bij haar verstand was, of wel men lachte haar
+smakelijk uit over zoo'n domme vraag. Petersburg immers lag op zoo'n
+verbazend grooten afstand, dat men hier in Holland even goed aan een
+voorbijganger zou kunnen vragen: "Loop ik zoo goed naar Rome?"
+
+Den tweeden dag dwaalde zij dan ook van den rechten weg af en kwam
+eenige uren na haar vertrek tot hare verbazing in hetzelfde dorp terug,
+waar zij den nacht had doorgebracht. Zij gaf echter den moed niet op,
+maar begon haar tocht opnieuw. 't Was uiterst moeilijk voor haar,
+om eenigszins de richting te bepalen, die zij nemen moest, want namen
+van steden en dorpen, die zij op haar weg passeeren moest, kende zij
+niet. Eindelijk meende zij, dat de stad Kiev wel de eerste plaats
+van beteekenis was, die zij bereiken moest, en zoo vroeg zij steeds,
+hoe zij loopen moest, om daar te komen.
+
+Als de avond viel, trachtte zij hier of daar bij vriendelijke menschen
+een nachtverblijf te vinden. Op kleinere plaatsen gelukte haar dat
+meestal nog al goed, maar op de grootere kostte het haar niet weinig
+moeite. Meestal werd zij aan de deur op ruwe wijze afgesnauwd, en
+menigmaal moest zij hooren, dat men voor dieven en landloopsters
+geen nachtverblijf beschikbaar had. Als zij honger en dorst kreeg,
+bedelde zij aan de huizen om een bete broods of een dronk waters,
+wat haar in de meeste gevallen gaarne gegeven werd.
+
+Toen zij eens den geheelen dag geloopen had en vermoeid was, werd
+zij tegen den avond overvallen door een vreeselijken storm, en
+de regen viel bij stroomen neder! 't Werd zwaar weer, zoo zelfs,
+dat op korten afstand vóór haar een boom ontworteld werd en met
+een zwaren slag op den grond neerplofte. Bijna was zij er onder
+verpletterd geworden. Angstig keek zij uit, of zij ergens in den
+omtrek huizen ontwaarde, maar zij zag er geen. Alleen een dicht
+kreupelbosch bood haar eenige bescherming aan. Zij zocht daar dan
+ook haar toevlucht. Zij werd doornat en beefde van koude. En met
+schrik zag zij, dat de duisternis snel toenam en dat zij gedwongen
+zou zijn, den nacht onder den blooten hemel te moeten doorbrengen. Een
+vreeselijke gedachte voor de arme Prascovia. De wind loeide door het
+geboomte en deed haar huiveren van koude en angst. Hare kleeren waren
+doorweekt van den regen en de honger kwelde haar. Met den rug tegen
+een boomstam geleund, bracht zij den langen nacht onder angst en
+beving door. Eindelijk bedaarde de storm, en bij zonsopgang verliet
+Prascovia hare schuilplaats, om haar tocht voort te zetten.
+
+Gelukkig reed haar een boer achterop, die haar een plaatsje op zijne
+kar aanbood. Zoo bereikte zij tegen acht uur een dorp, waar de boer
+haar midden op de straat afzette. Het arme meisje zag er ontoonbaar
+uit. Hare kleeren zaten vol modder en waren doornat. Zij vroeg aan
+verscheidene huizen om een stuk brood en smeekte hare kleeren te mogen
+drogen, maar zij werd overal afgewezen. De jongens jouwden haar uit
+voor dievegge en landloopster en wierpen haar met steenen. Uitgeput,
+half verhongerd en moedeloos ging zij voor een huis op den stoep
+zitten, maar zij werd er al spoedig vandaan gejaagd. Voor eene andere
+woning was ze al even ongelukkig. Ten slotte bereikte zij de kerk. Ha,
+dáár zou men haar toch den toegang niet weigeren. Haastig snelde zij
+er heen, maar helaas, de deur was gesloten. Ze ging voor het portaal
+zitten en barstte in tranen uit.
+
+Op dat oogenblik naderde haar eene vrouw, die blijkbaar medelijden
+met haar had.
+
+"Wat scheelt u, meisje?" vroeg ze.
+
+Toen vertelde Prascovia haar van den verschrikkelijken nacht, dien
+zij had doorgebracht, en hoe hongerig en moede zij was.
+
+"Ga mede naar mijn huis," sprak de vrouw.
+
+Prascovia wilde opstaan, maar hare beenen weigerden haar den
+dienst. Zij waren geheel verstijfd, en hare voeten waren gezwollen. Ook
+had ze een van hare schoenen verloren.
+
+Er kwamen meer menschen toeloopen, en toen zij hoorden, hoe dit
+meisje hier gekomen was en hoe zij den nacht onder den blooten
+hemel had doorgebracht, en toen zij zagen, hoe pijnlijk hare voeten
+waren,--toen hadden zij medelijden met haar en brachten haar op eene
+kar naar de woning van de goede vrouw, die vol medelijden haar een
+onderdak aanbood.
+
+Prascovia was zoo uitgeput, dat zij verscheidene dagen in
+de vriendelijke woning moest blijven, eer zij haar tocht kon
+voortzetten. Van een der dorpelingen kreeg zij een paar nieuwe
+schoenen. Zij toonde hare dankbaarheid, door voor haar vriendelijke
+gastvrouw naaiwerk te verrichten. Toen zij hersteld was, nam zij
+afscheid en ging verder.
+
+Op een anderen keer had zij eene ontmoeting, waaraan zij later niet
+dan met ontzetting kon terugdenken.
+
+Ze was tegen den avond in een dorp gekomen en had overal tevergeefs om
+een nachtverblijf gevraagd. Eindelijk kwam zij aan het laatste huis,
+en herhaalde ook daar hare bede. De man keek haar een oogenblik scherp
+onderzoekend aan, en wees haar toen op ruwe wijze af.
+
+Maar een oogenblik later riep hij haar terug. Zij trad dus de
+woning binnen, doch zag tot haar schrik, dat de deur door palen werd
+afgesloten. En ook zag ze, dat zoowel de man als de vrouw een zeer
+ongunstig uiterlijk hadden.
+
+"Waar kom je vandaan?" vroeg de man.
+
+"Van Ischim," zei ze. "Ik ga naar Petersburg."
+
+"Naar Petersburg? En heb je geld genoeg voor zoo'n groote reis?"
+
+"Slechts 80 kopekken," antwoordde Prascovia, die blij was, dat ze
+op dat oogenblik niet meer geld in haar bezit had. Ze was stellig
+overtuigd, dat de menschen, bij wie ze in huis was, slechte bedoelingen
+hadden en haar wilden bestelen, misschien zelfs wel vermoorden.
+
+"Je liegt!" schreeuwde de man haar toe. "Niemand maakt zoo'n groote
+reis zonder geld."
+
+En toen Prascovia volhield, dat zij niet meer bezat, werd de man ruw
+en woest, wat haar zeer beangstigde. Gaarne was zij dit ongastvrije
+dak ontvlucht, maar de deur was zorgvuldig gesloten en zij zag geen
+kans haar te openen. Bovendien zou haar dat stellig belet zijn.
+
+Eindelijk zette de vrouw haar wat gekookte aardappelen voor en zei,
+dat ze op de kachel mocht liggen om te slapen, zooals dat bij de arme
+Russen gebruikelijk is.
+
+Prascovia deed dat, maar zij durfde niet te gaan slapen. Zij was
+overtuigd, dat de menschen slechte bedoelingen hadden. In die
+overtuiging werd zij versterkt, toen zij de vrouw haar man hoorde
+toefluisteren:
+
+"Zij moet meer geld hebben. Ik zag om haar hals een koord met een
+zakje er aan. Daar moet het geld in zijn."
+
+Prascovia lag doodstil. Opeens bemerkte zij tot haar schrik, dat
+de vrouw op de kachel klom en, in de meening, dat zij sliep, haar
+het taschje van den hals nam en keek, hoeveel geld het bevatte. Ook
+onderzocht zij hare kleeren en zelfs hare schoenen. De man lichtte
+haar bij tijdens dat onderzoek.
+
+Toen de beide menschen alles doorsnuffeld hadden, gingen zij
+slapen. Prascovia had een verschrikkelijk oogenblik doorleefd. Zij
+meende niet anders, of die menschen zouden haar vermoorden. Maar nu
+zij sliepen, werd zij kalmer en viel eindelijk ook in een diepen slaap,
+waaruit zij niet ontwaakte, dan toen de vrouw haar riep.
+
+Deze was nu zeer vriendelijk voor haar en gaf haar een uitstekend
+ontbijt, en ze deed Prascovia allerlei vragen. 't Scheen wel een heel
+ander mensch dan den vorigen avond. Ze sprak ook over het onderzoek,
+dat zij toen had ingesteld.
+
+"Wij dachten, dat je oneerlijk was, maar je zult later wel merken,
+dat wij geen dieven zijn of slechte bedoelingen hadden," zei ze
+tot Prascovia.
+
+Deze was blij, toen zij de woning goed en wel verlaten had, maar
+toen zij later haar taschje nakeek, zag zij, dat er geen 80 kopekken
+in waren, maar 120. De oude vrouw moest er dus 40 bijgedaan hebben,
+en Prascovia had haar ten onrechte gewantrouwd.
+
+Eenigen tijd later werd zij door eenige dorpshonden
+aangevallen. Verschrikt hief ze haar stok op en trachtte de woeste
+dieren te verjagen, maar dat gelukte haar niet. Met woest geblaf
+sprongen zij om haar heen. Vol angst liet zij zich eindelijk voorover
+op den grond vallen, haar gelaat met de handen bedekkende. O,
+ongetwijfeld zouden de beesten haar thans verscheuren!--Maar zie,
+de honden besnuffelden haar maar even en deden haar in 't geheel geen
+kwaad. En een voorbijkomende boer joeg hen weg met zijn stok.
+
+Zoo reisde Prascovia steeds verder, tot zij eindelijk in haar tocht
+werd gestuit door een hevigen sneeuwstorm, die niet minder dan acht
+dagen aanhield en de aarde met een dikke laag sneeuw bedekte.
+
+Gelukkig vond Prascovia een gastvrij onderdak, waar zij door het
+doen van de wasch en het verrichten van naaiwerk zich verdienstelijk
+trachtte te maken. Toen de storm uitgewoed had, wilde Prascovia
+vertrekken, maar de boeren verklaarden, dat het zelfs een sterken
+man het leven zou kosten, indien hij te voet eene lange reis door de
+sneeuwvelden ondernam. Zij raadden haar aan te wachten, tot er een
+convooi van sleden door het dorp kwam, dat elk jaar daar langs trok,
+om naar Jekaterinenburg te gaan met goederen voor het kerstfeest. Na
+eenige dagen verschenen de drijvers dan ook met hunne sleden. De
+boeren vertelden hun, dat Prascovia op weg was naar Petersburg,
+om genade voor haar vader te vragen, en verzochten aan de drijvers,
+haar een plaatsje op een van de sleden te geven. Dat wilden zij gaarne
+doen. De drijvers hadden medelijden met haar en bewonderden ook hare
+liefde voor haar ouders en haar moed.
+
+'t Was heerlijk voor Prascovia, op deze gemakkelijke manier hare
+reis te kunnen voortzetten, want zij was door en door vermoeid. Maar
+ongelukkig waren hare dunne kleeren totaal onvoldoende, om haar tegen
+de snerpende koude te beschutten, en zelfs, toen de mannen haar met
+hunne mantels bedekten, bleek de koude nog te hevig. Na eene reis
+van vier dagen tilde men haar aan een eenzame halte verstijfd van
+de slede, en bleek het, dat hare wang bevroren was. Dadelijk wreven
+de drijvers haar met sneeuw, waardoor erger voorkomen werd, maar zij
+durfden haar toch niet verder meenemen, als zij geen schapenvacht had
+om zich te verwarmen. Prascovia had geen geld om er een te koopen,
+en toen hare brave geleiders het geld bij elkaar hadden gelegd,
+bleek er zelfs op deze eenzame plaats geen te koop te zijn.
+
+Toen besloten zij, Prascovia een schapenvacht van een hunner af
+te staan, en het om beurten zelf zonder zulk een onmisbare pels te
+doen. Zoo kwam Prascovia te Jekaterinenburg aan, vol dankbaarheid
+jegens de goede lieden, die haar met zooveel zelfopoffering hadden
+voortgeholpen.
+
+In deze stad hoorde zij veel spreken over de menschlievendheid van
+zekere Madame Milim, en zij besloot de hulp van deze vrouw in te
+roepen. Toen zij bij eene kerk eene dame ontmoette en haar vroeg,
+waar Madame Milim woonde, bleek het de aangesprokene zelf te wezen,
+en deze brave vrouw vatte eene groote genegenheid voor het meisje
+op. Zij nam haar mede naar hare woning en hield haar den geheelen
+winter bij zich. Zij vond het onverantwoordelijk, het jonge meisje
+in het barre jaargetijde verder te laten gaan. Zij leerde haar lezen
+en schrijven en bracht haar zooveel algemeene ontwikkeling bij,
+als in zulk een korten tijd maar mogelijk was. Toen de lente intrad,
+vertrouwde zij Prascovia toe aan de hoede van een harer kennissen,
+die naar Niezjnii-Nowgorod voor zaken op reis ging. Op de boot werd
+hij echter zwaar ziek, zoodat men hem in een klein plaatsje moest
+achterlaten. Onderweg trof Prascovia nog een ander ongeluk. Zij werd
+met nog twee andere passagiers door een noodlottig toeval overboord
+geworpen. Zij werden wel dadelijk gered, maar hadden geen gelegenheid
+om zich te verkleeden, wat hare gezondheid in gevaar bracht. Te
+Niezjnii-Nowgorod overviel haar eene ernstige ziekte. Gelukkig werd
+zij in een klooster opgenomen, waar zij met de grootste liefde werd
+verpleegd. De dokter vreesde, dat zij sterven zou, doch Prascovia
+zeide: "Dat geloof ik niet. De goede God zal mij niet laten sterven,
+vóór ik mijne taak volbracht heb."
+
+En ze genas inderdaad, maar zoo langzaam, dat de zomer voorbij was,
+eer ze de reis kon voortzetten.
+
+Eindelijk vertrok ze in eene slede naar Moskou. Ze was toen nog
+erg zwak, te zwak zelfs om in rammelende en schokkende postwagens
+te rijden. Gelukkig had Madame Milim haar van eenig geld voorzien,
+zoodat ze nu althans niet meer te voet het land behoefde door te
+trekken, bedelende om een stuk brood. Ook had hare weldoenster haar
+brieven medegegeven voor vrienden. Van Moskou vervolgde zij haar
+tocht naar Petersburg, waar zij aankwam 18 maanden na haar vertrek
+uit Ischim. Zij was ook in het bezit van een aanbevelingsbrief voor
+een Prinses, maar het gelukte haar niet, deze te ontmoeten.
+
+Op raad van een harer kennissen stelde zij een verzoekschrift op om
+het vonnis van haar vader te herzien, en met dit geschrift in de hand
+plaatste zij zich voor het regeeringsgebouw, in de hoop, dat een der
+hooge personen, die daar dagelijks in en uitgingen, het van haar zou
+willen aannemen. Er werd echter niet naar haar geluisterd, soms zelfs
+werd zij met ruwheid bejegend. Zoo gingen verscheidene weken voorbij.
+
+Gedurende dien tijd was zij gastvrij opgenomen ten huize van een
+koopman, die echter voor zaken op reis was naar Riga.
+
+Hoe dikwijls Prascovia ook werd teleurgesteld, zij verloor
+nooit den moed. Nu eens beproefde zij hier, dan weer elders haar
+geluk. Zij wendde zich tot verscheidene hooggeplaatste personen,
+en ontmoette zelfs de Prinses, voor wie zij een aanbevelingsbrief
+bij zich had, en al die menschen waren wel vriendelijk voor haar,
+maar deden weinig of niets, om haar te helpen bij het bereiken van
+haar doel. Tot zij eindelijk het geluk had kennis te maken met een
+der Secretarissen van Keizerin Maria, de weduwe van den vorigen en
+de moeder van den regeerenden Czaar. Hij hoorde haar droevig verhaal
+met groote belangstelling aan en beloofde haar, een goed woord voor
+haar te zullen doen bij Keizerin Maria, die om hare zachtmoedigheid
+en vriendelijkheid algemeen bekend en bemind was. Deze was dan ook
+dadelijk bereid, Prascovia te ontvangen en hare wenschen te vernemen.
+
+Toen Prascovia dat hoorde, werd ze doodsbleek van ontroering en
+klopte haar hart van dankbare vreugde. Zij sloeg de armen ten hemel,
+en stamelde:
+
+"O God, dan heb ik niet tevergeefs op u vertrouwd!"
+
+Nog dienzelfden avond begaf ze zich naar het paleis van de Keizerin,
+en dacht bij zichzelf:
+
+"O, als mijn vader mij nu eens kon zien, wat zou hij blij zijn!"
+
+De Keizerin-Moeder liet Prascovia bij zich in haar eigen kamer
+komen. Eerst was het meisje wel wat beschroomd, maar de hooge Vrouw
+had zulke eenvoudige manieren, dat zij zich spoedig op haar gemak
+voelde. Prascovia vertelde toen van het rampzalig lot harer ouders,
+die nu al sedert vele jaren als bannelingen in Siberië vertoefden, en
+van hare langdurige reis en van hare vergeefsche pogingen, om bij den
+Keizer toegelaten te worden. De Keizerin hoorde haar met de grootste
+belangstelling aan en was diep getroffen door het ongekunstelde
+verhaal van het eenvoudige, brave meisje.
+
+"Je hebt een gulden daad verricht, mijn kind," zei ze, toen Prascovia
+haar verhaal geëindigd had. "Ik beloof je, bij den keizer uw voorspraak
+te zullen zijn. Houd maar goeden moed, je zult weldra van mij hooren."
+
+Ze gaf haar 300 roebel, om in haar onderhoud te kunnen voorzien. Vol
+hoop verliet Prascovia het paleis, en nog geen twee dagen later
+betrad zij het opnieuw. De Keizerin-Moeder had haar laten ontbieden,
+om met haar een bezoek te brengen aan haar zoon Czaar Alexander en
+diens gemalinne Keizerin Elizabeth. Prascovia beefde van ontroering,
+nu zij eindelijk haar doel zou bereiken en den keizer van aangezicht
+tot aangezicht zien zou.
+
+En weldra zag zij hem. Zij wierp zich voor hem op de knieën en smeekte
+voor haar vader om genade.
+
+Wat er verder gebeurd is in dat keizerlijk paleis, meldt de
+geschiedenis niet. Alleen dit weten we, dat de keizer haar 5000 roebel
+schonk en haar toevoegde:
+
+"Uw vader zal van dit oogenblik af vrij zijn."
+
+Zoo was dan eindelijk het groote doel bereikt. Een ongekend gevoel
+van vreugde doortintelde haar gansche lichaam, en 't was haar, of zij
+in een droom leefde. Tranen droppelden haar uit de oogen en de tong
+weigerde haar den dienst. Zij kon niet anders, dan enkele woorden
+van dank stamelen.
+
+Men liet haar de verschillende deelen van het paleis zien, en zoo
+kwam ze ook in de troonzaal, waar men haar den troon des keizers wees.
+
+"Is dat de troon?" zei ze zacht. "De troon van den Keizer, die mijn
+vader zijne vrijheid hergaf?"
+
+Met eerbied trad zij nader, boog de knieën en kuste de treden van
+den troon. En ze bad:
+
+"Vader in den hemel, zegen dezen troon en zegen hem, die er op zetelt,
+en maak hem gelukkig, zooals hij mij gelukkig heeft gemaakt."
+
+Met moeite slechts kon men haar van den troon verwijderen.
+
+Een paar dagen later kwam een gezant van den Keizer haar vragen,
+of zij misschien ook iets voor zichzelve wenschte.
+
+"Neen," sprak Prascovia eenvoudig, "maar als het Zijne Majesteit
+behagen mocht, de beide arme bannelingen, die mij uitgeleide deden,
+toen ik Ischim verliet en mij hare weinige kopekken schonken, genadig
+te zijn, zooals hij mijn vader genadig is geweest, dan zou ik mij
+zeer gelukkig achten en hem innig dankbaar zijn."
+
+De Keizer kon zijne ooren bijna niet gelooven, toen hij dit antwoord
+vernam.
+
+"Wenscht zij niets voor zichzelf, zij, een jong meisje, dat toch
+ongetwijfeld een tal van wenschen zal koesteren? En vraagt zij alweer
+voor anderen? Zij is een edel en goed kind. Haar wensch zal worden
+vervuld."
+
+Prascovia meende God niet beter haar groote dankbaarheid te kunnen
+toonen, dan door haar verder leven als non in een klooster door te
+brengen, en 't allerliefst zou ze dat doen in het klooster, waar zij
+zoo liefderijk was verpleegd.
+
+Ze werd daar inderdaad als non aangenomen en mocht het genoegen smaken
+daar hare ouders te ontmoeten, toen dezen uit Siberië terugkeerden.
+
+'t Was een aandoenlijk en gelukkig wederzien. Hare ouders bleven
+langer dan een week bij haar en zetten toen hunne reis voort.
+
+Prascovia bleef in het klooster, maar kwam nooit de gevolgen van
+hare moeitevolle reis te boven. Hare gezondheid was kwijnend, en
+voortdurend werd zij zwakker. Den 9en December 1809 blies zij den
+laatsten adem uit.
+
+
+
+
+
+
+FLORENCE NIGHTINGALE.
+
+1830-1910.
+
+
+In de Meimaand van het jaar 1810 werd in het zonnige Italië een meisje
+geboren, wier leven eenmaal een gouden zonnestraal zou worden op
+het pad van duizenden ongelukkigen. In Florence zag zij het eerste
+levenslicht en kreeg zij den naam van hare geboorteplaats. Zij
+stamde af van een oud-adellijke Engelsche familie. Haar vader was een
+aanzienlijk Engelsch edelman, die, zelf kunstenaar en geleerde, aan
+zijne beide dochters, waarvan Florence de jongste was, eene zorgvuldige
+opvoeding schonk. Al vroeg moest Florence in zijne studiën deelen,
+hij liet haar veel reizen, om andere landen en volken te leeren kennen,
+en hij oefende haar voortdurend in de kennis van de vreemde talen. Al
+op jeugdigen leeftijd sprak zij behalve haar moedertaal, Fransch,
+Duitsch en Italiaansch. Door haar ook voortdurend met merkwaardige
+tijdgenooten te doen verkeeren, wist hij haar geest tot groote
+ontwikkeling te brengen.
+
+Squire Nightingale bezat in Engeland uitgestrekte landgoederen, die
+hij met de uiterste zorg beheerde, waarbij zijne beide dochters hem
+de behulpzame hand moesten bieden. Zij moesten hem helpen in zijne
+zorg voor zijne pachters en hunne gezinnen en toezicht houden op
+het getrouwe schoolbezoek van de kinderen. Zij bezochten de zieken
+en armen, waar zij troost en hulp brachten, en gaven les in de
+Zondagsschool.
+
+Reeds als jong meisje gaf zij blijken van hare grootheid van ziel,
+die haar later eenmaal wereldberoemd zou maken. Toen zij weer eens een
+zomer op een der landgoederen van haar vader in Derbyshire doorbracht,
+ontmoette zij een ouden herder, dien zij van haar vroegste jeugd af
+gekend had, en zag het hem dadelijk aan, dat hij bedroefd was.
+
+Onmiddellijk begaf zij zich naar den ouden man, en vroeg, wat hem
+scheelde.
+
+"Ach," zei hij met tranen in de oogen, "mijn trouwe hond is gekwetst
+en zal wel sterven."
+
+"Hoe jammer," zei Florence, die dadelijk diep medelijden met den ouden
+man kreeg, omdat zij begreep, hoe smartelijk hem het verlies van zijn
+trouwen hond moest zijn. Al sedert zoo vele jaren was deze immers
+zijn onafscheidelijke metgezel geweest, als hij met zijn kudde naar
+buiten trok in den vroegen morgen, om pas bij het dalen van de zon
+naar de kooi terug te keeren. Hoe graag zou zij den ouden man helpen,
+als dit in haar vermogen was.
+
+"Waar is uw hond?" vroeg zij, vast besloten om te gaan zien, of hare
+hulp nog baten kon.
+
+"Daar, ginds in de schuur," zei de man.
+
+Dadelijk begaf Florence zich naar de aangewezen plaats, en vond daar
+den hond op eenig stroo uitgestrekt. Zij bukte naast het dier neder,
+en bemerkte, dat hij zijn poot gebroken had. Het beest, dat kermde
+van pijn, keek haar smeekend aan. Met teedere hand, maar toch met
+groote vastberadenheid zette zij het pootje van het arme dier, en
+legde er met haar zakdoek een stevig verband om. En zij verzorgde
+den herdershond zoo lang, tot hij geheel hersteld was en zijn ouden
+meester weer op zijn lange tochten kon vergezellen als voorheen.
+
+'s Winters bracht zij hare dagen in de groote stad door, en leidde daar
+het leven van alle adellijke jonge dames, hetwelk bestond in bezoeken
+afleggen, feesten bijwonen en schouwburgen bezoeken. Hare opvoeding
+was echter te degelijk geweest, dan dat dit leventje van plezierig
+nietsdoen haar zou kunnen bevredigen. Neen, al spoedig voelde zij
+al de leegheid daarvan en kwam het verlangen in haar op, zich nuttig
+te maken voor anderen. Zij wilde haar leven rijker en grooter maken,
+door zich een levensdoel te scheppen, waaraan zij zich geheel wijden
+kon. Maar wat zou dat doel zijn?
+
+Zij wist het langen tijd zelf niet, tot haar opeens op ongezochte
+wijze de weg gewezen werd.
+
+In hare naaste omgeving kwamen twee ziektegevallen voor, die haar
+geheel in beslag namen. Met de uiterste zorg nam zij de verpleging
+van de zieken op zich, en het bleek al spoedig, dat zij daarvoor een
+bijzonderen aanleg bezat. En toen de zieken hersteld waren en hare
+hulp dus niet meer noodig hadden, zie, toen wist zij, wat voortaan
+haar levensdoel zou zijn. Zij wilde anderen gelukkig trachten te
+maken door hun lijden te verzachten en troost te brengen, waar
+de dood onverbiddelijk komen moest. Zij wilde zich aan het werk
+der ziekenverpleging wijden, dat in die dagen op een zeer laag
+peil stond. Ziekenhuizen waren er slechts weinig en stonden onder
+bestuur van lieden, die van verpleging niet het minste verstand
+hadden. De verpleegsters behoorden tot de laagste standen der
+maatschappij. Zij waren vuil en slordig, droegen weinig of geen
+zorg voor de hun toevertrouwde zieken, gaven zich veelvuldig aan
+dronkenschap over en leidden een slecht, schandelijk leven. 't Is
+gemakkelijk te begrijpen, hoe treurig het met de verpleging der
+zieken stond. Florence Nightingale besloot, voor zij de grootsche
+taak, die zij zich als levensdoel had gesteld, ter hand nam, van
+de ziekenverpleging een uitgebreide studie te maken. En door de
+gasthuizen in de verschillende steden te bezoeken, wilde zij zich
+met eigen oogen van den huidigen toestand een beeld vormen.
+
+Wat zij daarbij te zien kreeg, overtrof nog verre hare
+verwachtingen. In Londen, zoowel als te Edinburg en Dublin vond zij de
+ziekenzalen vervuild, de verpleegsters ruw, onwetend, onbeschaafd en
+aan den drank verslaafd. Een schrijfster [3], wier levensbeschrijving
+van Florence Nightingale bij deze schets in hoofdzaak gevolgd wordt,
+zegt er van: "In hooge, houten bedsteden lagen soms drie tot vier
+volwassen zieken naast elkander; ongedierte kroop rond in het
+beddegoed, dat niet verwisseld werd als een nieuwe de vrijgekomen
+plaats van een genezen of overleden kranke kwam innemen. In een
+Edinburgsch gasthuis vond Florence Nightingale ten minste nog de
+bepaling, dat in geval van besmettelijke ziekte de matrassen gelucht
+en de bedlakens gewasschen moesten worden, maar in ieder ander geval
+scheen men het ook daar onnoodige weelde te vinden. Vaak moesten de
+kranken de verpleegsters te vriend houden door omkooperij, zouden
+dezen hun de allernoodigste hulp bewijzen, de voor hen bestemde
+verkwikkingen, die meest op de ziekenzaal moesten worden toebereid,
+niet zelven tot zich nemen, hen niet berooven van wat vriendelijke
+handen hun hadden gebracht of van het vast rantsoen van brood, dat den
+patienten dagelijks ééns per etmaal werd uitgedeeld, en dat zij in hun
+bed of onder hunne matrassen bewaarden met hunne kleederen en kleine
+bezittingen. Het reinigen der kranken, voor zoover men daaraan deed,
+en het afleggen der dooden geschiedde ten aanschouwe van al de andere
+lijders in de ziekenzaal. Overdag hielpen de herstellenden bij de
+verpleging der allerergsten. Des nachts werd geen hulp verleend en
+menigeen werd des morgens dood gevonden ten gevolge van uitputting
+en kracht verlies, die niet tijdig waren opgemerkt."
+
+Florence Nightingale besloot de hand aan den ploeg te slaan, om
+aan dezen allertreurigsten toestand een einde te maken. Haar hart,
+zoo rijk aan liefde voor haar evenmensch, bloedde bij het zien van
+al de ellende, waaraan de bevolking der ziekenhuizen bijna overal in
+Engeland ten prooi was.
+
+Zij stelde zich daarom in verbinding met Mrs. Fry, die op een harer
+reizen naar het vasteland kennis gemaakt had met Pastor Fliedner's
+diaconessen inrichting te Kaiserswerth, en de daar gevolgde wijze van
+verpleging ook in Engeland wenschte in te voeren. Zij raadde haar aan
+zich naar Kaiserswerth te begeven, en daar van de ziekenverpleging eene
+grondige studie te maken. Deze raad werd door Florence opgevolgd. Zij
+maakte een flinken leertijd te Kaiserswerth door, en bezocht ook
+verscheidene ziekenhuizen in Frankrijk en Italië.
+
+Vervolgens keerde zij naar haar vaderland terug, om haar verkregen
+kennis dienstbaar te maken ten bate der lijdende menschheid. Zij
+schreef een werkje over hare onderzoekingen en ondervindingen op het
+gebied der ziekenverpleging, en riep de jonge vrouwen en de meisjes
+op om zich aan deze edele taak te wijden.
+
+Daarna begaf zij zich naar Frankrijk, om zich in de practijk van de
+ziekenverpleging verder te bekwamen en de chirurgie te bestudeeren. Zij
+werd in dien arbeid gestoord door een zware ziekte, die haar dwong naar
+huis terug te keeren. Zoodra zij hersteld was, wijdde zij zich aan de
+opvoeding van havelooze kinderen, en verbond zich aan een tehuis voor
+verarmde bejaarde dames uit den deftigen stand, waarvan zij het bestuur
+op zich nam. Dit tehuis was vervallen en verwaarloosd. De bewoonsters
+leden er gebrek aan het allernoodzakelijkste. Maar Florence bracht
+er in korten tijd orde en gezelligheid. Daar bleef zij, tot in 1851
+de geweldige oorlog uitbarstte in het Oosten, die haar opriep tot de
+edele taak, welke haar naam eenmaal zou brengen op aller lippen.
+
+'t Was de oorlog van Engeland, Frankrijk en Turkije tegen
+Rusland. Juichend had men in Engeland de oorlogsverklaring begroet,
+maar helaas, die juichkreten zouden weldra jammerkreten worden. Immers,
+het bleek maar al te spoedig, hoe lichtzinnig men de duizenden
+Engelsche jongelingen naar het tooneel van den strijd had gezonden,
+zonder ook maar op eenigszins behoorlijke wijze voor hunne uitrusting
+en verpleging te zorgen.
+
+Vreeselijke berichten drongen tot het vaderland door over de gewonden,
+die niet werden verzorgd, de stervenden, die niet werden getroost. De
+hevigste ziekten verspreidden zich in de kampen en brachten dood,
+angst en vertwijfeling onder de troepen. In juli waren er 6937 zieken,
+in September steeg dat getal reeds tot 11.693, in November tot 16.846
+en in Januari 1855 werd zelfs het ontzettende cijfer 23.076 bereikt. Er
+stierven 390 officieren en 20.707 manschappen. 1407 officieren en
+14901 manschappen werden invalide naar huis gezonden. Van een totaal
+verlies van 35.598 krijgslieden stierven er op het slagveld slechts
+2755 en overleden er 1619 aan bekomen wonden. Al die anderen stierven
+tengevolge van ontberingen, slechte verzorging en gebrek aan hulp.
+
+De toestand van het leger was "ellendig, deerniswekkend, hartbrekend,"
+schreef een hooggeplaatst officier. "Het had geen schoenen en
+geen kapotjassen. Officieren gingen in vodden en konijnenvellen,
+manschappen in broodzakken en lompen. Er waren geen medicijnen,
+nergens vond men beschutting. Dag in dag uit moesten de ongelukkigen
+zwoegen door sneeuw en modder. Zij sliepen in gescheurde tenten, ten
+prooi aan de meedoogenlooze stormen van een Russischen winter. In
+open loopgraven waren de uitgeputte krijgslieden blootgesteld aan
+het vuur van de Russische kanonnen en stonden voortdurend bloot aan
+de overvallen van de gevreesde Kozakken. Zij waren gekampeerd op een
+doorweekten grond, die bedekt was met sneeuw of bezaaid met plassen
+vuil water, verontreinigd door lijken van paarden.
+
+Pest en cholera sleepten de ongelukkigen ten grave, en er waren veel
+te weinig officieren van gezondheid, om de zieken te helpen. De meest
+gewone hulpmiddelen ontbraken. Er werd geen rekening gehouden met
+de reinheid. De sterfte was ontzettend. Vele mannen stierven zelfs,
+zonder dat ook maar eene enkele poging in het werk werd gesteld, om
+hen redden. Er waren veel te weinig verplegers om te kunnen helpen,
+waar dat noodig was. De zieken en gewonden bleven liggen, zooals zij
+waren neergelegd door kameraden, die hen op hun rug voorzichtig van
+het slagveld naar het hospitaal hadden gedragen, maar niet bij hen
+konden blijven.
+
+Den 20en September 1854 werd de slag van Alma geleverd, het eerste
+bloedige samentreffen van beteekenis. Na den strijd was het slagveld
+bezaaid met dooden en gewonden. De laatsten lagen, zonder hulp,
+te kreunen van de pijn. De Engelsche dokters konden het verbinden en
+verzorgen niet af. 't Was hartverscheurend, die arme slachtoffers daar
+te zien liggen in de brandende zon, zonder iemand om hen te helpen,
+of zelfs maar een dronk waters te brengen."
+
+De berichten in de Engelsche dagbladen deden de harten der lezers
+trillen van deernis en verontwaardiging.
+
+"Zijn er onder ons dan geen vrouwen vol toewijding," schreef dezelfde
+hooggeplaatste officier tot het Engelsche volk, "geneigd en bekwaam om
+uit te gaan tot de zorg voor de lijdende soldaten in de hospitalen te
+Scutari? Is geen enkele der dochters van het Engelsche volk, nu de nood
+dringt, gereed tot dit werk van barmhartigheid? Frankrijk heeft zijne
+liefdezusters bij scharen uitgezonden, en aan het leger van gewonden en
+stervenden schenken dezen verlichting en vertroosting, zooals alleen
+de hand der vrouw die kan schenken. Staan wij, Engelschen, dan zoo
+ver beneden de Franschen in zelfverloochening en in toewijding tot
+een arbeid, dien Christus zoo bijzonder heeft gezegend als een werk
+aan Hem zelven verricht, zeggende: "Ik ben ziek geweest, en gij hebt
+Mij niet bezocht."
+
+De treurige berichten in de dagbladen maakten een diepen indruk op
+het hart van Florence Nightingale, en dadelijk greep zij naar de
+pen om aan Mr. Sidney Herbert, hoofd van het Departement van Oorlog,
+hare diensten aan te bieden. Zij verklaarde zich bereid, persoonlijk
+naar de hospitalen te Scutari te gaan, om daar alles te doen, wat hare
+hand vinden zou om te doen. En wel toevallig: nog voor haar brief het
+Departement van Oorlog kon hebben bereikt, ontving zij een schrijven
+van de Regeering, waarin haar dringend werd verzocht, de leiding van de
+ziekenverpleging in de hospitalen op zich te nemen. Mr. Sidney Herbert
+schreef haar, dat zij in de nieuwsbladen zeker wel zou hebben gelezen,
+dat er in de hospitalen groot gebrek aan verpleegsters heerschte. Dat
+er ook gebrek zou zijn aan medische hulp en verbandmiddelen kon hij
+zich niet voorstellen, daar er een voldoend aantal officieren van
+gezondheid in het leger aanwezig was en de geneesmiddelen in groote
+hoeveelheid afgezonden waren. 't Moest alles ongetwijfeld op een
+verkeerde plaats zijn ontscheept, of niet doorgezonden zijn naar de
+hospitalen te Scutari. Maar dat er gebrek was aan vrouwelijke hulp,
+erkende hij. Hij drong er in zijn schrijven op aan, dat Florence
+Nightingale de leiding van de verpleging op zich zou nemen, omdat
+zij de eenige vrouw was in Engeland, die hij er toe in staat achtte
+aan de tegenkanting, die zij voorzeker van vele zijden zou ontmoeten,
+het hoofd te bieden.
+
+Onverwijld begon Florence aan de uitvoering van de haar opgedragen
+taak. Zij koos zich een aantal geschikte verpleegsters, om haar naar
+Scutari te vergezellen, en stoorde zich niet aan den spot van vele
+menschen en zelfs van groote bladen, die het een dwaas denkbeeld
+vonden, dat vrouwen op een oorlogsterrein tot iets goeds bekwaam
+zouden zijn. Spottend werd er geschreven over de "Nachtegaaltjes,"
+die voor zieke soldaten zouden gaan zingen, maar niet de minste kennis
+hadden van het verplegen van gewonden en zieken.
+
+Anderen daarentegen juichten het plan van de regeering uitbundig
+toe. Iemand schreef van Florence: "Zij is iemand, die God heeft
+voorbestemd tot groote dingen. Men behoeft haar maar te hooren spreken,
+zelfs nog zonder tot haar te hebben opgezien, om te gevoelen, dat zij
+een buitengewone persoonlijkheid is. Zij is eenvoudig, verstandig,
+vriendelijk en welwillend. Zij is rijzig van gestalte en mat van
+tint. Haar gelaat is uiterst aantrekkelijk, en het beste daarin
+is het stralende zieleleven, dat hare wezenstrekken zoo heerlijk
+verlicht. Er is niets liefelijker denkbaar dan haar glimlach, die is
+als een zonnige zomerdag."
+
+Florence trok zich van het een noch het ander iets aan en ging
+voort, met zich voor haar taak voor te bereiden. Veel tijd, om hare
+verpleegsters in de kunst van het verplegen te onderrichten, had zij
+niet, want zij moest zich zoo spoedig mogelijk aan boord van het schip
+begeven, dat haar naar het oorlogsterrein zou overbrengen. Reeds zes
+dagen na het ontvangen van den brief van Sidney Herbert, zeilde zij
+uit met 38 verpleegsters, en bereikte zonder tegenspoed het groote
+hospitaal te Scutari. Daar deed zij hare intrede als Superintendante
+van den verplegingsdienst in het Oosten, met den titel van Lady in
+Chief. Zij was belast met het oppertoezicht in alle acht hospitalen
+aan de Zwarte Zee, waarvan Scutari het middelpunt was. 't Lag op den
+top van een hoogen heuvel, en had een prachtig uitzicht op den Bosporus
+en op Constantinopel. Het hospitaal was een gewezen kazerne, heerlijk
+schoon gelegen in een landschap, dat was, volgens een schrijfster,
+als een Hof van Eden,--maar verkeerde in een onbeschrijfelijken
+staat van vervuiling en ellende. Met de grootste zorgeloosheid had
+men gewonden naast choleralijders gelegd, en de zieken lagen er als
+het ware opgepropt. In de eerste maanden van den veldtocht was er aan
+alles gebrek geweest. Er was geen huisraad, geen vaatwerk, geen zeep,
+geen handdoeken, geen zakdoeken, geen lijflinnen. De gewonden lagen
+er in hun van geronnen bloed verstijfde kleeren, zonder zelfs maar
+onderzocht, veel minder verbonden te zijn. Zij lagen te sterven in
+lokalen, verpeste holen, vol ratten en ongedierte.
+
+En hoe waren die ongelukkigen in dit verblijf der ellende
+aangeland? Ontscheept aan den voet van den heuvel, waren zij door hunne
+kameraden tegen de hoogte opgesjouwd, of zelfs zonder hulp naar boven
+gekropen. En de ongelukkigen kwamen daar om hulp te zoeken,--die er
+niet was.
+
+Zelve schreef Florence Nightingale, na haar eerste ronde door de
+verontreinigde lokalen te hebben gedaan: "De ligplaatsen der mannen
+stonken, en de dekking was van zaklinnen, zoo ruig, dat de zieken
+smeekten hun enkel hunne velddekens te laten; en voor mannen, die
+in zulk een staat van uitputting verkeerden, was het ook niet om uit
+te houden onder die harde lakens. Er was geen enkel stuk huisraad van
+welken aard ook. Ledige wijn- en bierflesschen dienden voor kandelaars,
+en dat was alles."
+
+Nergens was er gelegenheid, om de kleeren der mannen te wasschen,
+en ook rondom het gebouw heerschte de grootste vuilheid. Uit een
+raam ziende, ontdekte Florence niet minder dan zes doode honden in
+een staat van verregaande ontbinding.
+
+Alles in één woord ontbrak. De gewonden hadden niets dan lompen aan
+hun lichaam, en er was geen linnengoed, om ze te vervangen. Zelfs
+waren er geen keukens. Er werd slechts gekookt in groote ketels,
+op open wachtvuren. 't Eten was òf half gaar, òf bijna rauw. De
+hospitaal-dokters waren òp van vermoeidheid en konden haast niet
+meer voort. De komst van Florence Nightingale beschouwden zij als
+een nieuwen last bij hun toch al zoo zware taak. Immers, wat zou deze
+vrouw, die boven hen gesteld was en wie zij dus moesten gehoorzamen,
+anders geven dan de meest dwaze bevelen?
+
+De toestand werd nog donkerder, toen enkele uren na de aankomst
+van Florence Nightingale de gewonden in den slag bij Inkerman
+in schrikbarenden getale werden aangebracht. De zalen waren reeds
+overvol, zoodat de ongelukkigen in de gangen op den grond moesten
+worden neergelegd. Sommige moesten zelfs tevreden wezen met een
+ligplaats op den vervuilden grond buiten het gebouw. Vijf dagen hadden
+zij aan boord van het schip doorgebracht, en nòg waren hunne wonden
+niet gereinigd, nog veel minder verbonden. Bij dozijnen stierven zij
+weg tengevolge van uitputting en ellende.
+
+'t Was hartverscheurend.
+
+Florence Nightingale, wier hart bloedde bij het aanschouwen van al deze
+ellende, begreep, dat hier krachtig moest worden gehandeld. Zij liet
+met milde hand groote hoeveelheden versterkende middelen uitdeelen,
+die zij op eigen kosten had medegebracht. Overal en in alles bracht
+zij orde en verbetering. De gebouwen werden gereinigd, de gewonden
+afgezonderd van de lijders aan cholera en andere besmettelijke
+ziekten. Zij gaf de noodige bevelen, opdat het hospitaallinnen en
+de geneesmiddelen, die wel van uit Engeland gezonden maar nog niet
+aangevoerd waren, omdat alles nog in de schepen opgeladen lag, ten
+spoedigste naar de verschillende hospitalen werden afgezonden. Zonder
+aarzelen, zonder zich te storen aan tegenkanting en bezwaren van
+anderen, bracht zij den hospitaaldienst op geregelden voet, zoodat zij
+binnen tien dagen reeds eene keuken in werking had, waar dagelijks
+voor 800 man versterkende levensmiddelen werden bereid. Zij richtte
+eene wasscherij in voor de kleeding van de zieke soldaten en zorgde
+er voor, dat het vervuilde beddegoed werd ontsmet. Op eigen kosten
+liet zij duizend hemden uit Constantinopel komen, en zij wist in den
+vreeselijken warboel in korten tijd orde en regel te scheppen. Haar
+arbeid werd een zegen voor duizenden. Waar zij aan de bedden der
+zieken verscheen, overal riep hare tegenwoordigheid een glimlach van
+dankbaarheid op de van pijn verwrongen gelaatstrekken der arme gewonden
+en zieken. Hare verschijning was als van een engel, en zij waarde door
+de groote zalen rond als de fee van het geluk. Zelfs voor de vrouwen,
+die hare mannen op het oorlogsveld waren gevolgd, zorgde zij met de
+meeste toewijding. Zij gaf haar werk in de keuken en de wasscherij, en
+richtte zelfs voor de kinderen een school en een kinderbewaarplaats op.
+
+In korten tijd had zij allen onwil en tegenkanting overwonnen, en
+stormenderhand had zij de harten veroverd van allen, die met haar in
+aanraking kwamen.
+
+Zij gunde zichzelve geen oogenblik rust. En 't zou nog erger worden,
+het uiterste zou van de toewijding van deze edele vrouw worden
+gevergd. De troepen hadden het beleg geslagen om Sebastopol, waar
+zij dikwijls 36 uren aan een stuk dienst moesten doen, met alleen
+wat pekelvleesch met suiker, een slok rum en een paar beschuiten tot
+voedsel. De dienst in de loopgraven gedurende, de koudste wintermaanden
+deed den ongelukkigen de ledematen bevriezen, terwijl bovendien
+nog cholera en dysenterie met vernieuwde felheid hunne slachtoffers
+kozen. De hospitalen lagen overvol. Meer dan 5000 zieken waren over de
+verschillende inrichtingen verdeeld. In de gangen gingen steeds twee
+reeksen van draagbaren in tegengestelde richting elkander voorbij, een,
+die de gewonden aanvoerde, de andere, die de dooden wegdroeg. 't Was
+vreeselijk om aan te zien. De cholera-patienten stierven meestal binnen
+den tijd van vijf uren, de ongelukkigen, die met bevroren ledematen
+werden binnengebracht, leden de afschuwelijkste pijnen. De kleeren
+waren aan hunne lichamen vastgevroren, en bij het verwijderen van de
+schoenen, hoe voorzichtig ook gedaan, kwamen steeds de teenen mede.
+
+Florence scheen wel overal tegenwoordig te zijn. Men zag haar
+troostend verwijlen aan de bedden der stervenden, luisterende naar
+hunne laatste wenschen, om hun groeten en laatste spaarpenningen over
+te brengen aan de geliefden in het vaderland, dat zij nooit zouden
+terugzien,--zij bemoedigde de gewonden, die vreeselijke operaties
+of amputaties moesten ondergaan, wat in die dagen nog niet pijnloos
+geschiedde, omdat chloroform nog weinig werd gebruikt,--of zij gaf
+versterkende middelen aan de zwakken, die van uitputting dreigden
+te sterven. En daarbij hield zij toezicht op alles, wat er in de
+hospitalen geschiedde, op de reiniging, op de voedingsmiddelen, op
+de verpleging der zusters, en zelfs ook over de laatsten waakte zij
+met groote liefde, opdat zij niet te veel van hare krachten zouden
+vergen en zichzelven daardoor te gronde richten.
+
+En wanneer 's nachts de doctoren reeds lang weg waren en men slechts
+de zusters, die de wacht hadden, zich geruischloos zag bewegen, dan
+deed nog Florence Nightingale met een brandende lamp in de hand,
+de ronde door de groote zalen vol lijdenden, om nog een kussen te
+verschikken hier, een dronk waters te reiken daar, een woord van
+troost en bemoediging te spreken tot een stervende elders. Met innige
+vereering zagen de stumperds dan op tot de Vrouw met de lamp, die
+voor hen een engel der liefde was in deze gebouwen der verschrikking.
+
+Toen zij zes maanden onafgebroken had gearbeid in Scutari, en de lente
+gekomen was, begaf zij zich naar het Schiereiland de Krim, om met
+eigen oogen te zien, hoe het met de verpleging der gewonden gesteld
+was op het oorlogsterrein. Bij hare aankomst aldaar wenschten de
+autoriteiten haar met groote plechtigheid te ontvangen, maar toen zij
+aan het schip kwamen, was Florence daar reeds niet meer. Zij was reeds
+aan land gegaan en had al met hare inspectie een begin gemaakt. Van
+den top van een hoogen heuvel overzag zij het oorlogsveld. Daar
+zag zij de duizenden witte tenten, hoorde zij de trompetten steken,
+de kanonnen bulderen en de trommen roffelen.
+
+Zij begaf zich te midden van de soldaten, die haar niet kenden. Maar
+nauwelijks drong het gerucht tot hen door, dat het Florence Nightingale
+was, die zij in hun midden hadden, of zij werd met een oorverdoovend
+hoerageroep door hen begroet. Op dat oogenblik ontving zij den dank
+van het leger voor al hare toewijding en liefde, aan de zieke en
+gewonde soldaten betoond.
+
+In hare inspectiereis werd zij gestoord door een ernstige ziekte, die
+haar aan den rand van het graf bracht. Dagen lang lag zij doodelijk
+krank ter neder, en reeds ging in de hospitalen de treurige mare rond,
+dat zij overleden was. De dokters raadden haar aan, naar Engeland
+terug te keeren en daar haar volledig herstel af te wachten. Maar
+zij wilde er niet van hooren, en keerde, zoodra hare krachten haar
+dat toelieten, naar Scutari terug, om zich daar opnieuw aan de haar
+opgedragen taak te wijden.
+
+Eindelijk moest Sebastopol bezwijken, in September 1848, en werden
+de vredesonderhandelingen geopend, die aan den bloedigen oorlog een
+einde zouden maken.
+
+Maar Florence Nightingale achtte hare taak nog niet afgedaan. Zij
+begaf zich naar de Krim, en vestigde het hoofdkwartier van den
+verplegingsdienst op een der Balaclavaheuvels. Zij leef de daar
+met drie zusters in een kleine keet, bestaande uit drie kamers,
+midden tusschen de barakken. 't Was ijzig koud, 's nachts bevroor
+daar alles, tot zelfs de inkt. Eens werden de zusters wakker onder
+een laag van sneeuw, die door de reten van de keet naar binnen was
+gewaaid. Maar Florence, onvermoeid en opofferend als zij was, liet zich
+door sneeuwjacht noch vorst weerhouden, dagelijks de barakken en de
+tenten te bezoeken, waar zij alles deed om de soldaten, die hersteld
+waren van hunne wonden, aangenaam bezig te houden. Zij stichtte kleine
+bibliotheken voor hen, waarvan een dankbaar gebruik werd gemaakt. Zelfs
+richtte zij een spaarkas op, waar de soldaten hunne spaarpenningen in
+bewaring konden geven, waardoor zij in staat werd gesteld iedere maand
+ongeveer 12000 gulden naar Engeland te zenden voor de familieleden der
+soldaten. Zij deed dat, omdat de mannen zich veel aan dronkenschap
+overgaven en al hun geld voor sterken drank uitgaven. Die spaarkas
+was eene ware weldaad, wat ook de Regeering inzag. Deze richtte zelfs
+vijf hulppostkantoren op, waar het geld kon worden ingebracht.
+
+Ongeveer April 1856 werd de vrede geteekend. De soldaten werden
+ingescheept, om naar het vaderland terug te keeren. En eerst, toen
+het laatste hospitaal gesloten was, rekende ook Florence Nightingale
+zich ontslagen van hare taak. Voor haar vertrek liet zij op een der
+hoogste heuvels van Balaclava uit eigen middelen een hoog marmeren
+kruis oprichten als een gedenkteeken voor de gesneuvelden. 't Was
+twintig voet hoog, en tot ver in zee zichtbaar.
+
+Hoe hoog hare diensten werden gewaardeerd, kan hieruit blijken, dat zij
+als afscheid van den Sultan een kostbaren diamanten armband ontving,
+terwijl koningin Victoria haar een halssieraad schonk, bestaande uit
+een St. Joriskruis met het naamcijfer der koningin, en daaromheen,
+als randschrift: "Zalig zijn de barmhartigen."
+
+'t Was te verwachten, dat het Engelsche volk haar, bij het terugkeeren
+in het vaderland, eene grootsche hulde wilde brengen. Reeds had men
+eene groote som gelds bijeengebracht, niet minder dan een half millioen
+gulden, welke men haar wilde aanbieden als blijk van erkentelijkheid
+van het Engelsche volk. En nog dagelijks stroomden de gelden toe. Er
+verschenen brochures, waarin haar groote lof werd toegezwaaid over
+haar werk van menschlievendheid, de nieuwsbladen gaven artikelen
+vol groote waardeering, men maakte lofzangen ter harer eer, en haar
+portret lag voor alle winkelramen.
+
+Van eene grootsche ontvangst kon echter niets komen. De bescheiden
+Florence onttrok zich aan alle openlijke hulde, door zich te Marseille
+te ontschepen en naar Parijs te gaan, waar zij eenigen tijd rust
+nam. Daarna begaf zij zich onder den aangenomen naam van Miss Smith
+naar Engeland en bereikte, zonder opgemerkt te zijn Lea Hurst, het
+landgoed van haar vader.
+
+Maar hare aankomst werd spoedig bekend, en duizenden bij duizenden
+trokken op naar het park van Lea Hurst, in de hoop haar, al was het
+ook maar in de verte, te mogen aanschouwen. IJdele hoop. Florence,
+"de heldin van de Krim," bleef meestal onzichtbaar. Zij hield zich in
+hare vertrekken teruggetrokken, om uit te rusten van de doorgestane
+vermoeienissen, die haar gestel krachtig hadden aangegrepen. Haar
+gezondheid was voor goed geknakt en er bestond weinig hoop, dat zij
+ooit weder geheel zou herstellen.
+
+Toch bereikte zij een zeer hoogen leeftijd. Enkele dagen geleden,
+in Augustus 1910, overleed zij ruim 90 jaren oud, en geen blad ter
+wereld is er, dat niet eenige kolommen wijdt aan hare nagedachtenis
+en aan de schoone daden, door haar, gedurende haar geheele leven,
+verricht. Want ook na hare terugkomst uit den Krim-oorlog bleef zij
+voortbouwen op het eenmaal gelegde fundament, waardoor zij het mocht
+beleven, dat door de, oprichting van het Roode Kruis de verpleging te
+velde op vasten grondslag werd geregeld. Dat was de kroon op haar werk.
+
+Eene schrijfster vermeldt, dat aan een maaltijd van uit den Krimoorlog
+terugkeerende officieren aan elk een strookje papier werd gegeven,
+met het verzoek, daarop den naam te schrijven van den persoon,
+wiens diensten wel het langst en het dankbaarst bij het nageslacht
+in herinnering zouden blijven.
+
+En al de briefjes droegen, zonder uitzondering, den naam van Florence
+Nightingale.
+
+Wel een bewijs, welk een gezegende arbeid door haar is verricht. Haar
+gansche leven was één gouden daad.
+
+
+
+
+
+
+
+
+INHOUD:
+
+
+    Een doodelijke sprong
+    Een heldenschaar
+    George Stephenson
+    Hoe Frankrijk door een eenvoudig meisje van den ondergang
+    werd gered
+    Groote daden
+    Door eigen kracht
+    Een nuttige uitvinding
+    Een buitengewoon vorst
+    Een stout stukje
+    De verovering der lucht (De gebr. Montgolfier)
+    De verovering der lucht (Charles en Robert)
+    De verovering der lucht (Von Zeppelin)
+    De verovering der lucht (De tocht van Blériot)
+    Edele zelfopoffering
+    Een groot zeeheld
+    Drie schoone daden
+    Niels Finsen
+    Een trouwe slaaf
+    David Livingstone
+    Kinder- en Ouderliefde
+    Een heldenhart onder een grove kiel
+    Uit het land der verschrikking
+    Florence Nightingale (1830-1910)
+
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENINGEN
+
+
+[1] Tollens.
+
+[2] La Force was eene gevangenis.
+
+[3] Johanna W. S. Naber: Wegbereidsters.
+
+
+
+
+
+
+
+Bij den uitgever J. M. BREDÉE, Rotterdam, verscheen mede:
+
+
+_"Ireland",--its humour and pathos_ by CUEY-NA-GAEL.
+
+Prijs: 90 cts. ingenaaid, f 1.25 gebonden.
+
+Dat dit werkje, evenals "An Irishman's Difficulties", waarvan in
+eenige maanden _4000_ ex. geplaatst zijn, grif van de hand gaat is
+buiten twijfel. De auteur heeft dit weder door voorlezingen voorbereid.
+
+
+_An Irishman's difficulties_ WITH THE DUTCH LANGUAGE. by CUEY-NA-GAEL.
+
+3e DRUK.         5e-6e DUIZEND.
+
+Prijs; 90 cts. ingenaaid, f 1.25 gebonden.
+
+De auteur heeft omtrent dit kostelijk boek in vele plaatsen lezingen
+gehouden, waarvan de pers o.a. schrijft:
+
+
+    ...... de honderden bokken, die de Brit schoot, deden de
+    toehoorders onbedaarlijk lachen.
+
+                                _Nieuws van Zeist en Driebergen_.
+
+
+    De velen die zich tranen lachten, hebben de redenaar door
+    warme toejuiching beloond.
+
+                                          _Algemeen Handelsblad_.
+
+
+
+
+_Ter perse_ om in dit najaar te verschijnen:
+
+_O'Neill's further adventures in Holland_ by CUEY-NA-GAEL.
+
+Prijs: 90 cts. ingenaaid, f 1.25 gebonden.
+
+Een vervolg alzoo op het bovengenoemde vermakelijke boekje.
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Gouden Daden, by C. Joh Kieviet
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GOUDEN DADEN ***
+
+***** This file should be named 26127-8.txt or 26127-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/1/2/26127/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/26127-8.zip b/26127-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..f571b83
--- /dev/null
+++ b/26127-8.zip
diff --git a/26127-h.zip b/26127-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..4f962f5
--- /dev/null
+++ b/26127-h.zip
diff --git a/26127-h/26127-h.htm b/26127-h/26127-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..8ad99aa
--- /dev/null
+++ b/26127-h/26127-h.htm
@@ -0,0 +1,7787 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Gouden Daden</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="C. Joh. Kieviet">
+<meta name="DC.Creator" content="C. Joh. Kieviet">
+<meta name="DC.Title" content="Gouden Daden">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Gouden Daden, by C. Joh Kieviet
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Gouden Daden
+
+Author: C. Joh Kieviet
+
+Illustrator: O. Geerling
+
+Release Date: July 25, 2008 [EBook #26127]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GOUDEN DADEN ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="front">
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/front.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="467" height="720"></div><p>
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/titlepage.gif" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="445" height="720"></div><p>
+
+</p>
+</div>
+<div class="titlePage">
+<h1 class="docTitle">Gouden Daden</h1>
+<h2 class="byline">Naar verschillende bronnen bewerkt
+<br>
+Door
+<br>
+<span class="docAuthor">C. Joh. Kieviet</span>
+<br>
+Ge&iuml;llustreerd door O. Geerling
+
+</h2>
+<h2 class="docImprint">Rotterdam&#8212;J. M. Bred&eacute;e</h2>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p000.jpg" alt="Jan van Schaffelaar." width="491" height="720"></div><p>
+
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="pb5" href="#pb5">5</a>]</span><div id="ch1" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een doodelijke sprong.</h2>
+<p>&#8217;t Was in het jaar 1482.
+
+</p>
+<p>Een kleine bende zwaargewapende ruiters reed in gestrekten draf over de Veluwsche heide, en bewoog zich in de richting van
+het dorpje Barneveld.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was een schoone stoet, die kleine ruiterdrom. Hoe krachtig en forsch waren die gestalten, hoe rinkelden die glinsterende
+harnassen, hoe blonken die stalen speren, hoe schitterden die helmen in de gouden stralen der zon. Vurig draafden de strijdrossen
+voort met opgeheven kop en opengesperde neusgaten. &#8217;t Was, of zij trotsch waren op den last, dien zij droegen.
+
+</p>
+<p>Hoe heerlijk scheen de zon, en wat ademde de natuur allerwege rust en vrede.
+
+</p>
+<p>Maar helaas, onder de menschen woedde de oorlog. De Hoeksche en Kabeljauwsche twisten waren in vollen gang en brachten alom
+moord, brand en plundering.
+
+</p>
+<p>De Bisschop David van Bourgondi&euml;, door zijn oproerige onderdanen uit Utrecht verjaagd, trachtte met behulp van hen, die hem
+trouw gebleven waren, en met gehuurde benden zijn Bisschoppelijken zetel te heroveren. Zijn vijanden, die den Burggraaf van
+Montfoort tot opperhoofd gekozen hadden, hielden Utrecht bezet en verbonden zich met de Hollandsche <span class="pagenum">[<a id="pb6" href="#pb6">6</a>]</span>Hoekschen. De Bisschop daarentegen vereenigde zich met de Kabeljauwschen en bracht zelfs den strijd op Hollandschen bodem
+over.
+
+</p>
+<p>Maar thans waren zijne benden teruggekeerd en woedde de strijd meer in Utrecht en op de Veluwe.
+
+</p>
+<p>Ook de bende ruiters, die zich op weg bevond naar Barneveld, droeg &#8217;s Bisschops kleuren.
+
+</p>
+<p>Voorop rijdt de aanvoerder van den troep. &#8217;t Is een forsch krijgsman. Zijn hooge gestalte steekt ver uit boven die van zijne
+volgelingen. Het vizier heeft hij opgeslagen en zijn blik is gericht op het dorpje, dat zij weldra genaderd zullen zijn. Hij
+weet, dat de vijand zich daar genesteld heeft, maar hij weet ook, dat de bezetting niet groot is. Hij heeft het besluit genomen,
+zich van het dorp meester te maken, en moge zijn bende slechts klein zijn in getal, hij weet, dat zijn mannen moedig zijn
+en voor niets terugdeinzen.
+
+</p>
+<p>Opeens steekt hij de hand op, houdt zijn ros in en wijst naar het dorp. De troep houdt stand.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ruiters!&#8221; zegt hij. &#8220;V&oacute;&oacute;r ons ligt Barneveld, dat zich in de macht der vijanden bevindt. Wij zullen het veroveren! Op, voor
+Schaffelaar!&#8221;
+
+</p>
+<p>De ruiters heffen de speren omhoog en herhalen den kreet: &#8220;Op, voor Schaffelaar!&#8221;
+
+</p>
+<p>De rossen steigeren bij dien kreet en spitsen de ooren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Voorwaarts, in vollen galop!&#8221; roept Jan van Schaffelaar. En te viervoet, met de speer in de rechterhand en het schild aan
+den linkerarm, rennen zij het dorp binnen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb7" href="#pb7">7</a>]</span></p>
+<p>De vijand is echter wakende. Men heeft de Bisschoppelijken zien naderen en zich voor den strijd opgesteld. Een bende ruiters
+wacht hen af en rijdt met gevelde lans op hen in.
+
+</p>
+<p>Er ontstaat een vreeselijk gevecht.
+
+</p>
+<p>De paarden brieschen en hinniken, de zwaarden kletteren op schild en harnas, de ruiters heffen hun strijdleus aan, en &#8217;t gillen
+en kermen der gewonden en stervenden mengt er zich doorheen.
+
+</p>
+<p>De hooge gestalte van Jan van Schaffelaar is steeds daar te zien, waar het gevecht het heetst is. En zijn moed bezielt de
+zijnen. De vijanden moeten langzamerhand wijken, de Schaffelaars dringen voorwaarts. Hunne zwaarden flikkeren door de lucht,
+en wel doen de Hoekschen al het mogelijke om stand te houden, maar &#8217;t is tevergeefs. De aanval der Kabeljauwen is te hevig,
+en na een korten, maar verwoeden strijd jagen zij de vluchtenden voor zich uit. De Schaffelaars zijn overwinnaar gebleven
+en Barneveld bevindt zich in hunne macht. De dappere aanvoerder is met een twintigtal volgelingen overgebleven.
+
+</p>
+<p>De paarden worden hier en daar in stallen geborgen, de zware rustingen uitgetrokken, en de ruiters kunnen hun vermaak zoeken.
+
+</p>
+<p>Heer Jan van Schaffelaar had zich een onderdak gekozen in een taveerne, waar hij den nacht wilde doorbrengen. Hij verheugde
+zich over de behaalde overwinning en gunde zijne ruiters gaarne het genot, dat zij zochten bij teerling en bierkroes.
+
+</p>
+<p>Maar zie, nog was de nacht niet gevallen, of een <span class="pagenum">[<a id="pb8" href="#pb8">8</a>]</span>groote bende ruiters reed onverwachts Barneveld binnen, om zich te wreken over de geleden nederlaag. En hun komst bracht geweldigen
+schrik onder de Schaffelaars.
+
+</p>
+<p>&#8220;Te wapen! De vijand komt!&#8221; klonk het alom.
+
+</p>
+<p>Die kreet wekte Van Schaffelaar uit zijn rust, en deed hem naar de wapenen grijpen. IJlings gespte hij het harnas aan en met
+het zwaard in de vuist snelde hij naar buiten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zadelt de paarden!&#8221; gebood hij. &#8220;Te wapen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Zijn bevel kwam te laat. De vijand naderde en liet hem geen tijd om zich verder ten strijde uit te rusten. De paarden moesten
+in de stallen blijven.
+
+</p>
+<p>Inderhaast verzamelde hij zijne ruiters om zich heen, maar al spoedig begreep hij, dat de strijd vruchteloos zou zijn. De
+vijand was overmachtig en dwong hem weldra tot wijken.
+
+</p>
+<p>O, dat hij zijne paarden niet bereiken kon!
+
+</p>
+<p>&#8220;Op, op, mannen, voor Van Schaffelaar!&#8221; riep hij zijn volgelingen toe.
+
+</p>
+<p>Onophoudelijk klonk het gekletter der zwaarden, en de strijdkreten vulden de lucht. Reeds stortten een paar der zijnen ter
+aarde. Van Schaffelaar moest wijken of sterven. Zoo naderde hij de kerk en den toren.
+
+</p>
+<p>Ha, wellicht kon hij zich daar voorloopig in veiligheid stellen. Zijn besluit was onmiddellijk genomen.
+
+</p>
+<p>&#8220;In den toren!&#8221; gebood hij.
+
+</p>
+<p>Slechts met moeite gelukte het hem dezen te bereiken, en nauwelijks daar aangekomen liet hij den toegang versperren. Hij en
+zijne mannen <span class="pagenum">[<a id="pb9" href="#pb9">9</a>]</span>hadden het veege lijf voorloopig gered. Wel beproefden de vijanden zich eveneens een toegang tot den toren te banen, maar
+Van Schaffelaar wist het hun te beletten. Nog beschouwde hij zich niet als verloren. De Bisschop immers zou het gebeurde spoedig
+vernemen, en troepen zenden om hem te ontzetten?
+
+</p>
+<p>Neen, nog was hij niet verloren, al was de vijand ook nog zoo overmoedig. Tijd gewonnen is alles gewonnen, zoo dacht hij.
+
+</p>
+<p>Toch ontveinsde hij zich niet, dat zijn toestand hoogst gevaarlijk was, en dat hij den strijd slechts enkele dagen zou kunnen
+volhouden. Want bij den drom van vijanden, die zich thans om den toren legerden, zouden er zich spoedig nog twee voegen, waartegen
+moed noch list, zwaard noch speer iets vermocht. Die twee waren de honger en de dorst, de twee gevaarlijkste en wreedste vijanden,
+die zich in den strijd konden mengen.
+
+</p>
+<p>Zoodra hij zich voorloopig in veiligheid wist, monsterde hij zijne ruiters, en telde er negentien. Dadelijk gaf hij de noodige
+bevelen, om den toren in staat van tegenweer te stellen. Hij dacht er geen oogenblik over om met zijne vijanden in onderhandeling
+te treden. Hij toch wist, dat er voor hem geen genade zou zijn, dat zij hem een onoverkomelijken haat toedroegen en dat zij
+niet zouden rusten, voor zij hem dood of levend in handen hadden.
+
+</p>
+<p>Toen de morgenzon gloorde, spoedde hij zich naar een der kijkgaten, om den toestand te overzien. En nu bemerkte hij tot zijn
+schrik, dat de <span class="pagenum">[<a id="pb10" href="#pb10">10</a>]</span>belegeraars zelfs stukken geschut met zich hadden medegevoerd, en die verdelgingsmiddelen, destijds <i>bussen</i> genoemd, reeds hadden opgesteld, om met de beschieting van den toren te beginnen.
+
+</p>
+<p>Weldra brandden zij dan ook los en beukten de eerste kogels tegen den torenmuur. De zware dreun bracht niet weinig schrik
+en ontsteltenis onder de belegerden, maar Van Schaffelaar wist hen spoedig te bemoedigen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Houdt moed, dappere ruiters, en vreest die kogels niet!&#8221; riep hij hun toe. &#8220;Eer zij deze muren stuk gebeukt hebben, zal reeds
+de Bisschop, onze meester, zijne benden hebben gezonden om ons te verlossen. Houdt goeden moed. Op, voor Schaffelaar en den
+Bisschop!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Op, voor Schaffelaar en den Bisschop!&#8221; was het antwoord. Maar helaas, zij waren zoo goed als machteloos en slechts tot afwachten
+gedoemd. Want pijl noch boog hadden zij in hun bezit, zoodat het hun ten eenenmale onmogelijk was, iets tegen den vijand te
+ondernemen.
+
+</p>
+<p>Dat zou echter anders worden. De vijand had tot eene bestorming besloten. De bussen werden tot zwijgen gebracht, de ladders
+tegen de muren geplaatst, en nu klommen de belegeraars met het schild boven hun hoofden naar omhoog.
+
+</p>
+<p>Ha, dat gaf althans verandering, en aan het lijdelijk afwachten kwam een einde. Jan van Schaffelaar had op die bestorming
+gerekend en alles voor de verdediging in orde laten brengen. Zware balken lagen gereed om naar beneden geworpen te worden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb11" href="#pb11">11</a>]</span></p>
+<p>Zijn ruiters wachtten slechts op zijn bevel.
+
+</p>
+<p>&#8220;Laat vallen!&#8221; klonk het eindelijk.
+
+</p>
+<p>Toen werden de zware balken naar beneden geworpen, de ladders verbrijzeld, en de vijanden die zich daarop bevonden, gedood
+of gewond.
+
+</p>
+<p>&#8220;Op voor Schaffelaar! Op voor Schaffelaar!&#8221; klonk het zegevierend van den toren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dood aan Van Schaffelaar! Op, voor Montfoort!&#8221; was het antwoord op dien kreet. Maar de aanval was afgeslagen en de belegerden
+waren voorloopig gered.
+
+</p>
+<p>Toen openden de bussen hun onheilbrengende monden, en beukten de kogels opnieuw tegen den torenmuur.
+
+</p>
+<p>En Van Schaffelaar stond op den hoogen trans en liet zijn blik dwalen ver, ver over de heide, of er eenige hulp kwam opdagen.
+
+</p>
+<p>Helaas, de dag ging voorbij en de nacht kwam, maar de hulp bleef uit. En de ergste vijanden, de honger en de dorst, waren
+met hun aanval begonnen. De ruiters versmachtten van dorst en hunkerden naar een stuk brood. Maar niemand kon het hun geven.
+
+</p>
+<p>De nacht ging voorbij en met den nieuwen dag begon ook de strijd opnieuw. De belegeraars hadden iets nieuws bedacht, om de
+ruiters uit hunne beschermende muren op te jagen. Zij kwamen aandragen met vochtig stroo en hooi, pekslingers en hout, en
+staken onder den toren een groot vuur aan, dat echter meer rook gaf dan vlammen. De zwarte walm steeg in dikke kolommen omhoog
+en drong door kijk- en galmgaten naar binnen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb12" href="#pb12">12</a>]</span></p>
+<p>Ha,&#8212;hoe de dappere gevangenen zich thans zouden voelen! Tot stikkens toe benauwd zouden zij weldra om erbarming smeeken en
+zich op genade of ongenade overgeven.
+
+</p>
+<p>Doch niets daarvan gebeurde.
+
+</p>
+<p>Toen gaf de aanvoerder last, brandende pijlen naar de torenspits te schieten, opdat het vuur hen van twee kanten bedreigen
+zou. Opgejaagd zouden zij worden als konijnen uit hun holen.
+
+</p>
+<p>En de bussen schoten hun kogels tegen de muren, zoodat deze kraakten en scheurden.
+
+</p>
+<p>Het gevaar dreigde van alle kanten, maar de Schaffelaars, hoewel ten prooi aan honger en dorst, met niets dan den dood voor
+oogen, hielden wakker stand en dachten aan geen overgave. De toren was in rook gehuld, en de vlammen lekten de spits.
+
+</p>
+<p>Helaas, nog altoos kwam de hulp niet opdagen.... Zoo ging ook deze bange dag voorbij. De rookwolken waren eindelijk opgetrokken
+en de vlammen uitgewoed. Er was van den toren niet veel meer overgeschoten dan een klomp steenen, die niet meer branden kon.
+
+</p>
+<p>En Van Schaffelaar liet na dien bangen dag nogmaals zijn oog over de heide dwalen om te zien, of er geen redding naakte.
+
+</p>
+<p>Tevergeefs!
+
+</p>
+<p>Aan slapen was geen denken. De folterende dorst hield de oogen geopend en de knagende honger deed de wangen verbleeken en
+den moed verflauwen.
+
+</p>
+<p>Zoo kwam de derde dag. De zon verrees verrukkelijk schoon boven den horizon. Ach, waarom? <span class="pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13">13</a>]</span>Waarom was de lucht niet bedekt met wolken en gulpte het hemelwater niet bij stroomen neder, opdat de arme gevangenen zich
+laven konden? Ja, waarom?
+
+</p>
+<p>Opnieuw werden de ladders tegen de muren geplaatst, en nogmaals werd de toren bestormd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Op ruiters, op, voor Schaffelaar en den Bisschop!&#8221; riep de dappere aanvoerder de zijnen toe.
+
+</p>
+<p>Maar die kreet bracht thans slechts verzet en murmureering.
+
+</p>
+<p>&#8220;Waarom op voor den Bisschop?&#8221; morden de ruiters. &#8220;Zit hij niet veilig en rustig in Wijk bij Duurstede, en laat hij ons niet
+versmachten van honger en dorst?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Op, op voor Schaffelaar dan!&#8221; riep de aanvoerder. &#8220;Ha, daar klimmen de vijanden tegen de ladders op! Wilt ge dan sterven,
+dappere ruiters? Op, op voor Van Schaffelaar! Werpt die balken naar beneden, opdat zij den vijanden den schedel verpletteren!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, op voor Schaffelaar!&#8221; riepen de ruiters met vernieuwden moed. En zij grepen de zware balken aan en wierpen die over de
+borstwering. Ha, hoe sleepten zij de vijanden mede in hun val! Weer was de storm afgeslagen. &#8220;Op voor Van Schaffelaar!&#8221; klonk
+hun kreet. De holle oogen der ongelukkigen glansden van vernieuwden moed,&#8212;maar het was de moed der wanhoop.
+
+</p>
+<p>&#8220;De redding z&agrave;l komen!&#8221; riep Van Schaffelaar hun telkens toe. Maar toen zij uitbleef en de bange dag langzaam voorbij kroop,
+ontzonk hun de moed geheel en eischten zij, dat Van Schaffelaar zich <span class="pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14">14</a>]</span>zou overgeven. Zij eischten dat met zooveel aandrang, dat hij niet langer weigeren mocht. Hij plaatste zich met zijn trompetter
+op den trans en de laatste liet zijn schelle tonen over den omtrek weerklinken.
+
+</p>
+<p>Spoedig verscheen de aanvoerder der Hoekschen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat wenscht gij, Van Schaffelaar?&#8221; vroeg deze met luide stem.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wil den toren overgeven op voorwaarde van vrijen uittocht voor mij en mijne ruiters!&#8221; riep Van Schaffelaar hem toe.
+
+</p>
+<p>Een hoongelach was het antwoord.
+
+</p>
+<p>&#8220;Honger en dorst, kruit en lood zullen u wel spoedig anders doen spreken, Van Schaffelaar! Gij zijt verloren, en niemand kan
+u meer redden. Ik eisch uw aller leven!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nooit,&#8221; zei Van Schaffelaar. &#8220;Als wij toch sterven moeten, zullen wij het doen met het zwaard in de vuist. Dan sterven wij
+althans een eervollen krijgsmansdood.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Is dat uw laatste woord?&#8221; vroeg de vijand.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijn laatste!&#8221; sprak Van Schaffelaar.
+
+</p>
+<p>&#8220;Welnu, dan zal ik u een anderen eisch stellen. Uwe mannen zullen lijfsbehoud verwerven en vrij uittrekken, mits zij U, Jan
+van Schaffelaar, van den toren werpen!&#8221;
+
+</p>
+<p>En lachend keerde de vijandelijke hoofdman naar zijne krijgers terug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dappere ruiters, ge hebt het gehoord,&#8221; sprak Van Schaffelaar zijne mannen toe. &#8220;Gij kunt lijfsbehoud verwerven en vrij uittrekken,
+mits ge mij <span class="pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15">15</a>]</span>van den toren werpt. Mijn lot is in uwe handen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zijn trouwe volgelingen traden echter met afschuw terug. Zouden zij hun dapperen aanvoerder een zoo gruwelijken dood doen
+sterven?
+
+</p>
+<p>&#8220;Nooit! Dat nooit!&#8221; riepen zij hem eenparig toe. &#8220;Dan liever allen een eerlijken krijgsmansdood sterven met het zwaard in
+de vuist en het schild aan den arm! Geef bevel, dat wij den toren verlaten. Op, op voor Van Schaffelaar!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen mannen, nog niet! Nog is de nood niet het hoogst geklommen. Nog is er redding mogelijk. Laten wij nog &eacute;&eacute;n enkelen nacht
+honger en dorst verdragen. Elk uur is er een. De Bisschop zal ons niet aan ons lot overlaten. Houdt goeden moed.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zoo kwam de laatste nacht, en deze werd door den Heer van den Schaffelaar wakende doorgebracht.
+
+</p>
+<p>O, zijn borst zwol van vreugde bij de gedachte aan de trouw van zijne dappere ruiters, die liever den dood wenschten, dan
+hem op te offeren. Hoe kon hij die trouw tot in den dood beloonen?
+
+</p>
+<p>Ja, hij wist het. Kon hij niet zijn eigen leven opofferen voor dat van zijne dappere volgelingen? Moest hij minder zijn dan
+zij? Was hij geen edelman? Indien zijne trouwe ruiters weigerden hem naar beneden te werpen, kon hij dan zelf den doodelijken
+sprong niet doen, om zijne wreede vijanden tevreden te stellen? &#8217;t Was hun immers alleen om zijn leven te doen? Om het leven
+van den dapperen aanvoerder, die zijne ruiters al zoo menigmaal ter overwinning had gevoerd?
+
+</p>
+<p>O, hij zou niet weifelen, niet dralen. Hij vreesde <span class="pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16">16</a>]</span>den dood niet, en zou zijn leven gewillig offeren, om dat van zijne trouwe ruiters te redden.
+
+</p>
+<p>Toen de zon opkwam en hij de wanhopige blikken der zijnen ontmoette, die hem spraken van onuitsprekelijk lijden en van stervensnood,&#8212;toen
+was zijn besluit genomen. Nog eenmaal beklom hij den trans om uit te zien, of de redding misschien nabij was. Helaas,&#8212;het
+verste verschiet toonde geen naderende bende. Ontmoedigd keerde hij naar de zijnen terug, terwijl opnieuw het vuur der bussen
+op den toren werd geopend. Zoo gingen weer enkele uren voorbij, en steeds dringender vroegen zijne ruiters hem den toren te
+verlaten en zich op den vijand te werpen. Zij verlangden naar den dood, liever dan langer ten prooi te blijven aan den honger
+en den dorst, die hen schier krankzinnig maakte.
+
+</p>
+<p>&#8220;Laat mij nog eenmaal met den vijand onderhandelen!&#8221; zei hij.
+
+</p>
+<p>En nogmaals begaf hij zich op den trans en klonk het trompetgeschal.
+
+</p>
+<p>&#8220;Welnu, zijn uwe mannen bereid, u naar beneden te werpen?&#8221; vroeg de aanvoerder sarrend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen,&#8221; zei Van Schaffelaar. &#8220;Maar als ik mijzelven naar beneden werp, zult gij ook dan uw woord houden en mijne volgelingen
+de vrijheid geven?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ha, ha,&#8212;wat pocherij!&#8221; riep de aanvoerder, die niet geloofde, dat Van Schaffelaar in ernst sprak. &#8220;Zeker, ook in dat geval
+hebben zij vrijen uittocht, op mijne eer!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het zij zoo!&#8221; sprak Van Schaffelaar. En met <span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17">17</a>]</span>verheffing van stem riep hij zijne trouwe ruiters toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Spitsbroeders! Ik wil u in geen last brengen. Ik moet toch eenmaal sterven!&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen wuifde hij hun zijn laatst vaarwel toe, plaatste zijne handen in de zijden en sprong van den trans naar beneden.
+
+</p>
+<p>Met een dreunenden slag kwam zijn lichaam op den grond terecht,&#8212;maar nog was hij niet dood. Met getrokken zwaard vielen zijne
+vijanden op hem aan en bluschten hem het levenslicht.&#8212;
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Hij stort, hij valt, hij ledebraakt,</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En stuiptrekt in den dood,</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En &#8217;t bloed, waarnaar de woede blaakt,</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Beschaamt en kleurt ze rood.</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Het krijgsvuur bluscht, de brand gaat uit,</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En &#8217;t schriktooneel wendt af,</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Maar de eerkroon, aan geen zwaard ten buit,</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Omtuilt het heldengraf!<span class="corr" id="xd0e355" title="Niet in bron">&#8221;</span><a class="noteref" id="xd0e357src" href="#xd0e357">1</a></span></p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18">18</a>]</span><div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e357src" id="xd0e357">1</a></span> Tollens.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div id="ch2" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een heldenschaar.</h2>
+<p>Xerxes, de machtige koning der Perzen en beheerscher van gansch Azi&euml;, rustte zich ten strijde uit, om ook Europa aan zijne
+macht te onderwerpen. Het eerst moesten de Grieken het ontgelden. Hadden zij niet de Perzische afgezanten beleedigd en gedood?
+Eischte dat geen wraak?
+
+</p>
+<p>Zijn toerustingen waren reusachtig en vergden niet minder dan twee volle jaren. Alle krachten van Azi&euml; moesten daartoe medewerken.
+Een ontzaglijk leger werd op de been gebracht, en eene talrijke vloot van transportschepen, met levensmiddelen beladen, zou
+het leger begeleiden, opdat het in elk geval tegen gebrek beveiligd zou zijn.
+
+</p>
+<p>Er werden bruggen opgeslagen, waarop het leger den Hellespont moest overtrekken. De eene brug bestond uit 340, de andere uit
+360 schepen. Deze schepen werden aan voor- en achterzijde door sterke ankers vastgehouden, zoodat zij niet door den stroom
+konden worden meegesleept. Op de lagere schepen werden stellages gebouwd, om ze even hoog als de andere te maken. Over de
+lange rij vaartuigen liepen dikke touwen van den Aziatischen naar den Europeeschen oever, daarover werden boomstammen gelegd,
+dan weer sterke touwen, hierop een balkenlaag, en dan volgde de bovenbouw van de brug, welke <span class="pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19">19</a>]</span>met aarde bedekt en van borstweringen voorzien was.
+
+</p>
+<p>Toen de bruggen gereed waren, stak er een hevige storm op, die het grootsche werk totaal vernielde. De woede van Xerxes kende
+geen grenzen en de ongelukkige bouwmeesters werden op zijn bevel onthoofd. Zelfs de zee werd op last van den koning hevig
+met geeselslagen gestraft. Daarna liet de booze vorst haar boeien, door zware kettingen in de diepte te werpen.
+
+</p>
+<p>Dadelijk ving men aan met het bouwen van nieuwe bruggen, en eindelijk kon de overtocht van het reusachtige leger beginnen.
+Die overtocht duurde niet minder dan zeven dagen. Toen moest het leger op last van Xerxes worden geteld, maar dat was heel
+moeilijk te doen. Eindelijk bedacht men er op, 10000 krijgslieden in dichte gelederen naast elkander te plaatsen en daaromheen
+eene soort van schutting te bouwen. Het geheele leger, moest nu die schuur doortrekken. Telkens als zij geheel gevuld was,
+noteerde men weer 10000 man, en zoo kwam men tot een totaal van 1.700.000 man. Bovendien was de geheele Hellespont met oorlogsschepen
+gevuld. Voorwaar eene oorlogsmacht, die het kleine Griekenland met angst en ontzetting moest vervullen. Hoe zouden de Grieksche
+staten, die zelfs door geen onderlingen band verbonden waren, zich tegen die groote overmacht verdedigen? Helaas, helaas,
+gansch Griekenland zou verwoest, de bevolking vermoord worden. In hun angst begaven zij zich naar Delphi, om het beroemde
+orakel te raadplegen.
+
+</p>
+<p>De voorspellingen van de Pythia Aristonice waren <span class="pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20">20</a>]</span>echter verre van bemoedigend. Op haar gouden drievoet gezeten boven den afgrond, waaruit bedwelmende dampen opstegen, verkondigde
+hare stem, dat Sparta zou worden verwoest.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ongelukkigen, wat toeft gij?&#8221; klonk het den Grieken toe. &#8220;Vlucht naar de einden der aarde. Want noch het hoofd, noch het
+lijf, noch de voeten, noch de handen, zelfs geen stuk in het midden van den romp blijft ongeschonden, maar alles is weg! Want
+het vuur en de toorn van Ares, die de strijdwagens der Syri&euml;rs voortstuwt, werpt alles in het stof. Niet alleen uw burcht,
+neen, nog vele andere sterkten en vele tempels der onsterfelijke goden legt hij in den asch. Voort dan uit mijn heiligdom
+en bereidt uwe zielen op het naderend onheil voor!&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze uitspraak, die zelfs geen sprankje hoop overliet, durfde men het Grieksche volk niet bekend maken, en men waagde het
+nogmaals de uitspraak der Pythia in te roepen. De gezanten der Atheners traden den tempel van Apollo binnen met olijftakken,
+die met wol omwonden waren, ten teeken, dat men de bescherming der godheid kwam inroepen, en verklaarden, dat zij het heiligdom
+niet zouden verlaten, maar er tot hun dood toe blijven, indien de godheid zich van hen afkeerde.
+
+</p>
+<p>Toen sprak de Pythia:
+
+</p>
+<p>&#8220;Pallas beproeft tevergeefs den Olympischen Zeus te verzoenen, ofschoon zij onophoudelijk en met het meeste overleg hare beden
+tot hem richt. Nog eenmaal doe ik u een woord vernemen, dat onverzettelijk is als staal. Ziet, wanneer alles wat het <span class="pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21">21</a>]</span>gebied van Cecrops en de bocht van den heiligen berg Cithaeron in zich bevat, den vijand in handen valt, dan beschermt de
+opperbestuurder Zeus toch den houten burcht van Athene, uwe toevlucht en die uwer kinderen, tegen de verwoesting. Toeft niet,
+totdat de ruiters en de golvende drommen voetvolk naderen, rustig op het vasteland. Neen, wijkt en keert den vijand den rug
+toe: later komt de tijd om hem het hoofd te bieden. Goddelijk eiland Salamis, voorwaar, gij verdelgt de zonen der vrouwen,
+hetzij Demeter zich verstrooit of verzamelt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze geheimzinnige woorden, veel op een raadsel gelijkende, werden natuurlijk op verschillende wijzen uitgelegd, maar het
+gevolg ervan was toch, dat de Atheners besloten zich tot het uiterste te verdedigen en afgezanten naar de andere staten te
+zenden, om hen uit te noodigen, zich met hen te vereenigen en zich krachtig tot den strijd uit te rusten. De Atheners rustten
+in den tijd van vier weken eene vloot uit van niet minder dan 147 schepen en waren niet van plan, zich met een minder getal
+dan 200 tevreden te stellen.
+
+</p>
+<p>Jammer, dat in de andere Grieksche staten niet dezelfde geestdrift heerschte. Men vreesde de overmacht van den Perzischen
+koning en durfde zich niet verdedigen. Sommige staten zelfs namen het droevige besluit, den vijand zout en aarde aan te bieden,
+ten teeken van hunne onderwerping.
+
+</p>
+<p>Ook in den machtigen staat Sparta was men lauw en laksch. Eerst twistten zij met de Atheners, wie leger en vloot zouden aanvoeren,
+en toen de <span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22">22</a>]</span>Atheners grootmoedig de eer daarvan aan Sparta hadden gelaten, verscholen zij zich achter het voorwendsel, dat de nadering
+van de Olympische spelen hun belette, eene krijgsmacht van eenige beteekenis naar de grenzen te zenden. Slechts 300 Spartanen,
+onder bevel van hun koning (aanvoerder) Leonidas, werden aangewezen, om ten strijde te trekken.
+
+</p>
+<p>Dapperder man dan Leonidas had men in gansch Griekenland niet kunnen vinden. Hij schaamde zich voor zijne landgenooten over
+hunne nalatigheid en vertelde op zijn tocht door Midden-Griekenland aan ieder, die het hooren wilde, dat zijn mannen slechts
+de voorhoede vormden van het groote leger, dat uit Sparta aanrukte. Zijne kleine schare werd dientengevolge nog door hopliten
+uit andere staten versterkt, zoodat hij eindelijk 8000 man onder zijne bevelen had.
+
+</p>
+<p>Doch wat konden 8000 man beginnen tegen een leger van bijna twee millioen?
+
+</p>
+<p>Xerxes met zijn ontzaglijk leger naderde. Wel was zijn marsch moeilijk geweest, wel had de Olympus met zijn met sneeuw bedekten
+kruin, zijne nauwe passen en zijne dichte wouden hem in zijn voortgang belemmerd, maar eindelijk had hij toch de noordelijke
+helling van het Oetagebergte bereikt.
+
+</p>
+<p>Nu voerde zijn tocht echter door een zeer smallen doorgang, den pas van Thermopylae. Het hooge gebergte met zijn steile rotswanden
+strekte zich tot bijna aan de zee uit. Eerst wanneer men vlak voor den pas stond, zag men den ingang naar den weg tusschen
+de zee aan de eene en de hooge rotsen <span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23">23</a>]</span>aan de andere zijde. En die weg was zoo smal, dat er slechts &eacute;&eacute;n wagen over kon gaan. Door die nauwe poort kwam men in den
+eigenlijken pas, waar twee waterrijke heete zwavelbronnen ontsprongen, waaraan de pas zijn naam ontleende. Op korten afstand
+van die bronnen naderden de rotsen ten tweeden male bijna de zee, zoo dat de doortocht ook daar slechts door weinigen tegelijk
+kon geschieden, en bovendien vormde de zee bijna langs de geheele lengte van den pas een onpeilbaar moeras, waaruit niemand
+levend wederkeerde.
+
+</p>
+<p>Koning Leonidas was besloten, dezen smallen dam, den eenigen weg, die toegang gaf tot Midden-Griekenland, met zijne mannen
+te verdedigen. Hier baatte Xerxes zijn ontzaglijk leger niet, want Leonidas zou immers nooit meer dan slechts enkele vijanden
+tegelijk te bekampen hebben?
+
+</p>
+<p>Zeker, hij wist, dat hij in dezen strijd geen overwinnaar kon blijven, want elk gevecht zou hem eenige zijner dapperen kosten,
+maar hier zou het hem toch mogelijk zijn, het machtige leger in zijn voortgang te stuiten. Daardoor konden zijne landgenooten
+in de gelegenheid worden gesteld, zoo mogelijk hunne maatregelen ter verdediging te nemen.
+
+</p>
+<p>Hij wist ook, dat hij en zijne dappere strijders sterven gingen. Want een Spartaan keerde immers nooit, dan als overwinnaar,
+uit den strijd terug?
+
+</p>
+<p>Men berichtte hem, dat er nog een tweede weg was, die toegang tot Midden-Griekenland gaf. Die weg bestond uit een smal voetpad
+over een berg. Natuurlijk moest ook deze weg verdedigd worden. <span class="pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24">24</a>]</span>Leonidas droeg die taak op aan 1000 Phocensers, die zich hiertoe vrijwillig aanboden. De verdediging van dit smalle voetpad
+kon hun niet moeilijk vallen.
+
+</p>
+<p>Zoo stonden de twee legers, als een ontzaglijke reus en de kleinste der dwergen tegenover elkander.
+
+</p>
+<p>Een overlooper, die in het Spartaansche kamp kwam, vertelde dat hij het Perzische leger gezien had, en zei:
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is zoo talrijk, dat de zon door de pijlen der boogschutters verduisterd zal worden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat zou dat?&#8221; antwoordde een van de Spartanen. &#8220;Zooveel te beter. Dan zullen wij in de schaduw vechten.&#8221;
+
+</p>
+<p>Leonidas was gereed, om den vijand af te wachten. En deze zou ook komen, doch eerst zond koning Xerxes zijn gezantschap, om
+de wapens der Grieken op te eischen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Kom ze halen!&#8221; gaf Leonidas lakonisch ten antwoord.
+
+</p>
+<p>Toen beval Xerxes zijne Meden, om met den aanval te beginnen. Hij twijfelde niet, of dezen zouden spoedig een schitterende
+overwinning op het kleine hoopje vijanden hebben behaald, maar&#8212;hoe onstuimig hun aanval ook was, zij konden geen duimbreed
+gronds op de dappere Grieken veroveren.
+
+</p>
+<p>Met woede zag hij van zijn hoogen zetel, dien hij had laten oprichten om het gevecht te kunnen zien, hoe zijne krijgers teruggeworpen
+werden, zich weer verzamelden en opnieuw aanvielen, doch nogmaals en nogmaals teruggeworpen werden.
+
+</p>
+<p>Nieuwe troepen moesten hen vervangen. Benden <span class="pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25">25</a>]</span>geduchte boogschutters werden op den vijand afgezonden, maar ook zij moesten met groote verliezen terugdeinzen. Toen zond
+Xerxes zijne keurbende. Deze onsterfelijken werden eveneens teruggejaagd en in hun vlucht zelfs door de Grieken achtervolgd.
+Toen de Grieken eindelijk terugkeerden, wat op last van Leonidas den schijn van een vlucht moest hebben, vielen de Perzen
+hen onder luid gejuich aan, tot de Grieken zich plotseling omkeerden en hen door een onstuimigen aanval in het moeras joegen,
+waar zij den dood vonden.
+
+</p>
+<p>Toen de avond daalde, telde Xerxes 6000 krijgers minder en was hij zijn doel nog geen stap naderbij gekomen.
+
+</p>
+<p>Doch ook de Grieken telden duizend dooden.
+
+</p>
+<p>Den volgenden dag werd de strijd hervat. Weer volgde Xerxes van zijn hoogen zetel den gang van het gevecht en tot zijn groote
+woede zag hij, dat ook nu weer zijn krijgers herhaalde malen teruggeworpen werden en dat de Grieken niet tot wijken gedwongen
+konden worden. Reeds was den geheelen morgen gestreden, maar door de zijnen nog geen enkel voordeel behaald.
+
+</p>
+<p>In matelooze woede stond hij van zijn zetel op en strekte hij de gebalde vuisten in de richting van de strijdenden uit.
+
+</p>
+<p>Ha, was dan zelfs zijn machtwoord niet in staat zijne soldaten de overwinning te bezorgen?
+
+</p>
+<p>Op dit oogenblik trad een dienaar eerbiedig nader, en zeide:
+
+</p>
+<p>&#8220;Machtige koning, een Griek wenscht u te spreken.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb26" href="#pb26">26</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Een Griek?&#8221; vroeg de koning.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, Heer, een Griek,&#8212;een slaaf.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Laat hem komen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De slaaf wierp zich voor den koning ter aarde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wie zijt gij?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ephialtes, o koning, een slaaf.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En wat wilt ge?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;U een anderen weg wijzen, machtige koning. Een smal voetpad over den berg brengt u veilig aan den overkant.&#8221;
+
+</p>
+<p>De koning bedacht zich een oogenblik. Zou hij dezen slaaf, die zijn eigen vaderland kwam verraden, gelooven? Wachtte hem misschien
+geen valstrik?
+
+</p>
+<p>De koning besloot hem te vertrouwen.
+
+</p>
+<p>Hij gebood zijne keurbende, den verrader te volgen, en zijn bevel werd den volgenden morgen vroeg uitgevoerd.
+
+</p>
+<p>De verrader Euphialtes wist niet, dat Leonidas de bewaking van dit smalle voetpad aan 1000 Phocensers had opgedragen, in de
+stellige meening, dat niemand beter dan zij daartoe geschikt waren, omdat hun woonplaats het eerst in de handen der Perzen
+zou vallen, indien de vijand langs dezen weg binnenrukte.
+
+</p>
+<p>Helaas, de Phocensers sliepen, toen de vijand naakte. Het geluid der voetstappen en het ritselen der bladeren wekte hen uit
+hun slaap. In hun verregaande zorgeloosheid hadden zij zelfs verzuimd schildwachten uit te zetten.
+
+</p>
+<p>Thans, nu het te laat was, sprongen zij ijlings op en grepen naar de wapenen. Maar zij werden met <span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27">27</a>]</span>een pijlenregen begroet en waren geheel verward en ontsteld. Zij waagden het niet, den strijd te beginnen en gaven met een
+schandelijke laaghartigheid het voetpad prijs. Op een naburige hoogte brachten zij zich in veiligheid.
+
+</p>
+<p>De Perzen vervolgden hen niet eens, maar daalden zoo snel mogelijk den berg af.
+
+</p>
+<p>Een bode bracht de jobstijding aan koning Leonidas, die dadelijk begreep, dat hij thans verloren was. Immers, de vijanden
+zouden hem nu van twee kanten tegelijk aanvallen en zijn geheele leger vernietigen?
+
+</p>
+<p>Maar n&ograve;g was de gelegenheid tot een terugtocht niet afgesneden. Nog was hij in de gelegenheid, het gros van zijn leger te
+redden, maar dan moest hij zich haasten. Hij gaf dan ook onmiddellijk bevel tot den terugtocht. Maar om te verhoeden, dat
+de krijgers door de vijanden zouden worden ingehaald en gedood, beval hij zijne dappere Spartanen te blijven. Hij was besloten,
+den pas zoo lang mogelijk te verdedigen, om het gros van zijn leger gelegenheid te geven, zich in veiligheid te stellen.
+
+</p>
+<p>De uitslag kon niet twijfelachtig zijn: hij en zijne trouwe Spartanen zouden sterven, maar &#8217;t zou een schoone dood zijn.
+
+</p>
+<p>Zijn bevel om af te trekken werd uitgevoerd,&#8212;doch niet door allen. Demophilus, de aanvoerder der dappere Thespi&euml;rs, verklaarde,
+onder levendige toejuiching van zijn landgenooten, dat hij bij den koning wilde blijven en met hem sterven, omdat zijn vaderland
+toch verloren was, als de Perzen den pas <span class="pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28">28</a>]</span>binnenrukten. Ook zijne krijgers bleven, zoodat Leonidas met ruim 1200 hopliten den laatsten strijd zou strijden. Het overige
+leger, nog slechts uit 3000 man bestaande, trok terug, om zoo mogelijk het leven te redden.
+
+</p>
+<p>De krijgers, die achterbleven, tooiden zich met kransen van bloemen en bladen, alsof zij gereed stonden om feest te vieren
+ter eere van een of andere godheid.
+
+</p>
+<p>Leonidas besloot den aanval van de vijanden niet af te wachten. Hij plaatste zich aan de spits van zijn dappere schare en
+drong den pas binnen, de Perzen tegemoet. Nu <span class="corr" id="xd0e498" title="Bron: onstond">ontstond</span> er een vreeselijk gevecht. De Spartanen wisten van geen wijken. Zij zochten slechts een eervollen krijgsmansdood op het veld
+van eer. Zij wedijverden onderling in onverschrokken dapperheid en in verachting van elk doodsgevaar.
+
+</p>
+<p>Leonidas, de dappere, viel al spoedig doodelijk gewond ter aarde, waar hij weldra stierf. Zijn val vuurde de woede der Grieken
+nog aan, en er ontstond een vreeselijk gevecht om het bezit van zijn lijk. De lansen vlogen aan splinters, de zwaarden flikkerden
+in het heldere zonnelicht. De aanval der Grieken was zoo hevig, dat de Perzen tot viermaal toe tot wijken werden gedwongen.
+
+</p>
+<p>Toen drongen de Perzen, die den omweg over het smalle bergpad hadden volbracht, den pas van de andere zijde binnen, en werden
+de Grieken dus van twee kanten aangevallen. En de dapperen konden zich niet meer verdedigen, want niemand hunner <span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29">29</a>]</span>bezat meer eene lans, velen geen zwaard, anderen slechts een gedeelte daarvan.
+
+</p>
+<p>Meer en meer versmolt de kleine schare. De laatst overgeblevenen verzamelden zich op eene kleine hoogte en wachtten daar rustig
+de komst der vijanden af. Tot op den laatsten man werden zij neergehouwen.
+
+</p>
+<p>Zoo stierf de dappere Leonidas met zijne getrouwe Spartanen den heldendood, zich opofferende om 3000 spitsbroeders het leven
+te redden. De Perzen telden niet minder dan 20000 dooden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30">30</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch3" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">George Stephenson</h2>
+<h2 class="sub">1781&#8211;1848.</h2>
+<p>In het plaatsje Wyclam, op ongeveer twee mijlen afstands van Newcastle on Tyne, woonde een goede honderd jaar geleden een
+arm jongetje, dat hoewel reeds 8 &agrave; 9 jaren oud, nog niet eens lezen of schrijven kon. Van den morgen tot den avond speelde
+hij bij de armelijke hut zijner ouders, of zwierf hij buiten de plaats rond om vogelnesten te zoeken in de boomen en boschjes,
+of zich te baden in de rivier.
+
+</p>
+<p>Zijn vader was een eenvoudige arbeider, die als machinist het karige loon voor zich en de zijnen verdiende. Hij was algemeen
+geacht, en &#8217;s avonds in den winter verzamelden zich meermalen de jongens, waaronder ook de kleine George, rondom het vuur
+van zijne machine, om te luisteren naar de verhalen, die Robert Stephenson hun deed. En hij kon voor een eenvoudig arbeider
+mooi vertellen. De jongens hingen hem aan de lippen, als hij hun de lotgevallen van Robinson Cruso&euml; beschreef, of als hij
+van de ontdekking van Amerika door Columbus vertelde. Dan duurde het verhaal den kleinen George nooit lang genoeg. Maar &#8217;t
+liefst van alles ving hij vogels, vooral lijsters, om ze op te voeden en te verzorgen. Ook van andere dieren hield hij veel,
+en <span class="pagenum">[<a id="pb31" href="#pb31">31</a>]</span>een mooien hond te bezitten, scheen hem de grootste rijkdom toe.
+
+</p>
+<p>Zijn vader miste de middelen om zijne kinderen naar school te laten gaan, en al jong moesten zij hun eigen brood geheel of
+gedeeltelijk zien te verdienen. Zoo ook de kleine George, die reeds als als negenjarig kind in dienst trad als herdersknaap.
+
+</p>
+<p>Nu dwaalde hij dag-in, dag-uit met zijne kudde en den herdershond over de heide, en niemand zou toen hebben kunnen droomen,
+dat de arme jongen, die daar rustig zijne schapen hoedde en lezen noch schrijven kon, eenmaal een van de beroemdste mannen
+van Engeland zou worden.
+
+</p>
+<p>De kleine George, die in zijn eentonig leven al spoedig door de verveling werd aangegrepen, zocht zich afleiding te verschaffen
+door allerlei dingen te knutselen. Zoo maakte hij b.v. molentjes, en zijne vreugde kende geen grenzen, wanneer de wind de
+wieken lustig deed draaien. Ook vervaardigde hij schepraderen, die hij door het stroomende water van de beek in beweging liet
+brengen,&#8212;en eindelijk fabriceerde hij van leem, hout, touw enz. eene geheele machine, zooals die van zijn vader in de fabriek.
+Dergelijk werk nam zijn geest geheel in beslag, bracht hem aan het peinzen en wekte zijne scheppingskracht, die later wonderen
+zou doen.
+
+</p>
+<p>Eenigen tijd later werd hij van herdersknaap landarbeider, waardoor zijn weekloon grooter werd. Hij toonde zich toen een ijverig
+werker, wien geen moeite te veel was. Kwam hij &#8217;s avonds thuis, dan hielp hij nog zijn oudere broeders bij het uitzoeken van
+de <span class="pagenum">[<a id="pb32" href="#pb32">32</a>]</span>kolen, en vermeerderde daardoor zijne verdiensten. Want hij woonde in het gebied van de kolenmijnen, die zich zelfs tot ver
+onder de zee uitstrekten. De arbeiders, die daar hun zwaar werk verrichtten, hadden de zee boven zich,&#8212;en de schepelingen,
+die het zilte nat doorploegden, konden allerminst vermoeden, dat beneden hen de mijnwerkers in het hart der aarde en omringd
+van de grootste gevaren, hun dagelijksch werk deden.
+
+</p>
+<p>Maar ook landarbeider zou hij niet blijven. Toen hij veertien jaar oud was, kwam hij bij zijn vader in de fabriek als stoker.
+Hij verdiende daarmede 60 cent per dag.
+
+</p>
+<p>Dit werk beviel hem buitengewoon, want hij was van lieverlede groote belangstelling gaan koesteren voor de samenstelling van
+machines en voor de onderdeelen daarvan. En nu het zijne taak geworden was, de machine schoon te houden, verminderde die belangstelling
+er natuurlijk niet op. Hij was nu mooi in de gelegenheid, de verschillende deelen uit elkander te nemen en te bestudeeren,
+en &#8217;t kostte hem weldra geen moeite meer, de machine geheel te ontleden en weer in elkaar te zetten. Op dezen leeftijd werd
+hij zich ook zijne geringe kennis bewust, en betreurde hij het niet weinig, dat hij niet lezen en schrijven kon. En zijn spijt
+werd er niet minder op, toen hij begon te begrijpen, welke wijsheid er in de boeken schuilde en hoe hij daaruit zou kunnen
+leeren, hoe machines gebouwd werden en hoe de idee&euml;n van beroemde werktuigkundigen daarover waren.
+<span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33">33</a>]</span></p>
+<p>Hij besloot dus, den verloren tijd nog in te halen. Driemaal in de week bezocht hij de avondschool, en zijne onderwijzers
+kwamen al spoedig in de gelegenheid om zijn leerlust en volharding daarbij op te merken. Al zijn vrijen tijd besteedde hij
+om zijn geest te bekwamen, en dikwijls zat hij tot laat in den nacht te studeeren. Zijn dagelijksch werk leed daaronder echter
+in het geheel niet, want zijn plichtsgevoel was sterk ontwikkeld.
+
+</p>
+<p>De herbergen bezocht hij nooit. Ja, wel gingen zijne makkers daar den langen winteravond doorbrengen, om verstrooi&iuml;ng te zoeken
+na hun zwaren dagarbeid, maar George was dan nooit in hun gezelschap. Hij las, of hij knutselde eene of andere machine, maar
+naar de herberg ging hij niet. &#8217;t Gevolg daarvan was, dat hij al spoedig een kleinen spaarpot kreeg, die gestadig grooter
+werd. Zoo kreeg hij eindelijk zelfs genoeg, om een klein huisje te koopen. Hij was toen twintig jaar oud. En nu hij eenmaal
+een huisje had, koos hij zich ook eene vrouw, die haar leven met het zijne wilde verbinden. Hij deed eene gelukkige keuze
+in Fanny Henderson, een eenvoudig meisje uit den omtrek.
+
+</p>
+<p>Zijn huwelijk bracht in zijn levenswijze niet de minste verandering, of het moest deze wezen, dat hij velerlei werk bij de
+hand nam om zijne inkomsten te vermeerderen. Hij nam zelfs het schoenmakersvak ter hand, en lapte in zijne vrije uren de schoenen
+en laarzen van zijne stadgenooten. Ook legde hij zich toe op het snijden van leesten.
+
+</p>
+<p>Op een avond brak er een brand uit in zijn schoorsteen. <span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34">34</a>]</span>De rookwolken stegen hoog in de lucht en de vlammen sloegen boven den rand van den schoorsteen uit. Stephenson plaatste een
+ladder tegen zijn huis en stopte het schoorsteengat toe, zoodat de vlammen door gebrek aan lucht smoorden. Maar de hitte in
+zijne kamer was groot genoeg geweest, om het raderwerk van zijne hangklok duchtig in de war te brengen, zoodat deze niet meer
+gaan kon.
+
+</p>
+<p>George Stephenson nam haar van den wand, bestudeerde de samenstelling van het uurwerk zorgvuldig, totdat hij de beteekenis
+van elk radertje goed begreep, en nam toen het uurwerk uit elkaar. Weldra ontdekte hij de oorzaak van het stilstaan, en met
+bekwame hand bracht hij de zaak weer geheel in orde. Zijne buren en kennissen, die hem aan den arbeid hadden gezien, stonden
+verbaasd over zijn vernuft en zijne handigheid, en bazuinden zijn lof uit. Het gevolg daarvan was, dat hem tal van klokken
+ter reparatie werden toevertrouwd, van welke opdrachten hij zich schitterend kweet. Zijne bijverdiensten werden er aanmerkelijk
+grooter door.
+
+</p>
+<p>Zoo leefde hij een drietal gelukkige jaren, toen hem een slag trof, die hem levenslang verdriet zou doen. Zijn lieve vrouw
+namelijk werd ziek en stierf. Langen tijd had Stephenson noodig, om zijne smart te overwinnen. De dood van zijne vrouw had
+hem allen levenslust ontnomen, en verdrietig zat hij in zijn eenzame woning bij zijn eenig zoontje, zonder dat hij lust of
+kracht voelde, om iets ter hand te nemen.
+
+</p>
+<p>Eindelijk evenwel vermande hij zich en besloot hij voortaan te leven voor het kind, dat zijne geliefde <span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35">35</a>]</span>Fanny hem had nagelaten. En hij nam zich voor hem eene zorgvuldige opvoeding te laten geven. Hij zou trachten zelfs zooveel
+te verdienen, dat hij hem later aan de akademie te Newcastle kon laten studeeren. Hijzelf wist bij ondervinding, hoe diep
+treurig het is, als men in de kinderjaren geen goed onderwijs heeft ontvangen.
+
+</p>
+<p>Toen hij na eenigen tijd eene uitnoodiging ontving, om ergens in Schotland eene nieuwe machine te stellen, besloot hij daaraan
+te voldoen. Hij vertrouwde zijn zoontje toe aan de goede zorgen van een braaf echtpaar, dat bij hem in de buurt woonde, en
+begaf zich te voet naar de plaats zijner bestemming.
+
+</p>
+<p>Na een jaar keerde hij terug met een sommetje van 360 gulden overgespaard geld, maar trof zijne bejaarde ouders in een allerongelukkigsten
+toestand aan. Zijn vader had geen werk, en was diep in schulden geraakt. George bedacht zich geen oogenblik, maar gebruikte
+zijn zuur verdiend geld om die schulden te delgen en zoo goed mogelijk voor zijne ouders te zorgen, wel een bewijs, dat hij
+zijn hart op de rechte plaats droeg.
+
+</p>
+<p>Hij had zich intusschen reeds een grooten naam gemaakt als uiterst bekwaam werkman. Daaraan had hij het te danken, dat men
+hem opdroeg een pompmachine te herstellen, die niet meer werken wilde, en waaraan verscheidene werktuigkundigen reeds tevergeefs
+hunne krachten hadden beproefd.
+
+</p>
+<p>Stephenson was zoo gelukkig, de oorzaak van het kwaad spoedig te ontdekken, en in zeer korten tijd <span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36">36</a>]</span>werkte de pomp weer even goed als vroeger. Ja, beter nog, want hij had eene paar kleine wijzigingen in de samenstelling aangebracht,
+die groote verbeteringen bleken te zijn. Als belooning ontving hij van de Directie 10 pond sterling ten geschenke.
+
+</p>
+<p>Van dit oogenblik af bereikten hem van alle kanten uitnoodigingen, om slecht- of in &#8217;t geheel niet werkende stoommachines
+in orde te komen brengen, zoodat hij veel geld verdiende. Hij nam nu geregeld les in werktuigkunde en leerde zelfs nog machineteekenen,
+wat hem in zijn vak dikwijls te pas kwam. Ook beschouwde men hem niet meer als een gewoon werkman, maar kende men hem den
+titel van werktuigkundige toe. Eene kleine machine, die hij zelf geheel ontworpen en gebouwd had, wekte de bewondering van
+allen, die haar zagen.
+
+</p>
+<p>Toch hield hij zich niet alleen met zijne machineri&euml;n bezig. Neen, hij was nog evenals vroeger een groot dierenvriend, en
+menig uurtje wijdde hij aan het tammaken van vogels, vooral lijsters. Een van deze dieren bracht zelfs den nacht door aan
+het hoofdeinde van zijn bed, en wat eigenaardig was: in het voorjaar vertrok deze lijster naar de bosschen om daar te nestelen,
+maar in het najaar kwam hij trouw weer terug, om den winter bij zijn vriend door te brengen.
+
+</p>
+<p>Stephenson, die nog altoos een zeer eenvoudig man gebleven was, gunde zich menigmaal in het middaguur den tijd niet, om thuis
+te gaan middagmalen. Hij had echter zijn Schotschen herdershond Spot afgericht, om tegen het middaguur naar huis <span class="pagenum">[<a id="pb37" href="#pb37">37</a>]</span>te gaan. Die hond was verbazend verstandig en leerzaam. Hij wist dan ook zeer goed, dat zijn meester hem naar huis zond, om
+diens middagmaal te halen. Men hing hem thuis namelijk een blikken bus, die het warme middagmaal voor Stephenson bevatte,
+om den nek, en dan keerde Spot welgemoed naar de mijn terug, waar zijn heer op hem wachtte.
+
+</p>
+<p>Die trouwe Spot! De heerlijke geur van het lekkere middagmaal drong hem tergend in den neus, zoodat het water hem tusschen
+de tanden doorliep, maar hij taalde er niet naar, er zich ook maar het kleinste hapje van toe te eigenen. Neen, met opgeheven
+kop draafde hij voort, om zoo spoedig mogelijk bij zijn meester te komen. De menschen, die hem dan zagen gaan, keken hem lachend
+na, want iedereen kende den hond van George Stephenson.
+
+</p>
+<p>Dat ging langen tijd goed, tot eindelijk een groote bulldog van een slager besloot, hem het lekkere hapje afhandig te maken.
+&#8217;s Middags, toen Spot passeeren zou, had hij zich midden op de straat neergelegd, om zijn snoode plan ten uitvoer te brengen.
+
+</p>
+<p>Ha, daar kwam Spot den hoek om.
+
+</p>
+<p>De groote slagershond stond op en gaf door een dof gebrom zijn booze plannen te kennen.
+
+</p>
+<p>Spot bromde terug. Maar opeens vloog de dog op hem aan en greep hem bij de keel, met het vaste plan, hem het geurige middagmaal
+te ontrooven.
+
+</p>
+<p>Spot was over deze brutale aanranding diep verontwaardigd, en hoewel de blikken ketel hem niet weinig in zijne bewegingen
+belemmerde, weerde hij <span class="pagenum">[<a id="pb38" href="#pb38">38</a>]</span>zich zoo dapper, dat de dog jankte van pijn! &#8217;t Werd een woedend gevecht, en de honden rolden grommende over de straat, totdat
+eindelijk de bulldog jankende en met den staart tusschen de beenen het hazenpad koos. Spot was overwinnaar gebleven. Hij schudde
+zich het stof uit de haren en vervolgde met spoed zijn weg naar de mijn, waar Stephenson op hem wachtte.
+
+</p>
+<p>Kwispelstaartend legde hij de blikken bus aan diens voeten, en hij keek zijn meester aan, of hij vragen wilde: &#8220;Heb ik me
+niet goed gehouden?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was voor Stephenson in &#8217;t geheel geen aangename verrassing, toen hij den ketel ledig vond. Het lekkere middagmaal was onder
+de vechtpartij op de straat terecht gekomen, maar daar had Spot niets van gemerkt.
+
+</p>
+<p>Toen Stephenson later vernam, wat er gebeurd was, zei hij:
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu, het bezitten van zoo&#8217;n trouwen hond is waarlijk wel een middagmaal waard!&#8221;
+
+</p>
+<p>Het aangeboren scheppingsvermogen deed hem telkens iets nieuws bedenken, waardoor zijn naam steeds grootere vermaardheid kreeg.
+Zoo bedacht hij o.a. ook een lamp, die onder water brandende bleef. Maar daarmede was hij niet tevreden. In de kolenmijnen
+hoopt zich dikwijls het steenkolengas op, en levert dan de grootste gevaren op voor de mijnwerkers, die onder den grond zonder
+licht natuurlijk niet werken kunnen. Als dat gas dan in aanraking met het licht kwam, hadden er menigmaal hevige ontploffingen
+plaats, die voor de mijnwerkers de noodlottigste gevolgen hadden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39">39</a>]</span></p>
+<p>Eens, &#8217;t was in &#8217;t jaar 1814, had er weer zulk eene ontploffing plaats gehad en stond een gedeelte van een mijn in brand.
+IJlings boodschapte men dat aan Stephenson, die zich dadelijk naar de plaats des onheils begaf en in de mijn afdaalde. Op
+grooten afstand van de brandende gang stonden vele mijnwerkers bijeen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Komt mannen, wie moed heeft, volge mij, dan zullen wij den brand stuiten!&#8221; riep Stephenson hun onvervaard toe.
+
+</p>
+<p>De mijnwerkers stelden een bijna onbegrensd vertrouwen in Stephenson, maar nu weifelden zij toch een oogenblik. Doch weldra
+vatten zij moed, en onder zijne leiding stopten zij den ingang tot het brandende deel geheel toe, zoodat de toevoer van versche
+lucht afgesloten werd en het vuur uitdoofde.
+
+</p>
+<p>Stephenson keerde naar huis terug met het vaste voornemen eene lamp te bedenken, die de mijnwerkers zonder gevaar voor hun
+leven zouden kunnen gebruiken. En korten tijd daarna kwam hij met eene lamp te voorschijn, die volgens zijne vaste overtuiging
+aan het doel moest beantwoorden.
+
+</p>
+<p>In gezelschap van eenige bekenden begaf hij zich den 21 October 1815 &#8217;s avonds om elf uur in eene mijn, die zooveel steenkolengas
+bevatte, dat eene gewone lamp ongetwijfeld een geweldige ontploffing zou veroorzaken.
+
+</p>
+<p>Onverschrokken trad Stephenson met zijn brandend licht de mijn binnen en liep door tot te midden van de opgehoopte gassen.
+En zie&#8212;de proef gelukte volkomen. De vlam groeide eerst een weinig, <span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40">40</a>]</span>begon toen te flikkeren en ging daarna uit. Maar er kwam geen ontploffing.
+
+</p>
+<p>Verheugd keerde Stephenson van de gevaarlijke plaats terug, stak zijne lamp opnieuw aan, en trad nogmaals de mijn binnen.
+En weer doofden de anders zoo verraderlijke gassen de vlam uit. De eenvoudige Stephenson had weer eene ontdekking gedaan,
+die voor duizenden mijnwerkers eene groote weldaad zou blijken.
+
+</p>
+<p>Toch bracht zijne ontdekking hem den roem niet, dien hij verdiende, want na enkele dagen bleek het, dat ook Sir Humphrey Davy
+eene lamp had uitgevonden, die volkomen aan het doel beantwoordde.
+
+</p>
+<p>Stephenson kreeg eene belooning van 1200 gulden, maar Sir Humphrey Davy ontving een wel tienmaal grooter geschenk. Ook werd
+aan deze de eer van de uitvinding toegeschreven. Twee jaar later werd Stephenson echter recht gedaan. Hij werd toen openlijk
+als de uitvinder der veiligheidslamp erkend en men vereerde hem een zilveren bokaal en een geschenk van niet minder dan twaalf
+duizend gulden.
+
+</p>
+<p>Intusschen hield zijn geest zich al geruimen tijd bezig met het plan, eene locomotief te ontwerpen, die in staat zou zijn,
+als beweegkracht voor verscheidene wagens te dienen. Er waren wel al enkele locomotieven gebouwd, maar die voldeden allerminst
+aan de verwachtingen. Toch meende Stephenson, dat zulk eene machine kon worden gevonden, en zonder ophouden zocht hij naar
+de oplossing van dit moeilijke vraagstuk. Zijne vrienden en kennissen meenden, dat zijn zucht naar uitvindingen hem in <span class="pagenum">[<a id="pb41" href="#pb41">41</a>]</span>het hoofd geslagen was en dat hij dus krankzinnige denkbeelden koesterde. En lachend hoorden zij hem aan, wanneer hij over
+zijne locomotief sprak en voorspelde, hoe eenmaal de menschen met groote snelheid van de eene stad naar de andere zouden worden
+vervoerd, alleen voortgetrokken door een locomotief.
+
+</p>
+<p>Ondanks hun twijfel en dikwijls bitteren spot bracht hij het zoover, dat hij in een nieuwe mijn de steenkolen in wagens liet
+vervoeren, die door locomotieven in beweging werden gebracht. Metterdaad leverde hij daarmede het bewijs, dat zijne idee&euml;n
+geen hersenschimmen waren, maar wel degelijk practische waarde hadden. Onophoudelijk ging hij voort in vereeniging met den
+ingenieur Dodd, verbeteringen aan zijne locomotieven aan te brengen. Stephenson bedacht het stelsel van gekoppelde raderen,
+en samen vonden zij het middel, om den ketel aanhoudend van water te voorzien. Deze locomotieven werden van 1814&#8211;1825 op den
+mijnspoorweg van Killingworth gebruikt, en dienden later om de kolentreinen te slepen langs den spoorweg van Darlington naar
+Stockton.
+
+</p>
+<p>Die spoorweg had eene lengte van 61 kilometers en was over twee derden van zijne lengte van een dubbel spoor voorzien. De
+aanleg had niet minder dan 2 ton gouds per kilometer gekost. Maar de treinen liepen zeer langzaam, niet meer dan dertig mijlen
+in den tijd van vier uren. Het stelsel was dus nog slechts in zijne kindsheid. Spoedig zou er echter in den bouw van den stoomketel
+eene wijziging <span class="pagenum">[<a id="pb42" href="#pb42">42</a>]</span>worden aangebracht, die eene algeheele verandering in het spoorwegwezen ten gevolge had en de locomotieven in staat stelde
+de treinen voort te trekken tot eene snelheid van vijftig mijl in het uur. De kracht van een stoomwerktuig hangt af van de
+hoeveelheid stoom, die het in een bepaalden tijd voortbrengt. Bij de eerste locomotieven van Stephenson was die hoeveelheid
+zeer beperkt. Op raad van zijn landgenoot Booth voorzag hij zijne ketels van een groot aantal buizen, die gevuld werden met
+de warme lucht en den rook, die van den vuurhaard komen. De aldus aan de werking van het vuur blootgestelde oppervlakte werd
+daardoor zeer groot, zoodat men in een ketel van gewone afmeting eene oppervlakte van 150 M<sup>2</sup>. aan de werking van het vuur kon blootstellen.
+
+</p>
+<p>In Mei van &#8217;t jaar 1826 werd eindelijk tot de oprichting van een maatschappij tot aanleg van een spoorweg tusschen Liverpool
+en Manchester besloten, en aan George Stephenson viel de eer te beurt, tot hoofd-ingenieur van dit werk te worden benoemd.
+Hij had bij den aanleg van dezen spoorweg met ontzaglijke bezwaren te kampen, maar hij wist ze alle te overwinnen. Zijn jaarlijksch
+salaris bedroeg toen ruim twaalf duizend gulden.
+
+</p>
+<p>Toen eindelijk deze eerste spoorweg gereed was, besloot men een wedstrijd te houden voor locomotieven, ten einde uit de verschillende
+systemen, welke toen bestonden, eene keuze te doen. Ook Stephenson nam aan dien wedstrijd deel met eene locomotief, die vervaardigd
+was in zijne machinefabriek te Newcastle. <span class="pagenum">[<a id="pb43" href="#pb43">43</a>]</span>Die fabriek stond onder leiding van George Stephenson en diens zoon.
+
+</p>
+<p>Vijf locomotieven namen aan den wedstrijd deel. De <i lang="en">Fire-dart</i> van Stephenson, de <i lang="en">Novelty</i> van Braithwaite en Erickson, de <i lang="fr">Non-pareil</i> van Timothy Backworth, de <i lang="en">Perseverance</i> van Burstal en de <i lang="fr">Cyclop&egrave;de</i> van Brandreth. Deze laatste locomotief moest getrokken worden door paarden, wel een bewijs, dat de fabrikant zelf weinig
+vertrouwen stelde in de kracht en toekomst van locomotieven. Over &#8217;t algemeen had men er zeer weinig vertrouwen in. Sommigen
+vreesden, dat de wielen wel zouden draaien, maar <i>niet</i> in staat zouden zijn een aantal wagens voort te trekken. Anderen meenden, dat z&oacute;&oacute; zij al eenige kracht konden uitoefenen,
+de snelheid toch ver zou achterblijven bij die van een paard. Weer anderen geloofden, dat de locomotieven op den vlakken grond
+wel enkele wagens met eene kleine snelheid zouden kunnen voorttrekken, maar dat zelfs eene geringe verheffing van den grond
+reeds voldoende zou zijn, om den trein achteruit te doen rollen.
+
+</p>
+<p>De wedstrijd zou gehouden worden op de vlakte van Rainhill, die volmaakt horizontaal lag over eene lengte van 3218 Ned. ellen.
+
+</p>
+<p>Den 6en October 1829 had de wedstrijd plaats. &#8217;t Eerst verscheen de <i lang="en">Fire-dart</i> van George en Robert Stephenson. Duizenden menschen waren uit alle oorden des lands samengestroomd, om van den wedstrijd
+getuige te zijn.
+
+</p>
+<p>De <i lang="en">Fire-dart</i> bleef overwinnaar. Zij trok met gemak <span class="pagenum">[<a id="pb44" href="#pb44">44</a>]</span>de vastgestelde vracht voort met eene snelheid van 24 mijlen in het uur, en toen men haar geheel onbezwaard liet rijden, bracht
+zij het zelfs tot 40 mijlen per uur. Bij het oprijden van een hellend vlak deed zij 16 mijlen.
+
+</p>
+<p>De <i lang="fr">Non-pareil</i> voldeed niet aan de gestelde voorwaarden en werd dientengevolge niet toegelaten.
+
+</p>
+<p>De <i lang="en">Novelty</i> was niet tijdig genoeg gereed, om beproefd te kunnen worden, en toen zij eindelijk aankwam, zaten de wielen niet goed. Eenige
+dagen later echter bracht zij het tot eene snelheid van 30 mijlen per uur, en onbezwaard van 38 tot 52 mijlen. Toen werd de
+ketel lek, zoodat de eigenaars zich vrijwillig uit den strijd terugtrokken.
+
+</p>
+<p>Ook de <i lang="en">Perseverance</i> voldeed niet aan de gestelde eischen, en bleef dus buiten mededinging.
+
+</p>
+<p>De <i lang="fr">Cyclop&egrave;de</i> moest door paarden getrokken worden, en kwam dus niet eens in aanmerking.
+
+</p>
+<p>Aan Stephenson&#8217;s locomotief werd dus de overwinning toegekend en aan zijne fabriek de levering van het noodige aantal opgedragen.
+
+</p>
+<p>En deze eerste spoorweg werd al spoedig met vele andere vermeerderd. Stephenson&#8217;s fabriek nam snel in groei en bloei toe en
+werd een van de grootste machine-fabrieken van Engeland. De lijn Londen&#8211;Birmingham volgde in 1832. De vrees, om van een spoorwagen
+gebruik te maken, bleef echter nog langen tijd bestaan. Eerst in 1843 durfde Koningin Victoria het wagen, van dat vervoermiddel
+gebruik te maken, maar in 1858 nog kwam de groote minister Cavour in een reiswagen van Turijn naar <span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45">45</a>]</span>Parijs, omdat hij niet in een spoortrein durfde zitten.
+
+</p>
+<p>Den 20en September 1839 werd de spoorlijn van Amsterdam naar Haarlem voor het eerst bereden, den 6en December 1843 werd de
+lijn Amsterdam&#8211;den Haag geopend en den 2en Juli 1847 was de lijn Amsterdam&#8211;Rotterdam voltooid. Tien van de locomotieven, daarbij
+gebruikt, waren door de firma Stephenson geleverd.
+
+</p>
+<p>Zoo was dan van den eenvoudigen herdersknaap de beroemde ingenieur gegroeid, die aan het hoofd stond van eene fabriek, welke
+een wereldvermaardheid bezat.
+
+</p>
+<p>In 1860 trok hij zich uit de zaken terug, om zijne laatste levensjaren in rust en kalmte door te brengen.
+
+</p>
+<p>Hij stierf den 12en Augustus 1849.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb46" href="#pb46">46</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch4" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoe Frankrijk door een eenvoudig meisje van den ondergang werd gered.</h2>
+<p>Karel VI, de koning van Frankrijk, verkeerde gedurende de laatste jaren van zijn leven meestal in een staat van krankzinnigheid,
+die hem voor zijne taak ongeschikt maakte. Zijne vrouw, koningin Isabeau, hield de teugels van het bewind in handen, maar
+maakte van hare macht een schandelijk misbruik. Zij verried namelijk haar koninkrijk aan Hendrik V, den koning van Engeland,
+die met hare dochter in het huwelijk trad, en van haar het recht verkreeg, Karel VI bij diens dood als koning van Frankrijk
+op te volgen.
+
+</p>
+<p>Frankrijk was toen namelijk in oorlog met Engeland en Bourgondi&euml;, die zich gezamenlijk van het grootste en voornaamste deel
+van Frankrijk meester gemaakt en zelfs Parijs veroverd hadden.
+
+</p>
+<p>Door deze schandelijke daad ontroofde zij de koninklijke waardigheid aan haar eigen zoon, den dauphin, die met een legertje
+van 20000 man den strijd tegen de Engelschen en Bourgondi&euml;rs volhield.
+
+</p>
+<p>En wat deed het Fransche volk? Koos het de partij van den jeugdigen kroonprins, en schaarde het zich onder diens vaandel,
+om onder zijn bevel <span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47">47</a>]</span>de Engelschen van den Franschen bodem te verjagen?
+
+</p>
+<p>Geenszins. Reeds lange, lange jaren zuchtte Frankrijk onder de zware belastingen, die de half of geheel krankzinnige koning
+Karel VI noodig had gehad, om aan zijn zucht naar schitterende feesten te kunnen voldoen. Bovendien was het van ganscher harte
+de onophoudelijke oorlogen moede, die nu al sinds jaar en dag op den vaderlandschen grond werden gevoerd.
+
+</p>
+<p>Geheel het noordelijk deel van Frankrijk koos de Engelsche zijde in de hoop, dat er eindelijk wat rust zou komen en dat aan
+den ondraaglijken belastingdruk een einde zou worden gemaakt. Het parlement ging nog verder. Het verklaarde den dauphin onwaardig
+de Fransche koningskroon te dragen en verbande hem ten eeuwigen dage uit Frankrijk.
+
+</p>
+<p>Slechts een klein gedeelte van zijn vaderland bleef hem getrouw, waardoor hij in staat werd gesteld met een klein legertje
+den strijd tegen de Engelschen en Bourgondi&euml;rs, en dus ook tegen zijn eigen moeder, vol te houden. Maar zijne vijanden behaalden
+overwinning op overwinning en dreven hem niet weinig in het nauw. Reeds hadden zij geheel Frankrijk ten noorden van de Loire
+veroverd. Toen trof hun echter een zware slag door het overlijden van den Engelschen koning. Hendrik V stierf den 31 Augustus
+1422, en slechts enkele weken later, den 22en October, stierf ook de krankzinnige koning Karel VI.
+<span class="pagenum">[<a id="pb48" href="#pb48">48</a>]</span></p>
+<p>Door het kleine gedeelte van Frankrijk, dat den Engelschen nog niet onderworpen was, werd de dauphin thans onder den naam
+van Karel VII als koning erkend. Hij liet zich te Poitiers de koninklijke kroon op het hoofd plaatsen. Van oudsher was het
+gewoonte, dat deze plechtigheid te Rheims geschiedde, en men achtte eene kroning op eene andere plaats dan deze eigenlijk
+dien naam niet waardig, maar &#8217;t was thans eene onmogelijkheid, daar Rheims zich in de macht der vijanden bevond.
+
+</p>
+<p>Toch was de toestand voor den jongen koning thans betrekkelijk niet ongunstig, want in Engeland werd Hendrik V opgevolgd door
+een kindje, dat nog slechts enkele maanden oud was, zoodat er een regentschap moest worden ingesteld, wat een verlammenden
+invloed uitoefende op de ondernemingen der Engelschen in Frankrijk. Bovendien hadden de Franschen gedurende de korte regeering
+van den Engelschen koning reeds voldoende ondervonden, wat het zeggen wilde, door een vreemden vorst te worden bestuurd. De
+belastingen waren vermeerderd inplaats van verminderd, en zij werden met onverbiddelijke strengheid ingevorderd. Eindelijk
+nog was Filips van Bourgondi&euml; ontevreden op zijne Engelsche bondgenooten en trok zich uit den strijd terug.
+
+</p>
+<p>Had Karel VII thans den oorlog met kracht voortgezet, ongetwijfeld zouden de Engelschen het dan kwaad te verantwoorden gekregen
+hebben, want het geheele Fransche volk zou hem daarbij hebben gesteund.
+<span class="pagenum">[<a id="pb49" href="#pb49">49</a>]</span></p>
+<p>Helaas, Karel VII miste daartoe de noodige veerkracht. Hij was niet gemakkelijk tot het nemen van een krachtig besluit over
+te halen en bracht zijn tijd meestal in ledigheid door. Hoewel de Engelschen den oorlog maar slap voortzetten, behaalden zij
+toch nog twee overwinningen op hem, namelijk bij Crevans en Verneuil.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p049.jpg" alt="Jeanne d&#8217;Arc." width="450" height="720"></div><p>
+
+
+</p>
+<p>Eerst in 1428 werd de oorlog door de Engelschen met kracht hervat. De bevelhebber Salisbury veroverde aan het hoofd van een
+leger van 15000 man verscheidene steden en sloeg eindelijk het beleg voor de sterke stad Orleans. Ging ook deze plaats voor
+de Franschen verloren, dan lag geheel Frankrijk bezuiden de Loire voor de Engelschen open, dan was Karel VII niet langer in
+staat tegenweer te bieden, en bevond Frankrijk zich geheel in de macht der vijanden.
+
+</p>
+<p>De burgers van Orleans verdedigden zich met waren heldenmoed. Zoo dikwijls waagden de Engelschen geen bestorming van de muren,
+of even dikwijls werden zij afgeslagen. Maar eindelijk waren de levensmiddelen in de stad zoo goed als verbruikt, en zou de
+dappere burgerij door den honger gedwongen worden de schoone stad te moeten overgeven. En wat deed intusschen koning Karel
+VII? Was hij ijverig in de weer, om de vijanden het beleg moeilijk te maken, en trachtte hij met al de middelen, waarover
+hij beschikken kon, de benarde vesting te ontzetten?
+
+</p>
+<p>Neen, de zwakke koning hield zich bezig met allerlei beuzelarijen en vermaken, en bleef werkeloos <span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50">50</a>]</span>toezien, dat het laatste bolwerk van zijn koninklijke macht op hem veroverd werd.
+
+</p>
+<p>Eindelijk gelukte het zijne vrienden en bevelhebbers hem over te halen, om de stad van nieuwe levensmiddelen te voorzien.
+En hij slaagde daarin volkomen, zoodat de burgers van Orleans met nieuwen moed den strijd konden voortzetten. Bij een tweede
+poging van Karel, den 12en Februari 1429, om nogmaals levensmiddelen in de stad te brengen, werden zijne troepen verslagen.
+Toen gaf hij den moed geheel op. Hij begreep, dat Orleans thans verloren was, en hijzelf evenzeer. Hij besloot dan ook, Frankrijk
+te verlaten en zich elders in veiligheid te brengen. Maar <i>besluiten</i> en <i>doen</i> was bij den zwakken koning niet hetzelfde. Ook nu weer stelde hij zijn vertrek van den eenen dag naar den anderen uit, en
+dat werd ditmaal zijn geluk. Want hoe hopeloos zijne zaak er ook uitzag, hoe nabij hij was aan zijn algeheelen ondergang,
+toch zou hij gered worden, ondanks zichzelven.
+
+</p>
+<p>In Lotharingen, in het dorp Dom-Remy, woonde een jong landmeisje, dat Jeanne d&#8217;Arc heette. Zij kon lezen noch schrijven, en
+bracht den dag door met de eenvoudige bezigheden, die in eene boerenhoeve gewoonlijk te doen zijn. Reeds als kind bezat zij
+de eigenaardigheid visioenen te zien, die voor anderen geheel onzichtbaar bleven. Zij had eene streng godsdienstige opvoeding
+ontvangen, die bij haar goede vruchten gedragen had. Zij dacht veel na over hetgeen zij in de kerk en van hare ouders had
+geleerd, en werd een innig vroom meisje. Toen <span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51">51</a>]</span>zij nog maar twaalf &agrave; dertien jaar was, verklaarde zij reeds meermalen, dat haar in de eenzaamheid bovennatuurlijke wezens
+verschenen waren, die haar vriendelijk hadden toegesproken. Zij leefde dan ook in de stellige overtuiging, dat God en zijne
+heiligen zich meermalen aan de kinderen dezer aarde vertoonden, om dezen hun wil te openbaren. Zoo waren haar reeds de aartsengel
+Micha&euml;l en de heilige Margaretha en Catharina verschenen, en nog na hunne verdwijning was het haar, of zij de stemmen dezer
+heiligen in hare ooren hoorde weerklinken.
+
+</p>
+<p>Jeanne d&#8217;Arc was, toen zij ouder werd, een trouw aanhangster van Karel VII, den eenigen man, dien zij waardig keurde den Franschen
+troon te bestijgen en te Rheims tot koning te worden gekroond. De kroning te Poitiers had ook voor haar geen waarde. En zij
+droeg een diepen haat toe aan de Engelschen en Bourgondi&euml;rs, die haar schoon vaderland overweldigden en onderdrukten.
+
+</p>
+<p>Met diepe smart volgde zij de gebeurtenissen, die in haar vaderland plaats vonden, en zij stortte tranen bij het vernemen
+van het beleg van Orleans en van den tegenspoed van Karel VII, haar beminden en vereerden koning.
+
+</p>
+<p>Zeker, zij was het volkomen eens met hare dorpsgenooten, die meenden, dat alleen een wonder haar vaderland zou kunnen redden.
+Eindelijk bereikte haar de mare, dat volgens eene voorspelling, die door de lagere volksklassen algemeen geloofd werd, Frankrijk
+door een vrome jonkvrouw zou worden gered.
+<span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52">52</a>]</span></p>
+<p>Van dit oogenblik af vatte de gedachte post in hare ziel, dat zij zelve de uitverkoren maagd was, die Frankrijk voor een algeheelen
+ondergang zou behoeden, en die gedachte liet haar niet meer los.
+
+</p>
+<p>Eindelijk, in de eenzaamheid, terwijl zij dacht aan haar arm vaderland en aan haar koning, kreeg zij weer een visioen. Zij
+hoorde wederom de stemmen van heiligen, die haar toeriepen, dat zij de uitverkorene was, die Frankrijk zou redden, dat zij
+geroepen was om Orleans te ontzetten en den koning naar Rheims te geleiden om gekroond te worden.
+
+</p>
+<p>Het dappere meisje, dat geen oogenblik aan de waarachtigheid van die stemmen twijfelde, besloot de haar gegeven bevelen op
+te volgen. Zonder er hare ouders over te spreken, begaf zij zich naar haar oom, Durant Laxart, die in een naburig dorp woonde,
+en deelde hem mede, dat zij zich naar den dauphin wilde begeven. Zij noemde hem nog dauphin in plaats van koning, omdat hij
+nog niet te Rheims gekroond was. Zij moest zich door het met vijanden bezette land begeven om den koning te bereiken, en daarom
+verzocht zij haar oom, voor haar aan den bevelhebber van Vaucolours, Robert van Baudricourt, een vrijgeleide te vragen.
+
+</p>
+<p>Haar oom had er niet veel lust in, maar zij bleef zoo dringend aanhouden, dat hij eindelijk toegaf en zich naar den bevelhebber
+begaf. Deze lachte hem echter uit, en zei:
+
+</p>
+<p>&#8220;Geef haar een pak slaag, dan zullen die hersenschimmen wel uit haar hoofd verdwijnen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Jeanne d&#8217;Arc liet zich door deze weigering niet <span class="pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53">53</a>]</span>afschrikken, maar begaf zich in persoon naar den bevelhebber. Zij verhaalde hem van de verschijningen, die zij gezien, had
+en smeekte hem, haar een vrijgeleide te geven.
+
+</p>
+<p>De bevelhebber bleef weigeren, maar Jeanne hield vol. Zij richtte zich nogmaals en nogmaals tot Heer Robert, tot hij eindelijk
+voor hare smeekingen bezweek en haar het gevraagde vrijgeleide verschafte.
+
+</p>
+<p>Eindelijk dus had zij haar doel bereikt en vol vreugde maakte zij zich gereed, om zich naar den koning te begeven. &#8217;t Was
+echter een gevaarlijke tocht, inzonderheid voor een jong meisje, want hij voerde door streken, welke door tallooze ruwe vijanden
+bezet waren, die zeker met hare visioenen den spot zouden drijven en haar smadelijk zouden behandelen.
+
+</p>
+<p>Daarom vermomde zij zich in mansgevvaad, en aanvaardde zoo in gezelschap van haar broeder, twee edelen en nog twee andere
+personen, den gevaarvollen tocht.
+
+</p>
+<p>Den 24<sup>en</sup> Februari kwam zij ongedeerd te Chinon aan, waar Karel VII verblijf hield.
+
+</p>
+<p>Dadelijk stelde Jeanne zich in verbinding met hofbeambten. Zij verhaalde hen van de verschijningen, die zij gezien had, van
+de stemmen der heiligen, die haar geboden hadden zich naar den koning te begeven en van hare roeping om hem en het vaderland
+te redden.
+
+</p>
+<p>Het eenige gevolg was, dat zij geducht werd uitgelachen, en het ontbrak niet aan wreeden spot. Maar het dappere, vrome meisje
+liet zich niet ontmoedigen. Zij hield vol met hare smeekingen, om <span class="pagenum">[<a id="pb54" href="#pb54">54</a>]</span>tot den koning te worden toegelaten, totdat deze eindelijk van hare komst vernam. Maar ook hij dreef niet weinig den spot
+met haar.
+
+</p>
+<p>Toch gelukte het haar eindelijk, toegang tot hem te verkrijgen.
+
+</p>
+<p>Onverschrokken naderde zij den koning, die haar ontving in een hel verlichte burchtzaal, te midden van een schitterenden stoet
+van hovelingen. Hijzelf zag er eenvoudig uit, maar Jeanne vergiste zich geen oogenblik in zijn persoon. Zij groette hem met
+den diepsten eerbied, en verhaalde hem, dat God haar uitverkoren had, om Orleans te ontzetten en den koning naar Rheims te
+geleiden om gekroond te worden. En zij smeekte den vorst, dat hij haar aan het hoofd van zijn leger zou plaatsen, want zij
+wist, dat God en Zijne heiligen haar de overwinning zouden geven.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was intusschen ruchtbaar geworden, dat een eenvoudig boerenmeisje verklaarde door God gezonden te zijn, om Frankrijk en
+den koning te redden. En zie, meer en meer begon men geloof aan hare goddelijke roeping te slaan, en met eerbied zagen de
+krijgslieden tot haar op. Ha, zou dan eindelijk God zelf met hen strijden en hun de overwinning geven? Zou dan aan de veelvuldige
+nederlagen een einde komen?
+
+</p>
+<p>Een geest van groote blijdschap vervulde het kleine leger, dat den koning nog trouw gebleven was. Een nieuw vuur doorstroomde
+hunne aderen en zij hunkerden weldra naar den strijd. Vanwaar zou dit eenvoudige meisje den moed hebben, om het leger <span class="pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55">55</a>]</span>tegen den machtigen vijand aan te voeren, als zij niet van God gezonden was? O zeker, zij twijfelden niet, of Gods heiligen
+waren haar verschenen, en dit meisje handelde op Gods bevel. Vol geestdrift grepen zij naar de wapenen, om onder haar leiding
+ten strijde te trekken. Zij wachtten slechts op het bevel des konings.
+
+</p>
+<p>En dat bevel werd eindelijk gegeven, echter niet, dan nadat Jeanne aan een langdurige proef onderworpen en als een braaf en
+eerlijk meisje erkend was.
+
+</p>
+<p>De koning verklaarde aan hare goddelijke zending te gelooven en vertrouwde haar het opperbevel toe over eene krijgsbende,
+die bestemd was om eene bezending levensmiddelen en oorlogsbehoeften naar Orleans te brengen.
+
+</p>
+<p>Jeanne ontving eene wapenrusting, wapens en paarden. Bovendien gaf de koning haar, zooals aan andere bevelhebbers, schildknapen,
+jagers, herauten en een veldkapelaan. Zij voerde een prachtige banier, geheel wit, met een gouden lelie bestikt. Op die banier
+was de Heiland voorgesteld, gezeten tusschen heiligen, en zij droeg de woorden: &#8220;Jezus, Maria.&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen zij door de straten der stad reed op haar witte paard, het schitterende kuras om de slanke leden, haar gelaat door donkere
+lokken omringd, de oogen tintelende van het vuur der geestdrift, het zwaard in de tengere vuist, toen zij daar reed omringd
+door hare fakkeldragers, maakte zij op allen, die haar zagen, een overweldigenden indruk, en twijfelden er maar weinigen meer
+aan hare goddelijke roeping.
+
+</p>
+<p>Allen werden met den diepsten eerbied voor haar <span class="pagenum">[<a id="pb56" href="#pb56">56</a>]</span>vervuld, en de krijgslieden, wier gelederen zij langs reed, waren er heilig van overtuigd, dat dit schoone, vrome meisje hen
+ter overwinning zou voeren.
+
+</p>
+<p>Den 27<sup>en</sup> April 1429 stelde zij zich aan het hoofd van haar leger, dat 6000 &agrave; 7000 man telde, en rukte naar Orleans op. Tot dusver
+was het leger steeds vergezeld geweest van allerlei gespuis, dat op kosten der soldaten teerde, maar Jeanne had hen allen
+uit haar leger doen verwijderen. Zij verbood op strenge straffen het spelen en vloeken en handhaafde een zeer strenge tucht.
+Niemand mocht zonder toestemming de gelederen verlaten om zooals vroeger te rooven en te plunderen. Als dienaren Gods moesten
+zij strijden en bidden; zij moesten het vaderland verlossen, boeren en burgers beschermen, en mochten niemand overlast aandoen.
+
+</p>
+<p>Al deze maatregelen bezielden de Fransche krijgslieden met een nieuwen geest. Zij voelden zich strijders voor een heilige
+zaak en kregen het zelfvertrouwen, dat zij reeds sedert lang verloren hadden, terug.
+
+</p>
+<p>Zoo bereikte Jeanne de bedreigde stad, waar zij onder eene onbeschrijfelijke geestdrift haar intocht deed. De burgers van
+Orleans zagen in Jeanne d&#8217;Arc eene heilige, en volgden hare bevelen met de meeste stiptheid op.
+
+</p>
+<p>Maar de Engelschen, die van haar komst vernamen, beschouwden haar als eene heks, die zoo spoedig mogelijk op den brandstapel
+gebracht moest worden.
+
+</p>
+<p>Onder de leiding van het dappere meisje werden thans dagelijks uitvallen gedaan, en hare volgelingen streden dan met weergaloozen
+moed. Zij wisten immers, <span class="pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57">57</a>]</span>dat God m&egrave;t hen streed, dat zij de overwinning m&ograve;&egrave;sten behalen? Hunne aanvallen waren onweerstaanbaar, en telkens werden de
+Engelschen tot wijken gedwongen. Dezen waren woedend op het schoone meisje, en beweerden, dat zij een verbond met den duivel
+had gesloten en door dien boozen geest in den strijd geholpen werd. En toen de Engelschen eenmaal tot wijken gedwongen waren,
+werden de Franschen onoverwinnelijk. Jeanne d&#8217;Arc was steeds de voorste in het gevecht, de laatste bij den terugtocht. Het
+zwaard, dat volgens haar gewijd was, omdat het achter een altaar gevonden was, had zij gedurende het gevecht opgeheven, maar
+nooit streed zij er mede. Alleen als zij persoonlijk aangevallen werd, gebruikte zij het ter zelfverdediging.
+
+</p>
+<p>Al spoedig waren de Engelschen zoo ontmoedigd, dat zij besloten het beleg op te breken, wat reeds den 3<sup>en</sup> Mei geschiedde. Groote vreugde heerschte er toen in de bevrijde veste en men koesterde den diepsten eerbied voor het dappere
+boerenmeisje, dat verricht had, wat niemand verrichten kon. Sedert dien tijd noemde men haar de Maagd van Orleans.
+
+</p>
+<p>Het eerste gedeelte van hare taak had Jeanne thans ten uitvoer gebracht. Nu was de kroning te Rheims aan de beurt, maar de
+weg naar deze plaats voerde door een landstreek, welker steden en kasteelen door de Bourgondi&euml;rs bezet waren.
+
+</p>
+<p>Toen Jeanne met haar leger van Orleans te Tours terug kwam, waar de koning verblijf hield, werd zij met groote eerbewijzen
+ontvangen. Het volk zag in haar eene heilige en de menschen verdrongen elkander, <span class="pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58">58</a>]</span>om haar kleed of hare wapenen te kussen. Men bracht zelfs de zieken tot haar, en smeekte haar dezen te genezen.
+
+</p>
+<p>Jeanne d&#8217;Arc zeide echter tot allen, die haar naderden, dat zij slechts een eenvoudig landmeisje was en geen wonderen kon
+doen. Maar men geloofde haar niet.
+
+</p>
+<p>Zij drong er bij den koning op aan, dat deze thans den tocht naar Rheims zou ondernemen, maar Karel VII voelde zich daartoe
+nog niet machtig genoeg, hoewel zijn aanhangers bij den dag vermeerderden en men zich vol geestdrift onder de vanen der Maagd
+van Orleans schaarde.
+
+</p>
+<p>Jeanne zette den strijd tegen de Engelschen met kracht voort, bleef overwinnaar in verscheidene gevechten en veroverde tal
+van steden en burchten. Eindelijk gelukte het haar zelfs, in een treffen bij Patay, het Engelsche leger te verslaan en den
+beroemden veldheer Talbot krijgsgevangen te maken.
+
+</p>
+<p>Door zooveel succes aangemoedigd, besloot Karel VII eindelijk den tocht naar Rheims te aanvaarden. Tegen het einde van Mei
+brak hij met zijn leger van 12000 man op, en zie, de Engelschen waren door de laatste nederlagen zoo ontmoedigd, en zij koesterden
+zooveel vrees voor de booze heks, die het leger van den koning aanvoerde, dat zij bijna geen tegenstand boden en op de vlucht
+sloegen. De steden openden vrijwillig hunne poorten en lieten den koning binnen. Tegen de wonderbaarlijke kracht van Jeanne
+d&#8217;Arc durfde men den strijd niet aanbinden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb59" href="#pb59">59</a>]</span></p>
+<p>Den 7<sup>en</sup> Juli deed Karel VII zijn intocht in Rheims, waar nu de plechtigheid der kroning volgens de aloude gebruiken plaats vond.
+Toen Karel voor het altaar knielde, om de kroon op het hoofd te ontvangen, stond Jeanne in volle wapenrusting en met haar
+banier in de hand, in zijne nabijheid. En haar lippen prevelden een dankgebed tot God, die haar het voorrecht geschonken had,
+hare taak tot het einde toe te kunnen volbrengen.
+
+</p>
+<p>Zij had zich op eene schitterende wijze van hare opdracht gekweten en smeekte den koning thans, haar naar haar dorpje te laten
+terugkeeren. Maar daarvan wilde Karel niet hooren. N&ograve;g bevonden de Engelschen zich op den Franschen bodem en hij wilde haar
+niet ontslaan, voordat Frankrijk geheel van hen verlaten was.
+
+</p>
+<p>Jeanne bleef dus en zette den strijd voort. En het gelukte haar een tal van steden tot de overgave te dwingen. Overal, waar
+zij verscheen, leken de vijanden wel krachteloos. Alleen Parijs hield de poorten voor haar gesloten. De Parijzenaars waren
+niet zoo overtuigd van hare goddelijke zending als het overige Frankrijk en verdedigden zich dapper. Jeanne waagde eene bestorming
+van de muren, maar deze werd afgeslagen en zij zelve gewond. Tevergeefs riep zij de hulp in van den koning, die met zijn leger
+op korten afstand vertoefde, n.l. te St. Denis, maar de zwakke vorst was het oorlogvoeren al lang moede en gaf zich liever
+aan zijne vermaken over. Hij liet Jeanne aan haar lot over, zoodat zij zich gedwongen zag het beleg op te breken.
+<span class="pagenum">[<a id="pb60" href="#pb60">60</a>]</span></p>
+<p>Alle pogingen, die zij deed, om den koning tot eene krachtige voortzetting van den strijd te bewegen, leden schipbreuk. Hij
+betrok zijn winterverblijf te Chinon, en verviel daar in zijn gewonen toestand van trage rust.
+
+</p>
+<p>Ook Jeanne was gedwongen daarin te deelen, en langzamerhand begon zij haar grooten invloed op het leger en hare omgeving te
+verliezen. De hofdames keken met minachting op het eenvoudige landmeisje neer, en in het leger verslapte de krijgstucht. Bovendien
+meenden de jaloersche bevelhebbers van het leger de hulp van Jeanne nu wel te kunnen missen.
+
+</p>
+<p>Eerst in de lente van het jaar 1429 kon zij den strijd hervatten. Het gelukte haar de bezetting van de stad Compi&egrave;gne, welke
+belegerd werd, te versterken met de troepen, aan wier hoofd ze stond. Dit was het laatste voordeel, dat zij op den vijand
+behaalde. Korten tijd later waagde zij een uitval, maar het bleek al spoedig, dat zij tegen eene groote overmacht te strijden
+had. Volgens hare gewoonte bevond zij zich steeds in het heetst van het gevecht. Zij werd tot den terugtocht gedwongen, maar
+bleef nu in de achterste gelederen. Toen zij eindelijk voor de poort van de stad genaderd was, vond zij deze reeds gesloten,
+naar men zegt, tengevolge van verraad. Van alle kanten kwamen de vijanden op haar aan, en zij verdedigde zich dapper, maar
+eindelijk gelukte het een Picardier haar aan te grijpen en van het paard te rukken. Zij werd krijgsgevangen gemaakt en geraakte
+in de macht der Bourgondi&euml;rs, <span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61">61</a>]</span>die zich opnieuw met de Engelschen verbonden hadden.
+
+</p>
+<p>Zij werd door de Bourgondi&euml;rs met de meeste onderscheiding behandeld, want dezen haatten haar lang niet zoo als de Engelschen,
+die haar voor een heks hielden in dienst van den Satan.
+
+</p>
+<p>Karel VII had haar ongetwijfeld voor een flink losgeld in vrijheid kunnen doen stellen, maar hij getroostte zich daar in het
+geheel geen moeite toe. Niet alzoo de Engelschen. Zij eischten dat Jeanne d&#8217;Arc niet als krijgsgevangene, doch als tooveres
+behandeld zou worden. Jeanne vreesde hun haat en deed eene poging om te ontvluchten, welke echter mislukte. Eindelijk leverden
+de Bourgondi&euml;rs haar voor een groot losgeld aan de Engelschen uit. Zij werd nu naar Rouaan gebracht, waar het vonnis over
+haar geveld zou worden.
+
+</p>
+<p>Men wierp haar in een ellendigen kerker, waar zij bewaakt werd door ruwe krijgslieden, die haar op allerlei wijzen beschimpten
+en beleedigden. En er werd een rechtsgeding tegen haar geopend, waarbij men van de schandelijkste middelen gebruik maakte,
+om haar de bekentenis te ontlokken, dat zij eene tooveres was en in dienst van den duivel stond. Als loon daarvoor zou de
+Booze haar geholpen hebben in den strijd tegen de Engelschen, die het maar niet verkroppen konden, dat een eenvoudig boerenmeisje
+hen overwonnen had.
+
+</p>
+<p>Op de meest verraderlijke wijze werd het geheele proces gevoerd. De griffier teekende alleen de antwoorden op, die haar bezwaren
+konden, doch hare <span class="pagenum">[<a id="pb62" href="#pb62">62</a>]</span>woorden van vroomheid en godsvrucht liet hij onvermeld. Zij gedroeg zich bij elk verhoor ernstig en waardig, en verklaarde,
+dat men haar het geloof aan hare verschijningen niet ontnemen kon, en dat zelfs nu nog in den kerker de heiligen haar nabij
+waren, om haar te troosten en te bemoedigen.
+
+</p>
+<p>Eindelijk werden er 12 artikelen opgesteld, die voor de bekentenissen van Jeanne moesten doorgaan, doch die schandelijk waren
+vervalscht. Daarin werd verklaard, dat Jeanne&#8217;s openbaringen door booze geesten ingegeven waren, dat zij God gelasterd en
+zich aan de goddelijke wet vergrepen had; dat zij eene bedriegster was, die schaamteloos manskleeren gedragen had, en dat
+zij zich schuldig gemaakt had aan ongehoorzaamheid jegens hare ouders en aan bloedvergieten.
+
+</p>
+<p>Ten slotte raakte de moed van het ongelukkige meisje aan het wankelen, vooral toen men haar bedreigde met den beul, die gereed
+stond, haar op zijne kar naar den brandstapel te brengen. Daarom verklaarde zij, dat zij bereid was de rechters te gehoorzamen
+en dat zij dus niet meer aan hare gezichten en openbaringen zou gelooven.
+
+</p>
+<p>Van deze verklaring werd een geschrift opgemaakt, maar men voegde er aan toe, dat Jeanne bekend had aan een aantal verschrikkelijke
+misdaden schuldig te zijn.
+
+</p>
+<p>Men gebood Jeanne dit stuk met een kruisje te onderteekenen, en daar zij niet lezen kon en dus ook niet wist, welk een afschuwelijk
+bedrog er plaats had, voldeed zij aan het bevel. Zij werd toen veroordeeld, <span class="pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63">63</a>]</span>om levenslang hare zonden te beweenen en in den kerker het brood der smarte en het water der benauwdheid te nuttigen.
+
+</p>
+<p>Men gaf haar vrouwenkleederen en gebood haar, nooit meer hare manskleeren aan te trekken, welke echter in een zak gepakt in
+hare gevangenis bleven liggen.
+
+</p>
+<p>Deze veroordeeling van de Maagd van Orleans was niet naar den zin der Engelschen, die niet rustten, eer zij op den brandstapel
+gestorven was. Kon men haar bewegen tegen het vonnis te handelen, dan was zij des doods schuldig, dat wisten zij.
+
+</p>
+<p>De soldaten, die haar bewaken moesten, werden overgehaald, terwijl zij sliep, haar vrouwenkleederen weg te halen. Toen Jeanne
+nu ontwaakte en zag, dat haar kleederen verdwenen waren, trok zij de manskleeren aan, om niet door de soldaten bespot te worden.
+En daar was het juist om te doen geweest.
+
+</p>
+<p>De rechters ontvingen dadelijk bericht van het gebeurde, en reeds den volgenden dag werd zij veroordeeld tot den dood door
+de vlammen.
+
+</p>
+<p>Den 30<sup>en</sup> Mei 1431, &#8217;s morgens om 9 uur, werd Jeanne d&#8217;Arc naar de oude markt te Rouaan, de gewone gerechtsplaats, gevoerd.
+
+</p>
+<p>Enkele oogenblikken later stierf zij den marteldood op den brandstapel. Het laatste woord, dat over hare lippen kwam, was
+de naam Jezus.
+
+</p>
+<p>Haar dood was een onuitwischbare schande voor hare rechters, maar niet minder voor den ondankbaren Karel VII, die kroon en
+scepter aan haar verschuldigd was, en ongeveer niets deed om haar te redden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64">64</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch5" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Groote daden.</h2>
+<p>&#8217;t Is in den morgen van Donderdag 21 Februari 1907, &#8217;s morgens om vijf uur. Geen schemering kondigt nog den naderenden dag
+aan. Er woedt een hevige orkaan uit het noordwesten, die de huizenhooge golven der zee landwaarts jaagt. Met donderend geraas
+beuken zij de pieren aan den Hoek van Holland, waar zij vruchteloos trachten de zware bazaltsteenen uit hunne voegen te rukken.
+Het havenlicht, een baken voor de zeelieden, beschijnt het kokende en bruisende element, dat zich tegen de glooi&iuml;ng te pletter
+loopt en zich in dolle woede met zware gulpen over de pieren stort. &#8217;t Is of alle booze geesten samenspannen, om schrik en
+ontsteltenis onder de menschenkinderen te verspreiden. Hoor het loeien van den storm en het angstwekkend gebruis van de branding,
+zie, hoe de zee woelt en kookt, en merk op, hoe de sneeuwjacht u in het gelaat striemt en u de pijnlijke oogen doet sluiten.
+&#8217;t Is koud, bitter koud.
+
+</p>
+<p>Ginds, ver in zee, wordt een licht zichtbaar. &#8217;t Moet van een groot stoomschip zijn, want het houdt koers naar de kust, midden
+voor den waterweg. Een klein schip zou het niet wagen, thans in dit noodweer binnen te komen. Immers, het zou als een notedop
+<span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65">65</a>]</span>opgenomen en tegen de zware steenen te pletter geslagen worden! &#8217;t Schip nadert, ongetwijfeld bestuurd door bekwame handen.
+&#8217;t Bereikt den ingang tusschen de beschermende pieren.
+
+</p>
+<p>Opeens, o hemel,&#8212;&#8217;t zwenkt, &#8217;t verandert van koers! Dreigt er gevaar, zelfs voor de reuzen onder de schepen? Schrikt het bij
+deze woeste zee terug voor den nauwen doortocht tusschen de beide pieren, die slechts 350 Meter van elkander liggen, en wil
+het weer terugkeeren naar de open zee, waar immers groote schepen bijna volkomen veilig zijn?
+
+</p>
+<p>Zie, het drijft noordwaarts af en nadert het lichttorentje tot op korten afstand,&#8212;en nu&#8212;neen, die beweging kan niet vrijwillig
+zijn,&#8212;nu wordt het door een hooge golf opgenomen en op den bazaltmuur van de pier gekwakt.....
+
+</p>
+<p>&#8217;t Schip is gestrand in de onmiddellijke nabijheid van de kust. Nog enkele minuten, en &#8217;t ware in veiligheid geweest. De trein
+aan den Hoek van Holland stond reeds gereed om de passagiers op te nemen en in ijlende vaart naar de plaatsen hunner bestemming
+te voeren.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Heeft niet zoo mogen zijn.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Prachtige vaartuig, de trotsche Harwich-boot &#8220;Berlin&#8221;, niet minder dan 302 Engelsche voeten lang, 36 breed en 16 diep,
+is een prooi geworden van het woedende element. De orkaan blijft voortwoeden en werpt de vernielende golven op het schip,
+dat kraakt en knerpt en langzaam maar zeker uit zijn verband wordt gerukt en vaneen scheurt. Niet minder dan 160 menschen
+verkeeren in doodsgevaar. De <span class="pagenum">[<a id="pb66" href="#pb66">66</a>]</span>vreeselijke schok heeft hen uit den slaap gewekt. Half gekleed ontvluchten zij hunne hutten en ijlen naar het dek. Radeloos
+van angst wringen zij de handen en hun noodgeschrei stijgt ten hemel. Nog is het donker, nog loeit de storm en jaagt hun de
+natte sneeuw in het gelaat, nog woelt en kookt de zee, die hare golven over het dek werpt en menig en schipbreukeling wegspoelt
+en meesleurt in de diepte.
+
+</p>
+<p>De kapitein Precious bevindt zich op de brug, de loods Bronder, die reeds zoo menig schip behouden binnenbracht, staat naast
+hem. Een groote golf nadert, bonst tegen het schip en gulpt over het dek. Als het water weggestroomd is, is de brug ledig.
+En de kapitein, &egrave;n de loods zijn verdwenen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p064.jpg" alt="De Harwich-boot &#8220;Berlin&#8221;." width="720" height="448"></div><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8217;t Schip kreunt onder den woesten aanval. Een onheilspellend gekraak doemt van uit de diepte op; &#8217;t schip splijt steeds verder
+vaneen.
+
+</p>
+<p>Jammerend, in radeloozen angst, ijlen de schipbreukelingen dooreen. Krampachtig grijpen zij zich aan elkander vast, om niet
+van het dek te worden gespoeld. Zij trachten zwemgordels te bemachtigen, en binden zich die om het lichaam.
+
+</p>
+<p>Er worden vuurpijlen afgeschoten, om te verkondigen, dat er een schip in nood is. De noodkreten der ongelukkigen vermengen
+zich met het loeien van den storm. De koude doet zich snerpend gevoelen en de sneeuw- en hageljachten geeselen de half-gekleede
+ongelukkigen.
+
+</p>
+<p>De bleeke zon beschijnt, als zij boven de kim verrijst, een waar jammertooneel.
+<span class="pagenum">[<a id="pb67" href="#pb67">67</a>]</span></p>
+<p>Maar Goddank,&#8212;aan de kust heeft men gezien, wat er gebeurd is, en ginds nadert de hulp!
+
+</p>
+<p>Ja, aan de kust had men de stranding gezien, maar men stond machteloos. De zee was te woest. Toch waagde men een poging.
+
+</p>
+<p>De stoomreddingboot &#8220;de President van Heel&#8221; nadert onder bevel van den wakkeren kapitein Jansen het noodlijdende schip tot
+op korten afstand. Zij zien, hoe het soms bijna onzichtbaar wordt van de zee&euml;n, die zich over het dek storten, en zij begrijpen,
+dat de grootste voorzichtigheid in acht moet worden genomen, willen zij niet zelf tegen de &#8220;Berlin&#8221; te pletter slaan.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Bleek een onmogelijkheid, het schip te naderen. Daarom werd besloten het anker te laten vallen en te trachten lijnen naar
+het schip te schieten, ten einde zoo verbinding te krijgen.
+
+</p>
+<p>Daar vliegt de eerste lijn,&#8212;maar treft geen doel. De tweede volgt, alweer zonder succes, tot eindelijk de derde dwars over
+de &#8220;Berlin&#8221; wordt geschoten. De verbinding is tot stand gekomen....
+
+</p>
+<p>Maar op &#8217;t zelfde oogenblik nadert een vreeselijke zee, die &#8220;de President van Heel&#8221; met onweerstaanbare kracht opneemt en
+achteruit werpt. De zware ankertros is tegen die reuzenkracht niet bestand en knapt af als een draadje, en de verbinding met
+het gestrande schip, met zooveel moeite en gevaren tot stand gebracht, is weer verbroken. De woedende zee verdedigt haar prooi,
+die haar dreigde te ontglippen!
+
+</p>
+<p>De reddingboot is gedwongen naar de kust terug te keeren om een nieuwen ankertros en schietlijnen <span class="pagenum">[<a id="pb68" href="#pb68">68</a>]</span>te halen. En nog was zij niet vandaar teruggekeerd, toen er iets ontzettends gebeurde.
+
+</p>
+<p>De &#8220;Berlin&#8221; scheurde dwars doormidden en het voorschip, waarop zich wel honderd menschen bevonden, zonk snel weg in de diepte.
+Een ijselijke kreet ging op van het wrak, maar ook aan de kust heerschte de diepste ontsteltenis.
+
+</p>
+<p>Honderd menschen worstelden met den dood. Hunne lichamen werden door de huizenhooge golven op- en neergeworpen, tegen wrakhout
+gesleurd, langs de bazaltsteenen van de pieren geslingerd,&#8212;tot zij verminkt, met gebroken ledematen aan wal spoelden.
+
+</p>
+<p>IJlings spoedde zich de reddingboot naar de plaats des onheils,&#8212;maar kon geen hulp bieden. Alleen lijken werden in ijlende
+vaart langs hunne boorden gesleurd!
+
+</p>
+<p>Doch hoor,&#8212;was dat geen menschelijke stem? Klonk daar geen noodkreet boven het loeien van den storm uit?
+
+</p>
+<p>Waarlijk, ginds, aan dat wrakhout, klemt zich een mensch vast. Voort, voort, te hulp! Weldra heeft men hem bereikt, men pikt
+hem op,&#8212;is hij dood? Of slechts bewusteloos? Neen, hij leeft! Behouden brengt men hem aan land, waar honderd armen worden
+uitgestoken en een liefderijke verpleging hem wacht. De geredde is Patrick Parkinson, een kapitein die zijn schip &#8220;de Myrmidon&#8221;
+uit Amsterdam moest halen om het naar Engeland te brengen.
+
+</p>
+<p>Weldra spoelden de lijken aan strand, de meeste zwaar gewond. Dokter Diamant en eenige anderen deden al het mogelijke, om
+de levensgeesten weer op <span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69">69</a>]</span>te wekken, maar hunne pogingen waren vergeefsch. De lijken werden in de groote loods van de Holland-Amerika-lijn ondergebracht,
+waar zij, in witte katoen gespeld, op britsen werden neergelegd. Ook dat van een lief jongetje van een jaar of vijf.
+
+</p>
+<p>Het achterschip zat intusschen nog op de pier vast, slechts een twintig Meter van het lichttorentje verwijderd. Zouden zich
+ook daar nog menschen op bevinden?
+
+</p>
+<p>De bange Donderdag ging langzaam voorbij onder sneeuwjacht, hagelslag en stormgeloei. De zee kookte en woelde zonder ophouden
+voort en maakte het onmogelijk het wrak te naderen. De &#8220;President van Heel&#8221; had den geheelen dag om het wrak gezworven, zonder
+het te kunnen bereiken.
+
+</p>
+<p>Zoo kwam de nacht. Enkele schepen waren binnengekomen en hadden bericht, dat zij nog menschen op het wrak hadden gezien. Zouden
+dezen de zon nog weer zien opkomen? Zouden zij niet weggesleurd worden door de zee&euml;n, die over het wrak spoelden, of omkomen
+van koude en ellende? Immers, de aangespoelde lijken waren slechts half of bijna geheel niet gekleed, wel een bewijs, dat
+de schipbreuk de opvarenden in den slaap had overvallen. Men kon dus aannemen, dat ook de achtergeblevenen slechts zeer onvoldoende
+gekleed en derhalve niet tegen de felle koude bestand zouden zijn.
+
+</p>
+<p>&#8217;s Avonds om elf uur voer de reddingboot nog eenmaal uit, om nogmaals te trachten het wrak te bereiken. Maar onverrichterzake
+moest zij na middernacht terugkeeren.
+<span class="pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70">70</a>]</span></p>
+<p>&#8217;t Werd Vrijdag. Al vroeg brachten de treinen honderden menschen aan, die weldra tot duizenden groeiden, om de plaats des
+onheils in oogenschouw te nemen. &#8217;t Zag aan het strand al spoedig zwart van de menschen.
+
+</p>
+<p>Maar redding kon niemand brengen. De reddingboot was den geheelen nacht in de weer geweest, en ook &#8217;s morgens vroeg al weer
+uitgevaren, doch de zee was nog hol. &#8217;t Was nog onmogelijk, het wrak te bereiken. Wel woedde de storm zoo fel niet meer als
+den vorigen dag, maar toch was het nog noodweer.
+
+</p>
+<p>Opeens verbreidde zich het gerucht onder de menigte:
+
+</p>
+<p>&#8220;De Prins is gekomen! Prins Hendrik is hier!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was zoo. Prins Hendrik der Nederlanden had aan de stem van zijn hart geen weerstand kunnen bieden en was in gezelschap
+van zijn adjudant per auto naar den Hoek van Holland gesneld.
+
+</p>
+<p>Dadelijk bezocht hij den geredden kapitein Parkinson, die zich vrij wel bevond, om hem geluk te wenschen met zijn redding.
+En toen spoedde hij zich naar de haven, om zich onmiddellijk aan boord te begeven van den stoom-loodsboot de &#8220;Hellevoetsluis&#8221;.
+Deze stond onder bevel van kapitein Berkhout. Met spanning werd het geschiktste oogenblik afgewacht, om nogmaals een poging
+tot redding te doen.
+
+</p>
+<p>Om 1 uur ging men van wal. Voorop voer de reddingboot de &#8220;President van Heel&#8221;, daarachter volgde de &#8220;Hellevoetsluis&#8221; met den
+Prins aan boord, en dan nog enkele sleepbooten. Hoe meer men de open zee naderde, hoe woester het water werd. <span class="pagenum">[<a id="pb71" href="#pb71">71</a>]</span>Onverschrokken stond de Prins op het dek, het oog gericht op het wrak, dat nog kostbare menschenlevens bevatte, die gered
+moesten worden. O, welk een diepe eerbied maakte zich van onze zeerobben meester voor den dapperen Prins der Nederlanden,
+die metterdaad toonde, dat hij zijn leven in de waagschaal durfde stellen om dat van zijn evenmensch te redden.
+
+</p>
+<p>En waar de Prins zijn leven durfde geven, daar zouden onze zeelieden niet achterblijven. Zijn moed deed de geestdrift der
+eenvoudige mannen oplaaien, en zoo er gered k&ograve;n worden, zou dit thans ook gebeuren.
+
+</p>
+<p>De reddingboot had een sloep op sleeptouw, die vier jonge mannen bevatte. Deze vier helden waren besloten alles op het spel
+te zetten, om ditmaal te slagen.
+
+</p>
+<p>Aan het einde van den waterweg gekomen, werden de vaartuigen op eene rij zoo dicht mogelijk bij de pier gebracht en de ankers
+uitgeworpen. Tusschen de rij vaartuigen en de pier was nu een betrekkelijk stil water. De jol werd van de reddingboot losgemaakt
+en zoo dicht mogelijk tot bij de pier gebracht. &#8217;t Was een angstig oogenblik, want ook dat zoogenaamde stille water was nog
+angstwekkend wild en woest, zoodat de jol elk oogenblik kon omslaan. En de pier was niet zichtbaar. Men zag alleen een heuvel
+van water en schuim, want zonder ophouden gulpten de golven over de pier.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Heldenstuk werd gelukkig volbracht, en Klaas Ree was de eerste, die overboord sprong en zich naar de pier begaf. Tot aan
+zijn hals toe ging hij <span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72">72</a>]</span>in het water, maar daaraan stoorde hij zich niet. Hij kwam op de plaats, waar hij wezen wilde, en klauterde tegen de steenen
+op. Toen volgden zijne kameraden: Van Duyn, Jansen en Schoonbeek. Met hun vieren klommen zij voort over de pier. Stevig hielden
+zij elkander vast, om krachtiger weerstand te kunnen bieden aan de golven. Zoo bereikten zij den lichtopstand, waaraan zij
+de lijn bevestigden, die hen met de sloep verbond.
+
+</p>
+<p>Een allerakeligst jammergeschrei, dat hun met ontzetting vervulde, drong van het wrak tot hen door. Maar van de kleine vloot
+werd een luid gejuich hoorbaar over den moed, door het dappere viertal betoond.
+
+</p>
+<p>Van de &#8220;Hellevoetsluis&#8221; stak een tweede jol af, bemand met de Gorter, van der Meulen, Braam en de Geus. &#8217;t Waren vrijwilligers,
+die zich op de eerste uitnoodiging aanboden zich ook naar de pier te begeven, om de vier wakkere matrozen bij te staan in
+de zware taak, die zij op zich genomen hadden. En ook hun mocht het gelukken de pier te bereiken, waar zij zich bij de anderen
+voegden. Met hun achten konden zij zich beter tegen de woedende elementen verdedigen. Zij bevonden zich thans aan het uiteinde
+van het hoofd, vlak bij het wrak. De arme schipbreukelingen, schier krankzinnig van angst en ellende, maar thans ook van blijdschap
+over de naderende redding, strekten de armen naar hen uit en smeekten om hulp.
+
+</p>
+<p>De acht redders, die zich niet dan met de grootste moeite staande konden houden en telkens weer door <span class="pagenum">[<a id="pb73" href="#pb73">73</a>]</span>het ijskoude water overstroomd werden, draalden geen oogenblik.
+
+</p>
+<p>Zij grepen een touw, dat van het wrak neerhing, en bonden er eene lijn aan vast, waarvan zij het andere einde bevestigden
+aan een paal op de pier. Zoo was de verbinding tusschen het wrak en de pier tot stand gebracht.
+
+</p>
+<p>De schipbreukelingen begrepen de bedoeling hunner redders. Met een lijn om het middel gebonden, gleden zij met de handen langs
+het touw naar beneden, waar de acht redders hen zoover mogelijk in de branding tegemoet liepen, om hen op te vangen. Eerst
+waagde een stoker den tocht, daarna nog een stoker, toen de hofmeester, daarna twee vrouwen, in het geheel tien menschen.
+Een voor een werden zij zoover mogelijk op de pier gebracht, waar zij aan den lichtopstand vastgesjord moesten worden, omdat
+zij te uitgeput waren, om zich staande te houden. De arme ongelukkigen waren meer dood dan levend.
+
+</p>
+<p>Eindelijk nam weer een schipbreukelinge op den rand van het wrak plaats, om langs de lijn naar beneden te glijden. Doch de
+moed, of misschien wel de kracht ontbrak haar, om zich te laten gaan. Meermalen greep zij het ijskoude touw met de verkleumde
+vingers aan, maar even dikwijls liet zij het weer los. Zij d&ugrave;rfde niet, of k&ograve;n niet. De redders riepen haar woorden van moed
+toe, maar het baatte niet. Tot opeens de arme vrouw zich liet vallen en in de golven terecht kwam. De matrozen sprongen toe
+en, wat wel een wonder mag heeten,&#8212;een golf spoelde de ongelukkige tot dicht in hunne nabijheid, <span class="pagenum">[<a id="pb74" href="#pb74">74</a>]</span>zoodat zij gelegenheid kregen haar te grijpen en op de pier te brengen.
+
+</p>
+<p>Nu waren er nog drie vrouwen op het wrak over, maar dezen waren onmachtig om zich op te richten. Haar angstgeschrei en smeekbeden
+drongen de dappere matrozen tot diep in de ziel,&#8212;maar zij konden haar niet helpen. Ze moesten terugkeeren, om de geredden
+naar de stoombooten te brengen. Eerst werden zij naar de jol overgebracht en toen naar de reddingboot gevoerd. Maar in dat
+open vaartuig konden zij geen voldoende beschutting vinden, zoodat zij op voorstel van den Prins naar de &#8220;Hellevoetsluis&#8221;
+werden overgebracht. Daar wachtten hun de teederste zorgen. De Prins hielp zelf mee om hun van de druipnatte kle&ecirc;ren te ontdoen
+en droge aan te trekken. Daarna werden zij met warme kruiken in de kooien gelegd.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Is niet doenlijk, de dankbaarheid der geredden te beschrijven. Tranen liepen hun langs de wangen en zij kusten de handen
+der wakkere mannen, die hen van den dood hadden gered.
+
+</p>
+<p>Zoo snel mogelijk werd thans koers gezet naar de kust, waar reeds automobielen gereed stonden, om de geredden naar het h&ocirc;tel
+&#8220;Am&eacute;ricain&#8221; te brengen. En d&aacute;&aacute;r wachtte hun de meest liefderijke behandeling.
+
+</p>
+<p>Met donderend gejuich werden de matrozen door de duizenden menschen aan het strand begroet, en de koninklijke Prins, de gemaal
+onzer Koningin, deelde die eer met deze eenvoudige helden der zee. Als met een tooverslag had bij de liefde van zijn volk
+gewonnen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb75" href="#pb75">75</a>]</span></p>
+<p>Maar nog was het reddingswerk niet volbracht, n&ograve;g bevonden zich drie vrouwen op het wrak, die te zwak waren om zich op te
+richten. In den verschrikkelijksten toestand gingen zij den tweeden nacht vol dreigend doodsgevaar tegemoet. Haar gehuil ging
+in den loeien den wind verloren, en werd slechts gehoord door de zeelieden, die het wrak voorbijvoeren en onmachtig waren
+iets ter redding te ondernemen. Daar lagen zij op het dek te midden van de lijken van hen, die van koude en ontzetting reeds
+omgekomen waren. Haar gezwollen voeten weigerden allen dienst, de verkleumde handen konden niets meer vasthouden.
+
+</p>
+<p>Maar ook voor deze ongelukkigen zou het uur der redding aanbreken. &#8217;t Was in het hartje van den nacht, toen de &#8220;Wodan&#8221;, eene
+groote sleepboot van de firma L. Smit &amp; Co., onder stoom ging, onder leiding van kapitein J. van Rees uit Maassluis. De bemanning
+bestond uit kloeke mannen, die het uiterste wilden wagen, om de vrouwen van het wrak te halen. De nacht was stormachtig en
+er ging eene wilde sneeuwjacht. De zee stond hol. De sterke boot schommelde zoo hevig, dat de opvarenden moeite hadden om
+staande te blijven. Eindelijk zagen zij op eenigen afstand het zwarte wrak omhoog steken en klonk hun het aangrijpend gehuil
+der vrouwen in de ooren. De bemanning schreeuwde zoo luid mogelijk terug, om het loeien van den storm en het bruisen van de
+zee te overstemmen, zoodat hun geluid tot de vrouwen kon doordringen.
+
+</p>
+<p>De &#8220;Wodan&#8221; naderde behoedzaam tot op 50 Meter <span class="pagenum">[<a id="pb76" href="#pb76">76</a>]</span>afstand den lichttoren. De vlet, die de boot volgde, werd opzij gehaald, en binnen enkele seconden zitten vijf dappere mannen
+op de riemen. Zij zijn van zwemgordels voorzien, want zij weten, dat de vlet elk oogenblik kan omslaan. Maar zij aarzelen
+niet. Zij roeien naar de pier, de kabel wordt vastgelegd aan een der palen, en de vlet keert terug, om nog meer mannen te
+halen. Zeven mannen bevinden zich weldra op de pier, en twee van hen, Marten Sparling en zijn neef Cornelis Sparling, beiden
+uit Dordrecht, wagen zich voetje voor voetje verder, tot zij eindelijk, trots de bijna onoverkomelijke gevaren, het lichttorentje
+bereikt hebben. Daar aangekomen wierp Marten Sparling een touw naar boven, naar het wrak, waar het door een der vrouwen aan
+een bank werd bevestigd. Het andere einde werd door zijn neef stevig vastgehouden, terwijl deze zich krampachtig aan den lichttoren
+klemde. Toch werd hij er tot driemaal toe bijna door de woeste golven afgeslagen. Marten Sparling klom, wat nog niemand anders
+had kunnen doen, langs het touw naar boven, en bereikte de vrouwen, die hem met hare zwakke krachten voorttrokken naar de
+plaats der verschrikking, waar zij zulke ontzettend bange uren hadden doorgebracht. De ongelukkige schepsels leefden daar
+te midden van de dooden....
+
+</p>
+<p>Haar jammergeschrei sneed hem door de ziel, en het kostte hem moeite, zich van haar los te maken. Hij moest daartoe zelfs
+geweld gebruiken, want er mocht geen minuut ongebruikt verloren gaan. Hij greep een van de vrouwen aan, om haar langs het
+<span class="pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77">77</a>]</span>touw naar beneden te laten glijden, maar het dappere meisje, Mina Ripler geheeten, weigerde het wrak te verlaten v&oacute;&oacute;r haar
+meesteres gered was. Welk een bewonderenswaardige trouw bij een zestienjarig meisje.
+
+</p>
+<p>Het gelukte den kranigen Sparling de vrouwen alle drie langs de lijn te laten afglijden, de brave Mina <span class="corr" id="xd0e1053" title="Bron: Riples">Ripler</span> op haar uitdrukkelijk verlangen het laatst. En zijn even kranige neef ving ze in zijne armen op. Daarna werden zij over een
+afstand van 30 Meter over de pier gedragen, waarbij de anderen dapper medehielpen, tot de vlet bereikt was. En toen was het
+grootste gevaar voorbij.
+
+</p>
+<p>Een kwartier later waren allen aan boord van de &#8220;Wodan&#8221; in veiligheid, en deed iedereen zijn best om de smarten der geredden
+te lenigen. Men trok haar droge kleeren aan en verkwikte haar met opwekkende dranken.
+
+</p>
+<p>Het wrak bevatte thans nog alleen dooden.
+
+</p>
+<p>Om vier uur &#8217;s nachts was men aan de kust teruggekeerd en werden ook deze geredden per automobiel naar het Am&eacute;ricain-hotel
+gebracht, waar dokter Diamant en zijne helpers de zorg voor de ongelukkigen overnamen.
+
+</p>
+<p>De redding was volbracht! Eere den dapperen helden der Hollandsche kust, eere den dapperen Prins Hendrik der Nederlanden!
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb78" href="#pb78">78</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch6" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Door eigen kracht.</h2>
+<p>In een klein stadje, Port-Huron genaamd, in den staat Michigan, Noord-Amerika, zaten op een winteravond van het jaar 1859
+drie menschen bij elkaar: Vader, Moeder en twaalfjarige zoon. De vader was een koopman in oudheden, d. w. z. zijn winkel bevatte
+een allegaartje van oude meubelen, schilderijen, lijsten, koffers, klokken, lampen, aardewerk, enz. Maar de meubelen waren
+&ograve;f zeer oud, of stuk, de schilderijen gescheurd of zonder eenige waarde, de koffers zonder deksels of met onbruikbare sloten,
+de klokken zonder slingers, het aardewerk gelijmd, gekramd of gescheurd.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was niet veel meer dan een rommelzoodje en alles te zamen niet meer waard dan enkele dollars. Toch moest de eigenaar met
+den handel in deze en dergelijke waardelooze dingen den kost zien te verdienen voor zijn gezin.
+
+</p>
+<p>Jaren geleden uit Nederland naar het Verre Westen vertrokken, had hij daar nog niet veel weelde gekend. Eerst had hij als
+kleermaker zijn dagelijksch brood zien te verdienen, daarna had hij zich op de boomkweekerij toegelegd en was hij tegelijk
+een handeltje in zaden begonnen, maar &#8217;t was hem niet meegeloopen. De Fortuin had hem steeds den rug toegekeerd, <span class="pagenum">[<a id="pb79" href="#pb79">79</a>]</span>hoewel het hem aan ijver noch verstand ontbrak. Eindelijk na van de eene plaats naar de andere getrokken te zijn, had hij
+zich in Port-Huron gevestigd en was daar zijn handel in oude voorwerpen begonnen. Maar &#8217;t ging hem nog in het geheel niet
+naar den vleeze, wat duidelijk blijkt uit het karige avondmaal, dat thans door het drietal wordt gebruikt.
+
+</p>
+<p>Er heerscht stilte in de kamer. Vader en moeder zwijgen, en de zoon is, terwijl hij eet, in een boek verdiept. &#8217;t Is een eigenaardigheid
+van den jongen, dat hij altijd leest. Hij was teruggetrokken van aard en deed niets liever, dan lezen en leeren. Hij had nooit
+een school bezocht. Wat hij wist, had zijn moeder hem geleerd, die voor haar huwelijk onderwijzeres was geweest. Haar zoon
+was een dankbaar leerling, vlug van bevatting en ijverig, en al spoedig wist hij evenveel als zijn moeder. Hij liep de halve
+stad af om boeken te leenen, en als hij er weer een machtig was geworden, zocht hij een eenzaam plekje, om er ongestoord in
+te kunnen lezen. En hij las van alles, zonder een bepaalde voorkeur. &#8217;t Gevolg was, dat hij over velerlei zaken kon meepraten,
+maar toch slechts verwarde begrippen daarover had.
+
+</p>
+<p>Toen het avondmaal afgeloopen was, verbrak de vader de stilte, en zei:
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoor eens, Thomas, ik moet je even spreken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mij, vader?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, m&#8217;n jongen. Je bent nu twaalf jaar oud, en &#8217;t wordt dus tijd, dat je je eigen brood gaat verdienen. We zouden het graag
+anders hebben gewild en je <span class="pagenum">[<a id="pb80" href="#pb80">80</a>]</span>liever bij ons gehouden hebben,&#8212;maar &#8217;t gaat met de verdiensten slecht...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik begrijp het, vader,&#8212;maar wat zal ik doen? In den winkel met al die oude dingen heb ik geen lust...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;We hebben al iets voor je gevonden, jongen. Je zult bagagemeester worden op de treinen van den Canada- en Central Michigan-spoorweg.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ah bah!&#8221; zei Thomas met een zuur gezicht. &#8220;&#8217;t Is me nog al een mooie betrekking!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Och, &#8217;t zal je wel meevallen. Je rijdt steeds van de eene plaats naar de andere, ziet altijd wat nieuws, spreekt honderden
+menschen, en&#8212;de trein houdt om den anderen dag te Port-Huron op, zoodat je dan thuis kunt komen. We zijn elkander dan nog
+niet geheel en al kwijt.&#8221;
+
+</p>
+<p>De moeder keek haar eenig kind met een blik vol liefde aan, en zei: &#8220;Neen,&#8212;Goddank niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb alles al met den Stationschef afgesproken, m&#8217;n jongen. Je moet de bagage van de reizigers opladen, plaatsen en weer
+afladen,&#8212;maar bovendien draagt de pachter van het buffet je op, taartjes, brood en saucijzen bij de passagiers te gaan venten.
+Je loopt dus den geheelen trein door. En voor jezelven mag je daarbij een handeltje beginnen in plaatwerken en couranten,
+wat misschien nog een aardig voordeeltje kan opleveren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dus &#8217;t is alles al afgesproken?&#8221; vroeg Thomas.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8212;morgenochtend om half acht komt de trein aan, en dan moet je present zijn. Met den buffetpachter en den boekverkooper
+in het station is alles al geregeld.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81">81</a>]</span></p>
+<p>Thomas had zijn aanvankelijken weerzin voor zijn aanstaande betrekking spoedig overwonnen en stapte den volgenden morgen om
+half acht vroolijk en welgemoed den trein in. En weldra was hij druk bezig met den verkoop van taartjes, boterhammetjes, fruit
+en sigaren, die in de Amerikaansche treinen veel meer gebruikt worden dan in ons land, omdat daar de afstanden veel grooter
+zijn. En de verkoop van platen en couranten leverde hem een aardig winstje op, waarmede hij niets beters meende te kunnen
+doen, dan er eenige boeken voor te koopen, die hij meenam naar zijn bagage-wagen. Maar dat pakte al spoedig verkeerd uit,
+want als Thomas eenmaal aan het lezen was, wist hij van geen ophouden, zoodat de reizigers zoowel van hunne versnaperingen
+als van hunne couranten verstoken bleven. De buffetpachter was daar zeer ontevreden over en gaf hem te kennen, dat hij beter
+voor zijn zaken moest zorgen.
+
+</p>
+<p>Nu zat Thomas in zak en asch, want hij wilde veel liever lezen. Onder zijne boeken was er een over scheikunde, dat hem buitengewoon
+veel belang inboezemde, al begreep hij er niet bijster veel van.
+
+</p>
+<p>Hij wist zich echter te redden. Voor enkele centen daags huurde hij een paar kinderen uit de buurt, om voor hem te venten,
+en zelf bleef hij in zijn bagage-wagen van zijn lectuur gemeten. En bij lezen bleef het niet. Neen, hij vond die scheikunde
+zoo mooi, dat hij besloot, ook proeven te gaan nemen. Hij maakte van zijn bagage-wagen langzamerhand een laboratorium in optima-forma,
+en hield zich bezig met <span class="pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82">82</a>]</span>het nemen van proeven, terwijl zijn jonge knechtjes het werk voor hem deden.
+
+</p>
+<p>Dat ging zoolang goed, tot op een dag de trein een hevigen schok kreeg, met het gevolg, dat een flesch met phosphorus aan
+scherven op den grond terecht kwam. De phosphorus vloog in brand en de wagen begon ook vlam te vatten.
+
+</p>
+<p>Dal gaf bij Thomas een geweldigen schrik. Gelukkig wist een conducteur de vlammen te blusschen, en toen hij dat gedaan had,
+gaf hij Thomas een geducht pak slaag en wierp zijn heele laboratorium den trein uit.
+
+</p>
+<p>In het stadje D&eacute;troit hield de trein telkens eenige uren stil, en Thomas meende dien tijd niet beter kunnen besteden, dan
+door de geheele stadsbibliotheek te gaan lezen. Hij begaf er zich heen en greep het eerste boek van de plank, dat hij achter
+elkaar uitlas. Den volgenden keer nam hij het volgende boek, en, zoo ging het geregeld door. De bibliothecaris was over zooveel
+volharding niet weinig verwonderd, en voelde zich tot den leergierigen jongen zeer aangetrokken. Hij gaf hem goeden raad en
+wees hem de boeken, die hem voor den knaap het meest geschikt toeschenen. Zoo kwam er althans eenige leiding bij het lezen
+van Thomas.
+
+</p>
+<p>Ook van zijn oogen maakte hij een goed gebruik. Had hij een oogenblik vrij, dan kon men er zeker van zijn hem daar te vinden,
+waar iets belangwekkends te zien was. Zoo trok onder anderen het telegrafeeren bijzonder zijn belangstelling, en toen hij
+eens eenige uren thuis was, maakte hij zelf een <span class="pagenum">[<a id="pb83" href="#pb83">83</a>]</span>volledige telegraaf. Zijn batterijen bestonden uit oude potten en overgeschoten metaal uit den winkel van zijn vader.
+
+</p>
+<p>Het station lag twintig minuten van zijne ouderlijke woning verwijderd, en het verdroot Thomas, telkens dat eind te moeten
+loopen, wat hem veel te veel tijd kostte. Zoo dicht mogelijk bij zijn huis wierp hij daarom langs de spoorlijn een grooten
+zandhoop op, en toen de trein daar weer langs reed, sprong Thomas den trein uit, op zijn zandheuvel. &#8217;t Liep goed af, en nu
+was hij veel eerder thuis dan vroeger. Voortaan koos hij altijd dezen korteren weg, en er gebeurde nooit een ongeluk bij.
+Bij die Amerikaansche treinen gaat het blijkbaar heel anders toe, dan hier.
+
+</p>
+<p>Dat Thomas niet bang was, bewees hij ook, toen hij op een morgen te Port-Cl&eacute;ment op den trein stond te wachten, en juist toen
+deze met volle kracht naderde, op twintig meters afstand van de locomotief een kind tusschen de rails zag spelen. Zonder een
+oogenblik te weifelen, sprong Thomas tusschen de rails, greep het kind, sleurde het in zijn vaart me&ecirc;, en was juist over de
+rails, toen de locomotief rakelings langs hem heen snorde. Twee seconden later zouden beiden verpletterd geweest zijn.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Geredde kind was van den Chef zelven, die hem zijn grooten dank toonde, door hem te leeren seinen met de telegraaf, waar
+Thomas zeer blijde me&ecirc; was.
+
+</p>
+<p>Op een dag was er op de drukkerij van een courant in D&eacute;troit eene verkooping van oude drukletters, en Thomas werd er voor
+eenige dollars eigenaar van. Hij kocht nu ook nog de verschillende benoodigdheden <span class="pagenum">[<a id="pb84" href="#pb84">84</a>]</span>voor eene kleine drukkerij, en bracht alles naar zijn bagage-wagen, die voor hem de halve wereld vertegenwoordigde.
+
+</p>
+<p>En nu begon Thomas iets nieuws. Hij schreef eenige artikelen, knipte wat nieuwtjes uit verschillende tijdschriften, zette
+wat hij geschreven had,&#8212;en verscheen in de personenwagens met een nieuwe courant, &#8220;The grand Trunk Herald&#8221;, die hij zelf geschreven,
+gezet, gedrukt en gecorrigeerd had. Zoo iets was den reizigers nog nooit overkomen, en iedereen wilde er een exemplaar van
+hebben. Men vond zijn denkbeeld zoo oorspronkelijk, dat er zelfs in de groote bladen over geschreven werd. D&agrave;t was nog eens
+iets echt Amerikaansch! &#8217;t Is te begrijpen, dat Thomas er een aardig duitje me&ecirc; verdiende.
+
+</p>
+<p>Door zijn succes aangemoedigd besloot hij ook in Port-Huron een courant uit te geven. Zij heette de Paul Pry, en iedereen,
+die lust had, mocht er in schrijven, als men maar geen betaling voor de artikelen eischte. Thomas nam alles op, wat hem ter
+plaatsing aangeboden werd, maar dat bekwam hem slecht. Zijn courant werd een echt scheldblaadje, waarin menigeen diep beleedigd
+werd. Alle instellingen, en zaken, ja zelfs personen werden over den hekel gehaald, met het gevolg, dat een zijner stadgenooten
+zich zoodanig gegriefd en beleedigd gevoelde, dat hij Thomas, den Redacteur, bij den nek pakte en in het water wierp.
+
+</p>
+<p>Thomas was nu geen jongen meer, hij was een jonge man geworden. Hij liet zijn blad en zijn bagagewagen in den steek, en werd
+telegrafist, maar kon <span class="pagenum">[<a id="pb85" href="#pb85">85</a>]</span>alleen geplaatst worden voor den nachtdienst. Nu pas had hij eene betrekking naar zijn zin, want nu was hij prachtig in de
+gelegenheid, om zijne bekwaamheden te toonen en verder te ontwikkelen. &#8217;t Duurde dan ook maar kort, of hij kende de telegrafie
+tot in de puntjes. Maar Thomas was veel te afgetrokken, om goed zijne plichten waar te nemen. In de stilte van den nacht hield
+hij zijn geest voortdurend bezig met het nemen van proeven en het doen van wetenschappelijke onderzoekingen. En daardoor vergat
+hij te seinen, wat er geseind moest worden. Zijn directeur was daar zeer ontevreden over, en besloot hem tot het vervullen
+van zijn plichten te dwingen. Hij beval hem namelijk elk half uur een zeker woord naar een naburig station over te seinen,
+in de meening, dat Thomas daardoor gedwongen zou worden, zijne aandacht bij zijn werk te bepalen. Maar &#8217;t bevel was Thomas
+in het geheel niet naar den zin, want hij had zich juist voorgenomen, dien nacht eens flink te studeeren. Hoe zich te redden?
+Hoe zou hij elk half uur een woord naar een naburig station kunnen seinen, zonder zijne geliefkoosde studie in den steek te
+laten?
+
+</p>
+<p>Weldra hielp zijn vindingrijke geest hem uit de moeilijkheid. Hij bedacht een eenvoudig instrumentje, dat precies elk half
+uur door den grooten wijzer van het uurwerk werd aangeraakt en waardoor het voorgeschreven woord overgeseind werd. Zoo kreeg
+men aan het naaste station wel geregeld dat woord geseind, maar overige berichten werden er niet ontvangen.
+
+</p>
+<p>De directeur vond zijn middel wel verbazend vernuftig, <span class="pagenum">[<a id="pb86" href="#pb86">86</a>]</span>maar was er niet bijster mede ingenomen. Hij had liever een goed ambtenaar dan een uitvinder in zijn dienst, en verplaatste
+hem daarom naar Memphis. Thomas was toen 17 jaar. In zijn nieuwe standplaats vond hij het middel, om twee depeches in tegengestelde
+richting langs een zelfde lijn te seinen, wat men tot dien tijd toe voor eene onmogelijkheid had gehouden. Men verklaarde
+hem dan ook gewoon voor gek, maar een der beambten, die de uitlegging van Thomas gehoord had, nam er dadelijk patent op en
+verdiende er goed geld mede.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was niet prettig voor den jongen uitvinder, maar hij trok er eene goede les uit, n.l. om voortaan voorzichtiger in zijne
+mededeelingen te zijn. Eenigen tijd later vond hij het middel uit, om twee treinen, die in beweging zijn, telegrafisch met
+elkander te verbinden. Men gaf hem verlof, zijn toestel te beproeven op twee treinen op den spoorweg, waaraan Memphis gelegen
+is. Hij was nu echter zoo voorzichtig geweest, aan niemand iets van zijn geheim te vertellen, en dat werd n&ugrave; weer zijn ongeluk.
+De toestellen werden niet goed geplaatst, zoodat de twee treinen met elkander in botsing kwamen in plaats van elkander te
+waarschuwen. Er gebeurden geen ongelukken bij, dan alleen, dat Thomas uitgelachen en uit zijne betrekking ontslagen werd.
+
+</p>
+<p>Toch was zijn naam in Amerika door dit voorval vrij algemeen bekend geworden, waaraan hij te danken had, dat hij naar New-York
+ontboden werd, om eene machine te herstellen, die mechanisch den koers der verschillende effecten op de beurs aanwees.
+<span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87">87</a>]</span></p>
+<p>Het gelukte Thomas, de defecte machine te herstellen, maar tevens vond hij een toestel uit, dat veel beter aan de eischen
+voldeed, en dat hem een grooten naam als werktuigkundige bezorgde.
+
+</p>
+<p>De <i>West Telegraph Union</i> besloot van den bekwamen jongen man gebruik te maken. Zij bouwde dicht bij New-York een groot laboratorium, de beroemde werkplaats
+van Menlo-Park, en benoemde Thomas tot ingenieur daarvan. Hij kreeg een leger van bekwame assistenten tot zijne beschikking,
+ieder uitmuntende in zijn vak, en men liet hem geheel vrij om te werken in de richting, die hij zelf verkoos. Wel een bewijs,
+dat men overtuigd was van zijne groote bekwaamheden, en van de hooge verwachtingen die men koesterde over de groote uitvindingen,
+die hij in de toekomst zou doen. En die verwachtingen zijn niet beschaamd, want over de geheele wereld kent men thans den
+naam <i>Thomas Alva Edison</i>, een van de beroemdste uitvinders van het tegenwoordige geslacht.
+
+</p>
+<p>Zoo kon nu Thomas Edison, in den bloei zijner jeugd, volkomen onafhankelijk, zich geheel aan de wetenschap wijden. Hij kon
+voor zijne proeven en onderzoekingen zooveel geld gebruiken, als hij zelf verkoos,&#8212;maar de uitvindingen, die hij deed, waren
+ten voordeele van de <i>West Telegraph Union</i>, die hem honderd dollars per week als salaris uitbetaalde.
+
+</p>
+<p>Eens, bij een bezoek aan eene fabriek, werd zijne aandacht getrokken door het lieve uiterlijk van een meisje, dat daar arbeidde.
+Dadelijk besloot hij haar tot vrouw te vragen, wat hij dan ook deed. Maria <span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88">88</a>]</span>Stilvelle bedacht zich niet lang, en weldra brak de dag van hun huwelijk aan. Toen het bruidspaar uit de kerk kwam, bracht
+Thomas Edison zijn jong vrouwtje naar zijne woning, en toonde haar ook zijne werkplaatsen. Daar herinnerde hij zich opeens,
+dat hij aan een proef bezig was, die nog voltooid moest worden. Hij verzocht haar dus verlof, even naar zijn laboratorium
+te mogen gaan. Weldra zou hij aan het bruidsmaal komen.
+
+</p>
+<p>Dat gebeurde des middags,&#8212;maar &#8217;s avonds was Thomas Edison nog niet teruggekeerd. Het bruidsmaal was al lang afgeloopen, toen
+hij eindelijk naar huis kwam. De afgetrokken geleerde had zoowel zijn feestmaal als zijne bruid vergeten!
+
+</p>
+<p>Menlo-Park, de werkplaats van Edison, is eene kleine plaats op ongeveer een uur afstands van New-York. Het huis is van &eacute;&eacute;n
+verdieping, vijf en dertig meter lang en tien meter breed. Zijn woonhuis is op korten afstand daarvan verwijderd.
+
+</p>
+<p>Beneden in de werkplaats staat eene stoommachine, die de beweegkracht levert, welke Edison noodig heeft, verder vindt men
+er een prachtige verzameling werktuigen van allerlei aard, waarmede alle bekende stoffen bewerkt kunnen worden. Een geheel
+leger uitgezochte werktuigkundigen zijn onder zijne directie voortdurend bezig met allerlei werkzaamheden, waarvan h&egrave;m alleen
+het doel bekend is.
+
+</p>
+<p>Op de eerste verdieping is het laboratorium van Edison, waar hij het grootste deel van zijn leven doorbrengt. Daar ziet men
+tallooze flesschen, bekers, glazen, vazen en doozen, men vindt er alle bekende <span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89">89</a>]</span>mineralen, metalen, zouten, zuren, de fijnste werktuigen en toestellen.
+
+</p>
+<p>In een hoek van zijn laboratorium staat een fornuis met een grooten rookvang er boven, waar voortdurend een aantal lampen
+staan te branden, zoo ingericht en geregeld, dat zij zooveel mogelijk roet geven. Dit roet wordt aan sterke drukking blootgesteld,
+tot plaatjes geperst, en voor de koolplaten van telefonen en mikrofonen gebruikt. Verder ziet men er electrische batterijen,
+electro-magneten, en allerlei toestellen, zeer verschillend van bestemming en vorm. Er loopen telegraafdraden in alle richtingen
+langs de zoldering, die verbonden zijn met toestellen, welke onmiddellijk in werking kunnen worden gebracht.
+
+</p>
+<p>In dit reusachtig laboratorium werken vele geleerden onder zijne leiding. Men vindt er scheikundigen, natuurkundigen, werktuigkundigen
+en zelfs wiskundigen, die hem allen bij zijne onderzoekingen behulpzaam zijn.
+
+</p>
+<p>Sedert Edison zijn intrek in deze grootsche inrichting nam, heeft hij verscheidene ontdekkingen gedaan, die de wereld in verbazing
+hebben gebracht.
+
+</p>
+<p>Voor het eerst in 1878 hield Edison zich bezig met het vraagstuk der electrische verlichting. De telefoon, mikrofoon en fonograaf
+hadden toen reeds hun intrede in de wereld gedaan, maar het electrisch licht verkeerde nog in zijn kindsheid. Edison meende
+echter, dat het mogelijk was het electrisch licht zoo te volmaken, dat het &#8217;t gaslicht verre overtreffen kon. En nu begon
+hij eene reeks van onderzoekingen, die <span class="pagenum">[<a id="pb90" href="#pb90">90</a>]</span>met de schitterendste resultaten werden bekroond.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Ligt niet op onzen weg, hier al die onderzoekingen, hoe belangwekkend ook, te beschrijven. Genoeg zij het te weten, dat
+het hem gelukte het electrisch licht zoo te volmaken, dat het thans reeds geheele steden verlicht, en dat wij het veilig het
+licht der toekomst mogen noemen.
+
+</p>
+<p>De beroemde Edison, die zijn loopbaan eenmaal begon als treinjongen, is thans een van de beroemdste mannen der wereld, en
+met het volste recht kan van hem getuigd worden, dat hij dit werd door eigen kracht.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91">91</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch7" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een nuttige uitvinding.</h2>
+<p>Voor een klein huis in een van de nauwste straten van de stad Boston stond, een 70 jaar geleden, een man met de grootste aandacht
+door een raam te turen. Blijkbaar gebeurde daar iets, dat hem meer dan gewone belangstelling inboezemde, want hij had oog
+noch oor voor hetgeen er rondom hem gebeurde, maar hield zijn blik onafgebroken op eenzelfde punt in het eenvoudige huisje
+gericht. &#8217;t Is den man aan te zien, dat hij een werkman is, die in behoeftige omstandigheden verkeert, want zijne kleeding
+is armoedig en zijn geheele uiterlijk verraadt kommer.
+
+</p>
+<p>Wat mag er toch wel in dat huisje geschieden, dat zoozeer zijne belangstelling boeit?
+
+</p>
+<p>Och, iets heel eenvoudigs en gewoons. Niets anders, dan een eenvoudige linnenwever, die voor zijn weefstoel gezeten aan den
+arbeid is, en zijn spoel heen en weder beweegt. En toch is het die eenvoudige arbeid, die zoo bijzonder de aandacht van onzen
+toeschouwer trekt.
+
+</p>
+<p>Zijn naam is Elias Howe, en hij is werktuigkundige van beroep. Toen hij, jaren geleden, bij een patroon werkzaam was, zei
+deze eens:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ha, als het eens iemand gelukken mocht, een naaimachine uit te vinden, een toestel, dat licht, vlug <span class="pagenum">[<a id="pb92" href="#pb92">92</a>]</span>en goed werkt, dan was zijn fortuin gemaakt. Ik durf voorspellen, dat hij in korten tijd millionair werd!&#8221;
+
+</p>
+<p>Van dat oogenblik af liet de gedachte hem geen rust, dat hij een naaimachine zou uitvinden, die hem schatrijk zou maken. Maar
+&#8217;t kwam heel anders uit. Zijn gedachten waren niet meer bij zijn werk, en zijn lust daartoe was verdwenen. Hij werd een slecht
+arbeider, die overal ontslagen werd en eindelijk nergens meer werk kon vinden. En de menschen hielden hem voor niet-toerekenbaar.
+Zij vonden hem min of meer krankzinnig, en hielden hem meermalen voor den gek. Zijn buren en kennissen lachten om hem, en
+zijn vrouw was knorrig en boos en schold hem meermalen uit voor een zot, die zijn tijd wel beter kon gebruiken, dan zulk een
+hersenschim na te jagen. Zij zou het wijzer van hem vinden, als hij het brood voor zich en zijn gezin verdiende, in plaats
+van altoos te mijmeren over zijn id&eacute;e om een naaimachine te maken, wat hem toch wel nooit zou gelukken.
+
+</p>
+<p>Maar hij gaf zijne pogingen niet op. Nacht en dag hielden zijne gedachten zich met dezelfde zaak bezig, en &#8217;t was hem ten
+slotte onmogelijk over iets anders te denken dan over zijne machine.
+
+</p>
+<p>Zoo ook nu weer voor het raam van den linnenwever. Hij volgde de eentonige beweging van de spoel, en was in diepe gedachten
+verzonken. Telkens mompelde hij zacht iets voor zich heen. &#8217;t Was hem aan te zien, dat zijn geest in heftige beroering was.
+Zijne handen beefden en zijne oogen schitterden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Juist, zoo kan het,&#8212;zoo kan het!&#8221; mompelde hij <span class="pagenum">[<a id="pb93" href="#pb93">93</a>]</span>snel. &#8220;Wanneer die spoel met een naald zoodanig in wisselwerking kan worden gebracht, dat bij iederen gang&#8212;heen en terug,&#8212;een
+knoop wordt gelegd, dan&#8212;ha, dan was het gevonden.&#8212;Maar, dat m&ograve;&egrave;t kunnen,&#8212;dat m&ograve;&egrave;t kunnen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Nog langen tijd bleef hij voor het raam staan turen, tot hij opeens uitriep, zoodat de voorbijgangers het hoorden:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb het! Ik heb het!&#8221;
+
+</p>
+<p>De menschen keken hem lachend na, toen hij met driftige schreden de plaats verliet, waar hij zoo langen tijd in gedachten
+verzonken had gestaan, en zich huiswaarts spoedde.
+
+</p>
+<p>Maar eerst liep hij een ijzerwinkel binnen, en kocht hij voor zijn laatste geld de grondstoffen, die hij voor het uitwerken
+van zijn id&eacute;e meende noodig te hebben.
+
+</p>
+<p>Toen snelde hij naar huis, zonder op of om te zien. Hij draafde meer, dan hij liep, en menige kennis van hem keek hem &ograve;f medelijdend,
+of spottend na, in de overtuiging, dat het met den ongelukkigen droomer hoe langer hoe meer mis ging. Zij twijfelden er niet
+aan, of hij zou zijn leven nog in een krankzinnigengesticht eindigen.
+
+</p>
+<p>Zoodra hij thuis kwam, riep hij zijn vrouw juichend toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb het gevonden! Ik heb het gevonden!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je bent niet goed!&#8221; antwoordde zijn vrouw norsch. &#8220;Den heelen dag loop je door de stad te slenteren, je verluiert je tijd,
+je maakt je laatste geld zoek, en je laat je gezin verhongeren. &#8217;t Is eene schande, eene verregaande schande! Werk, zooals
+het je <span class="pagenum">[<a id="pb94" href="#pb94">94</a>]</span>betaamt en verdien den kost voor je vrouw en kind!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat z&agrave;l ik, dat zal ik!&#8221; juichte de man. &#8220;En goed ook. Wacht maar, heb nog maar een poosje geduld, dan worden we schatrijk!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Doodarm!&#8221; viel zijne vrouw in.
+
+</p>
+<p>&#8220;Millionair word ik, wat &igrave;k je zeg!&#8221; riep hij zijne vrouw toe. &#8220;Wacht maar,&#8212;de wereld zal verbaasd staan...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En je opsluiten als een gek!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zal verbaasd staan, zeg ik je, en schatrijk worden we,&#8221; hield Elias vol. Maar hij gunde zich langer geen tijd om er over
+te praten. Hij begaf zich naar zijne werkplaats en zette zich dadelijk met moed aan den arbeid. O, hij w&igrave;st immers, dat hij
+het geheim eindelijk had ontdekt, hij wist immers, dat de langgezochte machine thans tot stand zou komen! Wat zouden de spotters,
+die hem een sukkel, een droomer, een gek hadden genoemd, verstomd staan, als hij hun eindelijk zou kunnen toonen, wat hij
+had gewrocht. Hoe zou hun spot in bewondering veranderen, hoe zouden zij hem zijne schoone uitvinding benijden, en wat nog
+het mooiste was,&#8212;hoe zou hem het geld van alle kanten toestroomen, zoodat hij in korten tijd een van de rijkste menschen van
+de Vereenigde Staten zou zijn.
+
+</p>
+<p>Onverdroten arbeidde hij voort, dag aan dag,&#8212;maar &#8217;t ging lang niet zoo gemakkelijk, als hij zich nog wel had gedacht. Telkens
+en telkens weer bleek hem, dat zijn werk niet aan zijne verwachting beantwoordde. W&egrave;l had hij het beginsel, waar zijne machine
+op moest berusten, goed in zijn hoofd en twijfelde <span class="pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95">95</a>]</span>hij niet, of ditmaal zou hij slagen, maar&#8212;&#8217;t werd een gecompliceerde machinerie, en meermalen scheen het hem een onmogelijkheid
+toe, om alles goed voor elkaar te krijgen. Dan brak het zweet hem uit en voelde hij stekende pijnen in het hoofd, die hem
+dwongen, om den arbeid eenigen tijd neer te leggen. Maar&#8212;hij rustte niet, voordat hij zijn doel bereikt had. Eindelijk&#8212;eindelijk
+dan toch kwam hij er mede gereed, en stond daar zijne machine kant en klaar.
+
+</p>
+<p>Maar&#8212;zou zij werken? Zou zij aan het doel beantwoorden? Zou zij werkelijk een naad tot stand kunnen brengen, die kleine naald,
+die daar zoo licht en snel op en neder bewoog?
+
+</p>
+<p>Met bevende hand stak hij een draad door het oog, en legde een stuk doek onder de naald. Toen bracht hij de machine in beweging.
+Rrrrt! vloog de naald door het goed. Prachtig werkte zijne machine!
+
+</p>
+<p>Hij nam de lap in de handen,&#8212;en o, hij had wel kunnen schrei&euml;n van vreugde. De naad was gestikt,&#8212;zijne uitvinding was voltooid!
+
+</p>
+<p>Opgetogen van blijdschap riep hij zijne vrouw bij zich, en toonde haar, wat hij gemaakt had, en toen zij alles had gezien,
+toen sprongen ook haar de tranen in de oogen, tranen van vreugde niet alleen over de goede dagen, die nu zouden komen, maar
+ook tranen van berouw over de hardheid, waarmede zij haar man zoo dikwijls had bejegend.
+
+</p>
+<p>Diep ontroerd beschouwden zij de nieuwe machine als een grooten schat, en de vrouw zeide zacht:
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat had ik nooit gedacht! En wat heb ik je dikwijls onrecht aangedaan. O, Elias, vergeef het mij <span class="pagenum">[<a id="pb96" href="#pb96">96</a>]</span>toch. Ik&#8212;ik meende, dat je alleen een hersenschim najoeg...&#8221;
+
+</p>
+<p>Haar man sloot haar in zijn armen, en toen de eerste ontroering voorbij was, beraadslaagden zij, wat hun thans te doen stond,
+om van de uitvinding de gewenschte vruchten te plukken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijn eerste werk moet thans zijn, aan mijne uitvinding de noodige bekendheid te geven,&#8221; zei Howe.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, zeker,&#8212;maar hoe moet dat gebeuren?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, door middel van de dagbladen natuurlijk. De menschen zullen verstomd staan...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ongetwijfeld,&#8212;maar &#8217;t zal veel geld kosten, en wie zal ons dat verschaffen? Wij zelf bezitten geen cent in de wereld.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dat was zoo, en Elias begreep, dat het nog niet eens zoo gemakkelijk zou gaan, om zijne uitvinding wereldkundig te maken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, tot wien zal ik mij wenden?&#8221; zei Elias peinzend. &#8220;De menschen zien mij toch al voor half gek aan, en niemand zal&#8212;-ha,
+wacht eens,&#8212;mijn oude schoolvriend George Fischer vergat ik. Hij heeft mij nooit bespot en is altoos dezelfde voor mij gebleven.
+Ik ga hem dadelijk vragen, of hij mij helpen wil.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, ja, doe dat!&#8221; zei zijne vrouw. &#8220;Fischer is een braaf man,&#8212;als hij helpen kan, zal hij het ook doen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Howe vertrok, en kwam spoedig terug met de blijde tijding, dat Fischer niet alleen helpen wilde aan het noodige geld, maar
+dat hij zelfs aangeboden had, het geheele gezin van Howe bij zich in zijn huis op te nemen, tot de betere dagen aangebroken
+zouden zijn, <span class="pagenum">[<a id="pb97" href="#pb97">97</a>]</span>welk aanbod door Howe met de grootste dankbaarheid was aangenomen.
+
+</p>
+<p>&#8220;God zegene hem!&#8221; riep de vrouw uit, en weldra was de verhuizing achter den rug. De arme menschen hadden trouwens niet veel
+over te dragen. &#8217;t Eenige stuk van waarde was eigenlijk alleen de nieuwe naaimachine,&#8212;maar die zou dan ook volgens de heilige
+overtuiging van den uitvinder millioenen waard blijken.
+
+</p>
+<p>Fischer, een handelaar in hout en kolen, was van meening, dat Howe zijne uitvinding &#8217;t allereerst aan het oordeel van bekwame
+kleermakers moest onderwerpen, om van hen de noodige getuigschriften te verwerven.
+
+</p>
+<p>Howe was dat met hem eens. Hij pakte zijne machine in en begaf er zich mede naar den voornaamsten kleedermaker van Boston.
+Maar deze hoorde hem met ongeduld aan en weigerde zelfs de machine te bekijken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Laat dat ding maar ingepakt, vriend. Met zulke dwaasheden bemoei ik mij niet,&#8221; voegde hij Howe toe, die hem met de grootste
+verbazing aanhoorde. Wat? Was d&agrave;t nu de roem, dien hij gedacht had te zullen inoogsten?
+
+</p>
+<p>Hij begaf zich naar een tweeden kleedermaker, maar daar verging het hem niet beter.
+
+</p>
+<p>Een derde lachte hem in zijn gezicht uit, en een vierde zei, dat hij niet goed bij zijn verstand was.
+
+</p>
+<p>Maar eindelijk was er dan toch een, die van zijne uitvinding de gewenschte notitie nam. Hij liet zelfs <span class="pagenum">[<a id="pb98" href="#pb98">98</a>]</span>de machine werken en bekeek den naad met aandacht. Toen zei hij:
+
+</p>
+<p>&#8220;Goede vriend, ik wil met dat ding niets te maken hebben. Wat moet er wel van onze arbeiders komen, als wij zulke machines
+in gebruik nemen? Zij zouden er door tot den bedelstaf worden gebracht. Ik raad u aan, zelfs het bestaan van deze machine
+geheim te houden, want zij zouden in staat zijn, u een ongeluk te bezorgen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Ten slotte belandde hij in een magazijn van gemaakte kleederen, en de eigenaar daarvan stelde hem voor met bekwame vakmannen
+een wedstrijd te houden, wie het snelst en het best zou kunnen naaien. Howe nam het voorstel aan en de wedstrijd had werkelijk
+plaats, waarin Howe eene schitterende overwinning behaalde. De vlugste kleedermaker moest voor de snelheid van de machine
+zwichten. &#8217;t Gevolg er van was, dat de kleermakersgezellen in hevige woede ontstaken en het aan de ergste bedreigingen niet
+lieten ontbreken. Maar een machine, die wel 700 gulden moest kosten, kocht niemand.
+
+</p>
+<p>Toen raadde zijn vriend Fischer hem aan:
+
+</p>
+<p>&#8220;Neem een patent op uwe uitvinding, en tracht dat te verkoopen. Er zal wel iemand gevonden worden, die er veel geld voor geven
+wil.&#8221;
+
+</p>
+<p>Howe volgde dien raad, maar de milde kooper bleef uit.
+
+</p>
+<p>De uitvinder werd er moedeloos onder, wat er niet beter op werd, toen Fischer zich eindelijk genoodzaakt zag, hem zijn woning
+op te zeggen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Beste vriend,&#8221; zei deze, &#8220;ik heb aan de uitvinding <span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99">99</a>]</span>nu reeds 5000 dollar opgeofferd,&#8212;ik mag mij om uwentwille niet geheel ru&iuml;neeren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dat was voor Elias Howe en zijn gezin een zware slag. Hij nam, geheel ontmoedigd, zijn intrek bij zijn ouden vader, die dicht
+bij Boston woonde, en daar stelde Amasa, een jongere broeder, hem voor met de machine naar Engeland te gaan en haar daar te
+verkoopen.
+
+</p>
+<p>Dat gebeurde. Amasa vertrok en schreef na eenigen tijd een brief met de tijding, dat William Thomas, een fabrikant van koffers,
+paraplu&#8217;s en schoenen in Cheapside, aangeboden had, de machine voor 3000 gulden te koopen, wanneer hem dan tevens het recht
+gegeven werd een patent op de uitvinding te nemen, geldig voor geheel Engeland. Daarentegen verplichtte hij zich van elke
+machine, die in Engeland verkocht zou worden, 36 gulden aan den uitvinder te betalen. Elias Howe nam het voorstel aan, met
+het gevolg, dat William Thomas een zeer rijk man werd, maar dat Elias Howe bijna even arm bleef als vroeger.
+
+</p>
+<p>Op verzoek van Thomas begaf Howe zich in 1847 met vrouw en kind naar Londen, om nog een paar verbeteringen aan zijne machine
+aan te brengen. De ondankbare Thomas betaalde hem echter slechts 36 gulden per week en behandelde den uitvinder van de hem
+rijkmakende machine zoo lomp en uit de hoogte, dat de beide mannen hevigen twist kregen en als vijanden scheidden. Howe was
+zoo arm, dat hij zijn patent en zijn laatste machine verpanden moest, om het noodige geld voor de terugreis te bekomen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb100" href="#pb100">100</a>]</span></p>
+<p>Armer dan hij ooit geweest was en geheel ontmoedigd, kwam hij in New-York aan, waar hij als gewoon arbeider in een machine-fabriek
+in dienst trad, om niet van honger om te komen.
+
+</p>
+<p>Drie jaar later, in 1850, zat Elias Howe &#8217;s avonds eens met zijn gezin aan het karige avondmaal, toen de deur geopend werd
+en zijn vriend Fischer binnentrad, die hartelijk verwelkomd werd. Nauwelijks had deze aan de tafel plaats genomen, of hij
+zei:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik geloof, Elias, dat je je in &#8217;t geheel niet meer bekommert om de prachtige uitvinding, die je eenmaal gedaan hebt!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Prachtige uitvinding!&#8221; riep Howe schamper uit. &#8220;Zeg liever, eene uitvinding, die me de grootste ergernis heeft bezorgd, en
+me nog armer gemaakt heeft, dan ik al was. Wat bekommer ik mij nog om die ellendige machine!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je hebt ongelijk, beste vriend,&#8221; sprak Fischer. &#8220;Anderen plukken er de vruchten van en worden schatrijk, terwijl jij in armoede
+je dagen doorbrengt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat wou je zeggen? Dat anderen er rijk door worden?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zeker. Je naaimachine wordt door anderen, die er niet het minste recht op hebben, nagemaakt en verkocht, en er is groote
+vraag naar. Een hunner, Singer genaamd, een gewezen tooneelspeler, heeft er eenige verbeteringen aan aangebracht, en verkondigt
+zelfs, dat hij de uitvinder van de machine is. Hij zorgt er wel voor, dat zijn lof door alle dagbladen wordt rondgebazuind,
+en hij heeft succes. Van alle kanten <span class="pagenum">[<a id="pb101" href="#pb101">101</a>]</span>stroomen hem de bestellingen toe, zoodat hij in korten tijd schatrijk zal zijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>Howe keek zijn vriend in de grootste verbazing aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zeker, &#8217;t is zoo,&#8221; hernam deze. &#8220;En nu kom ik je vragen, of je dat alles maar rustig zijn gang zal laten gaan,&#8212;of je goedvindt,
+dat anderen de vruchten plukken van jou schoone uitvinding?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, waarlijk niet!&#8221; barstte Howe uit. &#8220;Als ik maar niet zoo arm was, en wist, wat ik doen moest!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, doodeenvoudig, je moet Singer aanklagen, dat hij zich wederrechtelijk van <span class="corr" id="xd0e1350" title="Bron: jou">jouw</span> uitvinding heeft meester gemaakt, en de rechtbank vragen, hem dat te verbieden. Een andere weg is er niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8212;maar het geld? Dat zal veel geld kosten!&#8221; zuchtte Howe.
+
+</p>
+<p>&#8220;Natuurlijk, maar misschien weet ik er wel raad op. Toevallig ken ik een zekeren heer Blisz, een handig advokaat en tevens
+een rijk man en een menschlievend man, die geen onrecht kan dulden. Mij dunkt, wij moesten hem eens een bezoek brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dat geschiedde nog dienzelfden avond, en de heer Blisz ontving de beide mannen bijzonder vriendelijk. Hij stelde dadelijk
+veel belang in de zaak, en zei tot Howe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb indertijd uwe machine gezien en de werking er van bewonderd. Het doet me daarom werkelijk genoegen, dat ge u tot mij
+wendt om raad, en ik verklaar me bereid, u te helpen. &#8217;t Is eene schande, dat Singer zich voor den uitvinder uitgeeft en u
+daardoor uwe rechtmatige winsten ontroofd. Wees er zeker van, dat het hem spoedig verboden zal <span class="pagenum">[<a id="pb102" href="#pb102">102</a>]</span>worden, daar zal ik wel voor zorgen. Morgen begin ik een proces tegen hem.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar de kosten?&#8221; vroeg Howe.
+
+</p>
+<p>&#8220;Die betaal ik!&#8221; sprak de menschenvriend. &#8220;Heb daarover geen zorgen. Als ik het proces verlies, behoeft ge mij geen cent te
+betalen, en als ik het win, word ik uw compagnon en zullen wij samen eene fabriek van naaimachines oprichten. Er zullen goede
+dagen voor u aanbreken!&#8221;
+
+</p>
+<p>Tranen van dankbaarheid vloeiden Howe over de wangen, en ontroerd drukte hij den advokaat de hand.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoeveel geld zou er in de eerste plaats noodig zijn?&#8221; vroeg de heer Blisz.
+
+</p>
+<p>&#8220;Honderd dollar, om mijn patent in te lossen, dat ik in Londen heb verpand.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O, anders niet?&#8221; vroeg Blisz lachend. &#8220;Niet meer?&#8221;
+
+</p>
+<p>Elias keek zijn vriend Fischer aan, en zei toen:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8212;deze man heeft uit vriendschap voor mij reeds 5000 dollar opgeofferd, en hij is niet rijk...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij zal ze terugontvangen,&#8221; sprak de advokaat.
+
+</p>
+<p>Hij opende eene kast, en betaalde de 5000 dollar aan Fischer terug. Aan Howe gaf hij 100 dollar, om zijn patent in te lossen.
+
+</p>
+<p>Het proces begon, en werd van beide partijen met groote felheid gevoerd. Soms scheen het, of Singer met vlag en wimpel als
+overwinnaar uit den strijd te voorschijn zou komen, dan weer twijfelde men niet, of Howe zou de zege behalen. Er werd door
+de rechtbank een uitgebreid onderzoek ingesteld, waarbij <span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103">103</a>]</span>onomstootelijk werd bewezen, dat niet Singer, maar Elias Howe de uitvinder der naaimachine was.
+
+</p>
+<p>Het einde van het proces was, dat Howe openlijk als de uitvinder erkend werd en dat zijn in 1846 verkregen patent geldig werd
+verklaard. Alle fabrikanten van naaimachines werden veroordeeld, aan Howe eene schadevergoeding uit te betalen, en zelfs moest
+hem voor elke machine, die van elders in de Vereenigde Staten werd ingevoerd, de somma van vijf dollar worden uitgekeerd.
+
+</p>
+<p>Howe werd nu in zeer korten tijd niet alleen een beroemd, maar ook een rijk man. In 1862 stichtte hij te Bridgeport, in Connecticut,
+een groote fabriek, die nog heden bestaat en dagelijks honderden naaimachines aflevert. Voortdurend wist hij nog verbeteringen
+aan te brengen, die de bruikbaarheid van zijne uitvinding niet weinig verhoogden. In 1867 verkreeg hij zelfs, bij gelegenheid
+van eene wereldtentoonstelling te Parijs, het grootkruis van het Legioen van eer. Kort daarop, den 8<sup>en</sup> October van hetzelfde jaar, overleed hij. Hij heeft dus van zijn roem en van zijn rijkdom maar korten tijd kunnen genieten,
+doch zijne schoone uitvinding is thans nog duizenden menschen ten zegen. Zijn naam zal ongetwijfeld tot in verre nageslachten
+met eere worden genoemd.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104">104</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch8" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een buitengewoon vorst.</h2>
+<p>Den 9<sup>en</sup> September 1689 hield Czaar Peter zijn intocht binnen Moskou. Hij monsterde 18000 Strelitzen en geleidde onder de toejuichingen
+van het volk zijne moeder en zijne gemalin naar het Kremlin. Jaren van eindeloozen strijd en binnenlandsche twisten waren
+voorbijgegaan, maar van bovengenoemden datum af was Peter de alleenheerscher der Russen en brak voor Rusland een nieuw tijdperk
+van ontwikkeling aan.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p104.jpg" alt="Czaar Peter." width="448" height="720"></div><p>
+
+
+</p>
+<p>Czaar Peter was, hoe jong ook, begaafd met groote geestkracht en onvermoeide werkzaamheid. In zijne jeugd had hij ver van
+het Russische hof, op het schoone landgoed Preobraschenskoi gewoond. Hij was buitengewoon leerzaam van aard. Hij wilde niet
+alleen alles leeren, alles weten, maar ook alles kunnen. Zijn leermeester Lefort werd later zijn gunsteling en onafscheidelijke
+metgezel. Hij onderwees Peter in de Nederlandsche taal en in de Duitsche krijgskunst, maar op zijne karaktervorming had hij
+een ongunstigen invloed. Peter was een echt zoon van het Russische volk, ruw en wreed van aard. De Russen verkeerden toen
+nog in een staat van barbaarschheid, zooals wij ons dien bijna niet kunnen voorstellen. Zij waren verregaand ruw en wreed,
+<span class="pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105">105</a>]</span>gaven zich veelvuldig aan dronkenschap over, waren zoo goed als onbekend met kunsten en wetenschappen en zeer achterlijk in
+handenarbeid en industrie. Wel had Peter&#8217;s vader, Czaar Alexe&iuml;, bekwame handwerkslieden uit andere landen, ook uit Nederland,
+tot zich geroepen, om zijn volk tot voorbeeld te strekken, maar de gevolgen daarvan waren nog niet schitterend geweest.
+
+</p>
+<p>Lefort had den blik van den jongen Czarenzoon verruimd, door hem veel te vertellen van het leven der beschaafde nati&euml;n, hunne
+burgerlijke en huiselijke instellingen, hunne wijze van oorlogvoeren, hun handel, hun scheepvaart en hunne bekwaamheid in
+handenarbeid.
+
+</p>
+<p>En dat alles maakte op Peter een diepen indruk en riep de begeerte in hem wakker om die vreemde volken na te volgen. Hij vormde
+uit zijne speelmakkers de poteschnie, een compagnie van 50 kleine soldaten, die door Lefort op Duitsche wijze in den wapenhandel
+geoefend werden. Peter zelf marcheerde als trommelslager aan de spits. Weldra verzochten de bojarenzonen uit eigen beweging,
+om in de compagnie te worden ingelijfd, wat hun werd toegestaan, maar zij moesten het zich getroosten naast valkenjongens
+en stalknechts te marcheeren, want Peter maakte geen verschil tusschen edelen en gewone burgers. Allen, die goed hun plicht
+deden, waren hem welkom. Zij werden op Duitsche wijze gekleed en geoefend,&#8212;en weldra werd de poteschnie zoo groot, dat zij
+in twee compagni&euml;n moest worden verdeeld, en later zelfs tot twee regimenten aangroeide.
+<span class="pagenum">[<a id="pb106" href="#pb106">106</a>]</span></p>
+<p>Dat soldaatje-spelen had voor Peter groote gevolgen, want zijne poteschnie werd later de steun van zijn troon.
+
+</p>
+<p>Door een luitenant uit Straatsburg, Timmerman genaamd, werd hij onderwezen in de artillerie, de vestingbouwkunst en de wiskunde.
+
+</p>
+<p>Toen hij nu als Czaar den troon beklom, was het zijn eerste werk, het leger te hervormen. Lefort en generaal Gordon waren
+daarbij zijne voornaamste helpers. Het aantal der poteschnie werd zeer uitgebreid, de knapste Strelitzen werden in hunne gelederen
+opgenomen en vele buitenlanders tot officieren benoemd. Lefort werd luitenant-generaal.
+
+</p>
+<p>Meer en meer begon Peter den wensch te koesteren, dat Rusland ook een zeemogendheid zou worden. Bij het bezoeken van een magazijn
+vond hij toevallig een boot, die geheel van het gewone Russische model afweek. Op zijn vraag, wat dat voor een boot was, gaf
+men hem ten antwoord, dat zij van Hollandsch maaksel was en bijzonder goed tegen den wind kon opzeilen. Zij was gebouwd door
+een zekeren Brandt, Hollander van afkomst, maar nog in Rusland woonachtig. Op Peter&#8217;s bevel werd de boot door den ouden Brandt
+weer in orde gebracht.
+
+</p>
+<p>Door dit geval was de aandacht van den jongen Czaar op de scheepsbouwkunst gevestigd en legde hij zich daarop met ijver toe.
+Tegen hoog loon liet hij uit Holland bekwame scheepstimmerlieden komen; nieuwe werven werden aangelegd, en Peter zelf werkte
+om het hardst met de Hollanders mede. Hij liet zich door hen &#8217;t liefst &#8220;Piet de timmerman&#8221; <span class="pagenum">[<a id="pb107" href="#pb107">107</a>]</span>noemen, sprak steeds Hollandsch met hen en overlaadde hen met gunstbewijzen.
+
+</p>
+<p>Het scheppen van eene groote zeemacht was thans het ideaal, dat hem voor den geest zweefde. Op een reisje naar Archangel zag
+hij voor het eerst de groote zeeschepen der vreemde nati&euml;n, voornamelijk van de Hollanders, en die groote vaartuigen vervulden
+hem met bewondering. Naar alles, wat hij zag, deed hij onderzoek, alles wilde hij er van weten, en zelfs speelde hij voor
+matroos en scheepsjongen, en klom op bevel van den kapitein in den mast, om daar de gevaarlijkste bezigheden te verrichten.
+
+</p>
+<p>Meer en meer werd het hem echter duidelijk, hoe verregaand achterlijk het Russische volk was, bij andere nati&euml;n vergeleken.
+Hij nam dan ook het vaste besluit, Rusland op de hoogte der Europeesche beschaving te brengen. Om daartoe te geraken, wilde
+hij eerst met eigen oogen gaan zien, hoe het in vreemde landen gesteld was, en daarvoor eene reis ondernemen naar Duitschland,
+Nederland, Frankrijk en Engeland.
+
+</p>
+<p>Zijne onderdanen waren echter lang niet gesticht over al de nieuwigheden, die hun vorst invoerde, en zij haatten de vreemdelingen,
+die door hem in het land geroepen waren en met weldaden werden overladen. Met leede oogen zagen zij het aan, hoe die vreemde
+mannen tot de hoogste waardigheden klommen. In hun oog waren die vreemdelingen immers verre hunne minderen? Waren zij, de
+Russen, dan niet, volgens de leeringen hunner priesters, het uitverkoren volk Gods en moesten zij nu die indringers <span class="pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108">108</a>]</span>boven zich gesteld zien? Dat was niet om te dulden, en een geest van ontevredenheid en verzet maakte zich van hen meester.
+Vooral de Strelitzen, die tot dusver de meening hadden gekoesterd, dat de heerschappij van den Czaar alleen afhankelijk was
+van hun trouw, waren ontevreden over de oprichting der poteschnie. Door deze nieuwe regimenten was de Czaar van hen geheel
+onafhankelijk geworden.
+
+</p>
+<p>Ook de edelen waren ontevreden. Zij toch waren het voornamelijk, die de kosten moesten dragen voor het bouwen van de nieuwe
+oorlogsvloot, en dat beviel hun in het geheel niet. &#8217;t Werd nog erger, toen de Czaar hun me&ecirc;deelde, dat het zijn voornemen
+was, eene reis naar het buitenland te doen, en dat hunne zonen hem op dien tocht moesten volgen, om met de Europeesche beschaving
+kennis te maken. Zij moesten daar den scheepsbouw leeren, en de zeden dier volken, hunne wetten en instellingen bestudeeren.
+
+</p>
+<p>Eindelijk besloten eenige ontevredenen, den Czaar te vermoorden. Zij kenden zijne gewoonte, om als er brand in Moskou ontstond,
+dadelijk naar de plaats des onheils te snellen, en zelf bij het blusschingswerk de behulpzame hand te bieden. Zij spraken
+daarom af, in den nacht van den 2<sup>en</sup> Februari 1907 twee huizen in brand te steken, en van de verwarring gebruik te maken, om den Czaar te dooden.
+
+</p>
+<p>Om de laatste afspraken te maken, kwamen zij op den bepaalden dag bij den staatsraad Sokownin ter maaltijd bijeen, waar zij
+den nacht zouden afwachten. Volgens Russische gewoonte lieten zij de flesch weinig met rust.
+<span class="pagenum">[<a id="pb109" href="#pb109">109</a>]</span></p>
+<p>Zoo werd het acht uur. Maar toen werd het twee der samenzweerders te benauwd. Een hevige angst overviel hen, en hun geweten
+klaagde hen luide aan. In het geheim deelden zij elkander mede, wat hun bezwaarde, en zij besloten zich, onder een of ander
+voorwendsel, te verwijderen en den Czaar te waarschuwen. Zij stelden daarom voor het drinken te staken en naar huis te gaan.
+Tegen middernacht zouden zij dan allen terugkomen en den beraamden aanslag uitvoeren. De anderen hadden geen lust om te vertrekken,
+maar zij gaven hun verlof heen te gaan, mits zij de stellige belofte aflegden, op den vastgestelden tijd terug te komen.
+
+</p>
+<p>IJlings begaven zich de twee officieren naar den Czaar, die zich in een vroolijk gezelschap van dames en officieren bevond
+ten huize van Lefort, waar hij den avondmaaltijd zou gebruiken.
+
+</p>
+<p>Hij had eerst in het geheel geen lust, de beide officieren te ontvangen, die hem om een geheim onderhoud lieten verzoeken.
+Maar op hun aanhouden gaf hij toe. Zoo vernam hij tot in bijzonderheden, wat er gebeuren zou. Hij liet de beide officieren
+gevangen houden, en gaf den hoofdman zijner garde, Lapuchin, schriftelijk bevel, om in alle stilte tegen elf uur het huis
+van den staatsraad Sokownin met zijne soldaten te omsingelen, precies op klokslag het gebouw te bezetten en allen gevangen
+te nemen, die daar aanwezig zouden zijn.
+
+</p>
+<p>De Czaar begaf zich onder de gasten, zonder iets te zeggen van hetgeen er gaande was. Hij had zich voorgenomen, bij de gevangenneming
+aanwezig te <span class="pagenum">[<a id="pb110" href="#pb110">110</a>]</span>zijn, maar hij vergiste zich in het uur. In plaats van om elf, ging hij om tien uur per rijtuig naar het huis van den staatsraad
+en trad binnen. Het verwonderde hem niet weinig, daar nog geen enkelen soldaat aan te treffen, en hij was zeer verbolgen op
+den hoofdman, die zijne bevelen, naar hij meende, zoo slecht nakwam.
+
+</p>
+<p>Wie beschrijft de verwondering der samenzweerders, toen de Czaar daar plotseling in hun gezelschap verscheen. Verschrikt en
+ontsteld stonden zij op en brachten hem eerbiedig hun groet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Goeden avond, heeren,&#8221; riep de Czaar hun toe. &#8220;Gaat zitten. Ik kwam hier toevallig langs, en daar ik nog licht binnen zag,
+dacht ik, dat hier wellicht gasten zouden zijn. Daarom besloot ik, ook even een bezoek te brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze woorden stelden de samenzweerders gerust, en zij dronken op de gezondheid van den Czaar.
+
+</p>
+<p>Eindelijk begaf zich een der officieren naar den staatsraad, en fluisterde hem in het oor:
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is tijd!&#8221;
+
+</p>
+<p>Maar de staatsraad antwoordde: &#8220;Nog niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>Hij had zacht gesproken, maar niet zoo zacht, of de Czaar, die op zijne hoede was, had hem verstaan. Hij sprong eensklaps
+op, gaf met zijne vuist een geweldigen slag op de tafel, en bulderde hun toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Is het nog geen tijd voor u, dan is het tijd voor mij! Op, bindt elkander de handen!&#8221;
+
+</p>
+<p>De Czaar zag er bij die woorden zoo vreeselijk uit, dat den samenzweerders alle moed ontzonk. Niemand durfde zich zelfs maar
+bewegen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb111" href="#pb111">111</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Bindt elkander!&#8221; bulderde de Czaar hun nogmaals toe.
+
+</p>
+<p>En de verbijsterde mannen gehoorzaamden.
+
+</p>
+<p>Op hetzelfde oogenblik trad de hoofdman met zijne soldaten binnen. Buiten sloeg de klok elf uur.
+
+</p>
+<p>De Czaar ontving hem met een vuistslag in het gelaat, nog steeds in de meening, dat de hoofdman zijn bevel niet stipt had
+uitgevoerd, maar toen de verschrikte man het schriftelijk bevel aan den Czaar toonde, had deze dadelijk berouw van zijne daad.
+Peter kuste hem op het voorhoofd en verklaarde, dat hij een wakker officier was, die zijn plicht gedaan had. Toen beval hij
+hem, de samenzweerders gevangen te nemen en naar de gevangenis te voeren. Zij werden wreed gestraft en eindelijk onthoofd.
+
+</p>
+<p>Vier dagen later ondernam hij zijne buitenlandsche reis. Het hoofd van het gezantschap was Lefort, want de Czaar wilde niet
+als vorst, maar als bijzonder persoon ontvangen worden. Zijne bedoeling was verschillende vorsten te bezoeken, maar bovenal
+een schat van kennis op te doen, om dien later ten bate van zijn volk te kunnen gebruiken.
+
+</p>
+<p>Lefort heette dus het hoofd van het gezantschap, en de Czaar behoorde tot zijn gevolg. Hij noemde zich Peter Micha&euml;low, opperkommandeur.
+&#8217;t Was een groot gezelschap, dat zich in den vreemde begaf, bestaande uit niet minder dan 270 personen, waaronder niet alleen
+vele jongelieden uit de aanzienlijkste geslachten, maar ook officieren, ambtenaars, soldaten en bedienden,&#8212;ja zelfs potsenmakers
+en dwergen.
+
+</p>
+<p>Het voornaamste doel van de reis was, een bezoek <span class="pagenum">[<a id="pb112" href="#pb112">112</a>]</span>te brengen aan Nederland, en wel in het bijzonder aan Zaandam, dat in dien tijd om zijn scheepsbouw tot ver in het buitenland
+beroemd was.
+
+</p>
+<p>In den vroegen morgen van den 18<sup>en</sup> Augustus 1697 voer een schip van eenigszins vreemden vorm de Zaan op, waar het al spoedig de aandacht trok van een eenvoudigen
+smid, Gerrit Kist geheeten, die bezig was met poeren. Kist was vroeger in Rusland geweest, waar hij als smid in dienst van
+den Czaar had gewerkt.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was dan ook niet alleen de vreemde vorm van het vaartuig, die zijne aandacht trok, maar ook de mannen, die er zich op bevonden,
+wekten zijne belangstelling. Hij herkende dadelijk de Russische uniformen, wat hem op de gedachte bracht, dat ongetwijfeld
+het Russische gezantschap in aantocht was. Hij wist, dat dit komen zou, maar dat de Czaar zelf zich als een gewoon hoveling
+daarbij aangesloten had, was hem onbekend.
+
+</p>
+<p>Wie beschrijft dus zijne verbazing, toen hij zich door een der opvarenden hoorde toeroepen:
+
+</p>
+<p>&#8220;Smid!&#8212;Smid!&#8212;Kom bij ons!&#8221;
+
+</p>
+<p>En zijne verbazing nam nog toe, toen hij in den man, die hem riep, den Czaar herkende. Dadelijk roeide hij naar het vaartuig
+en klom aan boord. De Czaar trad op hem toe, en zei:
+
+</p>
+<p>&#8220;Smid, ik ben Pieter Micha&euml;low en kom hier, om het scheepstimmeren te leeren. Ik zal bij u mijn intrek nemen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Kist verkeerde in de grootste verwarring. Hij wist niet, wat hij zeggen moest, en stamelde zoo iets van niet ruim genoeg behuisd
+te zijn voor een Czaar....
+<span class="pagenum">[<a id="pb113" href="#pb113">113</a>]</span></p>
+<p>Maar de Czaar stampvoette van boosheid, en zei nadrukkelijk:
+
+</p>
+<p>&#8220;Hier is geen Czaar, hier is alleen Pieter Micha&euml;low, die het scheepstimmeren komt leeren. Ik b&egrave;n geen Czaar, en wil niet
+zoo genoemd worden. En uw huis is groot genoeg. Met eene kleine kamer ben ik tevreden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Kist miste den moed, om den Czaar langer te wederstreven. Hij keerde naar den wal terug, en spoedde zich naar zijne nederige
+woning, om het groote nieuws aan zijne vrouw mede te deelen. Zijn huis bestond uit slechts twee kamertjes, waarvan het achterste
+bewoond werd door een weduwe, Mary Freeriks geheeten. Deze liet zich voor eene goede som overhalen, op staanden voet met pak
+en zak naar een andere woning te verhuizen.
+
+</p>
+<p>Intusschen was het vreemde vaartuig den Dam genaderd, waar al verscheidene menschen stonden te kijken naar het vreemde vaartuig
+en de sierlijk gekleede bemanning. De Czaar, in een eenvoudig rood wambuis gekleed, zooals de Hollandsche werklieden toen
+gewoon waren te dragen, sprong met een touw in de hand aan wal, en legde het vaartuig vast. Dat er zooveel menschen stonden,
+beviel hem in het geheel niet. Hij keek erg boos, en werkte geducht met zijne ellebogen, als ze hem in den weg stonden.
+
+</p>
+<p>Het deftige gezantschap begaf zich aan wal en baande zich met moeite een weg door de omstanders, die gedurig talrijker werden.
+
+</p>
+<p>De Czaar was woedend op de nieuwsgierige Zaankanters, <span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114">114</a>]</span>en stapte, door de andere heeren gevolgd, eene herberg binnen. Daar wachtte hij de komst van Kist af, die hem naar zijne woning
+zou brengen. Maar het publiek verdrong zich voor de ramen van &#8220;De drie Zwanen&#8221;, zoo heette de herberg, en keek nieuwsgierig
+naar binnen.
+
+</p>
+<p>Eindelijk trad een der heeren naar buiten, en riep het volk toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Waarom zoo nieuwsgierig, mannen? Wij zijn gewone handwerkslieden, en komen hier, om het scheepstimmeren te leeren. Gaat naar
+huis, er is hier niets bijzonders voor u te zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>Maar het volk geloofde hem niet, en lachte hem uit.
+
+</p>
+<p>Sommigen van hen traden de gelagkamer binnen en eischten bier, doch inderdaad was het hun slechts te doen, om de vreemde menschen
+te zien.
+
+</p>
+<p>De Czaar was hevig verbolgen, en liet zich door den kastelein een vrije kamer geven. Daar kwam Kist hem eindelijk afhalen,
+om hem naar zijn huis te geleiden. De Czaar beval zijne volgelingen, hier of daar een onderkomen te zoeken, en verliet met
+Kist de herberg, om zich naar het eenvoudige huisje op het Krimp te begeven.
+
+</p>
+<p>Den volgenden dag begaf de Czaar zich naar den scheepsbouwmeester Lijnst Teeuwisz Rogge, aan den Hoogendijk, en werd door
+dezen als gewoon werkman op de scheepswerf aangenomen. En hij ging dadelijk aan den arbeid. Lustig en zonder een woord te
+spreken, hanteerde hij hamer en beitel. Ook de heeren van zijn gevolg moesten een baas zoeken en een handwerk leeren.
+<span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115">115</a>]</span></p>
+<p>Om twaalf uur verliet Czaar Peter, evenals de andere werklieden, die naar huis gingen om te schaften, de werf. Maar zelf gunde
+hij zich daartoe den tijd niet; hij begaf zich op weg om de vrouwen te bezoeken van de handwerkslieden, die in Rusland werkzaam
+waren. Hij bracht haar hunne groeten over en deelde haar alles omtrent hen mede, wat zij graag weten wilden.
+
+</p>
+<p>Niemand van die eenvoudige vrouwtjes vermoedde, dat deze vriendelijke boodschapper de Czaar zelf was. Bij een van haar gebruikte
+hij het middagmaal.
+
+</p>
+<p>Menigeen in Zaandam vermoedde wel zijn hoogen staat, en als hij zich op straat begaf, werd hij wel met de meeste belangstelling
+aangestaard, maar niemand kon toch met zekerheid zeggen, dat hij de Czaar was. Onophoudelijk was hij in de weer, om zijn kennis
+uit te breiden en alles, wat hem belangwekkend toescheen, te bekijken en te bestudeeren. Zoo bezocht hij verschillende scheepstimmerwerven,
+olie-, houtzaag- en papiermolens, lijnbanen, ankersmederijen, zeilmakerijen, ijzer- en kompaswinkels. Overal gaf hij blijken
+van eene zeldzame weetgierigheid, en was hij onuitputtelijk in het doen van vragen, veel meer, dan men kon beantwoorden. Bijzonder
+werd zijne aandacht getrokken door het doen stilstaan der molens door middel van den vang. In een papiermolen vroeg hij, waarom
+men den vang, als de molen stilstond, weer een weinig oplichtte. In den molen &#8220;de Kok&#8221;, waar men bezig was met het scheppen
+van papier, nam hij den schepper over en schepte zulk een volmaakt blad papier, dat niemand het hem <span class="pagenum">[<a id="pb116" href="#pb116">116</a>]</span>had kunnen verbeteren. Zelf was hij er zoo verheugd over, dat hij den knecht een rijksdaalder gaf, eene groote fooi voor den
+Czaar, want hij was zuinig van aard.
+
+</p>
+<p>Intusschen werd het vermoeden met den dag stelliger, dat Pieter Timmerman, zooals hij genoemd werd, niemand anders was dan
+de Czaar, en zelfs van de omliggende dorpen kwam men naar Zaandam, om hem te zien. Dat was hem in het geheel niet naar den
+zin, want hij wilde &#8217;t liefst onopgemerkt blijven en voor een gewonen timmermansknecht doorgaan.
+
+</p>
+<p>Op een middag had hij pruimen gekocht. Hij had ze in zijn hoed laten doen, en liep er op straat van te eten. Al spoedig had
+hij een drom van Zaansche jongens om hem heen, die hem om een pruim vroegen. Sommigen kregen er een, maar anderen gooide hij
+met de pitten. &#8217;t Werd al spoedig een standje. De jongens gooiden hem met de pitten terug, de Czaar werd boos, grooteren bemoeiden
+zich met de ruzie, en eindelijk zag hij zich genoodzaakt, zich in eene herberg aan den oploop te onttrekken. Een en ander
+had tengevolge, dat de omroeper op last van de burgemeesteren bij bekkenslag aan de Zaandammers bekend maakte, dat het verboden
+was &#8220;sommige voorname personen, die vreemdelingen zijn en onbekend willen blijven, te gooien met steenen en vuiligheid, op
+de hoogste boeten en straffen, daartoe staande.&#8221;
+
+</p>
+<p>Nu begreep iedereen, dat de geruchten waarheid bevatten en dat de vreemdeling niemand anders was dan de Czaar. De toevloed
+van nieuwsgierigen werd <span class="pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117">117</a>]</span>zoo groot, dat de toegangen tot het Krimp, waar de Czaar woonde door wachten moesten worden afgezet. Hij begreep zelf ook
+wel, dat hij zijn waren staat nu niet langer verborgen kon houden.
+
+</p>
+<p>De voornaamste ingezetenen van Zaandam, o.a. de heeren Calff en Bloem, maakten kennis met hem, en al spoedig schonk hij hun
+zijn geheele vertrouwen.
+
+</p>
+<p>Met Bloem maakte hij eens in een boeier een zeiltochtje op de Zaan. De vele molens, die hij zag, wekten terstond zijne aandacht.
+Hij bracht een bezoek aan een stijfselmakerij en een pelmolen, en toen hij zag, dat men aan den Kalverdijk bezig was een molen
+te bouwen, kwam de begeerte bij hem op, daar een kijkje te nemen. Men voer er heen, en de Czaar stapte aan wal. Dadelijk nam
+hij eenig gereedschap ter hand en&#8212;werkte ijverig mede. Deze molen, een pelmolen, werd door den eigenaar ter herinnering aan
+deze gebeurtenis, &#8220;de Czaar van Moscovi&euml;n&#8221; genoemd,&#8212;en thans nog is hij aanwezig, maar hij heet nu &#8220;de Grootvorst&#8221;.
+
+</p>
+<p>Dat zeiltochtje was den Czaar zoo goed bevallen, dat hij dadelijk ook een jacht kocht met al zijn toebehooren. Hij maakte
+er zelf een nieuwen boegspriet aan, en deed er verscheidene tochtjes mede.
+
+</p>
+<p>De schepen, die op de werven aan de Binnenzaan gebouwd werden, moesten door middel van den overtoom over den Dam worden gesleept,
+omdat de sluizen in den Dam veel te smal waren, om zeeschepen door te laten. Dat overbrengen van een schip was altoos een
+belangwekkend schouwspel, dat vele nieuwsgierigen lokte. Ook tijdens het verblijf van den Czaar <span class="pagenum">[<a id="pb118" href="#pb118">118</a>]</span>zou een schip overgehaald worden, en men had hem uitgenoodigd, daarvan getuige te zijn. Er kwam echter bij deze gelegenheid
+zooveel volk op de been, dat de Czaar niet te bewegen was, zijn huisje te verlaten. De duizenden, die toegestroomd waren om
+den Czaar te zien, moesten ongetroost naar huis gaan.
+
+</p>
+<p>Reeds den volgenden morgen bracht de Czaar zijn plan ten uitvoer. Hij kon in Zaandam niet rustig en ongestoord zijn gang gaan,
+zooals hij zich dat had voorgesteld. Daarom vertrok hij naar Amsterdam, waar het stadsbestuur hem toestond op de Admiraliteitswerf
+te arbeiden. Maar nog menigmaal bezocht hij Zaandam, welke plaats hem bijzonder lief was.
+
+</p>
+<p>Hij bleef in ons land tot den 18 Januari 1698 en vertrok toen naar Engeland. Reeds in Mei d. a. v. kwam hij hier terug om
+afscheid van zijne vrienden te nemen, en toen vertrok hij naar Rusland. Daar legde hij door zijne uitgebreide kennis den grondslag
+voor de latere macht van het Russische rijk. Hij was de leermeester van zijn volk en trachtte met alle kracht, waarover hij
+beschikken kon, zijne onderdanen de zegeningen te brengen van de beschaving, die hij op zijne reis bij andere volken had leeren
+kennen. Wel stuitte hij op veel tegenwerking en onwil, want zijn volk begreep hem niet, maar hij rustte niet en gaf den moed
+nooit verloren. Zijn land breidde hij uit tot aan de Oostzee, hij stichtte een oorlogsvloot, verbeterde de rechtspraak, bevorderde
+het onderwijs, vernietigde de macht van den adel, en beloonde den adel van den arbeid. Eindelijk begon hij aan den bouw van
+eene nieuwe stad, van St. Petersburg, welke <span class="pagenum">[<a id="pb119" href="#pb119">119</a>]</span>stad, aan zee gelegen, voorbestemd was om de hoofdstad van zijn rijk te worden.
+
+</p>
+<p>Met groote vreugde begroette hij het eerste koopvaardijschip, dat deze nieuwe plaats aandeed. Hij zelf voer het schip tegemoet,
+en bood zich aan als loods. Gaarne werd van zijne diensten gebruik gemaakt, maar groot was de verbazing der schepelingen,
+toen zij &#8217;s avonds bij den Czaar op een feest genoodigd, bemerkten, dat de Czaar zelf de loods geweest was.
+
+</p>
+<p>Waarlijk, van deze krachtige figuur is met recht getuigd:
+
+</p>
+<p>&#8220;Niets was den grooten man te klein.&#8221;
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb120" href="#pb120">120</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch9" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een stout stukje.</h2>
+<p>Vijf dagen na de oorlogsverklaring van Frankrijk aan Duitschland, in het jaar 1870, waren nog maar weinig Duitsche troepen
+aan den linker Rijnoever bijeengekomen, en verkeerde men in het onzekere over de macht, die de Franschen op dat punt hadden
+samengetrokken. &#8217;t Was voor de Duitschers van het grootste belang te weten, of de streek van den Rijn naar de Vogezen nog
+vrij van vijanden, en tevens of de vijand misschien reeds in aantocht was. Evenzoo was het dringend noodzakelijk zich te vergewissen,
+of de Franschen, die daar wellicht mochten zijn, bestonden uit voetvolk, ruiterij of artillerie, en hoe groot hun macht ongeveer
+was. Eindelijk nog wilde men weten, hoe sterk de macht was, waarover de Fransche generaal Mac-Mahon in den Elzas het bevel
+voerde.
+
+</p>
+<p>Een dapper officier van den Wurtemburgschen generalen staf, Ferdinand Adolf August Heinrich Graaf von Zeppelin, bood zich
+aan, een verkenningstocht door het vijandelijk land te ondernemen, welk aanbod werd aangenomen. Men voegde hem de luitenants
+von Gayling, von Wechmar, Winstoe en von Billiez toe, benevens nog zeven ordonnans-dragonders, allen dappere mannen, die voor
+geen gevaar <span class="pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121">121</a>]</span>terugdeinsden en bereid waren, hun leven voor het heil van het vaderland op te offeren.
+
+</p>
+<p>In den vroegen morgen van den 24<sup>en</sup> Juli werden de paarden bestegen en begaf de patrouille zich op weg, om den gevaarvollen tocht te ondernemen. Spoedig bereikten
+zij de grens bij Lauterburg, en met de grootste koelbloedigheid reden zij deze Fransche stad binnen. In galop renden zij de
+straten van dit kleine stadje door, nagegaapt door de verraste bevolking, die zich juist kerkwaarts begaf en niet wist, of
+zij hunne oogen gelooven konden.
+
+</p>
+<p>Wat? Waagde dat troepje Duitsche soldaten het, door de stad te trekken? Zie, zij keken de Franschen uitdagend aan, en hadden
+de blanke sabel in de vuist!
+
+</p>
+<p>De burgers stonden verstomd van schrik, en eer zij zich daarvan hersteld hadden en alarm konden maken, waren de dappere Duitschers
+de stad reeds door eene andere poort uitgereden en lachten smakelijk om de verbazing der Lauterburgers.
+
+</p>
+<p>Even voorbij de stad gelukte het hun, een paar telegraafpalen omver te werpen en de draden stuk te snijden. Dat deden zij
+om den Franschen de gelegenheid tot telegrafeeren te ontnemen, en tevens om er hun eigen veiligheid door te bevorderen.
+
+</p>
+<p>Zij verlieten den grooten weg door een zijweg in te slaan, en vervolgden met de grootste behoedzaamheid hun tocht. In galop
+gingen zij verder, tot zij &#8217;s middags het dorp Neuweiler bereikten. Daar lichtten zij brutaal de brievenbus, en namen een
+brievenbesteller, dien zij tegenkwamen, zijne brieven en <span class="pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122">122</a>]</span>kranten af. De paarden werden echter vermoeid, want het was een warme dag, en zij hadden nu al vele uren geloopen. Toen zij
+&#8217;s middags om vijf uur het dorp Trimbach bereikten, konden de dieren bijna niet verder, waarom Zeppelin besloot, hier eenigen
+tijd te rusten. Zij lieten de paarden grazen en drinken, en namen intusschen den omtrek zorgvuldig op. Aan een brandspuithuisje
+ontdekte Zeppelin een proclamatie van Keizer Napoleon, en hij maakte zich juist gereed deze af te scheuren, toen twee mannen
+in uniform naderden. &#8217;t Waren een gendarme en een lansier, beiden te paard. De eerste had zijn sabel getrokken en de lansier
+hield ook zijn wapen voor den aanval gereed.
+
+</p>
+<p>De Duitschers snelden hun bevelhebber te hulp, maar reeds was Zeppelin met het tweetal in een gevecht gewikkeld. De lansier
+stak zijn lans in Zeppelin&#8217;s paard, zoodat het doodelijk gewond ter aarde stortte, maar al spoedig ontving hij van Zeppelin
+een sabelhouw over het hoofd, die hem dwong overhaast de vlucht te nemen. De gendarme werd genoodzaakt zich over te geven.
+De Duitschers vonden gewichtige papieren bij hem, die zij in beslag namen. Daarna gaven zij hem zijne vrijheid terug, omdat
+zij geen kans zagen, hem bij zich te houden.
+
+</p>
+<p>Zij besloten nu zoo spoedig mogelijk deze plaats te verlaten, en daar het paard van Zeppelin den tocht niet kon voortzetten,
+besteeg deze het ros van den gendarme. &#8217;t Was lang zoo&#8217;n vlugge looper niet als het gewonde paard, maar Zeppelin had geen
+keus. Het paard van den lansier was ook buit gemaakt, en <span class="pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123">123</a>]</span>werd door een van de dragonders bij den teugel medegenomen.
+
+</p>
+<p>Zij hadden nog niet lang gereden, toen zij in de verte een twintig Fransche ruiters zagen naderen. Schielijk trokken zij zich
+achter eenig geboomte terug, in de hoop, dat de vijanden hen niet gezien hadden. Maar voorzichtigheidshalve maakten zij zich
+toch tot den strijd gereed, vast besloten zich niet dan in den uitersten nood over te geven. Tot hun genoegen bleek het hun
+echter weldra, dat de Franschen hen inderdaad niet hadden opgemerkt, en zoodra zij uit het gezicht verdwenen waren, werd de
+tocht met spoed voortgezet. Deze voerde niet altoos over gebaande wegen, en soms hadden de ruiters met groote hindernissen
+te kampen. &#8217;t Gevolg daarvan was, dat het logge paard van Zeppelin bij het springen over eene sloot viel en niet meer verder
+kon. De graaf besteeg toen het buitgemaakte paard van den lansier, dat niet een van de beste was. Waar zij daartoe in de gelegenheid
+waren, vernielden zij de telegraafpalen en -draden, en namen alles in beslag, wat van hun gading was. Zoo reden zij voort
+tot de avond viel. Uitermate vermoeid bereikten zij het Woud van Sch&ouml;nenburg, en Zeppelin besloot, daar te overnachten.
+
+</p>
+<p>Voor den luitenant von Gayling was de tijd van rusten echter nog niet aangebroken, want Zeppelin droeg hem op, zoo spoedig
+mogelijk naar het hoofdkwartier terug te keeren en de buitgemaakte papieren aan den generaal te overhandigen. Hij maakte inderhaast
+een verslag van zijn tocht op, en voegde dat <span class="pagenum">[<a id="pb124" href="#pb124">124</a>]</span>bij de overige bescheiden, die hij aan de zorg van den jongen, maar dapperen luitenant toevertrouwde.
+
+</p>
+<p>Deze besteeg zijn paard en keerde met twee dragonders naar Karlsruhe terug. Eerst ging alles geruimen tijd goed en ontmoette
+hij geen enkelen vijand, maar dicht bij Lauterburg kwam hij in eene plaats, die door de Franschen bezet was. De onversaagde
+ruiter weifelde geen oogenblik. Hij gaf zijn paard de sporen, galoppeerde dwars door de vijanden heen, wien hij een vriendelijk
+&#8220;Bonjour Messieurs!&#8221; toeriep, bukte zich diep over den nek van zijn paard om de kogels te ontwijken, die hem over het hoofd
+vlogen, en was weldra in veiligheid. Om vijf uur &#8217;s morgens kwam hij bij de zijnen terug.
+
+</p>
+<p>Graaf Zeppelin en zijne onverschrokken tochtgenooten brachten den nacht in het woud vrij onrustig door en bestegen alweer
+vroegtijdig hunne paarden, om verder in het vijandelijk land door te dringen. Dat hun tocht steeds gevaarlijker werd, behoeft
+geen betoog. Toen hij ergens een boer op het land aan het werk zag, nam hij hem gevangen en dwong hem, de patrouille naar
+het naaste dorp te brengen en hem voor den burgemeester te geleiden. Wie beschrijft den schrik van dezen man, toen de Duitschers
+met de geladen revolver in de hand voor hem verschenen en van hem inlichtingen eischten omtrent de stelling der Fransche troepen.
+Graaf Zeppelin noteerde alles, wat de Maire hem mededeelde. &#8217;t Waren gegevens, die voor het Duitsche leger van groot belang
+waren.
+
+</p>
+<p>Zij vervolgden hun rit in zuidelijke richting, over W&ouml;rth, welke plaats zij onbezet vonden. De paarden, <span class="pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125">125</a>]</span>die nog vermoeid waren van den vorigen dag, schoten slechts langzaam op en Zeppelin begreep, dat het noodig was, hun eenige
+rust te geven en hen te voederen en te drenken. Dat gebeurde te Schirlenhof, een plaats slechts uit zeven huizen bestaande.
+Na de paarden in de schuur van een kleine herberg te hebben ondergebracht, werd aan een der dragonders opgedragen de wacht
+te houden, en traden de overigen de gelagkamer binnen. De graaf droeg zijn mannen op, ingeval zij overvallen werden, zich
+niet om elkander te bekommeren, maar ieder voor zich op eigen redding bedacht te zijn. Waarschijnlijk zou het dan toch wel
+aan minstens een hunner gelukken, in Karlsruhe terug te keeren, en kon hij de resultaten van hun tocht aan den generaal overbrengen.
+
+</p>
+<p>Intusschen was een gendarme in vollen galop bij Generaal Bernis, die zich met zijn regiment in Niederbronn bevond, komen aanrijden
+met de tijding, dat een patrouille Duitschers een verkenningstocht deed in den omtrek, de telegraafpalen op verschillende
+plaatsen omverwierp, de draden daarvan doorknipte, en op de brutaalste wijze alle mogelijke inlichtingen inwon omtrent de
+ligging en de sterkte der Fransche troepen. Generaal Bernis gaf dadelijk bevel, dat eenige ruiters moesten opzitten, om de
+patrouille op te sporen en onschadelijk te maken. Onmiddellijk stegen zij te paard en zochten den omtrek af, maar van de Duitschers
+vonden zij geen spoor. Na lang zoeken echter hoorden zij van een paar boeren, dat de patrouille zich te Schirlenhof bevond,
+en in galop begaf men zich daarheen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126">126</a>]</span></p>
+<p>De dragonder, die op schildwacht stond, zag hen komen en waarschuwde zijne krijgsmakkers. De Franschen sprongen van hunne
+paarden, die zij aan een hek vastbonden, en wilden de herberg binnendringen. Maar de Duitschers ontvingen hen lang niet malsch.
+Revolverschoten knalden hen tegen, en een van hen, de kwartiermeester Pagnier, viel zwaar getroffen ter aarde. Luitenant Winstoe
+wist de schuur te bereiken, waar hij te paard wilde stijgen om weg te vluchten. Maar een schot weerklonk en ook hij stortte
+ter aarde. De Duitsche patrouille was niet tegen de overmacht bestand en werd gedwongen zich over te geven. De luitenants
+von Wechmar en von Billiez, benevens de vijf overgebleven dragonders werden tot na het sluiten van den wapenstilstand in 1871
+in krijgsgevangenschap gehouden. En de twee gewonden, die naar Fr&ouml;schweiler werden getransporteerd, bliezen na enkele uren
+den laatsten adem uit. Dat gebeurde &#8217;s middags om vier uur. Zij waren de eerste slachtoffers van den Fransch-Duitschen oorlog.
+Men begroef hen te Niederbronn en richtte later te Schirlenhof een gedenkteeken voor hen op.
+
+</p>
+<p>Alleen den Graaf von Zeppelin was het gelukt te ontkomen. Door eene achterdeur had hij de herberg verlaten, een oude vrouw,
+die op een paard van een der Fransche dragonders paste, de teugels uit de hand gerukt en in vliegenden galop de vlucht genomen.
+Ver achter zich hoorde hij de hoefslagen der paarden van zijne vervolgers. Eindelijk, na een woesten rit, bereikte hij een
+klein woud, dat hem wellicht redding kon brengen. Maar zijne vervolgers <span class="pagenum">[<a id="pb127" href="#pb127">127</a>]</span>omsingelden het, zoodat hij nergens een uitweg kon vinden. Hij bond zijn paard vast in een dichtbegroeid struikgewas, en beklom
+toen een hoogen boom, in welks dicht bladerdak hij zoo goed als onzichtbaar was. Dat gebeurde &#8217;s middags om twaalf uur, en
+hij bleef in zijne schuilplaats tot vijf uur. Toen pas durfde hij het wagen zijn boom te verlaten en wederom te paard te stijgen.
+De vijanden bleken vertrokken te zijn.
+
+</p>
+<p>Spoedig kwam hij een boer tegen, die een paar koeien voortdreef. Von Zeppelin smeekte hem om een weinig melk, met het gevolg,
+dat de boer de koeien molk en hem de melk aanbood. Zijn uiterlijk moest wel in staat zijn het medelijden op te wekken, want
+de dochter van den boer bood hem uit eigen beweging twee peren aan, die hij graag van haar aannam. Het goede meisje had tranen
+van medelijden in hare oogen.
+
+</p>
+<p>Von Zeppelin reed verder, tot hij op een afdeeling Fransche soldaten stuitte, die post gevat had op de straat tusschen Reichshofen
+en W&ouml;rth met last, den gevluchten Duitschen officier zoo mogelijk gevangen te nemen. In vliegenden galop reed de wakkere Duitscher
+door de Franschen heen, maar werd onmiddellijk door hen achtervolgd. Toch gelukte het hun niet, hem in hunne macht te krijgen.
+Zeppelin werd bij zijne vlucht niet weinig geholpen door de invallende duisternis, die hem in staat stelde, zijne vervolgers
+meermalen te verschalken. Bovendien brak er een hevig onweer los, dat zijne vijanden noopte, de vervolging op te geven.
+
+</p>
+<p>Eindelijk, &#8217;s avonds om elf uur, kwam de door <span class="pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128">128</a>]</span>vermoeienis uitgeputte officier aan eene eenzame boerenhoeve, waar alleen de vrouw thuis was.
+
+</p>
+<p>Hij klopte aan en verzocht dringend binnengelaten te worden en in de hofstede te mogen overnachten. De eenvoudige vrouw, die
+met de bijzondere kenmerken der verschillende militaire uniformen niet op de hoogte was, meende een Fransch officier voor
+zich te hebben. Zij gaf gaarne verlof het paard in de schuur te brengen, noodigde hem bij zich aan tafel, gaf hem brood en
+melk, en wees hem eindelijk in een kamer een bed, waar hij slapen kon. Von Zeppelin hielp haar natuurlijk niet uit den droom
+en maakte van hare vriendelijkheid gaarne gebruik.
+
+</p>
+<p>Toen na een poos de boer thuis kwam en zijne vrouw hem vertelde van den gast, dien zij hadden, begaf hij zich naar den stal,
+om naar het paard te zien. En tot zijn genoegen bemerkte hij, dat paard en zadeltuig tot het Fransche leger behoorden, waardoor
+hij geheel gerustgesteld werd.
+
+</p>
+<p>Wie beschrijft zijn schrik, toen hij den volgenden morgen een Duitsch officier de woonkamer zag binnentreden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Gerechte Hemel, vrouw!&#8221; riep hij uit, &#8220;dat is een Pruis!&#8221;
+
+</p>
+<p>Het gelukte Von Zeppelin echter, hem tot kalmte te stemmen en ongedeerd de boerenhofstede te verlaten. De nacht had hem en
+zijn paard nieuwe krachten geschonken, en in ijlenden galop werd de tocht naar de grenzen voortgezet. Zonder noemenswaardige
+ontmoetingen kwam hij &#8217;s morgens om vijf uur bij de Beiersche voorposten aan.
+<span class="pagenum">[<a id="pb129" href="#pb129">129</a>]</span></p>
+<p>Het stoute stuk was volbracht, en het leger kon met de inlichtingen, die Zeppelin verschafte, zijn voordeel doen.
+
+</p>
+<p>De naam van den held ging van mond tot mond en kreeg door geheel Duitschland een groote vermaardheid.
+
+</p>
+<p>Maar het uur, waarop Zeppelin de roem en de trots van zijn vaderland zou worden, brak eerst veel later aan, toen hij, oud
+en grijs geworden, met zijn bestuurbaar luchtschip gansch Duitschland over vloog, en den Keizer in Berlijn een bezoek bracht.
+
+</p>
+<p>Daarover later.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb130" href="#pb130">130</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch10" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">De verovering der lucht.</h2>
+<h2 class="sub">De gebroeders Montgolfier.</h2>
+<p>Ernst en Jozef Montgolfier waren zonen van een papierfabrikant, die te Annonay, in Frankrijk, woonde. Ernst had bouwkundige
+willen worden en was zijn studi&euml;n in die richting begonnen, maar zijn vader riep hem naar huis terug, om in de papierfabriek
+behulpzaam te zijn. Hij had zich echter in zijne afwezigheid veel algemeene kennis verworven, en toonde ook in de fabriek
+een helder hoofd te bezitten. De papierfabrikage stond in die dagen nog lang niet op de hoogte, die zij in Nederland had bereikt,
+ook doordat de Hollanders hunne wijze van bereiding zorgvuldig geheim hielden. Maar Ernst gelukte het weldra, papier van dezelfde
+kwaliteit als het Hollandsche te vervaardigen. Hij bracht er zelfs veel toe bij, dat deze tak van nijverheid te dien tijde
+in Frankrijk groote vorderingen maakte.
+
+</p>
+<p>Jozef Montgolfier, zijn broeder, bezat veel minder kennis dan Ernst, en had in zijne jeugd vreemde dingen gedaan. Toen hij
+tien jaar oud was, vluchtte hij weg van het College te Tournon, waar hij geplaatst was,&#8212;met de bedoeling om door te reizen
+naar de Middellandsche Zee, en daar aan de kust als kluizenaar te gaan leven. Door den honger gekweld, <span class="pagenum">[<a id="pb131" href="#pb131">131</a>]</span>begaf hij zich naar eene boerderij in Languedoc, om een bete broods te vragen. Daar gaf men het kind wel, wat hij wenschte,
+maar zorgde er tevens voor, dat hij naar het College werd teruggezonden. Van zijn kluizenaarsleven in een hutje aan de zee
+kwam dus voorloopig niets.
+
+</p>
+<p>Toen hij wat ouder geworden was, ontvluchtte hij het College ten tweeden male. Hij bereikte de stad Saint-Etienne en betrok
+daar een armoedig huisje. Om aan den kost te komen, vervaardigde hij Pruisisch blauw en eenige andere zouten, die hij in de
+omliggende plaatsen ging verkoopen. Verder leefde hij van de vischvangst.
+
+</p>
+<p>Daar hij zeer weinig behoeften had, hield hij van zijne karige verdiensten nog genoeg over, om boeken en gereedschap te koopen,&#8212;ja,
+om zelfs een reis naar Parijs te doen. Hij wilde trachten, in die stad met de beroemdste geleerden in aanraking te komen,
+wat hem werkelijk gelukte. Eindelijk werd ook hij door zijn vader naar huis ontboden, om in de fabriek te arbeiden.
+
+</p>
+<p>Hij had een vindingrijken geest, maar was te ongeduldig van aard, om w&agrave;t hij gevonden en uitgedacht had, rustig in toepassing
+te brengen. Gelukkig oefende zijn broeder Ernst een gunstigen invloed op hem uit, wat eenmaal ten gevolge zou hebben, dat
+de gebroeders Montgolfier de beroemdste mannen van Frankrijk werden.
+
+</p>
+<p>Samen bespraken zij dikwijls wetenschappelijke onderwerpen. Een daarvan was het rijzen, zweven en dalen der wolken, en zij
+meenden, dat het wel <span class="pagenum">[<a id="pb132" href="#pb132">132</a>]</span>mogelijk zou zijn ook wolken te vervaardigen. Zij besloten het te beproeven, en vulden daartoe een licht omhulsel met stoom.
+Werkelijk verhief zich dit voorwerp van den grond, maar spoedig daalde het weer, tengevolge van de afkoeling in de koude buitenlucht.
+
+</p>
+<p>Deze uitslag bracht hen op de gedachte lichamen te vervaardigen, die in de lucht zouden kunnen opstijgen.
+
+</p>
+<p>Zij namen verschillende proeven.
+
+</p>
+<p>Eerst vulden zij een papieren omhulsel met waterstofgas, maar het papier liet het gas door, zoodat de bol zeer spoedig daalde.
+Daarna lieten zij vochtig stroo en papier onder een omhulsel verbranden, met het gevolg, dat de ballon zich tot eene hoogte
+van wel drie honderd meter verhief.
+
+</p>
+<p>Den 4<sup>en</sup> Juni 1783 had te Annonay de eerste openbare opstijging plaats van een ballon, door hen van linnen vervaardigd. Hij had een
+middellijn van 12 meter en was met papier beplakt. Aan den ballon hing een mand van ijzerdraad, die gevuld was met vochtig
+stroo en wol.
+
+</p>
+<p>De geheele bevolking van Annonay was samengestroomd om het wonder te zien, ja zelfs was door den Minister eene commissie benoemd,
+om de zaak aan een nauwkeurig onderzoek te onderwerpen.
+
+</p>
+<p>Toen de ballon opsteeg, barstte een donderend gejuich onder de omstanders los. Zoo iets vreemds, ja wonderbaars, hadden zij
+nog nooit gezien!
+
+</p>
+<p>De ballon verhief zich tot eene hoogte van 800 meter, en daalde toen, afgekoeld door de buitenlucht, snel neder.
+<span class="pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133">133</a>]</span></p>
+<p>De naam van de gebroeders Montgolfier ging van mond tot mond en was weldra door geheel Frankrijk bekend.
+
+</p>
+<p>Zoo&#8217;n wonderbaarlijke opstijging wilde men te Parijs natuurlijk ook zien. Professor Faujas de Saint Fond opende eene inschrijving
+om de noodige gelden bijeen te brengen, met het gevolg, dat hij in enkele dagen 10000 francs voor dat doel in zijn bezit had.
+Aan de gebroeders Robert werd de vervaardiging van den ballon opgedragen, en Professor Charles hield daarbij het toezicht.
+
+</p>
+<p>Deze ballon werd gevuld met waterstofgas, dat veertienmaal lichter is dan de lucht.
+
+</p>
+<p>Het publiek was zoo ongeduldig, dat het slechts met moeite door de politie uit de werkplaatsen teruggehouden kon worden. Den
+27 Augustus werd de ballon in den nacht naar het Champ-de-Mars vervoerd, waar hij verder werd gevuld.
+
+</p>
+<p>Eene ontelbare menigte was van alle kanten in en buiten de stad toegestroomd, om de opstijging bij te wonen, en groote geleerden
+waren in de torens geklommen, om de bewegingen van den ballon goed te kunnen volgen.
+
+</p>
+<p>Om vijf uur kondigde een kanonschot de opstijging aan. De koorden werden losgelaten, en de ballon steeg snel omhoog, ademloos
+nagestaard door de duizenden, die het wonder wel zagen gebeuren, maar het niet konden begrijpen. Men zag den ballon kleiner
+en kleiner worden, in de wolken verdwijnen, wederom te voorschijn komen en nogmaals verdwijnen. Een groote ontroering maakte
+zich van hen <span class="pagenum">[<a id="pb134" href="#pb134">134</a>]</span>meester. Velen juichten en jubelden, maar anderen schreiden en vielen elkander met tranen in de oogen in de armen.
+
+</p>
+<p>Drie kwartier later daalde de ballon langzaam te &Eacute;couen neder, op twintig mijlen afstands van Parijs. De boeren daar, die
+het vreemde voorwerp zagen vallen, waren niet weinig verschrikt, maar toen zij dien schrik te boven waren, vielen zij woedend
+op het vreemde voorwerp aan en scheurden het aan flarden.
+
+</p>
+<p>Ernst Montgolfier had de opstijging van dezen ballon bijgewoond, en bleef te Parijs om te voldoen aan eene uitnoodiging van
+de Academie, die hem verzocht had, in de hoofdstad nogmaals een proef te nemen niet met waterstofgas, maar met verwarmde lucht.
+
+</p>
+<p>Hij liet een ballon vervaardigen van grooten omvang. Het bovenste gedeelte had den vorm van eene pyramide, het middelste van
+een prisma en het onderste van een afgeknotten kegel. Het geheel was twee en twintig el hoog, en had een omtrek van dertien
+el. De stof bestond uit paklinnen en was weer met papier beplakt.
+
+</p>
+<p>Den 11<sup>en</sup> September werd de eerste proef genomen. Na verloop van tien minuten was hij reeds zoover gevuld, dat acht mannen nauwelijks
+in staat waren, hem vast te houden. Den volgenden dag werd de proef herhaald, en zeker zou de ballon hoog de lucht ingegaan
+zijn, indien er geen bericht van den koning ware gekomen, dat de opstijging plaats moest hebben te Versailles op den 19<sup>en</sup> September, en dat hij zelf de proef wenschte bij te wonen. Men besloot dus <span class="pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135">135</a>]</span>tot zoolang te wachten. Maar het begon geweldig te regenen en er stak een hevige wind op, met het jammerlijke gevolg, dat
+de ballon scheurde en ten slotte geheel onbruikbaar werd.
+
+</p>
+<p>Bijgestaan door zijne vrienden werkte Montgolfier met zooveel ijver aan de vervaardiging van een nieuwen ballon, dat deze
+vijf dagen later reeds geheel voor de opstijging gereed was. Deze was geheel rond, was van sterk katoen vervaardigd en met
+waterverf beschilderd.
+
+</p>
+<p>In den morgen van 19 September 1783 werd hij naar Versailles overgebracht, waar alles voor de opstijging gereed was gemaakt.
+Van alle kanten stroomden de toeschouwers toe, en eindelijk verscheen ook de koning met zijn gezin, en gevolgd door het hof,
+op de plaats der opstijging. Hij liet zich door Montgolfier de inrichting en de toebereidselen voor de opstijging verklaren.
+
+</p>
+<p>Om &eacute;&eacute;n uur gaf een musketvuur het teeken, dat men met de vulling kon beginnen. Een tweede musketvuur kondigde aan, dat de
+ballon gereed was om op te stijgen.
+
+</p>
+<p>Onder aan den ballon was een rieten kooi opgehangen, die de eerste levende luchtreizigers zou bevatten. Montgolfier had namelijk
+een schaap, een haan en een eend bestemd, om deze luchtreis mede te maken.
+
+</p>
+<p>Het derde musketsalvo weerklonk, en onder luid gejubel van de toeschouwers steeg de ballon omhoog. Eerst werd hij door den
+wind in zuidelijke richting gedreven, maar door eene scheur, die bij de opstijging <span class="pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136">136</a>]</span>ontstaan was, ontsnapte veel van de verwarmde lucht, zoodat hij spoedig begon te dalen. Wel had hij eene groote hoogte bereikt,
+maar de opstijging was slechts van korten duur. Na tien minuten reeds daalde hij op 4 mijlen afstands van Versailles neder,
+in het bosch van Vaucresson, waar hij in de hooge takken der boomen bleef hangen.
+
+</p>
+<p>De kooi met de luchtreizigers viel op den grond, maar de dieren bleven ongedeerd. Onder de toeschouwers bij den nedergedaalden
+ballon bevond zich ook een zekere Pil&acirc;tre de Rozier, die toen reeds den wensch koesterde eenmaal met een ballon tot hoog in
+de wolken op te stijgen, een wensch, waarvan de bevrediging hem eenmaal het leven zou kosten.
+
+</p>
+<p>Ernst Montgolfier besloot thans een ballon te vervaardigen, die geschikt zou zijn om ook menschen met zich mede te voeren
+in het luchtruim. De ballon was verbazend groot, en had om het buitenste gedeelte van de opening een galerij van riet, waarop
+een of meer personen konden plaatsnemen. Aan kettingen hing onder aan den ballon een rooster van ijzerdraad, waarop het vuur
+kon gestookt worden. Op de galerij, die van eene leuning voorzien was, bevond zich een flinke voorraad brandstof, waarmede
+men onder het stijgen het vuur levendig kon houden.
+
+</p>
+<p>Pil&acirc;tre de Rozier smeekte om de gunst, de eerste te mogen zijn, die zich in een ballon hoog boven de aarde zou verheffen.
+Eerst maakte men eenige proeftochten, die uitstekend voldeden. De ballon werd aan lange koorden vastgebonden en opgelaten
+met Pil&acirc;tre de Rozier als passagier. Deze was opgetogen van <span class="pagenum">[<a id="pb137" href="#pb137">137</a>]</span>vreugde en toonde zich een handig luchtreiziger. Toen de ballon bij het neerdalen eens op de toppen van eenige boomen terecht
+kwam en de talrijke toeschouwers vreesden voor het leven van den koenen luchtreiziger, die groot gevaar liep naar beneden
+te storten, wierp hij doodbedaard een flinken voorraad brandstof op het vuur, en zie&#8212;de ballon steeg opnieuw statig omhoog,
+onder het gejuich van de aanwezigen.
+
+</p>
+<p>Toen eindelijk het oogenblik genaderd was, dat de ballon, geheel vrij het luchtruim zou ingaan, voelde Montgolfier zich bezwaard
+over het gevaar, dat de dappere Pil&acirc;tre de Rozier zou loopen. Hij vreesde, dat het hem het leven zou kosten, en&#8212;verbood hem,
+de reis mede te maken.
+
+</p>
+<p>Eene grootere teleurstelling was voor Pil&acirc;tre niet te bedenken. Hij smeekte zoo dringend, dat Montgolfier eindelijk zijn toestemming
+gaf,&#8212;maar toen verbood de koning de opstijging. Deze wilde alleen toestaan, dat een of twee ter dood veroordeelde misdadigers
+de reis zouden me&ecirc;maken, omdat hun leven toch verbeurd was.
+
+</p>
+<p>Dit besluit wekte bij Pil&acirc;tre de Rozier de grootste verontwaardiging. &#8220;Wat!&#8221; riep hij uit. &#8220;Zou aan twee misdadigers de groote
+eer te beurt vallen, de eersten te zijn, die zich in het luchtruim mogen verheffen, terwijl het mij geweigerd wordt!&#8221; Maar
+de koning hield voet bij stuk en bleef weigeren.
+
+</p>
+<p>Toen wendde Pil&acirc;tre zich tot den Markies d&#8217;Arlandes, die in den vastgebonden ballon een paar maal met hem opgestegen was,
+en riep zijne hulp in. Hij <span class="pagenum">[<a id="pb138" href="#pb138">138</a>]</span>smeekte hem, zijne voorspraak bij den koning te zijn. De Markies d&#8217;Arlandes voldeed aan dat verzoek en bood zelfs aan, Pil&acirc;tre
+op zijn tocht te vergezellen. Eindelijk bezweek de koning voor zijn aandrang en gaf zijn toestemming.
+
+</p>
+<p>Den 21<sup>en</sup> November 1783 namen de beide kloeke mannen op de galerij plaats en steeg de ballon ten aanschouwe van duizenden op. &#8217;t Woei
+hevig en de lucht was stormachtig, maar de ballon verhief zich toch op majesteuze wijze tot eene hoogte van 70 meter. Ademloos
+werden de onverschrokken luchtreizigers door de toeschouwers nagestaard.
+
+</p>
+<p>De ballon steeg steeds hooger, tot eindelijk de mannen op de galerij niet meer te onderscheiden waren. Toen hij begon te dalen,
+wierpen zij nieuwe brandstof op den rooster, en weer steeg hij hooger. De wind voerde hem over de stad, tot boven het vrije
+veld.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu naar de aarde terug!&#8221; zei d&#8217;Arlandes.
+
+</p>
+<p>Kalm daalde de ballon neder en ongedeerd kwamen de luchtreizigers bij de hunnen terug. De eerste proef was uitstekend geslaagd.
+De twee luchtreizigers hadden een waagstuk volbracht, dat nog nooit door eenig mensch was gedaan.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139">139</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch10a" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">De verovering der lucht.</h2>
+<h2 class="sub">Charles en Robert.</h2>
+<p>Er waren thans twee verschillende soorten van ballons bekend, namelijk die van de gebroeders Montgolfier, welke door middel
+van verwarmde lucht opsteeg,&#8212;en die van prof. Charles, die met waterstofgas was gevuld. Met deze laatste soort waren echter
+nog geen menschen opgestegen.
+
+</p>
+<p>Toen nu Pil&acirc;tre de Rozier en Markies d&#8217;Arlandes hun goedgeslaagde luchtreis hadden gemaakt, besloten twee mannen, prof. Charles
+en Robert, een proef te wagen met een ballon, die gevuld was met waterstofgas. Charles was een zeer geleerd man, die over
+de zaak lang had nagedacht en tot het besluit was gekomen, dat de ballon vervaardigd moest worden van zijde, bekleed met gomelastiek,
+opdat het gas niet zou kunnen ontsnappen, dat men ballast moest medenemen, om naar willekeur hooger te kunnen stijgen, dat
+de ballon van een klep voorzien moest zijn, waardoor men desgewenscht gas kon laten ontsnappen, zoodat een langzame en geleidelijke
+daling kon worden verkregen, en dat de reizigers plaats moesten nemen in een schuitje, dat onder aan den ballon zou hangen.
+
+</p>
+<p>Hij opende eene inschrijving, met het gevolg dat <span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140">140</a>]</span>hij weldra tienduizend francs bijeen had. En toen ging men dadelijk aan den arbeid. In eene maand tijds was de ballon kant
+en klaar en kon met de vulling begonnen worden. Dat gevaarlijke werkje geschiedde den 26<sup>en</sup> November 1783. Waterstofgas ontbrandt zeer gemakkelijk, en er had dan ook werkelijk eene ontploffing plaats, doordat gedurende
+den nacht een lamp te dicht bij een der tonnen was geplaatst. Gelukkig bleef de ballon behouden.
+
+</p>
+<p>Den 1<sup>en</sup> December stroomde half Parijs leeg, om de opstijging bij te wonen, maar zie&#8212;ook thans verbood koning Lodewijk XVI, dat er
+menschen zouden me&ecirc;gaan.
+
+</p>
+<p>Prof. Charles begaf zich tot den minister, en beklaagde zich bitter over het verbod des konings. &#8220;Deze kan wel over mijn leven
+beschikken, maar niet over mijne eer!&#8221; riep hij uit. &#8220;Duizenden menschen zijn gekomen, om ons te zien opstijgen, en ik ben
+verplicht, mijn woord te houden. De koning <i>mag</i> het mij niet verbieden!&#8221;
+
+</p>
+<p>Eindelijk gaf de minister toe. Hij gaf zijne toestemming tot de opstijging, en beloofde, den koning tevreden te zullen stellen,
+wat hem ook inderdaad gelukte.
+
+</p>
+<p>Onder het bulderen van het geschut steeg de ballon omhoog, met de beide mannen in het schuitje. De bewondering en verrukking
+was algemeen. De saamgestroomde menigte juichte de reizigers met ongekende geestdrift toe. In de straten der stad, op de daken
+der huizen, in de torens zag het zwart van de menschen; men schatte hun getal op wel 300.000!
+<span class="pagenum">[<a id="pb141" href="#pb141">141</a>]</span></p>
+<p>De ballon verhief zich tot hoog in de lucht en zweefde over de Seine, vervolgens boven Sannois, Franconville, Eau-Bonne, Saint-Leu-Taverny,
+Villiers, l&#8217;&icirc;le-Adam, en daalde na een tocht van negen mijlen in een veld te Nesles neder. Robert verliet het schuitje, maar
+Charles wenschte opnieuw op te stijgen, wat na het uitstappen van Robert pijlsnel geschiedde. In minder dan tien minuten verhief
+hij zich tot eene hoogte van vierduizend el. Een half uur later daalde hij behouden neder en bereikte ongedeerd de aarde.
+
+</p>
+<p>Door dezen tocht werd hij met roem en eer overdekt. Overal waar hij verscheen, werd hij uitbundig toegejuicht, en de koning
+schonk hem zelfs een jaargeld van 2000 livres.
+
+</p>
+<p>Maar nooit weer was Charles te bewegen, nogmaals een luchtreis te doen. Wel moet die eerste tocht, geheel alleen hoog in het
+luchtruim, een ontzettenden indruk op hem hebben gemaakt.
+
+</p>
+<p>Na deze werden nog tallooze luchtvaarten gemaakt, maar de luchtscheepvaart in het algemeen maakte gedurende vele jaren geen
+groote vorderingen. Altoos stuitten de reizigers op het onoverkomelijke bezwaar, dat zij niet vrij in hun beweging waren,
+maar geheel afhingen van de heerschende windrichting. Voortdurend zocht men naar de oplossing van het moeilijke vraagstuk,
+hoe men den ballon bestuurbaar kon maken, en talrijke proeven werden er genomen. Men trachtte door roeispanen den ballon in
+eene bepaalde richting te sturen, zelfs stegen ballons op, die van een raderwerk en roer waren <span class="pagenum">[<a id="pb142" href="#pb142">142</a>]</span>voorzien, maar tevergeefs. De uitvinding van den bestuurbaren ballon bleef bewaard voor den tegenwoordigen tijd, en &#8217;t was
+de Graaf von Zeppelin, de koene ruiter uit den Fransch-Duitschen oorlog, die zich daarmede een onsterfelijken naam zou verwerven.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb143" href="#pb143">143</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch11" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">De verovering der lucht.</h2>
+<h2 class="sub">Von Zeppelin.</h2>
+<p>In den Amerikaanschen burgeroorlog leerde hij reeds de groote waarde van den luchtballon kennen voor het verkennen van de
+stellingen der vijanden. Toen ook deed hij zijne eerste opstijging. Maar nog meer doordrongen van zijne groote waarde werd
+hij in den Fransch Duitschen oorlog van 1870&#8211;71. Hij zag toen, hoe telkens en telkens weer ballons opstegen uit het belegerde
+Parijs, om gewichtige tijdingen en bevelen van de regeering over te brengen naar de aanvoerders der legercorpsen in de niet-bezette
+deelen des lands, en &#8217;t werd bekend, hoe zij millioenen brieven overbrachten aan familieleden der Parijzenaars. Niet minder
+dan vijfentwintig ballons stegen gedurende het beleg op, die postduiven met zich medevoerden, om met berichten aan de regeering
+in de stad terug te keeren. Zoo bleef de gemeenschap tusschen de belegerde hoofdstad en het overige Frankrijk bewaard. Eindelijk
+steeg zelfs de vurige Gambetta in een ballon op, liet zich door den wind over de vijanden heenvoeren, en daalde ver van Parijs
+neder, om van Tours uit de verdediging van zijn vaderland te leiden.
+
+</p>
+<p>Reeds dadelijk na het sluiten van den vrede legde <span class="pagenum">[<a id="pb144" href="#pb144">144</a>]</span>Von Zeppelin zich op de studie van de luchtscheepvaart toe, en maakte hij ontwerpen en teekeningen van bestuurbare luchtballons.
+Volgens zijne heilige overtuiging moest het mogelijk zijn de ballons zoo in te richten, dat zij met zekerheid konden worden
+bestuurd en zelfs in eene richting, tegenovergesteld aan dien van den luchtstroom, zich konden voortbewegen.
+
+</p>
+<p>Zijne vrienden en kennissen haalden ongeloovig de schouders op en gaven hem niet onduidelijk te verstaan, dat hij een hersenschim
+najoeg en dat hij de verwezenlijking van zijn id&eacute;e wel nooit zou beleven. Von Zeppelin echter gaf den moed niet op, en toen
+het eindelijk den 9<sup>en</sup> Augustus 1884 aan drie Fransche officieren, de gebroeders Renard en Krebs inderdaad gelukte met een bestuurbaren ballon op
+te stijgen en na vijf en twintig minuten weder op de plaats van opstijging neder te dalen, toen stond het bij hem vast, dat
+hij het moeilijke raadsel eenmaal tot oplossing zou brengen.
+
+</p>
+<p>In 1891 verliet hij den militairen dienst, en van dat oogenblik af wijdde hij zijn leven geheel aan de ontwikkeling van de
+luchtscheepvaart in het algemeen, en aan het zoeken van den bestuurbaren luchtballon in het bijzonder. Over zijne studi&euml;n
+en proeven werden door menigeen de schouders opgehaald en men noemde hem een dwaas en een zot, maar hij liet zich door niets
+en niemand afschrikken. Zijn doel stond hem helder voor den geest. Hij wilde een vervoermiddel scheppen, dat in staat zou
+zijn op die plaatsen te komen, die voor elk ander middel van vervoer ontoegankelijk of slechts zeer moeilijk bereikbaar <span class="pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145">145</a>]</span>zijn, b.v. onbevaren kusten, of binnenlanden, die nog door geen beschaafde menschen betreden werden,&#8212;zee&euml;n, om verloren schepen
+op te sporen, of om gemeenschap te brengen tusschen de verschillende afdeelingen eener oorlogsvloot, enz. enz.
+
+</p>
+<p>Bij veel spot en hoon ondervond hij echter ook groote belangstelling, niet het minst van den Duitschen Keizer en den Koning
+van Wurtemburg. De Keizer benoemde in 1892 een Commissie van deskundigen, om de plannen en berekeningen van Zeppelin aan een
+nauwkeurige studie te onderwerpen. De voorzitter daarvan, Professor von Helmholsz, sprak er een gunstig oordeel over uit,
+maar na diens dood wisten Von Zeppelin&#8217;s tegenstanders te bewerken, dat hem geen steun van hoogerhand werd verleend, en dat
+zelfs door het Ministerie van oorlog een afkeurend oordeel over zijne ontwerpen werd geveld. Van rijkswege werd hem dientengevolge
+alle steun onthouden.
+
+</p>
+<p>Dat was voor Von Zeppelin een geduchte tegenslag, maar hij liet er zich niet door ontmoedigen. Van verschillende kanten ontving
+hij eenigen steun, van den Koning van Wurtemburg een geschikte plaats om te arbeiden, en zoo ging hij eindelijk tot de uitvoering
+van zijn ontwerp over. Op het Bodenmeer bouwde hij de groote lighal voor zijn ballon, en reeds den 2<sup>en</sup> Juli 1900 had zijn eerste opstijging plaats. De ballon ondervond tegenspoed bij het verlaten van de drijvende loods, en kreeg
+eenige beschadiging, met het gevolg, dat hij gedurende zijn korte vlucht erg slingerde. Hij werd dus weer in zijne bewaarplaats
+teruggebracht en hersteld. Tevens bracht <span class="pagenum">[<a id="pb146" href="#pb146">146</a>]</span>Von Zeppelin, door de ondervinding geleerd, enkele verbeteringen aan.
+
+</p>
+<p>Von Zeppelin was over het resultaat van zijn eerste vlucht zeer tevreden, al was de bereikte snelheid slechts negen Meter
+per seconde. Voor zichzelven had hij de zekerheid verkregen, dat het beginsel, waarop hij bouwde, goed was, en dat hij zijn
+doel eenmaal bereiken zou. De Keizer schreef hem eigenhandig een brief, waarin hij hem met het behaalde succes gelukwenschte
+en hem de verzekering gaf, dat hij in zijne onderneming vertrouwen stelde.
+
+</p>
+<p>Dat schrijven bemoedigde Von Zeppelin zeer en gaf hem kracht, om op den ingeslagen weg voort te gaan.
+
+</p>
+<p>Zijn pad ging echter niet over rozen.
+
+</p>
+<p>Den 25 September 1900, toen alles voor een tweede vlucht in gereedheid was gebracht, bereikte hem plotseling de tijding, dat
+zijn ballon gescheurd en het middengedeelte ervan ingestort was, zoodat van eene opstijging voorloopig geen sprake meer kon
+zijn.
+
+</p>
+<p>Op 17 October van hetzelfde jaar was de ballon hersteld en weer gereed om op te stijgen. Eerst zweefde hij zeer rustig over
+het meer, toen plotseling inwendig een gebrek ontstond en hij in 23 seconden van een hoogte van ongeveer 300 Meter nederstortte.
+Maar vier dagen later maakte hij een mooie vlucht, die ontwijfelbaar zijne geschiktheid aantoonde.
+
+</p>
+<p>Met deze proeven was het geld van Von Zeppelin echter totaal verbruikt. Daardoor werd het hem onmogelijk, zijn idee&euml;n verder
+tot uitvoering te brengen. Zijne landgenooten voelden over &#8217;t algemeen weinig <span class="pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147">147</a>]</span>voor zijne nieuwe schepping, en zijne vijanden hielden niet op, in geschrift na geschrift de onmogelijkheid van zijn plan
+aan te toonen.
+
+</p>
+<p>Zoo was hij gedurende een tijdvak van vijf jaren door geldgebrek tot werkeloosheid gedwongen. Vijf kostbare jaren gingen door
+de onverschilligheid van het Duitsche volk verloren. Maar eindelijk was hij toch weer in staat, een nieuwe vlucht te ondernemen.
+Door een sleepboot werd de ballon uit de bewaarplaats getrokken, toen&#8212;weer een nieuwe ramp den veelbeproefden uitvinder trof
+en hem dwong, van de voorgenomen luchtvaart af te zien. De sterke wind namelijk maakte zich van het gevaarte meester en beschadigde
+het dermate, dat van eene opstijging geen sprake meer kon zijn.
+
+</p>
+<p>Eerst den 17<sup>en</sup> Januari 1906 steeg Von Zeppelin weder op in het luchtruim, maar ook nu weer trof hem een zware ramp. In de hooge luchtlagen
+heerschte een zuidwestelijke luchtstroom, die den ballon, zonder dat Von Zeppelin het merkte, over het land dreef. Toen weigerden
+de motoren de een na den ander den dienst, zoodat de luchtschipper verplicht was, op den hard bevroren grond te landen, waarin
+het anker niet pakken kon. Toch geschiedde alles in goede orde en zonder ongelukken, maar in den nacht brak er een hevige
+storm los, die den ballon geheel en al vernietigde.
+
+</p>
+<p>Voorwaar&#8212;de geschiedenis van dezen gedenkwaardigen man is w&egrave;l een lijdensgeschiedenis!
+
+</p>
+<p>Maar eenmaal toch zou de triomf komen. Von Zeppelin werd in staat gesteld een nieuwen ballon <span class="pagenum">[<a id="pb148" href="#pb148">148</a>]</span>te bouwen, die bij gebleken geschiktheid door het Duitsche rijk zou worden aangekocht. De opstijging geschiedde zonder eenigen
+tegenspoed den 1<sup>en</sup> Juli 1908, en het gelukte thans den grijzen luchtreiziger, die binnen enkele dagen zijn zeventigsten geboortedag zou beleven,
+een tocht door het luchtruim te doen, die zijne vijanden en benijders voor goed het zwijgen zou opleggen en hem wereldberoemd
+zou doen worden. De reis ging over Zwitserland. De ballon verhief zich kalm en majestueus tot boven de hoogste bergen en dreef
+rustig over Constanz, naar Schaffhausen, verder naar Luzern en het Vierwoudstedenmeer, vandaar terug over het Zugermeer, en
+verder over Z&uuml;rich naar Friedrichshafen. En op dien ganschen tocht had het groote luchtschip met de meeste stiptheid gehoorzaamd
+aan den krachtigen leider, die met vaste hand het roer bestuurde.
+
+</p>
+<p>Thans was zijn roem voor goed gevestigd en werd hij door het Duitsche volk met geestdrift toegejuicht. De kranten stonden
+vol van zijn lof. De Keizer zond hem telegrafisch zijn hartelijken gelukwensch, en koning Wilhelm van Wurtemburg en diens
+gemalin Charlotte bewezen hem zelfs de eer, den 3<sup>en</sup> Juli 1908 met hem op te stijgen en een tocht met hem door het luchtruim te doen, die ruim een half uur duurde.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was alles echter nog maar voorspel geweest. De regeering van het Duitsche rijk had zich bereid verklaard het luchtschip
+aan te koopen, mits het getoond had, een luchtvaart te kunnen doen, die onafgebroken 24 uur duurde. En Von Zeppelin had besloten,
+die groote reis te ondernemen. Den 14<sup>en</sup> Juli <span class="pagenum">[<a id="pb149" href="#pb149">149</a>]</span>steeg hij op, maar reeds bij Constanz weigerde een van de motoren, zoodat hij zich genoodzaakt zag terug te keeren.
+
+</p>
+<p>Den 4<sup>en</sup> Augustus, &#8217;s morgens om kwart voor zevenen, werd de reis nogmaals ondernomen. &#8217;t Was prachtig weer. De ballon steeg tot eene
+hoogte van ongeveer 200 Meter, en dreef statig over Bazel in de richting van Straatsburg. Duizenden menschen staarden met
+bewondering omhoog naar het groote luchtschip, dat zich zoo verrassend regelmatig en met groote zekerheid door het luchtruim
+bewoog. In Straatsburg was reeds het telegrafisch bericht ontvangen, dat Von Zeppelin in aantocht was. De vlaggen werden uitgestoken,
+muziekcorpsen opgesteld, de straten zagen zwart van de menschen, ja zelfs de daken waren met toeschouwers bezet.
+
+</p>
+<p>En toen het prachtige luchtschip verscheen, barstte er &eacute;&eacute;n jubel los, waaraan schier geen einde kwam. Om twaalf uur bereikte
+Von Zeppelin de stad. Er heerschte een ongekende geestdrift onder de toeschouwers, die vriendelijk door den Graaf werden gegroet.
+Hij zwaaide met zijne muts, om voor de hartelijke ontvangst zijn dank te betuigen. Om 12 minuten over twaalven wierp Von Zeppelin
+een brief uit den ballon, bevattende de volgende woorden: &#8220;Uit de hoogte boven Straatsburg. Heerlijke vaart, richting Mannheim.
+4 Augustus 1908, 12 uur 12 min. Graaf Zeppelin.&#8221;
+
+</p>
+<p>Om 20 minuten over twee&euml;n werd het luchtschip van uit Mannheim gezien, en een half uur later zweefde het boven de stad, op
+eene hoogte van <span class="pagenum">[<a id="pb150" href="#pb150">150</a>]</span>ongeveer 250 Meter. Hier wierp Von Zeppelin een bericht uit den ballon met de tijding: &#8220;Richting Mainz.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze laatste plaats werd bereikt &#8217;s avonds om elf uur, en van hier nam Von Zeppelin de terugreis aan. Nogmaals werd Mannheim
+gepasseerd en vandaar koers genomen in de richting van Stuttgart. Maar&#8212;een gebrek aan den motor noodzaakte Von Zeppelin hier
+plotseling aan de schitterende reis een einde te maken. Even voorbij Stuttgart, bij Echterdingen daalde de ballon zonder ongelukken
+neder. Wel een bittere teleurstelling voor Von Zeppelin, wiens tocht zulk een schitterend verloop had gehad. De ballon werd
+voor anker gelegd. &#8217;t Was toen acht uur in den morgen. Dadelijk ging men aan den arbeid, om hem weer reisvaardig te maken.
+
+</p>
+<p>Maar helaas,&#8212;een hevig onweder kwam in den namiddag opzetten, gepaard met storm. Het luchtschip werd van zijn ankers losgerukt,
+en eenige honderden meters voortgesleurd tot het in het geboomte verward raakte. Daar had een ontploffing van de gassen in
+het inwendige van den ballon plaats, die het schoone luchtschip geheel verwoestte.
+
+</p>
+<p>Dit scheen wel de grootste ramp, die den koenen en onversaagden Von Zeppelin kon treffen. Doch &#8217;t kwam heel anders uit. Duitschland
+liet thans den beroemden uitvinder niet in den steek. Het Rijk besloot de volle som, die voor den aankoop van den ballon bestemd
+was, namelijk 1.650.000 mark, aan Von Zeppelin uit te betalen, en hem tevens een eeregeschenk van 500.000 mark aan te bieden.
+En in <span class="pagenum">[<a id="pb151" href="#pb151">151</a>]</span>weinige dagen werden er door geheel Duitschland commissies gevormd om gelden in te zamelen, ten einde den uitvinder in staat
+te stellen, op onbekrompen wijze zijn werk voort te zetten. En van alle kanten stroomde het geld toe. Jong en oud, rijk en
+arm, iedereen stelde er eene eer in, zijne gave te offeren.
+
+</p>
+<p>Zoo kon het eindelijk aan Von Zeppelin gelukken, door een schitterenden tocht, die over bijna geheel Duitschland voerde en
+Berlijn tot einddoel had, de kroon op zijn werk te zetten. Zijn nieuwe luchtschip, want van een ballon kan eigenlijk geen
+sprake meer zijn door den langwerpigen vorm van het voertuig, was 125 Meter lang. Het geraamte bestond uit alluminiumstaven,
+die met aluminiumdraad onderling verbonden waren. Het bevatte zeventien van elkander gescheiden afdeelingen, elk van een ballon
+voorzien, welke met waterstof gas was gevuld. De totale inhoud van het gas bedroeg 10.000 M<sup>3</sup>. Onder aan het luchtschip hingen twee gondels, eveneens van aluminium vervaardigd en voorzien van een motor, die door benzine
+gedreven werd en de schroeven in beweging moest brengen.
+
+</p>
+<p>De vaart naar Berlijn gelukte prachtig en werd een ware zegetocht. Daar de aankomst in de hoofdstad tegen Zaterdagnamiddag
+was aangekondigd, waren er toen reeds honderdduizenden menschen op de been, om den beroemden uitvinder het welkom toe te wuiven,
+doch&#8212;Von Zeppelin kwam dien dag niet. &#8217;t Werd Zondagmorgen, den 29<sup>en</sup> Augustus 1909, eer het luchtschip boven de stad verscheen. In sierlijke kringen bewoog het fraaie schip zich boven de <span class="pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152">152</a>]</span>huizenzee, vol bewondering en eerbied aangestaard door de Berlijners, die tot tranen toe bewogen waren en luidkeels den beroemden
+grijsaard toejubelden. Ook de Keizerlijke familie volgde met de oogen het luchtschip in zijne sierlijke wendingen en rustige
+bewegingen. Eindelijk daalde het op het exercitieveld neder, en was Keizer Wilhelm de eerste, die hem de hand drukte en geluk
+wenschte.
+
+</p>
+<p>Eindelijk dus, na veel tegenkanting, spot en hoon, en na een moeilijken strijd met geldgebrek, storm en onweer, was de zege
+bevochten. Een onverwelkbare lauwerkrans siert de grijze haren van den Graaf Von Zeppelin, en zijn naam zal beroemd blijven
+tot in het verste nageslacht.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153">153</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch12" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">De verovering der lucht.</h2>
+<h2 class="sub">De tocht van Bl&eacute;riot.</h2>
+<p>Reeds van de oudste tijden af hebben de menschen den vogels hun kunst van vliegen benijd, en het heeft niet ontbroken aan
+pogingen, om het hun na te doen. Zoo vertelt eene zeer oude legende ons reeds, hoe Icarus, die in den Doolhof op het eiland
+Creta verdwaald was, zich vleugels maakte, die hij met was aan het lichaam verbond. Het gelukte hem inderdaad uit zijne gevangenis
+op te stijgen, maar het vliegen beviel hem zoo goed, dat hij steeds hooger en hooger steeg, tot hij eindelijk te dicht bij
+de zon kwam. Door de groote hitte van dit hemellichaam smolt de was, waarmede de vleugels aan zijn lichaam verbonden waren,
+en de arme Icarus stortte in de zee, waar hij jammerlijk verdronk.
+
+</p>
+<p>In een geschrift over luchtballons vermeldt Julien Turgan een feit, dat te Lissabon zou hebben plaats gehad. Bij eene openbare
+proefneming aldaar in 1736 steeg iemand, Gusmans geheeten, in een mand op, die met papier overtrokken was en door verwarmde
+lucht omhoog gedreven werd. Er brandde een komfoor onder de mand. De proef geschiedde in tegenwoordigheid van den koning,
+maar jammer genoeg stootte de machine tegen den gevel van het <span class="pagenum">[<a id="pb154" href="#pb154">154</a>]</span>paleis, ongeveer ter hoogte van het dak, met het gevolg, dat de luchtreiziger naar beneden stortte. Hij bezeerde zich echter
+bij dien val niet.
+
+</p>
+<p>In 1768 deed de werktuigkundige Le Besnier proeven met eene vliegmachine. Hij bediende zich van een werktuig, dat bestond
+uit twee stokken. Aan elk einde van die stokken bevonden zich twee vleugels van taf, die om scharnieren konden draaien. De
+voorste vleugels werden met de handen, de achterste door middel van koorden, met de voeten in beweging gebracht. Le Besnier
+beweerde niet, dat hij met dien toestel van den grond kon opstijgen, maar wel, dat hij van een groote hoogte vertrekkende,
+gemakkelijk van de eene plaats naar de andere zou kunnen zweven. Inderdaad wekte hij de bewondering der toeschouwers, die
+hem met zijne vleugels proeven zagen nemen. Een kunstenmaker, die er een paar van hem kocht, behaalde er op de kermis te Guibray
+veel succes mede.
+
+</p>
+<p>Een ander onderzoeker, de markies de Baqueville, maakte zich een paar groote vleugels, zooals de engelen er gewoonlijk mede
+afgebeeld worden. Hij beweerde, dat hij daarmede de Seine van den eenen oever naar den anderen zou kunnen overvliegen. Maar
+midden boven de rivier weigerden zij hem den dienst, met het gevolg, dat de markies viel en op eene schuit terecht kwam, bij
+welken val hij een dijbeen brak.
+
+</p>
+<p>Toen kwam de uitvinding der luchtballons, waardoor het zoeken van vleugels voor den mensch op den achtergrond geraakte. Men
+meende, dat het moeilijke probleem nu spoedig opgelost zou zijn. <span class="pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155">155</a>]</span>Edoch, de ballons bleven geheel van de windrichting afhankelijk, en het zoeken naar den bestuurbaren ballon had gedurende
+bijna eene eeuw weinig succes.
+
+</p>
+<p>Zoo kwam men er toe weer in de vroegere richting te zoeken, en te beproeven, of het niet mogelijk zou zijn, toestellen te
+vervaardigen, die, door krachtige machines gedreven, geschikt zouden blijken, zich in het luchtruim te verheffen en zich te
+bewegen in elke gewenschte richting. Verschillende personen hielden zich met de studie over dit onderwerp bezig, met het verrassende
+resultaat, dat er thans reeds verscheidene vliegmachines van verschillende constructie bestaan, die alle getoond hebben in
+staat te zijn zich hoog in de lucht te verheffen, en die stipt gehoorzamen aan het stuurrad van den aviateur. Verschillende
+personen hebben zich in de vliegkunst reeds een groote vermaardheid verworven, o.a. de gebroeders Wright, Santos-Damont, Delagrange,
+Paulhan, Hubert Latham, die reeds bij een val om het leven kwam, Dorner, Farman, Molon, Rougier, Louis Bl&eacute;riot, en vele anderen.
+Dat de vliegmachines nog de volmaaktheid niet hebben bereikt, blijkt duidelijk uit de herhaaldelijk voorkomende berichten
+in de dagbladen, dat de vliegkunst weer een of ander slachtoffer heeft gemaakt, onlangs zelfs wel drie in een enkele week.
+Maar de eerste en moeilijkste schrede is gedaan, en de voorspelling is niet gewaagd, dat eenmaal de menschen, als de vogels,
+zich van het luchtruim zullen bedienen, om zich van de eene plaats naar de andere te bewegen. Hoe ver de vliegkunst thans
+reeds gevorderd is, kan blijken uit de beroemde vlucht van <span class="pagenum">[<a id="pb156" href="#pb156">156</a>]</span>Bl&eacute;riot, die het waagstuk volbracht van Calais naar Dover te vliegen. Een paar dagen vroeger was deze tocht beproefd door
+Latham, wien het bijna gelukt was de Engelsche kust te bereiken, toen hij door een gebrek aan zijne machine gedwongen werd
+in de zee neder te dalen, waar hij spoedig aan boord van een schip in veiligheid werd gebracht. Nog was deze dappere man in
+Engeland, toen Bl&eacute;riot den overtocht waagde.
+
+</p>
+<p>Door de Daily Mail, een van de grootste Londensche dagbladen, was een prijs van duizend pond sterling uitgeloofd aan hem,
+die den eersten tocht over het Kanaal zou volbrengen.
+
+</p>
+<p>Den 25 Juli 1909, des morgens ongeveer om vijf uur, steeg hij met zijn monoplane op, en zette koers naar de Engelsche kust.
+En reeds na 27 minuten en enkele seconden had hij het stoute stuk volbracht en betrad hij den vreemden bodem, waar een zijner
+vrienden hem wachtte en hem, wuivende met de Fransche vlag, het welkom toeriep.
+
+</p>
+<p>Spoedig verbreidde zich de mare van zijne aankomst door den omtrek en stroomde men van alle kanten toe, om den luchtreiziger
+en zijne machine te zien.
+
+</p>
+<p>De beroemde vlucht van Bl&eacute;riot moet een schoon gezicht opgeleverd hebben. Zijn machine scheen hoog in de lucht precies een
+vogel, die zich sierlijk en rustig voortbewoog.
+
+</p>
+<p>Groote eere viel hem in Engeland te beurt, maar onbeschrijfelijk was de geestdrift, waarmede men hem in zijn vaderland ontving.
+De regeering benoemde hem zelfs tot Ridder in het Legioen van Eer.
+<span class="pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157">157</a>]</span></p>
+<p>Nu mogen zijne benijders zeggen, dat de tocht over het Kanaal niet zoo bijzonder moeilijk en gevaarlijk was, en dat anderen
+veel moeilijker vluchten hebben volbracht, toch komt aan Bl&eacute;riot de eer toe, dat hij de eerste was, die den tocht over het
+Kanaal met goed succes ten einde toe heeft uitgevoerd. Metterdaad heeft hij getoond, dat de vliegkunst in de laatste jaren
+groote vorderingen heeft gemaakt, en dat we van haar in de naaste toekomst nog verbazend veel mogen verwachten. De verovering
+der lucht is nog slechts een kwestie van tijd.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158">158</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch13" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Edele zelfopoffering.</h2>
+<p>Hoe meer de macht van het oude Rome door zijne vele en schitterende oorlogen naar buiten toenam, en hoe groot er de schatten
+waren, welke dientengevolge de stad binnenstroomden, des te grooter werd ook het zedenbederf van de inwoners. Schitterende
+feesten waren aan de orde van den dag, en de hooggeplaatste Romeinen maakten zich aan de onzinnigste verkwisting schuldig.
+Dreigde men daardoor tot armoede te vervallen, welnu, dan liet men het volk feestvieren, hoeveel dat ook kosten mocht, want
+het was een zekere weg om een of ander staatsambt te veroveren, dat nieuwe rijkdommen zou verschaffen. Om aan te toonen hoe
+groot de geldverspilling onder de hooggeplaatste Romeinen soms was, zij vermeld, dat iemand op eigen kosten een schouwburg
+liet bouwen, die 80.000 personen kon bevatten. Na slechts &eacute;&eacute;n maand gebruikt te zijn, werd hij weer afgebroken.
+
+</p>
+<p>De openbare feestdagen namen niet minder dan een vijfde deel van het jaar in beslag. Zij waren over zeven tijdvakken verdeeld,
+die te zamen 66 dagen duurden. Aan die feesten nam bijna het geheele volk deel, en de regeering kon met vrij groote zekerheid
+op een oproer rekenen, wanneer zij niet kostbaar en <span class="pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159">159</a>]</span>bloedig genoeg waren. Want men verlangde uitsluitend tooneelen van luidruchtigen en bloedigen aard. Hoe meer dooden er vielen,
+des te grooter gejuich. Bij de groote feesten bleef geen Romein thuis; alle inwoners der stad trokken dan naar den circus
+of het amphitheater. En zelfs uit de overige steden van Itali&euml; stroomde men toe, om de spelen bij te wonen. Dikwijls moesten
+zij in schuren, kramen en tenten overnachten, omdat er geen plaats genoeg beschikbaar was om hen te herbergen.
+
+</p>
+<p>Toen Julius Caesar den circus had laten verbouwen, behoorde deze tot de grootste en fraaiste gebouwen van Rome. Hij besloeg
+een oppervlakte van ongeveer een Hectare. De zitplaatsen liepen amphitheatersgewijze op en konden wel 150.000 toeschouwers
+bevatten. In dit gebouw hadden wedrennen van ruiters plaats, men hield er wedloopen, vuistgevechten, spiegelgevechten,&#8212;maar
+&#8217;t meest geliefd van alles waren de wedrennen met wagens. In het midden van den circus bevond zich bijna over de geheele lengte
+een lage muur, aan de beide uiteinden echter zooveel ruimte vrijlatende, dat vier wagens, elk bespannen met vier paarden,
+konden passeeren. Die wedrennen leverden een woest schouwspel op. De duizenden toeschouwers verkeerden dan in een staat van
+opgewondenheid, die aan razernij grensde. Een beroemd geschiedkundige schrijft er van:
+
+</p>
+<p>&#8220;Bij het geliefkoosde rennen met een vierspan liepen de paarden naast elkander, het beste als linker handpaard, de middelsten
+gingen in het juk. De wagenmenners stonden op den wagen, gekleed in <span class="pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160">160</a>]</span>een korte tunica zonder mouwen, die om het midden door een gordel werd samengehouden; op het hoofd hadden zij een soort van
+helm, die voorhoofd en wangen beschermde en bij een onverhoedschen val lichte kneuzingen kon voorkomen. In de hand hielden
+zij eene zweep, en in den breeden gordel stak een mes, om in geval van nood de teugels los te snijden. Dit laatste was vooral
+noodzakelijk, daar de leidsels gewoonlijk aan den gordel verbonden waren.
+
+</p>
+<p>Als het schouwspel beginnen zou, liep door de opgewonden menigte een dof gemompel, gelijk aan het gebruis der onstuimige baren.
+Aller oogen waren gevestigd op de poorten, achter welke de paarden, die aan den wedren zouden deelnemen, zich al stampend
+en brieschend lieten hooren.
+
+</p>
+<p>De voorzitter, die geplaatst was op een balkon boven den hoofdingang, gaf het teeken om te beginnen door een witten doek in
+de baan te laten vallen. Men hoorde gekletter, op hetzelfde oogenblik vlogen de deuren open, de wagens stormden de baan in,
+en een oorverdoovend gejuich vervulde de lucht.
+
+</p>
+<p>Weldra omhulde een dichte stofwolk de rennende wagens, op welke de menners, ver voorover gebogen, hunne paarden door een luid
+geroep aandreven. De afstand, dien zij moesten afleggen, (eerst langs den rechterkant van den circus, terug langs de andere
+zijde van den lagen muur, welke rit zevenmaal moest gedaan worden) bedroeg ongeveer twee uren.
+
+</p>
+<p>Ervaren menners spaarden aanvankelijk de kracht hunner rossen tot den laatsten, beslissenden tocht, <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161">161</a>]</span>en haalden dan dikwijls de oningewijden in, die in het begin vooruitgesneld waren, doch thans tevergeefs de uitgeputte paarden
+door zweepslagen zochten voort te drijven. Meermalen stortten de menners van hun wagen en werden zij door de paarden vertreden.
+De meeste moeite en het grootste gevaar bestond bij het maken van den bocht aan de einden van den muur, waar drie zuilen geplaatst
+waren. Ieder wilde zijn draai zoo kort mogelijk nemen, maar&#8212;werd een der wagens tegen de zuilen geslingerd, dan stortten de
+volgenden over dezen heen, en menschen, dieren en splinters lagen daar als &eacute;&eacute;n bloedende klomp op en onder elkander.&#8221;
+
+</p>
+<p>Hoe meer de woeste ren het einde naderde, des te meer klom de opgewondenheid, de spanning, de angst, de razernij van het volk.
+Het geschreeuw van de toeschouwers ontaardde in een dierlijk gebrul, men juichte, zwaaide met doek of kleedingstuk, strekte
+de armen uit, knarste op de tanden, of jubelde zijne blijdschap uit, tot eindelijk een van de wagens het eerst de eindstreep
+bereikte en dus de overwinning had behaald.
+
+</p>
+<p>Deze wedrennen duurden met korte tusschenpoozen van den morgen tot den avond. Telkens kwamen nieuwe renners in de baan, om
+elkander te bekampen, en het volk werd nooit moede om er naar te zien. Het bleef er den geheelen dag.
+
+</p>
+<p>Nog veel menschonteerender waren de schouwspelen, die het amphitheater te zien gaf. Daar werd ook om den prijs gestreden,
+maar die prijs was het leven. Overwonnen te worden beteekende te sterven. <span class="pagenum">[<a id="pb162" href="#pb162">162</a>]</span>En die er streden, waren menschen! Zij werden gladiatoren of zwaardvechters genoemd. &#8217;t Waren meestal krijgsgevangenen, slaven,
+of misdadigers, die in plaats van tot den dood, tot den strijd in de arena werden veroordeeld. Soms ook waren het vrije mannen,
+die door woesten strijdlust, of ook wel door honger en armoede gedreven, het onteerend bedrijf aanvaardden.
+
+</p>
+<p>De gladiatoren werden voor hun afschuwelijk werk opgeleid in scholen, waar zij met verschillende wapens leerden omgaan. En
+het schouwspel, dat zij te zien gaven, werd steeds bloediger. Reeds ten tijde van Julius Caesar kon een wedstrijd te zien
+gegeven worden, waar niet minder dan 320 paar elkander bestreden.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Getuigt wel voor de diepe ontaarding van het Romeinsche volk, dat het in dergelijke bloedige vertooningen behagen schepte.
+Het kwaad nam steeds grooter afmetingen aan, en de gladiatorengevechten verdrongen zelfs langzamerhand de wedrennen.
+
+</p>
+<p>De gladiatoren zelf werden door de Romeinen diep veracht. Gedurende den keizertijd werden op kosten van den Staat oefenscholen
+voor de gladiatoren opgericht, waar door middel van de gruwelijkste wreedheid een strenge tucht werd gehandhaafd.
+
+</p>
+<p>&#8217;s Avonds v&oacute;&oacute;r den strijd werd hun een overvloedig maal voorgezet, waarbij het publiek toegang had om de menschen, die den
+volgenden dag om hun leven zouden kampen, te gaan monsteren. Daar werden, reeds weddingschappen aangegaan op het leven van
+den een, op den dood van den ander.
+<span class="pagenum">[<a id="pb163" href="#pb163">163</a>]</span></p>
+<p>Het feest begon met een optocht van de gladiatoren door de arena. Zij waren dan in feestgewaad gekleed, en de schetterende
+tonen der muziek vulden het gebouw.
+
+</p>
+<p>Dan werden eerst spiegelgevechten gehouden, die dikwijls wonderen van behendigheid te zien gaven, tot plotseling een signaal
+weerklonk, dat het teeken was om den bloedigen strijd te beginnen.
+
+</p>
+<p>De gladiatoren waren op verschillende wijzen gewapend. Sommigen waren half naakt, en gewapend met een drietand, een dolk,&#8212;en
+tevens een net, dat zij over hun tegenstander moesten zien te werpen om hem onschadelijk te maken. Dan konden zij hem met
+hun dolk of drietand dooden. Hun tegenstanders waren gewapend met helm, schild en zwaard, maar moesten desondanks toch dikwijls
+het onderspit delven.
+
+</p>
+<p>Sommige strijders bezaten een groot vierkant schild, van een manslengte, en een kort zwaard, terwijl hun tegenpartij een geducht
+kromzwaard hanteerde, doch slechts een klein schild tot dekking had. Zoo was er bij deze bloedige tooneelen gezorgd voor veel
+afwisseling, welke de spanning ervan voor de in wreedheid verfijnde toeschouwers verhoogde.
+
+</p>
+<p>Viel een der strijders nog levend in de handen van zijn vijand, dan kon hij van de toeschouwers zijn leven afsmeeken door
+den wijsvinger omhoog te heffen. Werd dat gebaar door het publiek beantwoord door het zwaaien met doeken, dan was zijne bede
+verhoord en werd zijn leven gespaard, maar wee hem, indien door het draaien met den duim het teeken werd <span class="pagenum">[<a id="pb164" href="#pb164">164</a>]</span>gegeven, dat hij sterven moest. Hij werd dan afgemaakt als een dier.
+
+</p>
+<p>Menigmaal ook moesten menschen optreden tegen uitgehongerde verscheurende dieren.
+
+</p>
+<p>Toen echter in den loop der eeuwen het Christendom ook in Rome meer vorderingen maakte, begon men de stem tegen deze verschrikkelijke
+schouwspelen te verheffen. De leer van Christus, die liefde en zachtheid, zelfs jegens zijne vijanden, predikte, liet meer
+en meer haar beschavenden invloed gelden, en vervulde zijne volgelingen met afschuw voor de bloedige tooneelen, die in de
+arena werden afgespeeld.
+
+</p>
+<p>Maar het aantal der Christenen was gering, en hun stemmen gingen verloren onder het gehuil der bloeddorstige toeschouwers,
+die dronken van opgewondenheid waren bij het zien dezer vreeselijke spelen.
+
+</p>
+<p>Maar eindelijk toch zou een einde komen aan deze ontaarde wreedheid. Na eene overwinning tegen de vijanden trok de jonge keizer
+Honorius in triomf de stad binnen. &#8217;t Was een luisterrijke zegetocht, maar&#8212;de laatste, die Rome binnen hare muren zou zien.
+Er werden gedurende vele dagen schitterende feesten gevierd. In den circus zoowel als in het amphitheater verkeerde de bevolking
+in een roes van razernij bij het zien van de stroomen bloeds, die er vloeiden.
+
+</p>
+<p>Een Christen-dichter, wien deze ontzettende tooneelen tegen de borst stuitten, smeekte in een roerend gedicht den keizer,
+om de bloedige spelen te staken, maar zijne stem werd niet gehoord. Tevergeefs wees hij op de wreedheid en doelloosheid van
+deze menschenslachting; slechts spot en hoon was zijn deel. <span class="pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165">165</a>]</span>De spelen duurden voort, de menschenslachting hield aan. Elke nieuwe dag bracht nieuwe offers.
+
+</p>
+<p>Het amphitheater was tot in de verste rijen gevuld, geen plaats bleef onbezet. Gevolgd door een schitterenden stoet trad de
+jonge Keizer binnen, om van de spelen getuige te zijn. De Voorzitter geeft het teeken om te beginnen, en onder schetterende
+muziek treden de gladiatoren binnen in feestgewaad gekleed, om den gewonen ommegang te doen.
+
+</p>
+<p>De spiegelgevechten nemen een aanvang, tot eindelijk de langgerekte, doffe toon van een tuba den strijd op leven en dood aankondigt.
+
+</p>
+<p>Ha,&#8212;nu zal het bloedige spel beginnen. De toeschouwers rekken de halzen, hun oogen glanzen van een dierlijken gloed. In de
+arena worden de zwaarden getrokken en vangt de strijd op leven en dood aan. &#8217;t Wordt weldra een oorverdoovend gejoel in den
+circus. Het volk huilt en schreeuwt in dolle razernij, en wil bloed zien, veel bloed...
+
+</p>
+<p>Onder de toeschouwers is er slechts een, die zwijgt,&#8212;een, wien het hart samengenepen wordt van smart bij het zien van het
+vreeselijke schouwspel, dat in de arena wordt afgespeeld. Zijne lippen beven, zijne neusvleugels trillen zenuwachtig, zijne
+oogen vullen zich met tranen.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Is een Christen,&#8212;een monnik, die hier op deze plaats des bloeds verschenen is, om zijne stem te verheffen tegen dit schandelijke
+spel, dat de menschen verlaagt tot dieren, die geen kennis hebben van goed en kwaad.
+
+</p>
+<p>Hij vouwt de handen en prevelt een gebed. Zijn <span class="pagenum">[<a id="pb166" href="#pb166">166</a>]</span>boezem zwoegt. Plotseling heft hij zich op en dringt naar voren. Zijne oogen schieten vlammen. Een heilig vuur gloeit in zijn
+binnenste. Hij legt zijn hand op den rand, die de arena omgeeft, en springt te midden der gladiatoren, die den strijd om het
+leven strijden.
+
+</p>
+<p>Hij schrijdt voorwaarts tot voor den zetel van den jongen Keizer, die met zijn hofstoet ademloos den strijd volgt.
+
+</p>
+<p>Telemachus, de monnik, heft de armen ten hemel, en roept den Keizer toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;In den naam van Christus, houd op met dit spel, dat den mensch onwaardig is...&#8221;
+
+</p>
+<p>Twee gladiatoren strijden dicht in zijne nabijheid. Hij snelt op hen toe, en poogt hen te scheiden.
+
+</p>
+<p>Deze daad van den monnik heeft een geweldige opschudding ten gevolge. Wat? Wil men den Romeinen hun geliefd spel ontnemen?
+Wil men de verachte gladiatoren in bescherming nemen. <span class="corr" id="xd0e2042" title="Niet in bron">&#8220;</span>Weg met dien monnik! Doodt hem! Doodt hem!&#8221;
+
+</p>
+<p>In woede ontstoken en onder een helsch getier rukt men de steenen uit den grond, en werpt ze naar den monnik, die met luider
+stem van den Keizer eischt, dat het bloedige spel gestaakt worde. Kalm en onverschrokken staat hij in de arena. De woorden
+vloeien hem snel van de lippen, en de jonge Keizer luistert met ontzetting naar de stem van dezen Christen-held. Zijne woorden,
+die de woorden waren van een stervende, maken een onvergetelijken indruk op hem. Hoor, hij smeekt in den naam van Christus,
+dat de Keizer het spel verbieden zal...
+<span class="pagenum">[<a id="pb167" href="#pb167">167</a>]</span></p>
+<p>Maar de steenen vliegen bij honderden rondom den held, die keer op keer getroffen wordt. Het volk joelt en krijscht. Men eischt
+zijn dood. De steenen beuken zijn lichaam.
+
+</p>
+<p>De edele held stort op de knie&euml;n, maar nog verheft hij zijne stem, om den Keizer te smeeken...
+
+</p>
+<p>Weldra zwijgt hij voor altoos. Zielloos ligt zijn lijk te midden van dat der overwonnen gladiatoren. Maar het doel is bereikt.
+&#8217;t Was het laatste bloedige tafereel, dat in het amphitheater werd afgespeeld.
+
+</p>
+<p>De Christelijke geestelijken zetten na den dood van Telemachus den strijd tegen het afschuwelijke spel voort, met het schoone
+gevolg, dat keizer Honorius een wet uitvaardigde, welke de menschenoffers in het amphitheater afschafte. De prediking van
+de Christenen en de edele zelfopoffering van Telemachus hadden niet nagelaten zooveel indruk op de Romeinen te maken, dat
+zij zich zonder morren aan de wet van Honorius onderwierpen.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb168" href="#pb168">168</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch14" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een groot zeeheld.</h2>
+<p>In de nederige woning van een eenvoudigen bierdrager, binnen de wallen van Vlissingen, werd den 24<sup>en</sup> Maart 1607 een jongetje geboren, dat eenmaal de roem van zijn vaderland zou worden en wiens naam over de geheele wereld met
+eere zou worden genoemd. Zijn vader heette Adriaan Michielszoon en zijne moeder Alida Jans. Het pasgeboren kind werd naar
+zijn grootvader genoemd en kreeg den naam Michiel Adriaanszoon. Daar zijne moeder ook den bijnaam de Ruyter droeg, ging hij
+ook op het kind over, zoodat deze in de geschiedenis bekend geworden is onder den naam Michiel Adriaanszoon de Ruyter. Hij
+was het vierde kind, waarmede zijne ouders gezegend werden, en nog zeven zouden er volgen. &#8217;t Is dus te begrijpen, dat de
+kleine Michiel het bij zijne ouders niet te breed had, want het gezin moest bestaan van het schrale weekloontje, dat zijn
+vader als bierdrager verdiende.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p168.jpg" alt="Michiel de Ruyter." width="433" height="720"></div><p>
+
+
+</p>
+<p>In het kleine huisje was voor zooveel kinderen bijna geen plaats, zoodat het geen wonder is, dat onze Michiel, toen hij wat
+ouder werd, meestal op straat te vinden was. Hij kwam alleen thuis om te eten en te slapen. Hij was een levendige jongen en
+stond bekend als een echte deugniet. In de school, waar <span class="pagenum">[<a id="pb169" href="#pb169">169</a>]</span>Michiel lezen, schrijven en rekenen moest leeren, hadden de onderwijzers niet weinig last van den ondeugd. Als hij niet vocht
+met de jongens, die naast hem op de bank zaten, trok hij den schoolmakker, die v&oacute;&oacute;r hem zat, aan de haren, of kletterde zijne
+lei aan scherven op den grond, of maakte hij zijn leerboek stuk. Nooit zat hij stil en meestal deed hij kattekwaad. Er ging
+dan haast ook geen dag voorbij, dat hij niet de noodige slagen met de plak kreeg of na moest blijven. Maar &#8217;t een hielp al
+even weinig, als &#8217;t ander. Hij was in &eacute;&eacute;n woord de plaag van zijn onderwijzers.
+
+</p>
+<p>Onder de jongens echter was hij een geliefde makker. Geen wonder! Hij was een groot liefhebber van vechtpartijen, en als er
+wat aan de hand was, steeds haantje de voorste. Hadden de jongens van de eene straat twist met die van de andere, Michiel
+was een van de aanvoerders en behaalde bijna zonder uitzondering de overwinning. Hij was dapper van aard, ja, zijn moed grensde
+zelfs aan vermetelheid.
+
+</p>
+<p>Toen eens de kerktoren hersteld werd, klom Michiel ongevraagd, ongeweigerd naar boven, steeds hooger. tot hij eindelijk den
+grooten bol boven de spits bereikte. Ha, daar had hij een prachtig gezicht op de zee, en vroolijk wuifde hij met zijn muts.
+Hij merkte niet op, dat de ambachtslieden de ladders wegnamen, waarlangs hij omhoog geklommen was, en naar huis gingen. Maar
+hij miste ze w&egrave;l, toen hij genoeg van het prachtige uitzicht genoten had en naar beneden wilde gaan. Nu was goede raad duur.
+Menige jongen van zijn leeftijd zou in deze omstandigheden in de grootste verlegenheid hebben verkeerd, ja, <span class="pagenum">[<a id="pb170" href="#pb170">170</a>]</span>misschien wel schreiend om hulp hebben geroepen.
+
+</p>
+<p>Michiel echter niet. De jonge waaghals toonde, dat hij geen hulp noodig had om naar beneden te komen. Hij wist namelijk met
+zijne hielen zoo behendig een lei van het dak stuk te slaan, dat hij daardoor vastigheid onder de voeten bekwam, en &#8217;t gelukte
+hem verder, door zich met de grootste tegenwoordigheid van geest aan stellages en andere voorwerpen vast te houden, beneden
+te komen, zender eenig letsel te hebben geleden.
+
+</p>
+<p>Op school maakte hij het eindelijk zoo bont, dat hij voor goed weggestuurd werd. Dat werd hem door zijne ouders <span class="corr" id="xd0e2084" title="Bron: geeszins">geenszins</span> in dank afgenomen, en daar zijn vader niet gedoogde, dat hij den geheelen dag als een nietsdoener langs de straten zou slenteren,
+deed hij hem op de lijnbaan van de gebroeders Lampsens, waar hij voor &eacute;&eacute;n stuiver daags in de baan moest loopen of het wiel
+draaien.
+
+</p>
+<p>Dat was Michiel in het geheel niet naar den zin. De levendige woelwater voelde er zich diep ongelukkig, en wenschte niets
+liever dan zeeman te worden. Dat scheen hem een heerlijk leven toe, altoos op de onstuimige baren, nu hier-, dan daarheen
+in de wereld, altijd wat nieuws, telkens wat anders. Als Michiel daar goed over dacht, vergat hij het wiel te draaien, zoodat
+de werklieden niet met hun arbeid voort konden gaan. En zag hij de kans schoon, dan liep hij stil de lijnbaan uit, om zich
+bij zijne makkers te voegen en onder een woest spelletje te vergeten, dat thuis weer een geduchte straf op hem wachtte.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Duurde dan ook niet lang, of Michiel werd ook <span class="pagenum">[<a id="pb171" href="#pb171">171</a>]</span>van de lijnbaan weggejaagd. Zijne ouders besloten toen hem zijn zin te geven en hem naar zee te zenden. Hij vond het heerlijk,
+en hunkerde naar het oogenblik, dat hij het scheepsdek zou betreden.
+
+</p>
+<p>Hij was elf jaar oud, toen hij als bootsmansjongen zijne eerste zeereis maakte. Aan boord was nog een jongen van zijn leeftijd,
+een negertje, dat in Vlissingen gedoopt was en bij die gelegenheid den naam Jan Kompanie ontvangen had. Van &#8217;t oogenblik af,
+dat Michiel zijne voeten op &#8217;t dek zette, had er een algeheele ommekeer bij hem plaats. De ondeugende Vlissinger Michiel,
+die de schrik was geweest van zijne buren en onderwijzers, werd een ijverig en gehoorzaam matroosje, zooals men geen beteren
+kon wenschen. Iets meer is met zekerheid uit dezen leeftijd van Michiel de Ruyter niet bekend.
+
+</p>
+<p>Hoewel wij hem later, in 1622, in dienst van Prins Maurits aantreffen als busschieter, waaruit blijkt dat de vijftienjarige
+Michiel reeds de diensten van een volwassen man moest verrichten,&#8212;bleef toch zijn hart hem naar de zee trekken. Nog in hetzelfde
+jaar keerde hij naar het scheepsdek terug als hoog-bootsmansmaat, en maakte vervolgens als zoodanig verscheidene tochten.
+In dien tijd was het zeemansleven vol gevaren, ook al diende men ter koopvaardij. Immers, in 1622 eindigde het twaalfjarig
+bestand, en werd de roemrijke oorlog tegen de Spanjaarden hervat. De kaperschepen, die het op de rijke koopvaardijvloot voorzien
+hadden, maakten de zee onveilig. De Duinkerker kapers hadden zich zelfs een beruchten naam verworven. Geen wonder dus, dat
+de <span class="pagenum">[<a id="pb172" href="#pb172">172</a>]</span>koopvaardijschepen op tegenweer bedacht waren en zich van kanonnen en andere wapenen voorzagen, om in staat te zijn zich zoo
+noodig te verdedigen. Toen eens het schip, waarop Michiel voer, door een kaper werd aangegrepen, werd hij met een piek aan
+het hoofd gekwetst. Dit schijnt wel de eenige keer geweest te zijn, dat hij in zijn gevaarvolle loopbaan gekwetst werd, hoewel
+honderden kogels hem gedurende zijn leven om de ooren gevlogen moeten zijn, tot eindelijk het doodelijke schot hem uit het
+land der levenden wegrukte.
+
+</p>
+<p>Michiel heeft ook met gevangenschap en ontbering te kampen gehad. Eenmaal werd het schip, waarop hij voer, door de kapers
+buit gemaakt, en de bemanning gevankelijk naar Spanje gevoerd. Maar Michiel wist met nog twee andere matrozen aan zijne bewakers
+te ontsnappen, en trok toen met hen bedelende het land door, vervolgde zijn tocht dwars door Frankrijk, en keerde eindelijk
+in het vaderland terug.
+
+</p>
+<p>Dit avontuur had hem echter in &#8217;t geheel geen schrik voor het zeeleven ingeboezemd. Integendeel, hij nam weer dienst op een
+van de schepen der heeren Lampsens, en maakte als matroos verscheidene reizen. Hij legde zich met ijver toe op het beoefenen
+van de stuurmanskunst, benevens op het bepalen van lengte en breedte, en alles, wat een bekwaam zeeman behoort te weten.
+
+</p>
+<p>In 1631, dus op vierentwintigjarigen leeftijd, trad hij in het huwelijk met Maria Velters, van Grijpskerke, die hem nog geen
+jaar later echter door den dood weder ontviel.
+<span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173">173</a>]</span></p>
+<p>In 1633 werd hij tot stuurman bevorderd, en maakte hij, onder anderen op <i>de Groene Leeuw</i>, tochten naar Groenland, Mauritius en het oostelijk deel van het land van Magellaan. Meermalen verkeerde zijn schip in groote
+gevaren tusschen de reusachtige ijsbergen, die het dreigden te verpletteren, maar&#8212;steeds keerde hij behouden in het vaderland
+weer.
+
+</p>
+<p>In 1636 hertrouwde Michiel. Zijne tweede vrouw heette Cornelia Engels, en was geboortig van Vlissingen. Met deze vrouw is
+hij tien jaar gehuwd geweest, toen ook zij door den dood werd opge&euml;ischt.
+
+</p>
+<p>Een jaar later, dus in 1637, werd hij door eenige kooplieden, die twee kaperschepen hadden uitgerust, tot kapitein op een
+daarvan benoemd. Maar al spoedig kregen de matrozen van die beide schepen twist over de verdeeling van den buit, en sloeg
+het volk van Michiel aan het muiten. Hij besloot dus zoo spoedig mogelijk naar het vaderland terug te keeren. Dicht bij de
+kust kwamen dertien Duinkerker kapers opzetten, die recht op hem aanhielden. Hij wist echter van de duisternis gebruik te
+maken om hun te ontkomen.
+
+</p>
+<p>Hij keerde toen tot de koopvaardijvaart terug, en werd schipper, (tegenwoordig zouden wij zeggen kapitein) op een vaartuig
+van de heeren Lampsens, dat <i>Vlissingen</i> heette.
+
+</p>
+<p>Hij maakte verscheidene reizen naar Brazili&euml;, en had het meermalen met de kapers te kwaad. Hij schijnt echter niet bijster
+veel vrees voor die beruchte lieden te hebben gehad, want toen hij eens op de huisreis een kaper ontdekte, die een buitgemaakt
+schip medevoerde, ging Michiel er recht op af en <span class="pagenum">[<a id="pb174" href="#pb174">174</a>]</span>eischte de overgave van het veroverde schip, wat de kaper hem dadelijk afstond. Dat hij een bekwaam zeeman geworden was, toonde
+hij door de vele verbeteringen, die hij in de toen bestaande zeekaarten aanbracht. Hij mocht dan geen geleerde zijn, een practisch
+man was hij zeker.
+
+</p>
+<p>Dat zijne bekwaamheden niet onopgemerkt gebleven waren, bleek duidelijk in 1640, toen Portugal zich van Spanje afscheidde
+en zich onafhankelijk verklaarde. De Nederlanders, die nog steeds in den oorlog met de Spanjaarden gewikkeld waren, besloten
+dadelijk Portugal hulp te verleenen, en zonden eene vloot daarheen, bestaande uit 15 schepen en vijf fregatten, onder bevel
+van den admiraal A. Gijsels. Zijn vice-admiraal was J. P. Tolck. Tot Schout-bij-nacht werd, op voorstel van de Zeeuwsche vlootvoogden,
+Michiel Adriaanszoon de Ruyter benoemd, terwijl hem tevens het kapiteinschap op het schip <i>de Haze</i> werd opgedragen. Zoo klom dus Michiel, de eenvoudige Vlissinger jongen, door eigen verdienste van trap tot trap hooger op
+de maatschappelijke ladder, en was hij tot een man opgegroeid, die de oogen der hooge regeering op zich gevestigd wist. Maar
+zelf bleef hij de eenvoudige Michiel, nederig, bescheiden, vroom en dapper.
+
+</p>
+<p>In zijn brief aan de Admiraliteit van Zeeland schreef hij: &#8220;Ick sal mij als een heerlyck (<i>eerlijk</i>) capiteyn in mijn harte gedraghen, in de hoope, dat God het werck, waer wij om sijn gesonden, sal segenen tot heere (<i>eere</i>) van ons lieve Vaderlandt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8195;&#8195;Machgyel Adriaense de Ruyter.
+<span class="pagenum">[<a id="pb175" href="#pb175">175</a>]</span></p>
+<p>In een treffen, dat met den vijand plaats had, gedroegen zich vele kapiteins van de Hollandsche vloot op lafhartige wijze,
+maar Michiel de Ruyter kwam eervol uit den strijd te voorschijn. Zijn onverschrokkenheid en beleid hadden de algemeene opmerkzaamheid
+getrokken.
+
+</p>
+<p>Den 21 December keerde de oorlogsvloot in het vaderland terug. Hare diensten waren niet meer noodig, dan alleen om koopvaardijschepen
+te geleiden door de onveilige wateren, waar de kapers op hen loerden.
+
+</p>
+<p>Michiel kwam dus weer in dienst van de heeren Lampsens, en voer gedurende de jaren 1643&#8211;1651 als kapitein ter koopvaardij.
+Door menig stout stukje deed hij van zich spreken. Zoo bevond hij zich eens in de Cara&iuml;ben, en vernam daar, dat een der eilanden,
+St. Martin, door de Spanjaarden verlaten was. Dadelijk begaf hij er zich heen, en nam het eiland in naam van de Staten der
+Vereenigde Nederlanden in beslag. Wel beweerden de Franschen, dat ook zij recht op dit eiland hadden, maar &#8217;t gevolg was toch,
+dat de Nederlanders daar vasten voet kregen en hielden.
+
+</p>
+<p>Op een anderen tocht naar de West-Indi&euml;n kreeg hij een groot Spaansch schip in &#8217;t gezicht, dat hij liever niet wilde ontmoeten.
+Maar de Spanjaard, ziende dat de Hollandsche koopvaarder hem ontwijken wilde, en meenende dat dit uit vrees geschiedde, hield
+op hem aan en liet zijn geschut donderen. Dadelijk draaide de Ruyter bij en gaf den Spanjaard de volle laag. Ai! Dat had deze
+niet verwacht! Maar de Hollander <span class="pagenum">[<a id="pb176" href="#pb176">176</a>]</span>was veel kleiner en bovendien veel lichter bewapend. Opnieuw liet hij dus de kanonnen bulderen, waarop de dappere Michiel
+het antwoord niet schuldig bleef. De Hollandsche matrozen zonden den Spanjaard zooveel kogels in den romp, dat het schip weldra
+begon te zinken. De ongelukkige bemanning zag den dood in de golven tegemoet. Nu toonde de Ruyter echter zijne grootheid van
+ziel. De ongelukkigen, die met den dood worstelden in de golven, waren thans zijne vijanden niet meer, maar menschen, die
+in nood verkeerden. Dadelijk liet hij de booten uitzetten, en smaakte de voldoening, dat de kapitein en een groot deel der
+bemanning behouden bij hem aan boord werden gebracht.
+
+</p>
+<p>Toen de Ruyter den kapitein vroeg, of ook hij zoo zou gehandeld hebben, als de Hollanders de overwonnenen waren geweest, gaf
+deze trotsch ten antwoord:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou u en uw volk hebben laten verdrinken.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dit antwoord verbitterde de Ruyter, en hij gaf last, alle gevangenen over boord te werpen. Hij zou dien Spanjaard wel een
+toontje lager leeren zingen.
+
+</p>
+<p>De matrozen schoten toe en grepen de gevangenen aan, om hen volgens de gewoonte dier tijden de voeten te spoelen, dit is,
+over boord te werpen. Maar nu had er bij den trotschen Spanjaard een algeheele omkeering plaats. Hij wierp zich voor Michiel
+neder en smeekte hem om lijfsbehoud.
+
+</p>
+<p>Dat was &#8217;t alleen, wat de ronde Zeeuw had bedoeld, en hij schonk allen het leven.
+
+</p>
+<p>Op een anderen tocht, ditmaal naar Salee, bemerkte <span class="pagenum">[<a id="pb177" href="#pb177">177</a>]</span>hij, dat vijf Algerijnsche zeeroovers het op hem voorzien hadden. Daaronder bevonden zich zelfs de admiraal en de vice-admiraal
+der Algerijnen. &#8217;t Zag er niet mooi uit voor Michiel, &eacute;&eacute;n tegen vijf, en hij begreep, dat hij veel kans had zijn schip te
+verliezen en zelf als slaaf naar de binnenlanden te worden gevoeld. Hij trachtte dus de vijanden te verrassen. Eerst hield
+hij zich, of hij hen wilde ontwijken, maar hij liet zijn schip terdege in staat van tegenweer brengen, en maakte &#8217;s avonds
+van de duisternis gebruik, om hen ongemerkt te naderen. Onverwachts gaf hij het schip van den admiraal de volle laag. De Algerijn
+deinsde van schrik terug en raakte in een ander vaartuig verward. De beide schepen namen schielijk de vlucht.
+
+</p>
+<p>Intusschen had de Ruyter zich naar het schip van den Vice-admiraal gekeerd, en gaf hem de andere laag. Ook dit vaartuig zocht
+zijn heil in de vlucht, zoodat de Ruyter nu nog slechts twee vijanden tegenover zich zag. Zonder een oogenblik te aarzelen,
+zette Michiel koers tusschen de beide Algerijnen door en bereikte ongedeerd de kust van Salee, waar hij door de Mooren, die
+dit gevecht van &eacute;&eacute;n Hollander tegen vijf Algerijnsche zeeroovers met bewondering hadden aangezien, met groot gejuich ontvangen
+werd. Zij bewezen den dapperen kapitein de grootste onderscheiding en lieten hem zelfs in triomf te paard de stad doorrijden,
+terwijl de opperhoofden der roofschepen, onder &#8217;t geschimp van het grauw, te voet moesten volgen.
+
+</p>
+<p>Weer een anderen keer raakte hij met eenige andere <span class="pagenum">[<a id="pb178" href="#pb178">178</a>]</span>schepen onder de Duinkerker kapers verzeild. Zijn schip was geheel weerloos, en voerde weinig of geen geschut.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was avond. Alleen list kon hem redden. De koopvaarders doofden de lichten en zochten in de duisternis te ontsnappen, maar
+de Ruyter liet integendeel verscheidene lichten bijzetten en dreef langzaam met weinig zeilen voort. Die groote kalmte en
+de vele lichten brachten de Duinkerkers in den waan, dat zij met een oorlogsschip te doen hadden, en zij bleven daarom op
+een eerbiedigen afstand. De list slaagde volkomen. Hij zeilde ongedeerd tusschen de kapers door, die het niet waagden hem
+aan te vallen, en kwam weldra in behouden haven.
+
+</p>
+<p>Dit was niet de eenige maal, dat hij door list aan de handen zijner belagers ontsnapte. Eens kwam hij met een lading boter
+uit Zeeland, koers houdende naar Vlissingen, toen hij weer zoo&#8217;n Duinkerker op zich zag afkomen. Dadelijk gaf hij last, eenige
+tonnen boter op het dek te smeren. De Duinkerker kwam snel nader, draaide bij en wierp de enterhaken uit, om zich aan het
+Hollandsche schip vast te klampen. Dadelijk sprongen de vijanden op Michiel&#8217;s vaartuig over, maar o wee, zij hadden niet op
+de gladheid van het dek gerekend, en maakten de zotste sprongen of gleden uit en vielen voor de voeten der Hollandsche matrozen,
+die hen alles behalve vriendelijk ontvingen. Zij werden met haastigen spoed naar het kaperschip teruggejaagd, en kozen hun
+heil in de vlucht.
+
+</p>
+<p>Op een andere reis van Salee komende, werd hij vervolgd door een Franschen kaper, die hem zoo in <span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179">179</a>]</span>het nauw bracht, dat de Ruyter zich genoodzaakt zag, bij te draaien. Hij begaf zich op het vijandelijke vaartuig, waar hij
+voor den gezagvoerder werd gebracht, en eischte, dat deze hem ongehinderd zijne reis zou laten vervolgen. Met welk recht wilde
+deze hem van zijn schip berooven? Holland was immers niet met Frankrijk in oorlog?
+
+</p>
+<p>De Franschman kon voor zijne handelwijze geen goede gronden aanvoeren, maar was toch niet bereid, de Ruyter te laten vertrekken.
+Hij liet zich wijn brengen, en bood ook zijn onvrijwilligen gast een glas aan. Maar Michiel sprak fier:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ben ik vrij, geef mij wijn,&#8212;maar ben ik een gevangen man, zoo geef mij water.&#8221; En hij weigerde den wijn te drinken. Dit vrijmoedige
+antwoord behaagde den kapitein zoo zeer, dat hij zijn glas ophief, en zeide:
+
+</p>
+<p>&#8220;Met dezen dronk wensch ik u goede reis!&#8221;
+
+</p>
+<p>En ongehinderd liet hij den kranigen Hollander vertrekken.
+
+</p>
+<p>Diezelfde vrijmoedigheid en kloekheid toonde de Ruyter later te Salee. Het opperhoofd aldaar kwam bij hem aan boord, en vroeg
+naar den prijs van een stuk laken, dat de Ruyter hem te koop aanbood. Maar het opperhoofd vond den prijs te hoog, en wilde
+afdingen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen,&#8221; zei de Ruyter, &#8220;tegen dien prijs mag ik het u niet afstaan. Wel wil ik, indien het u behaagt, het u ten geschenke
+aanbieden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Hier begreep het opperhoofd niets van.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat!&#8221; riep hij uit. &#8220;Tegen een minderen prijs <span class="pagenum">[<a id="pb180" href="#pb180">180</a>]</span>moogt gij het niet afstaan, en gij wilt het mij ten geschenke geven? Dat is vrij raadselachtig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Allerminst,&#8221; was de Ruyter&#8217;s antwoord. &#8220;Ik mag mijne goederen niet onder den prijs verkoopen, maar desnoods mag ik ze wel
+ten geschenke geven.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het opperhoofd werd boos en eischte, dat het laken hem tegen den geboden prijs zou worden afgestaan. En toen de Ruyter onbevreesd
+bleef weigeren, dreigde hij, dat hij &egrave;n schip &egrave;n lading zou nemen, daar de Ruyter zich geheel in zijne macht bevond.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat kunt ge doen,&#8221; zei de Ruyter fier, &#8220;maar dan zullen alle kooplieden weten, dat in Salee geen schip veilig is!&#8221;
+
+</p>
+<p>In de grootste verbolgenheid verliet het opperhoofd met zijn gevolg het Hollandsche vaartuig, de Ruyter in volslagen onzekerheid
+achterlatende van wat hem te wachten stond.
+
+</p>
+<p>Een paar uur later keerde de Moor aan boord terug. &#8220;Welnu,&#8221; vroeg hij, &#8220;wilt gij mij het laken tegen den geboden prijs afstaan?&#8221;
+
+</p>
+<p>De Ruyter volhardde bij zijne weigering.
+
+</p>
+<p>Toen wendde het opperhoofd zich tot zijn gevolg, en riep uit:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ziet eens, hoe kloek en trouw die Christen voor zijne meesters is. Zijt gij dat allen ook voor mij?&#8221;
+
+</p>
+<p>Door dit voorval, gevoegd bij de Ruyter&#8217;s heldhaftig gedrag tegen de vijf zeeroovers, kwam hij in Salee zoodanig in aanzien,
+dat de Mooren bijna met geen andere schippers zaken wilden doen, dan met hem. Zijn handel met die roofzuchtige lieden was
+buitengewoon <span class="pagenum">[<a id="pb181" href="#pb181">181</a>]</span>voordeelig, en alles ging zoo vlug van de hand, dat hij wel twee reizen kon doen tegen anderen &eacute;&eacute;n.
+
+</p>
+<p>Toen zijn schip eens op de kusten van Salee verging en de goederen aan land spoelden, gaf het anders zoo diefachtige volk
+hem alles trouw en eerlijk terug, en verschaften zij hem bovendien een wrak, dat hij liet opbouwen en waarmede hij zijne meesters
+zooveel voordeel aanbracht, dat zij het verloren schip niet behoefden te betreuren. Hij waagde zich meermalen diep in de binnenlanden
+om handel te drijven, en had daardoor gelegenheid, vele Christenslaven los te koopen, waarvoor hij zelfs diep in eigen beurs
+moest tasten.
+
+</p>
+<p>Dikwijls was hij door dreigende gevaren omringd, en moest hij de hevigste stormen trotseeren. Van zes schepen, vergingen er
+eenmaal vijf; alleen dat van de Ruyter keerde in het vaderland terug. Later gebeurde dat met zeventien en nog eens met acht
+en twintig schepen. Telkens was het alleen het schip van de Ruyter, dat behouden bleef. De andere vergingen.
+
+</p>
+<p>Den 25<sup>en</sup> September 1650 trof hem het ongeluk, dat ook zijne tweede vrouw stierf. Hij besloot toen het zeeleven vaarwel te zeggen en
+zijne verdere levensdagen aan land door te brengen. Hij had genoeg verdiend, om dat onbezorgd te kunnen doen. En dat besluit
+werd nog vaster, toen hij in 1652 voor de derde maal in den echt trad. Deze vrouw heette Anna van Gelder, en was de weduwe
+van den schipper Jan Pauluszoon, die mede in dienst van de heeren Lampsens gevaren had en op reis gestorven was. Daar zij
+vreesde, dat ook de Ruyter eenmaal een dergelijk lot zou treffen, <span class="pagenum">[<a id="pb182" href="#pb182">182</a>]</span>sterkte zij hem in zijn voornemen, om aan land te blijven. Hij nam dus afscheid van zijne reeders en werd een eenvoudig rentenier.
+Weinig kon hij toen vermoeden, dat hij weldra tot de zee terugkeeren, daar opklimmen tot de hoogste voor hem te bereiken waardigheid,
+en eenmaal de roem van de geheele wereld worden zou.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>In 1652 raakten wij in oorlog met Engeland. Onze beroemde zeeheld Maarten Harpertszoon Tromp voer met zijn vloot op de hoogte
+van Dover en ontmoette daar een vijftiental Engelsche bodems onder bevel van Robert Blake. De Engelschen noemden zich in die
+dagen de heerschers der zee en eischten, dat schepen van andere naties hun de noodige eer bewezen door het strijken van de
+vlag en het lossen van kanonschoten. Juist maakte Tromp zich gereed om de Engelsche vloot op die wijze te begroeten, toen
+Blake hem tweemaal een kogel over zijn schip zond, en daarna een derden door zijn want, waardoor een van de matrozen een arm
+verloor.
+
+</p>
+<p>Tromp, de held van Duins, was er de man niet naar, om zich deze handelwijze te laten welgevallen. Hoewel de beide rijken niet
+in oorlog waren, al was de houding tusschen hen dan ook zeer gespannen, gaf hij last de kanonnen te lossen. Een hevig gevecht
+was er het gevolg van; niet minder dan vier uur werd er verwoed gestreden. Toen zag Tromp zich gedwongen naar het vaderland
+te wijken.
+<span class="pagenum">[<a id="pb183" href="#pb183">183</a>]</span></p>
+<p>Eene oorlogsverklaring was thans niet meer noodig, en de Staten namen het Tromp hoogst kwalijk, dat hij het schot van Blake
+met kanongebulder beantwoord had, in plaats van de vlag te strijken. Men ontnam hem het opperbevel over de vloot en benoemde
+Witte Corneliszoon de With tot admiraal. Maar nu had men behoefte aan een bekwaam man, wien men het opperbevel over een deel
+van de vloot kon toevertrouwen. De Staten van Zeeland besloten, die hooge betrekking op te dragen aan Vlissinger Michiel,
+thans koopvaardij-kapitein in ruste. Het kostte veel moeite om hem over te halen, die waardigheid te aanvaarden. Toen men
+echter een beroep deed op zijne vaderlandsliefde, toen men hem er op wees, dat het vaderland in nood verkeerde en hem niet
+missen kon,&#8212;toen stapte hij over alle bezwaren heen, en koos, thans als vice-kommandeur, wederom zee.
+
+</p>
+<p>Zijn schip heette <i>Neptunus</i>, voerde 28 stukken en was met 134 koppen bemand. In Augustus 1652 stak hij in zee, om eenige koopvaarders, die van Texel
+moesten komen, veilig door het Kanaal te brengen. &#8217;t Was eene groote teleurstelling voor de Ruyter, dat zijne vloot zoo zwak
+was in vergelijking met die van den vijand. Ook liet de tucht veel te wenschen over. Zoo gebeurde het, dat een paar branders
+eigendunkelijk wegzeilden,&#8212;en later, in de hevige zeegevechten, die er gevoerd werden, zelfs kapiteins de vloot verlieten,
+om zich hier of daar in veiligheid te brengen. De Ruyter zond al spoedig bericht aan de Staten van Zeeland, dat de hem toevertrouwde
+vloot te zwak <span class="pagenum">[<a id="pb184" href="#pb184">184</a>]</span>was om zich met succes te kunnen wagen tegen den vijand, wiens schepen niet alleen meer in getal, maar ook veel grooter van
+stuk waren. Bovendien waren zij veel sterker bemand en gewapend.
+
+</p>
+<p>Bij Plymouth had de eerste ontmoeting tusschen de Ruyter en de Engelschen plaats. De Ruyter had zijne vloot in drie smaldeelen
+gescheiden, en de koopvaarders onder deze smaldeelen verdeeld. De vijandelijke vloot stond onder bevel van Ascue. &#8217;s Middags
+om 4 uur begon de strijd. De Ruyter gaf al dadelijk blijken van grooten moed. Met zijn smaldeel sloeg hij zich tot tweemaal
+toe door den vijand heen, en gedurende eenigen tijd lag zijn schip tusschen die van den admiraal en den vice-admiraal in.
+Hij werd geducht bestookt, maar wist van geen wijken. En zijn voorbeeld werkte begeesterend op zijn ondergeschikten, die zich
+kloekmoedig van hun plicht kweten. Een Friesch kapitein, Douwe Aukes genaamd, geraakte zoo diep met zijn schip onder de vijanden
+verzeild, dat alle hoop verloren scheen. Reeds eischten zijne matrozen, dat hij zich overgeven zou, toen Douwe Aukes een lont
+greep en deze in het kruit dreigde te werpen, indien zij den strijd opgaven. Dit bewijs van moed en doodsverachting gaf nieuwe
+geestkracht aan de matrozen, die zich nu zoo dapper weerden, dat zij twee Engelsche schepen in den grond boorden en een derde
+op de vlucht joegen.
+
+</p>
+<p>&#8217;s Avonds om 8 uur weken de Engelschen naar het Noorden. Michiel de Ruyter had zijne eerste overwinning behaald. Ascue verloor
+in dezen slag niet minder dan 1300 man en drie zijner beste schepen, <span class="pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185">185</a>]</span>terwijl de Ruyter geen enkel schip en maar 50 dooden en 40 gekwetsten te betreuren had. Bovendien kon hij thans ongehinderd
+de koopvaardijvloot door het Kanaal geleiden, en wisten de Engelschen, dat zij in Michiel de Ruyter een tegenstander hadden
+gevonden, die niet licht te achten was.
+
+</p>
+<p>Korten tijd daarna kreeg de Ruyter bevel, de koopvaarders, die met hun rijkbeladen schepen uit Indi&euml; terugkeerden en een rijken
+buit voor den vijand beloofden, veilig in de Hollandsche havens te brengen. Dat was geen gemakkelijke taak, want Blake was
+met eene vloot van 72 zeilen in zee, terwijl de vloot van de Ruyter veel kleiner was en aan alles gebrek had. Hij gaf daarvan
+schriftelijk kennis aan de Zeeuwsche Staten, berichtende, dat mondkost en krijgsvoorraad zoo goed als verbruikt waren.
+
+</p>
+<p>Toen hij een 25-tal Engelsche oorlogsschepen ontdekte, waagde hij het toch, daarop jacht te maken. Maar in den avond werd
+zijne vloot door storm verstrooid, waarvan verscheidene kapiteins gebruik maakten, om op eigen gezag naar het vaderland terug
+te keeren. Bovendien bleek het de Ruyter, dat vele schepen onder bevel stonden van onbedreven bevelhebbers en bemand waren
+met onkundige matrozen.
+
+</p>
+<p>Hij besloot daarom zich te vereenigen met de vloot, die onder bevel stond van admiraal Witte Cornelisz. de With, den opvolger
+van Tromp. Deze beschikte nu over 45 oorlogsschepen, maar 10 daarvan en 5 branders, behoorende tot de vloot van de Ruyter,
+moesten naar het vaderland teruggezonden worden, omdat zij niet meer zeewaardig waren. Daartoe behoorde <span class="pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186">186</a>]</span>ook de <i>Neptunus</i>, zoodat de Ruyter op de <i>Louize</i> overging.
+
+</p>
+<p>Den achtsten October vielen de Engelschen op ons aan, &#8217;s middags om 3 uur. De With en de Ruyter streden met leeuwenmoed, maar&#8212;verscheidene
+Hollandsche kapiteins sloegen in het heetst van het gevecht op de vlucht en brachten daardoor groote verwarring teweeg, zoodat
+zelfs Hollanders op Hollanders schoten. De Ruyter kreeg vele dooden en gekwetsten, en zijn groot- en marszeil werden aan flarden
+geschoten. Toch wist hij van geen wijken en hield hij den strijd moedig vol, tot de avond rust bracht. Maar des morgens ontbrandde
+de strijd opnieuw, doch ook nu verlieten eenige schepen het tooneel van den slag, waardoor de overmacht van de Engelschen
+zoo groot werd, dat de onzen tot wijken werden gedwongen. Den 10<sup>en</sup> October kwam de vloot de Maas binnen.
+
+</p>
+<p>De With was over den afloop van dit zeegevecht bitter ontstemd, en de Ruyter was zoo diep verontwaardigd over den onwil, de
+lafhartigheid en de onbedrevenheid van vele kapiteins, dat hij besloot, zijn ambt neer te leggen en zijn verder leven in zijn
+huisgezin door te brengen. De Staten verzochten hem evenwel zoo dringend in het belang van het vaderland aan te blijven, dat
+hij ten tweeden male op zijn besluit terug kwam en nogmaals zee koos.
+
+</p>
+<p>Opnieuw werd het opperbevel opgedragen aan Maarten Harpertszoon Tromp, den bij het scheepsvolk zoozeer geliefden zeeheld,
+dien zij met den naam van Bestevaar vereerden. De Ruyter bevoer <i>Het Lam</i>, <span class="pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187">187</a>]</span>dat 34 stukken voerde. De vloot telde 100 schepen, meestal echter van kleinen omvang, zwak van bemanning en slecht bewapend.
+Zij was bestemd, om een 400 koopvaarders veilig door het Kanaal te brengen.
+
+</p>
+<p>De vloot zeilde uit, maar hevige wind- en regenvlagen deden Tromp besluiten, de koopvaarders naar het vaderland terug te zenden.
+Bij Dover kwam het tot een gevecht, waarin de Hollanders met zooveel geestdrift streden, dat de vijanden een goed heenkomen
+moesten zoeken. Blake had zijn voorsteven verloren en werd zelf gekwetst. Op schitterende wijze was de smaad uitgewischt,
+die door lafheid en onwil in den vorigen strijd onze vlag was aangedaan.
+
+</p>
+<p>Onze koopvaardijvloot kon thans ongehinderd uitzeilen, want de zee was vrij. De zoogenaamde heerschers der zee hadden zich
+in hunne havens in veiligheid gebracht.
+
+</p>
+<p>In het begin van 1653, den 28 Februari, 1 en 2 Maart, had een zeeslag plaats, die zijne weergade in de geschiedenis nog niet
+kende. De Ruyter had den last ontvangen een vloot koopvaarders, die zich bij St. Martin verzameld hadden, af te halen en naar
+het vaderland te geleiden. Hij wilde dus de Engelsche oorlogsschepen onder Blake, Deane en Monk ontzeilen, maar zoowel door
+storm als door het langzaam vorderen van de koopvaardijschepen was hem dat onmogelijk. Het gelukte hem echter wel, zich met
+Tromp te vereenigen.
+
+</p>
+<p>Bij Portland kregen zij den vijand in zicht, en &#8217;s morgens om tien uur begon het gevecht, dat onder den naam van den driedaagschen
+zeeslag bekend zou <span class="pagenum">[<a id="pb188" href="#pb188">188</a>]</span>worden. Terwijl Tromp in een strijd gewikkeld was met den Engelschen admiraal, viel de Ruyter een groot schip aan, <i>the Prosperity</i> genaamd, dat 44 stukken en 170 man voerde. Hardnekkig werd van beide kanten gestreden, en de Ruyter leed zware verliezen.
+Onbevreesd gebood hij echter het schip te enteren en den strijd op den vijandelijken bodem over te brengen. Als katten klommen
+de Hollanders tegen het schip op, maar zij werden zoo warm ontvangen, dat zij terugdeinsden. Toen riep de Ruyter de zijnen
+toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Mannen, dat gaat niet aan! Eens daarin, altijd daarin!&#8221; Zijne woorden verleenden zijne matrozen zooveel moed, dat het hun
+inderdaad gelukte, het schip te veroveren. Eenigen tijd later bevond hij zich tusschen niet minder dan 20 vijanden, en was
+hij den ondergang nabij. Met behulp van den dapperen Jan Evertsen sloeg hij er zich doorheen, en wist hij het gevaar te ontkomen.
+
+</p>
+<p>De strijd duurde voort tot den avond, maar werd den volgenden dag hervat. Tromp en de Ruyter streden in elkanders nabijheid,
+en &#8217;s middags raakte de laatste in zoo&#8217;n benarden toestand, dat hij ook nu weer verloren scheen. Hij raakte in zulk een drom
+van vijanden en werd zoo vinnig beschoten, dat hij het schip niet meer besturen kon, en dit als een vat op de baren dobberde.
+De admiraal gaf kapitein Duins last, het op sleeptouw te nemen.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was een schrikkelijke strijd. De kanonnen bulderden zonder tusschenpoozen, zoodat de schepen in een wolk van smook gehuld
+waren. &#8217;t Geschrei der gewonden was hartverscheurend.
+<span class="pagenum">[<a id="pb189" href="#pb189">189</a>]</span></p>
+<p>Toen de avond kwam, wist nog geen der beide vloten van wijken. De strijd zou dus den derden dag worden voortgezet. Maar de
+krijgsvoorraad van de Hollanders was grootendeels verbruikt, bijna uitgeput.
+
+</p>
+<p>Toch werd &#8217;s morgens de strijd hervat. Hoewel de onzen nog slechts dertig schepen overhadden, gaf Tromp toch bevel tot den
+aanval. De Ruyter vocht weer met heldenmoed, hoewel zijn schip niet bestuurd kon worden en door een ander op sleeptouw genomen
+werd. Zijn moed en geestkracht bleven onverzettelijk, zelfs toen zijn schip geen zeil of mast meer had en er bijna niets meer
+aan heel was. Het getal gekwetsten aan boord was gestegen tot 42.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was een geluk voor de onzen, dat de vloten al strijdende afdreven naar de Duinkerksche banken, waar de grootere Engelsche
+schepen dreigden te stranden. Deze maakten daarom een einde aan den verschrikkelijken strijd en deinsden af.
+
+</p>
+<p>Tromp gaf bevel naar het vaderland terug te keeren, waar de vloot in een ontredderden staat aankwam. Het doel was bereikt:
+de Engelschen waren er niet in geslaagd, onze rijke koopvaardijvloot te bemachtigen.
+
+</p>
+<p>Tromp, de Ruyter en vele andere bevelhebbers ontvingen den dank van de Algemeene Staten voor hun heldhaftigheid en wijs beleid.
+Tromp en de Ruyter werden zelfs met een gouden keten, versierd met een eerepenning, vereerd.
+
+</p>
+<p>Omstreeks Mei 1653 koos de vloot weder zee, en raakte in Juni slaags met den vijand, die over 16000 koppen en 3800 kanonnen
+beschikte. De Hollandsche vloot was veel minder sterk, maar waagde toch <span class="pagenum">[<a id="pb190" href="#pb190">190</a>]</span>den strijd. Tegen den avond hadden wij wel eenig voordeel behaald, maar dat ging verloren door de verwarring, die op onze
+vloot heerschte. Alweer hadden wij gebrek aan buskruit, en vooral de With en de Ruyter hadden nog maar een geringen voorraad.
+
+</p>
+<p>&#8217;s Morgens greep Tromp het vice-admiraalsschip aan, maar daar hij zich door een paar lafhartige kapiteins verlaten zag, moest
+hij afdeinzen en kwam tusschen 13 vijandelijke bodems in het gedrang. Zijn schip werd doornageld en zou den vijand in handen
+gevallen zijn, indien Tromp niet eenige vaatjes buskruit had doen ontploffen, dat hen op de vlucht dreef. De With en de Ruyter
+kwamen hem te hulp en redden hem verder uit het gevaar.
+
+</p>
+<p>De vloot keerde naar huis terug, en nu drong Tromp er met klem op aan, dat zij de noodige versterking zou ondergaan. Hij verklaarde,
+dat bij de Engelsche vloot zeker 50 schepen waren, die het Hollandsche admiraalsschip in grootte overtroffen. Beslist gaf
+hij te kennen, dat hij niet weder in zee wilde steken, als de vloot niet voldoende kruit en lood aan boord had.
+
+</p>
+<p>Ook de Ruyter verklaarde, dat hij niet in zee ging, als de vloot niet zeer versterkt en goed bewapend werd.
+
+</p>
+<p>De Staten traden thans krachtig op. De lafhartige kapiteins werden gestraft, aanzienlijke belooningen werden beloofd voor
+het verrichten van grootsche wapenfeiten, en de vloot werd met vele schepen versterkt. Men begreep, dat de eer van het vaderland
+op het spel stond. Van alle kanten stroomden de vrijwilligers toe, om dienst te nemen. Zwaardere <span class="pagenum">[<a id="pb191" href="#pb191">191</a>]</span>kanonnen werden op de schepen gebracht, kruit en kogels in groote hoeveelheden ingeladen.
+
+</p>
+<p>Tromp was nog wel niet tevreden over het gehalte der macht, waarover hij het bevel kreeg, maar hij meende toch den vijand
+nu onder de oogen te kunnen zien. Den 8<sup>en</sup> Augustus kreeg hij de Engelschen in &#8217;t gezicht, en tegen den middag begon, niet ver van Katwijk, de strijd. De Ruyter en
+Evertsen werden hevig aangevallen, maar leden geen gevoelige verliezen. Alleen hadden hun zeilen en masten het kwaad te verantwoorden.
+De avond bracht rust, en den volgenden dag was de zee te onstuimig om den strijd te kunnen hervatten. Den 10<sup>en</sup> Augustus echter raakten de vloten wederom slaags, ter hoogte van Ter Heide. De Hollanders leden hier het grootste verlies,
+dat voor hen denkbaar was. De dappere held, Maarten Harpertsz. Tromp, de lieveling der matrozen, hun Bestevaar, zooals zij
+hem noemden, stierf den heldendood. De Ruyter toonde zich overal in het heetst van &#8217;t gevecht, met het gevolg, dat hij van
+zijn volk eindelijk nog maar de helft had overgehouden en zijn schip zoowel fokkemast als grooten steng verloor. Alleen de
+bezaansmast was staande gebleven. &#8217;t Was daardoor, en ook doordat zijn krijgsvoorraad verschoten was, dat hij zich aan den
+strijd onttrekken moest. Hij keerde naar de Maas terug, om zich daar zoo goed mogelijk te herstellen.
+
+</p>
+<p>Ook de With moest wijken. Niet minder dan 24 kapiteins hadden hem schandelijk in den steek gelaten.
+
+</p>
+<p>De Staten benoemden Jacob, Graaf van Wassenaar, Heer van Obdam tot admiraal van de vloot, terwijl <span class="pagenum">[<a id="pb192" href="#pb192">192</a>]</span>de Ruyter tot de waardigheid van vice-admiraal werd verheven. Hij verzocht echter van de aanneming verschoond te blijven,
+maar eindelijk bezweek hij voor het aanhouden van den Raadpensionaris Jan de Witt, en werd het ambt door hem aanvaard.
+
+</p>
+<p>Kort daarop volgde de vrede met Engeland.
+
+</p>
+<p>Gedurende de jaren 1654&#8211;1656 deed de Ruyter meermalen tochten naar de noordkust van Afrika, om de Algerijnsche zeeroovers
+te tuchtigen, die met de grootste brutaliteit onze rijke koopvaardijschepen kaapten, zich de goederen toe&euml;igenden en de bemanning
+als slaven verkochten. Duizenden van deze ongelukkigen ondergingen in de binnenlanden een jammerlijk lot.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Gelukte de Ruyter op zijne veelvuldige tochten, de zeerooverij aanmerkelijk te beteugelen en vele slaven te bevrijden.
+
+</p>
+<p>Ook in het Noorden behaalde de Ruyter grooten roem. Zweden en Denemarken voerden een langen en bloedigen oorlog. De Hollanders
+besloten Denemarken hulp te verleenen, en zonden eene vloot onder bevel van Wassenaar van Obdam naar de Oostzee. Later werd
+eene nieuwe vloot ter versterking daarheen gezonden onder bevel van de Ruyter. Hij landde in November 1659 op Funen, maar
+werd daar door de Zweden met kanongebulder ontvangen. Vele Hollanders sneuvelden, en er ontstond onder hen zelfs een oogenblik
+van wankelmoedigheid. Maar de Ruyter riep hun toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Valt aan, mannen, valt aan, of gij zult allen te zamen worden vermoord!&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193">193</a>]</span></p>
+<p>De dappere Ritmeester Buat sprong met het rapier in de vuist vooruit, en riep:
+
+</p>
+<p>&#8220;Mannen, dat gaat u voor, volgt mij na!&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen vielen de onzen kloekmoedig op de Zweden aan en behaalden eene schitterende overwinning, welke tengevolge had, dat Nyborg
+op de vijanden werd vermeesterd.
+
+</p>
+<p>De koning van Denemarken, die zijn redding geheel aan den moed der Hollanders te danken had, verhief de Ruyter met al zijne
+nakomelingen in den adelstand en schonk hem een gouden keten van groote waarde. Bovendien verleende hij hem een lijfwedde
+van twee duizend gulden &#8217;s jaars.
+
+</p>
+<p>Er brak nu een kort tijdperk van rust voor hem aan. Acht maanden mocht hij in den schoot van zijn gezin doorbrengen. Hij woonde
+toen in Amsterdam en had acht kinderen. Zijn zoon Adriaan was zeeman, evenals zijn vader. Een andere zoon, Engel genaamd,
+koos eveneens die loopbaan, en zou weldra zijn eersten tocht op het zilte nat ondernemen. Adriaan stierf jong als luitenant
+ter zee. Van zijne dochters huwde Cornelia met den kapitein der zeesoldaten Johan de Witte, Alida huwde met een schepen van
+Vlissingen, later met den Predikant Potts aldaar, en Margaretha trad in het huwelijk met Somer, Predikant te Amsterdam.
+
+</p>
+<p>In den zomer van 1661 kreeg de Ruyter bevel opnieuw zee te kiezen, om de Algerijnsche zeeschuimers te tuchtigen, die weer
+brutaler dan ooit onze koopvaarders roofden en de bemanning als slaven verkochten. Ook Fransche en Spaansche zeeroovers <span class="pagenum">[<a id="pb194" href="#pb194">194</a>]</span>maakten het onzen koopvaarders in die dagen zeer lastig. Welke groote afmetingen die rooverijen hadden aangenomen, kan blijken
+uit het feit, dat de Algerijnen niet minder dan dertig groote roofschepen in zee hadden.
+
+</p>
+<p>De Ruyter bleef in de Middellandsche zee tot in het begin van 1663, en maakte het den zeeschuimers geducht lastig. Toen kreeg
+hij bevel naar het vaderland terug te keeren. Cornelis Tromp zou zijne taak van hem overnemen, maar na het vertrek van den
+gevreesden de Ruyter traden de roovers met vernieuwde brutaliteit op. De dappere Tromp had te weinig schepen, om hun voldoende
+ontzag in te boezemen.
+
+</p>
+<p>Opnieuw werd de Ruyter uitgezonden, om de roovers te kastijden. Zijn zoon Engel maakte dezen tocht, die zijn eerste was, met
+hem mede. De Ruyter werd door een hevige ziekte overvallen en men had geen hoop, dat hij daarvan herstellen zou. Zijn leven
+bleef echter behouden. Het mocht hem evenwel niet gelukken, de zeeroovers tot onderwerping te brengen. Het uitbreken van een
+nieuwen oorlog met Engeland riep hem naar elders.
+
+</p>
+<p>De Engelschen, die naijverig waren op den bloei der Nederlanden en op onzen handel, hadden reeds langen tijd blijken gegeven
+van hunne vijandelijke bedoelingen. Zij hadden, zonder dat er eene oorlogsverklaring aan was voorafgegaan, Hollandsche koopvaarders
+bemachtigd, en maakten zich in 1664 zelfs meester van onze bezittingen in Afrika en Amerika.
+
+</p>
+<p>De Ruyter kreeg toen den geheimen last, die <span class="pagenum">[<a id="pb195" href="#pb195">195</a>]</span>bezittingen te heroveren, welk bevel hij ten uitvoer bracht. &#8217;t Was op zijn tocht naar Afrika, dat de Vice-admiraal Michiel
+de Ruyter Jan Kompanie weder ontmoette, het vroegere negerjongetje, dat op hetzelfde schip was, waarop hij zijne eerste reis
+maakte. Toen Jan Kompanie vernam, dat Michiel, zijn vroeger speelkameraadje, de admiraal was, die over de machtige vloot bevel
+voerde, liet hij zich bij hem aan boord brengen, waar een hartelijk wederzien volgde. Jan had het ook ver in de wereld gebracht,
+want hij was zelfs onderkoning over eenige negers geworden. Hij kende toen nog, na een tijdsverloop van meer dan veertig jaren,
+al de namen der bruggen, straten en kaden van Vlissingen, wel een bewijs, dat hij een goed geheugen bezat.
+
+</p>
+<p>Na eene afwezigheid van vijftien maanden keerde de Ruyter in het vaderland terug, waar hij met groote blijdschap ontvangen
+werd, omdat men gevreesd had, dat hij op zijn terugtocht den Engelschen in handen zou vallen. Hier had men zich intusschen
+met kracht tot den oorlog uitgerust. Een aanzienlijke vloot lag gereed, om op het eerste bevel zee te kiezen. Dat bevel zou
+niet lang op zich laten wachten.
+
+</p>
+<p>De Engelsche vloot was uitgevaren en maakte over de honderd onzer koopvaarders buit. Toen koos ook onze vloot het ruime sop.
+Zij telde 105 oorlogsschepen, 7 jachten, 11 branders en 12 galjoten, te zamen voerende 4900 vuurmonden en 22000 koppen. De
+vijand had 110 schepen in zee, en stond onder bevel van den Hertog van York, die zich aan boord bevond van de <i>Royal Charles</i>.
+<span class="pagenum">[<a id="pb196" href="#pb196">196</a>]</span></p>
+<p>Wassenaar van Obdam voerde onze vloot aan. Reeds bij het eerste treffen, dat ter hoogte van Lowesthoff plaats had, leden wij
+een gevoeligen slag, doordat het schip van onzen admiraal in de lucht vloog. Het lijk van Obdam werd nooit teruggevonden,
+en met hem vond de geheele bemanning, bestaande uit 500 koppen, den dood. Ook de dappere Kortenaar sneuvelde. Deerlijk gehavend
+keerde onze vloot in het vaderland terug, terwijl bij de Engelsche uitbundige vreugde heerschte over de behaalde overwinning.
+Wij hadden vele schepen verloren, terwijl verscheidene kapiteins op lafhartige wijze de vlucht hadden genomen.
+
+</p>
+<p>In weinige weken was de vloot hersteld en in staat weder uit te loopen. Voorloopig werd Cornelis Tromp tot opperbevelhebber
+benoemd, want de Ruyter was op dat tijdstip nog niet uit het Verre Westen teruggekeerd. Maar nauwelijks had hij hier voet
+aan wal gezet, of hij werd door de Staten benoemd tot Luitenant-Admiraal van de vloot, de hoogste waardigheid, die voor hem
+te bereiken was. Cornelis Tromp was daar zoo verontwaardigd over, dat hij zijn ontslag uit &#8217;s lands dienst verzocht. Hij wilde
+niet onder de Ruyter dienen. De houding van den dapperen Evertsen, eertijds de meerdere van de Ruyter, was geheel anders.
+Deze verklaarde rondborstig, dat aan de Ruyter, om zijne hooge verdiensten, het opperbevel toekwam. Tromp kreeg zijn gevraagd
+ontslag niet, maar ontving van de Staten eene scherpe terechtwijzing, waarop hij besloot, zich den nieuwen stand van zaken
+te laten welgevallen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb197" href="#pb197">197</a>]</span></p>
+<p>In een geweldigen zeeslag, die den 12 Juni 1666 begon en eerst den 14 Juni werd beslist, bevocht de Ruyter eene schitterende
+overwinning op de vijanden. Hij bevoer het Admiraalsschip <i>De Zeven Provinci&euml;n</i>. Voor den aanvang van den strijd, toen de Engelschen in &#8217;t gezicht kwamen, liet hij op de geheele vloot het gebed doen. Daarna
+begon het bloedige gevecht, dat in de geschiedenis bekend staat als de Vierdaagsche Zeeslag, en waarin de Ruyter zich met
+roem en eer overdekte. Toen eindelijk de vijanden hun heil zochten in de vlucht, nadat de Vice-admiraal Ascue zelfs gedwongen
+was geworden zich over te geven,&#8212;vielen onze kapiteins elkander weenend van blijdschap in de armen. De Ruyter, nederig en
+bescheiden als altijd, ontblootte zich het hoofd, hief den blik hemelwaarts, en dankte God voor de overwinning. Zwaar gehavend,
+maar met 3000 gevangenen en zes veroverde schepen, keerde de vloot in het vaderland terug.
+
+</p>
+<p>In een volgend treffen waren wij niet zoo gelukkig. &#8217;t Had plaats bij Duinkerken. De dappere, nobele Cornelis Evertsen werd
+daar doodelijk getroffen, en de Ruyter zag zich gedwongen, te wijken. Zijn terugtocht was echter zoo beleidvol, dat de Engelschen
+niet het minste voordeel met hunne overwinning behaalden en onze vloot behouden in onze haven binnen kon vallen. Hij schreef
+den slechten afloop van dezen strijd voor een groot deel toe aan Cornelis Tromp, die zich van de vloot had afgescheiden en
+haar daardoor te zeer verzwakt had. Tromp verdedigde zich met de bewering, dat hij zich onbewust in de hitte van den strijd
+te ver van de vloot had <span class="pagenum">[<a id="pb198" href="#pb198">198</a>]</span>verwijderd, en dat in geen geval de zucht om de Ruyter te benadeelen, de drijfveer van deze daad was geweest. Het treurige
+gevolg was echter, dat Cornelis Tromp van zijn ambt werd ontzet, en dat er tusschen hem en de Ruyter eene verwijdering ontstond,
+die gedurende vele jaren zou blijven bestaan.
+
+</p>
+<p>De Engelschen begaven zich noordwaarts en staken ruim 100 van onze koopvaardijschepen, die in het Vlie lagen, in brand. Bovendien
+verwoestten zij een gedeelte van het weerlooze eiland Terschelling,&#8212;voorwaar geen groot heldenstuk. &#8217;t Was een lage en schandelijke
+daad van de anders zoo moedige Engelschen, en zij zou hun eerlang berouwen.
+
+</p>
+<p>Den 17<sup>en</sup> Juni 1667 stak de Ruyter met eene machtige vloot in zee, niet om een weerloos Engelsch eilandje af te loopen, maar om weldra
+de ankers te laten vallen voor den mond van de Theems, en den leeuw in zijn eigen hol te gaan bestoken. Den 20<sup>en</sup> Juni zeilde het eerste smaldeel onder den Vice-admiraal van Gent de Medway op, en veroverde kapitein van Brakel het fort
+Sheerness, dat ons den toegang wilde beletten. Tevens vermeesterde hij het schip <i>de Unity</i>, en maakte daardoor den weg naar Londen voor onze schepen vrij. Onze vloot lichtte de ankers, en voer de rivier op. Het vroegere
+admiraalsschip <i>Royal Charles</i> werd veroverd en verscheidene andere schepen werden in brand gestoken. Een geweldige schrik maakte zich van de Engelschen
+meester. Londen sidderde. &#8220;De Hollanders komen!&#8221; klonk het alom. Men pakte het kostbaarste bijeen en vluchtte de stad uit.
+Iedereen verwachtte, dat Londen geplunderd <span class="pagenum">[<a id="pb199" href="#pb199">199</a>]</span>en verwoest zou worden, dat moord en doodslag het Engelsche volk in rouw zou dompelen.
+
+</p>
+<p>Dat geschiedde echter niet. Wel bleef onze vloot nog een paar maanden in dien omtrek kruisen, maar Londen werd niet aangetast.
+Deze beroemde tocht naar Chattam, zooals hij gewoonlijk wordt genoemd, verhaastte niet weinig het sluiten van den vrede, die
+in Juli 1667 tot stand kwam. De <i>Royal Charles</i> was als zegeteeken naar het vaderland medegevoerd.
+
+</p>
+<p>In 1672 raakte ons land opnieuw in oorlog, thans met Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen. &#8217;t Was het rampjaar onzer geschiedenis.
+De Franschen drongen tot diep in ons land door, terwijl de noordelijke provinci&euml;n ernstig door de Munsterschen en Keulenaars
+werden bedreigd. &#8217;t Land was reddeloos, de regeering radeloos, het volk redeloos. Willem III werd onder den drang van het
+volk tot stadhouder benoemd, en de gebroeders de Witt werden op schandelijke wijze door het grauw vermoord.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Gemeenebest scheen verloren. Alleen ter zee bleek Neerlands meerderheid tegenover de vijanden.
+
+</p>
+<p>Den 7<sup>en</sup> Juni leverde de Ruyter een slag tegen de vereenigde Engelsche en Fransche vloten, die onder bevel stonden van den Hertog
+van York en d&#8217;Estr&eacute;es, bij Solebay. Dadelijk bij het begin van het gevecht wees de Ruyter zijn stuurman Zeger het schip van
+York aan, met de woorden:
+
+</p>
+<p>&#8220;Stuurman Zeger, d&agrave;t is onze man!&#8221;
+
+</p>
+<p>Waarop de stuurman antwoordde:
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer, dat zal u gebeuren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Onmiddellijk daarop voer <i>de Zeven Provinci&euml;n</i> tot <span class="pagenum">[<a id="pb200" href="#pb200">200</a>]</span>op een pistoolschot afstands van <i>the Royal Prince</i>, en gaf het de volle laag. Een hevig gevecht ontstond, dat omstreeks twee uren aanhield. De Hertog van York zag eindelijk
+zijn schip zoo zwaar geteisterd, dat hij het noodig vond op een ander vaartuig over te stappen.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Werd een verwoede zeeslag, die strand en zee deed daveren van &#8217;t kanongebulder, zooals een dichter &#8217;t uitdrukte.
+
+</p>
+<p>De Ruyter verklaarde zelf, &#8220;dat hij veel zeeslagen had bijgewoond, maar nooit in scherper en langduriger gevecht was geweest.&#8221;
+Wie in dezen slag overwinnaar bleef, is niet te zeggen, maar zeker is het, dat de Engelschen en Franschen geen voordeel behaalden
+en niet minder dan 2500 gesneuvelden en gekwetsten telden. Een Engelschman, die op het schip van de Ruyter den slag had bijgewoond,
+getuigde van hem: &#8220;Is dat een Admiraal! Dat is een Admiraal, een stuurman, een matroos en een soldaat! Ja, die man, die held
+is dat alles te gelijk!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was bekend, dat Michiel de Ruyter een groot vriend was van de gebroeders de Witt. Hij liet dan ook niet na zijn afkeurend
+oordeel over den moord op deze beide mannen uit te spreken, wat hem door velen hoogst kwalijk genomen werd. Zijn vrienden
+waarschuwden hem zelfs voor zijne groote vrijmoedigheid in dat opzicht, en gaven hem den raad, zijne gedachten niet zoo luid
+uit te spreken. Zijn antwoord daarop klonk fier:
+
+</p>
+<p>&#8220;Wanneer &#8217;t hier in het vaderland zoo gelegen is, dat men de waarheid niet mag spreken, zoo is &#8217;t er <span class="pagenum">[<a id="pb201" href="#pb201">201</a>]</span>ellendig gesteld. Nochtans zal ik die spreken, zoo lang als mijne oogen openstaan.&#8221; Gedurende hunne gevangenschap was hij
+zelfs hun voorspraak geweest.
+
+</p>
+<p>Toen dan ook de de Witten waren vermoord en &#8217;t grauw tot daden van geweld was overgeslagen, verzamelde zich ook voor het huis
+van de Ruyter een troep volks, dat luide de beschuldiging uitte, dat de Ruyter &#8217;s lands vloot aan de vijanden verraden en
+verkocht had. Men hoorde met groot lawaai schreeuwen, dat men het huis wilde plunderen. Mevrouw de Ruyter ontbood dadelijk
+Wessel Smit, een kapitein van een vendel burgers, bij zich, en deze riep van zijn stoep af het volk toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat wilt gij? Wat is er te doen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8217;t Antwoord was niet bemoedigend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Jij dikke schelm, kom van de stoep, men zal je op zijn Jan de Witts behandelen,&#8221; klonk het hem toe.
+
+</p>
+<p>De dappere Smit daalde dadelijk van de stoep af, en zei: &#8220;Heb ik &#8217;t verdiend, zoo kunt ge mij zoo behandelen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Men deed hem echter niets, en hij spoedde zich naar het huis van de Ruyter, waar diens vrouw in grooten angst verkeerde. Dadelijk
+begaf hij zich naar zijn vaandrig Nicolaas Duizendt, om met hem te overleggen, wat er gedaan moest worden. Een trommelslager,
+om het vendel bijeen te roepen, hadden zij niet bij de hand; daarom zond hij zijne dienstboden uit, om de schutters op te
+roepen.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Grauw begon intusschen al sterker op te dringen, en er was nog maar eene kleinigheid noodig, om hen tot plundering te doen
+overgaan.
+<span class="pagenum">[<a id="pb202" href="#pb202">202</a>]</span></p>
+<p>De heer Smit bleef het volk toespreken, maar men antwoordde hem, dat de admiraal de vloot aan de Franschen had verkocht, en
+dat hij voor iederen matroos een dukaton had ontvangen. Ook beweerden sommigen, dat zij de Ruyter aan handen en voeten gebonden
+in den Haag gevankelijk hadden zien binnenbrengen.
+
+</p>
+<p>Toen riep Mevrouw de Ruyter het volk toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe is dat mogelijk? Ik heb op dezen dag een brief van mijn man ontvangen, die gisteren pas geschreven is.&#8221;
+
+</p>
+<p>Smit vroeg dien brief te zien. Hij wilde hem als een middel gebruiken, om het opgeruide grauw aan de praat te houden, wat
+hem ook gelukte.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wie kent het schrift van den Admiraal?&#8221; vroeg hij.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik! Ik!&#8221; riepen sommigen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Komt dan hier, en leest zelf!&#8221; zei de heer Smit.
+
+</p>
+<p>Dat geschiedde, maar onderwijl naderden de schutters, die de straten afzetten en het grauw geboden, uiteen te gaan. Toevallig
+naderde in de gracht ook een vaartuigje gewapend met 6 kanonnen, en de kapitein daarvan verklaarde zich op het verzoek van
+Smit dadelijk bereid, den Admiraal een dienst te doen.
+
+</p>
+<p>Het volk vond het toen raadzaam, de voorgenomen plundering op te geven en een veiliger plaats op te zoeken. Zoo bleef de Ruyter
+voor een grooten ramp bewaard.
+
+</p>
+<p>Eenigen tijd later dreigde de Ruyter een nieuw gevaar, en ditmaal gold het zijn eigen persoon. Op <span class="pagenum">[<a id="pb203" href="#pb203">203</a>]</span>een morgen thuis zijnde, drong iemand zijne woning binnen, roepende:
+
+</p>
+<p>&#8220;Waar is Michiel de Ruyter? Ik wil Michiel de Ruyter spreken.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Admiraal kwam uit eene opkamer te voorschijn, om te zien, wat er aan de hand was.
+
+</p>
+<p>De indringer liep op hem toe met een ontbloot mes in de hand en zou de Ruyter zeker doorstoken hebben, indien niet een dienaar,
+die toevallig kwam toeloopen, den moordenaar een kleine ladder over hoofd en armen geworpen had, waardoor hij mis stak. De
+schurk ontkwam en werd later tevergeefs gezocht.
+
+</p>
+<p>De Prins van Oranje wenschte Cornelis Tromp tot vice-admiraal bij de vloot te benoemen, maar begreep zeer goed, dat eerst
+een verzoening tot stand moest komen tusschen Tromp en de Ruyter. Tromp was daar aanvankelijk niet toe te bewegen, doch eindelijk
+bezweek hij voor den aandrang van den Stadhouder, en zoo mocht het Prins Willem III gelukken, de beide groote mannen tot elkander
+te brengen.
+
+</p>
+<p>Tromp gaf al dadelijk het bewijs, dat de verzoening van zijn kant welgemeend was, door met zijn schip, toen hij zich bij de
+vloot voegde, achter het Admiraalsschip om te varen, het met eereschoten te begroeten en zich dadelijk bij de Ruyter aan boord
+te begeven, om hem zijne opwachting te maken. Daar werd hij met alle vriendschap ontvangen. De Ruyter richtte zelfs ter eere
+van Tromp een feestmaaltijd aan, een beleefdheid, die enkele dagen later door Tromp op dezelfde wijze werd beantwoord. Nog
+zat men aan <span class="pagenum">[<a id="pb204" href="#pb204">204</a>]</span>tafel, toen de tijding werd gebracht, dat de vijand in aantocht was. Zoo ver men zien kon, was de zee met hunne kielen bedekt.
+
+</p>
+<p>Het gevecht nam een aanvang en het gelukte den vijand niet, ondanks zijne overmacht, eenig voordeel te behalen. De Hollanders
+weerden zich dapper. &#8220;Overwinnen of sterven!&#8221; was de leuze. Tromp streed met heldenmoed. Hij was van de vloot afgedwaald,
+en lag tusschen eenige zware Britsche en Fransche schepen ingeklemd. De overmacht was te groot, en het hopelooze van den strijd
+inziende, verloren zijne mannen den moed. Tromp deed, wat hij kon, om hen te bemoedigen, maar &#8217;t mocht hem niet baten. Reeds
+waande hij zich verloren, toen hij in de verte de Ruyter met zijne schepen zag naderen. Deze had Tromp gemist, en was dadelijk
+besloten, hem te hulp te snellen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mannen,&#8221; riep Tromp de zijnen toe, &#8220;daar is Bestevaar! Die komt ons helpen! Ik zal hem ook niet verlaten, zoolang ik adem
+kan scheppen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Zoo werd Tromp door de Ruyter gered, en werd hunne verzoening door deze schoone daad bezegeld.
+
+</p>
+<p>Onze groote Admiraal behaalde ook in dezen slag weer de schoonste lauweren. Zelfs de Fransche vlootvoogd d&#8217;Estr&eacute;es schreef
+over hem:
+
+</p>
+<p>&#8220;De Ruyter is een groot meester in de kunst van den oorlog ter zee: hij heeft mij in dezen slag schoone lessen gegeven. Gaarne
+zou ik mijn leven laten voor den roem, dien hij daarbij heeft verworven.&#8221;
+
+</p>
+<p>Den 15<sup>en</sup> Juni volgde een nieuwe zeeslag, waarin de Ruyter een schitterende overwinning behaalde, en den 21<sup>en</sup> Augustus wist hij bij Kijkduin de vijanden tot <span class="pagenum">[<a id="pb205" href="#pb205">205</a>]</span>een slag te dwingen, die buitengewoon bloedig was, maar waarbij de vijanden gedwongen werden, van onze kusten af te houden.
+De landing, die zij op het gebied der Vereenigde Nederlanden hadden beoogd, was er voor goed onmogelijk door gemaakt.
+
+</p>
+<p>Bovendien had de uitslag van dezen geweldigen strijd ten gevolge, dat Engeland vrede met ons sloot, zoodat wij ter zee alleen
+de Fransche vloot nog tegenover ons hadden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ons volk had gesidderd gedurende dezen slag. Terwijl het kanongebulder den kalmen oceaan beroerde, was aan het strand alles
+bekommering en gebed,&#8221; zegt een geschiedschrijver. &#8220;Van daar sloegen duizenden, vol angstige spanning, den loop des gevechts
+gade. Langs de geheele kust riep het klokkengelui de gemeenten naar de kerken. Ook te Amsterdam waren, zoolang de slag duurde,
+de kerken gevuld, en uit ieders mond, uit ieders hart rees een gebed op tot den Hemel, om uitredding uit den grooten nood.&#8221;
+En van de Ruyter zegt dezelfde:
+
+</p>
+<p>&#8220;Men verhief (in het vaderland) vooral de Ruyter. Elk gewaagde van de groote diensten, door hem aan den Staat bewezen. Zijn
+naam, te voren genoeg vermaard, steeg nu nog hooger in top der doorluchtigheid, en de galm zijner glorie klonk door alle gewesten.&#8221;
+Maar de Ruyter zelf gaf, nederig en bescheiden als hij was gedurende gansch zijn leven, alleen Gode de eer. Hij smaakte de
+voldoening, dat zijn zoon Engel, die in verscheidene gevechten den grootsten moed en veel beleid had getoond, tot Schout bij
+nacht werd benoemd.
+<span class="pagenum">[<a id="pb206" href="#pb206">206</a>]</span></p>
+<p>Ook Munster en Keulen hadden intusschen vrede met ons gesloten, zoodat wij nu alleen nog met Frankrijk in oorlog waren. Bovendien
+hadden wij bondgenooten gevonden, ook in Spanje.
+
+</p>
+<p>Het grootste gevaar, dank zij den moed en de bekwaamheid van de Ruyter, die eene landing van de vijanden op onze kusten onmogelijk
+had gemaakt, en mede aan het beleid van Willem III, was dus voorbij.
+
+</p>
+<p>Zoo komen wij aan den laatsten tocht van onzen grooten Admiraal. Hem werd opgedragen zich naar de Middellandsche Zee te begeven,
+om aldaar de Fransche vloot aan te tasten. Voor dezen tocht waren echter naar de meening van de Ruyter veel te weinig schepen
+uitgerust, en hij gaf daarover tegen een der leden van de Admiraliteit zijn ongenoegen te kennen. Deze had de onbeschaamdheid
+den grooten held toe te voegen:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik denk niet, Mijnheer, dat gij op uwe oude dagen bevreesd begint te worden en den moed laat vallen?&#8221;
+
+</p>
+<p>Waarop de Ruyter waardig antwoordde:
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, ik begin den moed niet te laten vallen. Ik heb mijn leven veil voor den Staat, maar ik ben verwonderd, en &#8217;t is mij
+leed, dat de Heeren de vlag van den Staat zoo veil hebben en wagen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Men verzocht hem dringend, ondanks zijne bezwaren, in zee te gaan. Waarop hij zei:
+
+</p>
+<p>&#8220;De Heeren hebben mij niet te verzoeken, maar te gebieden, en al werd mij bevolen &#8217;s lands vlag op een enkel schip te voeren,
+ik zou <span class="corr" id="xd0e2542" title="Bron: daarm&ecirc;e">daarme&ecirc;</span> in zee gaan, en waar de Staten hunne vlag betrouwen, zal ik mijn leven wagen.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb207" href="#pb207">207</a>]</span></p>
+<p>De held verliet het vaderland in de vaste overtuiging, dat hij niet levend zou wederkeeren. Tot een vriend zei hij bij het
+afscheid:
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijn vriend, ik zeg u adieu, en niet alleen adieu, maar adieu voor eeuwig, want ik denk niet we&ecirc;r te komen. Ik zal op dezen
+tocht blijven. Ik voel het.&#8221;
+
+</p>
+<p>Bij Stromboli had de eerste ontmoeting tusschen de beide vloten plaats. De Fransche schepen stonden onder bevel van Admiraal
+Du Quesne. Deze hield dadelijk op het Hollandsche admiraalsschip <i>de Eendracht</i> aan. Van weerszijden werd er gedurende drie uren hevig gevochten, maar geen der partijen behaalde een beslist voordeel.
+
+</p>
+<p>Voor de Ruyter geen geringe eer, want zijne vloot was aanmerkelijk zwakker dan de Fransche. Deze telde 24 groote en 6 kleine
+schepen, terwijl de Ruyter slechts bevel voerde over een achttiental vaartuigen, met veel minder geschut en kleiner bemanning.
+
+</p>
+<p>Eenigen tijd later gelukte het hem 26 Hongaarsche predikanten, die om het geloof als galeislaven een wreed lot te verduren
+hadden, uit hunne gevangenschap te doen ontslaan. Zij werden aan hem overgeleverd in den erbarmelijksten toestand, met verscheurde
+kleederen, half naakt, en met uitgemergelde lichamen.
+
+</p>
+<p>Met tranen in de oogen dankten zij den held voor hunne verlossing, maar de Ruyter, nederig als altoos, zeide: &#8220;Dankt uw God,
+ik heb niet meer dan mijn plicht gedaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>Eindelijk, na een lang en roemvol leven, zou Michiel de Ruyter zijn laatsten strijd strijden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb208" href="#pb208">208</a>]</span></p>
+<p>Den 22 April 1676 ontmoette hij de Fransche vloot in het gezicht van den Etna. Dadelijk liet hij zijne schepen in slagorde
+stellen en viel hij met alle kracht aan. Er ontstond een geweldige strijd, waarbij velen &#8217;t met den dood moesten bekoopen.
+&#8220;De Siciliaansche zee,&#8221; schreef een geschiedschrijver, &#8220;scheen in een vuurbrakenden Etna veranderd, en alles stond in vuur
+en vlam, met dikken rook vermengd.&#8221;
+
+</p>
+<p>Onze bondgenooten, de Spanjaarden, hielden zich lafhartig achteraf. Maar de Ruyter vocht met leeuwenmoed, zooals zelfs Fransche
+ooggetuigen van hem schreven.
+
+</p>
+<p>Helaas, een half uur na het begin van den strijd trof een vijandelijke kanonskogel den grooten held, en nam hem het grootste
+deel van zijn linkervoet weg; tevens verbrijzelde hij hem de beide pijpen in het rechterbeen. De Ruyter stond op dat oogenblik
+op het zonnedek en was bezig zijne bevelen te geven.
+
+</p>
+<p>Hij stortte neder en viel bovendien nog van het zonnedek, ter hoogte van zeven voet, naar beneden.
+
+</p>
+<p>Dadelijk snelde men hem ter hulp. Hoewel zwaar gekwetst, riep hij de zijnen nog toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Houdt moed, mijne kinderen, houdt moed; z&oacute;&oacute; moet men doen, om de zege te bevechten!&#8221;
+
+</p>
+<p>En zij hielden moed; zij streden zoo dapper, dat de vijanden hun heil in de vlucht moesten zoeken, terwijl de onzen hen tot
+het invallen van de duisternis achtervolgden.
+
+</p>
+<p>Ondanks zijne vreeselijke wonden liet de Ruyter zich door zijne scheepsbevelhebbers over verschillende zaken inlichten en
+hield met hen krijgsraad. Ook liet <span class="pagenum">[<a id="pb209" href="#pb209">209</a>]</span>hij drie dagen na den strijd nog verslagen opmaken omtrent hetgeen door de vloot was verricht. Hij was toen echter reeds te
+zwak om de stukken te kunnen onderteekenen. Den 29<sup>en</sup> April blies hij den laatsten adem uit, beweend door gansch het Nederlandsche volk.
+
+</p>
+<p>Den 30<sup>en</sup> Januari 1677 kwam zijn lijk aan boord van <i>de Eendragt</i> te Hellevoetsluis binnen. Vandaar werd het eerst naar Rotterdam en daarna naar Amsterdam vervoerd.
+
+</p>
+<p>Met groote statie werd het den 18<sup>en</sup> Maart in de Nieuwe kerk bijgezet, waar eene prachtige tombe de plaats aanwijst, waar zijn stoffelijk overschot rust.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb210" href="#pb210">210</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch15" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Drie schoone daden.</h2>
+<p>Mathieu Martinel was een Fransch officier, die in de eerste helft der vorige eeuw leefde. Van hem zijn in de geschiedenis
+der menschheid drie schoone daden opgeteekend, wel waardig aan de vergetelheid te worden ontrukt.
+
+</p>
+<p>Als adjudant van het eerste regiment kurassiers lag hij te Straatsburg, toen het geroep van brand! brand! hem naar buiten
+deed snellen. Dadelijk begaf hij zich naar het tooneel van den ramp. Een dikke rookkolom wees hem de plaats des onheils. De
+barakken stonden in brand.
+
+</p>
+<p>Van alle kanten snelde men toe om naar den brand te kijken, en onder de toeschouwers bevonden zich vele soldaten, doordat
+de barakken dicht bij de kazerne gelegen waren.
+
+</p>
+<p>De vlammen grepen snel om zich heen, en van de omstanders maakte zich een groote schrik meester toen hun het gerucht bereikte,
+dat in de gebouwen buskruit werd bewaard en er ook een duizend patronen lagen opgestapeld. Elk oogenblik kon het vuur daarmede
+in aanraking komen, waardoor de gebouwen ongetwijfeld in de lucht zouden vliegen. Men ontvluchtte dus zoo snel mogelijk deze
+gevaarlijke plaats en bracht zich in veiligheid.
+<span class="pagenum">[<a id="pb211" href="#pb211">211</a>]</span></p>
+<p>Onder de vluchtenden bevond zich echter niet Mathieu Martinel. Zoodra hij zag, welk gevaar er dreigde, snelde hij naar het
+brandende gebouw, en riep hij een paar soldaten toe hem te vergezellen. Hij wierp de deur open en snelde de trap op, om zich
+naar het vertrek te begeven, waar het kruit en de patronen lagen.
+
+</p>
+<p>Een verstikkende rook echter belette hem den toegang! &#8217;t Was hem schier onmogelijk adem te halen. Zijn twee volgers deinsden
+vol schrik terug en snelden heen. Maar Mathieu gaf zijn poging nog niet op. Hij klom de trap op, door rook en vlammen heen.
+De hitte was verschrikkelijk. Hij begreep, dat zijn pogen vergeefsch zou zijn, en dat hij in den rook zou stikken of in de
+vlammen omkomen.
+
+</p>
+<p>Reeds wilde hij terugkeeren, toen hij zich plotseling herinnerde, dat in het vertrek naast dat, waarin het kruit en de patronen
+lagen, zich negen zieken bevonden, die niet in staat waren, de noodlottige plaats te ontvluchten.
+
+</p>
+<p>Neen, nu weifelde de dappere officier geen seconde langer. Rook, vlammen en hitte ten spijt zette hij zijn gevaarvollen tocht
+voort. Die ongelukkigen mocht hij niet aan hun vreeselijk lot overlaten, en zoo mogelijk moest hij hen redden van een verschrikkelijken
+dood. Hij snelde voort, zijn oogen gesloten, den mond stijf dicht om den verstikkenden dood niet in te ademen. Zijne haren
+verzengden, zijne kleeren schroeiden, de vlammen lekten zijne handen, maar hij liet zich niet weerhouden.
+
+</p>
+<p>Zoo bereikte hij de patronen, die in papier verpakt <span class="pagenum">[<a id="pb212" href="#pb212">212</a>]</span>waren. Hij zag tot zijn schrik, dat die papieren reeds brandden. IJlings rukte hij ze los en wierp ze op eenigen afstand.
+Toen opende hij het raam, en riep, de brandweermannen toe, hunne stralen op deze plaats te richten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hier! Hier! Water!&#8221; klonk zijn kreet.
+
+</p>
+<p>En men begreep hem. Stroomen van water werden naar binnen geworpen, en in korten tijd waren &egrave;n buskruit &egrave;n patronen z&oacute;&oacute; nat,
+dat van een ontploffing geen sprake meer kon zijn. De zieken, voor enkele seconden nog zoo nabij aan hun dood, waren gered.
+Zij werden met spoed in veiligheid gebracht.
+
+</p>
+<p>Dit was niet de eerste heldendaad, die door den braven officier werd verricht. Korten tijd te voren bevond hij zich aan den
+oever van de snelstroomende rivier de Ill, toen een van zijn soldaten het ongeluk had, in de rivier te vallen. De stroom maakte
+zich van den ongelukkige meester en sleepte hem met woeste vaart mede in de richting van een watermolen, die door den snellen
+stroom in beweging werd gebracht. Men hoorde het kletteren van het water, dat van het sneldraaiende rad in den stroom terug
+viel. Was de ongelukkige eenmaal tot daar afgedreven, dan was hij bijna zeker verloren.
+
+</p>
+<p>Dit begreep ook Mathieu Martinel, die dadelijk het groote gevaar inzag, waarin de drenkeling verkeerde. Onmiddellijk besloot
+hij zijn leven in de waagschaal te stellen, om dat van zijn evenmensch te redden.
+
+</p>
+<p>Tijd om zich te ontkleeden had hij niet. Zonder een oogenblik te weifelen wierp hij zich in den stroom, en zwom tot zoo dicht
+mogelijk bij den molendam. <span class="pagenum">[<a id="pb213" href="#pb213">213</a>]</span>Daar omklemde hij, met &eacute;&eacute;n arm een paal en wachtte, tot de drenkeling hem bereikt had. Met de andere hand greep hij hem krachtig
+vast om hem in zijn vaart te stuiten, maar dit gelukte hem niet. De stroom was te sterk en trok hem onweerstaanbaar voort
+naar het gevaarlijke rad, dat door het water snel werd rondgedraaid.
+
+</p>
+<p>Mathieu Martinel was er de man niet naar, een eenmaal gesteld doel op te geven. Hij liet den paal los, en dook met den drenkeling
+diep onder water. Stevig hield hij den man omklemd.
+
+</p>
+<p>De stroom sleepte beiden voort, onder het molenrad door, dat hen niet bereiken kon. Nauwelijks deze gevaarlijke plaats voorbij,
+sloeg Mathieu de armen uit, den drenkeling met de tanden vasthoudende, en bereikte den oever. Tot zijn groote vreugde bemerkte
+hij, dat het leven van den soldaat nog niet geweken was. Door den moed en de vastberadenheid van Mathieu was hij gered.
+
+</p>
+<p>Vele jaren later verrichtte hij zijn derde heldenstuk. &#8217;t Was in den nacht van den 14<sup>en</sup> Juni 1837 te Parijs. Bij gelegenheid van het huwelijk van den Hertog van Orleans was er eene schitterende illuminatie ontstoken,
+en op het Champ de Mars hadden duizenden bij duizenden een prachtig vuurwerk bijgewoond.
+
+</p>
+<p>Toen het afgeloopen was, ontstond er een hevig gedrang bij den ingang van eene passage, die naar het Militaire College leidde.
+De stroom van menschen was zoo ontzaglijk groot, dat er eene opstopping ontstond, die de verschrikkelijkste gevolgen <span class="pagenum">[<a id="pb214" href="#pb214">214</a>]</span>had. Eene vrouw kreeg het in de opgepropte menigte, waarin bijna geen voortgang was, zoo benauwd, dat zij door eene flauwte
+overvallen werd en bewusteloos nederviel. Anderen struikelden over haar lichaam, en vielen ook. De menschen in de onmiddellijke
+nabijheid begrepen dadelijk het gevaar, waarin dezen verkeerden, en wilden hun door terugdringen de gelegenheid geven om op
+te staan en zich te redden. Maar de achtersten wisten niet, wat er v&oacute;&oacute;r hen gebeurde, en drongen voorwaarts. Er ontstond nu
+eene groote verwarring. Velen struikelden over hen, die reeds gevallen waren, en van opstaan was in die ophooping geen sprake
+meer. Een angstig geschrei steeg uit de menigte op. Men drong terug, men schreeuwde,&#8212;maar de stroom van menschen wist van
+geen stilstaan,&#8212;zoodat met elke seconde de ramp grooter werd. Men trapte op degenen, die reeds gevallen waren. Het angstgeschrei
+werd ontzettend,&#8212;maar de menschen, die volgden, hoorden het niet. In levendige gesprekken over het vuurwerk, dat men gezien
+had, drong men langzaam maar zeker voorwaarts...
+
+</p>
+<p>Op dit oogenblik kwam Mathieu Martinel op de rampzalige plaats aan, en oogenblikkelijk begreep hij, dat hier krachtig moest
+worden gehandeld, wilde het ongeluk niet nog veel erger worden. En dat het reeds zeer erg was, zag hij met een enkelen oogopslag.
+
+</p>
+<p>Hij snelde een poort door, waardoor hij den menschenstroom van een anderen kant bereikte, en trachtte door schreeuwen de menschen
+tot teruggaan te bewegen. Hij riep hun toe, dat er een ongeluk <span class="pagenum">[<a id="pb215" href="#pb215">215</a>]</span>gebeurde, dat er menschen gevallen waren, die door de voeten der anderen vertreden werden,&#8212;maar zijn roepen mocht niet baten.
+Wel drongen de voorsten terug, maar verder naar achteren hoorde men hem niet. Steeds drong men voorwaarts!
+
+</p>
+<p>Toen ijlde hij weg naar de kazerne, om hulp te halen. Hij gunde zich echter den tijd niet, om zijne mannen te verzamelen,
+maar snelde opnieuw, door slechts enkelen gevolgd, naar de plaats van den ramp. De meesten van hen echter, het gevaar ziende
+waarin zij zich begeven zouden, keerden terug. Alleen Private Speul&eacute;e volgde hem, en zij spanden samen hunne uiterste krachten
+in, om den doorgang vrij te maken.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was een vreeselijk schouwspel, dat zich aan hunne oogen vertoonde. De grond lag bezaaid met dooden,&#8212;en met levenden, die
+door anderen vertreden werden en de ijselijkste jammerkreten slaakten. Mathieu richtte een bewusteloozen man op, daarna een
+jongen, eene vrouw en een klein meisje. Hij droeg ze snel naar eene plaats, waar zij in de frissche lucht herstellen konden.
+En telkens keerde hij naar de rampplaats terug, om anderen te redden. Elk oogenblik verkeerde hij in gevaar, om in &#8217;t gedrang
+omvergeworpen en doodgetrapt te worden,&#8212;maar hij ging onbevreesd met het reddingswerk voort. Niet minder dan negen personen
+wist hij te midden van &#8217;t gedrang op te richten en naar eene veilige plaats te brengen. En nog, altoos drong men van achteren
+op...
+
+</p>
+<p>Speul&eacute;e stond hem moedig ter zijde en redde een man en een kind. Langzamerhand kwam er meer <span class="pagenum">[<a id="pb216" href="#pb216">216</a>]</span>hulp opdagen. Officieren schoten toe, om hunne makkers bij te staan. Een van hen zette een jongen op zijn rug, nam een meisje
+in zijne armen, en wist beiden buiten het gedrang te brengen, waarvoor hij niet minder dan een half uur noodig had. Hij werd
+zoo mo&ecirc; en benauwd, dat hij zich bijna niet langer staande kon houden.
+
+</p>
+<p>Eindelijk daagde er hulp. Eenige kurassiers te paard kwamen van het Champ de Mars en reden bedaard, stap voor stap, in de
+menigte. Overal waar zij kwamen, stak men hun kinderen toe, hun smeekende, die bij zich op het paard te nemen, wat zij deden.
+Zij drongen met groot geduld en de uiterste voorzichtigheid steeds verder in de menigte door, eerst in rijen van &eacute;&eacute;n, toen
+twee aan twee, vervolgens bij drie&euml;n, en vormden zoo een wig, die scheiding maakte tusschen de menigte en den nauwen doorgang.
+Zoo ontstond er eenige kalmte en kwamen de menschen tot bezinning. De stroom werd nu in verschillende richtingen geleid, waardoor
+verdere ongelukken voorkomen werden. De slachtoffers werden opgenomen en naar de kazerne gebracht, waar men al het mogelijke
+deed, om de levensgeesten weder op te wekken en de wonden te reinigen en verbinden. Daarna werden zij, voor wie dit noodig
+was, naar de hospitalen vervoerd, terwijl anderen naar hunne woning werden gebracht.
+
+</p>
+<p>Martinel, die ook hier weer zijn grooten moed en wijs beleid had getoond, ontving een jaar later den eereprijs, die voor het
+verrichten van daden van moed en menschlievendheid was uitgeloofd.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb217" href="#pb217">217</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch16" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Niels Finsen.</h2>
+<p>In den laatsten tijd hebben beroemde mannen eigenschappen in het licht ontdekt, die nog niet bekend waren. Dat wij zonder
+licht niet kunnen leven, wist natuurlijk sedert langen tijd iedereen. Als we de zon niet hadden, werd onze aarde in korten
+tijd een ijsbol, waarop geen levend wezen bestaan kan. Zij is het, die onze aarde vruchtbaar maakt, onze heerlijke vruchten
+rijpt, en onze schoone bloemen doet bloeien. Maar zij is het ook, die onzen levenslust opwekt, ons vroolijk en opgeruimd doet
+zijn, ons kracht tot werken geeft. Maakt een grauwe lucht ons droefgeestig en somber, het schoone zonnelicht, die heerlijke
+gave Gods, verjaagt alle zwartgalligheid en melancholie.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p217.jpg" alt="Niels Finsen." width="432" height="720"></div><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was ook bekend, dat men het licht kan ontleden, zooals dat ook gebeurt als de zon schijnt en het gelijktijdig regent. Dan
+verschijnt aan den hemel de regenboog met zijne roode, oranje, gele, groene, blauwe en violette stralen. Diezelfde kleuren
+verkrijgt men ook, wanneer men wit licht door een prismatisch geslepen glas laat gaan. We verkrijgen dan het zoogenaamde zonnespectrum.
+
+</p>
+<p>In de laatste jaren echter zijn de R&ouml;ntgen-, Becquerel- <span class="pagenum">[<a id="pb218" href="#pb218">218</a>]</span>en radiumstralen ontdekt. Van deze stralen is het eigenaardige, dat zij door vaste stoffen heendringen, en dat men de radiumstralen
+zelfs door metalen voorwerpen heen kan zien. De R&ouml;ntgenstralen hebben aan de menschheid reeds groote diensten bewezen. Vooral
+in oorlogstijd maakt men er gebruik van om te zien, waar zich in een menschelijk lichaam een kogel bevindt, die verwijderd
+moet worden. De lichtstralen dringen door het vleesch heen, maar niet door den kogel. De plaats, waar deze zich bevindt, wordt
+dus met groote juistheid aangewezen.
+
+</p>
+<p>In Denemarken woonde een professor, Niels Finsen genaamd, die reeds lang de wonderbare kracht had opgemerkt, welke de zon
+op zijn ziekelijk lichaam uitoefende. Van zijn jeugd af was hij zwak en ziekelijk geweest, en het was hem niet ontgaan, dat
+hij zich veel prettiger en opgewekter voelde, als het zonnetje aan den hemel schitterde, dan bij somber, druilig weer. Datzelfde
+verschil merkte hij op, wanneer hij in een vroolijke, zonnige, of wel in eene donkere, sombere kamer was. Hij begreep, dat
+dit groote verschil niet alleen een gevolg kon wezen van stemming, maar dat het wel degelijk moest worden toegeschreven aan
+de genoemde kracht van het licht. De gedachte maakte zich van hem meester, dat het licht dienstbaar kon worden gemaakt aan
+de geneeskunde, en dat het wellicht niet onmogelijk zou zijn, de lijdende menschheid in sommige gevallen door de kracht van
+het licht genezing te brengen. Inzonderheid meende hij, dat huidziekten, die door <span class="pagenum">[<a id="pb219" href="#pb219">219</a>]</span>bacteri&euml;n ontstaan, door middel van het licht zouden kunnen worden genezen.
+
+</p>
+<p>Toen die gedachte zich eenmaal van hem had meester gemaakt, begon hij verschillende proeven te nemen. Hij onderzocht, of de
+kleuren, waarin men het licht kon ontleden, gelijken of verschillenden invloed uitoefenden op de voorwerpen, die er door werden
+beschenen. En zoo bleek het hem al spoedig, dat de invloed van die verschillend gekleurde lichtbundels niet dezelfde was en
+dat men te doen had met twee soorten van lichtstralen, n.l. de <i>warmtestralen</i>, waartoe de roode behooren, en de <i>chemische stralen</i>, waaronder de violette vielen. Finsen onderzocht, welken invloed die verschillende stralen hadden op vlinders, die hij in
+een bak plaatste, welke hij met verschillend gekleurde glazen: roode, groene, gele, blauwe, enz. afsloot. Hij merkte op, dat
+de vlinders kalm en rustig bleven onder het roode glas, waardoor dus alleen de roode stralen toegang hadden,&#8212;terwijl zij zeer
+onrustig werden onder de blauwe glazen. Zij trachtten dan zoo spoedig mogelijk weer hunne schuilplaats onder het roode licht
+te bereiken. De verschillende werking der roode en blauwe stralen werd daardoor duidelijk aangetoond.
+
+</p>
+<p>Finsen had zich ook de vraag gesteld, waarom de Schepper de bewoners der tropische gewesten eene donkere huidskleur had gegeven.
+Hij had de overtuiging, dat dit niet zonder doel was geschied, en dus niet te denken was aan bloot toeval. Hij nam daarom
+de volgende proef. Op zijn arm schilderde hij met Oostindischen inkt een zwarte plek, waarin <span class="pagenum">[<a id="pb220" href="#pb220">220</a>]</span>hij echter twee plekken, die den vorm hadden van zijne voorletters N. F., onbeschilderd liet. Die plekken bleven dus wit.
+Vervolgens bevestigde hij op zijn arm door middel van vischlijm verschillend gekleurde reepjes glas, een stuk gewoon glas,
+en ook nog een stuk bergkristal. Hij liet nu onder voortdurende afkoeling licht van bepaalde sterkte en op een bepaalden afstand
+op dien arm inwerken. Hij gebruikte daarvoor zoowel zonnelicht als electrisch licht, en wel booglicht van 20 amp&egrave;res.
+
+</p>
+<p>Het bleek hem, toen de belichting lang genoeg geduurd had, dat op de plaatsen, waar de gekleurde glaasjes, het gewone glas
+en de Oost-indische inkt hadden gezeten, het licht zijne inwerking niet vertoonde, maar dat onder het bergkristal en op de
+plaats der beide letters N. F. een ontsteking van de huid was opgetreden. Na verloop van tijd verdween die ontsteking wel
+weer, doch nog wel een half jaar later kon hij door sterke wrijving de beide letters weer zichtbaar laten worden. Hij begreep
+nu, waarom de bewoners der tropische gewesten met een donkere huidskleur waren gezegend.
+
+</p>
+<p>Meermalen was het ook gebleken, dat gletscherbeklimmers bij hunne tochten onder aan de kin uitslag kregen tengevolge van de
+reflexwerking van de zonnestralen op het bergkristal, terwijl proeven hadden aangetoond, dat bergkristal alleen de chemische
+of blauwe stralen doorlaat. Finsen kwam daardoor tot het besluit, dat alleen de chemische stralen de ontsteking op zijn arm
+hadden veroorzaakt.
+
+</p>
+<p>Hij nam nog meer proeven, en zag, dat salamandereieren, <span class="pagenum">[<a id="pb221" href="#pb221">221</a>]</span>die gedurende langen tijd aan den invloed van electrisch licht waren blootgesteld, afstierven. Ook op kikvorsch-eieren hadden
+de chemische stralen eene doodelijke inwerking. Bovendien hadden de geleerden reeds sedert langen tijd opgemerkt, dat rood
+licht op pokkenlijders een zeer eigenaardigen invloed had. &#8217;t Was namelijk gebleken, dat de ongelukkige lijders aan deze ziekte
+in kamers, waarin alleen rood licht kon doordringen, niet zulke hooge koortsen kregen als gewoonlijk bij deze ziekte het geval
+is, en dat de pokpuisten niet in verettering overgingen, zoodat de patienten sneller herstelden en geen litteekens behielden.
+Dit reeds was een groote schrede voorwaarts op het gebied der geneeskunde, die den armen lijders ten goede kwam.
+
+</p>
+<p>Ook Finsen had reeds lang proeven in die richting genomen. Eindelijk kwam hij tot het besluit te onderzoeken, of het mogelijk
+zou zijn ziekte-veroorzakende bacteri&euml;n door middel van het licht te dooden. Hij liet voor zijne proeven, glazen buizen vervaardigen
+met vlakke wanden, en kweekte daarin verschillende soorten bacteri&euml;n. Toen liet hij de chemische stralen op deze kolonies
+inwerken, en kwam tot het verrassende resultaat, dat de bacteri&euml;n inderdaad werden gedood. Dit was een reuzenschrede voorwaarts
+naar het doel, dat hij zich had gesteld, n.l. het middel te vinden om den tuberkel-bacil, waardoor de gevreesde lupusziekte
+ontstaat, te dooden. Wie kent niet de beklagenswaardige lupuslijders met hunne bloederige gezichten, weggeteerde neuzen, opgezette
+lippen, tranende oogen? Wie voelt geen medelijden met <span class="pagenum">[<a id="pb222" href="#pb222">222</a>]</span>deze ongelukkigen, die weten, hoe afzichtelijk hun uiterlijk is en zich door allen geschuwd zien? &#8217;t Was voor Finsen het levensdoel
+geworden, voor hen het middel te vinden, dat hun redding bracht. En hij heeft het gevonden.
+
+</p>
+<p>Hij was zoover gevorderd, dat hij wel de lupus-bacillen in zijne glazen buizen kon dooden, maar bij de lijders zitten zij
+tot diep in de huid doorgedrongen. Hij moest dus nu onderzoeken, of de chemische stralen ook daar hunne doodende uitwerking
+zouden hebben, of zij zouden doordringen tot de diepere lagen van de huid.
+
+</p>
+<p>Om dit na te gaan nam hij proeven op honden en katten. Buisjes gevuld met chloorzilver, dat bij de inwerking van &#8217;t licht
+ontleed werd, bracht hij onder de huid van deze dieren, en zie, toen hij het licht een geruimen tijd had laten inwerken, bleek
+het hem tot zijne groote vreugde, dat ook in de diepte de chemische stralen hun invloed hadden doen gelden. Het chloorzilver
+was wel degelijk ontleed.
+
+</p>
+<p>Zoo achtte hij dan eindelijk het oogenblik gekomen, om zijne studi&euml;n ten bate der lijdende menschheid in toepassing te brengen.
+En hij mocht in 1897 de voldoening smaken een lupus-patient volgens de door hem gevonden methode te genezen, voorwaar een
+gulden daad, die zijn naam voor altoos terecht beroemd zou maken.
+
+</p>
+<p>Bij de behandeling van zijne patienten gebruikte hij in den eersten tijd het zonnelicht, maar daar in het hooge noorden de
+zon zich al even weinig laat zien als bij ons, ging hij er toe over, het electrisch <span class="pagenum">[<a id="pb223" href="#pb223">223</a>]</span>licht voor zijn doel aan te wenden. Dat licht bevat betrekkelijk een veel grooter aantal chemische stralen dan het zonnelicht,
+wat een groot voordeel voor hem was. Hij bedacht nu een instrument, bestaande uit een koperen cilinder met bergkristallenzen,
+veel gelijkend op een grooten verrekijker. Hieruit liet hij een bundel electrische lichtstralen op zijne patienten vallen.
+Dit licht is zoo schel, dat de patient zijn oogen moet sluiten en de verpleegsters, die de lens richten, schermen voor de
+oogen moeten dragen.
+
+</p>
+<p>Hij bemerkte al spoedig eene leemte. &#8217;t Bleek hem namelijk, dat het bloed de genezing van de ziekte tegenhield. Hij bedacht
+daarom, het zieke deel zoodanig met bergkristal te drukken, dat het bloedledig werd, en tot zijn groote blijdschap verrichtten
+de lichtstralen toen wonderen. Al na weinige dagen trad de beterschap in, en zoo mocht het hem gelukken, zeer vele lijders
+van de gevreesde ziekte te doen herstellen.
+
+</p>
+<p>Als een bewijs, hoe de Deensche Staat Finsen&#8217;s werk waardeerde, zij vermeld, dat deze dadelijk eene groote som gelds beschikbaar
+stelde, waardoor Finsen de gelegenheid kreeg, een grootsche inrichting voor lupuslijders te openen. Ook viel hem de Nobelprijs
+ten deel, welke alleen wordt uitgereikt aan hen, die zich jegens de menschheid buitengewoon verdienstelijk hebben gemaakt.
+
+</p>
+<p>Finsen, die gedurende zijn geheele leven zwak en ziekelijk was geweest, stierf op den leeftijd van 44 jaar. Ware hem een langer
+leven beschoren geweest, <span class="pagenum">[<a id="pb224" href="#pb224">224</a>]</span>wie weet, wat hij misschien nog meer ten bate der lijdende menschheid had gedaan,&#8212;maar &#8217;t heeft zoo niet mogen zijn.
+
+</p>
+<p>Gedurende zijne laatste levensjaren was hij aan het ziekbed gekluisterd, maar zijn geest bleef even onvermoeid en werkzaam.
+Hij liet zijn ledikant naar zijn instituut overbrengen, en iederen morgen kwamen de dokters en verpleegsters aan zijn bed
+om zijne bevelen te vernemen. Tot aan zijn dood toe bleef hij denken en zoeken, om zoo mogelijk zijn instrumenten nog te verbeteren.
+&#8217;t Schijnt evenwel, dat die de volmaaktheid reeds nabij komen, want niettegenstaande velen getracht hebben zijn werk te verbeteren,
+zijn toch overal in de wereld lampen in gebruik, zooals Finsen die heeft uitgedacht. Er is nog zoo goed als niets aan veranderd.
+
+</p>
+<p>Uit alle streken der wereld bezoeken geneeskundigen de inrichting van Finsen, om zijne geneeswijze te bestudeeren en die in
+hun vaderland toe te passen. Honderden bij honderden lupus-lijders zijn sedert van hunne ziekte genezen, en zullen zeker den
+naam van den Deenschen professor Niels Finsen levenslang in gezegend aandenken houden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb225" href="#pb225">225</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch17" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een trouwe slaaf.</h2>
+<p>Frankrijk was in de macht geraakt van de Salische Franken onder hun koning Chlodvig. Wel is waar had deze niet meer dan een
+legertje van vijf duizend man onder zijne bevelen, maar hij vergoedde aan dapperheid, wat hem aan macht ontbrak. Hij was uit
+het geslacht der Merovingers, die zich van de andere Franken door hunne lange, op de schouders neergolvende lokken onderscheidden.
+
+</p>
+<p>Chlodvig was dapper, maar trouweloos en wreed. In 486 begon hij den oorlog tegen de Romeinen, die toen nog een deel van Galli&euml;
+in hun bezit hadden. Hij versloeg Syagrius en doodde hem. Vele kerken werden in dien tijd door Chlodvig&#8217;s soldaten geplunderd,
+want evenals hun koning waren zij toen nog heidenen.
+
+</p>
+<p>Daarin zou echter verandering komen. Hij koos zich Chlotilde, de nicht van den Bourgondischen koning, tot gemalin, en daar
+deze eene Christin was, rustte zij niet, voordat ook Chlodvig den Christelijken godsdienst had omhelsd.
+
+</p>
+<p>In verscheidene oorlogen maakte hij zich van een groot deel van Galli&euml; meester, en overal voerde hij den Christelijken godsdienst
+in. &#8217;t Moet echter gezegd worden, dat zijne Franken meer in naam dan metterdaad Christenen waren, want zij bleven een <span class="pagenum">[<a id="pb226" href="#pb226">226</a>]</span>zeer ruw volkje, dat het woord zachtmoedigheid niet kende.
+
+</p>
+<p>De Roomsch-Katholieke geestelijken werden door Chlodvig met de meeste onderscheiding behandeld, en daar hij veel deed om den
+Christelijken godsdienst uit te breiden, stond hij bij hen zeer hoog aangeschreven en vergaven zij hem menige daad van geweld,
+ja zelfs moord en doodslag, die zij in een ander zeker streng zouden hebben afgekeurd. Hij stierf in 511, en liet zijn machtig
+rijk na aan zijne vier zonen, die elk een deel in bezit namen, maar voortdurend met elkander in oorlog waren. &#8217;t Waren ruwe
+mannen, die voor geen daad, hoe slecht ook, terugdeinsden. Geen denkbare misdaad was er, die niet door hen werd gepleegd.
+
+</p>
+<p>Toen eens weer een verwoede oorlog was gevoerd tusschen de broeders Theodorik, die het zuidelijk deel van Galli&euml; beheerschte,
+en Childebert, die koning was over het vroegere Romeinsche gebied, bestaande uit Parijs met de daarom liggende landen,&#8212;werd
+de vrede na een langen strijd bezegeld met wederkeerig aan elkander eenige gijzelaars over te leveren, bestaande uit de aanzienlijkste
+jongelingen der beide landen.
+
+</p>
+<p>Zoo zag ook Gregorius, de Bisschop van Langres, zich gedwongen, zijn neef Attalus te zien vertrekken naar een vreemd land,
+waar hij als gijzelaar moest verblijven. Het afscheid viel den hoogen geestelijke zwaar, want hij hield veel van den jongeling.
+Wel wist hij, dat Attalus niet als gevangene werd weggevoerd, en dat hij in den vreemde als gast bij een <span class="pagenum">[<a id="pb227" href="#pb227">227</a>]</span>van de hoofden zou worden gehuisvest, maar hij zag hem toch met droefheid vertrekken naar de ruwe, onbeschaafde Franken, die
+als ware barbaren leefden. Hoe ongelukkig moest zijn jonge neef, die eene beschaafde opvoeding had genoten, zich wel onder
+die ruwe mannen gevoelen!
+
+</p>
+<p>Hij bleef echter hopen, dat Attalus vroeger of later weder in vrijheid zou worden gesteld en naar hem zou kunnen terugkeeren.
+Maar deze hoop was vergeefsch. Attalus keerde niet terug, en de Bisschop toonde zich daarover meermalen zeer bedroefd. Zijne
+dienaren, welke in die dagen nog lijfeigenen of slaven waren, spraken meermalen over hun jongen meester, van wien zij om zijn
+beminnelijk karakter allen veel hielden.
+
+</p>
+<p>En &#8217;t zou nog erger worden. Tusschen de beide broeders ontstond een nieuwe twist, waarvan de wederkeerig uitgeleverde gijzelaars
+de treurige slachtoffers werden. Zij hielden op de gasten te zijn van hunne meesters, en werden tot slaven verlaagd. Iets
+ergers had deze jongelingen, die tot de aanzienlijkste geslachten huns lands behoorden, niet kunnen treffen. Zij, die vroeger
+zelf meester over vele slaven waren geweest, moesten thans het geringste werk verrichten en zich voeden met het karige maal,
+dat ook aan de andere slaven werd toebedeeld. De jonge Attalus werd tot paardenknecht verlaagd.
+
+</p>
+<p>Nauwelijks was de oorlog ontbrand, of eene groote droefheid maakte zich van Bisschop Gregorius meester. Hij begreep zeer goed,
+dat het thans met de vrijheid van zijn jongen bloedverwant voor goed <span class="pagenum">[<a id="pb228" href="#pb228">228</a>]</span>gedaan was en dat hij ongetwijfeld een bitter lot te verduren moest hebben.
+
+</p>
+<p>Ach,&#8212;en hij wist niet eens, waar de ongelukkige zich bevond. Alleen had hem wel eens het gerucht bereikt, dat hij ergens in
+den omtrek van Metz leefde, maar w&aacute;&aacute;r precies, wist hij niet. Eindelijk kon hij die onzekerheid niet langer verdragen, en
+besloot hij boden uit te zenden, om zijne verblijfplaats op te sporen. Zoo deed hij, met het gevolg, dat hij te weten kwam,
+w&aacute;&aacute;r hij zich bevond, en dat hij, als gemeene slaaf, tot paardenboef was verlaagd.
+
+</p>
+<p>Dadelijk besloot de Bisschop een bode naar den meester van Attalus te zenden met geschenken, om hem te verzoeken, den ongelukkigen
+jongeling in vrijheid te stellen.
+
+</p>
+<p>De Frank hoorde den bode met een spottenden lach aan, weigerde de geschenken aan te nemen, en zeide:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik denk er niet over. Als Attalus inderdaad de neef is van Bisschop Gregorius, en tot eene zoo voorname familie behoort,
+kan hij alleen voor een groote som zijne vrijheid terugkrijgen. Zeg aan den Bisschop, dat ik hem voor tien ponden goud wil
+ontslaan, en voor niets minder. Voor iemand, zoo machtig en rijk als de Bisschop, is het niet moeilijk, deze som bij elkaar
+te brengen. Tot zoolang blijft Attalus mijn slaaf.&#8221;
+
+</p>
+<p>Met deze boodschap kon de bode terugkeeren, en de Bisschop was ten einde raad, toen hij den hoogen eisch van den Frank vernam.
+Dadelijk begon hij op middelen te peinzen, om den losprijs op de eene <span class="pagenum">[<a id="pb229" href="#pb229">229</a>]</span>of andere wijze bij elkaar te krijgen, maar hij koesterde weinig hoop, dat hem dit gelukken zou.
+
+</p>
+<p>Ook onder de lijfeigenen van den Bisschop werd over het geval gesproken, en allen koesterden innig medelijden met hun jongen
+meester, die onder den ruwen Frank ongetwijfeld een zwaar lot te verduren had. Een van hen, Leo genaamd, die als kok in de
+keuken van den Bisschop werkzaam was, begaf zich naar zijn heer, en stelde hem voor eene poging te wagen, om Attalus uit zijn
+slavernij te verlossen. Hij smeekte den Bisschop hem toe te staan, zich naar den Frank te begeven om te zien, wat hij doen
+kon. Hij begreep, dat hij zich aan groote gevaren ging blootstellen, maar hij had zijn leven gaarne over om zijn jongen meester
+de vrijheid te hergeven.
+
+</p>
+<p>De Bisschop gaf zijne toestemming, en Leo vertrok. Te voet begaf hij zich op weg naar Tr&egrave;ves, waar Attalus zich bevond, en
+daar wachtte hij een gunstig oogenblik af, om zich met hem in verbinding te stellen. Eindelijk zag hij Attalus, maar in welk
+een staat! Zijne sierlijke kleeding, waarin hij hem vroeger had gezien, was vervangen door lompen, zijne haren slingerden
+hem ordeloos om het hoofd, zijn gelaat was groezelig en vuil. De jonge slaaf had moeite zijn vroegeren meester te herkennen.
+
+</p>
+<p>Leo begaf zich naar een Gallier en zei:
+
+</p>
+<p>&#8220;Wilt ge geld verdienen? Ga dan met mij mede naar gindschen Frank, en verkoop mij aan hem als slaaf...&#8221;
+
+</p>
+<p>De Galli&euml;r keek hem ongeloovig aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge begrijpt, dat ik hiermede mijne bedoeling <span class="pagenum">[<a id="pb230" href="#pb230">230</a>]</span>heb,&#8221; ging Leo voort, &#8220;maar die houd ik geheim. Alleen verzoek ik u, mij als slaaf aan dien Frank te verkoopen. Het geld moogt
+gij behouden. &#8217;t Is dus voor u een gemakkelijke en voordeelige zaak.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Galli&euml;r stemde toe, en beiden begaven zich naar den Frank, wien Leo te koop werd aangeboden.
+
+</p>
+<p>De Frank bekeek den slaaf van het hoofd tot de voeten, en vroeg:
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat kan hij doen?&#8221;
+
+</p>
+<p>Leo haastte zich te zeggen:
+
+</p>
+<p>&#8220;O Heer, ik ben een bekwaam kok en kan u de lekkerste tafel bereiden, die maar te bedenken is. Zelfs al kreeg u koningen aan
+uw disch, zij zouden niet anders dan Uw tafel prijzen, Heer!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ha, dat treft!&#8221; riep de Frank uit. &#8220;Zondag komen mijne vrienden en kennissen bij mij eten. Maak dan een tafel gereed, waarvan
+zij zeggen: &#8220;ik heb zelfs aan de tafel des konings niet lekkerder gegeten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het zal geschieden, Heer,&#8221; sprak Leo eenvoudig.
+
+</p>
+<p>De koop werd gesloten voor twaalf goudstukken, en zoo kregen Leo en zijn jongen meester denzelfden heer.
+
+</p>
+<p>De gasten kwamen en kregen een feestmaal, zooals alleen de bekwaamste Romeinsche koks dat konden bereiden, en de gasten betuigden
+herhaaldelijk hunne groote verwondering over de fijne gerechten, die hun werden voorgezet.
+
+</p>
+<p>Geen wonder, dat Leo bij zijn nieuwen heer in de grootste gunst kwam, wat juist zijne bedoeling was. Weldra mocht hij in de
+woning van den Frank doen en laten, wat hij wilde.
+<span class="pagenum">[<a id="pb231" href="#pb231">231</a>]</span></p>
+<p>Attalus had hij al meermalen ontmoet, maar hij had hem al dadelijk te kennen gegeven, dat zij zich moesten houden, of zij
+vreemden voor elkander waren. Tevens had hij hem gezegd, dat hij gekomen was, om hem te redden.
+
+</p>
+<p>Zoo ging een jaar voorbij. Leo was nu de verklaarde gunsteling geworden van zijn heer. Hij gaf toen aan Attalus te kennen,
+dat thans het oogenblik gekomen was, om de vlucht te wagen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Houd u van avond wakker, en wees dadelijk gereed, als ik u een teeken geef.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zoo werd afgesproken. Leo had het dien dag zeer druk, daar zijn meester gasten had, waaronder ook zijn schoonzoon.
+
+</p>
+<p>Deze gebood Leo, toen hij naar bed ging:
+
+</p>
+<p>&#8220;Breng mij wat honigwater in mijn slaapvertrek; ik zal vannacht wel dorstig wezen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen Leo aan dat verlangen voldeed, zei de jonge man vroolijk:
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, je ziet er uit of je van plan bent, dezen nacht op een van mijn paarden de vlucht te nemen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Leo schrok niet weinig, toen hij zoo onverwachts hoorde uitspreken, wat hij werkelijk voornemens was, maar hij hield zich
+goed, en antwoordde lachend:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik was juist van plan, dat dezen nacht te doen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Frank, die slechts geschertst had, beschouwde dit antwoord ook als een grap, en lachte er om.
+
+</p>
+<p>Toen allen sliepen, begaf Leo zich naar den stal en gaf zacht een teeken aan Attalus, die zijne slaapplaats bij de paarden
+had. Dadelijk liet deze Leo binnen en zadelden zij twee van de vlugste rossen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb232" href="#pb232">232</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ik heb geen ander wapen dan deze kleine lans,&#8221; zei Attalus.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wacht, ik zal andere halen,&#8221; zei Leo.
+
+</p>
+<p>Hij begaf zich naar het huis van zijn heer en drong zelfs tot diens slaapvertrek door, om diens zwaard en schild weg te nemen.
+Maar tot zijn grooten schrik werd de Frank wakker en vroeg:
+
+</p>
+<p>&#8220;Wie is daar?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ben het,&#8212;ik Leo!&#8212;Ik ben opgestaan om Attalus te zeggen, dat hij de paarden morgen vroeg buiten moet brengen, maar hij
+slaapt als een dronkaard.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Frankische edelman luisterde al niet meer naar hem en sliep weer in. Toen haastte Leo zich met schild en zwaard naar buiten,
+en gelukte het hem en Attalus ongezien buiten de omheining te komen.
+
+</p>
+<p>Zij sprongen te paard en reden snel den grooten Romeinschen weg op, die naar Trier voerde. Den eersten hinderpaal ontmoetten
+zij aan eene rivier, waar zij de brug bewaakt vonden. Zij zagen zich daardoor gedwongen zich met hunne paarden op eenigen
+afstand te water te begeven en de rivier over te zwemmen. Ongedeerd bereikten zij den anderen oever, en zoo snel het gaan
+kon, vervolgden zij hun tocht. Zij voedden zich met eenige pruimen, die zij aan een boom vonden. &#8217;s Morgens reden zij verder
+in de richting van Rheims, steeds voortgejaagd door de vrees, dat hunne ontvluchting ontdekt zou zijn en hunne vervolgers
+wellicht reeds op weg waren, om hen te achterhalen. O, als dat gebeurde, <span class="pagenum">[<a id="pb233" href="#pb233">233</a>]</span>zou hun lot bij den wreeden Frank ongetwijfeld vreeselijk zijn.
+
+</p>
+<p>Voort dus, altoos voort! Zij gunden hunne rossen ternauwernood de noodige rust, en &#8217;t was de dieren aan te zien, dat zij vermoeid
+werden en slechts met moeite verder konden.
+
+</p>
+<p>Opeens hoorden zij werkelijk ver achter zich hoefgetrappel op den hard geplaveiden weg. Angstig keken zij rond, waar zij zich
+verbergen konden, en ontdekten gelukkig een kreupelbosch, dat misschien gelegenheid bood om zich te verschuilen. Haastig sprongen
+zij van hunne paarden en drongen zoo diep mogelijk in het bosch door. Op eene plaats achter veel takken en bladeren bonden
+zij hunne paarden vast, en wachtten toen met getrokken zwaard de komst der vervolgers af.
+
+</p>
+<p>Zij naderden! Het hoefgetrappel kwam snel naderbij, en de vluchtelingen zagen de harnassen hunner vervolgers schitteren in
+de zonnestralen. Nu hadden zij het kreupelbosch bereikt. En o schrik,&#8212;daar hielden zij stand en sprongen van de paarden.
+
+</p>
+<p>Hadden zij hun spoor ontdekt? De beide ongelukkigen hielden vol spanning den adem in.
+
+</p>
+<p>Neen,&#8212;zij namen slechts een oogenblik rust, om hunne harnassen te verschikken en even te verpoozen. Weldra sprongen zij weder
+te paard en vervolgden hun tocht.
+
+</p>
+<p>O, hoe heerlijk was het voor hun beiden om te luisteren naar het zich steeds verwijderende hoefgetrappel, dat weldra geheel
+wegstierf in de verte.
+<span class="pagenum">[<a id="pb234" href="#pb234">234</a>]</span></p>
+<p>Zij hielden zich nog langen tijd schuil en bereikten den volgenden nacht de stad Rheims, waar zij een priester kenden, Paul
+geheeten, die een vriend was van Bisschop Gregorius<span class="corr" id="xd0e2866" title="Niet in bron">.</span> Zij waren zoo gelukkig hem te vinden, juist toen de bel werd geluid voor den morgendienst, wat hun aangenaam in de ooren
+klonk. Dadelijk maakte Attalus zich aan hem bekend, en de goede man gaf hun brood en wijn, om zich te verkwikken. Zij hadden
+in langen tijd niets gegeten. Bovendien wees hij hun eene schuilplaats aan, waar zij zich verbergen konden. Dat was maar goed
+ook, want op datzelfde oogenblik doolde de Frank reeds door de straten van Rheims, om zijne weggeloopen slaven op te sporen.
+
+</p>
+<p>Eindelijk kwam hij zelfs bij den priester Paul, om hem te ondervragen, want hij wist, dat de priester een vriend was van Attalus&#8217;
+oom,&#8212;maar de brave man verried hen niet.
+
+</p>
+<p>Na twee dagen vruchteloos in Rheims te hebben gezocht, gaf de Frank zijne pogingen op en keerde naar huis terug. En toen waagden
+Attalus en Leo het uit hun schuilplaats te voorschijn te komen, en, na den Priester hartelijk dank te hebben gezegd, hun weg
+te vervolgen. Het grootste gevaar was nu geweken, en ongedeerd bereikten zij het doel van hunne reis.
+
+</p>
+<p>Ontroerd vielen Bisschop Gregorius en Attalus elkander in de armen, en Leo ontving het loon, dat hij door zijn trouw en moed
+dubbel had verdiend. Hij werd met groote plechtigheid naar de kerk geleid, waarvan alle deuren wijd werden open gezet <span class="pagenum">[<a id="pb235" href="#pb235">235</a>]</span>ten teeken, dat hij een vrij man was, die zich begeven mocht, waarheen hij wilde.
+
+</p>
+<p>Toen nam de Bisschop hem bij de hand, en staande voor den Aarts-bisschop verklaarde hij, dat hij hem de vrijheid gaf en tot
+Romeinsch burger maakte. Nooit meer kon hij tot den staat van slavernij vervallen. Wie in de kerk, ten aanhoore van Bisschoppen,
+dekens of priesters eenmaal tot een vrij man was verklaard, bleef dat gedurende zijn geheele leven.
+
+</p>
+<p>En dat geluk viel Leo te beurt als loon voor zijn moed en trouw.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb236" href="#pb236">236</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch18" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">David Livingstone.</h2>
+<p>Te Ulva, een der Hebridische eilanden, die ten noorden van Schotland liggen, werd in 1813 een knaapje geboren, dat eenmaal
+zijn naam wereldberoemd zou maken. Hij heette David Livingstone en was de zoon van eenvoudige, maar zeer geachte ouders. Van
+zijn grootvader vertelt hij, hoe deze, toen hij op zijn sterfbed lag, al zijne kinderen tot zich riep en tot hen sprak:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb mijn leven lang alle overleveringen, op onze familie betrekking hebbende, verzameld,&#8212;en nooit heb ik gevonden, dat
+een onzer voorouders oneerlijk is geweest. Wordt dus een uwer of een uwer kinderen oneerlijk, dan zit dat niet in het bloed,
+dat door uwe aderen stroomt. Ons bloed is niet eerloos. Ik laat u dezen levensregel na: &#8220;Weest rechtschapen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Welnu, als dat werkelijk de levensregel van het geslacht der Livingstones is geweest, dan is het knaapje, dat in 1813 op het
+genoemde eiland het eerste levenslicht aanschouwde, dien regel getrouw gebleven. De kleine David groeide op tot een vroom
+Christen, eenvoudig van hart en rein van levenswandel.
+
+</p>
+<p>Zijne ouders waren te arm om hem eene wetenschappelijke opleiding te doen geven, hoewel David <span class="pagenum">[<a id="pb237" href="#pb237">237</a>]</span>al vroeg toonde zeer leergierig te zijn en altoos met zijn neus in de boeken zat. Op tienjarigen leeftijd reeds werd hij op
+eene fabriek geplaatst en moest hij daar werk verrichten van den morgen tot den avond. Zijne leergierigheid had hij echter
+niet aan de deur der fabriek achtergelaten,&#8212;neen, hij kocht reeds voor zijn eerste weekloon een Latijnsche spraakkunst, en
+wist zijn werk zoo in te richten, dat hij in de fabriek zijn taak kon verrichten en tegelijkertijd toch zijne leergierigheid
+bevredigen. Hij kon werken en lezen tegelijk. Hij legde zich met zooveel ijver op de studie van het Latijn toe, dat zijne
+moeder hem dikwijls na middernacht het boek met geweld ontrukken moest. En niet alleen op het Latijn legde hij zich toe, maar
+hij bestudeerde ook de plantenkunde, de genees- en de sterrenkunde. Ook las hij een tal van reisbeschrijvingen, waardoor de
+lust tot het bezoeken van vreemde landen en volken bij hem werd gewekt, welke hem eenmaal tot een beroemd ontdekkingsreiziger
+zou maken. In zijne vrije uren zwierf hij later gaarne over de bergen, en was het hem een genot eene verzameling aan te leggen
+van de schelpen, die hij op zijn weg ontmoette.
+
+</p>
+<p>Later vestigde hij zich metterwoon te Glasgow, waar hij nog beter gelegenheid kreeg om zich te ontwikkelen. Hoewel ook hier
+in een fabriek werkzaam, vond hij toch gelegenheid in die academiestad de voorlezingen te volgen over wijsbegeerte en theologie,
+en lessen te nemen in de Grieksche taal en de medicijnen. Hij studeerde met zooveel ijver en volharding, dat hij eindelijk
+zelfs den graad van <span class="pagenum">[<a id="pb238" href="#pb238">238</a>]</span>doctor in de medicijnen en in de chirurgie verwierf. Hij was intusschen opgegroeid tot een geloovig Christen, en zijn liefste
+wensch was het geworden, als zendeling onder de heidensche volken werkzaam te zijn, en hun het Evangelie te brengen.
+
+</p>
+<p>Hij bood zijne diensten aan het Londensche zendeling-genootschap aan en vertrok in 1840 naar Zuid-Afrika, waar hij mede-arbeider
+werd van den verdienstelijken zendeling Robert Moffat, met wiens dochter hij later in het huwelijk trad.
+
+</p>
+<p>Bijna tien jaren bracht Livingstone onder het volk der Betschuanen, en wel het meest te Kolobeng door, ten noorden van Kuruman,
+bij de Bakuena, waar hij geheel en al met de taal, de zeden en gewoonten der Betschuanen op de hoogte kwam. Hij was een weldoener
+voor de onbeschaafde zwarten, en toonde zich een ernstig tegenstander van hunne oostelijke naburen, de boeren, van wie zij
+veel te lijden hadden. Door de oprichting van scholen, door zijne diensten als tuinier, timmerman of smid, door zijn hulp
+als geneesheer, en door zijne groote gaven van geest en hart kreeg hij op de wilde volksstammen een grooten invloed en was
+zijne aanwezigheid daar voor hen een ware weldaad. Zijne vrouw stond hem bij zijn arbeid trouw ter zijde en was in alle opzichten
+zijne helpster en zijn steun. Hij stichtte zendings-stations te Mabotsa en Kolobeng en breidde zijn arbeidsveld steeds verder
+uit.
+
+</p>
+<p>Eindelijk besloot hij dieper de binnenlanden in te trekken, en bereikte zoo in 1849 het Ngami-meer en den Sugastroom. Van
+1851&#8211;1853 zette hij zijn <span class="pagenum">[<a id="pb239" href="#pb239">239</a>]</span>tocht voort en deed daarbij vele ontdekkingen, die voor de aardrijkskundige wetenschap van het grootste belang waren. Hij
+werd nu van lieverlede meer ontdekkingsreiziger dan zendeling, en doorkruiste van 1854&#8211;1856 het geheele Afrikaansche vasteland
+van Loanda aan de west- tot Quillemane aan de oostkust. Bijna overal gelukte het hem het vertrouwen der volksstammen, die
+hij op zijne reizen bezocht, te winnen, maar dikwijls ook was hij aan de grootste gevaren blootgesteld en werd hij met den
+dood bedreigd.
+
+</p>
+<p>Eindelijk keerde hij na een verblijf van zestien jaren in het donkere Afrika naar Engeland terug, waar hij van zijne reizen
+eene beschrijving gaf onder den titel: &#8220;<span lang="en">Missionary travels and researches in South Africa</span>.&#8221;
+
+</p>
+<p>Later heeft hij nog meer reizen in dat werelddeel gemaakt, maar de resultaten van zijn eerste verblijf aldaar bleven de belangrijkste.
+
+</p>
+<p>In zijn tweede reis van 1858 tot 1864 was Livingstone niet meer de zendeling van het Londensche zendelinggenootschap, maar
+het hoofd eener expeditie, door het Engelsche gouvernement uitgezonden, en wel door lord Clarendon, minister van buitenlandsche
+zaken op touw gezet, om de reeds verkregen kennis van de geografie, de minerale producten en veldgewassen van Oost- en Centraal-Afrika
+te vermeerderen, betrekkingen met de inboorlingen aan te knoopen of uit te breiden, en eene ruilhandel tusschen hen en Engeland
+te openen. Hij onderzocht op dien tocht de Zambezi-mondingen, voer met een stoomboot de Schire op tot aan het meer Schirwa,
+<span class="pagenum">[<a id="pb240" href="#pb240">240</a>]</span>en ontdekte het Nyassa-meer. Een zware slag trof hem den 27<sup>en</sup> April 1862, toen hem zijne geliefde vrouw door den dood ontnomen werd. &#8217;s Avonds blies zij den laatsten adem uit, en reeds
+den volgenden morgen werd zij onder een grooten babab-boom begraven. Zij was eene edele vrouw, die hem op zijne vele en moeilijke
+zwerftochten getrouw ter zijde had gestaan.
+
+</p>
+<p>In 1864 werd zijne expeditie door de regeering ontbonden, maar reeds twee jaar later begaf hij zich opnieuw op weg naar het
+hem lief geworden werelddeel. Deze reis was zijn laatste, en veel meer dan vroeger bracht hij zijne vrienden en bewonderaars
+in ongerustheid, door weinig of geen berichten te zenden. Eindelijk bereikte hun zelfs het gerucht van zijn dood. Men wist
+te vertellen, dat hij van Ngomano in Zuidwestelijke richting naar het meer Nyassa was gereisd, hetwelk hij was overgestoken.
+Daar zou hij echter door een troep Mazitu overvallen en door een bijlslag doodelijk getroffen zijn. De boodschappers van deze
+droevige tijding verklaarden zelfs, dat zij hem zelf een graf gegraven en hem daarin neergelegd hadden.
+
+</p>
+<p>Er waren echter enkelen, die niet aan zijn dood geloofden, zoodat, om zekerheid dienaangaande te verkrijgen, door het geografisch
+genootschap te Londen eene expeditie werd uitgezonden, om naar den moord een onderzoek te doen en de plaats, waar de misdaad
+zou hebben plaats gehad, vast te stellen.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Bleek toen, dat het slechts een gerucht was geweest, en niets meer.
+<span class="pagenum">[<a id="pb241" href="#pb241">241</a>]</span></p>
+<p>Eindelijk werd alle twijfel opgeheven door een brief van Livingstone zelf, die geschreven was op 1 en 2 Februari 1867, maar
+eerst ontvangen werd in April 1868. Hij was dus langer dan een jaar onderweg geweest. Later kwam er nog een brief van hem,
+geschreven den 16<sup>en</sup> December 1867. Daarna werd weer gedurende langen tijd niets van hem gehoord, en reeds begon men weer ongerust over hem te
+worden, toen men opnieuw een brief van hem ontving, waarin hij berichtte, dat hij de bronnen van den Nijl had ontdekt.
+
+</p>
+<p>Na dien tijd hoorde men niets meer van den beroemden man, en eindelijk begon men te vreezen, dat hij &ograve;f vermoord zou zijn,
+&ograve;f in groote moeilijkheden verkeerde. Eindelijk besloot de Redactie van de New-York Herald eene expeditie uit te zenden, om
+hem op te sporen en hem, zoo noodig, hulp te verschaffen.
+
+</p>
+<p>Den 16<sup>en</sup> October ontving Henri M. Stanley, een van de correspondenten van dat blad, in Spanje een telegram van den uitgever, afgezonden
+uit Parijs, met de tijding, dat hij onmiddellijk voor eene gewichtige opdracht naar Parijs moest komen.
+
+</p>
+<p>Stanley haastte zich aan dat bevel te voldoen. Hij begaf zich dadelijk op reis, meldde zich aan het h&ocirc;tel van den uitgever,
+wiens naam James Gordon Bennett was, en vroeg dezen heer te spreken. De heer Bennett lag reeds te bed, want &#8217;t was in het
+hartje van den nacht, toen Stanley daar aankwam,&#8212;maar hij stond dadelijk op.
+
+</p>
+<p>Zoodra Stanley bij hem binnenkwam, vroeg hij:
+<span class="pagenum">[<a id="pb242" href="#pb242">242</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Mijnheer, weet gij ook, waar zich op &#8217;t oogenblik Livingstone bevindt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer,&#8221; antwoordde Stanley, &#8220;ik heb daar niet het flauwste denkbeeld van.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Welnu, ga hem dan zoeken. Neem vooreerst duizend pond sterling op. Zijn die verbruikt, neem er dan weer duizend. Zijn, ook
+die uitgegeven, beschik dan andermaal over duizend pond, en desnoods nog eens daarna,&#8212;maar vind dr. Livingstone. Goeden nacht,
+mijnheer Stanley, God behoede u!&#8221;
+
+</p>
+<p>Stanley reisde af, om Livingstone te zoeken. In 1871 kwam hij te Zanzibar aan. Nadat hij met de behoedzaamheid van den man,
+wien het &#8220;ontdekken&#8221; in totaal vreemde streken bijna van zijne kinderjaren af eigen was, eene groote expeditie georganiseerd
+en uitgerust had, begon hij 21 Maart den tocht naar het binnenland. &#8217;t Was eene moeilijke reis, maar zij werd met een gelukkigen
+uitslag bekroond. Aan den oostelijken oever van het Tanganajika-meer, in het dorp Oedsjidsji vond hij den 10<sup>en</sup> November den lang vermisten natuurvorscher. Op ongeveer 3000 schreden afstands van Livingstone&#8217;s verblijf ontmoette hij eerst
+Soesi, den bediende van den beroemden man. Stanley beschrijft zijne ontmoeting met Livingstone aldus:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik duwde de menigte terug en schreed tusschen een laan van menschen vooruit, totdat ik aan den door Arabieren gevormden halven
+cirkel was gekomen, waarv&oacute;&oacute;r de grijsgebaarde blanke stond. Langzaam naderend merkte ik op, dat hij er bleek en vermoeid uitzag,
+eene blauwachtige muts met verschoten <span class="pagenum">[<a id="pb243" href="#pb243">243</a>]</span>gouden band op het hoofd had en een buisje met roode mouwen en eene grijze broek droeg. In dit oogenblik zou ik gaarne op
+hem zijn losgestormd, maar ik was in tegenwoordigheid van zulk een hoop gespuis te laf daartoe. Ik zou hem gaarne om den hals
+zijn gevallen, maar wist niet hoe hij, Engelschman, mij zou ontvangen. Ik deed dus, wat lafheid en valsche trots mij als het
+beste ingaven, trad voorzichtig op hem toe, nam mijn hoed af en zei: &#8216;Dr. Livingstone, naar ik vermoed.&#8217;&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; antwoordde hij met een vriendelijk lachje en even aan zijn pet lichtend. Ik zette mijn hoed weer op, hij zijne pet,
+wij schudden elkander hartelijk de hand, en ik zeide luide: &#8220;Ik dank God, heer doctor, dat Hij mij vergund heeft, u te zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En ik ben dankbaar,&#8221; antwoordde hij, &#8220;dat ik u begroeten kan.&#8221;
+
+</p>
+<p>In December hebben deze twee beroemde mannen samen den noordelijken oever van het Tanganajika-meer bereisd, en den 18<sup>en</sup> Februari 1872 bereikten zij Oenjanjembe, waar Livingstone bleef om de noodige middelen tot voortzetting van zijne navorschingen
+af te wachten. Stanley nam een hartelijk afscheid van hem en aanvaardde 14 Maart den terugtocht.
+
+</p>
+<p>David Livingstone stierf in het zwarte werelddeel den 1<sup>en</sup> Mei 1873, in den ouderdom van zestig jaar. In 1874 werd zijn lijk naar Londen overgebracht en in de Westminster-abdij, de
+rustplaats van talrijke beroemde mannen, bijgezet.
+
+</p>
+<p>Rechts aan het hoofdeinde der lijkbaar, een slip van het lijkkleed dragend, liep Stanley, verbrand door <span class="pagenum">[<a id="pb244" href="#pb244">244</a>]</span>de Afrikaansche zon, want hij was juist van eene nieuwe reis uit Afrika teruggekeerd. Thans begeleidde hij den beroemden man
+naar een ander &#8220;donker werelddeel,&#8221; waarvan echter geen zwerveling ooit terugkeert.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb245" href="#pb245">245</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch19" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Kinder- en Ouderliefde.</h2>
+<p>In September van het jaar 1792 verkeerde geheel Parijs in een staat van groote opgewondenheid, die weldra tot razernij oversloeg.
+&#8217;t Was in de dagen der groote Revolutie. De koninklijke familie was gevangen genomen en Frankrijk leefde al sedert 1789 als
+in een roes. De woorden Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap leefden in ieders mond, maar moord en doodslag waren aan de orde
+van den dag, en de gevangenissen zaten opgepropt met menschen, die verdacht waren van koningsgezindheid, of zich tegen de
+revolutie hadden verklaard. De geringste beschuldiging was voldoende om iemand in den kerker te doen werpen, waaruit bijna
+niemand ontkwam, dan op den wagen, die naar de guillotine voerde.
+
+</p>
+<p>In September 1792 bereikte die razernij haar toppunt. &#8217;t Gerucht ging door de stad, dat de vereenigde Pruisische en Oostenrijksche
+legers Verdun hadden bemachtigd en tegen Parijs in aantocht waren. Men balde de vuisten en knarste op de tanden. Ha! Zou dan
+Frankrijks laatste uur geslagen zijn? Zouden zij dan komen, die gehate vijanden, met kogel en strop, met vuur en brandstof,
+om de leiders der revolutie te dooden, den koning op den troon te <span class="pagenum">[<a id="pb246" href="#pb246">246</a>]</span>herstellen en zich op het Fransche volk te wreken over diens vernedering?
+
+</p>
+<p>Maar dat zou nooit,&#8212;nooit geschieden!
+
+</p>
+<p>Hoort, de klokken luidden, niet om op dezen Zondag de menschen naar de kerken te roepen, maar om hun met zwaren dreun te verkondigen,
+dat Frankrijk in gevaar verkeerde. Schrik en woede staan op ieders gelaat te lezen. Het volk verdringt zich onder luide kreten
+in de straten, en stroomt als een menschenzee her- en derwaarts.
+
+</p>
+<p>&#8220;Te wapen! Te wapen!&#8221; klinkt de kreet. &#8220;Op naar de gevangenissen, waar duizenden koningsgezinden wachten op hunne bevrijding,
+en eenmaal van de macht meester, zich op ons zullen werpen! Op, op, den dood aan de landverraders!&#8221;
+
+</p>
+<p>Dolken, zwaarden en pieken schitteren in het helle zonnelicht. Zie, eene gevangenis wordt geopend, en dertig mannen in geestelijk
+gewaad worden in zes rijtuigen geplaatst, om uit hunne voorloopige gevangenis naar de kerkers der Abbaye te worden vervoerd.
+&#8217;t Zijn priesters, die geweigerd hebben den eed op de constitutie af te leggen. De rijtuigen zetten zich langzaam in beweging,
+want &#8217;t is bijna onmogelijk door den menschendrom heen te rijden. En welke menschen! Woest is hun uiterlijk, bloeddorstig
+zijn hunne blikken, vreeselijk hunne verwenschingen. Zij dringen om de rijtuigen heen, wat hun door de wachten niet wordt
+belet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Opent de raampjes van de rijtuigen!&#8221; roepen enkele priesters, hopende dat het grauw eerbied zal hebben voor hun geestelijk
+gewaad.
+<span class="pagenum">[<a id="pb247" href="#pb247">247</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Neer die ramen!&#8221; antwoordt het volk ruw.
+
+</p>
+<p>Een van de priesters slaat met een stok op de hand van een ruwen kerel, die het raam neerdrukt. En in &#8217;t volgend oogenblik
+worden de portieren opengerukt, de geestelijken uit de wagens gesleurd en op den grond geworpen.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Grauw werpt zich op hen. Hunne kreten zijn aan die van verscheurende dieren gelijk. Maar men hoort ook jammerkreten. Velen
+van de omstanders smeeken om barmhartigheid, maar een woedend geraas en gegil verdooft die bede. Dolken en sabels flikkeren,&#8212;het
+bloed stroomt, en weldra bedekken dertig lijken den grond.
+
+</p>
+<p>En nu was het verdwaasde, opgehitste grauw niet meer te houden. Waanzinnig van bloeddorst snelde het naar de gevangenissen,
+maakte zich van den toegang meester en drong naar binnen. Men eischte de gevangenisrollen, die de namen der gevangenen bevatten.
+En nu ving er een drama aan, dat niet minder dan vier vreeselijke dagen zou duren. Haastig werd in elke gevangenis eene kamer
+tot gerechtszaal ingericht. Enkele bloedgierige leiders zullen als rechters dienst doen, anderen spelen voor gerechtsdienaren,
+en het loeiende dolzinnige volk buiten de hoofdpoort zijn de beulen, die de vonnissen zullen voltrekken. En welke vonnissen!
+Geen enkele zaak wordt behoorlijk onderzocht, geen getuigen worden gehoord.
+
+</p>
+<p>Men leest een naam af. De gevangene wordt binnengebracht. Enkele vragen worden tot hem gericht.
+<span class="pagenum">[<a id="pb248" href="#pb248">248</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Is hij een samenzweerder? Is hij koningsgezind? Niet? Welnu, vrijgesproken! Vive la nation!&#8221;
+
+</p>
+<p>Een volgende naam wordt gehoord.
+
+</p>
+<p>Grendels knarsen, de deur wordt geopend, de gevangene verschijnt.
+
+</p>
+<p>&#8220;Een samenzweerder?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja!&#8221; roept iemand.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja? Welnu, breng den gevangene naar La Force over!&#8221;<a class="noteref" id="xd0e3022src" href="#xd0e3022">1</a>
+
+</p>
+<p>De ongelukkige wordt naar de hoofdpoort geleid en naar buiten geduwd. Maar,&#8212;o God, daar staan de beulen! &#8217;t Is het grauw,
+dat met dolk en spiets op zijn prooi wacht. Met hoongelach wordt het slachtoffer begroet. Op &#8217;t volgend oogenblik valt hij
+met honderd wonden ter aarde, en kleurt zijn bloed de straat! Zoo gaat het voort, van minuut tot minuut. Het eene slachtoffer
+volgt op het andere. De lijken stapelen op tot hoopen, het bloed vormt stroompjes.
+
+</p>
+<p>Zoo ging het in die vreeselijke vier dagen in alle gevangenissen, in La Force, in het Ch&acirc;telet, in de Conciergerie en nog
+meer andere.
+
+</p>
+<p>Zelfs vrouwen bevonden zich voor de hoofdpoorten, om zich te verlustigen in het vermoorden der ongelukkigen. Neen, neen, die
+menschen waren geen menschen meer, &#8217;t waren monsters geworden.
+
+</p>
+<p>Menschen, die nog niet door die vreeselijke razernij waren aangegrepen en de afschuwelijke moordtooneelen aanschouwden, barstten
+in tranen uit en snelden ijlings heen met de handen voor het gelaat, om maar niets meer te zien. Zelfs dappere mannen, <span class="pagenum">[<a id="pb249" href="#pb249">249</a>]</span>die in heete gevechten zich helden hadden betoond, sidderden bij hetgeen zij hier zagen.
+
+</p>
+<p>En de arme gevangenen, die zich als prooi zagen aangewezen? Ontzet deinsden zij terug en smeekten om erbarming, zelfs oude
+soldaten vreesden dezen dood. Anderen wierpen zich snel op de pieken, om er een kort einde aan te maken.
+
+</p>
+<p>De prinses de Lamballe, de vriendin der koningin, wordt voor den rechter(!) gevoerd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Men brenge haar over naar de Abbaye!&#8221; luidt het vonnis.
+
+</p>
+<p>Zij wil haar kleeding een weinig verschikken, want zij lag juist te bed, toen zij werd opgeroepen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Niet noodig. Gij behoeft niet ver te gaan!&#8221; voegt men haar spottend toe.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was waar. Haar laatste gang was maar kort, want buiten de poort werd zij neergesabeld en vreeselijk verminkt. Haar hoofd
+stak men op een piek, zingende en tierende droeg men het door Parijs, om het aan de koningin Maria Antoinette te toonen, die
+ook in de gevangenis zuchtte, maar onder bescherming stond van de regeering. Hare gevangenis, de Tempel, werd in die uren
+door een lang driekleurig lint beschut, met het opschrift:
+
+</p>
+<p>&#8220;<span lang="fr">Citoyens, respectez cette barri&egrave;re; elle est n&eacute;cessaire &agrave; la responsabilit&eacute; de vos magistrats.</span><span class="corr" id="xd0e3051" title="Niet in bron">&#8221;</span> (Burgers, eerbiedigt deze afscheiding; zij is noodzakelijk voor de verantwoordelijkheid uwer magistraten).
+
+</p>
+<p>Weer wordt een naam afgeroepen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Jacques Cazotte!&#8221;
+
+</p>
+<p>De deur knarst open en een grijsaard verschijnt. <span class="pagenum">[<a id="pb250" href="#pb250">250</a>]</span>Lange zilverwitte haren golven hem op de schouders neer. Hij is reeds twee en zeventig jaar oud. Als schrijver had hij een
+grooten naam verworven, wat niet belet had, dat hij als koningsgezinde in den kerker geworpen werd.
+
+</p>
+<p>Daar verschijnt hij, terwijl zijne dochter Elisabeth teeder hare armen om hem heengestrengeld houdt. Het meisje is niet ouder
+dan twintig jaar.
+
+</p>
+<p>&#8220;Is hij schuldig?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij heeft een schuldige briefwisseling gehouden met Ponteau, Secretaris der civiele lijst!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Naar La Force!&#8221; klinkt het vonnis.
+
+</p>
+<p>Voort gaat het naar de poort.
+
+</p>
+<p>Ha, daar brult en krijscht het grauw zijn slachtoffer het vreeselijk welkom toe. De bebloede pieken en zwaarden, de kreten
+van het volk, die lijken daar op den grond, dat bloed,&#8212;o, dat alles zegt duidelijk, welk lot den grijsaard hier wacht.
+
+</p>
+<p>Hij slaat de handen voor de oogen.
+
+</p>
+<p>Elisabeth strengelt haar beide armen om haar ouden vader heen. Hare oogen vullen zich met tranen.
+
+</p>
+<p>Men wil haar losrukken van den grijsaard, maar zij wil niet van hem gescheiden worden.
+
+</p>
+<p>&#8220;O neen, laat mij met hem sterven,&#8212;scheidt ons niet,&#8221; smeekt zij hare beulen met bevende stem.
+
+</p>
+<p>En sterker klemt zij zich aan haar geliefden vader vast, want hare liefde voor hem is sterker dan de dood.
+
+</p>
+<p>Zie, zelfs het bloeddorstige grauw wordt er door getroffen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb251" href="#pb251">251</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Laat haar! Laat haar!&#8221; wordt er geroepen.
+
+</p>
+<p>De moordenaars grijpen beiden aan, en duwen hen juichende verder door den menschendrom.
+
+</p>
+<p>&#8220;Laat haar gaan! Laat haar gaan!&#8221; schreeuwt het volk.
+
+</p>
+<p>De rijen worden geopend, en vader en dochter zijn vrij. Het leven van den grijsaard is gered, gered door de alles overwinnende
+liefde van zijn kind!
+
+</p>
+<p>Spoedig zijn zij vergeten, want de poort wordt opnieuw geopend en&#8212;de vreeselijke slachting gaat ongestoord voort.
+
+</p>
+<p>Nogmaals verschijnt een eenvoudige grijsaard voor de rechters. &#8217;t Is een edelman, genaamd Charles de Sombreuil, en evenals
+Cazotte wordt ook hij door eene liefhebbende dochter vergezeld. Zij heet Maria. Heldhaftig schrijdt zij naast haar vader voort
+en ondersteunt hem bij het gaan. O, zij wil hem redden of&#8212;met hem sterven.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijn vader is onschuldig!&#8221; roept zij den rechters toe, maar men luistert niet naar haar.
+
+</p>
+<p>Hij wordt ondervraagd en schuldig bevonden. Ook zijn vonnis luidt als de honderden, die reeds geveld zijn:
+
+</p>
+<p>&#8220;Naar La Force!&#8221;
+
+</p>
+<p>Enkele seconden later staan zij voor hunne beulen.
+
+</p>
+<p>Maar Maria vreest den dood niet. Zij plaatst zich voor haar ouden vader, om de doodelijke stooten op te vangen, en roept de
+moordenaars toe:
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijne vader is geen aristocraat! Hij is onschuldig!&#8221; &#8217;t Volk lacht.
+<span class="pagenum">[<a id="pb252" href="#pb252">252</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Geen aristocraat! En gij dan?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, neen, ook ik niet. Wij haten de aristocraten. O, goede heeren, ik wil het u bezweren!&#8221;
+
+</p>
+<p>Een van het volk grijpt een beker en schept dien vol met het bloed van de straat.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wilt gij dan aristocratenbloed drinken?&#8221; roept hij haar toe, en hij heft den verschrikkelijken beker naar haar op.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Volk zwijgt en ziet toe, wat er gebeuren zal.
+
+</p>
+<p>Maria aarzelt een ondeelbaar oogenblik. Dan grijpt zij den walgelijken beker en drinkt hem tot den bodem toe uit.
+
+</p>
+<p>Een juichkreet weerklinkt.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij is onschuldig!&#8221; tiert het uit den hoop. &#8220;Zij drinkt aristocratenbloed. Hij ga in vrijheid!&#8221;
+
+</p>
+<p>De opgeheven speren zakken naar den grond, de dolken worden opgestoken, en men drukt vader en dochter tegen de bloederige
+borst in eene vurige omarming. Onder gejuich worden zij in triomf naar hunne woning gebracht.
+
+</p>
+<p>&#8220;Vive la nation!&#8221; brult het volk!&#8212;
+
+</p>
+<p>Naast deze beide schoone daden van kinderliefde vinde hier eene daad van ouderliefde eene plaats. &#8217;t Gebeurde ook tijdens
+de groote R&eacute;volutie in Frankrijk, ruim een jaar later. Getrouw elken avond verscheen de vreeselijke kar voor de poorten der
+gevangenissen, om de veroordeelden af te halen, die naar de guillotine moesten worden gevoerd. Voor het traliehek in de gevangenis
+werd de lijst afgelezen van hen, die aan de beurt waren om hun hoofd onder de valbijl te leggen. Vreeselijke ure! De <span class="pagenum">[<a id="pb253" href="#pb253">253</a>]</span>gevangenen verdrongen zich achter het traliehek om te hooren, of ook hun naam zou worden afgeroepen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p253.jpg" alt="Maria de Sombreuil." width="430" height="720"></div><p>
+
+
+</p>
+<p>In de gevangenis bevond zich ook Loiserolles, een edelman, gewezen luitenant-generaal, als zoovele anderen beschuldigd van
+landverraad. Hij wist, dat hij sterven moest, maar hij was zich zijn lot getroost. Toch droppelde den ouden man menigmaal
+een traan uit het oog, als hij dacht aan zijn zoon, die zich met hem in de gevangenis bevond en die, evenals hij, ten doode
+opgeschreven was. O neen, over zichzelven weende hij niet. Hij had het leven achter zich en moest toch eenmaal sterven. Maar
+dat ook zijn zoon, de fiere, jonge edelman, die wellicht nog een lang leven v&oacute;&oacute;r zich had, het hoofd op het schavot zou moeten
+laten, o, dat schrijnde hem door de ziel, en telkens, als de bode kwam, om de namen af te lezen, sidderde hij bij de gedachte
+aan zijn dierbaar kind.
+
+</p>
+<p>De deur werd geopend, en ook thans weer schreed de bode tot aan het traliehek voort, met het verschrikkelijke papier in de
+hand.
+
+</p>
+<p>Angstig keek de vader rond, om te zien, waar zijn zoon zich bevond. Ach, de ongelukkige sliep, onbewust van het gevaar, dat
+ook nu weer, als elken avond, dreigde. Zou hij hem wekken?&#8212;Neen, waartoe zou het dienen? Om hem weer het angstige oogenblik
+te laten doorleven, dat geregeld elken avond terugkeerde?
+
+</p>
+<p>Hij begaf zich naar het traliehek, waar de bode zijne taak begon. Voor de deur hadden gewapende <span class="pagenum">[<a id="pb254" href="#pb254">254</a>]</span>dienaren plaats genomen, om de afgeroepenen naar de kar te brengen.
+
+</p>
+<p>Hij luistert ademloos, als de anderen.
+
+</p>
+<p>Eentoonig klinkt de stem van den bode, maar soms wordt zij afgebroken door de kreten der veroordeelden, wier namen worden
+afgeroepen. Vrienden omhelzen elkander voor de laatste maal, men hoort snikken, er vloeien tranen.
+
+</p>
+<p>De oude man luistert met gebogen hoofd.
+
+</p>
+<p>Maar plotseling vaart hem een schrik door de leden. Daar hoort hij den naam aflezen van zijn kind, dat daar ginds slapende
+nederligt.
+
+</p>
+<p>Hij wordt doodsbleek, en zijn tanden klapperen.
+
+</p>
+<p>Niemand geeft antwoord.
+
+</p>
+<p>Nogmaals roept de bode denzelfden naam.
+
+</p>
+<p>Iedereen zwijgt.
+
+</p>
+<p>O God, moet de vader zijn eigen zoon wekken, om hem den slaap des doods te doen ingaan?
+
+</p>
+<p>Hij beeft over al zijne leden en het angstzweet bedekt zijn lichaam.
+
+</p>
+<p>Daar klinkt ten derden male de naam zijns zoons, en reeds maakt men zich gereed binnen te treden, om den veroordeelde te zoeken.
+Ongetwijfeld is hij een lafaard, die zich schuil houdt.
+
+</p>
+<p>Maar nu klinkt het plotseling zacht van de lippen des ouden mans:
+
+</p>
+<p>&#8220;Loiserolles,&#8212;die ben ik.&#8221;
+
+</p>
+<p>Hij werpt een laatsten, onbeschrijflijk droevigen blik op zijn slapenden zoon, murmelt enkele woorden van afscheid, en wendt
+zich naar de deur, waar de gerechtsdienaren hem aangrijpen en naar de kar voeren.
+<span class="pagenum">[<a id="pb255" href="#pb255">255</a>]</span></p>
+<p>De bode verdwijnt, de deuren worden gesloten. De kar rijdt heen met zijn droevigen last, en even later sterft een vader onder
+de guillotine, zich opofferende voor zijn zoon, wien weldra de vrijheid hergeven werd.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb256" href="#pb256">256</a>]</span></p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3022src" id="xd0e3022">1</a></span> La Force was eene gevangenis.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div id="ch20" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Een heldenhart onder een grove kiel.</h2>
+<p>In 1892 zou er bij een boerenwoning te Hilversum een put gegraven worden. De werklieden waren ijverig in de weer. Men spitte
+van den morgen tot den avond en wierp de aarde omhoog. Spoedig al was men zoo diep in den grond gekomen, dat de aarde door
+middel van een windas naar boven geheschen moest worden. Van datzelfde windas moesten de werklieden ook gebruik maken om,
+toen zij dieper gekomen waren, in den put af te dalen. &#8217;t Was een gevaarlijk werkje, want zij groeven in zandgrond, en moesten
+dus de uiterste voorzichtigheid betrachten, om instortingen te voorkomen. In kleigrond bestaat dat gevaar niet, maar zandgrond
+is veel moeilijker te bewerken. Telkens, als zij weer dieper in den grond waren doorgedrongen, lieten zij houten cilinders
+in den put zakken, om het zand in bedwang te houden. &#8217;t Gevaar voor instortingen was hier nog grooter dan gewoonlijk, omdat
+deze nieuwe put gegraven werd vlak naast den ouden.
+
+</p>
+<p>Toch, ondanks alle genomen voorzorgen, gebeurde er een vreeselijk ongeluk. Toen de put bijna twaalf meter diep was, en zich
+een van de gravers op den bodem bevond, barstte een van de houten cilinders door de persing van den grond uit elkander, en
+werd de man onder het neervallende zand bedolven.
+<span class="pagenum">[<a id="pb257" href="#pb257">257</a>]</span></p>
+<p>Een groote schrik maakte zich van allen, die in de nabijheid waren, meester, en &#8217;t gerucht, dat er een man levend onder het
+zand begraven lag, ging in Hilversum van mond tot mond. Van alle kanten stroomden de menschen toe, om op de plaats zelve te
+zien, wat er gebeurd was.
+
+</p>
+<p>Dadelijk was men op redding van den ongelukkige bedacht. Men plaatste nieuwe houten cilinders in den put, om verdere instortingen
+zoo mogelijk te voorkomen, en ijverig ging men aan het werk, om het ingestorte zand te verwijderen.
+
+</p>
+<p>Angstig vroeg men zich af, of de ongelukkige nog zou leven, en zoo ja, of men hem nog tijdig zou kunnen redden.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Ongeluk gebeurde op den morgen van den 8<sup>en</sup> October, en den geheelen dag bleef men onverpoosd aan den arbeid, om het slachtoffer van den ramp te bereiken. Toen de avond
+viel, werden de lantarens opgestoken, want men dacht er niet aan, het reddingswerk op te geven. Neen, men arbeidde den geheelen
+nacht voort, tot eindelijk, om drie uur in den morgen, op hun roepen eenig geluid uit de diepte tot hen doordrong. De ongelukkige
+leefde dus nog. Ha, dat gaf moed, en met vernieuwde krachten werkte men voort.
+
+</p>
+<p>Tot plotseling opnieuw een van de houten cilinders in elkaar werd gedrukt, en de put ten tweeden male met zand werd gevuld.
+De beide werklieden, die in den put met graven bezig waren, konden zich ternauwernood in veiligheid brengen.
+
+</p>
+<p>Een jammerkreet steeg op uit den kring van omstanders, <span class="pagenum">[<a id="pb258" href="#pb258">258</a>]</span>die zich beijverd hadden om het zand op te hijschen. De vrouw van den levend begravene, die zich bij den put bevond, stortte
+bij dezen nieuwen ramp bewusteloos op den grond.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Werd Zondag. De mannen staarden elkander vragend aan. Zou de ongelukkige nog leven? Moest men opnieuw aan den arbeid gaan,
+om hem zoo mogelijk nog te redden? Maar&#8212;zou de put niet wederom instorten, en ook hun een ontijdig graf doen vinden? Neen,
+men durfde niet! &#8217;t Werk was te gevaarlijk.
+
+</p>
+<p>En toch,&#8212;kon men den man, die misschien nog leefde, daar op den bodem van den put aan zijn vreeselijk lot overlaten?
+
+</p>
+<p>Opeens grijpt een van hen de spade, en gaat aan den arbeid. &#8217;t Is een eenvoudige werkman van ongeveer veertigjarigen leeftijd.
+Onder zijn grove kiel klopt een heldenhart. Hij grijpt de spade en begint den gevaarlijken arbeid.
+
+</p>
+<p>Twee anderen, door zijn voorbeeld aangemoedigd, doen als hij. Zwijgend werken zij voort, want er mag geen oogenblik verloren
+gaan.
+
+</p>
+<p>Den geheelen dag werkt de brave Van Rheenen door, en steeds dieper daalt hij in den put neder. Zijne helpers hijschen het
+zand omhoog. De Zondag gaat voorbij, en de nacht komt, maar Van Rheenen gunt zich geen rust. Eene groote vermoeidheid overmeestert
+hem en hij kan de spade nauwelijks meer hanteeren, maar&#8212;hij weet van geen ophouden. Daar beneden immers verkeert een zijner
+makkers wellicht in stervensnood?
+<span class="pagenum">[<a id="pb259" href="#pb259">259</a>]</span></p>
+<p>Honderden menschen staan om den put geschaard. Opeens verzocht hij stilte. Hoorde hij daar geen geluid van uit de diepte tot
+zich komen?
+
+</p>
+<p>Ja, ja, het geluid herhaalt zich. De man leeft nog, en Van Rheenen roept het den omstanders toe.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij leeft! Hij leeft!&#8221; klinkt het van mond tot mond.
+
+</p>
+<p>Van Rheenen werkt zonder ophouden voort, tot hij eindelijk niet meer kan. De spade ontvalt aan zijne bevende handen, en bewusteloos
+zijgt hij neder.
+
+</p>
+<p>IJlings hijscht men hem op. Zijn gelaat is doodsbleek. Spoedig opent hij de oogen weder en vragend kijkt hij met wezenlooze
+trekken de omstanders aan.
+
+</p>
+<p>Ha, hij herinnert zich! Daar beneden in den put ligt een mensch bedolven onder het zand. Met inspanning van al zijne krachten
+heft hij zich op. Hij nadert den put, en laat zich opnieuw naar den bodem zakken. Men waarschuwt hem, toch niet te veel van
+zijne krachten te vergen, maar hij luistert er niet naar. Hij grijpt de spade en gaat opnieuw aan den arbeid. De houten wanden
+boven zijn hoofd doen een waarschuwend gekraak hooren,&#8212;doch Van Rheenen werkt door, want daar beneden hem klinkt eene menschelijke
+stem, die om hulp smeekt.
+
+</p>
+<p>Hij graaft steeds verder,&#8212;tot hij met zijne spade stuit op de ingevallen duigen van een kuip. Hij nadert dus den ongelukkige
+en zal hem weldra hebben bereikt. O, dat geeft hem nieuwe krachten,&#8212;en sneller daalt zijne spade in den grond. Een geestelijke
+wil in den put afdalen, om den levend begravene toe te spreken en hem te bemoedigen, maar men <span class="pagenum">[<a id="pb260" href="#pb260">260</a>]</span>weerhoudt hem, opdat er geen oogenblik verloren zal gaan.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Wordt <span class="corr" id="xd0e3237" title="Bron: Maandagmiddig">Maandagmiddag</span> vijf uur,&#8212;en nog altoos zet Van Rheenen zijn edelmoedigen arbeid voort. Maar telkens duidelijker worden de kreten van het
+slachtoffer. Van Rheenen kan bijna de spade niet meer hanteeren, en alles aan zijn lichaam trilt en beeft van vermoeidheid.
+Reeds heeft hij onafgebroken dertig uren zijn zwaren arbeid verricht.
+
+</p>
+<p>Eindelijk,&#8212;eindelijk dan toch ontvangt hij de kroon op zijn werk. Hij heeft den ongelukkige bereikt, hij schuift het laatste
+zand weg, hij wikkelt hem in een laken, dat men hem van boven af toewerpt, en met zijn kostbaren buit laat hij zich omhoog
+hijschen.
+
+</p>
+<p>En nauwelijks is hij boven gekomen, of opnieuw wordt een gekraak vernomen en ten derden male stort de put in. Maar het bulderend
+geraas van het neervallende zand wordt overstemd door het oorverdoovend gejubel van de velen, die getuigen waren van het moedige
+reddingswerk.
+
+</p>
+<p>Waarlijk, wel klopte onder dezen eenvoudigen werkmanskiel een heldenhart!
+
+</p>
+<p>Onder gejuich werden redder en geredde naar hunne woningen gebracht, en van alle kanten kwamen gelden in, om Van Rheenen een
+blijk van hulde te kunnen aanbieden. Men liet daarvoor een eenvoudige woning bouwen, die hem als eene blijvende herinnering
+aan zijne moedige daad werd aangeboden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb261" href="#pb261">261</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch21" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Uit het land der verschrikking.</h2>
+<p>Lopouloff was een kapitein van het Russische leger onder de regeering van Czaar Paul I en had, om ons onbekende redenen, een
+vreeselijk vonnis tegen zich hooren vellen. Een misdadiger kon hij in geen geval genoemd worden. Vermoedelijk had hij eene
+onvoorzichtigheid begaan, die het wantrouwen van zijn keizerlijken meester had opgewekt, en dat alleen was reeds voldoende,
+om levenslang naar Siberi&euml; te worden verbannen. Een vreeselijke straf! Siberi&euml; wordt het land der verschrikking genoemd, en
+duizenden bij duizenden hebben daar in den loop der eeuwen hun leven in droefheid en ellende gesleten. Ook nu nog wordt die
+straf maar al te dikwerf toegepast. Ook nu nog worden de ongelukkige bannelingen, met kettingen aan elkander verbonden en
+door zweepslagen voortgedreven, naar dat rampzalige oord getransporteerd. W&egrave;l wordt de straf tegenwoordig niet meer in al
+hare gestrengheid toegepast, wel zijn aan de arme bannelingen enkele voorrechten toegestaan, maar nog altoos is eene verbanning
+naar Siberi&euml; voor elken Rus een straf, die den veroordeelde menigmaal tot vertwijfeling brengt.
+
+</p>
+<p>Ook Lopouloff werd daarheen gevoerd, niet als <span class="pagenum">[<a id="pb262" href="#pb262">262</a>]</span>een misdadiger, aan handen en voeten in ketenen geklonken, en veroordeeld om zijn verder leven door te brengen als arbeider
+in de mijnen,&#8212;maar als staatsgevangene. Hij mocht zijn gezin meenemen en kreeg van den Staat eene kleine toelage, waarvan
+hij op armoedige wijze in zijn nooddruft kon voorzien. Was die toelage onvoldoende, dan kon hij door jacht of landbouw zijne
+inkomsten eenigermate vergrooten. Maar&#8212;het koude klimaat en de dorre grond waren voor den landbouw ongunstig, en de jacht
+leverde ook bitter weinig op.
+
+</p>
+<p>Kapitein Lopouloff werd naar het dorp Ischim gevoerd, dat gelegen was ten noorden van Tobolsk. &#8217;t Was voor den armen banneling
+een groote troost, dat zijn vrouw niet van hem wilde scheiden en met hem meetrok naar het oord der verschrikking. En ook zijn
+eenig kind, zijn driejarig dochtertje Prascovia, bleef nu voor hem behouden. O, als hij ook dat kind, zijn oogappel, had moeten
+missen, als hij haar lief, kinderlijk gebabbel niet meer had gehoord, hare lachjes niet meer had gezien, hare mollige armpjes
+niet meer om zijn hals had gevoeld,&#8212;dan zou de dood hem welkomer zijn geweest. Hij ontving slechts tien kopekken per dag,
+niet meer dan twintig cents dus, om in de behoeften van zijn gezin te voorzien. Wel een klein bedrag voor iemand, die tot
+nog toe als kapitein bij het Russische leger in de hoogere standen der maatschappij in weelde had geleefd. Gelukkig, dat zijn
+vrouw hem in de grootheid van haar hart ter zijde bleef en hem troostte en bemoedigde. Met een moed boven ieders lof verheven
+schikte zij <span class="pagenum">[<a id="pb263" href="#pb263">263</a>]</span>zich in de moeilijke omstandigheden, waarin het lot haar had geplaatst, en toonde zij haar man en kind steeds een blij gezicht.
+Zij was het zonnetje in het huis der ellende, dat met hare stralen de huisgenooten verkwikte en verwarmde.
+
+</p>
+<p>De kleine Prascovia leed het minst van allen onder de veranderde omstandigheden. &#8217;t Ging met haar als met een vogel, die nooit
+de vrijheid heeft gekend, nooit op trillende wieken het zonnelicht al zingende is tegemoet gesneld, nooit rondgedarteld heeft
+in de takken en twijgen der boomen. Hij beschouwt immers zijne kooi als de wereld en haakt niet naar de vrijheid.
+
+</p>
+<p>Ook Prascovia had de schoone wereld met al hare heerlijkheden niet gekend. Het koude, donkere Siberi&euml; was al spoedig h&aacute;&aacute;r
+wereld geworden, waarin zij lachte en speelde, danste en zong. Heerlijk vond zij het, op haar vaders knie te zitten en paardje
+te rijden, of te luisteren naar de vertellingen van hare moeder.
+
+</p>
+<p>En toen zij ouder werd, hielp zij haar vader werken op het land, of arbeidde zij zelfs wel in het dorp bij de andere bannelingen,
+om als loon een bundeltje rogge thuis te kunnen brengen.
+
+</p>
+<p>Zoo groeide zij op tot een meisje van vijftien jaar, te midden van veel ijs, sneeuw en duisternis. Maar toen ook begon het
+langzamerhand tot haar door te dringen, hoe diep ellendig hare ouders zich wel moesten gevoelen in dit rampzalige oord, waar
+de zon niet door de nevelen kon dringen, waar de aarde bijna een woestenij was, en waar een ellendige hut <span class="pagenum">[<a id="pb264" href="#pb264">264</a>]</span>hun tot woning diende. O, Prascovia had hare ooren goed open gehad, zoo dikwijls zij anderen hoorde spreken over die andere
+wereld, ver van daar, waar alles zooveel heerlijker was en waar de menschen mochten gaan en staan, waar zij wilden, en waar
+vroolijkheid heerschte en levenslust.
+
+</p>
+<p>En d&aacute;&aacute;r hadden immers hare ouders eenmaal gewoond, dat heerlijke leven hadden zij gekend en genoten, daar hadden zij in volle
+vrijheid geleefd en zich gelukkig gevoeld. En van dien tijd af werd het meisje stil en in zichzelf gekeerd. Hare vroolijkheid
+verdween meer en meer, en al hare gedachten waren samengetrokken op een enkel punt, namelijk hoe zij hare ouders zou kunnen
+verlossen uit den poel van ellende, waarin zij waren nedergestort.
+
+</p>
+<p>Lopouloff had zich tot nog toe goed gehouden, maar nu hij bij zijn geliefd kind alle vroolijkheid en opgeruimdheid meer en
+meer zag verdwijnen, wat hij toeschreef aan een onuitgesproken verlangen naar de vrijheid,&#8212;toen verloor ook hij allen levenslust.
+Hij besloot, een verzoekschrift tot den Gouverneur van Siberi&euml; te richten, om in vrijheid gesteld te worden. Zijne ballingschap
+had nu reeds twaalf jaren geduurd. Hij stelde zijn geschrift aan een officier ter hand, die hem beloofde het aan den Gouverneur
+over te brengen en tevens zijn voorspraak te zullen zijn.
+
+</p>
+<p>Eerst wachtte hij geduldig af, wat er het gevolg van zou zijn. Maar toen de eene koerier na den anderen van Tobolsk kwam,
+zonder eenig antwoord op zijn brief te brengen, toen verviel hij langzamerhand tot groote somberheid, en begon hij jammerlijk
+<span class="pagenum">[<a id="pb265" href="#pb265">265</a>]</span>te klagen over zijn bitter lot, en stortte hij tranen, als hij aan zijn kind dacht, dat opgroeide in ellende, niet het minste
+onderwijs had genoten en op het land onder vreemden arbeidde als een lijfeigene.
+
+</p>
+<p>Er <span class="corr" id="xd0e3282" title="Bron: heerschtte">heerschte</span> toen somberheid zoowel in als buiten de armoedige stulp, die zij bewoonden. Elken avond, voordat Prascovia naar bed ging,
+knielde zij neer en bad God om uitredding voor haar arme ouders, die wegkwijnden van verdriet. En eenmaal, toen zij weer hare
+gebeden opzond tot den Allerhoogste, schoot haar plotseling als een bliksemstraal de gedachte door het hoofd:
+
+</p>
+<p>&#8220;Waarom zou ik zelf niet naar Petersburg gaan en den machtigen Czaar om genade voor mijn vader smeeken?&#8221;
+
+</p>
+<p>Die gedachte verliet haar geen oogenblik meer, maar zij durfde er met hare ouders niet over spreken.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was immers toch een onmogelijkheid?
+
+</p>
+<p>Toch kon zij er eindelijk niet langer over zwijgen, en sprak zij er hare ouders over.
+
+</p>
+<p>Haar vader keek haar eenigszins spottend aan, en zeide tot zijne vrouw:
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo&#8217;n dwaas kind! Dat wil naar Petersburg gaan, naar den Czaar, om genade voor mij te vragen! Hoe bedenkt ze het in vredesnaam!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ze deed beter met op haar werk te letten,&#8221; sprak hare Moeder. En toen Prascovia in tranen uitbarstte, gaf hare moeder haar
+een laken, en zei lachend:
+
+</p>
+<p>&#8220;Hier, mijn kind, dek de tafel voor het eten,&#8212;en dan mag je naar Petersburg gaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>Prascovia hield echter, nu zij er eenmaal over begonnen <span class="pagenum">[<a id="pb266" href="#pb266">266</a>]</span>was, voet bij stuk en verdedigde haar plan met al de middelen, die haar ten dienste stonden. Telkens kwam zij er opnieuw op
+terug en geen dag ging er voorbij, dat zij haar ouders niet smeekte haar toestemming te geven om de groote reis te ondernemen.
+Haar vader werd er eindelijk wrevelig over en verbood haar kort en goed, dit onderwerp ooit weer aan te roeren. &#8217;t Was immers
+eene onmogelijkheid? Hoe zou een jong meisje geheel alleen die groote reis maken, zonder zelfs eenig geld tot hare beschikking
+te hebben. En dan eene reis zoo moeilijk en vol gevaren als deze?
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik verbied je er ooit weder een woord over te spreken. &#8217;t Is een onzinnig plan, dat je zoo spoedig mogelijk uit je gedachten
+moet zetten!&#8221;
+
+</p>
+<p>Zoo gingen weer drie jaren voorbij, jaren, waarin de ellende in de kleine kluis nog grooter werd, daar hare moeder door eene
+ernstige en langdurige ziekte werd aangetast, die haar aan den rand van het graf bracht.
+
+</p>
+<p>Toen eerst leerden hare ouders de groote liefde van hun kind kennen. Niet alleen had zij voor de huishouding te zorgen, maar
+bovendien moest zij hare zieke moeder verplegen, van welke zware taak zij zich met zooveel liefde en zelfopoffering kweet,
+dat hare ouders haar niet langer als een kind beschouwden, en voortaan met meer ernst toeluisterden, als zij weer haar plan
+ter sprake bracht.
+
+</p>
+<p>Eindelijk gelukte het haar toestemming te verkrijgen, om de groote reis te ondernemen. Maar daaraan had zij niet genoeg. Zonder
+toestemming van <span class="pagenum">[<a id="pb267" href="#pb267">267</a>]</span>den Gouverneur mocht zij Ischim niet verlaten. Ze zou, indien ze het toch deed, ongetwijfeld binnen korten tijd weer naar
+haar dorpje worden teruggevoerd. Zij had een paspoort noodig, en het verkrijgen daarvan scheen een moeilijke zaak. Verzoekschrift
+op verzoekschrift zond zij aan den Gouverneur, maar al hare brieven bleven onbeantwoord.
+
+</p>
+<p>Zoo gingen weer zes maanden voorbij, toen eindelijk een koerier het lang gewenschte stuk bracht. Zij kreeg werkelijk verlof,
+Siberi&euml; te verlaten en de groote reis te ondernemen.
+
+</p>
+<p>Maar zie, nu het gewichtige oogenblik eindelijk was gekomen, trok haar vader, bevreesd voor de gevaren, die zijn geliefd kind
+op den grooten tocht bedreigden, zijne toestemming in, en weigerde hij haar te laten gaan. Het paspoort nam hij onder zijne
+berusting en sloot het weg.
+
+</p>
+<p>Prascovia barstte in tranen uit, en smeekte zoo lang, dat haar vader ten slotte toegaf. Toch beproefde hij nog, haar van haar
+plan terug te brengen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Goed,&#8221; zei hij, &#8220;je kunt gaan, kind, omdat ik zie, dat je niet anders wilt. Maar heb je wel bedacht, dat je niet eens tot
+den keizer zult worden toegelaten? Weet je wel, dat schildwachten zijn paleis bewaken en dat het je nooit gelukken zal, den
+drempel daarvan te overschrijden? En zou je in je armelijke kleeren bij den keizer toegelaten willen worden? Kom, kom, er
+is geen denken aan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Toch ga ik, en God zal mij helpen,&#8221; hield Prascovia vol. Zoo had zij dan eindelijk alle bezwaren overwonnen en zou zij met
+toestemming van hare <span class="pagenum">[<a id="pb268" href="#pb268">268</a>]</span>ouders de reis ondernemen. Het vertrek werd op den 8<sup>en</sup> September bepaald. Bij het krieken van den dag stonden zij op. Zij had het weinige, dat zij op haar tocht zou meenemen, geborgen
+in een klein zakje, dat zij om den hals droeg onder hare kleeren.
+
+</p>
+<p>Vader, moeder en dochter waren hoogst ernstig gestemd en spraken weinig. Toen de eerste zonnestraal door het venster naar
+binnen drong, begaven zij zich volgens Russisch gebruik in het gebed, en smeekten zij God om Zijn hulp en bijstand. Daarna
+breidde de vader zijne armen over het hoofd van zijn dochter uit en gaf haar zijn zegen. Hij reikte haar ook een zilveren
+roebel toe, een geldstuk ter waarde van ongeveer twee gulden. &#8217;t Was alles, wat hij haar kon meegeven.
+
+</p>
+<p>&#8220;Och, waartoe zou dat geld mij dienen,&#8221; zei Prascovia. &#8220;&#8217;t Is te weinig, om mij van nut te kunnen zijn, terwijl het voor u
+een groote waarde vertegenwoordigt. Houd u het maar.&#8221;
+
+</p>
+<p>Hiervan wilde haar vader echter niet weten en hij dwong haar het geldstuk aan te nemen. Er kwamen ook nog twee van de armste
+bannelingen, die haar dertig kopekken aanboden en een stukje zilverwerk. Maar Prascovia, hoewel getroffen door deze eenvoudige
+daad, weigerde beslist, ze aan te nemen.
+
+</p>
+<p>Toen nam zij een teeder afscheid van hare ouders en ging op weg. Hare ouders staarden haar met betraande oogen na, tot zij
+haar niet meer zien konden. En de beide arme vrouwtjes vergezelden haar zoover het haar geoorloofd was. Voordat zij afscheid
+van haar namen, achterhaalden zij eenige meisjes, die op <span class="pagenum">[<a id="pb269" href="#pb269">269</a>]</span>een der dorpen woonden, waar Prascovia langs moest. Deze meisjes waren zeer vriendelijk voor haar en een van haar bood haar
+zelfs een nachtverblijf aan, waarvan Prascovia dankbaar gebruik maakte. &#8217;s Morgens vroeg vervolgde zij haar tocht weer, maar
+&#8217;t was moeilijk voor haar, den rechten weg te vinden. Als zij iemand den weg naar Petersburg vroeg, keek men haar aan, of
+zij niet goed bij haar verstand was, of wel men lachte haar smakelijk uit over zoo&#8217;n domme vraag. Petersburg immers lag op
+zoo&#8217;n verbazend grooten afstand, dat men hier in Holland even goed aan een voorbijganger zou kunnen vragen: &#8220;Loop ik zoo goed
+naar Rome?&#8221;
+
+</p>
+<p>Den tweeden dag dwaalde zij dan ook van den rechten weg af en kwam eenige uren na haar vertrek tot hare verbazing in hetzelfde
+dorp terug, waar zij den nacht had doorgebracht. Zij gaf echter den moed niet op, maar begon haar tocht opnieuw. &#8217;t Was uiterst
+moeilijk voor haar, om eenigszins de richting te bepalen, die zij nemen moest, want namen van steden en dorpen, die zij op
+haar weg passeeren moest, kende zij niet. Eindelijk meende zij, dat de stad Kiev wel de eerste plaats van beteekenis was,
+die zij bereiken moest, en zoo vroeg zij steeds, hoe zij loopen moest, om daar te komen.
+
+</p>
+<p>Als de avond viel, trachtte zij hier of daar bij vriendelijke menschen een nachtverblijf te vinden. Op kleinere plaatsen gelukte
+haar dat meestal nog al goed, maar op de grootere kostte het haar niet weinig moeite. Meestal werd zij aan de deur op ruwe
+wijze afgesnauwd, en menigmaal moest zij hooren, <span class="pagenum">[<a id="pb270" href="#pb270">270</a>]</span>dat men voor dieven en landloopsters geen nachtverblijf beschikbaar had. Als zij honger en dorst kreeg, bedelde zij aan de
+huizen om een bete broods of een dronk waters, wat haar in de meeste gevallen gaarne gegeven werd.
+
+</p>
+<p>Toen zij eens den geheelen dag geloopen had en vermoeid was, werd zij tegen den avond overvallen door een vreeselijken storm,
+en de regen viel bij stroomen neder! &#8217;t Werd zwaar weer, zoo zelfs, dat op korten afstand v&oacute;&oacute;r haar een boom ontworteld werd
+en met een zwaren slag op den grond neerplofte. Bijna was zij er onder verpletterd geworden. Angstig keek zij uit, of zij
+ergens in den omtrek huizen ontwaarde, maar zij zag er geen. Alleen een dicht kreupelbosch bood haar eenige bescherming aan.
+Zij zocht daar dan ook haar toevlucht. Zij werd doornat en beefde van koude. En met schrik zag zij, dat de duisternis snel
+toenam en dat zij gedwongen zou zijn, den nacht onder den blooten hemel te moeten doorbrengen. Een vreeselijke gedachte voor
+de arme Prascovia. De wind loeide door het geboomte en deed haar huiveren van koude en angst. Hare kleeren waren doorweekt
+van den regen en de honger kwelde haar. Met den rug tegen een boomstam geleund, bracht zij den langen nacht onder angst en
+beving door. Eindelijk bedaarde de storm, en bij zonsopgang verliet Prascovia hare schuilplaats, om haar tocht voort te zetten.
+
+</p>
+<p>Gelukkig reed haar een boer achterop, die haar een plaatsje op zijne kar aanbood. Zoo bereikte zij tegen acht uur een dorp,
+waar de boer haar midden <span class="pagenum">[<a id="pb271" href="#pb271">271</a>]</span>op de straat afzette. Het arme meisje zag er ontoonbaar uit. Hare kleeren zaten vol modder en waren doornat. Zij vroeg aan
+verscheidene huizen om een stuk brood en smeekte hare kleeren te mogen drogen, maar zij werd overal afgewezen. De jongens
+jouwden haar uit voor dievegge en landloopster en wierpen haar met steenen. Uitgeput, half verhongerd en moedeloos ging zij
+voor een huis op den stoep zitten, maar zij werd er al spoedig vandaan gejaagd. Voor eene andere woning was ze al even ongelukkig.
+Ten slotte bereikte zij de kerk. Ha, d&aacute;&aacute;r zou men haar toch den toegang niet weigeren. Haastig snelde zij er heen, maar helaas,
+de deur was gesloten. Ze ging voor het portaal zitten en barstte in tranen uit.
+
+</p>
+<p>Op dat oogenblik naderde haar eene vrouw, die blijkbaar medelijden met haar had.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat scheelt u, meisje?&#8221; vroeg ze.
+
+</p>
+<p>Toen vertelde Prascovia haar van den verschrikkelijken nacht, dien zij had doorgebracht, en hoe hongerig en moede zij was.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ga mede naar mijn huis,&#8221; sprak de vrouw.
+
+</p>
+<p>Prascovia wilde opstaan, maar hare beenen weigerden haar den dienst. Zij waren geheel verstijfd, en hare voeten waren gezwollen.
+Ook had ze een van hare schoenen verloren.
+
+</p>
+<p>Er kwamen meer menschen toeloopen, en toen zij hoorden, hoe dit meisje hier gekomen was en hoe zij den nacht onder den blooten
+hemel had doorgebracht, en toen zij zagen, hoe pijnlijk hare voeten waren,&#8212;toen hadden zij medelijden met haar en brachten
+haar op eene kar naar de woning van de <span class="pagenum">[<a id="pb272" href="#pb272">272</a>]</span>goede vrouw, die vol medelijden haar een onderdak aanbood.
+
+</p>
+<p>Prascovia was zoo uitgeput, dat zij verscheidene dagen in de vriendelijke woning moest blijven, eer zij haar tocht kon voortzetten.
+Van een der dorpelingen kreeg zij een paar nieuwe schoenen. Zij toonde hare dankbaarheid, door voor haar vriendelijke gastvrouw
+naaiwerk te verrichten. Toen zij hersteld was, nam zij afscheid en ging verder.
+
+</p>
+<p>Op een anderen keer had zij eene ontmoeting, waaraan zij later niet dan met ontzetting kon terugdenken.
+
+</p>
+<p>Ze was tegen den avond in een dorp gekomen en had overal tevergeefs om een nachtverblijf gevraagd. Eindelijk kwam zij aan
+het laatste huis, en herhaalde ook daar hare bede. De man keek haar een oogenblik scherp onderzoekend aan, en wees haar toen
+op ruwe wijze af.
+
+</p>
+<p>Maar een oogenblik later riep hij haar terug. Zij trad dus de woning binnen, doch zag tot haar schrik, dat de deur door palen
+werd afgesloten. En ook zag ze, dat zoowel de man als de vrouw een zeer ongunstig uiterlijk hadden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Waar kom je vandaan?&#8221; vroeg de man.
+
+</p>
+<p>&#8220;Van Ischim,&#8221; zei ze. &#8220;Ik ga naar Petersburg.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Naar Petersburg? En heb je geld genoeg voor zoo&#8217;n groote reis?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Slechts 80 kopekken,&#8221; antwoordde Prascovia, die blij was, dat ze op dat oogenblik niet meer geld in haar bezit had. Ze was
+stellig overtuigd, dat de menschen, bij wie ze in huis was, slechte bedoelingen <span class="pagenum">[<a id="pb273" href="#pb273">273</a>]</span>hadden en haar wilden bestelen, misschien zelfs wel vermoorden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je liegt!&#8221; schreeuwde de man haar toe. &#8220;Niemand maakt zoo&#8217;n groote reis zonder geld.&#8221;
+
+</p>
+<p>En toen Prascovia volhield, dat zij niet meer bezat, werd de man ruw en woest, wat haar zeer beangstigde. Gaarne was zij dit
+ongastvrije dak ontvlucht, maar de deur was zorgvuldig gesloten en zij zag geen kans haar te openen. Bovendien zou haar dat
+stellig belet zijn.
+
+</p>
+<p>Eindelijk zette de vrouw haar wat gekookte aardappelen voor en zei, dat ze op de kachel mocht liggen om te slapen, zooals
+dat bij de arme Russen gebruikelijk is.
+
+</p>
+<p>Prascovia deed dat, maar zij durfde niet te gaan slapen. Zij was overtuigd, dat de menschen slechte bedoelingen hadden. In
+die overtuiging werd zij versterkt, toen zij de vrouw haar man hoorde toefluisteren:
+
+</p>
+<p>&#8220;Zij moet meer geld hebben. Ik zag om haar hals een koord met een zakje er aan. Daar moet het geld in zijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>Prascovia lag doodstil. Opeens bemerkte zij tot haar schrik, dat de vrouw op de kachel klom en, in de meening, dat zij sliep,
+haar het taschje van den hals nam en keek, hoeveel geld het bevatte. Ook onderzocht zij hare kleeren en zelfs hare schoenen.
+De man lichtte haar bij tijdens dat onderzoek.
+
+</p>
+<p>Toen de beide menschen alles doorsnuffeld hadden, gingen zij slapen. Prascovia had een verschrikkelijk oogenblik doorleefd.
+Zij meende niet anders, of die <span class="pagenum">[<a id="pb274" href="#pb274">274</a>]</span>menschen zouden haar vermoorden. Maar nu zij sliepen, werd zij kalmer en viel eindelijk ook in een diepen slaap, waaruit zij
+niet ontwaakte, dan toen de vrouw haar riep.
+
+</p>
+<p>Deze was nu zeer vriendelijk voor haar en gaf haar een uitstekend ontbijt, en ze deed Prascovia allerlei vragen. &#8217;t Scheen
+wel een heel ander mensch dan den vorigen avond. Ze sprak ook over het onderzoek, dat zij toen had ingesteld.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij dachten, dat je oneerlijk was, maar je zult later wel merken, dat wij geen dieven zijn of slechte bedoelingen hadden,&#8221;
+zei ze tot Prascovia.
+
+</p>
+<p>Deze was blij, toen zij de woning goed en wel verlaten had, maar toen zij later haar taschje nakeek, zag zij, dat er geen
+80 kopekken in waren, maar 120. De oude vrouw moest er dus 40 bijgedaan hebben, en Prascovia had haar ten onrechte gewantrouwd.
+
+</p>
+<p>Eenigen tijd later werd zij door eenige dorpshonden aangevallen. Verschrikt hief ze haar stok op en trachtte de woeste dieren
+te verjagen, maar dat gelukte haar niet. Met woest geblaf sprongen zij om haar heen. Vol angst liet zij zich eindelijk voorover
+op den grond vallen, haar gelaat met de handen bedekkende. O, ongetwijfeld zouden de beesten haar thans verscheuren!&#8212;Maar
+zie, de honden besnuffelden haar maar even en deden haar in &#8217;t geheel geen kwaad. En een voorbijkomende boer joeg hen weg
+met zijn stok.
+
+</p>
+<p>Zoo reisde Prascovia steeds verder, tot zij eindelijk in haar tocht werd gestuit door een hevigen sneeuwstorm, <span class="pagenum">[<a id="pb275" href="#pb275">275</a>]</span>die niet minder dan acht dagen aanhield en de aarde met een dikke laag sneeuw bedekte.
+
+</p>
+<p>Gelukkig vond Prascovia een gastvrij onderdak, waar zij door het doen van de wasch en het verrichten van naaiwerk zich verdienstelijk
+trachtte te maken. Toen de storm uitgewoed had, wilde Prascovia vertrekken, maar de boeren verklaarden, dat het zelfs een
+sterken man het leven zou kosten, indien hij te voet eene lange reis door de sneeuwvelden ondernam. Zij raadden haar aan te
+wachten, tot er een convooi van sleden door het dorp kwam, dat elk jaar daar langs trok, om naar Jekaterinenburg te gaan met
+goederen voor het kerstfeest. Na eenige dagen verschenen de drijvers dan ook met hunne sleden. De boeren vertelden hun, dat
+Prascovia op weg was naar Petersburg, om genade voor haar vader te vragen, en verzochten aan de drijvers, haar een plaatsje
+op een van de sleden te geven. Dat wilden zij gaarne doen. De drijvers hadden medelijden met haar en bewonderden ook hare
+liefde voor haar ouders en haar moed.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was heerlijk voor Prascovia, op deze gemakkelijke manier hare reis te kunnen voortzetten, want zij was door en door vermoeid.
+Maar ongelukkig waren hare dunne kleeren totaal onvoldoende, om haar tegen de snerpende koude te beschutten, en zelfs, toen
+de mannen haar met hunne mantels bedekten, bleek de koude nog te hevig. Na eene reis van vier dagen tilde men haar aan een
+eenzame halte verstijfd van de slede, en bleek het, dat hare wang bevroren was. Dadelijk wreven de drijvers haar met <span class="pagenum">[<a id="pb276" href="#pb276">276</a>]</span>sneeuw, waardoor erger voorkomen werd, maar zij durfden haar toch niet verder meenemen, als zij geen schapenvacht had om zich
+te verwarmen. Prascovia had geen geld om er een te koopen, en toen hare brave geleiders het geld bij elkaar hadden gelegd,
+bleek er zelfs op deze eenzame plaats geen te koop te zijn.
+
+</p>
+<p>Toen besloten zij, Prascovia een schapenvacht van een hunner af te staan, en het om beurten zelf zonder zulk een onmisbare
+pels te doen. Zoo kwam Prascovia te Jekaterinenburg aan, vol dankbaarheid jegens de goede lieden, die haar met zooveel zelfopoffering
+hadden voortgeholpen.
+
+</p>
+<p>In deze stad hoorde zij veel spreken over de menschlievendheid van zekere Madame Milim, en zij besloot de hulp van deze vrouw
+in te roepen. Toen zij bij eene kerk eene dame ontmoette en haar vroeg, waar Madame Milim woonde, bleek het de aangesprokene
+zelf te wezen, en deze brave vrouw vatte eene groote genegenheid voor het meisje op. Zij nam haar mede naar hare woning en
+hield haar den geheelen winter bij zich. Zij vond het onverantwoordelijk, het jonge meisje in het barre jaargetijde verder
+te laten gaan. Zij leerde haar lezen en schrijven en bracht haar zooveel algemeene ontwikkeling bij, als in zulk een korten
+tijd maar mogelijk was. Toen de lente intrad, vertrouwde zij Prascovia toe aan de hoede van een harer kennissen, die naar
+Niezjnii-Nowgorod voor zaken op reis ging. Op de boot werd hij echter zwaar ziek, zoodat men hem in een klein plaatsje moest
+achterlaten. Onderweg trof Prascovia nog een ander <span class="pagenum">[<a id="pb277" href="#pb277">277</a>]</span>ongeluk. Zij werd met nog twee andere passagiers door een noodlottig toeval overboord geworpen. Zij werden wel dadelijk gered,
+maar hadden geen gelegenheid om zich te verkleeden, wat hare gezondheid in gevaar bracht. Te Niezjnii-Nowgorod overviel haar
+eene ernstige ziekte. Gelukkig werd zij in een klooster opgenomen, waar zij met de grootste liefde werd verpleegd. De dokter
+vreesde, dat zij sterven zou, doch Prascovia zeide: &#8220;Dat geloof ik niet. De goede God zal mij niet laten sterven, v&oacute;&oacute;r ik
+mijne taak volbracht heb.&#8221;
+
+</p>
+<p>En ze genas inderdaad, maar zoo langzaam, dat de zomer voorbij was, eer ze de reis kon voortzetten.
+
+</p>
+<p>Eindelijk vertrok ze in eene slede naar Moskou. Ze was toen nog erg zwak, te zwak zelfs om in rammelende en schokkende postwagens
+te rijden. Gelukkig had Madame Milim haar van eenig geld voorzien, zoodat ze nu althans niet meer te voet het land behoefde
+door te trekken, bedelende om een stuk brood. Ook had hare weldoenster haar brieven medegegeven voor vrienden. Van Moskou
+vervolgde zij haar tocht naar Petersburg, waar zij aankwam 18 maanden na haar vertrek uit Ischim. Zij was ook in het bezit
+van een aanbevelingsbrief voor een Prinses, maar het gelukte haar niet, deze te ontmoeten.
+
+</p>
+<p>Op raad van een harer kennissen stelde zij een verzoekschrift op om het vonnis van haar vader te herzien, en met dit geschrift
+in de hand plaatste zij zich voor het regeeringsgebouw, in de hoop, dat een der hooge personen, die daar dagelijks in en uitgingen,
+het van haar zou willen aannemen. Er werd <span class="pagenum">[<a id="pb278" href="#pb278">278</a>]</span>echter niet naar haar geluisterd, soms zelfs werd zij met ruwheid bejegend. Zoo gingen verscheidene weken voorbij.
+
+</p>
+<p>Gedurende dien tijd was zij gastvrij opgenomen ten huize van een koopman, die echter voor zaken op reis was naar Riga.
+
+</p>
+<p>Hoe dikwijls Prascovia ook werd teleurgesteld, zij verloor nooit den moed. Nu eens beproefde zij hier, dan weer elders haar
+geluk. Zij wendde zich tot verscheidene hooggeplaatste personen, en ontmoette zelfs de Prinses, voor wie zij een aanbevelingsbrief
+bij zich had, en al die menschen waren wel vriendelijk voor haar, maar deden weinig of niets, om haar te helpen bij het bereiken
+van haar doel. Tot zij eindelijk het geluk had kennis te maken met een der Secretarissen van Keizerin Maria, de weduwe van
+den vorigen en de moeder van den regeerenden Czaar. Hij hoorde haar droevig verhaal met groote belangstelling aan en beloofde
+haar, een goed woord voor haar te zullen doen bij Keizerin Maria, die om hare zachtmoedigheid en vriendelijkheid algemeen
+bekend en bemind was. Deze was dan ook dadelijk bereid, Prascovia te ontvangen en hare wenschen te vernemen.
+
+</p>
+<p>Toen Prascovia dat hoorde, werd ze doodsbleek van ontroering en klopte haar hart van dankbare vreugde. Zij sloeg de armen
+ten hemel, en stamelde:
+
+</p>
+<p>&#8220;O God, dan heb ik niet tevergeefs op u vertrouwd!&#8221;
+
+</p>
+<p>Nog dienzelfden avond begaf ze zich naar het paleis van de Keizerin, en dacht bij zichzelf:
+<span class="pagenum">[<a id="pb279" href="#pb279">279</a>]</span></p>
+<p>&#8220;O, als mijn vader mij nu eens kon zien, wat zou hij blij zijn!&#8221;
+
+</p>
+<p>De Keizerin-Moeder liet Prascovia bij zich in haar eigen kamer komen. Eerst was het meisje wel wat beschroomd, maar de hooge
+Vrouw had zulke eenvoudige manieren, dat zij zich spoedig op haar gemak voelde. Prascovia vertelde toen van het rampzalig
+lot harer ouders, die nu al sedert vele jaren als bannelingen in Siberi&euml; vertoefden, en van hare langdurige reis en van hare
+vergeefsche pogingen, om bij den Keizer toegelaten te worden. De Keizerin hoorde haar met de grootste belangstelling aan en
+was diep getroffen door het ongekunstelde verhaal van het eenvoudige, brave meisje.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je hebt een gulden daad verricht, mijn kind,&#8221; zei ze, toen Prascovia haar verhaal ge&euml;indigd had. &#8220;Ik beloof je, bij den keizer
+uw voorspraak te zullen zijn. Houd maar goeden moed, je zult weldra van mij hooren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Ze gaf haar 300 roebel, om in haar onderhoud te kunnen voorzien. Vol hoop verliet Prascovia het paleis, en nog geen twee dagen
+later betrad zij het opnieuw. De Keizerin-Moeder had haar laten ontbieden, om met haar een bezoek te brengen aan haar zoon
+Czaar Alexander en diens gemalinne Keizerin Elizabeth. Prascovia beefde van ontroering, nu zij eindelijk haar doel zou bereiken
+en den keizer van aangezicht tot aangezicht zien zou.
+
+</p>
+<p>En weldra zag zij hem. Zij wierp zich voor hem op de knie&euml;n en smeekte voor haar vader om genade.
+
+</p>
+<p>Wat er verder gebeurd is in dat keizerlijk paleis, <span class="pagenum">[<a id="pb280" href="#pb280">280</a>]</span>meldt de geschiedenis niet. Alleen dit weten we, dat de keizer haar 5000 roebel schonk en haar toevoegde:
+
+</p>
+<p>&#8220;Uw vader zal van dit oogenblik af vrij zijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zoo was dan eindelijk het groote doel bereikt. Een ongekend gevoel van vreugde doortintelde haar gansche lichaam, en &#8217;t was
+haar, of zij in een droom leefde. Tranen droppelden haar uit de oogen en de tong weigerde haar den dienst. Zij kon niet anders,
+dan enkele woorden van dank stamelen.
+
+</p>
+<p>Men liet haar de verschillende deelen van het paleis zien, en zoo kwam ze ook in de troonzaal, waar men haar den troon des
+keizers wees.
+
+</p>
+<p>&#8220;Is dat de troon?&#8221; zei ze zacht. &#8220;De troon van den Keizer, die mijn vader zijne vrijheid hergaf?&#8221;
+
+</p>
+<p>Met eerbied trad zij nader, boog de knie&euml;n en kuste de treden van den troon. En ze bad:
+
+</p>
+<p>&#8220;Vader in den hemel, zegen dezen troon en zegen hem, die er op zetelt, en maak hem gelukkig, zooals hij mij gelukkig heeft
+gemaakt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Met moeite slechts kon men haar van den troon verwijderen.
+
+</p>
+<p>Een paar dagen later kwam een gezant van den Keizer haar vragen, of zij misschien ook iets voor zichzelve wenschte.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen,&#8221; sprak Prascovia eenvoudig, &#8220;maar als het Zijne Majesteit behagen mocht, de beide arme bannelingen, die mij uitgeleide
+deden, toen ik Ischim verliet en mij hare weinige kopekken schonken, genadig te zijn, zooals hij mijn vader genadig is geweest,
+dan zou ik mij zeer gelukkig achten en hem innig dankbaar zijn.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb281" href="#pb281">281</a>]</span></p>
+<p>De Keizer kon zijne ooren bijna niet gelooven, toen hij dit antwoord vernam.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wenscht zij niets voor zichzelf, zij, een jong meisje, dat toch ongetwijfeld een tal van wenschen zal koesteren? En vraagt
+zij alweer voor anderen? Zij is een edel en goed kind. Haar wensch zal worden vervuld.&#8221;
+
+</p>
+<p>Prascovia meende God niet beter haar groote dankbaarheid te kunnen toonen, dan door haar verder leven als non in een klooster
+door te brengen, en &#8217;t allerliefst zou ze dat doen in het klooster, waar zij zoo liefderijk was verpleegd.
+
+</p>
+<p>Ze werd daar inderdaad als non aangenomen en mocht het genoegen smaken daar hare ouders te ontmoeten, toen dezen uit Siberi&euml;
+terugkeerden.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was een aandoenlijk en gelukkig wederzien. Hare ouders bleven langer dan een week bij haar en zetten toen hunne reis voort.
+
+</p>
+<p>Prascovia bleef in het klooster, maar kwam nooit de gevolgen van hare moeitevolle reis te boven. Hare gezondheid was kwijnend,
+en voortdurend werd zij zwakker. Den 9<sup>en</sup> December 1809 blies zij den laatsten adem uit.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb282" href="#pb282">282</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch22" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Florence Nightingale.</h2>
+<h2 class="sub">1830&#8211;1910.</h2>
+<p>In de Meimaand van het jaar 1810 werd in het zonnige Itali&euml; een meisje geboren, wier leven eenmaal een gouden zonnestraal
+zou worden op het pad van duizenden ongelukkigen. In Florence zag zij het eerste levenslicht en kreeg zij den naam van hare
+geboorteplaats. Zij stamde af van een oud-adellijke Engelsche familie. Haar vader was een aanzienlijk Engelsch edelman, die,
+zelf kunstenaar en geleerde, aan zijne beide dochters, waarvan Florence de jongste was, eene zorgvuldige opvoeding schonk.
+Al vroeg moest Florence in zijne studi&euml;n deelen, hij liet haar veel reizen, om andere landen en volken te leeren kennen, en
+hij oefende haar voortdurend in de kennis van de vreemde talen. Al op jeugdigen leeftijd sprak zij behalve haar moedertaal,
+Fransch, Duitsch en Italiaansch. Door haar ook voortdurend met merkwaardige tijdgenooten te doen verkeeren, wist hij haar
+geest tot groote ontwikkeling te brengen.
+
+</p>
+<p>Squire Nightingale bezat in Engeland uitgestrekte landgoederen, die hij met de uiterste zorg beheerde, waarbij zijne beide
+dochters hem de behulpzame hand moesten bieden. Zij moesten hem helpen in zijne zorg voor zijne pachters en <span class="corr" id="xd0e3501" title="Bron: hunnne">hunne</span> gezinnen <span class="pagenum">[<a id="pb283" href="#pb283">283</a>]</span>en toezicht houden op het getrouwe schoolbezoek van de kinderen. Zij bezochten de zieken en armen, waar zij troost en hulp
+brachten, en gaven les in de Zondagsschool.
+
+</p>
+<p>Reeds als jong meisje gaf zij blijken van hare grootheid van ziel, die haar later eenmaal wereldberoemd zou maken. Toen zij
+weer eens een zomer op een der landgoederen van haar vader in Derbyshire doorbracht, ontmoette zij een ouden herder, dien
+zij van haar vroegste jeugd af gekend had, en zag het hem dadelijk aan, dat hij bedroefd was.
+
+</p>
+<p>Onmiddellijk begaf zij zich naar den ouden man, en vroeg, wat hem scheelde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach,&#8221; zei hij met tranen in de oogen, &#8220;mijn trouwe hond is gekwetst en zal wel sterven.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe jammer,&#8221; zei Florence, die dadelijk diep medelijden met den ouden man kreeg, omdat zij begreep, hoe smartelijk hem het
+verlies van zijn trouwen hond moest zijn. Al sedert zoo vele jaren was deze immers zijn onafscheidelijke metgezel geweest,
+als hij met zijn kudde naar buiten trok in den vroegen morgen, om pas bij het dalen van de zon naar de kooi terug te keeren.
+Hoe graag zou zij den ouden man helpen, als dit in haar vermogen was.
+
+</p>
+<p>&#8220;Waar is uw hond?&#8221; vroeg zij, vast besloten om te gaan zien, of hare hulp nog baten kon.
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar, ginds in de schuur,&#8221; zei de man.
+
+</p>
+<p>Dadelijk begaf Florence zich naar de aangewezen plaats, en vond daar den hond op eenig stroo uitgestrekt. Zij bukte naast
+het dier neder, en bemerkte, dat hij zijn poot gebroken had. Het beest, dat kermde <span class="pagenum">[<a id="pb284" href="#pb284">284</a>]</span>van pijn, keek haar smeekend aan. Met teedere hand, maar toch met groote vastberadenheid zette zij het pootje van het arme
+dier, en legde er met haar zakdoek een stevig verband om. En zij verzorgde den herdershond zoo lang, tot hij geheel hersteld
+was en zijn ouden meester weer op zijn lange tochten kon vergezellen als voorheen.
+
+</p>
+<p>&#8217;s Winters bracht zij hare dagen in de groote stad door, en leidde daar het leven van alle adellijke jonge dames, hetwelk
+bestond in bezoeken afleggen, feesten bijwonen en schouwburgen bezoeken. Hare opvoeding was echter te degelijk geweest, dan
+dat dit leventje van plezierig nietsdoen haar zou kunnen bevredigen. Neen, al spoedig voelde zij al de leegheid daarvan en
+kwam het verlangen in haar op, zich nuttig te maken voor anderen. Zij wilde haar leven rijker en grooter maken, door zich
+een levensdoel te scheppen, waaraan zij zich geheel wijden kon. Maar wat zou dat doel zijn?
+
+</p>
+<p>Zij wist het langen tijd zelf niet, tot haar opeens op ongezochte wijze de weg gewezen werd.
+
+</p>
+<p>In hare naaste omgeving kwamen twee ziektegevallen voor, die haar geheel in beslag namen. Met de uiterste zorg nam zij de
+verpleging van de zieken op zich, en het bleek al spoedig, dat zij daarvoor een bijzonderen aanleg bezat. En toen de zieken
+hersteld waren en hare hulp dus niet meer noodig hadden, zie, toen wist zij, wat voortaan haar levensdoel zou zijn. Zij wilde
+anderen gelukkig trachten te maken door hun lijden te verzachten en troost te brengen, waar de dood onverbiddelijk komen moest.
+<span class="pagenum">[<a id="pb285" href="#pb285">285</a>]</span>Zij wilde zich aan het werk der ziekenverpleging wijden, dat in die dagen op een zeer laag peil stond. Ziekenhuizen waren
+er slechts weinig en stonden onder bestuur van lieden, die van verpleging niet het minste verstand hadden. De verpleegsters
+behoorden tot de laagste standen der maatschappij. Zij waren vuil en slordig, droegen weinig of geen zorg voor de hun toevertrouwde
+zieken, gaven zich veelvuldig aan dronkenschap over en leidden een slecht, schandelijk leven. &#8217;t Is gemakkelijk te begrijpen,
+hoe treurig het met de verpleging der zieken stond. Florence Nightingale besloot, voor zij de grootsche taak, die zij zich
+als levensdoel had gesteld, ter hand nam, van de ziekenverpleging een uitgebreide studie te maken. En door de gasthuizen in
+de verschillende steden te bezoeken, wilde zij zich met eigen oogen van den huidigen toestand een beeld vormen.
+
+</p>
+<p>Wat zij daarbij te zien kreeg, overtrof nog verre hare verwachtingen. In Londen, zoowel als te Edinburg en Dublin vond zij
+de ziekenzalen vervuild, de verpleegsters ruw, onwetend, onbeschaafd en aan den drank verslaafd. Een schrijfster<a class="noteref" id="xd0e3532src" href="#xd0e3532">1</a>, wier levensbeschrijving van Florence Nightingale bij deze schets in hoofdzaak gevolgd wordt, zegt er van: &#8220;In hooge, houten
+bedsteden lagen soms drie tot vier volwassen zieken naast elkander; ongedierte kroop rond in het beddegoed, dat niet verwisseld
+werd als een nieuwe de vrijgekomen plaats van een genezen of overleden kranke kwam innemen. In een Edinburgsch gasthuis <span class="pagenum">[<a id="pb286" href="#pb286">286</a>]</span>vond Florence Nightingale ten minste nog de bepaling, dat in geval van besmettelijke ziekte de matrassen gelucht en de bedlakens
+gewasschen moesten worden, maar in ieder ander geval scheen men het ook daar onnoodige weelde te vinden. Vaak moesten de kranken
+de verpleegsters te vriend houden door omkooperij, zouden dezen hun de allernoodigste hulp bewijzen, de voor hen bestemde
+verkwikkingen, die meest op de ziekenzaal moesten worden toebereid, niet zelven tot zich nemen, hen niet berooven van wat
+vriendelijke handen hun hadden gebracht of van het vast rantsoen van brood, dat den patienten dagelijks &eacute;&eacute;ns per etmaal werd
+uitgedeeld, en dat zij in hun bed of onder hunne matrassen bewaarden met hunne kleederen en kleine bezittingen. Het reinigen
+der kranken, voor zoover men daaraan deed, en het afleggen der dooden geschiedde ten aanschouwe van al de andere lijders in
+de ziekenzaal. Overdag hielpen de herstellenden bij de verpleging der allerergsten. Des nachts werd geen hulp verleend en
+menigeen werd des morgens dood gevonden ten gevolge van uitputting en kracht verlies, die niet tijdig waren opgemerkt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Florence Nightingale besloot de hand aan den ploeg te slaan, om aan dezen allertreurigsten toestand een einde te maken. Haar
+hart, zoo rijk aan liefde voor haar evenmensch, bloedde bij het zien van al de ellende, waaraan de bevolking der ziekenhuizen
+bijna overal in Engeland ten prooi was.
+
+</p>
+<p>Zij stelde zich daarom in verbinding met Mrs. Fry, die op een harer reizen naar het vasteland kennis <span class="pagenum">[<a id="pb287" href="#pb287">287</a>]</span>gemaakt had met Pastor Fliedner&#8217;s diaconessen inrichting te Kaiserswerth, en de daar gevolgde wijze van verpleging ook in
+Engeland wenschte in te voeren. Zij raadde haar aan zich naar Kaiserswerth te begeven, en daar van de ziekenverpleging eene
+grondige studie te maken. Deze raad werd door Florence opgevolgd. Zij maakte een flinken leertijd te Kaiserswerth door, en
+bezocht ook verscheidene ziekenhuizen in Frankrijk en Itali&euml;.
+
+</p>
+<p>Vervolgens keerde zij naar haar vaderland terug, om haar verkregen <span class="corr" id="xd0e3545" title="Bron: kennnis">kennis</span> dienstbaar te maken ten bate der lijdende menschheid. Zij schreef een werkje over hare onderzoekingen en ondervindingen op
+het gebied der ziekenverpleging, en riep de jonge vrouwen en de meisjes op om zich aan deze edele taak te wijden.
+
+</p>
+<p>Daarna begaf zij zich naar Frankrijk, om zich in de practijk van de ziekenverpleging verder te bekwamen en de chirurgie te
+bestudeeren. Zij werd in dien arbeid gestoord door een zware ziekte, die haar dwong naar huis terug te keeren. Zoodra zij
+hersteld was, wijdde zij zich aan de opvoeding van havelooze kinderen, en verbond zich aan een tehuis voor verarmde bejaarde
+dames uit den deftigen stand, waarvan zij het bestuur op zich nam. Dit tehuis was vervallen en verwaarloosd. De bewoonsters
+leden er gebrek aan het allernoodzakelijkste. Maar Florence bracht er in korten tijd orde en gezelligheid. Daar bleef zij,
+tot in 1851 de geweldige oorlog uitbarstte in het Oosten, die haar opriep tot de edele taak, welke haar naam eenmaal zou brengen
+op aller lippen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb288" href="#pb288">288</a>]</span></p>
+<p>&#8217;t Was de oorlog van Engeland, Frankrijk en Turkije tegen Rusland. Juichend had men in Engeland de oorlogsverklaring begroet,
+maar helaas, die juichkreten zouden weldra jammerkreten worden. Immers, het bleek maar al te spoedig, hoe lichtzinnig men
+de duizenden Engelsche jongelingen naar het tooneel van den strijd had gezonden, zonder ook maar op eenigszins behoorlijke
+wijze voor hunne uitrusting en verpleging te zorgen.
+
+</p>
+<p>Vreeselijke berichten drongen tot het vaderland door over de gewonden, die niet werden verzorgd, de stervenden, die niet werden
+getroost. De hevigste ziekten verspreidden zich in de kampen en brachten dood, angst en vertwijfeling onder de troepen. In
+juli waren er 6937 zieken, in September steeg dat getal reeds tot 11.693, in November tot 16.846 en in Januari 1855 werd zelfs
+het ontzettende cijfer 23.076 bereikt. Er stierven 390 officieren en 20.707 manschappen. 1407 officieren en 14901 manschappen
+werden invalide naar huis gezonden. Van een totaal verlies van 35.598 krijgslieden stierven er op het slagveld slechts 2755
+en overleden er 1619 aan bekomen wonden. Al die anderen stierven tengevolge van ontberingen, slechte verzorging en gebrek
+aan hulp.
+
+</p>
+<p>De toestand van het leger was &#8220;ellendig, deerniswekkend, hartbrekend,&#8221; schreef een hooggeplaatst officier. &#8220;Het had geen schoenen
+en geen kapotjassen. Officieren gingen in vodden en konijnenvellen, manschappen in broodzakken en lompen. Er waren geen medicijnen,
+nergens vond men beschutting. Dag <span class="pagenum">[<a id="pb289" href="#pb289">289</a>]</span>in dag uit moesten de ongelukkigen zwoegen door sneeuw en modder. Zij sliepen in gescheurde tenten, ten prooi aan de meedoogenlooze
+stormen van een Russischen winter. In open loopgraven waren de uitgeputte krijgslieden blootgesteld aan het vuur van de Russische
+kanonnen en stonden voortdurend bloot aan de overvallen van de gevreesde Kozakken. Zij waren gekampeerd op een doorweekten
+grond, die bedekt was met sneeuw of bezaaid met plassen vuil water, verontreinigd door lijken van paarden.
+
+</p>
+<p>Pest en cholera sleepten de ongelukkigen ten grave, en er waren veel te weinig officieren van gezondheid, om de zieken te
+helpen. De meest gewone hulpmiddelen ontbraken. Er werd geen rekening gehouden met de reinheid. De sterfte was ontzettend.
+Vele mannen stierven zelfs, zonder dat ook maar eene enkele poging in het werk werd gesteld, om hen redden. Er waren veel
+te weinig verplegers om te kunnen helpen, waar dat noodig was. De zieken en gewonden bleven liggen, zooals zij waren neergelegd
+door kameraden, die hen op hun rug voorzichtig van het slagveld naar het hospitaal hadden gedragen, maar niet bij hen konden
+blijven.
+
+</p>
+<p>Den 20<sup>en</sup> September 1854 werd de slag van Alma geleverd, het eerste bloedige samentreffen van beteekenis. Na den strijd was het slagveld
+bezaaid met dooden en gewonden. De laatsten lagen, zonder hulp, te kreunen van de pijn. De Engelsche dokters konden het verbinden
+en verzorgen niet af. &#8217;t Was hartverscheurend, die arme slachtoffers daar te zien liggen in de brandende zon, zonder iemand
+om hen <span class="pagenum">[<a id="pb290" href="#pb290">290</a>]</span>te helpen, of zelfs maar een dronk waters te brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De berichten in de Engelsche dagbladen deden de harten der lezers trillen van deernis en verontwaardiging.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zijn er onder ons dan geen vrouwen vol toewijding,&#8221; schreef dezelfde hooggeplaatste officier tot het Engelsche volk, &#8220;geneigd
+en bekwaam om uit te gaan tot de zorg voor de lijdende soldaten in de hospitalen te Scutari? Is geen enkele der dochters van
+het Engelsche volk, nu de nood dringt, gereed tot dit werk van barmhartigheid? Frankrijk heeft zijne liefdezusters bij scharen
+uitgezonden, en aan het leger van gewonden en stervenden schenken dezen verlichting en vertroosting, zooals alleen de hand
+der vrouw die kan schenken. Staan wij, Engelschen, dan zoo ver beneden de Franschen in zelfverloochening en in toewijding
+tot een arbeid, dien Christus zoo bijzonder heeft gezegend als een werk aan Hem zelven verricht, zeggende: &#8220;Ik ben ziek geweest,
+en gij hebt Mij niet bezocht.&#8221;
+
+</p>
+<p>De treurige berichten in de dagbladen maakten een diepen indruk op het hart van Florence Nightingale, en dadelijk greep zij
+naar de pen om aan Mr. Sidney Herbert, hoofd van het Departement van Oorlog, hare diensten aan te bieden. Zij verklaarde zich
+bereid, persoonlijk naar de hospitalen te Scutari te gaan, om daar alles te doen, wat hare hand vinden zou om te doen. En
+wel toevallig: nog voor haar brief het Departement van Oorlog kon hebben bereikt, ontving zij een schrijven van de Regeering,
+waarin haar dringend werd verzocht, de leiding van de ziekenverpleging <span class="pagenum">[<a id="pb291" href="#pb291">291</a>]</span>in de hospitalen op zich te nemen. Mr. Sidney Herbert schreef haar, dat zij in de nieuwsbladen zeker wel zou hebben gelezen,
+dat er in de hospitalen groot gebrek aan verpleegsters heerschte. Dat er ook gebrek zou zijn aan medische hulp en verbandmiddelen
+kon hij zich niet voorstellen, daar er een voldoend aantal officieren van gezondheid in het leger aanwezig was en de geneesmiddelen
+in groote hoeveelheid afgezonden waren. &#8217;t Moest alles ongetwijfeld op een verkeerde plaats zijn ontscheept, of niet doorgezonden
+zijn naar de hospitalen te Scutari. Maar dat er gebrek was aan vrouwelijke hulp, erkende hij. Hij drong er in zijn schrijven
+op aan, dat Florence Nightingale de leiding van de verpleging op zich zou nemen, omdat zij de eenige vrouw was in Engeland,
+die hij er toe in staat achtte aan de tegenkanting, die zij voorzeker van vele zijden zou ontmoeten, het hoofd te bieden.
+
+</p>
+<p>Onverwijld begon Florence aan de uitvoering van de haar opgedragen taak. Zij koos zich een aantal geschikte verpleegsters,
+om haar naar Scutari te vergezellen, en stoorde zich niet aan den spot van vele menschen en zelfs van groote bladen, die het
+een dwaas denkbeeld vonden, dat vrouwen op een oorlogsterrein tot iets goeds bekwaam zouden zijn. Spottend werd er geschreven
+over de &#8220;Nachtegaaltjes,&#8221; die voor zieke soldaten zouden gaan zingen, maar niet de minste kennis hadden van het verplegen
+van gewonden en zieken.
+
+</p>
+<p>Anderen daarentegen juichten het plan van de regeering uitbundig toe. Iemand schreef van Florence: <span class="pagenum">[<a id="pb292" href="#pb292">292</a>]</span>&#8220;Zij is iemand, die God heeft voorbestemd tot groote dingen. Men behoeft haar maar te hooren spreken, zelfs nog zonder tot
+haar te hebben opgezien, om te gevoelen, dat zij een buitengewone persoonlijkheid is. Zij is eenvoudig, verstandig, vriendelijk
+en welwillend. Zij is rijzig van gestalte en mat van tint. Haar gelaat is uiterst aantrekkelijk, en het beste daarin is het
+stralende zieleleven, dat hare wezenstrekken zoo heerlijk verlicht. Er is niets liefelijker denkbaar dan haar glimlach, die
+is als een zonnige zomerdag.&#8221;
+
+</p>
+<p>Florence trok zich van het een noch het ander iets aan en ging voort, met zich voor haar taak voor te bereiden. Veel tijd,
+om hare verpleegsters in de kunst van het verplegen te onderrichten, had zij niet, want zij moest zich zoo spoedig mogelijk
+aan boord van het schip begeven, dat haar naar het oorlogsterrein zou overbrengen. Reeds zes dagen na het ontvangen van den
+brief van Sidney Herbert, zeilde zij uit met 38 verpleegsters, en bereikte zonder tegenspoed het groote hospitaal te Scutari.
+Daar deed zij hare intrede als Superintendante van den verplegingsdienst in het Oosten, met den titel van Lady in Chief. Zij
+was belast met het oppertoezicht in alle acht hospitalen aan de Zwarte Zee, waarvan Scutari het middelpunt was. &#8217;t Lag op
+den top van een hoogen heuvel, en had een prachtig uitzicht op den Bosporus en op Constantinopel. Het hospitaal was een gewezen
+kazerne, heerlijk schoon gelegen in een landschap, dat was, volgens een schrijfster, als een Hof van Eden,&#8212;maar verkeerde
+in een onbeschrijfelijken <span class="pagenum">[<a id="pb293" href="#pb293">293</a>]</span>staat van vervuiling en ellende. Met de grootste zorgeloosheid had men gewonden naast choleralijders gelegd, en de zieken
+lagen er als het ware opgepropt. In de eerste maanden van den veldtocht was er aan alles gebrek geweest. Er was geen huisraad,
+geen vaatwerk, geen zeep, geen handdoeken, geen zakdoeken, geen lijflinnen. De gewonden lagen er in hun van geronnen bloed
+verstijfde kleeren, zonder zelfs maar onderzocht, veel minder verbonden te zijn. Zij lagen te sterven in lokalen, verpeste
+holen, vol ratten en ongedierte.
+
+</p>
+<p>En hoe waren die ongelukkigen in dit verblijf der ellende aangeland? Ontscheept aan den voet van den heuvel, waren zij door
+hunne kameraden tegen de hoogte opgesjouwd, of zelfs zonder hulp naar boven gekropen. En de ongelukkigen kwamen daar om hulp
+te zoeken,&#8212;die er niet was.
+
+</p>
+<p>Zelve schreef Florence Nightingale, na haar eerste ronde door de verontreinigde lokalen te hebben gedaan: &#8220;De ligplaatsen
+der mannen stonken, en de dekking was van zaklinnen, zoo ruig, dat de zieken smeekten hun enkel hunne velddekens te laten;
+en voor mannen, die in zulk een staat van uitputting verkeerden, was het ook niet om uit te houden onder die harde lakens.
+Er was geen enkel stuk huisraad van welken aard ook. Ledige wijn- en bierflesschen dienden voor kandelaars, en dat was alles.&#8221;
+
+</p>
+<p>Nergens was er gelegenheid, om de kleeren der mannen te wasschen, en ook rondom het gebouw heerschte de grootste vuilheid.
+Uit een raam ziende, ontdekte Florence niet minder dan zes doode <span class="pagenum">[<a id="pb294" href="#pb294">294</a>]</span>honden in een staat van verregaande ontbinding.
+
+</p>
+<p>Alles in &eacute;&eacute;n woord ontbrak. De gewonden hadden niets dan lompen aan hun lichaam, en er was geen linnengoed, om ze te vervangen.
+Zelfs waren er geen keukens. Er werd slechts gekookt in groote ketels, op open wachtvuren. &#8217;t Eten was &ograve;f half gaar, &ograve;f bijna
+rauw. De hospitaal-dokters waren &ograve;p van vermoeidheid en konden haast niet meer voort. De komst van Florence Nightingale beschouwden
+zij als een nieuwen last bij hun toch al zoo zware taak. Immers, wat zou deze vrouw, die boven hen gesteld was en wie zij
+dus moesten gehoorzamen, anders geven dan de meest dwaze bevelen?
+
+</p>
+<p>De toestand werd nog donkerder, toen enkele uren na de aankomst van Florence Nightingale de gewonden in den slag bij Inkerman
+in schrikbarenden getale werden aangebracht. De zalen waren reeds overvol, zoodat de ongelukkigen in de gangen op den grond
+moesten worden neergelegd. Sommige moesten zelfs tevreden wezen met een ligplaats op den vervuilden grond buiten het gebouw.
+Vijf dagen hadden zij aan boord van het schip doorgebracht, en n&ograve;g waren hunne wonden niet gereinigd, nog veel minder verbonden.
+Bij dozijnen stierven zij weg tengevolge van uitputting en ellende.
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was hartverscheurend.
+
+</p>
+<p>Florence Nightingale, wier hart bloedde bij het aanschouwen van al deze ellende, begreep, dat hier krachtig moest worden gehandeld.
+Zij liet met milde hand groote hoeveelheden versterkende middelen uitdeelen, die zij op eigen kosten had medegebracht. <span class="pagenum">[<a id="pb295" href="#pb295">295</a>]</span>Overal en in alles bracht zij orde en verbetering. De gebouwen werden gereinigd, de gewonden afgezonderd van de lijders aan
+cholera en andere besmettelijke ziekten. Zij gaf de noodige bevelen, opdat het hospitaallinnen en de geneesmiddelen, die wel
+van uit Engeland gezonden maar nog niet aangevoerd waren, omdat alles nog in de schepen opgeladen lag, ten spoedigste naar
+de verschillende hospitalen werden afgezonden. Zonder aarzelen, zonder zich te storen aan tegenkanting en bezwaren van anderen,
+bracht zij den hospitaaldienst op geregelden voet, zoodat zij binnen tien dagen reeds eene keuken in werking had, waar dagelijks
+voor 800 man versterkende levensmiddelen werden bereid. Zij richtte eene wasscherij in voor de kleeding van de zieke soldaten
+en zorgde er voor, dat het vervuilde beddegoed werd ontsmet. Op eigen kosten liet zij duizend hemden uit Constantinopel komen,
+en zij wist in den vreeselijken warboel in korten tijd orde en regel te scheppen. Haar arbeid werd een zegen voor duizenden.
+Waar zij aan de bedden der zieken verscheen, overal riep hare tegenwoordigheid een glimlach van dankbaarheid op de van pijn
+verwrongen gelaatstrekken der arme gewonden en zieken. Hare verschijning was als van een engel, en zij waarde door de groote
+zalen rond als de fee van het geluk. Zelfs voor de vrouwen, die hare mannen op het oorlogsveld waren gevolgd, zorgde zij met
+de meeste toewijding. Zij gaf haar werk in de keuken en de wasscherij, en richtte zelfs voor de kinderen een school en een
+kinderbewaarplaats op.
+<span class="pagenum">[<a id="pb296" href="#pb296">296</a>]</span></p>
+<p>In korten tijd had zij allen onwil en tegenkanting overwonnen, en stormenderhand had zij de harten veroverd van allen, die
+met haar in aanraking kwamen.
+
+</p>
+<p>Zij gunde zichzelve geen oogenblik rust. En &#8217;t zou nog erger worden, het uiterste zou van de toewijding van deze edele vrouw
+worden gevergd. De troepen hadden het beleg geslagen om Sebastopol, waar zij dikwijls 36 uren aan een stuk dienst moesten
+doen, met alleen wat pekelvleesch met suiker, een slok rum en een paar beschuiten tot voedsel. De dienst in de loopgraven
+gedurende, de koudste wintermaanden deed den ongelukkigen de ledematen bevriezen, terwijl bovendien nog cholera en dysenterie
+met vernieuwde felheid hunne slachtoffers kozen. De hospitalen lagen overvol. Meer dan 5000 zieken waren over de verschillende
+inrichtingen verdeeld. In de gangen gingen steeds twee reeksen van draagbaren in tegengestelde richting elkander voorbij,
+een, die de gewonden aanvoerde, de andere, die de dooden wegdroeg. &#8217;t Was vreeselijk om aan te zien. De cholera-patienten
+stierven meestal binnen den tijd van vijf uren, de ongelukkigen, die met bevroren ledematen werden binnengebracht, leden de
+afschuwelijkste pijnen. De kleeren waren aan hunne lichamen vastgevroren, en bij het verwijderen van de schoenen, hoe voorzichtig
+ook gedaan, kwamen steeds de teenen mede.
+
+</p>
+<p>Florence scheen wel overal tegenwoordig te zijn. Men zag haar troostend verwijlen aan de bedden der stervenden, luisterende
+naar hunne laatste wenschen, <span class="pagenum">[<a id="pb297" href="#pb297">297</a>]</span>om hun groeten en laatste spaarpenningen over te brengen aan de geliefden in het vaderland, dat zij nooit zouden terugzien,&#8212;zij
+bemoedigde de gewonden, die vreeselijke operaties of amputaties moesten ondergaan, wat in die dagen nog niet pijnloos geschiedde,
+omdat chloroform nog weinig werd gebruikt,&#8212;of zij gaf versterkende middelen aan de zwakken, die van uitputting dreigden te
+sterven. En daarbij hield zij toezicht op alles, wat er in de hospitalen geschiedde, op de reiniging, op de voedingsmiddelen,
+op de verpleging der zusters, en zelfs ook over de laatsten waakte zij met groote liefde, opdat zij niet te veel van hare
+krachten zouden vergen en zichzelven daardoor te gronde richten.
+
+</p>
+<p>En wanneer &#8217;s nachts de doctoren reeds lang weg waren en men slechts de zusters, die de wacht hadden, zich geruischloos zag
+bewegen, dan deed nog Florence Nightingale met een brandende lamp in de hand, de ronde door de groote zalen vol lijdenden,
+om nog een kussen te verschikken hier, een dronk waters te reiken daar, een woord van troost en bemoediging te spreken tot
+een stervende elders. Met innige vereering zagen de stumperds dan op tot de Vrouw met de lamp, die voor hen een engel der
+liefde was in deze gebouwen der verschrikking.
+
+</p>
+<p>Toen zij zes maanden onafgebroken had gearbeid in Scutari, en de lente gekomen was, begaf zij zich naar het Schiereiland de
+Krim, om met eigen oogen te zien, hoe het met de verpleging der gewonden gesteld was op het oorlogsterrein. Bij hare aankomst
+aldaar wenschten de autoriteiten haar met groote <span class="pagenum">[<a id="pb298" href="#pb298">298</a>]</span>plechtigheid te ontvangen, maar toen zij aan het schip kwamen, was Florence daar reeds niet meer. Zij was reeds aan land gegaan
+en had al met hare inspectie een begin gemaakt. Van den top van een hoogen heuvel overzag zij het oorlogsveld. Daar zag zij
+de duizenden witte tenten, hoorde zij de trompetten steken, de kanonnen bulderen en de trommen roffelen.
+
+</p>
+<p>Zij begaf zich te midden van de soldaten, die haar niet kenden. Maar nauwelijks drong het gerucht tot hen door, dat het Florence
+Nightingale was, die zij in hun midden hadden, of zij werd met een oorverdoovend hoerageroep door hen begroet. Op dat oogenblik
+ontving zij den dank van het leger voor al hare toewijding en liefde, aan de zieke en gewonde soldaten betoond.
+
+</p>
+<p>In hare inspectiereis werd zij gestoord door een ernstige ziekte, die haar aan den rand van het graf bracht. Dagen lang lag
+zij doodelijk krank ter neder, en reeds ging in de hospitalen de treurige mare rond, dat zij overleden was. De dokters raadden
+haar aan, naar Engeland terug te keeren en daar haar volledig herstel af te wachten. Maar zij wilde er niet van hooren, en
+keerde, zoodra hare krachten haar dat toelieten, naar Scutari terug, om zich daar opnieuw aan de haar opgedragen taak te wijden.
+
+</p>
+<p>Eindelijk moest Sebastopol bezwijken, in September 1848, en werden de vredesonderhandelingen geopend, die aan den bloedigen
+oorlog een einde zouden maken.
+
+</p>
+<p>Maar Florence Nightingale achtte hare taak nog niet afgedaan. Zij begaf zich naar de Krim, en vestigde <span class="pagenum">[<a id="pb299" href="#pb299">299</a>]</span>het hoofdkwartier van den verplegingsdienst op een der Balaclavaheuvels. Zij leef de daar met drie zusters in een kleine keet,
+bestaande uit drie kamers, midden tusschen de barakken. &#8217;t Was ijzig koud, &#8217;s nachts bevroor daar alles, tot zelfs de inkt.
+Eens werden de zusters wakker onder een laag van sneeuw, die door de reten van de keet naar binnen was gewaaid. Maar Florence,
+onvermoeid en opofferend als zij was, liet zich door sneeuwjacht noch vorst weerhouden, dagelijks de barakken en de tenten
+te bezoeken, waar zij alles deed om de soldaten, die hersteld waren van hunne wonden, aangenaam bezig te houden. Zij stichtte
+kleine bibliotheken voor hen, waarvan een dankbaar gebruik werd gemaakt. Zelfs richtte zij een spaarkas op, waar de soldaten
+hunne spaarpenningen in bewaring konden geven, waardoor zij in staat werd gesteld iedere maand ongeveer 12000 gulden naar
+Engeland te zenden voor de familieleden der soldaten. Zij deed dat, omdat de mannen zich veel aan dronkenschap overgaven en
+al hun geld voor sterken drank uitgaven. Die spaarkas was eene ware weldaad, wat ook de Regeering inzag. Deze richtte zelfs
+vijf hulppostkantoren op, waar het geld kon worden ingebracht.
+
+</p>
+<p>Ongeveer April 1856 werd de vrede geteekend. De soldaten werden ingescheept, om naar het vaderland terug te keeren. En eerst,
+toen het laatste hospitaal gesloten was, rekende ook Florence Nightingale zich ontslagen van hare taak. Voor haar vertrek
+liet zij op een der hoogste heuvels van Balaclava uit eigen middelen een hoog marmeren kruis oprichten als een <span class="pagenum">[<a id="pb300" href="#pb300">300</a>]</span>gedenkteeken voor de gesneuvelden. &#8217;t Was twintig voet hoog, en tot ver in zee zichtbaar.
+
+</p>
+<p>Hoe hoog hare diensten werden gewaardeerd, kan hieruit blijken, dat zij als afscheid van den Sultan een kostbaren diamanten
+armband ontving, terwijl koningin Victoria haar een halssieraad schonk, bestaande uit een St. Joriskruis met het naamcijfer
+der koningin, en daaromheen, als randschrift: &#8220;Zalig zijn de barmhartigen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8217;t Was te verwachten, dat het Engelsche volk haar, bij het terugkeeren in het vaderland, eene grootsche hulde wilde brengen.
+Reeds had men eene groote som gelds bijeengebracht, niet minder dan een half millioen gulden, welke men haar wilde aanbieden
+als blijk van erkentelijkheid van het Engelsche volk. En nog dagelijks stroomden de gelden toe. Er verschenen brochures, waarin
+haar groote lof werd toegezwaaid over haar werk van menschlievendheid, de nieuwsbladen gaven artikelen vol groote waardeering,
+men maakte lofzangen ter harer eer, en haar portret lag voor alle winkelramen.
+
+</p>
+<p>Van eene grootsche ontvangst kon echter niets komen. De bescheiden Florence onttrok zich aan alle openlijke hulde, door zich
+te Marseille te ontschepen en naar Parijs te gaan, waar zij eenigen tijd rust nam. Daarna begaf zij zich onder den aangenomen
+naam van Miss Smith naar Engeland en bereikte, zonder opgemerkt te zijn Lea Hurst, het landgoed van haar vader.
+
+</p>
+<p>Maar hare aankomst werd spoedig bekend, en duizenden bij duizenden trokken op naar het park van <span class="pagenum">[<a id="pb301" href="#pb301">301</a>]</span>Lea Hurst, in de hoop haar, al was het ook maar in de verte, te mogen aanschouwen. IJdele hoop. Florence, &#8220;de heldin van de
+Krim,&#8221; bleef meestal onzichtbaar. Zij hield zich in hare vertrekken teruggetrokken, om uit te rusten van de doorgestane vermoeienissen,
+die haar gestel krachtig hadden aangegrepen. Haar gezondheid was voor goed geknakt en er bestond weinig hoop, dat zij ooit
+weder geheel zou herstellen.
+
+</p>
+<p>Toch bereikte zij een zeer hoogen leeftijd. Enkele dagen geleden, in Augustus 1910, overleed zij ruim 90 jaren oud, en geen
+blad ter wereld is er, dat niet eenige kolommen wijdt aan hare nagedachtenis en aan de schoone daden, door haar, gedurende
+haar geheele leven, verricht. Want ook na hare terugkomst uit den Krim-oorlog bleef zij voortbouwen op het eenmaal gelegde
+fundament, waardoor zij het mocht beleven, dat door de, oprichting van het Roode Kruis de verpleging te velde op vasten grondslag
+werd geregeld. Dat was de kroon op haar werk.
+
+</p>
+<p>Eene schrijfster vermeldt, dat aan een maaltijd van uit den Krimoorlog terugkeerende officieren aan elk een strookje papier
+werd gegeven, met het verzoek, daarop den naam te schrijven van den persoon, wiens diensten wel het langst en het dankbaarst
+bij het nageslacht in herinnering zouden blijven.
+
+</p>
+<p>En al de briefjes droegen, zonder uitzondering, den naam van Florence Nightingale.
+
+</p>
+<p>Wel een bewijs, welk een gezegende arbeid door haar is verricht. Haar gansche leven was &eacute;&eacute;n gouden daad.
+
+
+
+
+</p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e3532src" id="xd0e3532">1</a></span> Johanna W. S. Naber: Wegbereidsters.
+</p>
+</div>
+</div>
+</div><span class="pagenum">[<a id="pb302" href="#pb302">302</a>]</span><div class="back">
+<div id="toc" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Inhoud:</h2>
+<ol class="lsoff">
+<li><a href="#ch1">Een doodelijke sprong</a> 5
+
+</li>
+<li><a href="#ch2">Een heldenschaar</a> 18
+
+</li>
+<li><a href="#ch3">George Stephenson</a> 30
+
+</li>
+<li><a href="#ch4">Hoe Frankrijk door een eenvoudig meisje van den ondergang werd gered</a> 46
+
+</li>
+<li><a href="#ch5">Groote daden</a> 64
+
+</li>
+<li><a href="#ch6">Door eigen kracht</a> 78
+
+</li>
+<li><a href="#ch7">Een nuttige uitvinding</a> 91
+
+</li>
+<li><a href="#ch8">Een buitengewoon vorst</a> 104
+
+</li>
+<li><a href="#ch9">Een stout stukje</a> 120
+
+</li>
+<li><a href="#ch10">De verovering der lucht (De gebr. Montgolfier)</a> 130
+
+</li>
+<li><a href="#ch10a">De verovering der lucht (Charles en Robert)</a> 139
+
+</li>
+<li><a href="#ch11">De verovering der lucht (Von Zeppelin)</a> 143
+
+</li>
+<li><a href="#ch12">De verovering der lucht (De tocht van Bl&eacute;riot)</a> 153
+
+</li>
+<li><a href="#ch13">Edele zelfopoffering</a> 158
+
+</li>
+<li><a href="#ch14">Een groot zeeheld</a> 168
+
+</li>
+<li><a href="#ch15">Drie schoone daden</a> 210
+
+</li>
+<li><a href="#ch16">Niels Finsen</a> 217
+
+</li>
+<li><a href="#ch17">Een trouwe slaaf</a> 225
+
+</li>
+<li><a href="#ch18">David Livingstone</a> 236
+
+</li>
+<li><a href="#ch19">Kinder- en Ouderliefde</a> 245
+
+</li>
+<li><a href="#ch20">Een heldenhart onder een grove kiel</a> 256
+
+</li>
+<li><a href="#ch21">Uit het land der verschrikking</a> 261
+
+</li>
+<li><a href="#ch22">Florence Nightingale (1830&#8211;1910)</a> 282
+</li>
+</ol><span class="pagenum">[<a id="pb303" href="#pb303">303</a>]</span></div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p>Bij den uitgever J. M. BRED&Eacute;E, Rotterdam, verscheen mede:
+
+
+</p>
+<p lang="en"><b>&#8220;Ireland&#8221;,&#8212;its humour and pathos</b> by CUEY-NA-GAEL.
+
+</p>
+<p class="alignright">Prijs: 90 cts. ingenaaid, &#402; 1.25 gebonden.
+
+</p>
+<p>Dat dit werkje, evenals &#8220;<span class="smallcaps">An Irishman&#8217;s Difficulties</span>&#8221;, waarvan in eenige maanden <b>4000</b> ex. geplaatst zijn, grif van de hand gaat is buiten twijfel. De auteur heeft dit weder door voorlezingen voorbereid.
+
+
+</p>
+<p lang="en"><b>An Irishman&#8217;s difficulties</b> WITH THE DUTCH LANGUAGE. by CUEY-NA-GAEL.
+
+</p>
+<p>3e DRUK. 5e&#8211;6e DUIZEND.
+
+</p>
+<p class="alignright">Prijs; 90 cts. ingenaaid, &#402; 1.25 gebonden.
+
+</p>
+<p>De auteur heeft omtrent dit kostelijk boek in vele plaatsen lezingen gehouden, waarvan de pers o.a. schrijft:
+
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>...... de honderden bokken, die de Brit schoot, deden de toehoorders onbedaarlijk lachen.
+
+
+</p>
+<p class="alignright"><i>Nieuws van Zeist en Driebergen</i>.
+
+</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>De velen die zich tranen lachten, hebben de redenaar door warme toejuiching beloond.
+
+
+</p>
+<p class="alignright"><i>Algemeen Handelsblad</i>.
+
+</p>
+</div><p>
+
+
+
+</p>
+<p><i>Ter perse</i> om in dit najaar te verschijnen:
+
+</p>
+<p lang="en"><b>O&#8217;Neill&#8217;s further adventures in Holland</b> by CUEY-NA-GAEL.
+
+</p>
+<p class="alignright">Prijs: 90 cts. ingenaaid, &#402; 1.25 gebonden.
+
+</p>
+<p>Een vervolg alzoo op het bovengenoemde vermakelijke boekje.
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2008-07-22 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Plaats</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e355">Bladzijde 17</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e498">Bladzijde 28</a></td>
+<td width="40%">onstond</td>
+<td width="40%">ontstond</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1053">Bladzijde 77</a></td>
+<td width="40%">Riples</td>
+<td width="40%">Ripler</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1350">Bladzijde 101</a></td>
+<td width="40%">jou</td>
+<td width="40%">jouw</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2042">Bladzijde 166</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2084">Bladzijde 170</a></td>
+<td width="40%">geeszins</td>
+<td width="40%">geenszins</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2542">Bladzijde 206</a></td>
+<td width="40%">daarm&ecirc;e</td>
+<td width="40%">daarme&ecirc;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2866">Bladzijde 234</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3051">Bladzijde 249</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3237">Bladzijde 260</a></td>
+<td width="40%">Maandagmiddig</td>
+<td width="40%">Maandagmiddag</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3282">Bladzijde 265</a></td>
+<td width="40%">heerschtte</td>
+<td width="40%">heerschte</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3501">Bladzijde 282</a></td>
+<td width="40%">hunnne</td>
+<td width="40%">hunne</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3545">Bladzijde 287</a></td>
+<td width="40%">kennnis</td>
+<td width="40%">kennis</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Gouden Daden, by C. Joh Kieviet
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK GOUDEN DADEN ***
+
+***** This file should be named 26127-h.htm or 26127-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/1/2/26127/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/26127-h/images/front.jpg b/26127-h/images/front.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fa46e17
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/front.jpg
diff --git a/26127-h/images/p000.jpg b/26127-h/images/p000.jpg
new file mode 100644
index 0000000..9b12425
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/p000.jpg
diff --git a/26127-h/images/p049.jpg b/26127-h/images/p049.jpg
new file mode 100644
index 0000000..1697466
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/p049.jpg
diff --git a/26127-h/images/p064.jpg b/26127-h/images/p064.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bd89ed5
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/p064.jpg
diff --git a/26127-h/images/p104.jpg b/26127-h/images/p104.jpg
new file mode 100644
index 0000000..90e13e6
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/p104.jpg
diff --git a/26127-h/images/p168.jpg b/26127-h/images/p168.jpg
new file mode 100644
index 0000000..2a010c3
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/p168.jpg
diff --git a/26127-h/images/p217.jpg b/26127-h/images/p217.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8033bf4
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/p217.jpg
diff --git a/26127-h/images/p253.jpg b/26127-h/images/p253.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a888064
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/p253.jpg
diff --git a/26127-h/images/titlepage.gif b/26127-h/images/titlepage.gif
new file mode 100644
index 0000000..b60afb6
--- /dev/null
+++ b/26127-h/images/titlepage.gif
diff --git a/26127-page-images/f0001.png b/26127-page-images/f0001.png
new file mode 100644
index 0000000..dea3162
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/f0001.png
diff --git a/26127-page-images/p0005.png b/26127-page-images/p0005.png
new file mode 100644
index 0000000..57a879d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0005.png
diff --git a/26127-page-images/p0006.png b/26127-page-images/p0006.png
new file mode 100644
index 0000000..362a03e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0006.png
diff --git a/26127-page-images/p0007.png b/26127-page-images/p0007.png
new file mode 100644
index 0000000..5dfc36c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0007.png
diff --git a/26127-page-images/p0008.png b/26127-page-images/p0008.png
new file mode 100644
index 0000000..f51e5b7
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0008.png
diff --git a/26127-page-images/p0009.png b/26127-page-images/p0009.png
new file mode 100644
index 0000000..b0ddc76
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0009.png
diff --git a/26127-page-images/p0010.png b/26127-page-images/p0010.png
new file mode 100644
index 0000000..1d85521
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0010.png
diff --git a/26127-page-images/p0011.png b/26127-page-images/p0011.png
new file mode 100644
index 0000000..6efd83c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0011.png
diff --git a/26127-page-images/p0012.png b/26127-page-images/p0012.png
new file mode 100644
index 0000000..8646b19
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0012.png
diff --git a/26127-page-images/p0013.png b/26127-page-images/p0013.png
new file mode 100644
index 0000000..3c2616f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0013.png
diff --git a/26127-page-images/p0014.png b/26127-page-images/p0014.png
new file mode 100644
index 0000000..1961cae
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0014.png
diff --git a/26127-page-images/p0015.png b/26127-page-images/p0015.png
new file mode 100644
index 0000000..8643448
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0015.png
diff --git a/26127-page-images/p0016.png b/26127-page-images/p0016.png
new file mode 100644
index 0000000..eb42dca
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0016.png
diff --git a/26127-page-images/p0017.png b/26127-page-images/p0017.png
new file mode 100644
index 0000000..3218157
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0017.png
diff --git a/26127-page-images/p0018.png b/26127-page-images/p0018.png
new file mode 100644
index 0000000..843381e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0018.png
diff --git a/26127-page-images/p0019.png b/26127-page-images/p0019.png
new file mode 100644
index 0000000..af23cdf
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0019.png
diff --git a/26127-page-images/p0020.png b/26127-page-images/p0020.png
new file mode 100644
index 0000000..3269dd3
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0020.png
diff --git a/26127-page-images/p0021.png b/26127-page-images/p0021.png
new file mode 100644
index 0000000..e2000c5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0021.png
diff --git a/26127-page-images/p0022.png b/26127-page-images/p0022.png
new file mode 100644
index 0000000..960eb5a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0022.png
diff --git a/26127-page-images/p0023.png b/26127-page-images/p0023.png
new file mode 100644
index 0000000..9b82ec0
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0023.png
diff --git a/26127-page-images/p0024.png b/26127-page-images/p0024.png
new file mode 100644
index 0000000..3c38e3e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0024.png
diff --git a/26127-page-images/p0025.png b/26127-page-images/p0025.png
new file mode 100644
index 0000000..4884545
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0025.png
diff --git a/26127-page-images/p0026.png b/26127-page-images/p0026.png
new file mode 100644
index 0000000..afba69f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0026.png
diff --git a/26127-page-images/p0027.png b/26127-page-images/p0027.png
new file mode 100644
index 0000000..ebf3429
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0027.png
diff --git a/26127-page-images/p0028.png b/26127-page-images/p0028.png
new file mode 100644
index 0000000..0de363a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0028.png
diff --git a/26127-page-images/p0029.png b/26127-page-images/p0029.png
new file mode 100644
index 0000000..ce40a66
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0029.png
diff --git a/26127-page-images/p0030.png b/26127-page-images/p0030.png
new file mode 100644
index 0000000..97b20b0
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0030.png
diff --git a/26127-page-images/p0031.png b/26127-page-images/p0031.png
new file mode 100644
index 0000000..2142559
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0031.png
diff --git a/26127-page-images/p0032.png b/26127-page-images/p0032.png
new file mode 100644
index 0000000..765bab0
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0032.png
diff --git a/26127-page-images/p0033.png b/26127-page-images/p0033.png
new file mode 100644
index 0000000..2c02d28
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0033.png
diff --git a/26127-page-images/p0034.png b/26127-page-images/p0034.png
new file mode 100644
index 0000000..a966b04
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0034.png
diff --git a/26127-page-images/p0035.png b/26127-page-images/p0035.png
new file mode 100644
index 0000000..2af6fd5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0035.png
diff --git a/26127-page-images/p0036.png b/26127-page-images/p0036.png
new file mode 100644
index 0000000..c7a5b5a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0036.png
diff --git a/26127-page-images/p0037.png b/26127-page-images/p0037.png
new file mode 100644
index 0000000..6c47beb
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0037.png
diff --git a/26127-page-images/p0038.png b/26127-page-images/p0038.png
new file mode 100644
index 0000000..4c5be5f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0038.png
diff --git a/26127-page-images/p0039.png b/26127-page-images/p0039.png
new file mode 100644
index 0000000..099a61b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0039.png
diff --git a/26127-page-images/p0040.png b/26127-page-images/p0040.png
new file mode 100644
index 0000000..04aee7f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0040.png
diff --git a/26127-page-images/p0041.png b/26127-page-images/p0041.png
new file mode 100644
index 0000000..45f93e8
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0041.png
diff --git a/26127-page-images/p0042.png b/26127-page-images/p0042.png
new file mode 100644
index 0000000..0b0c16d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0042.png
diff --git a/26127-page-images/p0043.png b/26127-page-images/p0043.png
new file mode 100644
index 0000000..86fec63
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0043.png
diff --git a/26127-page-images/p0044.png b/26127-page-images/p0044.png
new file mode 100644
index 0000000..2306895
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0044.png
diff --git a/26127-page-images/p0045.png b/26127-page-images/p0045.png
new file mode 100644
index 0000000..45e95de
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0045.png
diff --git a/26127-page-images/p0046.png b/26127-page-images/p0046.png
new file mode 100644
index 0000000..4b63438
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0046.png
diff --git a/26127-page-images/p0047.png b/26127-page-images/p0047.png
new file mode 100644
index 0000000..c9e0f35
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0047.png
diff --git a/26127-page-images/p0048.png b/26127-page-images/p0048.png
new file mode 100644
index 0000000..28181c2
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0048.png
diff --git a/26127-page-images/p0049.png b/26127-page-images/p0049.png
new file mode 100644
index 0000000..396fa19
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0049.png
diff --git a/26127-page-images/p0050.png b/26127-page-images/p0050.png
new file mode 100644
index 0000000..b862853
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0050.png
diff --git a/26127-page-images/p0051.png b/26127-page-images/p0051.png
new file mode 100644
index 0000000..adb9c11
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0051.png
diff --git a/26127-page-images/p0052.png b/26127-page-images/p0052.png
new file mode 100644
index 0000000..da8a9fe
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0052.png
diff --git a/26127-page-images/p0053.png b/26127-page-images/p0053.png
new file mode 100644
index 0000000..d3f1229
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0053.png
diff --git a/26127-page-images/p0054.png b/26127-page-images/p0054.png
new file mode 100644
index 0000000..9953bf6
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0054.png
diff --git a/26127-page-images/p0055.png b/26127-page-images/p0055.png
new file mode 100644
index 0000000..426e3de
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0055.png
diff --git a/26127-page-images/p0056.png b/26127-page-images/p0056.png
new file mode 100644
index 0000000..f4fec21
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0056.png
diff --git a/26127-page-images/p0057.png b/26127-page-images/p0057.png
new file mode 100644
index 0000000..fcedf36
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0057.png
diff --git a/26127-page-images/p0058.png b/26127-page-images/p0058.png
new file mode 100644
index 0000000..4861e1e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0058.png
diff --git a/26127-page-images/p0059.png b/26127-page-images/p0059.png
new file mode 100644
index 0000000..6fddd31
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0059.png
diff --git a/26127-page-images/p0060.png b/26127-page-images/p0060.png
new file mode 100644
index 0000000..16baffc
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0060.png
diff --git a/26127-page-images/p0061.png b/26127-page-images/p0061.png
new file mode 100644
index 0000000..c9aff37
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0061.png
diff --git a/26127-page-images/p0062.png b/26127-page-images/p0062.png
new file mode 100644
index 0000000..b6e1879
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0062.png
diff --git a/26127-page-images/p0063.png b/26127-page-images/p0063.png
new file mode 100644
index 0000000..9a423e5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0063.png
diff --git a/26127-page-images/p0064.png b/26127-page-images/p0064.png
new file mode 100644
index 0000000..48e0fd5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0064.png
diff --git a/26127-page-images/p0065.png b/26127-page-images/p0065.png
new file mode 100644
index 0000000..ff7083d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0065.png
diff --git a/26127-page-images/p0066.png b/26127-page-images/p0066.png
new file mode 100644
index 0000000..5956ff1
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0066.png
diff --git a/26127-page-images/p0067.png b/26127-page-images/p0067.png
new file mode 100644
index 0000000..55b1e99
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0067.png
diff --git a/26127-page-images/p0068.png b/26127-page-images/p0068.png
new file mode 100644
index 0000000..06909c9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0068.png
diff --git a/26127-page-images/p0069.png b/26127-page-images/p0069.png
new file mode 100644
index 0000000..3cdd6bb
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0069.png
diff --git a/26127-page-images/p0070.png b/26127-page-images/p0070.png
new file mode 100644
index 0000000..334ee0f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0070.png
diff --git a/26127-page-images/p0071.png b/26127-page-images/p0071.png
new file mode 100644
index 0000000..12dd41d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0071.png
diff --git a/26127-page-images/p0072.png b/26127-page-images/p0072.png
new file mode 100644
index 0000000..21003a3
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0072.png
diff --git a/26127-page-images/p0073.png b/26127-page-images/p0073.png
new file mode 100644
index 0000000..0289bb9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0073.png
diff --git a/26127-page-images/p0074.png b/26127-page-images/p0074.png
new file mode 100644
index 0000000..28d0eb6
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0074.png
diff --git a/26127-page-images/p0075.png b/26127-page-images/p0075.png
new file mode 100644
index 0000000..7466768
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0075.png
diff --git a/26127-page-images/p0076.png b/26127-page-images/p0076.png
new file mode 100644
index 0000000..0027426
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0076.png
diff --git a/26127-page-images/p0077.png b/26127-page-images/p0077.png
new file mode 100644
index 0000000..2c9e92d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0077.png
diff --git a/26127-page-images/p0078.png b/26127-page-images/p0078.png
new file mode 100644
index 0000000..a78f095
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0078.png
diff --git a/26127-page-images/p0079.png b/26127-page-images/p0079.png
new file mode 100644
index 0000000..c25e8fe
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0079.png
diff --git a/26127-page-images/p0080.png b/26127-page-images/p0080.png
new file mode 100644
index 0000000..82d8764
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0080.png
diff --git a/26127-page-images/p0081.png b/26127-page-images/p0081.png
new file mode 100644
index 0000000..953f1b9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0081.png
diff --git a/26127-page-images/p0082.png b/26127-page-images/p0082.png
new file mode 100644
index 0000000..e8bcc53
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0082.png
diff --git a/26127-page-images/p0083.png b/26127-page-images/p0083.png
new file mode 100644
index 0000000..c0abc70
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0083.png
diff --git a/26127-page-images/p0084.png b/26127-page-images/p0084.png
new file mode 100644
index 0000000..77596a2
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0084.png
diff --git a/26127-page-images/p0085.png b/26127-page-images/p0085.png
new file mode 100644
index 0000000..fe63dc8
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0085.png
diff --git a/26127-page-images/p0086.png b/26127-page-images/p0086.png
new file mode 100644
index 0000000..c2cfdf3
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0086.png
diff --git a/26127-page-images/p0087.png b/26127-page-images/p0087.png
new file mode 100644
index 0000000..eab96f8
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0087.png
diff --git a/26127-page-images/p0088.png b/26127-page-images/p0088.png
new file mode 100644
index 0000000..f427703
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0088.png
diff --git a/26127-page-images/p0089.png b/26127-page-images/p0089.png
new file mode 100644
index 0000000..fef7104
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0089.png
diff --git a/26127-page-images/p0090.png b/26127-page-images/p0090.png
new file mode 100644
index 0000000..9733918
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0090.png
diff --git a/26127-page-images/p0091.png b/26127-page-images/p0091.png
new file mode 100644
index 0000000..1212cbb
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0091.png
diff --git a/26127-page-images/p0092.png b/26127-page-images/p0092.png
new file mode 100644
index 0000000..618f18a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0092.png
diff --git a/26127-page-images/p0093.png b/26127-page-images/p0093.png
new file mode 100644
index 0000000..de8948c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0093.png
diff --git a/26127-page-images/p0094.png b/26127-page-images/p0094.png
new file mode 100644
index 0000000..c9d81c1
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0094.png
diff --git a/26127-page-images/p0095.png b/26127-page-images/p0095.png
new file mode 100644
index 0000000..1589e09
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0095.png
diff --git a/26127-page-images/p0096.png b/26127-page-images/p0096.png
new file mode 100644
index 0000000..f569bdb
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0096.png
diff --git a/26127-page-images/p0097.png b/26127-page-images/p0097.png
new file mode 100644
index 0000000..9f01efa
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0097.png
diff --git a/26127-page-images/p0098.png b/26127-page-images/p0098.png
new file mode 100644
index 0000000..da55d76
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0098.png
diff --git a/26127-page-images/p0099.png b/26127-page-images/p0099.png
new file mode 100644
index 0000000..f3555c5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0099.png
diff --git a/26127-page-images/p0100.png b/26127-page-images/p0100.png
new file mode 100644
index 0000000..c82cc80
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0100.png
diff --git a/26127-page-images/p0101.png b/26127-page-images/p0101.png
new file mode 100644
index 0000000..75a06cf
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0101.png
diff --git a/26127-page-images/p0102.png b/26127-page-images/p0102.png
new file mode 100644
index 0000000..1e8980e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0102.png
diff --git a/26127-page-images/p0103.png b/26127-page-images/p0103.png
new file mode 100644
index 0000000..bf5ce7b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0103.png
diff --git a/26127-page-images/p0104.png b/26127-page-images/p0104.png
new file mode 100644
index 0000000..45eaca7
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0104.png
diff --git a/26127-page-images/p0105.png b/26127-page-images/p0105.png
new file mode 100644
index 0000000..df8fa1d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0105.png
diff --git a/26127-page-images/p0106.png b/26127-page-images/p0106.png
new file mode 100644
index 0000000..66ecc5a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0106.png
diff --git a/26127-page-images/p0107.png b/26127-page-images/p0107.png
new file mode 100644
index 0000000..d975913
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0107.png
diff --git a/26127-page-images/p0108.png b/26127-page-images/p0108.png
new file mode 100644
index 0000000..00b262b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0108.png
diff --git a/26127-page-images/p0109.png b/26127-page-images/p0109.png
new file mode 100644
index 0000000..b38e282
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0109.png
diff --git a/26127-page-images/p0110.png b/26127-page-images/p0110.png
new file mode 100644
index 0000000..2a7652e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0110.png
diff --git a/26127-page-images/p0111.png b/26127-page-images/p0111.png
new file mode 100644
index 0000000..0ee4ddf
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0111.png
diff --git a/26127-page-images/p0112.png b/26127-page-images/p0112.png
new file mode 100644
index 0000000..8d7c241
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0112.png
diff --git a/26127-page-images/p0113.png b/26127-page-images/p0113.png
new file mode 100644
index 0000000..be50f08
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0113.png
diff --git a/26127-page-images/p0114.png b/26127-page-images/p0114.png
new file mode 100644
index 0000000..429c6b7
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0114.png
diff --git a/26127-page-images/p0115.png b/26127-page-images/p0115.png
new file mode 100644
index 0000000..843284e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0115.png
diff --git a/26127-page-images/p0116.png b/26127-page-images/p0116.png
new file mode 100644
index 0000000..ebd3067
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0116.png
diff --git a/26127-page-images/p0117.png b/26127-page-images/p0117.png
new file mode 100644
index 0000000..4d3f809
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0117.png
diff --git a/26127-page-images/p0118.png b/26127-page-images/p0118.png
new file mode 100644
index 0000000..bffc0d0
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0118.png
diff --git a/26127-page-images/p0119.png b/26127-page-images/p0119.png
new file mode 100644
index 0000000..dae74e3
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0119.png
diff --git a/26127-page-images/p0120.png b/26127-page-images/p0120.png
new file mode 100644
index 0000000..8e27828
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0120.png
diff --git a/26127-page-images/p0121.png b/26127-page-images/p0121.png
new file mode 100644
index 0000000..9e64bdf
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0121.png
diff --git a/26127-page-images/p0122.png b/26127-page-images/p0122.png
new file mode 100644
index 0000000..b46a7e5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0122.png
diff --git a/26127-page-images/p0123.png b/26127-page-images/p0123.png
new file mode 100644
index 0000000..334ac40
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0123.png
diff --git a/26127-page-images/p0124.png b/26127-page-images/p0124.png
new file mode 100644
index 0000000..d4f2073
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0124.png
diff --git a/26127-page-images/p0125.png b/26127-page-images/p0125.png
new file mode 100644
index 0000000..b12ef45
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0125.png
diff --git a/26127-page-images/p0126.png b/26127-page-images/p0126.png
new file mode 100644
index 0000000..bf67cd3
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0126.png
diff --git a/26127-page-images/p0127.png b/26127-page-images/p0127.png
new file mode 100644
index 0000000..75407c3
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0127.png
diff --git a/26127-page-images/p0128.png b/26127-page-images/p0128.png
new file mode 100644
index 0000000..5494a37
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0128.png
diff --git a/26127-page-images/p0129.png b/26127-page-images/p0129.png
new file mode 100644
index 0000000..174a366
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0129.png
diff --git a/26127-page-images/p0130.png b/26127-page-images/p0130.png
new file mode 100644
index 0000000..7b7df79
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0130.png
diff --git a/26127-page-images/p0131.png b/26127-page-images/p0131.png
new file mode 100644
index 0000000..bede406
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0131.png
diff --git a/26127-page-images/p0132.png b/26127-page-images/p0132.png
new file mode 100644
index 0000000..90f3d5b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0132.png
diff --git a/26127-page-images/p0133.png b/26127-page-images/p0133.png
new file mode 100644
index 0000000..9bd625c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0133.png
diff --git a/26127-page-images/p0134.png b/26127-page-images/p0134.png
new file mode 100644
index 0000000..e5c4e0a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0134.png
diff --git a/26127-page-images/p0135.png b/26127-page-images/p0135.png
new file mode 100644
index 0000000..c3cf322
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0135.png
diff --git a/26127-page-images/p0136.png b/26127-page-images/p0136.png
new file mode 100644
index 0000000..1cf0e04
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0136.png
diff --git a/26127-page-images/p0137.png b/26127-page-images/p0137.png
new file mode 100644
index 0000000..4ac297c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0137.png
diff --git a/26127-page-images/p0138.png b/26127-page-images/p0138.png
new file mode 100644
index 0000000..71010d0
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0138.png
diff --git a/26127-page-images/p0139.png b/26127-page-images/p0139.png
new file mode 100644
index 0000000..0ecd0b2
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0139.png
diff --git a/26127-page-images/p0140.png b/26127-page-images/p0140.png
new file mode 100644
index 0000000..adfea8e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0140.png
diff --git a/26127-page-images/p0141.png b/26127-page-images/p0141.png
new file mode 100644
index 0000000..fc92240
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0141.png
diff --git a/26127-page-images/p0142.png b/26127-page-images/p0142.png
new file mode 100644
index 0000000..9e90c46
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0142.png
diff --git a/26127-page-images/p0143.png b/26127-page-images/p0143.png
new file mode 100644
index 0000000..16f2122
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0143.png
diff --git a/26127-page-images/p0144.png b/26127-page-images/p0144.png
new file mode 100644
index 0000000..e48554e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0144.png
diff --git a/26127-page-images/p0145.png b/26127-page-images/p0145.png
new file mode 100644
index 0000000..2d3401a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0145.png
diff --git a/26127-page-images/p0146.png b/26127-page-images/p0146.png
new file mode 100644
index 0000000..fc65610
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0146.png
diff --git a/26127-page-images/p0147.png b/26127-page-images/p0147.png
new file mode 100644
index 0000000..24c49d2
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0147.png
diff --git a/26127-page-images/p0148.png b/26127-page-images/p0148.png
new file mode 100644
index 0000000..f7b4028
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0148.png
diff --git a/26127-page-images/p0149.png b/26127-page-images/p0149.png
new file mode 100644
index 0000000..7097f67
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0149.png
diff --git a/26127-page-images/p0150.png b/26127-page-images/p0150.png
new file mode 100644
index 0000000..6b5f0bf
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0150.png
diff --git a/26127-page-images/p0151.png b/26127-page-images/p0151.png
new file mode 100644
index 0000000..7a33a0e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0151.png
diff --git a/26127-page-images/p0152.png b/26127-page-images/p0152.png
new file mode 100644
index 0000000..2505496
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0152.png
diff --git a/26127-page-images/p0153.png b/26127-page-images/p0153.png
new file mode 100644
index 0000000..d95872d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0153.png
diff --git a/26127-page-images/p0154.png b/26127-page-images/p0154.png
new file mode 100644
index 0000000..c69b065
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0154.png
diff --git a/26127-page-images/p0155.png b/26127-page-images/p0155.png
new file mode 100644
index 0000000..dd1c970
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0155.png
diff --git a/26127-page-images/p0156.png b/26127-page-images/p0156.png
new file mode 100644
index 0000000..6cdf20d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0156.png
diff --git a/26127-page-images/p0157.png b/26127-page-images/p0157.png
new file mode 100644
index 0000000..4c19a00
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0157.png
diff --git a/26127-page-images/p0158.png b/26127-page-images/p0158.png
new file mode 100644
index 0000000..2c076b9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0158.png
diff --git a/26127-page-images/p0159.png b/26127-page-images/p0159.png
new file mode 100644
index 0000000..04f5f95
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0159.png
diff --git a/26127-page-images/p0160.png b/26127-page-images/p0160.png
new file mode 100644
index 0000000..1584a22
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0160.png
diff --git a/26127-page-images/p0161.png b/26127-page-images/p0161.png
new file mode 100644
index 0000000..bd8561e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0161.png
diff --git a/26127-page-images/p0162.png b/26127-page-images/p0162.png
new file mode 100644
index 0000000..c26051f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0162.png
diff --git a/26127-page-images/p0163.png b/26127-page-images/p0163.png
new file mode 100644
index 0000000..eaa6973
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0163.png
diff --git a/26127-page-images/p0164.png b/26127-page-images/p0164.png
new file mode 100644
index 0000000..58747f2
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0164.png
diff --git a/26127-page-images/p0165.png b/26127-page-images/p0165.png
new file mode 100644
index 0000000..0c88414
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0165.png
diff --git a/26127-page-images/p0166.png b/26127-page-images/p0166.png
new file mode 100644
index 0000000..49d858c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0166.png
diff --git a/26127-page-images/p0167.png b/26127-page-images/p0167.png
new file mode 100644
index 0000000..f17f79a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0167.png
diff --git a/26127-page-images/p0168.png b/26127-page-images/p0168.png
new file mode 100644
index 0000000..eee1667
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0168.png
diff --git a/26127-page-images/p0169.png b/26127-page-images/p0169.png
new file mode 100644
index 0000000..16cef63
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0169.png
diff --git a/26127-page-images/p0170.png b/26127-page-images/p0170.png
new file mode 100644
index 0000000..09273d9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0170.png
diff --git a/26127-page-images/p0171.png b/26127-page-images/p0171.png
new file mode 100644
index 0000000..b66a9d8
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0171.png
diff --git a/26127-page-images/p0172.png b/26127-page-images/p0172.png
new file mode 100644
index 0000000..54368ed
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0172.png
diff --git a/26127-page-images/p0173.png b/26127-page-images/p0173.png
new file mode 100644
index 0000000..4e5e366
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0173.png
diff --git a/26127-page-images/p0174.png b/26127-page-images/p0174.png
new file mode 100644
index 0000000..9520b39
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0174.png
diff --git a/26127-page-images/p0175.png b/26127-page-images/p0175.png
new file mode 100644
index 0000000..5bc66f5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0175.png
diff --git a/26127-page-images/p0176.png b/26127-page-images/p0176.png
new file mode 100644
index 0000000..f713b62
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0176.png
diff --git a/26127-page-images/p0177.png b/26127-page-images/p0177.png
new file mode 100644
index 0000000..3616ada
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0177.png
diff --git a/26127-page-images/p0178.png b/26127-page-images/p0178.png
new file mode 100644
index 0000000..e20ce5e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0178.png
diff --git a/26127-page-images/p0179.png b/26127-page-images/p0179.png
new file mode 100644
index 0000000..d203782
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0179.png
diff --git a/26127-page-images/p0180.png b/26127-page-images/p0180.png
new file mode 100644
index 0000000..e838deb
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0180.png
diff --git a/26127-page-images/p0181.png b/26127-page-images/p0181.png
new file mode 100644
index 0000000..66dee1d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0181.png
diff --git a/26127-page-images/p0182.png b/26127-page-images/p0182.png
new file mode 100644
index 0000000..165b7fc
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0182.png
diff --git a/26127-page-images/p0183.png b/26127-page-images/p0183.png
new file mode 100644
index 0000000..f45343b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0183.png
diff --git a/26127-page-images/p0184.png b/26127-page-images/p0184.png
new file mode 100644
index 0000000..38f49e2
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0184.png
diff --git a/26127-page-images/p0185.png b/26127-page-images/p0185.png
new file mode 100644
index 0000000..0c7339a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0185.png
diff --git a/26127-page-images/p0186.png b/26127-page-images/p0186.png
new file mode 100644
index 0000000..23142ac
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0186.png
diff --git a/26127-page-images/p0187.png b/26127-page-images/p0187.png
new file mode 100644
index 0000000..c83750a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0187.png
diff --git a/26127-page-images/p0188.png b/26127-page-images/p0188.png
new file mode 100644
index 0000000..75c5681
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0188.png
diff --git a/26127-page-images/p0189.png b/26127-page-images/p0189.png
new file mode 100644
index 0000000..ec2d11f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0189.png
diff --git a/26127-page-images/p0190.png b/26127-page-images/p0190.png
new file mode 100644
index 0000000..e489b9f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0190.png
diff --git a/26127-page-images/p0191.png b/26127-page-images/p0191.png
new file mode 100644
index 0000000..7255ed5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0191.png
diff --git a/26127-page-images/p0192.png b/26127-page-images/p0192.png
new file mode 100644
index 0000000..26dd2d3
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0192.png
diff --git a/26127-page-images/p0193.png b/26127-page-images/p0193.png
new file mode 100644
index 0000000..77bed13
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0193.png
diff --git a/26127-page-images/p0194.png b/26127-page-images/p0194.png
new file mode 100644
index 0000000..d46e6a2
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0194.png
diff --git a/26127-page-images/p0195.png b/26127-page-images/p0195.png
new file mode 100644
index 0000000..2a305e1
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0195.png
diff --git a/26127-page-images/p0196.png b/26127-page-images/p0196.png
new file mode 100644
index 0000000..1a81c85
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0196.png
diff --git a/26127-page-images/p0197.png b/26127-page-images/p0197.png
new file mode 100644
index 0000000..ce7461c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0197.png
diff --git a/26127-page-images/p0198.png b/26127-page-images/p0198.png
new file mode 100644
index 0000000..c13b7ea
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0198.png
diff --git a/26127-page-images/p0199.png b/26127-page-images/p0199.png
new file mode 100644
index 0000000..58f8a7a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0199.png
diff --git a/26127-page-images/p0200.png b/26127-page-images/p0200.png
new file mode 100644
index 0000000..16766de
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0200.png
diff --git a/26127-page-images/p0201.png b/26127-page-images/p0201.png
new file mode 100644
index 0000000..15e4df4
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0201.png
diff --git a/26127-page-images/p0202.png b/26127-page-images/p0202.png
new file mode 100644
index 0000000..b12a3e0
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0202.png
diff --git a/26127-page-images/p0203.png b/26127-page-images/p0203.png
new file mode 100644
index 0000000..6d36934
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0203.png
diff --git a/26127-page-images/p0204.png b/26127-page-images/p0204.png
new file mode 100644
index 0000000..adede68
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0204.png
diff --git a/26127-page-images/p0205.png b/26127-page-images/p0205.png
new file mode 100644
index 0000000..0420b4f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0205.png
diff --git a/26127-page-images/p0206.png b/26127-page-images/p0206.png
new file mode 100644
index 0000000..071ec44
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0206.png
diff --git a/26127-page-images/p0207.png b/26127-page-images/p0207.png
new file mode 100644
index 0000000..19cd535
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0207.png
diff --git a/26127-page-images/p0208.png b/26127-page-images/p0208.png
new file mode 100644
index 0000000..ebf280f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0208.png
diff --git a/26127-page-images/p0209.png b/26127-page-images/p0209.png
new file mode 100644
index 0000000..2b614cb
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0209.png
diff --git a/26127-page-images/p0210.png b/26127-page-images/p0210.png
new file mode 100644
index 0000000..64d3e8c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0210.png
diff --git a/26127-page-images/p0211.png b/26127-page-images/p0211.png
new file mode 100644
index 0000000..3e4f7e7
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0211.png
diff --git a/26127-page-images/p0212.png b/26127-page-images/p0212.png
new file mode 100644
index 0000000..78f3e32
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0212.png
diff --git a/26127-page-images/p0213.png b/26127-page-images/p0213.png
new file mode 100644
index 0000000..5645661
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0213.png
diff --git a/26127-page-images/p0214.png b/26127-page-images/p0214.png
new file mode 100644
index 0000000..5c5dc10
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0214.png
diff --git a/26127-page-images/p0215.png b/26127-page-images/p0215.png
new file mode 100644
index 0000000..8b7ea7f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0215.png
diff --git a/26127-page-images/p0216.png b/26127-page-images/p0216.png
new file mode 100644
index 0000000..66f02bb
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0216.png
diff --git a/26127-page-images/p0217.png b/26127-page-images/p0217.png
new file mode 100644
index 0000000..ffd546a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0217.png
diff --git a/26127-page-images/p0218.png b/26127-page-images/p0218.png
new file mode 100644
index 0000000..7705ffc
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0218.png
diff --git a/26127-page-images/p0219.png b/26127-page-images/p0219.png
new file mode 100644
index 0000000..b21c533
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0219.png
diff --git a/26127-page-images/p0220.png b/26127-page-images/p0220.png
new file mode 100644
index 0000000..a0d0b99
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0220.png
diff --git a/26127-page-images/p0221.png b/26127-page-images/p0221.png
new file mode 100644
index 0000000..e486a50
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0221.png
diff --git a/26127-page-images/p0222.png b/26127-page-images/p0222.png
new file mode 100644
index 0000000..72e2d89
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0222.png
diff --git a/26127-page-images/p0223.png b/26127-page-images/p0223.png
new file mode 100644
index 0000000..76a6665
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0223.png
diff --git a/26127-page-images/p0224.png b/26127-page-images/p0224.png
new file mode 100644
index 0000000..6c760c8
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0224.png
diff --git a/26127-page-images/p0225.png b/26127-page-images/p0225.png
new file mode 100644
index 0000000..5566dcf
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0225.png
diff --git a/26127-page-images/p0226.png b/26127-page-images/p0226.png
new file mode 100644
index 0000000..5aedcaa
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0226.png
diff --git a/26127-page-images/p0227.png b/26127-page-images/p0227.png
new file mode 100644
index 0000000..df592be
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0227.png
diff --git a/26127-page-images/p0228.png b/26127-page-images/p0228.png
new file mode 100644
index 0000000..9c33913
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0228.png
diff --git a/26127-page-images/p0229.png b/26127-page-images/p0229.png
new file mode 100644
index 0000000..93cfdb0
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0229.png
diff --git a/26127-page-images/p0230.png b/26127-page-images/p0230.png
new file mode 100644
index 0000000..9132d96
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0230.png
diff --git a/26127-page-images/p0231.png b/26127-page-images/p0231.png
new file mode 100644
index 0000000..8ad25ea
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0231.png
diff --git a/26127-page-images/p0232.png b/26127-page-images/p0232.png
new file mode 100644
index 0000000..18ac807
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0232.png
diff --git a/26127-page-images/p0233.png b/26127-page-images/p0233.png
new file mode 100644
index 0000000..9e43c86
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0233.png
diff --git a/26127-page-images/p0234.png b/26127-page-images/p0234.png
new file mode 100644
index 0000000..d3460af
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0234.png
diff --git a/26127-page-images/p0235.png b/26127-page-images/p0235.png
new file mode 100644
index 0000000..9578bce
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0235.png
diff --git a/26127-page-images/p0236.png b/26127-page-images/p0236.png
new file mode 100644
index 0000000..8a13e29
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0236.png
diff --git a/26127-page-images/p0237.png b/26127-page-images/p0237.png
new file mode 100644
index 0000000..4a9311a
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0237.png
diff --git a/26127-page-images/p0238.png b/26127-page-images/p0238.png
new file mode 100644
index 0000000..4cc5d4c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0238.png
diff --git a/26127-page-images/p0239.png b/26127-page-images/p0239.png
new file mode 100644
index 0000000..a1b55a9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0239.png
diff --git a/26127-page-images/p0240.png b/26127-page-images/p0240.png
new file mode 100644
index 0000000..03863a6
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0240.png
diff --git a/26127-page-images/p0241.png b/26127-page-images/p0241.png
new file mode 100644
index 0000000..13e76d6
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0241.png
diff --git a/26127-page-images/p0242.png b/26127-page-images/p0242.png
new file mode 100644
index 0000000..7aede44
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0242.png
diff --git a/26127-page-images/p0243.png b/26127-page-images/p0243.png
new file mode 100644
index 0000000..b5e6606
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0243.png
diff --git a/26127-page-images/p0244.png b/26127-page-images/p0244.png
new file mode 100644
index 0000000..4b5c634
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0244.png
diff --git a/26127-page-images/p0245.png b/26127-page-images/p0245.png
new file mode 100644
index 0000000..a51e20b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0245.png
diff --git a/26127-page-images/p0246.png b/26127-page-images/p0246.png
new file mode 100644
index 0000000..60c8b0b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0246.png
diff --git a/26127-page-images/p0247.png b/26127-page-images/p0247.png
new file mode 100644
index 0000000..d608354
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0247.png
diff --git a/26127-page-images/p0248.png b/26127-page-images/p0248.png
new file mode 100644
index 0000000..37b221e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0248.png
diff --git a/26127-page-images/p0249.png b/26127-page-images/p0249.png
new file mode 100644
index 0000000..eac663f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0249.png
diff --git a/26127-page-images/p0250.png b/26127-page-images/p0250.png
new file mode 100644
index 0000000..b07da63
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0250.png
diff --git a/26127-page-images/p0251.png b/26127-page-images/p0251.png
new file mode 100644
index 0000000..11ee70f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0251.png
diff --git a/26127-page-images/p0252.png b/26127-page-images/p0252.png
new file mode 100644
index 0000000..d8d0ba8
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0252.png
diff --git a/26127-page-images/p0253.png b/26127-page-images/p0253.png
new file mode 100644
index 0000000..9da8583
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0253.png
diff --git a/26127-page-images/p0254.png b/26127-page-images/p0254.png
new file mode 100644
index 0000000..afe326f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0254.png
diff --git a/26127-page-images/p0255.png b/26127-page-images/p0255.png
new file mode 100644
index 0000000..3662e21
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0255.png
diff --git a/26127-page-images/p0256.png b/26127-page-images/p0256.png
new file mode 100644
index 0000000..038c603
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0256.png
diff --git a/26127-page-images/p0257.png b/26127-page-images/p0257.png
new file mode 100644
index 0000000..767eb9f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0257.png
diff --git a/26127-page-images/p0258.png b/26127-page-images/p0258.png
new file mode 100644
index 0000000..ae0bd30
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0258.png
diff --git a/26127-page-images/p0259.png b/26127-page-images/p0259.png
new file mode 100644
index 0000000..a2c31a9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0259.png
diff --git a/26127-page-images/p0260.png b/26127-page-images/p0260.png
new file mode 100644
index 0000000..3740c70
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0260.png
diff --git a/26127-page-images/p0261.png b/26127-page-images/p0261.png
new file mode 100644
index 0000000..c4b1ad7
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0261.png
diff --git a/26127-page-images/p0262.png b/26127-page-images/p0262.png
new file mode 100644
index 0000000..3d34873
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0262.png
diff --git a/26127-page-images/p0263.png b/26127-page-images/p0263.png
new file mode 100644
index 0000000..2e2dd42
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0263.png
diff --git a/26127-page-images/p0264.png b/26127-page-images/p0264.png
new file mode 100644
index 0000000..0747677
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0264.png
diff --git a/26127-page-images/p0265.png b/26127-page-images/p0265.png
new file mode 100644
index 0000000..8e49d24
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0265.png
diff --git a/26127-page-images/p0266.png b/26127-page-images/p0266.png
new file mode 100644
index 0000000..c9a311f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0266.png
diff --git a/26127-page-images/p0267.png b/26127-page-images/p0267.png
new file mode 100644
index 0000000..7946812
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0267.png
diff --git a/26127-page-images/p0268.png b/26127-page-images/p0268.png
new file mode 100644
index 0000000..e347838
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0268.png
diff --git a/26127-page-images/p0269.png b/26127-page-images/p0269.png
new file mode 100644
index 0000000..c1e7c0c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0269.png
diff --git a/26127-page-images/p0270.png b/26127-page-images/p0270.png
new file mode 100644
index 0000000..e6397ba
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0270.png
diff --git a/26127-page-images/p0271.png b/26127-page-images/p0271.png
new file mode 100644
index 0000000..1945d70
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0271.png
diff --git a/26127-page-images/p0272.png b/26127-page-images/p0272.png
new file mode 100644
index 0000000..1b9a642
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0272.png
diff --git a/26127-page-images/p0273.png b/26127-page-images/p0273.png
new file mode 100644
index 0000000..3e578e1
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0273.png
diff --git a/26127-page-images/p0274.png b/26127-page-images/p0274.png
new file mode 100644
index 0000000..e3e0df6
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0274.png
diff --git a/26127-page-images/p0275.png b/26127-page-images/p0275.png
new file mode 100644
index 0000000..02bc60b
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0275.png
diff --git a/26127-page-images/p0276.png b/26127-page-images/p0276.png
new file mode 100644
index 0000000..b7fce0d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0276.png
diff --git a/26127-page-images/p0277.png b/26127-page-images/p0277.png
new file mode 100644
index 0000000..587b6c9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0277.png
diff --git a/26127-page-images/p0278.png b/26127-page-images/p0278.png
new file mode 100644
index 0000000..cb6dd51
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0278.png
diff --git a/26127-page-images/p0279.png b/26127-page-images/p0279.png
new file mode 100644
index 0000000..0fc6ce7
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0279.png
diff --git a/26127-page-images/p0280.png b/26127-page-images/p0280.png
new file mode 100644
index 0000000..72b799d
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0280.png
diff --git a/26127-page-images/p0281.png b/26127-page-images/p0281.png
new file mode 100644
index 0000000..089df7c
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0281.png
diff --git a/26127-page-images/p0282.png b/26127-page-images/p0282.png
new file mode 100644
index 0000000..29c2678
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0282.png
diff --git a/26127-page-images/p0283.png b/26127-page-images/p0283.png
new file mode 100644
index 0000000..5a59ce4
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0283.png
diff --git a/26127-page-images/p0284.png b/26127-page-images/p0284.png
new file mode 100644
index 0000000..9c09236
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0284.png
diff --git a/26127-page-images/p0285.png b/26127-page-images/p0285.png
new file mode 100644
index 0000000..a5eca0f
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0285.png
diff --git a/26127-page-images/p0286.png b/26127-page-images/p0286.png
new file mode 100644
index 0000000..1bfc2e4
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0286.png
diff --git a/26127-page-images/p0287.png b/26127-page-images/p0287.png
new file mode 100644
index 0000000..84c24f6
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0287.png
diff --git a/26127-page-images/p0288.png b/26127-page-images/p0288.png
new file mode 100644
index 0000000..5d69847
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0288.png
diff --git a/26127-page-images/p0289.png b/26127-page-images/p0289.png
new file mode 100644
index 0000000..7d1cf69
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0289.png
diff --git a/26127-page-images/p0290.png b/26127-page-images/p0290.png
new file mode 100644
index 0000000..ee13835
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0290.png
diff --git a/26127-page-images/p0291.png b/26127-page-images/p0291.png
new file mode 100644
index 0000000..b606dd8
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0291.png
diff --git a/26127-page-images/p0292.png b/26127-page-images/p0292.png
new file mode 100644
index 0000000..118e8de
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0292.png
diff --git a/26127-page-images/p0293.png b/26127-page-images/p0293.png
new file mode 100644
index 0000000..6821969
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0293.png
diff --git a/26127-page-images/p0294.png b/26127-page-images/p0294.png
new file mode 100644
index 0000000..3a65f78
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0294.png
diff --git a/26127-page-images/p0295.png b/26127-page-images/p0295.png
new file mode 100644
index 0000000..cffc85e
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0295.png
diff --git a/26127-page-images/p0296.png b/26127-page-images/p0296.png
new file mode 100644
index 0000000..b6491ea
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0296.png
diff --git a/26127-page-images/p0297.png b/26127-page-images/p0297.png
new file mode 100644
index 0000000..37d66b9
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0297.png
diff --git a/26127-page-images/p0298.png b/26127-page-images/p0298.png
new file mode 100644
index 0000000..9122fed
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0298.png
diff --git a/26127-page-images/p0299.png b/26127-page-images/p0299.png
new file mode 100644
index 0000000..0ada3e5
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0299.png
diff --git a/26127-page-images/p0300.png b/26127-page-images/p0300.png
new file mode 100644
index 0000000..2be5559
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0300.png
diff --git a/26127-page-images/p0301.png b/26127-page-images/p0301.png
new file mode 100644
index 0000000..33eb129
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/p0301.png
diff --git a/26127-page-images/q0001.png b/26127-page-images/q0001.png
new file mode 100644
index 0000000..b5c5201
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/q0001.png
diff --git a/26127-page-images/q0002.png b/26127-page-images/q0002.png
new file mode 100644
index 0000000..726b1d1
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/q0002.png
diff --git a/26127-page-images/r0001-image1.png b/26127-page-images/r0001-image1.png
new file mode 100644
index 0000000..97dc7fc
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/r0001-image1.png
diff --git a/26127-page-images/r0002-image1.png b/26127-page-images/r0002-image1.png
new file mode 100644
index 0000000..e25f133
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/r0002-image1.png
diff --git a/26127-page-images/r0003-image1.png b/26127-page-images/r0003-image1.png
new file mode 100644
index 0000000..8a65911
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/r0003-image1.png
diff --git a/26127-page-images/r0004-image1.png b/26127-page-images/r0004-image1.png
new file mode 100644
index 0000000..0d466ad
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/r0004-image1.png
diff --git a/26127-page-images/r0005-image1.png b/26127-page-images/r0005-image1.png
new file mode 100644
index 0000000..4c92ea4
--- /dev/null
+++ b/26127-page-images/r0005-image1.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..38a25df
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #26127 (https://www.gutenberg.org/ebooks/26127)