diff options
Diffstat (limited to '25539-0.txt')
| -rw-r--r-- | 25539-0.txt | 2671 |
1 files changed, 2671 insertions, 0 deletions
diff --git a/25539-0.txt b/25539-0.txt new file mode 100644 index 0000000..85f93fb --- /dev/null +++ b/25539-0.txt @@ -0,0 +1,2671 @@ +The Project Gutenberg EBook of Vojaĝo interne de mia ĉambro by Xavier de +Maistre + + + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no +restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under +the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or +online at http://www.gutenberg.org/license + + + +Title: Vojaĝo interne de mia ĉambro + +Author: Xavier de Maistre + +Release Date: May 12, 2008 [Ebook #25539] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + + +***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK VOJAĜO INTERNE DE MIA ĈAMBRO*** + + + + + +Vojaĝo interne de mia ĉambro + + +by Xavier de Maistre + + + + +Edition 1, (May 12, 2008) + + + + + + [Ilustraĵo: Kolekto Esperanta: Aprobita de D-o Zamenhof] + + + + + + LIBREJO HACHETTE KAJ Ko, PARIS + + -------------- + + Tutmonda Jarlibro Esperantista + 1906 + ENHAVANTA LA + _Adresaron de D__ro__ ZAMENHOF_ + +Tiu ĉi jarlibro eldoniĝas ĉiujare dum Aprilo. Ĝi entenas: pli ol 30.000 +adresojn de Esperantistoj de l’ tuta mondo, plenan sciigon pri la +propagandaj Societoj, pri la libroj, la gazetoj, la ĉiuspecaj eldonaĵoj en +Esperanto. + +┌───────────────────┬──────────┐ +│Unu volumo, in-16, │ Fr. 3,50 │ +│broŝurita │ │ +└───────────────────┴──────────┘ + + ----------------------------- + + LA REVUO + _Internacia monata literatura gazeto_ + _Redaktata kun la konstanta kunlaborado de_ + _D__ro__ L. L. ZAMENHOF_ + Aŭtoro de la lingvo + kaj de eminentaj Esperantistoj de ĉiuj landoj. + +Ĝi estas pure literatura kaj enhavas: novelojn, poeziojn, komediojn, +dramojn, seriozajn studojn pri historio, geografio, statistiko; +popolmorojn k. c., kronikon kaj bibliografion. + + 48 paĝoj, gda in-8o, da plej bona teksto ĉiumonate! + La 1a numero aperis la _1__an__ de Septembro 1906_. + + JARA ABONO + Francujo Fr. 6 + Ceteraj landoj Fr. 7 + UNU NUMERO: 50 centimoj + +_Oni abonas ankaŭ ĉe ĉiuj firmoj montritaj sur la apuda paĝo._ Ĉiu jaro de + La Revuo komenciĝas la 1an de Septembro. + + ----------------------------- + + BILDAROJ + _Teksto en Esperanto--25 malsamaj numeroj_ + +Tiuj bildaroj kvankam skribitaj por infanoj, taŭgas perfekte por la novaj +adeptoj. Per ili la profesoroj povas rapide kutimigi la lernantojn paroli +esperante. Ili utilas ankaŭ por la propagando. + + _Prezo_, Serio + da _25 numeroj_ + +┌──────────────────────────────────┬──────────┐ +│Francujo kaj kolonioj │ Fr. 1,50 │ +├──────────────────────────────────┼──────────┤ +│ -- per │ 1,60 │ +│poŝto simpla │ │ +├──────────────────────────────────┼──────────┤ +│Aliaj landoj │ 2 » │ +├──────────────────────────────────┼──────────┤ +│ -- per poŝto │ 2,54 │ +│rekomendita │ │ +├──────────────────────────────────┼──────────┤ +│Specialaj prezoj por la grupoj. │ │ +└──────────────────────────────────┴──────────┘ + + -------------- + + 326-07.--Coulommiers. Imp. PAUL BRODARD.--P4-07. + + + + + + XAVIER DE MAISTRE + + ------- + + Vojaĝo + interne de mia ĉambro + + TRADUKITA DE + SAM. MEYER + + ------- + + TRIA ELDONO + + ------- + + PARIS + LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie + 79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79 + + --- + + 1907 + + + + + + + VOJAĜO + INTERNE DE MIA ĈAMBRO + + + + + + ĈAPITRO UNUA. + +Kiel glore estas malfermi novan vojon kaj subite aperi en la mondon +scienculan tenante en la mano libron de eltrovoj, kiel en la spaco +ekbrilegas neatendita kometo! + +Ne, mi ne plu konservos mian libron «in petto» (en mi mem); jen ĝi estas, +sinjoroj, legu. Mi entreprenis kaj plenumis kvardek-du-tagan vojaĝon +interne de mia ĉambro. La interesaj observoj faritaj kaj la senĉesa +plezuro sentita dum la vojiro donis al mi la deziron publikigi ĝin; la +certeco esti utila decidigis min al tio. Mia koro sentas neesprimeblan +kontentiĝon, kiam mi pensas pri la nekalkulebla nombro da malfeliĉuloj, al +kiuj mi liveras rimedon certan kontraŭ la enuo kaj kvietigilon por la +doloroj, kiujn ili suferas. La plezuro, kiun oni trovas vojaĝante en sia +ĉambro, estas ŝirmata kontraŭ la malkvieta ĵaluzo de la homoj; ĝi estas +sendependa de la riĉeco. + +Ĉu estas ja homo tiel mizera, tiel forlasita, ke li ne havas rifuĝejon, +kie li povas izoli sin kaj kaŝi sin antaŭ la tuta mondo? En tio ĉi +konsistas ĉiuj preparoj por la vojaĝo. + +Mi estas certa, ke ĉiu homo saĝa alprenos mian sistemon, kiaj ajn estas +liaj karaktero kaj temperamento; ĉu li estas avara aŭ malavara, riĉa aŭ +malriĉa, juna aŭ maljuna, naskiĝinta en la tropika terzono aŭ proksime de +la poluso, li povos vojaĝi kiel mi; per unu vorto, en la grandega familio +de homoj sin movantaj kiel formikoj sur la supraĵo de la tero, ne estas +unu (mi parolas pri la homoj loĝantaj en ĉambro), ne estas unu, kiu, +leginte mian libron, povos rifuzi sian aprobon al la nova vojaĝmaniero, +kiun mi enkondukas en la mondon. + + + + + + ĈAPITRO II + +Mi povus komenci la laŭdon de mia vojaĝo, dirante, ke ĝi nenion elspezigis +al mi; ĉi-tio meritas la atenton. Jen ĝi estas tuj aprobata, aplaŭdata de +la malriĉetaj personoj; ankoraŭ pli certan sukceson ĝi havos ĉe alia klaso +de homoj, pro tiu sama kaŭzo, ke ĝi nenion kostas--Ĉe kiuj do? He! ĉu vi +demandas pri tio? ĉe la riĉuloj! Cetere kiel utila por la malsanuloj estos +tiu vojaĝmaniero! Ili ne bezonos timi la malkonstantecon de la aero kaj de +la sezonoj.--Koncerne la timulojn, ili estos ŝirmataj kontraŭ la rabistoj: +ili renkontos nek profundaĵojn, nek truegojn. Miloj da personoj, kiuj +antaŭ mi ne kuraĝis, aliaj, kiuj ne povis, aliaj, fine, kiuj ne ekpensis +vojaĝi, tuj decidos fari tion laŭ mia ekzemplo. Ĉu eĉ la plej apatia +persono ŝanceliĝus por ekvojiri kun mi al plezuro elspezigonta al ĝi nek +monon, nek penon?--Kuraĝe do! ni ekiru!--Sekvu min, vi ĉiuj, kiujn trompo +de amatino, senfideleco de amiko, detenas en via loĝejo, malproksime de la +malgrandanimeco kaj perfideco de la homoj. Min sekvu ĉiuj malfeliĉuloj, +malsanuloj kaj malkontentuloj de la universo!--Leviĝu amase ĉiuj +maldiligentuloj!--Kaj vi, kiuj en via animo agitas malgajajn projektojn de +aliformiĝo, aŭ de izoliĝo, pro ia malfidelaĵo; vi, kiuj en buduaro +forlasas je ĉiam la mondon, amindaj unuvesperaj ermitoj, venu ankaŭ: kredu +al mi, forlasu tiujn ideojn malgajajn; vi perdas momenton por la plezuro +kaj ne gajnas momenton por la saĝeco; bonvolu akompani min en mia vojaĝo; +ni irados per malgrandaj tagvojoj ridante en la vojiro, kiel vojaĝantoj, +kiuj vidis Romon kaj Parizon; neniu kontraŭaĵo povos nin haltigi kaj gaje +obeante nian fantazion, ni sekvos ĝin ĉien, kien plaĉos al ĝi konduki nin. + + + + + + ĈAPITRO III + +Estas en la mondo tiom da personoj sciemaj!--Mi estas certa, ke oni +dezirus ekscii, kial mia vojaĝo interne de mia ĉambro daŭris kvardek du +tagojn anstataŭ kvardek tri aŭ ian alian tempon; sed kiel mi sciigus tion +al la leganto, ne sciante mem ĝin? + +Ĉio, kion mi povas certigi, estas ke, se la verko estas, laŭ ies opinio, +tro longa, ne estis eble al mi fari ĝin malpli longa; lasante aparte ĉiun +aŭtoran malmodestecon, mi estus kontentiĝinta kun unu ĉapitro. Mi havis, +estas vere, en mia ĉambro ĉiun eblan plezuron kaj agrablon; sed, ho ve! mi +ne estis libera por eliri el ĝi laŭ mia volo; mi eĉ pensas, ke, sen la +pero de kelkaj personoj potencaj, kiuj interesis sin por mi (ne estingiĝis +mia dankeco al ili), mi estus havinta tempon sufiĉan por verki +«in-folio»’on, tiel favoraj al mi estis la protektantoj, kiuj igis min +vojaĝi en mia ĉambro. + +Tamen, prudenta leganto, rimarku, kiel malpravaj estis tiuj homoj, kaj +komprenu bone, se vi povos, la logikecon de tio, kion mi tuj elmontros al +vi. + +Ĉu estas io pli natura kaj pli justa, ol tranĉi al si reciproke la gorĝon, +se iu neatente marŝis sur ies piedon, aŭ se iu, en momento de kolero, eble +kaŭzita de ies senprudenteco, ellasas parolon pikantan, aŭ fine se iu +havis la malfeliĉon plaĉi al ies amatino! + +Oni iras sur la herbejon, kaj tie, kiel Nikolo faris kun la burĝo nobela, +oni penas ataki «kvarte» dum la kontraŭulo sin defendas «terce»; kaj por +ke la venĝo estu certa kaj plena, oni prezentas al li nudan bruston kaj +oni riskas esti mortigita de la malamiko por venĝi sin al li.--Oni vidas +ke nenio pli logika estas; troviĝas tamen personoj, kiuj malaprobas tiun +laŭdindan kutimon! + +Sed io tiel logika, kiel la cetero, estas tio ĉi: tiuj samaj personoj +malaprobantaj tion kaj volantaj, ke oni rilatu al ĝi, kiel al grava kulpo, +rilatus mem ankoraŭ pli severe al tiu, kiu malkonsentus kulpiĝi tiel. Pli +ol unu malfeliĉulo, konformiĝinte al ilia konsilo, perdis sian bonfamon +kaj sian oficon; tiel ke, kiam oni havas la malfeliĉon ekhavi honoran +disputon, oni ne malprava estus, demandante la sorton por scii, ĉu oni +devas fini ĝin laŭ la leĝoj aŭ laŭ la kutimo, kaj ĉar la leĝoj kaj la +kutimo malsame ordenas, la juĝistoj ankaŭ povus konsiliĝi per ludkuboj pri +sia decido.--Kaj kredeble ankaŭ tiaspecan decidon oni devas serĉi, por +klarigi, kial kaj kiel mia vojaĝo daŭris ĝuste kvardek du tagojn. + + + + + + ĈAPITRO IV + +Mia ĉambro kuŝas sur la kvina grado de larĝo laŭ la mezuroj de Patro +Beccaria; ĝia direkto estas de l’oriento al la okcidento; ĝi formas +kvadraton longan, kies ĉirkaŭo havas tridek ses futojn, pasante tre +proksime de la muro. Mia vojaĝo tamen estos pli granda, ĉar mi trairos ĝin +ofte laŭlonge kaj laŭlarĝe, aŭ ankaŭ diagonale, ne sekvante regulon, nek +metodon. Mi eĉ faros zigzagojn kaj mi desegnos ĉiujn eblajn liniojn +geometriajn, se la okazo postulos tion. Mi ne amas la homojn, kiuj tiel +certe estas mastroj de siaj paŝoj kaj ideoj, kaj diras: «Hodiaŭ mi faros +tri vizitojn, mi skribos kvar leterojn, mi finos tiun komencitan verkon». +Mia animo tiel malfermita estas al ĉiuspecaj ideoj, emoj kaj sentoj, ĝi +akceptas tiel avide ĉion, kio prezentiĝas!...--Kaj kial ĝi rifuzus la +ĝuojn disĵetitajn sur la malfacila vojo de la vivo? Ili troviĝas tiel +malofte; ili estas tiel malmultaj, ke oni devus esti malsaĝa por ne halti +kaj eĉ deturni sin de la vojo kaj rikolti ĉiujn atingeblajn. Nenia estas +pli alloga laŭ mia opinio, ol la sekvado de siaj ideoj laŭ iliaj +postsignoj, kiel la ĉasisto persekutas la ĉasaĵon, ne penante sekvi +difinitan direkton. Tial, kiam mi vojaĝas en mia ĉambro, mi malofte sekvas +linion rektan; mi iras de mia tablo al pentraĵo lokita en angulo, de tie +mi oblikve iras al la pordo; sed, kvankam mia intenco ĉe la ekiro estis ja +iri tien, se mi sur la vojo renkontas mian seĝegon, mi nenian ceremonion +faras kaj tuj sidiĝas en ĝi.--Bonega meblo estas seĝego; precipe utilega +ĝi estas por ĉiu homo meditema. En la longaj vesperoj vintraj estas +kelkfoje agrable kaj ĉiam prudente etendi sin mole sur ĝi, malproksime de +la grandaraj kaj grandbruaj kunvenoj.--Bona fajro, libroj, plumoj, kiomaj +rimedoj kontraŭ la enuo! Kaj kiel plezure estas ankaŭ forlasi siajn +plumojn kaj vigligi sian fajron, fordonante sin al ia dolĉa medito aŭ +aranĝante kelkajn rimaĵojn por gajigi siajn amikojn! La horoj tiam glitas +preter vi kaj falas silente en la eternon, ne rimarkigante vin pri sia +malĝojiga pasado. + + + + + + ĈAPITRO V + +Post mia seĝego, irante al la nordo, oni ekvidas mian liton, kiu staras en +la fino de mia ĉambro kaj prezentas la plej agrablan vidaĵon. Ĝi estas +lokita plej konvene; la unuaj sunradioj ludas en miaj litkurtenoj.--Mi +vidas ilin en la belaj tagoj someraj irantajn antaŭen laŭlonge la blanka +muro, laŭ tio, ke la suno supreniras; la ulmoj starantaj antaŭ mia +fenestro dividas ilin laŭ mil manieroj kaj svingas ilin sur mia lito +rozkolora kaj blanka, kiu rebriligante ilin, ellasas ĉiuflanken ĉarman +nuancon. Mi aŭdas la konfuzan pepadon de la hirundoj, kiuj ekokupis la +tegmenton de la domo kaj de la aliaj birdoj, kiuj loĝas en la ulmoj; tiam +mil gajaj ideoj okupas mian animon, kaj en la tuta universo neniu havas +vekiĝon tiel agrablan, tiel pacan, kiel mi. + +Mi konfesas, ke mi amas ĝui tiujn dolĉajn momentojn kaj ke mi ĉiam +plilongigas, kiel eble plej multe, la plezuron mediti en la dolĉa varmeco +de la lito.--Ĉu estas loko, kiu pli bone faciligas la revadon, kiu vekas +pli amajn pensojn, ol la meblo, en kiu mi kelkfoje forgesas min mem? +Modesta leganto, ne timiĝu;--sed ĉu mi ne povas paroli pri la feliĉo de +amanto, kiu unuafoje premas inter siaj brakoj virtan edzinon? nedirebla +plezuro, kiun mia malbona sorto kondamnas min neniam ĝui! Ĉu ne en lito, +patrino ebria pro feliĉo je la nasko de filo forgesas siajn dolorojn? Tie +la plezuroj fantaziaj, fruktoj de imago kaj espero, venas malkvietigi +nin.--Fine en tiu agrablega meblo ni forgesas dum duono de nia vivo la +ĉagrenojn de la alia duono. Sed kia amaso da pensoj agrablaj kaj malgajaj +sin premas samtempe en mia cerbo! miriga miksaĵo de situacioj teruraj kaj +ĉarmegaj! + +Lito vidis nin naskiĝantajn kaj vidos nin mortantajn, ĝi estas la ŝanĝema +teatro, kie la homaro ludas laŭvice interesajn dramojn, ridigajn komediojn +kaj terurajn tragediojn.--Ĝi estas lulilo ornamita per floroj;--ĝi estas +la trono de l’amo;--ĝi estas tombo. + + + + + + ĈAPITRO VI + +Tiu ĉi ĉapitro estas nepre nur por la metafizikuloj. Ĝi tuj ĵetos plej +helan lumon sur la naturon homan: ĝi estas prismo, per kiu oni povos +analizi kaj dismeti la kapablojn homajn, disigante la povon bestan de la +puraj radioj de inteligenteco. + +Neeble estus por mi klarigi, kiel kaj kial mi bruligis miajn fingrojn je +la unuaj paŝoj faritaj en la komenco de mia vojaĝo, se mi ne klarigus +detalege al la leganto mian sistemon de l’animo kaj la besto. Tiu ĉi +eltrovo metafizika influas cetere tiel forte sur miajn ideojn kaj agojn, +ke tre malfacile estus kompreni tiun libron, se mi ne donus la ŝlosilon +jam en la komenco. + +Per diversaj observoj mi eltrovis, ke la homo estas kunfarita el animo kaj +besto. Tiuj du estaĵoj estas tute malsamaj, sed tiel enmetitaj unu en la +alian, aŭ unu sur la alian, ke la animo bezonas havi kelkan superecon +rilate al la besto, por ke ĝi faru tiun distingon. + +Mi eksciis de maljuna profesoro (tio estas el miaj plej malnovaj +rememoroj), ke Platono nomis la materion «la aliulo». Tio estas bone; sed +mi prefere donus tiun nomon al la besto, kiu estas kunigita kun nia animo. +Vere tiu ĉi substanco estas la _aliulo_, kiu incitetas nin tiel strange. +Oni sentas ja konfuze, ke la homo estas duobla; tial oni diras, ke ĝi +estas farita el animo kaj korpo, kaj oni kulpigas tiun korpon je mi ne +scias kiomaj aferoj; tio ĉi certe tre malĝuste, ĉar ĝi estas tiel +nekapabla senti kiel pensi. La beston oni devas kulpigi, tiun estaĵon +senteman, plene distingeblan de la animo, veran _individuon_, kiu havas +sian ekziston apartan, siajn gustojn, inklinojn, volon, kaj kiu superas la +aliajn bestojn nur tial, ke ĝi estas pli bone edukita kaj posedas pli +perfektajn organojn. + +Gesinjoroj, estu fieraj pro via inteligenteco tiom, kiom al vi plaĉos; sed +malfidu forte al la _aliulo_, precipe kiam vi estas kune. + +Mi faris mi ne scias kiomajn eksperimentojn pri la kunestado de tiuj du +estaĵoj diversnaturaj. Ekzemple mi klare konstatis, ke la animo povas +obeigi al si la beston, kaj ke laŭ maloportuna reciprokeco, tiu ĉi tre +ofte devigas la animon agi kontraŭ sia volo. Laŭ la regulo unu havas la +leĝigan, kaj la alia la regan potencon; sed tiuj du potencoj ofte +kontraŭbatalas reciproke.--La granda arto de genia homo estas tio: scii +bone eduki sian beston, por ke ĝi povu iri sola, dum la animo, liberigita +de tiu teda kunestado, povos suprenflugi ĝis la ĉielo. + +Sed estas bezone klarigi tion per ekzemplo. + +Kiam vi legas libron, Sinjoro, kaj kiam pli agrabla ideo subite eniras +vian imagon, tiam via animo tuj alligas sin al ĝi kaj forgesas la libron, +dum viaj okuloj meĥanike sekvas la vortojn kaj liniojn; vi finas la paĝon +ne komprenante ĝin kaj vi poste ne memoras tion, kion vi legis.--Tio +rezultas ĉar via animo, ordoninte al sia kunulo legi, forgesis averti ĝin +pri la mallonga forestado, kiun ĝi mem tuj faros; tial la _aliulo_ +daŭrigis la legadon, kiun via animo jam ne aŭskultis. + + + + + + ĈAPITRO VII + +Ĉu tio ĉi ne ŝajnas al vi facile komprenebla? Jen alia ekzemplo: + +Unu tagon de la pasinta somero, mi marŝis al la Kortego. Mi estis +pentrinta dum la tuta mateno, kaj mia animo, ĝuante la meditadon pri la +pentrado, lasis al la besto la zorgon konduki min al la reĝa palaco. + +Kia altega arto estas la pentrado! mia animo pensis; ho! feliĉa tiu, kiun +kortuŝis la vidiĝo de la naturo; tiu, kiu ne estas devigata fari +pentraĵojn por vivi, kiu ankaŭ ne pentras nur por pasigi la tempon, sed +kiu, frapita de la majesteco de bela fizionomio kaj de la admirindaj ludoj +lumaj aperantaj milkolore sur la homa vizaĝo, klopodas en siaj verkoj +proksimiĝi al la belegaj efektoj de la naturo! Ho, feliĉa ankaŭ la +pentristo, kiun la amo al la pejzaĝo forkondukas al izolaj promenoj, kiu +sur la pentra tolo scias esprimi la malĝojan senton inspiratan de malhela +arbaro aŭ de dezerta kamparo! + +Liaj verkoj imitas kaj figuras la naturon; li kreas novajn marojn kaj +malhelajn kavernojn nekonatajn de la suno; ĉe lia ordono, verdaj arbaretoj +eliras el la nenio; la bluo de la ĉielo rebrilas en liaj pentraĵoj; li +konas la arton malkvietigi la marojn kaj muĝigi la ventegojn. Alifoje li +prezentas antaŭ la okulo de ravata rigardanto ĉarmajn kamparojn de antikva +Sicilo; oni vidas teruritajn nimfojn forkurantaj tra la kanoj antaŭ la +persekuto de Satiro; sanktejoj laŭ majesta arĥitekturo starigas siajn +fierajn frontonojn super la sankta arbaro ĉirkaŭanta ilin; la fantazio +eraras en la silentajn vojojn de tiu ideala lando; dubebluaj +malproksimaĵoj konfuziĝas kun la ĉielo, kaj la tuta lando rebrilanta en la +akvoj de kvieta rivero prezentas vidaĵon, kiun nenia lingvo povas +priskribi. + +Dum mia animo tiel pripensadis, la _aliulo_ daŭrige marŝis, kaj Dio scias +kien ĝi iris!--Anstataŭ ol iri al la Kortego, kiel estis al ĝi ordonite, +ĝi tiel dekliniĝis maldekstren, ke en la momento kiam mia animo ĝin +rekaptis, ĝi staris jam antaŭ la pordo de S-no de Hautcastel, je duona +mejlo de la reĝa palaco. + +Mi lasas la leganton imagi tion, kio estus okazinta, se ĝi tute sola +enirus la domon de tiel bela sinjorino. + + + + + + ĈAPITRO VIII + +Se estas agrable kaj utile havi animon tiel sendependan de la materio, ke +oni igas ĝin vojaĝi sola kiam oni trovas tion ĝustatempa, tiu ĉi kapablo +havas ankaŭ siajn maloportunaĵojn. Al ĝi ekzemple mi ŝuldas la brulvundon, +pri kiu mi parolis en antaŭa ĉapitro. + +Mi kutime lasas al mia besto la zorgon prepari mian matenmanĝon; estas ĝi, +kiu rostas kaj distranĉas mian panon. Bonege ĝi preparas la kafon kaj eĉ +trinkas ĝin tre ofte sen la enmiksiĝo de mia animo, escepte kiam tiu ĉi +sin amuzas rigardi ĝin laborantan; sed tio okazas malofte kaj estas +malfacile farebla, ĉar kiam oni faras kelkan agon meĥanikan, facile estas +pensi pri tute alia afero; sed treege malfacile estas rigardi sin agantan, +se oni povas tiel diri.--Aŭ, por klarigi tion laŭ mia sistemo, ekzameni +per sia animo la iradon de sia besto, vidi ĝin laborantan, kaj ne +partopreni mem en tio.--Jen estas la plej miriga ĵonglaĵo metafizika, kiun +homo povas plenumi. + +Mi kuŝigis mian prenilon sur la fajrajn karbojn por rosti mian panon, kaj +iom poste, dum mia animo promenis, jen flamigita ŝtipo ruliĝis sur la +antaŭfajrejon; mia malinteligenta besto metis la manon sur la prenilon kaj +brulvundis miajn fingrojn. + + + + + + ĈAPITRO IX + +Mi esperas, ke mi sufiĉe detale elmetis miajn ideojn en la antaŭaj +ĉapitroj, por igi la leganton pensi kaj por faciligi al li eltrovojn en +tiu ĉi belega minejo; li certe estos kontenta je si, se li iam sukcesos +vojaĝigi sian animon tute solan; cetere la plezuroj, kiujn tiu kapablo +liveros al li, kompensos la konfuzaĵojn, eble rezultontajn de tio. + +Ĉu estas ĝojo pli agrabla ol tiamaniere plivastigi la ekziston, okupi +samtempe la teron kaj la ĉielon, kaj, por tiel diri, duobligi sian +estadon?--Ĉu la eterna kaj neniam satigita deziro de la homo ne estas tio +ĉi: pligrandigi sian potencon kaj kapablon, celi tien, kie ĝi ne estas, +rememori la estintecon kaj vivi en la estonteco? Ĝi volas komandi armeojn, +prezidi akademiojn; ĝi volas esti amegata de la belulinoj; kaj se ĝi +posedas ĉion tion ĉi, ĝi tiam sopiras al la kamparo kaj trankvilo kaj +envias la dometon paŝtistan; ĝiaj projektoj, ĝiaj esperoj senĉese +malprosperas pro la realaj malfeliĉoj kunigitaj kun la homa naturo; ĝi ne +povas trovi la feliĉon. Vojaĝo kun mi dum dekkvin minutoj montros al ĝi la +vojon tien. + +He! kial ĝi ne lasas al _la aliulo_ tiujn mizerajn zorgojn, tiun gloramon, +kiuj turmentas ĝin? Venu, kompatindulo! Faru klopodon por disrompi vian +malliberejon, kaj de la alta ĉielo, kien mi tuj kondukos vin, de l’mezo de +la ĉielaj sferoj kaj de la olimpo, observu vian beston, ellasitan en la +mondon, kurantan sole sur la vojo al la riĉeco kaj honoroj; vidu kiel +serioze ĝi marŝas meze de la homoj; la amaso flankeniras respekte, kaj, +kredu al mi, neniu rimarkos, ke ĝi estas sola; ĉu ĝi havas animon aŭ ne, +ĉu ĝi pensas aŭ ne, estas la plej malgranda zorgo de la popolamaso, tra +kiu ĝi promenas. Mil virinoj sentimentalaj furioze amos ĝin, ne tion +rimarkante; ĝi eĉ povos sin levi, sen la helpo de sia animo, ĝis la plej +alta prospero kaj la plej granda riĉeco.--Fine, mi neniel mirus, se, kiam +ni revenos de la paradizo, via animo, reenirante hejmen, sin trovus en la +besto de altranga sinjoro. + + + + + + ĈAPITRO X + +Oni ne pensu ke, anstataŭ ol plenumi mian promeson, donante priskribon de +mia vojaĝo interne de mia ĉambro, mi ĉirkaŭvagas, por tiri min el +embaraso; oni tre erarus, ĉar mia vojaĝo daŭras efektive, kaj dum mia +animo, volviĝinte sur si mem, sekvis en la antaŭa ĉapitro la tordajn +turniĝojn de metafiziko, mi sidis en mia seĝego, sur kiu mi kvazaŭ +kuŝiĝis, tiel ke ĝiaj du antaŭaj piedoj estis levitaj je du coloj super la +tero; kaj balancante min dekstren kaj maldekstren kaj tiel antaŭenirante, +mi iom post iom alvenis tre proksime de la muro.--Tiamaniere mi vojaĝas, +kiam nenio urĝas.--Tie mia mano meĥanike prenis la portreton de S-no de +Hautcastel kaj _la aliulo_ sin amuzis deviŝante la polvon, kiu ĝin +kovris.--Tiu ĉi okupo kaŭzis al ĝi plezuron trankvilan, kaj tiu plezuro +estis ankaŭ sentata de mia animo, kvankam tiu ĉi vagis en la vastaj +regionoj ĉielaj; ĉar estas utile rimarki, ke kiam la spirito vojaĝas +tiamaniere en la ĉielo, ĝi tamen estas ligita al la sentoj per mi ne scias +kia sekreta ligilo; tiel ke, ne malhelpante siajn okupojn, ĝi povas +partopreni en la pacaj ĝuoj de _la aliulo_; sed se tiu ĉi deziro +plifortiĝas iom, aŭ se ia neatendita vidaĵo ĝin frapas, la animo tuj +reprenas fulmorapide sian lokon. + +Tio ĉi okazis dum mi purigis la portreton. + +Laŭ tio, ke la ĉifono deviŝis la polvon kaj iom post iom aperigis buklojn +da blondaj haroj, kaj la girlandon de rozoj kronantan ilin, mia animo, de +la sunlando, kien ĝi estis transmigrinta, sentis malfortan ektremeton +plezuran, kaj simpatie partoprenis en la ĝuo de mia koro. Tiu ĉi ĝuo +fariĝis malpli konfuza kaj pli forta, kiam la viŝilo per unu fojo +malkovris la brilan frunton de tiu ĉarma vizaĝo; mia animo preskaŭ +forlasis la ĉielon por ĝui la vidaĵon. Sed eĉ se ĝi troviĝus en la Elizeaj +Kampoj, eĉ se ĝi apudestus ĉe koncerto de keruboj, ĝi certe ne restus tie +dum duono da sekundo, kiam ĝia kunulo, ĉiam pli interesiĝante je sia +laboro, subite ekkaptis sorbigitan spongon, kiun oni prezentis al ĝi, kaj +pasigis ĝin subite sur la brovoj kaj sur la okuloj--sur la nazo--sur la +vangoj, sur tiu buŝo;--Ha, Dio! kiel forte batas mia koro; sur la mentono, +sur la brusto: en momento tio fariĝis; la tuta vizaĝo ŝajnis reviviĝi kaj +eliri el la nenio.--Mia animo rapidegis de la ĉielo kiel falanta stelo; ĝi +trovis _la aliulon_ en ĉarmega ravo, kiun ĝi ankoraŭ pligrandigis +partoprenante en ĝi. + +Tiu stranga kaj neatendita situacio malaperigis por mi tempon kaj +spacon.--Dum momento mi vivis en la estinteco kaj, kontraŭ la ordo natura, +mi plijuniĝis.--Jes, jen ŝi estas, tiu amegata virino; tio estas ŝi mem; +mi vidas ŝin ridetanta, ŝi tuj parolos por diri, ke ŝi min amas.--Kia +rigardo! Venu, por ke mi premu vin sur mian bruston, animo de mia vivo, +mia dua ekzisto! Venu partopreni en miaj ebrieco kaj feliĉo!--Tiu momento +estis mallonga sed rava; la malvarma racio baldaŭ reprenis sian potencon +kaj en la daŭro de palpebrumo mi malplijuniĝis je tuta jaro;--mia koro +fariĝis malvarma, malvarmega, kaj mi trovis min je la nivelo de la amaso +de indiferentuloj, kiuj kovras la teron. + + + + + + ĈAPITRO XI + +Oni ne devas antaŭiri la faktojn: la rapidemo komuniki al la leganto mian +sistemon pri l’animo kaj la besto igis min forlasi la priskribon de mia +lito, pli frue ol mi tion devis; kiam mi estos fininta ĝin, mi daŭrigos +mian vojaĝon de la loko, kie mi ĝin interrompis en la antaŭa ĉapitro.--Mi +nur petas vin memori, ke ni lasis _la duonon de mi mem_ tenanta la +portreton de S-no de Hautcastel, proksime de la muro, je kvar futoj de mia +skribtablo. Mi forgesis, parolante pri mia lito, konsili al ĉiu homo, kiu +tion povos, ke li havu liton rozkoloran kaj blankan; estas certe, ke la +koloroj influas sur nin tiel, ke ili nin gajigas aŭ malgajigas, laŭ la +nuancoj.--La roza kaj la blanka koloroj estas ambaŭ dediĉitaj al la +plezuro kaj feliĉo.--La naturo, donante ilin al la rozo, donis al ĝi la +kronon de la imperio Flora; kaj kiam la ĉielo volas anonci al la mondo +belan tagon, ĝi koloras la nubojn laŭ tiu ĉarma nuanco, je la leviĝo de la +suno. + +Unu tagon, ni pene supreniris sur kruta vojeto: la aminda Rozalio marŝis +antaŭe; ŝia facilmoveco donis al ŝi flugilojn; ni ne povis sekvi +ŝin.--Subite, alveninte sur altaĵeto, ŝi haltis por pli bone spiradi kaj +turnis sin al ni, ridetante je nia malrapideco.--Neniam eble la du +koloroj, kiujn mi laŭdas, triumfis tiel.--Ŝiaj vangoj fajrigitaj, ŝiaj +lipoj kiel koralo, ŝiaj brilaj dentoj, ŝia alabastra kolo, antaŭ +postscenejo de verdaĵoj, frapis ĉiujn okulojn. Ni devis halti por +rigardadi ŝin; mi nenion diras pri ŝiaj bluaj okuloj nek pri la rigardo, +kiun ŝi direktis al ni, ĉar mi tiele elirus el mia temo, kaj ĉar mi cetere +pensas pri tio tiel malofte, kiel eble. Sufiĉas, ke mi donis la plej belan +ekzemplon imageblan pri la supereco de tiuj du koloroj super ĉiuj aliaj, +kaj pri ilia influo sur la feliĉon de la homoj. + +Mi hodiaŭ ne iros pli antaŭen. Pri kia afero mi povus paroli, kiu ne estus +sengusta? Kia ideo ne estas malheligita de tiu ideo?--Mi eĉ ne scias, kiam +mi kuraĝos labori denove.--Se mi daŭrigos mian verkon kaj se la leganto +deziras vidi ĝian finon, li turnu sin al la anĝelo disdonanta la pensojn, +por peti, ke li ne enmiksu plu la vidaĵon de tiu altaĵeto kun la amaso da +pensoj sen interligo, kiujn li ĉiuminute ĵetas al mi. + +Sen tiu antaŭzorgo, mia vojaĝo ne efektiviĝos. + + + + + + ĈAPITRO XII + + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . + . . . . . . . la altaĵeto . . . . . . . + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . + + + + + + ĈAPITRO XIII + +La penoj estas vanaj; mi devas prokrasti la aferon kaj estadi tie ĉi +kontraŭvole; tio estas milita haltado. + + + + + + ĈAPITRO XIV + +Mi jam diris, ke tre plaĉas al mi mediti en la dolĉa varmeteco de mia +lito, kaj ke ĝia agrabla koloro multe kunhelpas al la plezuro, kiun mi +trovas en ĝi. + +Por havigi al mi tiun plezuron, mia servisto ricevis la ordonon eniri en +mian ĉambron je duono da horo antaŭ la momento, en kiu mi decidis leviĝi. +Mi aŭdas lin marŝanta malpeze kaj tuŝetanta ĝentilete la objektojn en mia +ĉambro, kaj tiu bruo kaŭzas al mi la plezuron senti min dormetanta, +plezuron delikatan kaj nesciatan de multaj homoj. + +Oni sufiĉe maldormas, por scii ke oni ne tute vekiĝis, kaj por konfuze +kalkuli, ke la horo de la aferoj kaj zorgoj estas ankoraŭ en la sabla +horloĝo de la tempo. Iom post iom tiu homo fariĝas pli brua; tiel +malfacile estas sin deteni! Aliflanke, li scias, ke la horo fatala +proksimiĝas.--Li rigardas mian poŝhorloĝon kaj tintigas la pendaĵetojn por +min averti; sed mi ŝajnigas min ne aŭdanta; kaj por plilongigi ankoraŭ +tiun ĉarman horon, ne estas ĉikano, kiun mi ne faras al tiu malfeliĉulo. +Mi havas cent ordonojn por doni al li antaŭe kaj tiel pasigi la tempon. Li +bone scias, ke tiuj ordonoj, donitaj sufiĉe malbonhumore, estas nur +pretekstoj por resti en la lito ne vidigante, ke mi ĝin deziras. Ŝajnas ke +li ne rimarkas tion, kaj mi vere estas danka al li pro tio. + +Fine, kiam mi eluzis ĉiujn miajn rimedojn, li antaŭvenas ĝis la mezo de la +ĉambro kaj staras tie, kun la brakoj krucigitaj, perfekte senmove. + +Oni konfesos, ke ne estas eble malaprobi min pli sprite kaj pli delikate; +tial mi neniam kontraŭstaras al tiu silenta invito; mi etendas la brakojn +por montri al li, ke mi komprenis, kaj mi sidiĝas. + +Se la leganto pripensos pri la konduto de mia servisto, li povos +konvinkiĝi ke, en kelkaj aferoj delikataj kiel tiu ĉi, la simplanimeco kaj +saĝo senfine pli valoras ol la plej lerta spriteco. Mi kuraĝas certigi, ke +la plej prilaborita parolado pri la malutiloj de la mallaboremo ne tiel +rapide decidigus min eliri el mia lito, kiel la muta riproĉo de Sro +Joannetti; perfekte honesta homo estas Sro Joannetti, kaj samtempe la plej +konvena homo por vojaĝisto kiel mi. Li estas kutiminta je la oftaj +migradoj de mia animo kaj neniam ridas pri la senraciaĵoj de _la aliulo_; +li eĉ direktas tiun ĉi kelkfoje, kiam ĝi estas sola, tiel ke oni povus +tiam diri, ĝi estas direktata de du animoj. Kiam ekzemple ĝi vestas sin, +li per gesto ĝin avertas, ke ĝi tuj metos siajn ŝtrumpojn returnite, aŭ +sian frakon antaŭ sian veŝton.--Mia animo ofte sin amuzis vidante la +malfeliĉan Joannetti kuranta post la malsaĝulo ĝis la fortifikaĵoj, por +averti ĝin, ke ĝi forgesis sian ĉapelon--alian fojon, sian naztukon. + +Unu tagon (ĉu mi tion konfesos?) sen tiu fidela servisto, kiu ĝin atingis +malsupre de la ŝtuparo, la senpripensulo alvojirus al la Kortego sen +glavo, tiel fiere kiel ceremonimastro portanta la majestan bastoneton. + + + + + + ĈAPITRO XV + +«Jen, Joannetti, mi diris, rependigu tiun portreton.»--Li estis helpinta +min por purigi ĝin, kaj ne pli divenis ĉion, kio produktis la ĉapitron de +la portreto, ol tion, kio okazas en la luno. Estis li, kiu propramove +prezentis al mi la spongon sorbigitan kaj kiu, per tiu ago ŝajne negrava, +igis mian animon trairi cent milionojn da mejloj dum unu minuto. Anstataŭ +ol remeti ĝin en ĝian lokon, li tenis ĝin por viŝi ĝin +siavice.--Malfacilaĵo, problemo por solvi donis al li mienon scivolan, +kiun mi rimarkis.--«Diru, mi demandis, kion vi trovas kritikinda en tiu +portreto?--Ho! nenion, sinjoro.--Sed kion?»--Li starigis ĝin sur unu el la +bretoj de mia skribtablo; kaj, malproksimiĝinte je kelkaj paŝoj, li diris: +«Mi dezirus, ke mia sinjoro klarigu al mi, kial tiu portreto rigardas min +ĉiam, en kiu ajn loko de la ĉambro mi staras. Matene kiam mi aranĝas la +liton, ĝia vizaĝo sin turnas al mi, kaj se mi iras al la fenestro, ĝi +ankoraŭ rigardas min kaj sekvas min per la okuloj dum mi marŝas.--Tiel, +Joannetti, ke se la ĉambro estus plena je homoj, tiu bela sinjorino +rigardus ĉiuflanken kaj ĉiujn samtempe?--Jes, sinjoro.--Ŝi ridetus al la +irantoj kaj venantoj tiel, kiel al mi?»--Joannetti nenion respondis. Mi +kuŝigis min sur mia seĝego kaj, mallevante la kapon, mi fordonis min al la +plej seriozaj meditoj.--Kia radio de lumo! Malfeliĉa amanto! Dum vi +enuadas malproksime de via amatino, ĉe kiu vi eble jam estas anstataŭita; +dum vi fervore turnas viajn okulojn sur ŝian portreton, kaj dum vi imagas +(almenaŭ pri la portreto), ke vi sola estas rigardata, la perfida figuro, +tiel malfidela, kiel la originalo, direktas siajn rigardojn al ĉio, kio +ĝin ĉirkaŭas, kaj ridetas al ĉiuj. + +Jen estas simileco morala inter kelkaj portretoj kaj iliaj modeloj, kiun +nenia filozofo, nenia pentristo, nenia observemulo ankoraŭ eltrovis. + +Mi faras eltrovojn post eltrovoj. + + + + + + ĈAPITRO XVI + +Joannetti daŭrige staris en la sama sintenado, atendante la pripetitan +klarigon. Mi elmetis la kapon el la faldoj de mia vojaĝa surtuto, kien mi +estis interniginta ĝin por mediti senĝene kaj por rekvietiĝi post la +malgajaj pripensoj ĵus havitaj: «Ĉu vi ne vidas, Joannetti, mi diris post +momenta silentado kaj turnante mian seĝegon al lia flanko, ĉu vi ne vidas, +ke ĉar pentraĵo estas plataĵo, la lumradioj, kiuj deiras de ĉia loko de +tiu plataĵo...». Joannetti, je tiu klarigo, tiel malfermis la okulojn, ke +li vidigis la tutajn pupilojn; li plie havis la buŝon duone malfermita; +tiuj du movoj, en homa figuro, signas, laŭ la diro de la grandfama Le +Brun, la plej altan gradon de la miro. Estis sendube mia besto, kiu +entreprenis tian disertacion; mia animo scias ja, ke Joannetti certe ne +scias, kio estas lumradioj; la plilarĝiĝo de liaj palpebroj rekonsciigis +min, kaj mi remetis mian kapon en la kolumon de mia vojaĝa vesto kaj tiel +profunde internigis ĝin tien, ke mi sukcesis kaŝi ĝin preskaŭ tutan. + +Mi decidis tagmanĝi en tiu loko; la mateno jam preskaŭ konsumiĝis; unu +paŝo plu en mia ĉambro prokrastigus mian tagmanĝon ĝis la nokto. Mi +glitigis min ĝis la randaĵo de mia seĝego; metante ambaŭ piedojn sur la +kamenon, mi pacience atendis la manĝon.--Ĉarma teniĝo estas tiu ĉi; estus, +mi pensas, tre malfacile trovi alian tiel profitan kaj tiel oportunan por +la haltadoj neeviteblaj dum longa vojaĝo. + +Rozino, mia fidela hundino, neniam forgesas veni tiam kaj tireti la +baskojn de mia vojaĝa vesto, por ke mi prenu ŝin sur min; ŝi tie trovas +liton tute aranĝitan kaj tre oportunan en la pinto de l’angulo, kiun faras +la du partoj de mia korpo: la konsonanto V perfekte figuras mian +situacion. Rozino eksaltas sur min, se mi ne prenas ŝin sufiĉe rapide, laŭ +ŝia deziro. Mi trovas ŝin ofte tie, ne sciante kiel ŝi venis. Miaj manoj +propramove sin metas laŭ la maniero plej favora por ŝia bonstato, ĉu tial, +ke ekzistas simpatio inter tiu aminda besto kaj la mia, ĉu ĉar la hazardo +decidas pri tio;--sed mi ne kredas al la hazardo, al tiu sistemo +netaŭga--al tiu vorto sensignifa.--Mi prefere kredus al la magnetismo.--Mi +prefere kredus al la Martinismo. Ne, neniam mi kredos al ĝi. + +Estas tia realeco en la rilatoj inter tiuj du bestoj, ke, kiam mi metas +ambaŭ piedojn sur la kamenon pro simpla senatento, kiam la horo de la +tagmanĝo estas ankoraŭ malproksima kaj kiam mi neniel pensas fari la +haltadon, tamen Rozino, vidante tiun movon, konigas per malgranda movo de +vosto la plezuron sentatan; la konveneco detenas ŝin en ŝia loko; kaj _la +aliulo_, kiu tion ekvidas, estas danka al ŝi pro tio; kvankam ili ne povas +rezoni pri la kaŭzo produktanta tion, fariĝas inter ili muta interparolo, +agrabla interŝanĝo de sentoj, kiu certe ne povus esti alskribita al la +hazardo. + + + + + + ĈAPITRO XVII + +Oni ne riproĉu al mi, ke mi skribas tro detale; tio estas la maniero de la +vojaĝantoj. Kiam oni ekrajdas por supreniri sur la Blankan Monton, kiam +oni iras por viziti la truegon, en kiu pereis Empedoklo, oni neniam +forgesas priskribi precize la malplej gravajn detalojn: la nombro de la +personoj, la nombro de la muloj, la boneco de la provizoj, la bonega +apetito de la vojaĝantoj, fine ĉio, eĉ la faletoj de la rajdbestoj, zorge +enskribiĝas en la raporto por la instruo de la nevojaĝanta homaro. Laŭ tiu +principo mi decidis paroli pri mia kara Rozino, aminda besto, kiun mi amas +per vera amo, kaj dediĉi al ŝi tutan ĉapitron. Dum la ses monatoj, kiujn +ni vivis kune, ne estis en niaj interrilatoj la plej malgranda malvarmiĝo; +aŭ, se ekestis kelkaj disputetoj inter ŝi kaj mi, mi vereme konfesas, ke +la pli granda malpraveco estis miaflanke, kaj ke Rozino ĉiam faris la +unuajn paŝojn al la repaciĝo. + +En la vespero, kiam ŝi estas riproĉita, ŝi foriras malgaje kaj ne +murmurante; je la morgaŭa tago, frumatene, ŝi estas apud mia lito kun +respekta sintenado; kaj je la plej malgranda moveto de sia mastro, je lia +unua signo de vekiĝo, jen ŝi sciigas pri sia ĉeestado per la rapidegaj +batoj de sia vosto sur mian noktotablon. + +Kaj kiel mi rifuzus mian amon al tiu karesema estaĵo, kiu neniam ĉesis min +ami, de la tempo, kiam ni komencis vivi kune? Mia memoro ne sufiĉus por +skribi la nomaron de la personoj, kiuj sin interesis por mi kaj poste +forgesis min. Mi havis kelkajn amikojn, kelkajn amatinojn, aron da +kunuloj, ankoraŭ pli multajn konatojn;--kaj nun, mi jam estas nenio por +ĉiuj tiuj; ili forgesis eĉ mian nomon. + +Kiom da certigoj, kiom da proponoj de servo! Ilia riĉeco estis mia. Mi +povis fidi al ilia eterna kaj senkondiĉa amikeco! + +Mia kara Rozino, kiu ne proponis al mi siajn servojn, faras al mi la plej +grandan servon fareblan al homo: ŝi min amis iam, kaj amas min ankoraŭ +nun. Tial mi ne timas diri tion: mi amas ŝin per parto de la sama sento, +kiun mi havas al miaj amikoj. + +Oni pri tio diru, kion oni volos. + + + + + + ĈAPITRO XVIII + +Ni lasis Joannetti’on en la sintenado kaŭzita de la miro, senmove antaŭ +mi, atendante la finon de la belega klarigo, kiun mi komencis. + +Kiam li vidis min enmetanta subite la kapon en mian noktan surtuton kaj +tiel finanta mian klarigon, li ne dubis unu momenton, ke mi haltis pro +manko de bonaj argumentoj, kaj ke li sekve venkis min per la malfacila +problemo proponita al mi. + +Malgraŭ la supereco, kiun li tiel akiris super mi, li ne eksentis la plej +malgrandan fierecon, kaj ne penis profiti sian venkon. Post momenta +silentado li prenis la portreton, remetis ĝin sur ĝian lokon kaj foriris +senbrue, marŝante per la pinto de la piedoj. Li bone komprenis, ke lia +apudesto estas kvazaŭa humiligo por mi, kaj lia delikateco inspiris al li +la penson eliri, ne rimarkigante min pri tio.--Lia konduto en tiu okazo +interesis min forte, kaj enlokis lin pli profunden en mian koron. Li +sendube trovos lokon ankaŭ en la koro de la leganto; kaj se iu tiel +malsentema estas, ke li rifuzos ĝin al li post la lego de la venonta +ĉapitro, la ĉielo certe donis al li marmoran koron. + + + + + + ĈAPITRO XIX + +«Per Dio! mi diris al li unu tagon, jam la trian fojon mi ordonas, ke vi +aĉetu broson por mi! Kia kapo! Kia besto!»--Li nenian vorton respondis; +nenion li estis respondinta en la antaŭa tago, post simila riproĉo. «Li +estas tiel akuratema!» mi pensis; mi neniel komprenis tion.--«Iru preni +ĉifonon por purigi miajn ŝuojn», mi diris kolere. Dum li iris, mi pentis, +ke mi tiel malafable parolis al li. Mia kolero tute foriĝis, kiam mi vidis +kun kia zorgo li penadis deviŝi la polvon de miaj ŝuoj, ne tuŝante miajn +ŝtrumpojn; mi apogis mian manon sur li, kiel signo de paciĝo.--«Kiel! mi +diris al mi mem, estas do homoj, kiuj pro mono purigas la ŝuojn de +aliuloj?» Tiu vorto _mono_ estis lumradio, kiu eklumis al mi. Mi subite +rememoriĝis, ke jam de longe mi nenian monon donis al mia +servisto.--«Joannetti, mi diris, retirante mian piedon, ĉu vi havas +monon?» Duona rideto de praviĝo aperis sur liaj lipoj, je tiu +demando.--«Ne, sinjoro, de ok tagoj mi ne havas unu centimon; mi elspezis +por viaj malgrandaj aĉetaĵoj ĉion, kion mi posedis.--Kaj la broson? +Sendube pro tio?»--Li denove ridetis.--Li povus diri al sia mastro: «Ne, +mi ne estas senenhava kapo, besto, kiel vi kruele nomis vian fidelan +serviston. Pagu al mi 24 frankojn, 10 soldojn kaj 4 denarojn, kiujn vi +ŝuldas al mi, kaj mi aĉetos broson por vi.»--Li lasis sin insulti prefere +ol riski, ke lia mastro hontu pro sia kolero. La ĉielo lin benu! +Filozofoj, Kristanoj! ĉu vi tion legis? + +«Jen, Joannetti, mi diris, kuru por aĉeti la broson.--Sed, sinjoro, ĉu vi +volas resti tiel, kun unu ŝuo blanka kaj la alia nigra?--Iru, mi diras, +por aĉeti la broson; lasu, lasu tiun polvon sur mia ŝuo». + +Li eliris; mi prenis la ĉifonon, kaj mi plezurege purigis mian ŝuon +maldekstran, sur kiun mi faligis pentan larmon. + + + + + + ĈAPITRO XX + +La muroj de mia ĉambro estas provizitaj je gravuraĵoj kaj pentraĵoj, kiuj +ĝin mirige beligas. Mi tutkore dezirus ekzamenigi ilin al la leganto, +unujn post aliaj por lin amuzi kaj distri en la vojo, kiun ni devos sekvi +por iri al mia skribtablo; sed tiel neeble estas rakonti ĝuste pentraĵon, +kiel fari, laŭ priskribo, portreton similan. Kiel kortuŝita li estus, +rigardante ekzemple la unuan gravuraĵon, kiu prezentiĝas antaŭ la +okuloj!--Li vidus la malfeliĉan «Ĉarloto» viŝanta malrapide kaj per +tremanta mano la pistolojn de Alberto. Nigraj antaŭsentoj kaj ĉiuj +turmentiĝoj de senespera kaj nekonsolebla amo estas signitaj sur ŝia +fizionomio; dum la senekscita Alberto, ĉirkaŭita de sakoj da procesaĵoj +kaj ĉiuspecaj malnovaj paperoj, sin turnas malvarme por deziri al sia +amiko bonan vojaĝon. Kiom da fojoj mi estis tentata disrompi la vitron, +kiu kovras tiun gravuraĵon, por detiri tiun Alberton de lia tablo, por lin +disŝiri, por lin piedfrapadi! Sed ĉiam restos tro multaj Albertoj en tiu +ĉi mondo. Kiu sentema homo ne havas sian, kun kiu li estas devigita +kunvivi, kaj kontraŭ kiu la konfidoj de l’animo, la dolĉaj kormovoj, kaj +la eksaltoj de la fantazio disrompiĝas kiel la ondoj kontraŭ ŝtonegoj? +Feliĉa tiu, kiu trovas amikon, kies koro kaj animo taŭgas por li; amiko, +kiu unuiĝas kun li per konformeco de gustoj, sentoj kaj sciaĵoj; amiko ne +turmentata de gloramo aŭ profitamo, kaj preferanta la ombraĵon de arbo al +la lukso de kortego!--Feliĉa tiu, kiu posedas amikon! + + + + + + ĈAPITRO XXI + +Mi havis unu; la morto lin forprenis de mi; ĝi kaptis lin en la komenco de +lia vojo, en la momento, kiam lia amikeco fariĝis necesega bezono por mia +koro.--Ni subtenis unu la alian en la malfacilaj laboroj militaj; ni havis +unu pipon por ambaŭ; ni trinkis el la sama pokalo; ni kuŝis sub la sama +tendo; kaj en la malĝojaj cirkonstancoj nunaj, la loko, kie ni vivadis +kune, estis por ni nova patrujo. Mi vidis lin elmetita antaŭ ĉiuj danĝeroj +de milito, kaj de milito ruiniga. La morto ŝajnis ŝpari nin unu pro la +alia; milfoje ĝi eluzis siajn sagojn ĉirkaŭ li, ne lin atingante; sed tio +estis por fari lian perdon pli sentebla por mi. La bruego de la armoj, la +entuziasmo, kiu kaptas la animon je la ekvido de la danĝero, eble estus +malhelpintaj liajn kriojn veni ĝis mia koro.--Lia morto estus utila al lia +lando kaj malutila al liaj malamikoj--mi bedaŭrus lin malpli forte.--Sed +perdi lin meze en la ĝojo de vintra loĝado! Vidi lin mortanta inter miaj +brakoj en la momento, kiam li ŝajnis esti sanega, kiam nia amikeco ankoraŭ +plifortiĝis en la ripozo kaj trankvileco! Ha! neniam mi konsoliĝos! Tamen +lia memoro jam ne vivas, krom en mia koro; ĝi ne ekzistas plu ĉe tiuj, +kiuj vivis ĉirkaŭ li kaj lin anstataŭis; tiu ideo faras pli dolora por mi +la penson de la perdo de li. Same la naturo, indiferenta al la sorto de la +estaĵoj, denove vestas sin per sia brila robo printempa, kaj ornamiĝas laŭ +sia tuta beleco proksime de la tombejo, kie li ripozas. La arboj kovriĝas +per folioj kaj intermiksas siajn branĉojn, la birdoj kantas en la foliaro, +la muŝoj zumas inter la floroj; ĉio elmontras ĝojon kaj vivemon, en la +loĝejo de la morto; kaj vespere, kiam la luno brilas en la ĉielo kaj mi +meditas proksime de tiu malĝoja loko, mi aŭdas la grilon gaje daŭriganta +sian nelaciĝan kanton, kaŝite sub la herbo, kiu kovras la silentan tombon +de mia amiko. La malrapida neniiĝo de la estaĵoj kaj ĉiuj malfeliĉoj de la +homaro valoras same kiel nenio en la granda ĉio.--La morto de sentema homo +mortanta meze de siaj senkonsolaj amikoj, kaj tiu de papilio mortigita de +la malvarma aero en florkaliko, estas du similaj momentoj en la irado de +la naturo. La homo estas nur fantomo, ombro, vaporaĵo disiĝanta en la +aeron. + +Sed la matena lumo ekblankigas la ĉielon: la nigraj ideoj, kiuj min +malkvietigis, disiĝas kun la nokto, kaj la espero renaskiĝas en mia +koro.--Ne, tiu, kiu tiel lumegigas la orienton, ne briligis ĝin antaŭ miaj +okuloj por baldaŭ ĵeti min en la nigran nenion; tiu, kiu etendis tiun +nemezureblan horizonton, kiu konstruis tiujn grandegajn altaĵojn, kies +glaciaj suproj estas orataj de la suno, estas la sama, kiu ordonis, ke mia +koro batu kaj ke mia spirito pensu. + +Ne, mia amiko ne eniris en la nenion; kiu ajn estas la barilo disiganta +nin, mi revidos lin.--Ne sur silogismo mi fondas mian esperon.--La flugo +de insekto trairanta la aeron sufiĉas por konvinki min; kaj ofte la vidaĵo +de la kamparo, la bonodoro de l’aero, kaj mi ne scias kia ĉarmo ĉirkaŭ mi, +tiel altigas miajn pensojn, ke nevenkebla pruvo de senmorteco perforte +eniras mian animon kaj okupas ĝin tutan. + + + + + + ĈAPITRO XXII + +Jam de longe la ĵus skribita ĉapitro prezentadis sin al mia plumo, kaj mi +ĉiam estis forpuŝinta ĝin. Mi estis promesinta al mi vidigi en tiu ĉi +libro nur la gajan flankon de mia animo; sed tiu projekto forkuris de mi, +kiel tiomaj aliaj! mi esperas, ke la sentema leganto pardonos, se mi +kaŭzis al li kelkajn larmojn; kaj se iu opinias, ke mi vere povus ne meti +tiun malĝojan ĉapitron, li mem povas elŝiri ĝin el sia ekzemplero, aŭ eĉ +ĵeti la libron en la fajron. + +Sufiĉas al mi, se vi trovas ĝin laŭ via koro, mia kara Jenny, vi la plej +bona kaj la plej amata el la virinoj, vi la plej bona kaj la plej amata el +la fratinoj; al vi mi dediĉas mian verkon; se vi ĝin aprobos, ĝin aprobos +ĉiuj koroj sentemaj kaj delikataj; kaj se vi pardonos la malsaĝaĵojn, +kiujn mi kelkfoje ellasas kontraŭvole, mi maltimas ĉiujn kritikantojn en +la universo. + + + + + + ĈAPITRO XXIII + +Nur unu vorton mi diros pri la sekvanta gravuraĵo: ĝi estas la familio de +la malfeliĉa Ugoleno mortanta pro malsato. Ĉirkaŭ li, unu el liaj filoj +kuŝas senmove apud liaj piedoj; la aliaj prezentas al li siajn +senfortigitajn brakojn kaj petas pri pano, dum la malfeliĉa patro, apogata +al kolono de la malliberejo, kun senmova vizaĝo, kun okuloj fiksaj kaj +sovaĝaj, en la terura kvieteco kaŭzita de la plej alta grado de la +malespero--mortas samtempe sian propran morton kaj tiun de ĉiuj siaj +infanoj, kaj suferas ĉion, kion la homo povas suferi. + +Brava kavaliro d’Assas, jen vi mortas sub cent bajonetoj, per ekpeno +kuraĝa, kun heroeco, kiun oni jam ne konas nuntempe! + +Kaj vi, malfeliĉa nigrulino ploranta sub la palmoj! vi, kiun barbaro, +kredeble ne Angla, perfidis kaj forlasis;--kion mi diras? vi, kiun li +kruele vendis kiel malnoblan sklavinon, malgraŭ via amo kaj via servado, +malgraŭ la frukto de sia amo, kiun vi portas en via ventro,--mi ne pasos +preter via portreto, ne donante al vi la saluton merititan de via sentemo +kaj de viaj malfeliĉoj! + +Ni haltu momenton antaŭ tiu alia pentraĵo: tio estas juna ŝafistino, kiu +tute sola paŝtas sian brutaron sur supro Alpa; ŝi sidas sur maljuna trunko +de abio renversita kaj blankigita de la vintroj; ŝiaj piedoj estas +kovritaj de larĝaj folioj de tufo de kakalio, kies floro siringviola sin +etendas super ŝia kapo. Lavendo, timiano, anemono, centaŭreo, ĉiuspecaj +floroj, kiujn oni malfacile kulturas en niaj ĝardenoj kaj varmejoj kaj +kiuj naskiĝas sur la Alpoj en la plena beleco primitiva, faras brilan +tapiŝon, sur kiu vagas ŝiaj ŝafoj.--Aminda ŝafistino! diru al mi, kie +troviĝas la feliĉa terpeco, sur kiu vi loĝas? El kia malproksima ŝafejo vi +eliris hodiaŭ matene je la apero de la matenruĝo?--Ĉu mi ne povus iri tien +kaj vivi kun vi? Sed, ho ve! la dolĉa kvieteco, kiun vi ĝuas, baldaŭ +malaperos. La demono de la milito, ne kontenta kun la detruo de urboj, tuj +portos malkvietecon kaj teruron ĝis via dezerta rifuĝejo. Jam venas la +soldatoj; mi vidas ilin rampantaj de monto al monto, kaj proksimiĝantaj al +la nuboj.--La bruo de la pafilego aŭdiĝas en la alta loĝejo de la +tondro.--Forkuru, ŝafistino, rapidigu vian brutaron, kaŝu vin en la plej +malproksimaj kaj dezertaj kavernoj; jam ne estas ia ripozo sur tiu malĝoja +tero! + + + + + + ĈAPITRO XXIV + +Mi ne scias, kiel tio ĉi okazas; de kelka tempo miaj ĉapitroj ĉiam finiĝas +laŭ funebra tono. Vane, komencante ilin, mi turnas miajn okulojn sur +kelkan agrablan objekton; vane mi ekveturas dum kvieta vetero, mi baldaŭ +suferas ventegon, kiu deklinigas min.--Por fini tiun malkvietecon, kiu ne +lasas min mastra de miaj ideoj kaj por trankviligi la batojn de mia koro +agitita de tiomaj vidaĵoj kortuŝantaj, mi nenian alian rimedon vidas krom +disertacio.--Jes, mi volas meti tiun pecon da glacio sur mian koron. + +Kaj tiu disertacio estos pri pentrarto; ĉar neeble al mi estas disertacii +pri ia alia temo. Mi ne povas malsupreniri tute de la altaĵo, kiun mi ĵus +atingis; cetere tio ĉi estas mia emego. + +Mi preterirante dezirus diri kelkajn vortojn pri la demando de supereco +inter la ĉarma pentrarto kaj la muzikarto; jes, ion mi volas meti en la +pesilon, kvankam tio estos nur sablero, atomo. + +Oni diras por la pentristo, ke li lasas ion post si; liaj pentraĵoj +postvivas lin kaj eternigas lian memoron. + +Oni respondas, ke ankaŭ la muzikverkistoj lasas operojn kaj koncertojn; +sed la muziko estas regata de la modo; ne tiel la pentrado. La muzikaĵoj, +kiuj kortuŝis niajn prapatrojn estas ridindaj por la nuntempaj +muzikamantoj, kaj oni metas ilin en la ŝercajn operojn por ridigi la +pranepojn de tiuj, kiujn ili plorigis iam. + +La pentraĵoj de Rafaelo ĉarmos nian idaron, kiel ili ravis niajn +prapatrojn. + +Jen estas mia sablero. + + + + + + ĈAPITRO XXV + +Sed per kio min interesas, diris iam al mi S-no de Hautcastel, ke la +muziko de Cherubini aŭ de Cimarosa malsimilas tiun de iliaj +antaŭuloj?--Kion signifas, ke la malnova muziko ridigas min, se nur la +nova kortuŝas min agrablege?--Ĉu estas do necese por mia feliĉo, ke miaj +plezuroj similu tiujn de mia praavino? Kial vi parolas al mi pri +pentrarto? pri arto komprenata nur de tre malgrandanombra klaso da +personoj, dum la muziko ravas ĉion, kio spiras? + +Mi ne bone scias en tiu ĉi momento, kion oni povus respondi je tiu +observo, kiun mi ne antaŭvidis komencante tiun ĉi ĉapitron. + +Se mi estus antaŭvidinta ĝin, mi eble ne entreprenus tiun disertacion. Kaj +oni ne imagu, ke tio ĉi estas artifiko de muzikisto.--Mi ne estas tia, mi +tion ĵuras,--ne, mi ne estas muzikisto; tion povas atesti la ĉielo kaj +ĉiuj, kiuj aŭdis min ludanta je violono. + +Sed supozite, ke la merito de ambaŭ artoj estus egala, oni ne devus +trorapide konkludi pro la merito de l’arto al la merito de l’artisto.--Oni +vidas infanojn ludantaj je fortepiano kiel majstroj; oni neniam vidis +lertan pentriston dekdujaran. + +Krom gusto kaj sento, la pentrarto postulas kapon pensantan, kiun ne +bezonas la muzikistoj. Oni ĉiutage vidas senkapajn kaj senkorajn homojn, +kiuj el violono, el harpo tiras ĉarmajn sonojn. Oni povas dresi la homan +beston, por ke ĝi ludu je fortepiano, kaj se ĝi estas dresita de lerta +instruisto, la animo povas vojaĝi senĝene, dum la fingroj meĥanike +produktas sonojn, pri kiuj ĝi sin ne okupas,--Kontraŭe oni ne povus pentri +la plej simplan aferon, se la animo ne uzus por tio ĉiujn siajn kapablojn. + +Se tamen iu imagus distingi la kompozicion, de la muzikludo, mi konfesas, +ke li embarasus min iom. Ho, ve! se ĉiuj disertaciemuloj estus sinceraj, +ili ĉiuj finus tiel. Komencante la ekzamenon de demando, oni ordinare +parolas per dogma tono, ĉar oni estas sekrete decidinta, kiel mi estis +reale decidinta por la pentrarto malgraŭ mia hipokrita senpartieco; sed la +disputado naskas kontraŭparolon, kaj ĉio finiĝas en dubo. + + + + + + ĈAPITRO XXVI + +Nun kiam mi estas pli trankvila, mi tuj penos paroli kviete pri la du +portretoj, kiuj sekvas la pentraĵon de la _Alpa Ŝafistino_. + +Rafaelo! nur de vi povis esti pentrita via portreto. Kiu alia kuraĝus +entrepreni ĝin? Via vizaĝo nekaŝema, sentema, sprita, montras vian +karakteron kaj genion. + +Por plaĉi al via animo, mi lokis apud vi la portreton de via amatino, kiun +ĉiuj homoj de ĉiuj centjaroj eterne riproĉos pro la belegaj verkoj, je +kiuj via antaŭtempa morto senigis la artojn. + +Kiam mi ekzamenas la portreton de Rafaelo, mi sentas min prenita de kvazaŭ +religia respekto al tiu eminenta homo, kiu en la printempo de sia vivo jam +superis ĉiujn antikvulojn, kaj kies pentraĵoj kaŭzas la admiron kaj +malesperon de la nuntempaj artistoj.--Mia animo, admirante lin, sentas +ekindignon kontraŭ tiu Italino, kiu preferis sian amon al sia amanto kaj +kiu estingis en sia brusto tiun ĉielan lumilon, tiun dian genion. + +Malfeliĉulino! Ĉu vi do ne sciis, ke Rafaelo estis anoncinta pentraĵon pli +belan ol tiu de la Alifiguriĝo? Ĉu vi nesciis, ke vi inter viaj brakoj +premis la favoriton de la naturo, la patron de l’entuziasmo, altegan +geniulon, dion? + +Dum mia animo faras tiujn observojn, ĝia kunulo. turnante atentan rigardon +sur la ĉarman vizaĝon de tiu pereiga belulino, sentas sin preta pardoni al +ŝi la morton de Rafaelo. + +Vane mia animo riproĉas ĝin pro ĝia supermezura malsevereco, ĝi ne estas +aŭskultata. En tiaj okazoj fariĝas inter tiuj du moŝtoj stranga dialogo, +kiu ĉiam finiĝas per la venko de la _malbona principo_, kaj kies +specimenon mi donos en alia ĉapitro. + + + + + + ĈAPITRO XXVII + +La gravuraĵoj kaj la pentraĵoj, pri kiuj mi ĵus parolis, paliĝas kaj +malaperas je la unua ekrigardo al la sekvanta pentraĵo; la senmortaj +verkoj de Rafaelo, de La Koreĵo kaj de ĉiuj Italaj pentristoj ne elportus +la komparon. + +Tial mi ĉiam konservas ĝin por la lasta peco, por la rezervaĵo, kiam mi +havigas al kelkaj sciamuloj la plezuron vojaĝi kun mi, kaj mi povas +certigi, ke de l’tempo, kiam mi komencis montri tiun belegan pentraĵon al +la kompetentuloj kaj al la malkleruloj, al la eminentuloj, al la +metiistoj, al la virinoj kaj al la infanoj, eĉ al la bestoj, mi ĉiam vidis +ĉiujn rigardantojn vidigantaj, ĉiu laŭ sia maniero, signojn de plezuro kaj +miro, tiel fidele la naturo estas tie prezentata. + +Kaj kiun pentraĵon, Sinjoroj, oni povus montri al vi, kiun vidaĵon, +Sinjorinoj, oni povus meti antaŭ viajn okulojn, pli certan esti aprobita +de vi, ol la fidela figuro de vi mem? La priparolita pentraĵo estas +spegulo, kaj neniu ĝis nun ekpensis kritiki ĝin; por ĉiuj, kiuj ĝin +rigardas, ĝi estas perfekta kaj neriproĉebla pentraĵo. + +Oni certe konfesos, ke ĝi devas esti rigardata, kiel unu el la mirindaĵoj +de la regiono, kie mi promenadas. + +Mi silentos pri la plezuro sentata de la fizikisto meditanta pri la +strangaj fenomenoj de la lumo, kiu reprezentas ĉiujn objektojn de la +naturo sur tiu polurita supraĵo. La spegulo inspiras al la hejmsida +vojaĝanto mil interesajn pripensojn, mil observojn, kiuj igas ĝin utila +kaj grandvalora objekto. + +Vi, kiun Amo tenis aŭ tenas sub sia potenco, sciiĝu, ke antaŭ spegulo ĝi +akrigas siajn sagojn kaj preparas siajn kruelaĵojn; tie ĝi ripetas siajn +manovrojn, lernas siajn movojn, pretigas sin por la milito, kiun ĝi volas +komenci; tie ĝi ekzerciĝas al dolĉaj rigardoj, al grimacetoj, al lertaj +koleretoj, kiel aktoro sin ekzercas antaŭ si mem, antaŭ ol vidigi sin al +la publiko. Ĉiam senpartia kaj vera, spegulo resendas al la okuloj de la +rigardanto la helkolorojn de juneco kaj la sulkojn de maljuneco, ne +kalumniante nek flatante. Sola el ĉiuj konsilantoj de altrangulo, ĝi ĉiam +diras al ili la veron. + +Tiu eco dezirigis al mi la eltrovon de spegulo morala, kie ĉiuj homoj povu +vidi sin kun siaj virtoj kaj malvirtoj. Mi eĉ pensis proponi ĉe ia +akademio premion por tia eltrovo; sed serioza pripensado elmontris al mi +la senutilecon de tio. + +Tiel malofte malbelulo rekonas sin kaj disrompas la spegulon! Vane la +speguloj multobliĝas ĉirkaŭ ni kaj resendas kun geometria ĝusteco la lumon +kaj la veron! en la momento, kiam la radioj tuj penetros en nian okulon +kaj montros nin tiajn, kiaj ni estas, la memestimo englitigas sian +trompantan prismon inter ni kaj nia imago, kaj prezentas al ni nian +diaĵon. + +Kaj el ĉiuj prismoj, kiuj ekzistis de la unua kreita de la senmorta +Newton, neniu posedis tiel fortan rebrilpovon, neniu produktas tiel +agrablajn kaj helajn kolorojn, kiel la prismo de la memestimo. + +Nu, ĉar la ordinaraj speguloj vane vidigas la veron, kaj ĉar ĉiu estas +kontenta je sia vizaĝo; ĉar ili ne povas konigi al la homoj iliajn korpajn +difektojn, por kio utilus mia morala spegulo? Malmultaj turnus al ĝi siajn +okulojn, kaj neniu rekonus sin en ĝi,--escepte la filozofoj--eĉ pri ĉi-tio +mi dubas iom. + +Akceptante la spegulon tian, kia ĝi estas, mi esperas, ke neniu mallaŭdos +min tial, ke mi ĝin ŝatas pli alte, ol ĉiujn pentraĵojn de la Itala skolo. +La sinjorinoj, kies gusto ne povas esti malĝusta kaj kies opinio devas +decidi ĉion, ĝenerale turnas sian unuan rigardon al tiu pentraĵo, kiam ili +eniras en ĉambron. + +Milfoje mi vidis sinjorinojn kaj eĉ sinjoretojn forgesantaj en balo siajn +amantojn aŭ amatinojn, la dancadon kaj ĉiujn plezurojn de la festo, por +rigardadi kun videbla prefero tiun ĉarman pentraĵon, kaj eĉ honori ĝin per +ekrigardeto meze de la plej vivaj dancoj. + +Kiu do povus konkurenci kun ĝi pri la rango, kiun mi donas al ĝi inter la +ĉefverkoj de la arto de Apelo? + + + + + + ĈAPITRO XXVIII + +Mi fine alvenis tute proksime de mia skribtablo; jam mi povus eĉ tuŝi ĝian +angulon plej proksiman, etendante la brakon, kiam mi preskaŭ perdis la +frukton de ĉiuj miaj laboroj kaj eĉ la vivon.--Estus pli bone, se mi +silentus pri la malfeliĉo okazinta al mi, por ne senkuraĝigi la +vojaĝantojn; sed tiel malfacile estas renversiĝi, en la vojaĝseĝo, kiun mi +uzas, ke oni devige konfesos, ke por suferi tian danĝeron, oni devas esti +malfeliĉega--tiel malfeliĉa kiel mi. Mi trovis min kuŝanta sur la planko, +tute renversite, kaj tio ĉi tiel rapide, tiel neatendite, ke mi preskaŭ +dubus pri mia malfeliĉaĵo, se tintado en la kapo kaj forta doloro en la +maldekstra ŝultro ne pruvus al mi tro klare la realecon de ĝi. + +Ankaŭ tio estis malbona ŝerco de mia duono.--Timigite de la voĉo de +mizerulo neatendite petanta almozon ĉe la pordo, kaj de la bojo de Rozino, +ĝi subite turnis mian seĝegon, antaŭ ol mia animo povis averti ĝin, ke +malantaŭe mankis briko; la puŝo estis tiel forta, ke mia vojaĝseĝo tute +senekvilibriĝis kaj renversiĝis sur min. + +Mi konfesas, ke tiu ĉi estas unu el la okazoj, en kiuj mi havis plej +fortan kaŭzon por plendi je mia animo; ĉar anstataŭ ol bedaŭri la foreston +ĵus faritan kaj riproĉi sian kunulon pri ĝia trorapidemo, ĝi tiel perdis +la moderecon, ke ĝi plej beste ekkoleris kaj ofendis per paroloj tiun +mizeran senkulpulon.--«Mallaboremulo! iru labori.» ĝi diris (malbonega +alparolaĵo eltrovita de avara kaj kruela riĉularo). «Sinjoro, li tiam +diris por plidolĉigi min, mi estas el Chambéry...--Des pli malbone por +vi.--Mi estas Ĵako; min vi vidis en la kamparo; mi kondukadis la ŝafojn al +la herbejoj...--Kion vi venas tien ĉi por fari?» Mia animo komencis penti +pri la malĝentileco de miaj unuaj paroloj.--Mi eĉ kredas, ke ĝi pentis pri +ili, iom antaŭ ol elparoli ilin. Ofte tiel, ne atendite trovante dum la +kuro foson aŭ ŝlimejon, oni vidas ĝin, sed jam ne havas la tempon eviti +ĝin. + +Rozino plenigis mian reprudentiĝon kaj penton; ĝi estis rekoninta Ĵakon, +kiu ofte dividis kun ŝi sian panon, kaj ŝi montris al li per siaj karesoj +sian memoron kaj dankecon. + +Dum tiu tempo, Joannetti, kolektinte la restaĵojn de mia manĝo, difinitajn +por lia propra manĝo, ne ŝanceliĝante donis ilin al Ĵako. + +Kompatinda Joannetti! + +Tiel, dum mia vojaĝo, mi ricevas de mia servanto kaj de mia hundino +instruon pri filozofio kaj humaneco. + + + + + + ĈAPITRO XXIX + +Antaŭ ol daŭrigi, mi volas forigi dubon eble enirintan en la penson de la +legantoj. + +Por nenio en la mondo mi volus, ke oni suspektu min, ke mi entreprenis +tiun ĉi vojaĝon nur tial, ke mi ne sciis kion fari, kaj, por tiel diri, +devigite de la cirkonstancoj; mi certigas tie ĉi kaj mi ĵuras je tio, kio +estas al mi plej kara, ke mi intencis entrepreni ĝin jam longe antaŭ la +fariĝo, per kiu mi perdis la liberecon dum kvardek du tagoj. + +Tiu ĉi devigita izoleco estis nur okazo por ekvojiri pli frue. + +Mi scias, ke la propravola protesto, kiun mi ĵus faris, ŝajnos suspektinda +al kelkaj personoj;--sed mi ankaŭ scias, ke la suspektemuloj ne legos tiun +ĉi libron;--ili havas sufiĉe da okupoj hejme kaj ĉe siaj amikoj; multajn +aliajn zorgojn ili havas;--kaj la bonuloj kredos al mi. + +Mi konfesas tamen, ke mi estus preferinta okupi min per tiu ĉi vojaĝo en +alia tempo, kaj ke mi elektus por plenumi ĝin la grandan Faston, prefere +ol la Karnavalon; sed filozofiaj pripensoj senditaj al mi de la ĉielo +helpis al mi forte por elporti la seniĝon de la plezuroj, kiujn Torino +prezentas amase en tiuj ĉi momentoj de bruo kaj agito.--Tre certe estas, +mi diris al mi, ke la muroj de mia ĉambro ne estas tiel belege ornamitaj, +kiel la muroj de bala salono; la silentado de mia kamero ne tiel valoras, +kiel la agrabla bruado de muziko kaj danco; sed inter la eminentaj +personoj, kiuj troviĝas en tiuj festoj, estas certe multaj pli +malkontentaj ol mi. + +Kaj kial mi pensus nur pri tiuj, kiuj estas en situacio pli agrabla, dum +la mondo estas plena je homoj malpli feliĉaj ol mi mem?--Anstataŭ ol +transporti min per la fantazio en tiun belegan Kazinon, kie tiomaj +belulinoj estas mallumigitaj de la juna Eŭgenio, por trovi min feliĉa mi +nur bezonas halti momenton en la stratoj, kiuj kondukas tien.--Aro da +malfeliĉuloj, kuŝantaj duone nudaj sub la pordegoj de tiuj ĉi riĉegaj +loĝejoj, ŝajnas tuj pereontaj pro malvarmo kaj mizero.--Kia vidaĵo! Mi +dezirus, ke tiu ĉi paĝo de mia libro estu legata de la tuta mondo; mi +dezirus, oni sciu, ke en tiu ĉi urbo, kie ĉio vidigas la riĉecegon dum la +plej malvarmaj noktoj de la vintro, amaso da mizeruloj dormas senŝirme, +kun la kapo apogita sur limŝtono aŭ sojlo de palaco. + +Tie ĉi estas grupo da infanoj, premiĝantaj unu kontraŭ la aliaj por ne +morti pro malvarmo.--Tie estas virino tremanta kaj sen voĉo por +plendi.--La preterirantoj iras kaj venas ne tuŝataj de vidaĵo, al kiu ili +jam kutimis.--La bruo de kaleŝoj, la voĉo de malsobreco, la ĉarmaj sonoj +de muziko, enmiksiĝas kelkfoje je la krioj de tiuj kompatinduloj kaj +kunfaras teruran senagordaĵon. + + + + + + ĈAPITRO XXX + +Tiu, kiu rapidus juĝi urbon laŭ la antaŭa ĉapitro, trompiĝus multe. Mi +parolis pri la tieaj mizeruloj, pri iliaj malĝojaj krioj kaj pri la +indiferenteco de kelkaj personoj kontraŭ ili; sed mi nenion diris pri la +aro da bonfaruloj, kiuj dormas, dum la ceteraj sin amuzas, kiuj leviĝas je +la unua ekbrileto de la tago kaj iras helpi al la malfeliĉuloj sen +atestantoj kaj sen fanfaronado.--Ne, mi ne silentos pri tio!--mi volas ĝin +skribi sur la posta flanko de la paĝo, «kiun la tuta universo devas legi». + +Tiel dividinte sian riĉecon kun siaj gefratoj kaj verŝinte balzamon en +tiujn korojn ĉifitajn de la doloro, ili iras en la preĝejojn, dum la +lacigitaj malvirtuloj dormas sur lanuga kusenego; ili proponas al Dio +siajn preĝojn kaj dankas al li por liaj bonfaroj. Ankoraŭ interbatalas en +la sanktejo la lumo de soleca lampo kaj la naskiĝanta tago, kaj ili jam +genufleksas antaŭ la altaroj;--tiam la Eternulo, kvankam kolerigita de la +malboneco kaj avareco de la homoj, detenas sian fulmon pretan por frapi. + + + + + + ĈAPITRO XXXI + +Mi volis ion diri pri tiuj malfeliĉuloj en mia vojaĝo, ĉar la penso pri +ilia mizero ofte distris min dum la vojiro. Kelkfoje, tuŝite de la +diferenco inter ilia situacio kaj la mia, mi subite haltigis mian kaleŝon, +kaj mia ĉambro ŝajnis al mi mirinde plibeligita. Kia senutila lukso! Ses +seĝoj, du tabloj, skribtablo, spegulo; kia vanta parado! Precipe mia lito, +mia lito blanka kaj rozkolora, kaj miaj du matracoj, ŝajnis vetbatali +kontraŭ la belegeco kaj la konfortemo de la Aziaj monarkoj.--Tiuj ĉi +pripensoj igis sensignifaj por mi la plezurojn al mi nepermesitajn. De +pripenso al pripenso, mia atako de filozofio fariĝis tia, ke mi povus vidi +balon en najbara ĉambro, mi povus aŭdi muzikon de violonoj kaj klarnetoj, +ne ekmoviĝante de mia loko;--mi povus aŭdi per ambaŭ oreloj la belsonan +voĉon de Markesini, tiun voĉon, kiu tiel ofte ekscitegis min--jes, ĝin mi +povus aŭdi ne ŝanceliĝante; pli ol tio, mi povus rigardi sen ia ekscito la +plej belan virinon de Torino, Eŭgenion mem, ornamitan de la kapo ĝis la +piedoj per la manoj de fraŭlino Rapous(1).--Tio ĉi tamen estas ne tiel +certa. + + + + + + ĈAPITRO XXXII + +Sed permesu, Sinjoroj, ke mi demandu: Ĉu vi amuziĝas tiel, kiel antaŭe, en +balo aŭ teatro?--Koncerne min, mi konfesas tion, de kelka tempo ĉiuj +grandanombraj kunvenoj kaŭzas al mi kvazaŭan teruron.--Mi tie estas +vizitata de funebra sonĝo.--Vane mi penas forpeli ĝin, ĝi ĉiam revenas, +kiel la sonĝo de Atalio.--Eble ĉar la animo, superakvita hodiaŭ de pensoj +mallumaj kaj de kortuŝantaj vidaĵoj, trovas ĉie kaŭzojn por malĝojo--kiel +difektita stomako ŝanĝas en venenojn la plej sanigajn manĝaĵojn.--Estu +kiel estas, jen mia sonĝo:--Kiam mi staras en unu el tiuj festoj, meze de +tiu aro da homoj afablaj kaj karesaj, kiuj dancas, kantas, ploras antaŭ la +tragedioj, kiuj montras nur ĝojon, sincerecon kaj bonkoron, mi pensas:--Se +en tiun ĉi bonmanieran societon subite enirus blanka urso, filozofo, +tigro, aŭ ia ajn tiaspeca besto, kiu suprenirante sur la orkestran stablon +krius per fortega voĉo: + +«Kompatindaj homoj! Aŭskultu la veron parolanta per mia buŝo: Vi estas +subpremitaj, sklavigitaj, vi estas malfeliĉaj, vi enuas;--eliru el tiu +dormado!» + +«Vi muzikistoj, komencu, disrompante tiujn muzikilojn sur viajn kapojn; +ĉiu sin armu per ponardo; de nun ne pensu pri amuzoj kaj festoj; supreniru +al la loĝioj kaj buĉu ĉiujn; la virinoj ankaŭ trempu siajn timemajn manojn +en la sangon!» + +«Eliru, vi estas liberaj; fortiru vian reĝon de lia trono kaj vian Dion el +lia sanktejo!» + +--Nu! Tion, kion la tigro diris, kiom da tiuj _ĉarmaj_ homoj ĝin plenumos? +Kiom da ili eble pensis pri tio, antaŭ ol ĝi eniris! Kiu scias?--Ĉu oni ne +dancis en Parizo antaŭ kvin jaroj(2)? + +«Joannetti, ŝlosu la pordojn kaj fenestrojn.--Mi ne volas plu vidi la +lumon; neniu homo eniru mian ĉambron;--metu glavon proksime de mia +mano;--eliru vi mem, kaj ne aperu plu antaŭ mi!» + + + + + + ĈAPITRO XXXIII + +«Ne, ne, restu, Joannetti; restu, malfeliĉa junulo: kaj vi ankaŭ Rozino +mia, kiu divenas miajn ĉagrenojn kaj kvietigas ilin per viaj karesoj; +venu, Rozino mia, venu.--V konsonanto kaj ripozejo.» + + + + + + ĈAPITRO XXXIV + +La falo de mia vojaĝseĝo utilis al la leganto, farante mian vojaĝon malpli +longa je almenaŭ dekduo da ĉapitroj, ĉar releviĝinte mi trovis min antaŭ +kaj tre proksime de mia skribtablo, kaj mi plu ne havis tempon por +pripensadi pri la grandnombro da desegnaĵoj kaj pentraĵoj, kiujn mi estis +ankoraŭ vizitonta, kio povus plilongigi miajn ekskursojn pri la pentrarto. + +Lasinte do dekstre la portretojn de Rafaelo kaj lia amatino, Kavaliron +d’Assas, kaj la Ŝafistinon Alpan, kaj irante maldekstren al la fenestro, +oni ekvidas mian skribtablon: ĝi estas la unua kaj plej videbla objekto, +kiu prezentas sin antaŭ la okuloj de la vojaĝanto, sekvante la vojon ĵus +diritan. + +Ĝi estas superkovrita de kelkaj bretoj, kiuj servas kiel biblioteko; la +tuto estas kronita per busto pleniganta la piramidon, kaj tiu ĉi objekto +estas la plej grava ornamaĵo de la regiono. + +Tirinte la unuan tirkeston dekstran, oni trovas skribilaron, ĉiuspecan +paperon, pretigitajn plumojn, sigelvakson.--Ĉio tio ĉi donus al la plej +maldiligenta homo la deziron skribi.--Mia kara Jenny, mi estas certa, ke, +se vi okaze malfermus tiun tirkeston, vi respondus la leteron, kiun mi +skribis al vi en la antaŭa jaro.--En la kontraŭa tirkesto kuŝas konfuze +kunmetitaj la materialoj por la kortuŝa rakonto pri la malliberulino de +Pignerol, kiun vi baldaŭ legos, karaj amikoj(3). + +Inter tiuj du tirkestoj estas profundaĵo, kien mi ĵetas la leterojn, laŭ +tio kiel mi ricevas ilin; oni trovas tie ĉiujn leterojn ricevitajn de dek +jaroj. La plej malnovaj estas ordigitaj laŭ la datoj en kelkaj pakoj; la +novaj estas intermiksitaj; kelkaj restas de la tempo de mia plej frua +juneco. + +Kia plezuro revidi en tiuj ĉi leteroj la interesajn situaciojn de niaj +unuaj jaroj, translokiĝi denove en tiujn feliĉajn tempojn neniam +revenontajn! + +Ha! kiel plena estas mia koro! Kiel malgaje ĝi ĝuas, dum miaj okuloj +tralegas la liniojn skribitajn de persono, kiu jam ne vivas! Jen lia +skribaĵo, lia koro kondukis lian manon, al mi li skribis tiun leteron, kaj +nenio pli ol tiu letero restas al mi pri li! + +Kiam mi enmetas la manon en tiun loketon, mi malfacile foriras antaŭ la +fino de la tago. Tiamaniere vojaĝanto trairas rapide kelkajn provincojn de +Italujo, farante rapidege supraĵajn observojn, kaj haltadas en Romo dum +tutaj monatoj.--Tiu ĉi estas la plej riĉa parto de la minejo, kiun mi +ekspluatas. Kia aliiĝo en miaj ideoj kaj sentoj! kia diferenco en miaj +amikoj! Kiam mi ekzamenas ilin tiam kaj hodiaŭ, mi vidas ilin mortige +agititaj de projektoj, kiuj nun ne interesas plu ilin. Okazintaĵo ŝajnis +al ni granda malfeliĉo; sed mankas la fino de la letero, kaj tute +forgesita estas la okazintaĵo; mi ne povas scii, pri kio oni parolis.--Mil +antaŭjuĝoj sieĝis nin; la mondo kaj la homoj estis tute nekonataj de ni! +sed kia varmeco en niaj rilatoj! kia intima amikeco! kia senlima +konfideco! + +Ni estis feliĉaj per niaj eraroj.--Kaj nun?--Ha, ne tiel estas nun! Ni +devis legi, kiel la ceteraj, en la homa koro;--kaj la vero, falante apud +ni kiel bombo, detruis je ĉiam la sorĉan palacon de iluzio. + + + + + + ĈAPITRO XXXV + +Facile mi povus skribi ĉapitron pri jena sekiĝinta rozo, se mi tion volus, +kaj se la objekto estus inda je tio: ĝi estas floro de la antaŭjara +karnavalo. Mi mem deŝiris ĝin en la varmejoj de Valentin, kaj en la +vespero, unu horon antaŭ la balo, plena je espero kaj kun ĝoja kormovo, mi +iris proponi ĝin al S-no de Hautcastel. Ŝi prenis ĝin, metis ĝin sur sian +tualettablon, neniel rigardinte ĝin nek min.--Sed kiel ŝi povus atenti al +mi? Ŝi estis okupata je la rigardado de ŝi mem. Starante antaŭ granda +spegulo, kun la haroj jam aranĝitaj, ŝi donis la lastan tuŝeton al sia +ornamiĝo; ŝi tiel forte priokupiĝis, ŝia atento estis tiel plene prenita +de la ĉiuspecaj rubandoj, gazoj kaj plumfasketoj amasigitaj antaŭ ŝi, ke +mi ne ricevis eĉ rigardon aŭ signon.--Mi submetiĝis; mi humile tenis +pinglojn tute pretajn, aranĝitajn en mia mano; sed ĉar ŝia pinglujo estis +pli proksime, ŝi prenis ilin el sia pinglujo,--kaj se mi alproksimigis la +manon, ŝi prenis ilin el mia mano--senprefere; kaj por ilin trovi, ŝi +palpetis, ne deturnante siajn okulojn de la spegulo, el timo, ke ŝi sin ne +vidos plu. + +Iom da tempo mi tenis post ŝi duan spegulon, por ke ŝi pli bone juĝu pri +sia ornamo; kaj ŝia vizaĝo, rebrilante de spegulo al spegulo, vidigis al +mi serion da koketulinoj, el kiuj neniu atentis min. Fine, ĉu mi tion +konfesos? mia rozo kaj mi prezentis tre malbrilan vidaĵon. + +Mi fine perdis la paciencon, kaj ne povante jam kontraŭstari al la +kolereto, kiu min ekscitis, mi remetis en ĝian lokon la spegulon, kiun mi +tenis, kaj mi eliris ĉagrene, ne adiaŭdirinte. + +«Ĉu vi foriras? ŝi diris, turnante sin flanken, por vidi profile sian +talion. Mi nenion respondis; sed mi aŭskultis kelkan tempon post la pordo, +por scii la impreson faritan de mia rapida eliro.--Ĉu vi ne vidas, ŝi +diris al sia ĉambristino post momenta silento, ĉu vi ne vidas, ke tiu ĉi +korsaĵo estas multe tro larĝa por mia talio, precipe malsupre, kaj ke oni +bezonas fari faldon per pingloj?» + +Kiel kaj kial tiu velkinta rozo troviĝas sur breto de mia skribtablo, tion +mi certe ne diros, ĉar mi anoncis, ke sekiĝinta rozo ne valoras ĉapitron. + +Rimarku, Sinjorinoj, ke mi nenian observon faras pri la aventuro pri la +sekiĝinta rozo. Mi ne diras, ke S-no de Hautcastel estis prava aŭ malprava +atentante sian ornamiĝon prefere ol min, aŭ ke mi havis la rajton esti +akceptita aliamaniere. + +Kun ankoraŭ pli granda zorgo mi evitas eltiri el tio ĝeneralajn konkludojn +pri la realeco, la forto kaj la daŭro de la amo de sinjorinoj al ŝiaj +amikoj.--Mi nur ĵetos tiun ĉi ĉapitron (ĉar ĝi estas ja ĉapitro) en la +mondon kun la cetero de la vojaĝo, ne adresante ĝin al iu kaj rekomendante +ĝin al neniu. + +Mi almetos nur konsilon por vi, Sinjoroj: vi bone komprenu, ke en bala +tago via amatino ne estas via. + +En la momento, kiam la ornamiĝo komencas, la amanto fariĝas nur edzo, kaj +la sola balo estas la amanto. + +Ĉiuj scias ja, kion gajnas edzo, kiu volas amatiĝi perforte; submetiĝu do +pacience kaj ridante. + +Kaj ne eraru, sinjoro; se oni plezure vidas vin en la balo, tio ĉi ne +estas kiel amanton, ĉar vi estas nur edzo; sed nur tial, ke vi estas parto +el la balo, kaj sekve ero de ŝia nova almilitaĵo; vi estas partumo de +amanto; aŭ eble tial, ke vi dancas bone kaj ke vi tiel briligos ŝin; fine +la kaŭzo plej flata por vi en la bona akcepto, kiun vi ricevos, estas, ke +ŝi esperas ĵaluzigi siajn koleginojn montrante, kiel amanton, viron tiel +meritan, kiel vi estas; se ne estus pro tio, ŝi eĉ ne rigardus vin. + +Tio ĉi do estu komprenita; vi devos submetiĝi kaj atendi ĝis via rolo de +edzo estos finita.--Mi konas pli ol unu, kiu volus esti kvita tiel +malkare. + + + + + + ĈAPITRO XXXVI + +Mi promesis dialogon inter mia animo kaj _la aliulo_; sed kelkaj ĉapitroj +forkuras de mi, aŭ plibone kelkaj aliaj fluas el mia plumo kvazaŭ kontraŭ +mia volo kaj deklinigas miajn projektojn: inter tiuj estas la ĉapitro de +mia biblioteko, kiun mi faros kiel eble plej mallonga.--La kvardek du +tagoj baldaŭ finiĝos kaj samlonga tempo ne sufiĉus por plenigi la +priskribon de la riĉa lando, kie mi tiel agrable vojaĝas. + +Mia biblioteko do konsistas el romanoj, se mi tion devas konfesi,--jes, +romanoj kaj kelkaj elektitaj verslibroj. + +Kvazaŭ miaj ĉagrenoj ne sufiĉus al mi, mi ankoraŭ volonte partoprenas en +la ĉagrenoj de mil fantaziaj personoj, kaj tiujn ĉi mi sentas tiel forte, +kiel miajn proprajn; kiom da larmoj mi verŝis pri tiu malfeliĉa Klariso +kaj pri la amanto de Ĉarloto! + +Sed, se mi tiel serĉas neverajn dolorojn, mi kontraŭe trovas en tiu +fantazia mondo: virton, bonecon, neprofitemon, ankoraŭ ne trovitajn +kunigite en la reala mondo, kie mi vivas.--Mi trovas tie virinon tian, +kian mi deziras, ne malbonhumoran, ne malseriozan, ne malvereman; mi +nenion diros pri ŝia beleco; oni fidu al mia fantazio: mi faras ŝin tiel +bela, ke nenion oni povas kritiki en ŝi. Poste, ferminte la libron, kiu +jam ne respondas al miaj ideoj, mi prenas ŝin per la mano, kaj ni kune +trairas landon milfoje pli ĉarman, ol la Edeno. Kia pentristo povus +reprezenti la sorĉan landon, kie mi lokis la diaĵon de mia koro? kaj kia +poeto povos iam priskribi la fortajn kaj diversajn sentojn, kiujn mi ĝuas +en tiuj sorĉaj regionoj? + +Kiel ofte mi malbenis tiun Kleveland-on, kiu ĉiuminute eniras novajn +malfeliĉojn, kiujn li povus eviti!--Mi ne povas toleri tiun libron kaj +tiun sekvon da malfeliĉegoj; sed se mi pro distreco malfermas ĝin, mi +nepre devas engluti ĝin ĝis la fino. + +Kiel mi lasus tiun malfeliĉan homon ĉe la Abakisoj? Kio fariĝus el li ĉe +tiuj sovaĝuloj? Ankoraŭ malpli mi kuraĝus forlasi lin en la ekskurso, kiun +li faras por eliri el kaptiteco. + +Fine, mi tiel kore partoprenas en liaj ĉagrenoj, mi tiel forte interesas +min por lia kompatinda familio, ke la neatendita apero de la kruelaj +Ruintonoj starigas miajn kapharojn; malvarma ŝvito ekkovras min, dum mi +legas tiun ĉapitron kaj mia timego estas tiel forta, tiel reala, kvazaŭ mi +mem estus tuj rostota kaj manĝota. + +Kiam mi sufiĉe ploris kaj amindumis, mi serĉas kelkan poeton, kaj mi +denove foriras al alia mondo. + + + + + + ĈAPITRO XXXVII + +De la militiro de la Argonaŭtoj ĝis la kunveno de la Eminentuloj, de la +fundo de la infero ĝis la lasta fiksa stelo trans la Lakta Vojo, ĝis la +fino de la universo, ĝis la pordoj de la ĥaoso, jen estas la vasta kampo, +kie mi trankvile promenas laŭlonge kaj laŭlarge kaj laŭ mia bonvolo; ĉar +nek la tempo, nek la spaco mankas al mi. Tien mi transportas mian +ekzistadon, sekvante Homeron, Miltonon, Virgilion, Osianon kaj ceterajn. +Ĉiuj fariĝoj okazintaj inter tiuj du epokoj, ĉiuj landoj, ĉiuj mondoj, +ĉiuj estaĵoj ekzistintaj inter tiuj du templimoj, ĉio tio ĉi estas mia, +apartenas al mi tiel certe, tiel leĝe, kiel la ŝipoj enirantaj la Pireon +apartenis al unu Atenano. + +Mi precipe amas la poetojn, kiuj transportas min en la plej malnovan +antikvecon: la morto de la ambicia Agamemnono, la koleroj de Oresto kaj la +tuta historio tragedia de la familio Atrea, persekutata de la ĉielo, +kaŭzas al mi teruron, kiun la nuntempaj fariĝoj neniel povus naski en mi. + +Jen estas la fatala urno, kiu enhavas la cindrojn de Oresto. Kiu ne +ektremus, vidante ĝin? Elektrino! Malfeliĉa fratino, kvietiĝu: Oresto mem +alportas la urnon kaj la cindroj estas tiuj de liaj malamikoj! + +Oni jam ne trovas nun bordojn, kiel la bordoj de la Zanto kaj la +Skamandro;--oni jam ne vidas ebenaĵojn, kiel tiuj de Hesperio kaj Arkadio. +Kie estas nun la insuloj Lemnoso kaj Kreto? Kie estas la grandfama +labirinto? Kie la ŝtonego, kiun la forlasita Ariadno surverŝis per siaj +larmoj?--Oni nun vidas nenian Tezeon, nenian Herkuleson; la nuntempaj +homoj kaj eĉ herooj estas pigmeoj. + +Kiam mi poste volas doni al mi scenon de entuziasmo kaj ĝui la tutan +forton de mia fantazio, mi kuraĝe ekkaptas la faldojn de flirtanta robo de +la altega blindulo de Albiono en la momento, kiam li eksaltas al la ĉielo +kaj proksimiĝas al la Eternulo.--Kia muzo povis subteni lin en tia alteco, +kien neniu homo antaŭ li kuraĝis turni siajn rigardojn?--De la blindiga +vestiblo ĉiela, kiun la avara Mamono rigardis per enviaj okuloj, mi kun +terura sento pasas al la vastaj kavernoj de la loĝejo Satana;--mi ĉeestas +ĉe la infera konsiliĝo, mi enmiksiĝas kun la amaso de la ribelaj spiritoj, +kaj mi aŭskultas iliajn paroladojn. + +Sed tie ĉi mi devas konfesi malvirteton, pri kiu mi ofte riproĉis min. + +Mi ne povas ne interesiĝi je tiu kompatinda Satano, (mi parolas pri la +Satano de Miltono), post kiam li estas elĵetita de la ĉielo. Kvankam mi +malaprobas la obstinecon de la ribelulo, mi konfesas, ke la forteco, kiun +li vidigas en la troega malfeliĉo, kaj lia granda kuraĝo, devigas min +kontraŭvole admiri lin.--Kvankam mi scias la malfeliĉojn devenintajn de +lia pereiga entrepreno, kiam li perforte malfermis la pordegon de la +infero, por veni malkvietigi la edzan vivadon de niaj unuaj gepatroj, mi +malgraŭ ĉio ne povas deziri, eĉ momenton, ke li dum la vojiro pereu en la +konfuzo de la ĥaoso. Mi eĉ kredas, ke mi volonte helpus al li, se ne +detenus min la honto. Mi sekvas ĉiujn liajn movojn, kaj mi sentas tiom da +plezuro, vojaĝante kun li, kvazaŭ mi estus en deca societo. Vane mi diras +al mi, ke li estas ja diablo, ke li estas pereiganto de la homaro, ke li +estas vera demokrato, ne kiel tiuj de Atenoj, sed kiel tiuj de Parizo, ĉio +tio ĉi ne korektas min de mia antaŭjuĝo. + +Kia grandega projekto! kaj kia maltimo en la plenumo de ĝi! + +Kiam la vastaj kaj trioblaj pordoj de la infero subite malfermiĝis laŭ la +tuta larĝeco antaŭ li, kaj kiam la profunda foso de la nenio kaj nokto +aperis en sia tuta teruro antaŭ liaj piedoj--li per maltima okulo rigardis +la malluman imperion ĥaosan; kaj, sen ŝanceliĝo, malvolvante siajn larĝajn +flugilojn, kiuj povus kovri tutan armeon, li ekĵetis sin en la +senfundaĵon. + +Tion ne farus la plej sentima kuraĝulo.--Kaj tio estas, laŭ mia opinio, +unu el la plej fortaj elpensaĵoj, kiel ankaŭ unu el la plej belaj vojaĝoj +iam faritaj,--krom la vojaĝo interne de mia ĉambro. + + + + + + ĈAPITRO XXXVIII + +Mi neniam finus, se mi volus priskribi la milonan parton el la strangaj +okazintaĵoj, kiujn mi renkontas, vojaĝante apud mia biblioteko; la vojaĝoj +de Cook kaj la observoj de liaj kunvojaĝantoj, doktoroj Banks kaj +Solander, estas nenio, kompare kun miaj aventuroj en tiu ĉi sola +distrikto; tial mi kredas, ke mi la tutan vivon pasigus tie en kvazaŭa +raveco, se ne estus la busto, pri kiu mi jam parolis, sur kiu ĉiam fine +sin fiksas miaj rigardoj kaj miaj pensoj, kia ajn estas la stato de mia +animo; kaj kiam ĝi sin fordonas al la senkuraĝiĝo, sufiĉas, ke mi rigardu +tiun buston, por ke ĝi revenu al sia normala stato: tio estas la agordilo, +per kiu mi konsentigas la ŝanĝeman kaj senagordan kunaĵon de sentoj kaj +perceptoj, el kiuj mia vivo estas farita. + +Kiel simila ĝi estas!--Jen estas la trajtoj, kiujn la naturo donis al la +plej virta el la homoj. Ha! se la skulptisto povus vidigi lian bonegan +animon, lian genion kaj lian karakteron!--Sed kion mi entreprenis? Ĉu tie +ĉi mi devas laŭdi lin? Ĉu al la ĉeestantaj homoj mi tiel parolas? Per kio +tio ĉi interesas ilin? + +Mi volas nur genufleksi antaŭ via amata figuraĵo, ho plej bona el la +patroj: Ve! tiu figuraĵo estas ĉio, kio restas al mi pri vi kaj mia +patrujo: vi forlasis la teron, en la momento, kiam la krimo estis okuponta +ĝin; kaj ĝi nun subpremas min per tiaj malfeliĉoj, ke eĉ via familio estas +nun devigita rigardi vian morton, kiel feliĉon. Kiom da ĉagrenoj suferigus +al vi pli longa vivado! Ho patro! Ĉu la sorto de via grandanombra familio +estas konata de vi en la loĝejo de la feliĉo? Ĉu vi scias, ke viaj infanoj +estas ekzilitaj el tiu patrujo, kiun vi tiel fervore kaj honeste servis +dum sesdek jaroj? Ĉu vi scias, ke al ili estas malpermesite viziti vian +tombon?--Sed la tiraneco ne povis forpreni de ili la plej valoran parton +el via heredaĵo, la memoron pri viaj virtoj kaj la forton de viaj +ekzemploj; meze en la krima torento, kiu fortiris ilian patrujon kaj ilian +posedaĵon al la senfundaĵo, ili restis neŝanĝeble kunigitaj sur la linio +desegnita de vi por ili; kaj kiam ili denove povos genufleksi sur via +respektata cindro, ĝi ankoraŭ rekonos ilin. + + + + + + ĈAPITRO XXXIX + +Promesinte dialogon, mi plenumas mian promeson.--Tio estis dum la mateno, +je la komenca tagiĝo; la sunradioj oris samtempe la supron de l’monto Viso +kaj tiujn de la plej altaj montoj de la insulo, kiu kuŝas je niaj +antipodoj; kaj ŝi jam maldormis, ĉu antaŭtempe vekita de noktaj sonĝoj, +kiuj ofte ŝin agitas, tiel lacige kiel senutile, ĉu simple vekita de la +tuj finiĝonta karnavalo, ĉar tiu tempo de plezuro kaj malsaĝo influas sur +la homan maŝinon tiel, kiel la fazoj de la luno kaj la interkombiniĝo de +kelkaj planedoj.--Fine _ŝi_ maldormis kaj tre maldormis, kiam mia animo +mem liberigis sin el la ligiloj de la dormo. + +De longe tiu ĉi konfuze partoprenis en la sentoj de _la aliulo_; sed ĝi +estis ankoraŭ enligita sub la krepaĵo nokta kaj dorma; kaj ĉi tiu krepaĵo +ŝajnis al ĝi kiel gazo, linaĵo, Hinda tolo.--Mia kompatinda animo estis do +kvazaŭ vindita en ĉiu tiu ĉi embarasaĵo, kaj la dio de la dormo, por +deteni ĝin pli forte en sia imperio, aldonis al tiuj ligiloj senordajn +blondajn harligojn, bantojn de rubandoj, perlajn ĉirkaŭkolojn; estis +kortuŝante vidi ĝin baraktanta en tiuj retoj. + +La agiteco de la pli nobla parto el mi mem komunikis sin al la alia, kaj +tiu ĉi siavice forte influis sur mian animon.--Mi tuta estis alveninta al +stato malfacile priskribebla, kiam fine mia animo, ĉu pro saĝeco, ĉu +okaze, eltrovis la manieron liberigi sin el la gazoj, kiuj sufokis ĝin. Mi +ne scias, ĉu ĝi renkontis malfermaĵon, aŭ ĉu ĝi simple ekpensis relevi +ilin, kio estis pli natura; certe estas, ke ĝi eltrovis la elirejon de la +labirinto. La senordaj harligoj estis ankoraŭ tie, sed ili jam ne estis +_malhelpo_; pli bone _rimedo_ ili estis. Tiun rimedon ekkaptis mia animo, +kiel dronanta homo ekkaptas la bordajn herbojn; sed la perla ĉirkaŭkolo +rompiĝis pro la premo, kaj la perloj elfadenigitaj ruliĝis sur la sofon, +kaj de tie sur la pargeton de S-no de Hautcastel; ĉar mia animo, per +strangeco malfacile klarigebla, imagis sin ĉe tiu sinjorino; dika bukedo +da violoj falis teren kaj mia animo, tiam vekiĝinte, revenis hejmen, +alkondukante kun si racion kaj realecon. + +Kiel oni povas pensi, ĝi forte malaprobis ĉion faritan dum sia forestado, +kaj tie ĉi komencas la dialogo, kiu estas la objekto de tiu ĉi ĉapitro. + +Mia animo neniam estis tiel malĝentile akceptita. La riproĉoj, kiujn ĝi +opiniis ĝustatempe fari en tiu ĉi danĝera momento, plenigis la malpacon de +la domo; fariĝis ribelo, vera ribelego. + +«Kiel do! diris mia animo, tiele dum mia forestado, anstataŭ ol rebonigi +viajn fortojn per trankvila dormado kaj fariĝi pli taŭga por plenumi miajn +ordonojn, vi _senhonte_ (tiu ĉi vorto estis iom troa) donis vin al +pasiaĵoj, kiujn ne sankciis mia volo?» + +Ne kutimigite je tiu aroganta tono, _la aliulo_ kolere respondis: + +«Konvenas ja, _Sinjorino_ (por forigi de la disputo ĉiun ideon de +familiareco), konvenas ja, ke vi prenas ŝajnon decan kaj virtan! Ha! ĉu ne +la dekliniĝoj de via imago, ĉu ne viaj malsaĝegaj ideoj naskis ĉion, kio +en mi malplaĉas al vi? Kial vi ne estis tie ĉi?--Kial vi havus la rajton +ĝui sen mi, en la oftaj vojaĝoj, kiujn vi faras sola?--Ĉu mi iam +malaprobis viajn vizitojn en la Olimpon aŭ en la Kampojn Elizeajn?--viajn +interparoladojn kun la spiritoj, viajn gravegajn pripensadojn (iom da +moko, kiel oni vidas), viajn kastelojn en la aero, viajn altegajn +sistemojn? Kaj, kiam vi tiel senĝene forlasas min, mi ne havus la rajton +ĝui la bonfarojn donacitajn de la naturo kaj la plezurojn proponitajn al +mi?» + +Mia animo, surprizite de tioma viveco kaj elokventeco, ne sciis, kion ĝi +devis respondi.--Por eliri el embaraso, ĝi decidis surkovri per vualo de +indulgo la riproĉojn ĵus faritajn; kaj por ne ŝajni faranta la unuajn +paŝojn al la repaciĝo, ĝi ankaŭ uzis ceremonian tonon.--_Sinjorino_, ĝi +diris siavice kun afekta koreco... (se la leganto trovis tiun vorton +neĝustloka, kiam ĝi estis adresita al mia animo, kion li diras nun, se li +nur volas rememori la objekton de la disputo?--Mia animo ne rimarkis la +ridindecon de tia dirmaniero, tiel la inteligenteco estas mallumigita de +la pasio)!--_Sinjorino_, ĝi diris do, mi certigas vin, ke nenio tiel +plaĉus al mi, kiel vidi vin ĝuanta ĉiujn plezurojn ĝueblajn por via +naturo, kvankam mi ne partoprenus en ili, se nur tiuj plezuroj ne estus +malutilaj al vi, se ili ne forigus la harmonion, kiu... Tie ĉi mia animo +estis subite interrompita:--«Ne, ne, min ne trompas via ŝajna +bonvolo;--nia devigita kunestado en tiu ĉi ĉambro, kie ni vojaĝas; la +ricevita vundo, kiu apenaŭ ne pereigis min kaj kiu doloras ankoraŭ al mi, +ĉu ĉio tio ĉi ne estas kaŭzita de via malsaĝega fierego kaj de viaj +barbaraj antaŭjuĝoj? Mia bonestado kaj mia ekzisto mem valoras kiel nenio, +kiam viaj pasioj kondukas vin,--kaj vi certigas, ke vi interesas vin por +mi, kaj ke viaj riproĉoj estas kaŭzitaj de via amikeco?» + +Mia animo komprenis ja, ke ĝi ne ludis la pli belan rolon en tiu ĉi afero; +ĝi cetere komencis vidi, ke la ekscito de la disputo forigis la kaŭzon de +ĝi, kaj ĝi profitis la okazon por deklinigi la interparolon: «Preparu la +kafon», ĝi diris al Joannetti ĵus eniranta la ĉambron.--La bruo de la +tasoj altiris la tutan atenton de _la ribelulo_, kiu tuj forgesis la +ceteron. Tiamaniere, montrante al infanoj ludileton, oni igas ilin forgesi +la malsanigajn fruktojn, kiujn ili petis piedfrapante. + +Mi iom post iom endormiĝis dum la akvo varmiĝis.--Mi ĝuis tiun ĉarman +plezuron, pri kiu mi jam parolis al la legantoj: senti sin dormanta. La +agrabla bruo farita de Joannetti per la frapo de la kafkruĉo kontraŭ la +kamenstableto sonadis en mian cerbon kaj vibrigis ĉiujn miajn sentemajn +fibrojn, kiel la ekmovo de harpa kordo sonorigas la oktavojn.--Fine mi +vidis kvazaŭan ombron antaŭ mi; mi malfermis la okulojn, tio estis +Joannetti;--Ha, kia bonodoro! kia agrabla surprizo! kafo, kremo, piramido +de rostita pano!--Bona leganto, matenmanĝu kun mi. + + + + + + ĈAPITRO XL + +Kian grandan trezoron da ĝuoj la bona naturo liveris al la homoj, kies +koro scias ĝui! Kia diverseco en tiuj ĝuoj! Kiu povos denombri iliajn +nekalkuleblajn nuancojn laŭ la diversaj personoj kaj laŭ la diversaj aĝoj +de la vivo? La neklara memoro pri la ĝuoj de mia juneco ektremigas min +ankoraŭ. Ĉu mi provos rakonti la ĝuojn de junulo, kies koro komencas bruli +per la fajroj de senteco? En tiu feliĉa aĝo, kiam oni nescias eĉ la nomon +de profitemo, ambicio, malamo kaj de ĉiuj hontindaj pasioj, kiuj +malaltigas kaj turmentas la homaron; en tiu aĝo, bedaŭrinde tro +mallongedaŭra, la suno brilas per heleco, kiun oni ne retrovos plu dum la +resto de la vivo. La aero estas pli pura;--la fontoj estas pli klaraj kaj +pli malvarmetaj:--la naturo prezentas vidaĵojn, la arbaretoj prezentas +vojetojn ne plu retroveblajn en la matura aĝo. Dio! kiajn bonodorojn +ellasas tiuj floroj! kiel bongustaj estas tiuj fruktoj! kiel belkolore +brilas la matenruĝo!--Ĉiuj virinoj estas amindaj kaj fidelaj; ĉiuj viroj, +bonaj, grandanimaj kaj sentemaj; ĉie troviĝas koreco, verdiremo kaj +neprofitemo. Estas en la naturo nur floroj, virtoj kaj plezuroj. + +Ĉu la konfuzo de amo, la espero al feliĉo ne plenigas nian koron je +sentaĵoj tiel vivaj kiel diversaj? + +La vidado de la naturo, la rigardado de ĝi entute kaj detale, malfermas +antaŭ la racio vastegan minejon de ĝuoj. Baldaŭ la fantazio, flugante +super tiu oceano da plezuroj, pligrandigas ilian nombron kaj forton; la +diversaj sentaĵoj unuiĝas kaj kombiniĝas por formi novajn; la revo pri +gloro enmiksiĝas kun la korbatoj de amo; la bonfareco iras flanke de la +memestimo, kiu tenas ĝin per la mano; la melankolio venas kelkfoje ĵeti +sur nin sian solenan krepaĵon, kaj faras plezurojn el niaj larmoj.--Fine +la perceptoj de la spirito, la sentaĵoj de la koro, eĉ la memoroj de la +sentoj, estas por la homo nesekigeblaj fontoj de plezuro kaj feliĉo.--Oni +ne miru do, se la bruo farita de Joannetti per la frapo de la kafkruĉo +kontraŭ la kamenstableto kaj la neatendita vidiĝo de taso da kremo faris +sur min impreson tiel vivan kaj tiel agrablan. + + + + + + ĈAPITRO XLI + +Mi tuj prenis mian vojaĝan veston, rigardinte ĝin per kontenta okulo, kaj +tiam mi decidis fari ĉapitron _ad hoc_ por konigi ĝin al la leganto. Ĉar +la formo kaj utilo de tiuj vestoj estas ĝenerale konataj, mi precipe +parolos pri ilia influo sur la spiriton de la vojaĝantoj.--Mia vojaĝa +vesto por la vintro estas farita el la plej varma kaj plej mola ŝtofo, +kiun mi povis trovi; ĝi envolvas min de la kapo ĝis la piedoj; kaj kiam mi +sidas en mia seĝego, kun la manoj en la poŝoj kaj mia kapo enmetita en la +kolumon de la vesto, mi similas la statuon de Viŝnu, sen piedoj kaj sen +manoj, kiun oni vidas en la Hindaj pagodoj. + +Se oni volos, oni nomu antaŭjuĝo la influon, kiun mi alskribas al la +vojaĝaj vestoj sur la vojaĝantojn; pri tio mi povas diri, ke ŝajnus al mi +tiel ridinde antaŭeniri per unu paŝo en mia vojaĝo interne de mia ĉambro, +vestita per mia uniformo kaj kun glavo ĉe la flanko, kiel iri en societon +en ĉambra surtuto.--Kiam mi vidas min tiel vestita laŭ ĉiuj postuloj de la +«Pragmatika Regularo», mi ne sole estus nekapabla daŭrigi mian vojaĝon, +sed kredeble mi eĉ ne povus legi tion, kion mi ĝis nun skribis pri ĝi, kaj +ankoraŭ malpli kompreni ĝin. + +Sed ĉu tio mirigas vin? Ĉu oni ne ĉiutage vidas personojn opiniantaj sin +malsanaj, ĉar ilia barbo estas de longe nerazita, aŭ ĉar iu ektrovas, ke +ili havas malsanulan mienon, kaj diras tion al ili? La vestoj tiel influas +sur la spiritojn de la homoj, ke estas malsanuloj, kiuj sentas sin +plibone, kiam ili vidas sin kun nova vesto kaj pudrita peruko; kelkaj +tiamaniere trompas la publikon kaj sin mem per konstanta ornamo; ili unu +tagon mortas bone kombitaj, kaj ilia morto mirigas ĉiujn. + +Oni kelkfoje forgesis antaŭsciigi al grafo de... ke li devos +deĵori:--korporalo iris veki lin frumatene, en la tago mem, kiam li estis +deĵoronta, kaj lin informis pri tiu malĝoja afero; sed la ideo leviĝi tuj, +meti siajn gamaŝojn kaj tiele eliri, ne pensinte pri tio en la antaŭa +vespero, malkvietigis lin tiel, ke li preferis anonci, ke li estas +malsana, kaj ne eliri el sia domo. Li do vestis sin per nokta surtuto kaj +forsendis la perukiston; tio ĉi donis al li mienon palan, malsanan, kiu +maltrankviligis lian edzinon kaj la tutan familion.--Li mem trovis sin +reale iom nesana en tiu tago. + +Li diris tion al ĉiuj, iom por kredigi ĝin, iom ankaŭ ĉar li mem kredis +ĝin. Iom post iom efikis la influo de la nokta surtuto: la buljonoj, kiujn +li vole nevole ensorbis, naŭzis al li; ne tiom estis necesa, por ke li +kuŝiĝu en liton. + +En la vespero doktoro Ranson(4) trovis lian pulson malregula, kaj ordonis +sangeltiron en la sekvanta tago. Se la deĵorado estus daŭrinta unu monaton +plie, la malsanulo certe pereus. + +Kiu povus dubi pri la influo de vojaĝaj vestoj sur la vojaĝantojn, +sciante, ke la kompatinda grafo de... preskaŭ vojaĝis en la alian mondon, +tial ke li, en tiu ĉi mondo, malĝustatempe vestis sin per nokta surtuto? + + + + + + ĈAPITRO XLII + +Mi sidis apud mia fajro, post la tagmanĝo, envolvite en mia vojaĝa vesto; +bonvole submetite al ĝia tuta influo; mi atendis la horon de la ekveturo, +kiam la vaporoj de digestado, suprenirante al mia cerbo, tiel mallumigis +la trairejon, tra kiuj venas al ĝi la ideoj naskitaj de la sentoj, ke ĉiu +komuniko estis obstrukcita: kaj kiel miaj sentoj jam ne sendis iajn ideojn +al mia cerbo, tiel ankaŭ tiu ĉi siavice jam ne povis sendi la elektran +fluaĵon, kiu vivigas ilin, kaj per kiu la sagaca doktoro Valli revivigas +mortintajn ranojn. + +Oni facile komprenos, leginte tiun ĉi antaŭparolon, kial mia kapo kliniĝis +sur mian bruston, kaj kiel la muskoloj de la dika kaj montra fingroj de +mia dekstra mano, jam ne ekscitite de tiu fluaĵo, malfirmiĝis tiel, ke +volumo el la verkoj de markizo Caraccioli, kiun mi tenis per tiuj du +fingroj, elglitis, nesciate de mi, kaj falis en la fajron. + +Mi ĵus estis havinta kelkajn vizitojn, kaj la temo de mia interparolado +kun la elirintaj personoj estis la morto de la glora kuracisto Cigna ĵus +mortinta kaj bedaŭrata de ĉiuj: li estis klera, laborema, bona fizikisto +kaj grandfama botanikisto.--La merito de tiu lerta homo okupis mian +penson; kaj tamen, mi pensis, se mi povus elvoki la animojn de ĉiuj, kiujn +li eble sendis en la alian mondon, kiu scias, ĉu lia gloro ne estus iom +difektita? + +Mi iom post iom venis al disertacio pri la kuracarto kaj ĝiaj progresoj de +la tempo de Hipokrato.--Mi demandis min, ĉu la personoj de la antikveco +mortintaj en sia lito, kiel Perikleso, Platono, la glora Aspazio kaj +Hipokrato mem,... ĉu ili mortis kiel ordinaraj homoj pro febro putra, +bruluma aŭ verma; ĉu oni flegis ilin per sangeltiroj kaj troaj kuraciloj. + +Mi ne povus diri, kial mi pensis pri tiuj ĉi kvar personoj prefere ol pri +aliaj.--Kiu povas klarigi sonĝon?--Mi nur povas diri, ke ĝi estis mia +animo, kiu elvokis la doktorojn de Koso, de Torino kaj la grandfaman +politikiston, kiu faris tiel belajn agojn kaj tiel gravajn erarojn. + +Koncerne lian elegantan amikinon, mi humile konfesas, ke ŝi estis vokita +de _la aliulo_. + +Tamen, pensante pri tio, mi estus tentata eksenti iom da fiereco, ĉar +evidente ŝajnas, ke en tiu ĉi sonĝo la bilanco por la racio estis kiel +kvar al unu.--Tio ĉi estas ja multe por militisto de mia aĝo. + +Estu kiel estis, dum mi tiamaniere pripensadis, miaj okuloj tute fermiĝis, +kaj mi plene endormiĝis: sed kiam mi fermis la okulojn, la figuro de la +personoj ĵus pripensitaj restis gravurita sur tiu delikata tolo, nomita +memoro, kaj ĉar tiuj figuroj miksiĝis en mia cerbo kun la ideo de la +elvoko de mortintoj, mi baldaŭ vidis aperantaj unu post la alia +Hipokraton, Platonon, Perikleson, Aspazion kaj doktoron Cigna kun lia +peruko. + +Mi vidis ilin ĉiujn sidiĝantaj sur la seĝojn, kiuj ankoraŭ ĉirkaŭis la +fajrejon. Nur Perikleso restis staranta, por legi la gazetojn. + +«Se la eltrovoj, pri kiuj vi parolas, estus veraj, Hipokrato diris al la +doktoro, kaj se ili tiel utilus al la kuracarto, kiel vi pretendas, mi +vidus malgrandiĝanta la nombron de homoj, kiuj ĉiutage malsuprenvenas en +la malluman regnon, kaj tiu nombro, kiel mi mem konstatis laŭ la libroj de +Minoso, estas konstante la sama, kiel antaŭe.» + +Doktoro Cigna turnis sin al mi: + +«Vi kredeble aŭdis paroli pri tiuj eltrovoj, li diris; vi konas tiun de +Harvey pri la ĉirkaŭfluado de la sango: tiun de la neforgesebla +Spallanzini pri la digestado, kies tutan meĥanismon ni konas nun.» + +Kaj li faris longan nomaron de ĉiuj eltrovoj rilate la kuracarton, kaj de +la grandanombraj kuraciloj liveritaj de la ĥemio, kaj li faris akademian +paroladon, por laŭdi la nuntempan kuracarton. + +«Ĉu mi devas kredi, mi tiam respondis, ke tiuj eminentaj homoj ne scias +ĉion, kion vi ĵus diris, kaj ke ilia animo, liberigite el la malhelpoj de +la materio, trovas ankoraŭ ion neklara en la tuta naturo?» + +--«Ha! kiel vi eraras, ekkriis lia kuracista Moŝto de la Peloponeso; la +misteroj de la naturo estas nesciataj de la mortintoj, kiel de la vivuloj; +tiu sola, kiu kreis kaj direktas ĉion, scias la grandan sekreton, kiun la +homoj vane penas atingi; jen estas la certaĵo, kiun ni lernas sur la +bordoj de la Stikso; kaj kredu al mi, li aldiris turnante sin al la +doktoro, liberigu vin el tiu resto de gildamo, kiun vi kunportis de la +loĝejo de la mortemuloj; ĉar la laboroj de mil generacioj kaj ĉiuj +eltrovoj de la homoj ne sukcesis plilongigi je unu momento ilian vivon; +ĉar Karono ĉiutage pasigas en sia barko saman nombron de animoj, ni ĉesu +lacigi nin defendante arton, kiu tie ĉi ĉe la mortintoj ne estus utila eĉ +al la kuracistoj.»--Tiel parolis la glora Hipokrato, al mia granda miro... + +Doktoro Cigna ridetis; kaj ĉar la spiritoj ne povas nei evidentaĵon, nek +silenti pri veraĵo, li ne sole samopiniis kun Hipokrato, sed eĉ konfesis, +ruĝiĝante laŭ la maniero de la spiritoj, ke li ĉiam suspektis tion. + +Perikleso, kiu proksimiĝis al la fenestro, ellasis grandan ekĝemon, kies +kaŭzon mi divenis. Li estis leganta numeron de la «Moniteur», kiu sciigis +la malprogresadon de la artoj kaj sciencoj; li vidis glorajn scienculojn +forlasantaj siajn belegajn serĉadojn kaj eltrovantaj novajn krimojn, kaj +li ektremetis aŭdante bandon da hommanĝantoj, kiuj komparis sin kun la +herooj de la grandanima Grekujo, dum ili, senhonte kaj sen riproĉo de +konscienco, pereigis sur la eŝafodo respektindajn maljunulojn, virinojn +kaj infanojn, kaj faris senekscite la plej kruelajn kaj senutilajn +krimojn. + +Platono, kiu estis aŭskultinta silente nian kunparoladon, vidinte ĝin +finita en maniero tiel neatendita, ekparolis siavice.--«Mi komprenas, li +diris, ke la eltrovoj faritaj de viaj eminentuloj en ĉiuj fakoj de la +fiziko estis senutilaj por la kuracarto, kiu neniam povos ŝanĝi la iradon +de la naturo, krom difektante la vivon homan, sed ne tiel estos sendube +pri la serĉadoj faritaj pri la politiko. La eltrovoj de Locke pri la +naturo de la homa spirito, la elpenso de la presarto, la amasigitaj +observoj eltiritaj el la historio, tiel multaj seriozaj libroj +disvastigintaj la sciencon ĝis en la popolon,--unuvorte tiomaj mirindaĵoj +sendube kunlaboris por plibonigi la homojn, kaj tiu respubliko feliĉa kaj +saĝa, kiun mi imagis kaj kiun, pro la tempo en kiu mi vivis, mi devis +rigardi kiel neefektivigeblan revon, sendube ekzistas nun en la +mondo?»--Je tiu demando, la honesta doktoro mallevis la okulojn kaj ne +respondis, krom per larmoj; poste, viŝante ilin per sia naztuko, li nevole +ekturnis sian perukon tiel, ke ĝi kaŝis parton de la vizaĝo.--«Ho, +senmortaj dioj!, diris Aspazio per akra ekkrio, kia stranga vizaĝo! Ĉu pro +eltrovo de viaj eminentuloj vi elpensis tiel kapvestiĝi per fremda +kranio?» + +Aspazio, kiun oscedigis la disertacioj de la filozofoj, estis ekkaptinta +gazeton de modoj trovitan sur la kameno, kaj trarigardis ĝin de kelka +tempo, kiam la peruko de la doktoro kaŭzis ŝian ekkrion; kaj ĉar la seĝo +mallarĝa kaj ŝanceliĝanta sur kiu ŝi sidis, estis tre maloportuna por ŝi, +ŝi senĝene metis siajn ambaŭ nudajn krurojn, provizitajn de banderoloj, +sur pajlan seĝon inter ŝi kaj mi, kaj apogis sin per kubuto sur unu el la +larĝaj ŝultroj de Platono. + +«Tio ĉi ne estas kranio, respondis la doktoro, prenante sian perukon kaj +ĵetante ĝin en la fajron; tio estas peruko, fraŭlino, kaj mi ne scias ja, +kial mi ne ĵetis tiun ridindan ornamaĵon en la flamojn de la Tartaro, +antaŭ ol veni al vi; sed la ridindaĵoj kaj antaŭjuĝoj estas tiel kunigitaj +kun nia mizera naturo, ke ili sekvas nin ankoraŭ kelkan tempon trans la +tombo.»--Mi mirinde ĝojadis, vidante la doktoron forĵuranta samtempe sian +kuracarton kaj sian perukon. + +«Mi certigas vin, diris Aspazio, ke la plimulto el la kapvestoj figuritaj +en la kajero, kiun mi trarigardas, meritus la saman sorton, kiel la via, +tiel ridindegaj ili estas!»--La bela Atenanino amuziĝis multege rigardante +tiujn gravuraĵojn, kaj prave miris pri la diverseco kaj strangeco de la +nuntempaj vestaĵoj. Unu figuro inter aliaj atentigis ŝin: tiu estis juna +virino figurita kun plej eleganta kapvesto, kiun Aspazio trovis nur iom +tro alta; sed la peco da gazo kovranta la gorĝon estis tiel supermezure +larĝa, ke oni nur vidis duonon de la vizaĝo. Aspazio, ne sciante ke tiuj +mirindaj formoj estis nur kaŭzitaj de la amelo, vidigis miron, kiu estus +returnite duobliĝinta, se la gazo estus diafana. + +«Sed sciigu al mi, ŝi diris, kial la nuntempaj virinoj ŝajnas havi +vestaĵojn pli bone faritajn por kaŝi, ol por vesti ilin: apenaŭ ili lasas +vidi sian vizaĝon, laŭ kiu sola oni povas rekoni ilian sekson, tiel +senformigita ilia korpo estas de la strangaj faldoj de la ŝtofoj! El ĉiuj +personoj figuritaj en tiuj folioj, neniu lasas nekovritaj la bruston, la +brakojn kaj la krurojn; kial ne provis viaj junaj militistoj detrui tian +kutimon? Kredeble, ŝi aldiris, la virto de la nuntempaj virinoj, +elmontrita de ĉiuj iliaj vestoj, multe superas tiun de miaj +samtempulinoj!» Dirinte tiujn vortojn, Aspazio rigardis min kaj ŝajnis +deziri respondon.--Mi faris kvazaŭ mi tion ne rimarkus--kaj por ŝajni +distrita, mi puŝis per la prenilo sur la fajrajn karbojn la restaĵon de la +peruko de la doktoro, kiun la fajro ĝis nun ŝparis.--Poste, ekvidinte, ke +unu el la banderoloj subtenantaj la ŝuon de Aspazio estis malligita, mi +diris: «Permesu, ĉarmulino...» kaj tiel parolante mi kliniĝis rapide +etendante la manojn al tiu seĝo, kie mi pensis vidi tiujn du krurojn, kiuj +iam malsaĝigis grandajn filozofojn. + +Mi estas certa, ke en tiu momento mi atingis la veran somnambulismon, ĉar +la movo priparolita estis tre reala; sed Rozino, kiu dormetis ja sur tiu +seĝo, akceptis por si tiun movon, kaj eksaltante malpeze en miajn brakojn +reĵetis en la inferojn la glorajn spiritojn elvokitajn de mia vojaĝa +vesto. + +Ĉarma lando de la fantazio, vi, kiun la Bonfarulego liveris al la homoj, +por ilin konsoli de la realeco, mi devas forlasi vin.--Hodiaŭ kelkaj +personoj, de kiuj mi dependas, volas redoni al mi la liberecon, kvazaŭ ili +estus deprenintaj ĝin de mi! kvazaŭ estus eble al ili senigi min je ĝi eĉ +unu minuton kaj malhelpi min trairi laŭvole la vastan spacon malfermitan +antaŭ mi! Ili malpermesis al mi trairi unu urbon, unu lokon, sed ili lasis +al mi la tutan universon; la senlimeco kaj la eterneco estas sub miaj +ordonoj. + +Hodiaŭ do mi estas libera, aŭ plibone mi denove estos katenita! La jugo de +la aferoj denove pezos sur mi; mi jam ne faros paŝon ne mezuritan de la +dececo kaj la devo.--Feliĉa ankoraŭ mi estos, se ia kaprica diino ne igos +min forgesi ambaŭ, kaj se mi povos eviti tiun novan kaj danĝeran +kaptitecon. + +He! kial oni ne lasas min fini mian vojaĝon? Ĉu por puni min oni apartigis +min en mian ĉambron,--en tiun ĉarman landon, kiu enhavas ĉiujn bienojn kaj +ĉiujn trezorojn de la mondo? Tiel facile oni povus ekzili muson en +grenejon. + +Mi tamen neniam tiel klare rimarkis, ke mi estas _duobla_.--Dum mi +bedaŭras miajn fantaziajn ĝuojn, mi sentas min konsolita vole nevole; +nekonata potenco fortiras min; ĝi diras, ke mi bezonas la aeron ĉielan, +kaj ke izoleco similas morton.--Jen mi estas preta; mia pordo malfermiĝas; +mi jam vagas sub la vasta arkado de la Po’a strato; mil agrablaj fantomoj +flirtas antaŭ miaj okuloj.--Jes, jen estas tiu domego--tiu pordo, tiu +ŝtuparo;--mi antaŭe tremetas. + +Tiel oni sentas acidan antaŭguston, tranĉante manĝotan citronon. + +Ho, mia besto, mia kompatinda besto, gardu vin! + + + + + + ------- + + + + + + 326-07.--Coulommiers. Imp. PAUL BRODARD.--P4-07. + + + + + + + NOTOJ + + + 1 Grandfama tualetistino. + + 2 Tiu ĉi ĉapitro estis skribata en la jaro 1794. + + 3 Tiu ĉi promeso ne plenumiĝis; la libro ne estis eldonita. + + 4 Tre konata kuracisto el Torino. + + + + + + NOTOJ DE LA TEKSTPREPARINTO + + + + + Mispresaĵoj + + +┌───────┬────────────────────┬────────────────────┐ +│_Paĝo_ │ _Originala teksto_ │ _Korektaĵo_ │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│21 │ Sendube pro tio?-- │ Sendube pro │ +│ │ │ tio?»-- │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│30 │ sciiĝu, _que_ │ ke │ +│ │ antaŭ spegulo │ │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│36 │ eliru el tiu │ eliru el tiu │ +│ │ dormado! │ dormado!» │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│36 │ manojn en la │ manojn en la │ +│ │ sangon! │ sangon!» │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│37 │ konsonanto kaj │ konsonanto kaj │ +│ │ ripozejo. │ ripozejo.» │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│49 │ Preparu la kafon, │ Preparu la kafon», │ +│ │ ĝi diris │ ĝi diris │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│50 │ kiel _bongusta_ │ bongustaj │ +│ │ estas tiuj │ │ +│ │ fruktoj! │ │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│54 │ la tuta naturo? │ la tuta naturo?» │ +├───────┼────────────────────┼────────────────────┤ +│54 │ --Ha! kiel vi │ --«Ha! kiel vi │ +│ │ eraras, │ eraras, │ +└───────┴────────────────────┴────────────────────┘ + + + + + +***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK VOJAĜO INTERNE DE MIA ĈAMBRO*** + + + + CREDITS + + +May 2008 + + Project Gutenberg Edition + Hoss Firooznia + Andrew Sly + Online Distributed Proofreading Team + + + + A WORD FROM PROJECT GUTENBERG + + +This file should be named 25539-0.txt or 25539-0.zip. + +This and all associated files of various formats will be found in: + + + http://www.gutenberg.org/dirs/2/5/5/3/25539/ + + +Updated editions will replace the previous one -- the old editions will be +renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no one +owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and +you!) can copy and distribute it in the United States without permission +and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the +General Terms of Use part of this license, apply to copying and +distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the Project +Gutenberg™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered +trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you +receive specific permission. If you do not charge anything for copies of +this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook +for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, +performances and research. They may be modified and printed and given away +-- you may do practically _anything_ with public domain eBooks. +Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + + THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE + + +_Please read this before you distribute or use this work._ + +To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work (or +any other work associated in any way with the phrase «Project Gutenberg»), +you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ +License (available with this file or online at +http://www.gutenberg.org/license). + + + Section 1. + + +General Terms of Use & Redistributing Project Gutenberg™ electronic works + + + 1.A. + + +By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, +you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the +terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) +agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this +agreement, you must cease using and return or destroy all copies of +Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee +for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work +and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may +obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set +forth in paragraph 1.E.8. + + + 1.B. + + +«Project Gutenberg» is a registered trademark. It may only be used on or +associated in any way with an electronic work by people who agree to be +bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can +do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying +with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are +a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you +follow the terms of this agreement and help preserve free future access to +Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below. + + + 1.C. + + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation («the Foundation» or +PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an individual +work is in the public domain in the United States and you are located in +the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, +distributing, performing, displaying or creating derivative works based on +the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of +course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of +promoting free access to electronic works by freely sharing Project +Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for +keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can +easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the +same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you +share it without charge with others. + + + 1.D. + + +The copyright laws of the place where you are located also govern what you +can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant +state of change. If you are outside the United States, check the laws of +your country in addition to the terms of this agreement before +downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating +derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. +The Foundation makes no representations concerning the copyright status of +any work in any country outside the United States. + + + 1.E. + + +Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + + + 1.E.1. + + +The following sentence, with active links to, or other immediate access +to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever +any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase +«Project Gutenberg» appears, or with which the phrase «Project Gutenberg» +is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or +distributed: + + + This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with + almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away + or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License + included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org + + + 1.E.2. + + +If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from the +public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with +permission of the copyright holder), the work can be copied and +distributed to anyone in the United States without paying any fees or +charges. If you are redistributing or providing access to a work with the +phrase «Project Gutenberg» associated with or appearing on the work, you +must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 +or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ +trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. + + + 1.E.3. + + +If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the +permission of the copyright holder, your use and distribution must comply +with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed +by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project +Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the +copyright holder found at the beginning of this work. + + + 1.E.4. + + +Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License +terms from this work, or any files containing a part of this work or any +other work associated with Project Gutenberg™. + + + 1.E.5. + + +Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic +work, or any part of this electronic work, without prominently displaying +the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate +access to the full terms of the Project Gutenberg™ License. + + + 1.E.6. + + +You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, +marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word +processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than +«Plain Vanilla ASCII» or other format used in the official version posted +on the official Project Gutenberg™ web site (http://www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original «Plain Vanilla ASCII» or other form. +Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as +specified in paragraph 1.E.1. + + + 1.E.7. + + +Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, +copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply +with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + + + 1.E.8. + + +You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or +distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that + + - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you + already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to + the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to + donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 + days following each date on which you prepare (or are legally + required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments + should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, + «Information about donations to the Project Gutenberg Literary + Archive Foundation.» + + You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. + You must require such a user to return or destroy all copies of the + works possessed in a physical medium and discontinue all use of and + all access to other copies of Project Gutenberg™ works. + + You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of + any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days of + receipt of the work. + + You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg™ works. + + + 1.E.9. + + +If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic +work or group of works on different terms than are set forth in this +agreement, you must obtain permission in writing from both the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the +Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in +Section 3 below. + + + 1.F. + + + 1.F.1. + + +Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to +identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain +works in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these +efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they +may be stored, may contain «Defects,» such as, but not limited to, +incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright +or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk +or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot +be read by your equipment. + + + 1.F.2. + + +LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES -- Except for the «Right of +Replacement or Refund» described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ +trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ +electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for +damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE +NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH +OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE +FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT +WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, +PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY +OF SUCH DAMAGE. + + + 1.F.3. + + +LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND -- If you discover a defect in this +electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund +of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to +the person you received the work from. If you received the work on a +physical medium, you must return the medium with your written explanation. +The person or entity that provided you with the defective work may elect +to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the +work electronically, the person or entity providing it to you may choose +to give you a second opportunity to receive the work electronically in +lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a +refund in writing without further opportunities to fix the problem. + + + 1.F.4. + + +Except for the limited right of replacement or refund set forth in +paragraph 1.F.3, this work is provided to you ’AS-IS,’ WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + + + 1.F.5. + + +Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the +exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or +limitation set forth in this agreement violates the law of the state +applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make +the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state +law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement +shall not void the remaining provisions. + + + 1.F.6. + + +INDEMNITY -- You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark +owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of +Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and +any volunteers associated with the production, promotion and distribution +of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs +and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from +any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of +this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or +additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect +you cause. + + + Section 2. + + + Information about the Mission of Project Gutenberg™ + + +Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic +works in formats readable by the widest variety of computers including +obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the +efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks +of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance +they need, is critical to reaching Project Gutenberg™’s goals and ensuring +that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for +generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation was created to provide a secure and permanent future for +Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations +can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at +http://www.pglaf.org. + + + Section 3. + + + Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation + + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of +Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. +The Foundation’s EIN or federal tax identification number is 64-6221541. +Its 501(c)(3) letter is posted at +http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf. Contributions to the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full +extent permitted by U.S. federal laws and your state’s laws. + +The Foundation’s principal office is located at 4557 Melan Dr. +S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North +1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information +can be found at the Foundation’s web site and official page at +http://www.pglaf.org + +For additional contact information: + + + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + + Section 4. + + + Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive + Foundation + + +Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without wide spread +public support and donations to carry out its mission of increasing the +number of public domain and licensed works that can be freely distributed +in machine readable form accessible by the widest array of equipment +including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are +particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United States. +Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable +effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these +requirements. We do not solicit donations in locations where we have not +received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or +determine the status of compliance for any particular state visit +http://www.gutenberg.org/fundraising/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we have +not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against +accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us +with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make any +statements concerning tax treatment of donations received from outside the +United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods +and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including +checks, online payments and credit card donations. To donate, please +visit: http://www.gutenberg.org/fundraising/donate + + + Section 5. + + + General Information About Project Gutenberg™ electronic works. + + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg™ +concept of a library of electronic works that could be freely shared with +anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ +eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, +all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright +notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance +with any particular paper edition. + +Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook’s eBook +number, often in several formats including plain vanilla ASCII, compressed +(zipped), HTML and others. + +Corrected _editions_ of our eBooks replace the old file and take over the +old filename and etext number. The replaced older file is renamed. +_Versions_ based on separate sources are treated as new eBooks receiving +new filenames and etext numbers. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + + http://www.gutenberg.org + + +This Web site includes information about Project Gutenberg™, including how +to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, +how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email +newsletter to hear about new eBooks. + + + + + + +***FINIS*** +
\ No newline at end of file |