diff options
Diffstat (limited to '25495-h')
| -rw-r--r-- | 25495-h/25495-h.htm | 8909 |
1 files changed, 8909 insertions, 0 deletions
diff --git a/25495-h/25495-h.htm b/25495-h/25495-h.htm new file mode 100644 index 0000000..dcd15db --- /dev/null +++ b/25495-h/25495-h.htm @@ -0,0 +1,8909 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<title>Liesje van den Lompenmolen</title> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Wilhelmina Heimburg"> +<meta name="DC.Creator" content="Wilhelmina Heimburg"> +<meta name="DC.Title" content="Liesje van den Lompenmolen"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css"> +/* Standard CSS stylesheet */ + + + +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} + +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +} + +h1.docTitle +{ +font-size:1.6em; +line-height:2em; +} + +h2.byline +{ +font-size:1.1em; +font-weight:normal; +line-height:1.44em; +} + +span.docAuthor +{ +font-size:1.2em; +font-weight:bold; +} + +h2.docImprint +{ +font-size:1.2em; +font-weight:normal; +} + +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} + +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} + +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} + +.index +{ +font-size: 80%; +} + +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} + +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} + +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} + +h3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} + +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} + +h4.lghead +{ +margin-left:10%; +margin-right:10%; + +} + +.alignleft +{ +text-align:left; +} + +.alignright +{ +text-align:right; +} + +.alignblock +{ +text-align:justify; +} + +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} + +p.poetry +{ +margin:0 10% 1.58em; +} + +p.line +{ +margin:0 10%; +} + +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} + +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} + +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} + +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} + + +div.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} + +.epigraph .bibl +{ +text-align: right; +} + +.epigraph .poem +{ +margin-left: 0; +} + +.epigraph .line +{ +margin-left: 0; +text-indent: 0; +} + +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} + +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} + +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} + +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} + +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} + +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} + +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} + +.leftnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} + +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} + +a.noteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} + + +.red +{ +color: red; +} + +.displayfootnote +{ +display: none; +} + +div.footnotes +{ +margin-top: 1em; +padding: 0; +} + +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} + +p.footnote +{ +font-size: 80%; +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} + +p.footnote .label +{ +float: left; +text-align:left; +width:2em; +} + +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ +font-size: 80%; +} + + +.poem +{ +margin-left:5%; +position:relative; +text-align:left; +width:90%; +} + +.poem h4 +{ +font-weight:normal; +margin-left:5em; +} + +.poem .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left:-2.5em; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} + +.versenum +{ +font-weight:bold; +} + +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} + +.footnotes .line +{ +font-size:80%; +margin:0 5%; +} + +.poem .i0 +{ +display:block; +margin-left:2em; +} + +.poem .i1 +{ +display:block; +margin-left:3em; +} + +.poem .i2 +{ +display:block; +margin-left:4em; +} + +.poem .i3 +{ +display:block; +margin-left:5em; +} + +.poem .i4 +{ +display:block; +margin-left:6em; +} + +.poem .i5 +{ +display:block; +margin-left:7em; +} + +.poem .i6 +{ +display:block; +margin-left:8em; +} + +.poem .i7 +{ +display:block; +margin-left:9em; +} + +.poem .i8 +{ +display:block; +margin-left:10em; +} + +.poem .i9 +{ +display:block; +margin-left:11em; +} + +span.corr +{ +border-bottom:1px dotted red; +} + +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} + +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} + +.letterspaced +{ +letter-spacing:0.2em; +} + +.smallcaps +{ +font-variant:small-caps; +} + + +.caps +{ +text-transform:uppercase; +} + +.fraktur +{ +font-family: 'Walbaum-Fraktur'; +} + +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} + +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ +text-align:center; +} + +h1,h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} + +h1.label,h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h5,h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} + +p,p.initial +{ +text-indent:0; +} + +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} + +.poem +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} + +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} + +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} + + +ul { list-style-type: disc; } +ol { list-style-type: decimal; } +ol.AL { list-style-type: lower-alpha; } +ol.AU { list-style-type: upper-alpha; } +ol.RU { list-style-type: upper-roman; } +ol.RL { list-style-type: lower-roman; } +.lsoff { list-style-type: none; } + +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } + + + + + +/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml +" */ + + + +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ +color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} + +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage +{ +color: #001FA4; +} + +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} + +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +color: #001FA4; +font-weight: bold; +} + + + +</style></head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Liesje van den Lompenmolen, by W. Heimburg + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Liesje van den Lompenmolen + +Author: W. Heimburg + +Release Date: May 16, 2008 [EBook #25495] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LIESJE VAN DEN LOMPENMOLEN *** + + + + +Produced by Anna Tuinman, Branko Collin, Eline Visser, +Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading +Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + + +<div class="front"> +<div class="titlePage"> +<h1 class="docTitle">Liesje van den Lompenmolen.</h1> +<h2 class="byline">Naar het Hoogduitsch +<br> +Van +<br> +<span class="docAuthor">W. Heimburg.</span></h2> +<h2 class="docImprint">Tweede druk. +<br> +Te Sneek. Bij J. F. van Druten. +<br> +1886. +</h2> +</div> +</div> +<div class="body"><a id="d0e106"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e106">10</a>]</span><div class="div1"> +<h2 class="normal">Eerste Hoofdstuk.</h2> +<p>In de kamer der barones Derenberg brandt een helder vlammend houtvuur in den hoogen haard en geeft aan het vertrek, met zijn +ouderwetsche meubelen, iets vertrouwelijks, iets huiselijks. + +</p> +<p>In een der diepe vensterbanken zit een jong meisje van ongeveer veertien jaren en staart naar het wegstervende avondrood van +den korten winterdag; haar fijn profiel teekent zich scherp af op den helderen achtergrond van het venster. Zij heeft de smalle +handen gevouwen, en hare gedachten verwijlen blijkbaar bij iets afwezigs. + +</p> +<p>“Mama,” zegt zij op eens en wendt het hoofd met de prachtige, blonde krullen naar de tengere, bleeke vrouw, die in een leunstoel +bij den haard zit te breien. “Mama, Army blijft weder onverantwoordelijk lang in grootmama’s kamer; wij zullen er wel weder +niet toe komen, naar den molen te gaan en het wordt daartoe toch hoog tijd; Army heeft slechts acht dagen verlof, en daarvan +zijn er reeds vier om. Vandaag had hij mij bepaald beloofd, mede te gaan;—wat moet Liesje wel denken, dat hij daar nog in +’t geheel niet geweest is?” + +</p> +<p>Bij deze woorden was het jonge meisje opgestaan en hare moeder genaderd; een verdrietige en ongeduldige trek lag op haar kinderlijk +gelaat. + +</p> +<p>“Heb geduld, Nelly!” antwoordde de moeder, en liefkoosde <a id="d0e120"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e120">11</a>]</span>de bloeiende wangen der dochter. “Gij weet, wanneer grootmama het verlangt, moet Army blijven, zoolang zij het wil; grootmama +zal hem veel te zeggen hebben. Oefen u in geduld, mijn lieveling! Daaraan is in het leven zooveel behoefte.—Steek de lamp +aan! Gij weet, er is nog veel aan Army’s linnengoed te doen.” + +</p> +<p>Het slanke, nog een kind gelijkend jonge meisje verplaatste zich bijna onhoorbaar over den ingelegden vloer, en weldra verlichtte +de lamp het vertrek, ’t welk er nu nog aangenamer uitzag, daar de geheele inrichting, hoezeer ouderwetsch, zich door gezelligheid +kenmerkte. + +</p> +<p>Ook de barones stond op en ging aan de groote, ronde tafel zitten. Nu viel het licht der lamp op een bleek, lief gelaat, dat +duidelijke sporen droeg van veel kommer en lijden. + +</p> +<p>Haar dochter, tegenover haar gezeten, had dezelfde trekken; op dit oogenblik straalden haar blauwe oogen van blijdschap; want +in de gang weerklonk een vaste, vlugge, mannelijke tred. Spoedig daarop werd de deur geopend;—een bevallig, jong officier +trad binnen; zijn negentienjarig gelaat blonk van levenslust. Nelly ijlde hem te gemoet. + +</p> +<p>“Army, hoe heerlijk, dat gij komt! Nu kunnen wij toch nog naar den molen gaan,” zeide zij, en sloeg, zich op de teenen verheffende, +de armen om zijn hals; “ik haal schielijk mijn kap en mantel, want lang mogen wij niet meer wachten; in den molen wordt ’s +avonds vroeg gegeten,” en verheugd wilde zij zich heen spoeden. + +</p> +<p>“Nelly!” riep de jonge man en hield haar terug; “laat dat nu blijven! Dat—voegt niet meer,” liet hij er eenigszins verlegen +op volgen. + +</p> +<p>“Voegt dat niet meer?” Het jonge meisje zag haar broeder vragend aan. + +</p> +<p>“Neen, Nelly, gij moet verstandig zijn; als kind kan men omgaan met wien men wil, juist omdat men een kind is; als officier +kan dat echter niet meer.” +<a id="d0e136"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e136">12</a>]</span></p> +<p>“Nu, Liesje moogt gij toch wel bezoeken; gij gingt vroeger altijd zoo graag mede.” + +</p> +<p>“Kom, Army!” sprak de barones, “dat meent gij niet; het zijn achtenswaardige lieden daar op den molen, die het altijd goed +met u gemeend hebben; het zoude ondankbaar zijn.” + +</p> +<p>“Maar, mama, ik bid u,” antwoordde hij knorrig, “die lieden behooren tot den onbeschaafden stand. Verbeeld u, dat de molenaar +eens te B. kwam en den ongelukkigen inval kreeg, mij te bezoeken. Ik zou er immers dood mee verlegen worden!” + +</p> +<p>“Het zijn volstrekt geen onbeschaafde menschen,” riep Nelly uit; “dat kan slechts grootmama u gezegd hebben, die nu eenmaal +de lompenmolenaars-familie volstrekt niet lijden mag.” + +</p> +<p>“Lompenmolenaars! Daar hebben wij het!” lachte de jonge officier. “Laat ieder in zijn eigen stand blijven! Ook gij, Nelly, +zult dáár niet altijd kunnen blijven verkeeren. Wanneer gij eerst uwe sleepjaponnen draagt—dan is het ook met u: adieu, Liesje!” + +</p> +<p>“Nooit!” antwoordde het jonge meisje heftig, “ik zou des nachts naar den molen gaan, wanneer men het mij des daags verbood. +Liesje is mijn eenigste vriendin. Wat moet ik nu als reden opgeven dat gij niet komt?” Zij barstte in tranen uit. + +</p> +<p>“Daar zal wel een reden voor te vinden zijn, Nelly; schrei toch niet!” troostte haar broeder. Zijn stem klonk teeder, evenals +vroeger, toen hij de pop zijner zuster brak, en niet wist hoe haar te troosten. + +</p> +<p>“O, niet waar, Army,” bad zij en zag vol vertrouwen naar hem op, “gij hebt mij slechts willen plagen,—wij gaan naar den molen, +aanstonds?” + +</p> +<p>Hij stond een oogenblik besluiteloos; in zijne verbeelding zag hij een kleine meisjesgestalte, zooals hij die vroeger honderdmaal +gezien had, Liesje, lompenmolenaars Liesje van <a id="d0e155"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e155">13</a>]</span>den papiermolen, daar beneden in het dal. Zij zag hem met de helderblauwe kinderoogen aan; de roode lippen openden zich: “Army, +gaat gij mede? Tante zal ons appelen geven, en in het park heb ik een vogelnest gezien; kom Army, kom toch!” + +</p> +<p>Onwillekeurig maakte hij eene beweging, alsof hij zijne muts wilde opnemen, die op de tafel lag. Het licht der lamp viel op +een fonkelenden ring aan zijn hand, in welks groenachtigen steen het wapen der Derenbergs blonk; één vluchtige blik hierop +en—haastig greep hij zijne muts en wierp die op een nabij staande tafel. + +</p> +<p>“Kwel mij niet!” zeide hij kortaf en keerde zich om. + +</p> +<p>Er ontstond een lange pauze; het jonge meisje stond op en zette zich op hare vroegere plaats, het hoofdje diep over haar werk +gebogen; maar de kleine vingers, welke de naald voerden, beefden, en uit de oogen vielen groote tranen op het witte naaiwerk. +De barones zuchtte, en vestigde een smartelijken blik op den zoon, die onophoudelijk de kamer op en neder ging. De oude rococo-klok +sloeg zes uur en begon een lang vergeten liefdesliedje te spelen; de zoete melodie klonk door de kamer en nog altijd heerschte +er een drukkend stilzwijgen tusschen deze drie menschen, door de innigste liefde aan elkander verbonden. + +</p> +<p>“Army,” sprak eindelijk de bleeke vrouw, “wanneer gaf grootmama u den ring, dien gij nu aan den vinger draagt?” + +</p> +<p>Hij bleef voor den haard staan, en met de pook in het vuur stootende, dat de vonken omhoog vlogen, zeide hij; + +</p> +<p>“Heden middag, zooeven, toen ik bij haar was!” + +</p> +<p>“Weet gij ook, dat het uws vaders ring is, Army?” + +</p> +<p>De jonge man keerde zich plotseling om. “Neen, mama, dat heeft grootmama mij niet gezegd; zij sprak slechts in het algemeen +over de beteekenis van het wapen en—” + +</p> +<p>“Nu, mijn kind, dan zal ik het u zeggen,” klonk het van de lippen der barones, met een van aandoening bevende stem. “Het is +de ring, dien grootmama eens van de koude, verstijfde <a id="d0e175"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e175">14</a>]</span>hand uws vaders trok, toen hij—gestorven was” De laatste woorden klonken als een half onderdrukte snik. De spreekster zonk +als bezwijmd in haar stoel neder. + +</p> +<p>“Mijn lieve, goede Mama!” riep Army en stond in een oogenblik naast haar, terwijl Nelly, over haar heen gebogen, haar wang +tegen het met tranen besproeid gelaat drukte. “Ween niet, lieve mama!” bad hij, “ik zal den ring zoo hoog in eere houden, +als dat slechts een zoon vermag, die trotsch is op de nagedachtenis zijns vaders; ik wil mijn best doen, even goed, even edel +te worden, als hij was.<span id="d0e179" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p>Uit deze woorden, zoowel als uit den blik, dien hij op zijn weenende moeder sloeg, sprak nog de volle overtuiging van een +kinderlijk gemoed, de innige vereering, die in den gestorven vader den edelste der menschen ziet. Maar de uitwerking dier +woorden was een bijna verpletterende. De slanke gestalte der barones richtte zich overeind; als wezenloos zag zij haar zoon +aan, en: “Army, almachtige God!” riep zij in vertwijfeling uit, “o, slechts <span class="letterspaced">dat</span> niet, slechts <span class="letterspaced">dat</span> niet!” + +</p> +<p>“Mama is ongesteld,” zeide de zoon en haastte zich naar de schellekoord. + +</p> +<p>Doch een flauw: “Kom hier, Army! het wordt reeds beter,” bracht hem aan hare zijde terug; zij nam dankbaar een glas water +aan en sprak, terwijl zij poogde te glimlachen: + +</p> +<p>“Ik heb u verschrikt, arme kinderen. De herinnering aan den dood uws vaders is nog heden voor mij diep treurig; maar nu Army +op het punt staat zijne intrede in de wereld te doen, moet ik met u over het verledene spreken, iets wat ik tot nu toe steeds +vermeden heb. Gij zult u zeker wel eens in stilte verwonderd hebben,” ging zij na een korte pauze voort, “over de eenvoudige, +ingetogene levenswijze die wij voeren, over het volstrekte gemis van weelde en overvloed. Ach, Army, niet om mijnent- alleen +om uwentwille doet mij dat leed. Gij gaat de wereld in onder de drukkendste omstandigheden, die men zich kan voorstellen, +veroorzaakt door de grenzenlooze lichtzinnigheid uws—” +<a id="d0e196"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e196">15</a>]</span></p> +<p>Zij hield ontsteld op en brak in bittere tranen los. + +</p> +<p>Army stond met gefronst voorhoofd bij den haard en zag tot de weenende vrouw op; de vroolijke uitdrukking was van zijn gelaat +als weggevaagd, en om zijn mond was een trek van bittere teleurstelling zichtbaar. + +</p> +<p>“Toen ik hier kwam wonen aan de zijde uws vaders, ik, een kind van nauwelijks zeventien jaar,” hervatte de barones, “vond +ik hier enkel pracht en een vroolijk leven. Het slot Derenberg was sedert jaren beroemd wegens zijne gastvrijheid, en uwe +grootmama verstond de kunst, de eer des huizes op te houden. Zij was toen nog beeldschoon, en haast even betooverend als op +haar portret in de groote familiezaal boven; zij hield hartstochtelijk veel van pracht en praal. Jegens mij was zij zóó lief +en goed, dat ik waarlijk meende, een tweede moeder gevonden te hebben. Ach, die korte glansrijke tijd was de schoonste mijns +levens, en toen ik u aan mijn hart mocht drukken, mijn Army, en u, mijne Nelly, toen ontbrak er niets meer aan mijn geluk.—Daarop +echter kwam het vreeselijke: de dood uws vaders. Plotseling en onverwacht trof ons het ongeluk.” + +</p> +<p>Zij huiverde en drukte de bevende handen tegen de slapen, als om zich te herinneren, of dat, wat zij verhaalde, werkelijk +tot het verleden behoorde. + +</p> +<p>“Na zijn dood werd de oude justitieraad Hellwig mij als curator ter zijde gesteld. Het bleek, dat onze zaken meer dan verward +waren. Waarheen het oog zich ook wendde—hypotheken, pandbrieven, onbetaalde rekeningen; het was eene wanorde zonder wederga, +waarin grootmama en ik ons eensklaps verplaatst zagen. Hoe vele slapelooze nachten, hoe vele kommervolle uren zijn sedert +verstreken, en toch is tot heden, trots alle bemoeiingen van den ouden Hellwig, nog geen licht in den chaos gekomen.” + +</p> +<p>“Wind u niet op, lieve mama!” bad de jonge officier, “ik wist het immers reeds lang, dat wij in bekrompen omstandigheden leven, +hoewel ik niet vermoeden kon, dat wij zoo <a id="d0e209"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e209">16</a>]</span>arm zijn; maar houd goeden moed! Er komen zeker ook weder andere, betere tijden, en grootmama heeft mij nog onlangs gezegd, +dat de zaken niet zoo hopeloos stonden, daar wij toch nog een rijke erfenis van tante Stontheim te wachten hebben.” + +</p> +<p>“Grootmama gelooft stellig aan deze erfenis, maar—” + +</p> +<p><span id="d0e214" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Zij wenscht,” viel de jonge man zijne moeder haastig in de rede, “dat ik, alvorens naar mijn regiment te gaan, tante Stontheim +zal bezoeken.” + +</p> +<p>“Ik heb er niets tegen, mijn kind, en wensch van ganscher harte, dat grootmama zich niet bedriegt; maar wij moeten niet vergeten, +dat de Derenbergs in Koningsbergen evenveel recht op de erfenis hebben als wij; de dochter van den overste Derenberg van het +zestiende regiment heeft hetzelfde recht als gij en Nelly.<span id="d0e219" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p>Op dit oogenblik opende Sanna, de oude dienstbode der barones, de hooge vleugeldeur, en de oude barones Derenberg trad binnen. +Nog altijd een statige, gebiedende verschijning, ging zij, trots haar zestig jaren, nog volkomen rechtop. Zij droeg haar eenvoudig +wollen kleed met dezelfde waardigheid als vroeger haar zwaar zijden sleepjapon. Haar dik, nog altijd donker haar, aan de slapen +een weinig naar achteren gestreken, werd door een kanten mutsje bedekt, waaronder een paar groote zwarte oogen fonkelden. +Over haar geheele verschijning lag een echt aristocratisch waas, en de fijne trekken drukten een niet te buigen trots uit. +Hoe oud geleek die lijdende, gedrukte schoondochter naast deze indrukwekkende vrouwengestalte! + +</p> +<p>Army ijlde haar te gemoet; hij ontnam haar een groot boek, dat zij in de hand hield, en geleidde haar naar den haard, waar +Sanna ondertusschen eenige stoelen gereed gezet had. Ook haar kleindochter was opgestaan, en de bleeke vrouw veegde in stilte +de laatste tranen uit haar oogen weg. + +</p> +<p>“Waarover werd hier gesproken?” vroeg de oude barones, terwijl zij plaats nam aan den haard en de dienstbode wenkte, <a id="d0e228"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e228">17</a>]</span>heen te gaan. “Ik hoorde zoo iets van ‘dezelfde rechten als Army en Nelly.’<span id="d0e230" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p>“Wij spraken over tante Stontheim en de erfeniskwestie,” antwoordde hare schoondochter, zich ook aan den haard zettende, “en +ik gaf als mijne meening te kennen, dat Blanka van Derenberg uit Koningsbergen evenveel recht op de erfenis zou hebben als +onze kinderen.” + +</p> +<p>“Blanka? welk een idée!” riep de oude dame schouderophalend, “dat roodharige, klierachtige schepsel? Tante Stontheim heeft—goddank!—een +te goeden smaak, om zulk een dwaasheid te doen;—overigens had zij, voor zoover ik mij herinneren kan, een zeer billijken afkeer +van dien snoevenden overste en zijn hoogblonde gemalin, die hij, God weet! in welken hoek van Engeland of Schotland heeft +opgedaan. Zij is immers een miss Smith of Newman? Nu, zoo iets duisters is het. Neen, Cornelie, dat is weer een van die ongehoorde, +gezochte geschiedenissen, waarmede gij u-zelve en anderen kwelt.” + +</p> +<p>De toon harer stem klonk spotachtig, zooals gewoonlijk, wanneer de trotsche vrouw tot haar schoondochter sprak. + +</p> +<p>“Ik meende slechts,” antwoordde deze zacht, “dat men toch niet met zekerheid—-” hier hield zij op. “Het leven geeft reeds +zoo vele teleurstellingen, dat men werkelijk—” + +</p> +<p>“Army zal het bij de oude, knorrige tante wel zoover weten te brengen, dat zij hem het waarlijk vorstelijk vermogen vermaakt,” +viel de oude dame haar bits in de rede. + +</p> +<p>“Hoe bedoelt gij dat, grootmama?” klonk plotseling de stem des jongen mans. “Gij verlangt toch, hoop ik, niet, dat ik—een +erfenisjager worden zal, zooals men dat noemt? Ik zal haar beleefd en hoffelijk bejegenen, zooals tegenover eene dame betaamt, +maar dat is ook alles—kruipen kan ik niet;—wat zij mij vrijwillig niet wil geven, mag zij behouden!” + +</p> +<p>Verbaasd richtte de grootmoeder zich uit haar achtelooze houding op, en haar oogen fonkelden van toorn over deze onverbloemde +<a id="d0e247"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e247">18</a>]</span>verklaring van haren kleinzoon. “Zou men dat wel van zulk een jongen melkbaard gedacht hebben?” vroeg zij op een toon, die +zij te vergeefs poogde schertsend te doen klinken, want haar stem beefde van <span id="d0e249" class="corr" title="Bron: ergenis">ergernis</span>. “Wel, Army! hebt gij met den cadettenrok ook den eerbied afgelegd en meent gij, wijl gij sedert acht dagen de épauletten +draagt, nu het recht te hebben, uwe grootmoeder te vermanen en haar goede raadgevingen te versmaden? Gij zijt nog veel te +jong om den toestand, waarin ge nu komen zult, juist te kunnen beoordeelen. Is dat jachtmaken op erfenissen, wanneer men de +liefde eener oude, eenzame bloedverwante zoekt te winnen?” + +</p> +<p>“Ja, grootmama,” zeide Army beslist, zonder dat één trek op zijn lief gelaat veranderde. “Ja, dat is het, indien men met de +liefde, ook het geld van iemand zoekt te winnen—” + +</p> +<p>“Dat men hoog noodig heeft, wil men zijn leven lang geen gebrek lijden, en zijne dagen in kommer en ellende slijten, in een +slot zonder heerlijkheid en inkomsten,” viel de oude barones hem toornig in de rede en schoof heftig haar stoel achteruit. + +</p> +<p>“Dat stem ik toe, grootmama; ik zou ook zoo boud niet gesproken hebben, zoo er niet nog eene erfgename ware; maar dewijl Blanka—” + +</p> +<p>“Alweder die Blanka! kent gij haar misschien? Weet gij of zij nog leeft, dat ziekelijke schepsel? ’t Is akelig, zulke kinderwijsheid +te hooren uitkramen, die sterk naar de cathechisatie-kamer riekt. Ik verlang dringend, Army, dat gij naar Stontheim gaat; +ik duld geen tegenspraak; heden nog vertrekt de brief, die uwe komst meldt.” + +</p> +<p>“Zeker, grootmama, ik <span class="letterspaced">zal</span> gaan,” zeide Army beleefd maar koel, <span id="d0e265" class="corr" title="Niet in bron">“</span>zoodra gij het verkiest.” + +</p> +<p>Zij stond op; haar trotsch gelaat gloeide en om den mond plooide zich een eigenaardige, hoogmoedige trek; nooit was de overeenkomst +tusschen grootmoeder en kleinkind meer in het oog vallend geweest. Met vlammende oogen en vast <a id="d0e270"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e270">19</a>]</span>op elkander gedrukte lippen, stonden zij tegenover elkander, zonder dat de een voor den ander het veld wilde ruimen. + +</p> +<p>“Gij vertrekt morgen namiddag, met de post van vijf uur,” zeide de oude koel, en zonder de toestemmende buiging des jongen +mans af te wachten, groette zij haar ontstelde schoondochter met een nauw merkbaar hoofdknikje, en ging heen. + +</p> +<p>Een pijnlijke stilte volgde, toen de vleugeldeuren achter de hooge gestalte der oude barones dicht vielen. Hij, die het gewaagd +had, de trotsche vrouw tegen te spreken, wier woord een bevel voor alle huisgenooten was, hij stond in zoo rustige houding +voor den haard, en staarde zoo onverschillig in de vlammen, alsof er niets gebeurd was. Nelly zag haar broeder verwonderd +aan; hij scheen een geheel ander mensch te zijn. Niemand sprak een woord, totdat de oude Sanna binnentrad met een brief in +de hand, en vroeg: + +</p> +<p>“Heeft Mevrouw de barones ook iets noodig uit het dorp? Hendrik moet naar de post; het sneeuwt sterk, en wellicht kon het +dan meteen geschieden.” + +</p> +<p>De barones antwoordde ontkennend en de oude vertrok. Intusschen was Army aan de tafel gaan zitten en bladerde in het boek, +dat hij zooeven uit de handen zijner grootmoeder genomen had. + +</p> +<p>“Daar vind ik iets over onze schoone Agnese Mathilde boven in de familiezaal,” riep hij vroolijk: “kom eens hier, zusje! Dat +is interressant—hoor maar!” + +</p> +<p>Het jonge meisje ging naar hem toe, boog zich over de leuning van zijn stoel en zag nieuwsgierig naar het geelgeworden papier, +dat met moeielijk te ontcijferen schrift bedekt was. Hij las, langzaam spellende: + +</p> +<p>“Op den dertigsten November Anno 1694 is hier in het slot Derenberg het lijk der hooggeboren vrouwe Agnese Mathilde, barones +van en tot Derenberg, Schüttenfeld en Braunsbach, geboren vrijvrouwe van Krobitz uit het stamhuis Trauen, in den grafkelder +plechtig begraven, en wel <a id="d0e286"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e286">20</a>]</span>zóó, als zij het bij haar leven zelve beschreven had. En het lijk stond in de zaal naast de kapel, en de doodkist was bedekt +eerst met een fijn wit, en daarover een zwart satijnen lijklaken, waarop genaaid was een kruis van zilverdoek. Bovenop lag +in het midden een verguld zilveren crucifix, en aan elke zijde waren acht kleinere, aan het hoofd- en voeteneinde echter grootere +op oranjekleurige zijde geborduurde wapens van Derenberg en Trauen, bevestigd. De kist werd alleen door de adellijken, die +in de buurt woonden en hier dikwijls feest gevierd hadden, in de kapel gedragen. Daarachter gingen de zes zonen der overledene, +dan volgde de weduwnaar, die zeer bedroefd was.” + +</p> +<p>“Dat is vervelend,” viel de jonge officier zichzelf in de rede, “maar wat staat hier?—luister!” + +</p> +<p>“En de schoone Agnese Mathilde, barones van en tot Derenberg is een zeer trotsche en kloeke vrouw geweest, die haar man in +alle nooden wakker ter zijde stond. + +</p> +<p><span id="d0e293" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Zij had een slanke gestalte en rood haar, hetgeen eigenlijk geen goed teeken moet zijn, zooals het oude rijmpje zegt: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>De schoone vrouw en ’t schoone paard,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Zijn ongetwijfeld zeer veel waard; +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>En zijn ze zonder booze nuk, +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Dat is voorwaar een groot geluk.</span></p> +<p class="line" style=""><span>Let daarom op de kleur van ’t haar,</span></p> +<p class="line" style=""><span>En is dat rood, dan dreigt gevaar.</span></p> +</div> +<p><span id="d0e310" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Doch zij heeft niet meer gebreken gehad dan andere vrouwen; zij was een schoone vrouw; een ridder was voor haar zoodanig in +liefde ontstoken, dat hij, toen zij zijn smeeken geen gehoor wilde leenen, zich uit wanhoop het leven heeft benomen, ’t geen +God hem moge vergeven; en in zijn bloed badende, heeft zij hem voor de deur van haar vertrek gevonden, waardoor zij zóó ontstelde, +dat haar plotseling een zware ziekte is overvallen, zoodat men meende, dat zij ellendig zou sterven. De goede God heeft haar +echter een spoedige herstelling <a id="d0e313"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e313">21</a>]</span>geschonken; maar zij heeft na dien tijd niet weder gelachen, en de ridder, een jonker van Streitwitz, is in den slottuin alhier +begraven.” + +</p> +<p>“Wat zegt gij daarvan, mamaatje?” riep Army opgewonden; “ik wil graag gelooven, dat iemand zich om haar van het leven heeft +beroofd; het is een wonderschoon gelaat. Ik wenschte wel, dat ik haar beeltenis konde meenemen, en op mijne kamer ophangen; +zij moet een bekoorlijk schepsel geweest zijn, die Agnese Mathilde.” + +</p> +<p>“Wel, Army!” lachte de barones, “ik wist niet dat uw eerste verliefdheid eene doode gold! Nu, het is ten minste niet gevaarlijk—wat +zegt gij, Nelly?” + +</p> +<p>Nelly zweeg; de opgeruimde stemming wilde niet weder in den kleinen kring terugkomen; het jonge meisje zat zwijgend over haar +werk gebogen en dacht er over, wat zij Liesje ter verontschuldiging zou zeggen; Army verdiepte zich weder in de lectuur van +het oude boek, en om den mond der barones was het vluchtige lachje verdwenen. Nu en dan streek zij met de hand over de oogen +en zuchtte diep; telkens wanneer zulk een bange zucht het oor harer kinderen trof, zagen zij op en rustten hun vragende blikken +droevig op het bekommerde gelaat der moeder; daarop nam elk zijne bezigheid weder ter hand. + +</p> +<p>“De genadige vrouw barones wenscht op haar kamer thee te drinken,” zeide de binnentredende oude Sanna, “zij laat zich bij +het avondeten verontschuldigen; de barones heeft hoofdpijn.” + +</p> +<p>De oude vrouw droeg een presenteerblaadje met een ouderwetsch kannetje en kopje in rococo stijl. Zij was blijkbaar voornemens, +haar meesteres de thee te brengen en stond nu, op antwoord wachtende, bij de deur; zij sloeg een onderzoekenden blik op de +drie gestalten, als om te zien, welken indruk dit bericht op hen maakte. De peinzende vrouw aan den haard scheen haar woorden +niet gehoord te hebben en zag verschrikt op, toen haar dochter vriendelijk zeide: +<a id="d0e325"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e325">22</a>]</span></p> +<p>“Wij betreuren dat zeer, lieve Sanna, en wenschen grootmama van harte beterschap.” + +</p> +<p>“Is uwe genadige vrouw ongesteld, Sanna?” vroeg de barones. + +</p> +<p>“Ja zeker,<span id="d0e332" class="corr" title="Niet in bron">”</span> antwoordde deze, en de groote, beenige figuur richtte zich in haar volle lengte op, terwijl zij met haar grauwe oogen de +vragende strak aankeek. “De barones was reeds niet wel, toen zij van hier ging, want zij kwam met hevige hartkloppingen in +haar kamer; ik heb haar reeds drie bruispoeders moeten geven. Als het maar niet iets ergers wordt!” + +</p> +<p>Er lag iets verwijtends, onbeschaamds in dit antwoord, minder nog in de woorden, dan wel in de stem en de uitdrukking van +het gelaat, zoodat de barones Derenberg van verontwaardiging kleurde. “Het spijt mij zeer,” zeide zij, haar stem verheffende +en Sanna met de hand wenkende heen te gaan; “ik hoop dat de genadige vrouw morgen weer hersteld zal zijn.” + +</p> +<p>“Zeer goed,” antwoordde de oude en verliet het vertrek, maar haar houding en de uitdrukking van haar gelaat onder de geplooide +muts waren eensklaps vijandig geworden. + +</p> +<p>Army was opgesprongen, en zag met toornige blikken de dienstbode na. + +</p> +<p>“Army, ik bid u,” riep de barones, “laat haar! Gij maakt het er niet beter op, wanneer gij haar op hare plaats zet. Zij is +altijd zoo geweest; het warme zuidelijke bloed verloochent zich bij haar evenmin als bij haar meesteres, en bovendien—zij +vereert uwe grootmoeder afgodisch. Gij weet, Army, dat Sanna reeds met grootmama uit Venetië hierkwam, dat zij het tijdperk +van grootheid en rijkdom met haar doorleefd heeft, en nu trouw haar zorgen en ontberingen deelt. Sanna heeft veel goeds; een +getrouwheid als de hare is zeldzaam; en u, kinderen, vooral Army, heeft zij boven alles lief; zij is buitendien ook al zóó +oud, dat men haar niet veel kwalijk nemen kan.” +<a id="d0e343"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e343">23</a>]</span></p> +<p>Army antwoordde niet; hij nam zijne muts. “Ik moet een oogenblik naar buiten, anders slaap ik slecht,” zeide hij, kuste zijn +moeder de hand en verliet het vertrek. + +</p> +<p>Hij stond in den hoogen, killen corridor, en vroeg zichzelf af, waar hij eigenlijk heen wilde. “Eerst moet ik mijn paletot +halen,” dacht hij, en ging door de lange gang naar zijn kamer; hij was wonderlijk te moede—voor het eerst had hij den ernst +des levens leeren kennen. Ja, hij wist wel, dat zijne familie in behoeftige omstandigheden leefde, maar met de gewone onbezorgdheid +der jeugd, had hij zich daarover niet bekommerd. Nu had zijne grootmoeder er over gesproken en hem tegelijk het uitzicht op +eene rijke erfenis geopend, maar er was nog eene erfgename, een klein, roodharig schepsel, zooals grootmama haar genoemd had. + +</p> +<p>Hij dacht aan de schoone Agnese Mathilde! hoe heette het ook weer het rijmpje: “Daarom, let op de kleur van ’t haar! En is +dat rood, dan dreigt gevaar.” Het roode haar zou <span class="letterspaced">hem</span> toch niet in gevaar brengen? Maar neen, hij had geen aanleg om idealist te worden. + +</p> +<p>Grootmoeder had gezegd: “Op u, Army, en op de Stontheimsche erfenis bouw ik al mijne hoop,” en hij had haar iets verweten +van jacht maken op erfenis. Maar Blanka dan, de kleine, roodharige Blanka—daar was zij alweer—maar tante Stontheim kon immers +verdeelen tusschen Blanka, Nelly en hem—ja, dat was een uitkomst. Zou zóó alles nog niet terecht kunnen komen? + +</p> +<p>Hij huiverde; hij ging naar den haard en wierp een handvol hout op het haast uitgedoofde vuur; de vlammen vlogen knappend +op uit het droge hout en wierpen een onzeker licht op den ingelegden vloer. Het roode schijnsel deed het vergulde loofwerk +van den schoorsteen helder uitkomen en de oogen van den jongen man volgden droomend de kronkelingen van den eiken slinger, +die onder de kroonlijst van den schoorsteen heenliep, en in het midden een omkranst schild vormde, waarop de spreuk: + +<a id="d0e357"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e357">24</a>]</span></p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Wanhoop nooit aan God!</span></p> +<p class="line" style=""><span>Dan is geluk uw lot;”</span></p> +</div> +<p>een kernspreuk uit oude, lang vervlogen tijden. “Geluk is dan uw lot,” herhaalde hij halfluid; had hij deze woorden dan nog +nooit gelezen? Zij maakten thans een diepen indruk op hem; zou ook hij niet weder gelukkig kunnen worden? + +</p> +<p>Hij zag op naar de prachtige hertegeweiden—alle waren zij door de Derenbergs buitgemaakt, zooals de bijschriften met naam +en datum vermeldden, in de bosschen, die men deels verkocht, deels verpand had. Maar het was immers mogelijk—waarom niet?—dat +hij eenmaal weder dáár kon jagen, waar zijne voorouders zoo menige vroolijke jachtpartij gehouden hadden. + +</p> +<p>Weg met die zotte kuren! Het leven lag immers nog vóór hem, zoo vol hoop, zoo uitlokkend, en ’t geluk kon immers komen.<span id="d0e369" class="corr" title="Bron: ”"></span> + +</p> +<p>Op zijn jeugdig gelaat blonk weder een zonnestraal; het hart klopte hem warm in de borst, en hij voelde den moed in zich ’s +levens stormen te trotseeren. “Voorwaarts dan in de golven des levens! Hoe sterker de branding hoe beter! Vreugd of smart, +ik neem het zooals het valt; een leven zonder strijd is geen leven. Ik wil grootmama om vergeving vragen voor dat leelijke +woord ‘erfenisjacht’, ging hij voort; ook mama mag niet meer zoo treurig zijn—waarom altijd zoo donker te zien? Zelfs de kleine +liet haar hoofdje hangen; ja maar—dat was om Liesje, de kleine lompen-Liesje, bah! dat is niet de moeite waard er over te +spreken, en zij zal zelve later wel inzien, dat—” + +</p> +<p>Hij floot een vroolijk liedje, toen hij door de gang naar zijne moeder terugkeerde. + + + +<a id="d0e375"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e375">25</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Tweede Hoofdstuk.</h2> +<p>Den volgenden morgen stond Army met een opgeruimd gelaat voor zijne grootmoeder; hij had hare vergiffenis verworven. Wel schudde +zij lachend het hoofd, toen hij zijne meening herhaalde, dat de nog onbekende Blanka mee zou erven. “Gij zijt een dweeper, +Army,” zeide zij schertsend, doch sprak hem niet tegen; alleen wees zij op een tabouret aan haar voeten. “Ga zitten! Ik heb +u nog wat te zeggen, voor wij scheiden.” + +</p> +<p>De vertrekken der oude dame hadden hunne weelderige inrichting behouden, en maakten op het eerste gezicht een bijna prachtigen +indruk. Wie nauwkeuriger toezag, bemerkte wel, dat de kleur der zware purperen stof verbleekt, en de zijde hier en daar doorgesleten +was, maar niettegenstaande dit alles, gaven de gordijnen voor deur en vensters, de sierlijke palissanderhouten meubels, het +zware Smyrnasche tapijt aan het vertrek een deftig aanzien. De wanden waren versierd met in gouden lijsten gevatte, vroolijke +Italiaansche landschappen; ’t waren herinneringen aan de gelukkige dagen, door de barones als gevierde gravin Luja te Venetië +en Napels doorgebracht, en bij deze herinneringen vergat zij het troostelooze heden. + +</p> +<p>“Hoe gij u te gedragen hebt jegens tante Stontheim, behoef ik u niet te zeggen, Army!” ving zij aan, verstandig het geschilpunt +van gister vermijdende. “Gij zult dit <a id="d0e385"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e385">26</a>]</span>zelf wel weten; breng haar mijne hartelijke groeten, en zeg haar, dat ik een oude, afgeleefde vrouw ben geworden.” + +</p> +<p>“Die boodschap kan ik niet overbrengen, grootmama,” zeide Army hoffelijk, “ik kan mijn geweten onmogelijk met een leugen bezwaren.” + +</p> +<p>De oude dame lachte, en hem een tikje op de wang gevende, sprak zij: “Niet spotten met uw oude grootmoeder!” + +</p> +<p>Army kuste haar de hand. “En wat heeft u mij nog meer te zeggen?” + +</p> +<p>“Ja, waarlijk, ik moet u nog voor iets waarschuwen. Gij treedt zeer jong de wereld in en hebt het hartstochtelijke bloed mijner +voorouders geërfd. Geniet uw jonkheid naar hartelust, maar wacht u voor een ernstige neiging! Zij, die gij eenmaal als vrouw +naar huis zult voeren, moet veel in zich vereenigen, van oude familie zijn en vermogen bezitten, Army! veel vermogen; dit +is een der weinige wegen, die u openstaan om den gezonken luister van uw huis weer op te richten.—Dat is alles, en als gij +belooft, mij nu en dan eens te schrijven, heb ik u niets meer te zeggen!” + +</p> +<p>De jonge officier lachte. “Zeker grootmama, ik schrijf spoedig, want ik zal tijd in overvloed hebben; maak u niet bezorgd! +Aan trouwen kan ik toch onmogelijk nu reeds denken; ik ben immers eerst onlangs achttien jaar geworden.” Hij lachte luid; +van zijn gelaat was elke schaduw van den vorigen avond verdwenen. “Mag ik nu afscheid nemen, grootmama?” vroeg hij, “ik wilde +nog gaarne eens naar de familiezaal gaan, om de schoone Agnese Mathilde een afscheidsbezoek te brengen. Hoor eens, grootmama, +dit kan ik u tot uwe geruststelling verzekeren,” voegde hij er bij, “wanneer ik niet een meisje vind, dat haar gelijkt, dan +trouw ik niet, want zij is mijn ideaal eener vrouw.” + +</p> +<p>“Meent gij die Mathilde met het roode haar?” vroeg de oude dame verbaasd. + +</p> +<p>“Ja!” knikte de kleinzoon. “Ik heb eene voorliefde voor <a id="d0e401"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e401">27</a>]</span>rood haar. A propos, grootmama, mag ik het oude boek behouden, dat gij gister avond beneden bracht?” + +</p> +<p>“Zeker, het is een familiekroniek, die ik voor u bestemd had.” + +</p> +<p>“Duizendmaal dank! Tot weerziens van middag!” Hij kuste haar de tengere hand, en vertrok. + +</p> +<p>Een liedje neuriënd, ging hij den corridor door en stond weldra in de familiezaal voor het portret der schoone Agnese Mathilde. +Op den donkeren achtergrond kwam het fraaie hoofd heerlijk uit; het zware, goudkleurige, ietwat roodachtige haar, over het +blanke voorhoofd weggestreken, was bedekt door een mutsje van zilverstof. Onder dit voorhoofd, onder de scherpgeteekende wenkbrauwen, +die een zonderling contrast vormden met het lichtkleurige haar, blonken groote, donkere oogen; met een uitdrukking van diep +gevoelde smart zagen zij den beschouwer aan; zoo droomend, zoo lijdend, als vroegen zij hem om een verloren geluk. Een matte +schemering heerschte in het groote vertrek; Army schoof de gordijnen van het dichtstbijgelegen venster ter zijde, en nu vielen +de stralen der heldere winterzon op het roode haar der schoone vrouw en oefenden de oogen, die oogen met hunne droomende, +diep smartelijke uitdrukking, op hem weder dezelfde betoovering uit. Daar naderden zachte schreden, en de kleine hand zijner +zuster werd op zijn schouder gelegd. + +</p> +<p>“Zijt gij hier, Army? Het middagmaal is gereed. Kom mee. Gij gaat immers vroeg weg, en ik heb u den ganschen morgen nog niet +gezien.” + +</p> +<p>Hij trok het jonge meisje naar zich toe. “Zie mij eens even aan, Nelly!” bad hij, haar hoofdje een weinig oplichtende; “zijt +gij nog boos op mij?” + +</p> +<p>Haar oogen vulden zich met tranen, toen zij haar broeder aanzag, maar zij schudde lachend het hoofd. “Boos? neen, o neen! +Maar kom toch—het is hier zoo koud.” + +</p> +<p>Hij nam haar hand; doch bij de kamerdeur gekomen, <a id="d0e417"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e417">28</a>]</span>keerde hij zich nog eenmaal om, en zag naar het portret. + +</p> +<p>“Let daarom op de kleur van ’t haar, en is dat rood, dan dreigt gevaar,” mompelde hij zacht voor zich heen. + +</p> +<p>Nauwelijks een uur later stond de oude Sanna boven aan een der ramen, om den vertrekkenden Army na te zien. Hij had afscheid +genomen van zijn weenende moeder; nu ging hij juist over het slotplein, en Nelly ging naast hem in een eenvoudig manteltje +gewikkeld; zij had er niet van willen afzien, tot de laatste minuut bij haar broeder te blijven. + +</p> +<p>“Precies zijn grootmoeder!” mompelde de oude Sanna zacht; “het hart springt iemand op van blijdschap, als men hem ziet.” Zij +hield de handen boven de oogen, om des te beter te kunnen zien. “Het kan hem niet mislukken,” dacht zij, “hij kan aankloppen, +waar hij wil; de rijkste, de schoonste kan hij krijgen, en het ongeluk van zijn vader zal hem toch wel niet vervolgen. O, +als mijne barones het nog eens mocht beleven, dat hier in het slot het oude, vroolijke, glansrijke leven weder heerschte! +Zij zou weder jong en schoon worden. O, mijn bloedige Heiland, hoe zou ik u daarvoor op mijne knieën danken!” + +</p> +<p>Intusschen gingen broeder en zuster de linden-allée door; het was een heerlijk schoon winterlandschap, dat voor hen lag. Beneden, +waar de allée eindigde, zag men de met sneeuw bedekte bergen schitteren, door een rand van boomen omgeven; aan de eene zijde +kwamen de huizen van het dorp met hunne besneeuwde daken te voorschijn; uit bijna iederen schoorsteen steeg een rookzuil omhoog +in de koude winterlucht; aan de andere zijde breidde zich het groote, donkere woud uit. Alles was met een verblindend wit +laken bedekt—doodstil was het in de natuur; alleen een zwerm kraaien vloog onder een luid gekras uit de boomen omhoog en deed +den witten tooi der stammen verstuiven in het rond. En dit alles werd verlicht door de stralen der ondergaande zon, die zich +in de verte als in een purperen zee baadde. + +</p> +<p>De jonge man liet zijne blikken over het landschap weiden. <a id="d0e429"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e429">29</a>]</span>“Zie Nelly,” zeide hij, “dat alles, zoover uw oog zien kan, was eenmaal het onze.” + +</p> +<p>“De papiermolen ook?” vroeg de kleine en wees op het met leien gedekte gebouw. + +</p> +<p>“De molen zelf niet, maar wel een groot gedeelte der landerijen. Grootvader heeft ze aan des molenaars vader verkocht, toen +hij zich eens in verlegenheid bevond—zoo verhaalde grootmama mij. De man jaagt daar nu heerlijk, terwijl wij—” hij voer even +met de hand over de oogen, toen lachtte hij en begon te fluiten; hij wilde er nu eenmaal niet over tobben. + +</p> +<p>Bij den uitgang van het park gekomen, keerde hij zich nog eens om en zag de groote laan langs. + +</p> +<p>Daar lag het machtige portaal; de treden der breede trappen waren geheel door de sneeuw bedekt, die ook hoog tegen de massieve +vleugeldeuren was opgestuwd. Betooverend schoon kwam het slot te voorschijn, als ’t ware overstroomd door den rooden gloed +der ondergaande zon; de verlichte vensters straalden den jongen man daar beneden tegen, even helder en zonnig als de droomen +der toekomst, die zich in zijn hart hadden ontwikkeld. + +</p> +<p>“Het <span class="letterspaced">moet</span> hier weder anders worden,” zeide hij, “het <span class="letterspaced">moet</span>; ik wil het.” + +</p> +<p>Hij keerde zich om en volgde zijn zuster. + +</p> +<p>Zwijgend gingen zij verder; eindelijk stond de jonge officier stil en keek op zijn horloge. + +</p> +<p>“Zusje,” zeide hij, “ik moet spoed maken, als ik de post niet wil misloopen; keer gij terug, gij zult koude voeten krijgen +in de dikke sneeuw; vaarwel, kleine, en groet allen nog hartelijk van mij!” Hij bukte zich en kuste haar op den frisschen +mond. “Pas op, dat de tijd u niet lang valt in het oude, eenzame slot!” + +</p> +<p>Zij schudde het hoofd. “O neen, ik heb Liesje immers.” + +</p> +<p>Zij stonden juist op de plek, waar de weg, langs welken zij gekomen waren, op den grooten weg uitliep. Door het <a id="d0e457"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e457">30</a>]</span>dennenbosch daarboven voerde een pad naar den papiermolen, dat eveneens hier uitkwam; de weg daalde tamelijk steil naar beneden +in het dorpje; onder de breede takken van een lindeboom stond een door de sneeuw bedekte steenen bank. Uit het dorp klonken +duidelijk de tonen van een posthoorn. + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Wijl ik van u scheiden moet,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Bied ik u den afscheidsgroet! +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Meisjelief, adé, +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>’t Scheiden doet wee!”</span></p> +</div> +<p>zong vroolijk een heldere kinderstem, en tegelijk trad een jong meisje uit het dennenbosch te voorschijn. + +</p> +<p>Zij bleef staan, toen zij de beiden gewaar werd; een donker rood bedekte een oogenblik het kinderlijk gelaat, en een paar +donkerblauwe oogen staarden verschrikt voor zich neer; maar toen kwam zij dadelijk nader, en een vriendelijke lach plooide +haar lieven mond, waardoor zich twee kuiltjes in de wangen vormden. + +</p> +<p>“O, Nelly,” riep zij, “hoe heerlijk dat ik u aantref! En gij Army,” voegde zij er vriendelijk en zonder eenige verlegenheid +bij, “gaat gij alweer heen, zonder een enkele maal bij ons op den molen geweest te zijn?” + +</p> +<p>De jonge officier bloosde hevig, toen hij de blauwe oogen op hem gericht zag en de hand vatte, die zij ouder gewoonte hem +toestak. Hij kon nog niet genoeg veinzen om eene verontschuldiging te bedenken; zijn lach verstomde bij den aanblik van het +lieve, frissche gezichtje, dat hem vragend en verwijtend aanstaarde. + +</p> +<p>“Army moet heel onverwacht vertrekken,” zeide Nelly, “anders—” zij bleef steken; het was haar onmogelijk, het argelooze kind +te bedriegen; zij had wel van schaamte willen schreien en zag haar broeder smeekend aan. + +</p> +<p>Maar het jonge meisje was met deze weinige woorden tevreden. “Goede Army,” zeide zij gerustgesteld, “ik had u al <a id="d0e480"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e480">31</a>]</span>beschuldigd, dat gij niet meer in den molen wildet komen; ik wilde juist naar Nelly gaan,”—zij lachte, zoodat de kuiltjes +weer te voorschijn kwamen—“om te vragen of het waar was, wat tante beweert, namelijk dat gij trotsch geworden zijt. Nu kan +ik haar echter uitlachen, nietwaar? Gij zoudt van daag of morgen <span class="letterspaced">toch</span> gekomen zijn,” voegde zij er trouwhartig bij. + +</p> +<p>Als in gedachten verdiept, zag hij haar aan. “Wat zijt gij groot geworden!” zeide hij en beschouwde haar slanke gestalte. +Liesje was werkelijk even lang geworden als hij zelf; zij zag er hoogst bevallig uit in haar blauw fluweelen, met bont omzet +jakje; op eens werd zij bloedrood onder zijn blik en vroeg gejaagd: + +</p> +<p>“Moet gij met de vijfuur-post vertrekken? Dan moet gij u haasten, Army; ik ben toch blij, dat ik u nog als officier gezien +heb.” Zij stak hem weder de hand toe, en weder lag hij de zijne in de hare; hij lachte nu ook; de herinneringen uit hunne +kinderjaren kwamen nu weder te voorschijn. + +</p> +<p>“De laatste, Army,” riep zij vroolijk, tikte hem licht op den schouder en liep toen haastig weg. Een oogenblik stond de jonge +man, als wilde hij, evenals vroeger haar naloopen, om haar “de laatste” weer te geven, zooals zij vroeger telkens deden, wanneer +hij den molen of zij het slot verliet;—zij plaagden elkaar daar zoo gaarne mede. Hij trok echter zijn paletot dichter om zich +heen, knikte nog eens en ging door. Hij zag niet weder om naar de beide meisjes, die arm in arm hem nazagen; hij moest zich +immers haasten. + +</p> +<p>Onder de oude besneeuwde linde werden een paar zachte blauwe oogen vochtig, en een stem, waaruit plotseling alle dartelheid +verdwenen was, fluisterde een zacht <span id="d0e493" class="corr" title="Niet in bron">“</span>vaarwel!” + +</p> +<p>Ook Nelly weende, en toen zijne gestalte achter de huizen in het dorp verdween, vroeg zij angstig: “Nietwaar, Liesje, gij +zijt niet boos op Army?” Maar Liesje antwoordde niet; zij schudde slechts het hoofdje en ging zwijgend nevens hare vriendin +verder. +<a id="d0e498"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e498">32</a>]</span></p> +<p>Het gloeiend rood aan den hemel was verdwenen, en slechts een dof geel kleurde nog den horizon; de vensters van het oude slot +zagen er weder even treurig uit als altijd; de beide jeugdige harten waren droevig gestemd door het afscheid; de nachtkus, +dien zij elkander bij het hek van het park gaven, was inniger, veel inniger dan vroeger, en Liesje had een gevoel of zij de +kleine hand harer vriendin heden niet kon loslaten; nog eenmaal fluisterde zij zacht: “goeden nacht!” + + + +<a id="d0e501"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e501">33</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Derde Hoofdstuk.</h2> +<p>De lompenmolen, zooals de papiermolen van ouds her in den ganschen omtrek genoemd werd, lag bekoorlijk tusschen hoog oud geboomte +aan het ruischend riviertje. Het statige woonhuis, met den vergulden weerhaan op het spitse leien dak, was gebouwd in de eerste +helft der vorige eeuw en had geheel het karakter van dien tijd behouden. De zware eikenhouten voordeur met den blank geschuurden +koperen klopper, was nog dezelfde; de kleine vensterruiten waren nog door geen spiegelglas vervangen, en het gebeeldhouwde +opschrift in het oude balkon verkondigde, dat dit huis “tot Gods eer Anno 1741 gebouwd (was) door Johan Frederik Erving en +zijn huisvrouw Ernestine, geboren IJzerhardin.” De oude drakenkoppen aan de vier hoeken van het dak waren nog steeds bereid, +het regenwater uit te spuwen, en de hardsteenen banken naast de huisdeur onder de twee groote lindeboomen waren nog steeds +de geliefkoosde zitplaats der familie in de heerlijke zomeravonden. Een groote tuin met vruchtboomen omgaf het huis aan drie +zijden met rechte paden, jasmijnstruiken en vele kruis- en aalbessenboomen; deze tuin stond onder het bijzonder toezicht van +tante. In den geheelen omtrek waren zulke voortreffelijke appels en peren niet te vinden als op den molen, en de met zorg +gekweekte aspergies van tante waren beroemd wegens haar fijnheid en grootte. +<a id="d0e507"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e507">34</a>]</span></p> +<p>Wie had zich ook den lompenmolen kunnen voorstellen zonder de oude? Welk een aangenamen indruk maakte het, als men het pad +langs kwam, dat naar het woonhuis voerde! De oude vrouw zag dan over de sneeuwwitte gordijnen, om den gast met een paar vriendelijke, +heldere oogen te verwelkomen; zij zette het spinnewiel ter zijde en was zoo vlug, dat zij den binnenkomende meestal aan de +reeds geopende huisdeur kon ontvangen met een “God zegene u! wat zal dat Mina”—dat was de huisvrouw—of: “wat zal dat Frederik”—zoo +heette de heer des huizes—“genoegen doen!” en dan trippelde zij vooruit om den gast in de gezellige woonkamer te laten, en +terwijl zij den sleutelbos van haar zijde nam, verdween zij haastig in de keuken en provisiekamer. + +</p> +<p>De oude vrouw leefde sedert haar tiende jaar in den molen; zij was eene weeze, en de grootvader van den tegenwoordigen bezitter +had het vriendelijke, kleine meisje tot zich genomen; zoo was zij de speelgenoote zijner beide kinderen geworden. Zij had +deze weldaad door trouwe aanhankelijkheid beloond, lief en leed met de familie gedeeld en was reeds lang een geliefd lid des +huisgezins en allen onontbeerlijk geworden. De Ervings hadden zich steeds door goedheid en welwillendheid jegens de armen +gekenmerkt; hunne rechterhand mocht niet weten wat de linker deed, en de Heer had het hun vergolden, zooals tante dikwijls +zeide: zij waren de rijksten, wijd en zijd in den omtrek. + +</p> +<p>Op den molen hadden altijd mannen gewoond van den echten stempel, wier handslag meer gold dan tien eeden, en die een vasten +wil en krachtige werkzaamheid in zich vereenigden. Het “bid en werk” was van oudsher de zinspreuk van hun geslacht geweest, +door de ouders steeds den kinderen ingeprent. De molen kon zich nog op iets anders beroemen: op de bijna tot een spreekwoord +geworden schoonheid der vrouwen en dochters. “Zóó schoon, alsof zij van den molen afstamde,” was een compliment, dat men in +het dorp aan menig schoone maagd gaf: de blauwe oogen der molenaarskinderen <a id="d0e514"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e514">35</a>]</span>hadden reeds sinds jaren menigeen kommer en hartepijn veroorzaakt. De oude molen was ook getuige geweest van veel levensgenot, +maar altijd was het de echte, rechte, gulden vroolijkheid. + +</p> +<p>Met de Derenbergs hadden zij altijd als vriendschappelijke buren verkeerd; van weerszijden waren het dan ook mannen, die elkander +achting moesten toedragen; en wanneer de toenmalige landheer langs de molenbeek reed en de toenmalige molenaar met zijn vrouw +onder den lindeboom zat, ontstond er altijd een vriendschappelijk gesprek. + +</p> +<p>Ook in den nood reikte men elkander de hand, en toen de oorlog van 1807 tot 1813 uitbarstte, konden geen bloedverwanten elkander +trouwer bijstaan, dan de trotsche Derenbergs en de Ervings van den lompenmolen. + +</p> +<p>Toen tante in huis kwam, bloeiden daar twee vroolijke kinderen. Het meisje was even oud als zij, de knaap vier jaren ouder. +Zij groeide met hem op; toch was de molenaarsvrouw, die even huishoudelijk als godsdienstig was, er zeer op gesteld, dat het +arme weeskind in haar eigen stand bleef. Zij zou haar later als meid dienen, maar juffrouw Erving kon en wilde het niet beletten, +dat de drie kinderen te zamen speelden, en er tusschen de beide meisjes een vriendschap ontstond, die met de jaren steeds +vaster werd. De knaap, van zijn kant, hield goede kameraadschap met de beide zonen, die daar boven op het slot opgroeiden, +en de barones Derenberg hield zooveel van den blonden krullebol, dat zij zijn ouders wist over te halen, hem aan het onderwijs +harer zonen te laten deelnemen. Zoo kwam de kleine Frederik uit de dorpsschool in de leerkamer van het vrijheerlijke slot, +en zelden heeft men van een leerling meer genoegen gehad. Toen in later tijd de zonen der Derenbergs volwassen waren en sedert +lang kennis gemaakt hadden met het buitenland, en de oudste reeds de bezittingen, hem door zijn vader nagelaten, had aanvaard, +terwijl de jongste een knap officier bij de huzaren was geworden, kwamen zij nog altijd gaarne in het <a id="d0e522"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e522">36</a>]</span>oude huis terug, om den vriend te bezoeken. De kleine Lisette was intusschen tot een statige jonkvrouw opgegroeid; zij bezat +de spreekwoordelijke schoonheid der molenaars-dochters in de ruimste mate, en kon met haar groote oogen, die zoo diep en blauw +waren als het meer in het Derenbergsche bosch, iemand zóó aanzien, dat zij zijn hart won. + +</p> +<p>Marietje was ook groot geworden; een prachtige meid, zooals de huisvrouw verklaarde; zij sprong en zong in keuken en kelder +en keek daarbij zoo vriendelijk, dat men het vroolijke ding met de roode wangen wel lief <span class="letterspaced">moest</span> krijgen. Zij moest nu wel is waar haar speelgenoot met “juffer” en “u” aanspreken, maar onder vier oogen kwam nog wel eens +het vertrouwelijke Lisette over haar lippen en menigen zomeravond zaten zij hand in hand in het jasmijnpriëel, evenzoo als +toen zij kinderen waren. + +</p> +<p>En in deze dagen gebeurde het, dat een zwaar ongeluk over het huisgezin kwam, zoo zwaar, dat de wanhopige ouders meenden het +niet te kunnen dragen; de vroolijke Marietje werd een ernstig, stil meisje; het betrof immers ook het sieraad des huizes, +de schoone Lisette. + +</p> +<p>Het bekoorlijke kind had wel is waar dikwijls genoeg van haar moeder het rijmpje gehoord: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Gelijk goed, gelijk bloed,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Gelijke jaren, geeft de beste paren,”</span></p> +</div> +<p>maar, hoe kon zij daaraan denken, toen werkelijk de liefde, die zich om rang noch stand bekommert, haar hart binnensloop? +En zij beminde voor het eerst, met haar geheele ziel, met haar rein en vertrouwend gemoed, en de liefde, die haar wederkeerig +werd geschonken, was even ernstig en heilig gemeend als de hare. Dáár verwoestte een hand ruw en boosaardig het pas ontloken +geluk; het was een fijne, schoone vrouwenhand, maar zij reet de beide harten zoo wreed van elkander, dat het eene aan zijne +wonden bezweek—Lisette sloot haar wonderschoone blauwe oogen na een kort, smartelijk ziekbed, voor altijd. +<a id="d0e540"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e540">37</a>]</span></p> +<p>Van dit oogenblik af werden alle betrekkingen met het slot afgebroken, en wanneer de bedroefde Marie den jongen landheer aan +de zijde zijner schoone gemalin boven op den boschweg voorbij zag rijden, dan zuchtte zij dikwijls bij zich zelve: “zij komt +immers uit het lichtzinnige Italië—hoe zou zij weten kunnen, hoe een Duitsch hart te moede is, als het iemand recht innig +liefheeft? Maar de vergelding blijft niet uit.” + +</p> +<p>Dat was nu lang, lang geleden, en de menschen, die toen in den molen leefden, waren lang dood. Marie was oud geworden en bij +de Ervings gebleven, geacht en bemind, als behoorde zij tot de familie. Frederik Erving, de tegenwoordige eigenaar van den +molen, de neef der schoone Lisette, had in haar een tweede moeder gevonden, want toen zijn ouders vroeg stierven, nam zij +hem tot zich en voedde hem teeder en zorgvuldig op. Hij was flink opgegroeid onder haar hoede, en toen hij eens een lieve +vrouw in huis bracht, trad zij het jonge paar op den drempel der vaderlijke woning vriendelijk tegemoet, en de jonge echtgenoot +voerde zijn pas verkregen kleinood haar in de armen: “Daar, tante!”—zoo noemde hij haar steeds—“heb haar ook een weinig lief +en wees ons beider moeder!” + +</p> +<p>Zoo was het dan ook geworden. En toen tante in de oude dorpskerk later een dochtertje van het jonge paar ten doop hield, en +een paar groote blauwe kinderoogen haar aanstaarden, toen vielen vreugdetranen op het gezichtje der kleine, en een vurig dankgebed, +voor al het geluk haar beschoren, steeg ten Hemel op. De kleine ontving den naam van Liesje. + +</p> +<p>Omstreeks dezen tijd viel de vreeselijke gebeurtenis op het slot voor, die ook de harten in den molen diep schokte—de plotselinge +dood van den baron Derenberg. Tante zat zwijgend aan haar spinnewiel en dacht “hoe wonderlijk somtijds Gods wegen waren.” +Toen nu eens haar lieveling, het kleine vierjarige Liesje, met nog een even klein blond meisje hand in hand langs het molenpad +kwam aantrippelen, gevolgd door <a id="d0e549"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e549">38</a>]</span>een beeldschoonen jongen met zwart haar, en een trotsch uitzicht, die verlegen met zijn klein zweepje speelde, ging zij hun +tegemoet en nam het lieve krullekopje op den arm, en toen de kleine op de vraag, of zij boven in het slot woonde, toestemmend +knikte, bracht zij het kind bij de jonge vrouw in het woonvertrek, nam toen den knaap en Liesje bij de hand en bracht ze ook +binnen. De beide vrouwen, de oude zoowel als de jonge, liefkoosden de vaderlooze kinderen, tot het blondje eindelijk de armpjes +om den hals der oude vrouw sloeg en de knaap met glinsterende oogen den appel aannam, dien zij hem voorhield. En toen zij +later weder huiswaarts trippelden langs het molenpad, de broeder zorgvuldig het zusje geleidende, beiden telkens omziende +en knikkende, drukte de jonge vrouw haar dochtertje aan het hart, en zeide, met tranen in de oogen: “Van avond moeten wij +den lieven God hartelijk daarvoor danken, dat gij nog zulk een besten, braven vader hebt, zie die beide kinderen daar, <span class="letterspaced">die</span> hebben <span class="letterspaced">geen</span> vader meer, en zij missen bovendien nog zóóveel!” Van toen af dagteekende de vriendschap tusschen lompenmolenaars Liesje +en de kinderen van Derenberg. + +</p> +<p>Op den molen was intusschen het leven aangenaam voortgesneld. Liesje groeide steeds schooner op; zij was een schrander meisje +geworden en leerde vlijtig. De geestelijke, haars vaders vriend en haar peetoom, onderwees haar, en zijn vrouw leerde haar +Fransch spreken en zingen. Wanneer zij met haar buigzame, hoewel niet sterke altstem de oude vaderlandsche volksliederen zong, +dan werden tante de oogen vochtig: “precies Lisette!” zeide zij halfluid in zich zelve. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Dat Army, nu hij officier was geworden, den molen niet meer bezocht, verwonderde de oude vrouw niet. “’t Is grootmoeders bloed,” +zeide zij. Maar Liesje wilde niet gelooven, dat Army trotsch geworden was, dezelfde Army, met wien zij nog kort geleden zoo +vroolijk gelachen had; zij moest het hemzelf vragen; zij begaf zich op weg naar het slot. Zij trof <a id="d0e563"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e563">39</a>]</span>de jonge lieden onder den grooten lindeboom aan: Army stond op het punt te vertrekken, maar het was spoedig opgehelderd; hij +moest onverwacht op reis, anders zou hij zeker gekomen zijn. Toen zij nu weder in de warme kamer voor de oude vrouw stond, +die ijverig spon, sprak zij: “Ziet gij wel, tante, het is niet waar, dat Army trotsch is geworden; hij heeft niet kunnen komen, +omdat hij plotseling op reis moest;—ik wist het wel. + +</p> +<p>“Zoo?” vroeg de oude vrouw. + +</p> +<p>“Ja! Gij stoute tante hebt mij waarlijk doen schrikken. Gij—” zeide zij pruilend. + +</p> +<p>“Nu, het ei wil altijd wijzer wezen dan de hen,” antwoordde deze. “Nelly heeft dus gezegd, dat hij had willen komen?” + +</p> +<p>“Ja, en Nelly jokt niet.” + +</p> +<p>“Nelly is een goed kind; het doet mij altijd genoegen als zij komt; zij heeft de trekken en ’t gemoed der Derenbergs, dat +waren door en door brave lieden die Derenbergs, totdat—-” Zij zweeg. + +</p> +<p>“Wat bedoelt gij, tante?” + +</p> +<p>“Nu, als de duivel de menschen verderven wil, doet hij zich als een engel voor.” + +</p> +<p>“Wat zegt gij?” + +</p> +<p>“Ik zeg niets; maar gelooven moogt gij het, Liesje! wat de leeraar Zondag van den kansel verkondigd heeft: ‘Onze God is een +rechtvaardig God,’ dat is een waar woord; nu, zie mij niet zoo verwonderd aan! Kijk liever eens in den oven! Daarin liggen +voor u heerlijk gebradene appels.” + + + +<a id="d0e583"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e583">40</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Vierde Hoofdstuk.</h2> +<p>Twee jaren en eenige maanden waren sedert verstreken. Het was op een avond in de maand Mei. Door het geopende venster drong +een bedwelmende lucht in tantes kleine kamer; de wind speelde zacht in de jonge wijngaardranken, die het venster als met een +lijst omgaven, en de maan wierp haar helder licht op de eenvoudige meubelen in het gezellig vertrekje en bescheen het gerimpeld +gelaat der oude vrouw, die, de vlijtige handen in den schoot latende rusten, aan het venster zat, en naar buiten zag in den +tuin, waar juist de appel- en vlierboomen in vollen bloei stonden. Zij hield haar schemeruurtje; licht werd er in de langer +geworden avonden niet meer aangestoken; dat was een oud gebruik in huis; en de mensch wil ook wel gaarne eens rusten niet +alleen met zijn handen, maar ook met zijn gedachten. Eigenlijk rustten deze ook niet, want zij dwaalden rond in het verleden, +in schoone, lang vervlogen dagen, en dat was een genot, een ontspanning, wanneer, na de warmte en de lasten des daags, de +schemering kwam. In huis was alles bezorgd; het tegenwoordige verdween op dezen nevelachtigen lenteavond voor de blikken der +oude vrouw, en de tijd harer jeugd dook weer voor haar op, nevelachtig en door de maan beschenen, als de wereld daar buiten. + +</p> +<p>Zij vouwde de handen, en het hoofd omkeerende, bleven haar blikken op een schilderijtje boven de commode rusten <a id="d0e591"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e591">41</a>]</span>dat in het heldere maanlicht de silhouette van een man vertoonde. + +</p> +<p>“Ja, ja, mijn <span id="d0e595" class="corr" title="Bron: Cristiaaan">Christiaan</span>,” fluisterde zij zacht, “wij hebben elkander liefgehad, zeer lief, en zijn wij slechts korten tijd gelukkig geweest, vergeten +heb ik u niet, en ik ben u tot nu toe getrouw gebleven. Dat het ook zoo met u moest gaan—zoo treurig! Lieve hemelsche vader, +wat kan men al niet beleven, in een korten tijd! Nauwelijks is de mensch een paar jaar gelukkig,—of daar komt de smart; een +lading vol—mijn God! wat waren wij toch een paar lustige, vroolijke meisjes, mijne Lisette en ik, en juist toen wij dachten, +wat is de wereld heerlijk! daar ving het treuren aan. + +</p> +<p><span id="d0e599" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Mijne Lisette en mijn goede Christiaan!<span id="d0e602" class="corr" title="Niet in bron">”</span> Zij schudde treurig het hoofd, want voor haar geest verschenen twee groene, met zoden bedekte grafheuvels, ginds boven in +de schaduw der linden op het kerkhof. + +</p> +<p>Daar vloog een bloeiende vliertak door het raam en viel haar in den schoot. + +</p> +<p>“Ha, wacht! Dat doet Lise,” zeide zij, en een schalkachtige trek verdreef de treurige uitdrukking van haar gelaat; zij zat +onbeweeglijk achter in haar hoogen stoel. Een oogenblik daarna werd een meisjeshoofd, met donkere vlechten als een krans omwonden, +voor het venster zichtbaar en zag bespiedend naar binnen. + +</p> +<p>“Zij is hier niet!” sprak zij verdrietig; toen gaf zij een gil van schrik, want tante maakte een rassche beweging en streek +het meisje met den vliertak over het verblufte gelaat. + +</p> +<p>“Foei! Hoe afschuwelijk, tante, mij zoo te doen schrikken!” + +</p> +<p>“Ei, wat! wie zou wel het meest ontsteld zijn?” vroeg de oude; “wacht, gij ondeugd, meent gij nog wel de beleedigde te zijn?” + +</p> +<p>Het meisje gaf hierop geen antwoord, maar vroeg: “Zijn vader en moeder reeds terug uit de stad?” + +</p> +<p>“Nog niet; dat kan wel elf uur worden, mijn kind. Ga rustig slapen. Ik blijf immers wacht houden.” +<a id="d0e619"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e619">42</a>]</span></p> +<p>“Maar, tante! wat denkt gij wel?” riep het jonge meisje. Op dezen wonderschoonen avond? Kom eens even buiten, ruik toch hoe +liefelijk de vlierboomen geuren! Gij kunt niet gelooven hoe heerlijk het in den tuin is.” + +</p> +<p>“Ach, kind, dat is niet meer voor mij; oude lieden zijn moeielijk weder jong te maken; het is buiten vochtig, en mijn nare +jicht—blijf gij echter maar buiten en geniet den schoonen avond.” + +</p> +<p>“Dan kom ik bij u binnen, tante. Mag ik? Ik kan van avond niet alleen zijn, voor niets ter wereld niet.” + +</p> +<p>“Nu, kom dan, gij dwaas kind!” + +</p> +<p>Het kopje verdween voor het venster, en aanstonds daarop werd de kamerdeur geopend, en de slanke meisjesgestalte, in een licht +gewaad gekleed, trad binnen. + +</p> +<p>“Daar ben ik, tante!” riep zij vroolijk, en zette zich op een bankje aan de voeten der oude. Het maanlicht viel op het ronde +gezichtje en bescheen een paar wonderlijk diepe, blauwe oogen, die smeekend tot de oude vrouw opzagen. “Tante,” sprak zij +toen zacht, “vertel mij heden avond iets, bid ik—” + +</p> +<p>“Ei! moet ik zulk een groot meisje nog sprookjes vertellen?” + +</p> +<p>“O, toch niet! Iets uit uwe jeugd, tante.” + +</p> +<p>“Uit mijne jeugd? Maar wat dan toch?” + +</p> +<p>“Och, tante, vertel mij eens, hoe gevoeldet gij u, toen gij—toen gij uw liefste voor de eerste maal zaagt?” + +</p> +<p>“Wel gij—nieuwsgierig ding! Gij zijt nog veel te jong om alles te weten. Waarom moet ik u juist dat vertellen?” + +</p> +<p>“Ik ben al zeventien jaar, tante; andere meisjes hebben dan reeds een bruidegom, en—” + +</p> +<p>“Hoor mij dat eens aan! Gij zoudt bij slot van rekening er ook wel graag een hebben,—ei, ei, als ik dat aan moeder verhaal—” + +</p> +<p>“Doe dat maar, tante!” riep het jonge meisje, lachend. “Moeder heeft mij onlangs o! zooveel linnengoed laten zien en gezegd: +dat is alles voor uw uitzet, Lise.” +<a id="d0e648"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e648">43</a>]</span></p> +<p>“Zoo? men zou zeggen! Maar wat wildet gij weten?” + +</p> +<p>“Gij zoudt mij eens verhalen, hoe gij waart, toen gij uw geliefde voor het eerst gezien hebt?” + +</p> +<p>De oude vrouw ontroerde, en het kind voor haar zag met, groote, vochtige oogen vol verwachting tot haar op. + +</p> +<p>Het was zoo stil in het rond; alleen het bruisen van het water klonk met eentonige melodieën uit de verte. + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Drie leliën, drie leliën, die plantten ze op mijn graf!”</span></p> +</div> +<p>zong een frissche meisjesstem, beneden in den tuin. + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Daar kwam een vreemde ruiter aan, en brak ze allen af.”</span></p> +</div> +<p>Tante schudde het hoofd. <span id="d0e667" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Dat is Doortje; hoe kan zij zoo zingen, zij is van daag nog beknord! Maar, minnen en zingen, laat zich niet dwingen.” + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Och, ruitertje, och, ruitertje!</span></p> +<p class="line" style=""><span>Blijf van mijn bloemen af;</span></p> +<p class="line" style=""><span>Die moet mijn schat, mij allerliefst,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Zelf plukken van mijn graf.”</span></p> +</div> +<p>“Dat liedje heb ik ook dikwijls gezongen, toen ik nog jong was,” zeide tante; “ik heb ook daar beneden gezeten in het jasmijnpriëel +met Lisette en naar hartelust gezongen, en zij kon het zoo schoon—maar gij wildet immers weten,” viel zij zich zelve plotseling +in de rede, “wáár ik hem voor het eerst gezien heb? Hoor dan, eens op een avond, zoo heerlijk als deze, maar iets later in +het jaar, in Juli ongeveer, ging ik den weg langs, die voorbij het park voert, en zong: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Hij is geen keizer, bij is geen koning;</span></p> +<p class="line" style=""><span>Hij is soldaat, hij is soldaat.”</span></p> +</div> +<p><span id="d0e687" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Daar trad uit de schaduw der lindenallée een man te voorschijn en vroeg: ‘Wel juffer, moet het juist een soldaat zijn?’ waardoor +ik zóó schrikte, dat ik zonder antwoord te geven, mij haastig wegspoedde. Hij echter volgde mij, en bad zoo vriendelijk om +vergiffenis, dat ik stilstond en hem aanzag. <a id="d0e690"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e690">44</a>]</span>Hij had zulk een lief, goedig gelaat, met een paar eerlijke, trouwhartige oogen, dat ik geen vrees meer gevoelde; wij wandelen +langzaam verder en hij verhaalde mij, dat hij rijknecht was op het slot bij de jonge barones, de grootmoeder van Army en Nelly, +die voor korten tijd hier was komen wonen; dat hij mij reeds dikwijls gezien had, als hij den molen voorbijreed, want gij +weet wel, dat ik bij uwe overgrootmoeder diende. En ik verhaalde hem, dat ik vader noch moeder meer had, en toen reikten wij +elkander boven bij de molenbrug de hand en zeide hij: ‘goeden nacht, Marie!’ Wij spraken niet meer, maar stonden langen tijd +zwijgend naast elkander, tot ik op eens zoo hard ik kon over de brug naar huis liep.” + +</p> +<p>“Hoe waart gij toen te moede, tante?” + +</p> +<p>“Ja, dat weet ik niet meer zoo nauwkeurig, Lise,” zeide de oude vrouw; “ik weet alleen, dat het mij was, alsof de maan nog +nooit zoo helder op den ouden molen geschenen had, en de hemel nog nimmer zoo hoog was geweest; ik kon den ganschen nacht +niet slapen en was toch den volgenden morgen niet moede, en de woorden: ‘goeden nacht, Marie!’ klonken mij onophoudelijk in +de ooren.” + +</p> +<p>De oude zag naar het jonge meisje; haar oogen stonden vol tranen. “Zeg mij eens, Lise, wat scheelt u toch?” + +</p> +<p>“Och, niets, tante!” antwoordde zij. “Weet gij wat, ik ga nog even naar buiten; vader en moeder zullen wel aanstonds komen. +Goeden nacht, tante!” + +</p> +<p>“Goeden nacht, Lise! God behoede u! maar hoor eens, kind, als gij morgen vroeg weer aspergies steekt, moet gij niet als vandaag +de helft laten staan, anders moet ik er weder zelf voor zorgen, hoe zwaar het mij ook valt. Goeden nacht!” + +</p> +<p>En toen was de oude vrouw weder alleen in haar kamertje. Zij sloot het venster en ging, het hoofd schuddend, naar de commode; +zij zag naar de beeldtenis van haren Christiaan; de maan bescheen die niet meer, zoodat zij die niet meer <a id="d0e704"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e704">45</a>]</span>onderscheiden kon; maar zij wist immers nauwkeurig, hoe hij er uitzag. + +</p> +<p>“Ja, zoo was het,” fluisterde zij, “dáár buiten bij de molenbrug, daar ving het aan. Liefde heeft een goed geheugen; ik herinner +het mij heden avond even zoo goed, alsof wij gister daar stonden. Dat is Lise’s schuld. Wat of zij toch eigenlijk wilde, het +dwaze ding?”—- + +</p> +<p>Lise was buiten onder den <span id="d0e710" class="corr" title="Bron: lindenboom">lindeboom</span> gaan zitten; het water van de molenbeek ruischte aan haar voeten. Haar oogen staarden op den weg, die, aan de overzijde van +het water, naar het slot voert, en daarboven, achter de donkere toppen der boomen, verhieven zich de trotsche, door de maan +helder beschenen torens naar den nachtelijken hemel, zooals zij dat reeds dikwijls gezien had, zoo ontelbare malen—hoe kwam +het, dat zij heden zoo wonderlijk te moede was? + +</p> +<p>De oorzaak was een onverhoopt wederzien. Army was plotseling het priëel binnengetreden, waarin zij en Nelly elkander zaten +voor te lezen. Geheel onverwacht stond hij voor haar en omhelsde lachend zijne zuster die, blozend van vreugde, bijna niet +spreken kon; daarop had hij haar zeer verbaasd aangezien en eindelijk “juffer Lise” genoemd. “Juffer Lise!” Hoe gek klonk +dat! Zij moest er om lachen; hij lachte mede, maar bleef haar zoo noemen. Hij was grooter en statiger geworden sedert dien +winteravond, toen zij hem voor het laatst onder de besneeuwde linde zag, en nu prijkte de frissche mond met een aardig kneveltje; +wat was hij toch knap! En wat was de avond van Nelly’s verjaardag spoedig omgevlogen; zij hadden hunne kinderjaren in herinnering +teruggeroepen en hij was zoo vroolijk, zoo tevreden geweest; het gelaat zijner moeder had zoo van vreugde gestraald; en toen +zij vertrekken moest, had hij haar vergezeld; zij waren te zamen de lindenallée doorgewandeld tot aan de molenbrug, evenals +vroeger tante met haar Christiaan; zij hadden over hunne jeugd gepraat en bij de brug was hij blijven staan. + +</p> +<p>“Goeden nacht, juffer Lise!” Zij had er weder om moeten <a id="d0e717"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e717">46</a>]</span>lachen; “goeden nacht, mijnheer Army!” had zij willen zeggen, maar het kwam niet over haar lippen; zij stak hem weifelend +de hand toe, die hij als een oude bekende greep, en toen ging hij heen. Zij boog zich over de leuning en zag in het water, +waarop de stralen der maan als zilveren strepen dansten, en hoorde de nachtegaal zingen in de oude linden—’t was alsof zij +droomde. + +</p> +<p>“Of hij ditmaal ook in den molen zal komen?” vroeg zij bij zich zelve en zag naar het slot. “Ja, zeker! Als moeder nu maar +juist niet morgen het beloofde bezoek bij de houtvestersvrouw wil afleggen,” dacht zij. Dat zou toch jammer zijn, en meegaan +moest zij in alle geval. + +</p> +<p>En zoo zat zij en droomde onder de oude linde in dien lentenacht, en de maan zag vriendelijk en stil op haar neder, als wilde +zij haar niet storen in die zalige droomen der jeugd; zij weet het immers, die oude kameraad, hoe spoedig ze soms vervliegen—- + +</p> +<p>Boven in het slot scheen nog laat in den nacht het licht in de kamer der oude barones. Zij zat achterover in haar stoel geleund, +en haar handen speelden met den witten zakdoek op haren schoot. + +</p> +<p>“En gij zegt, Army!” sprak zij vragend tot den jongen officier, die tegenover haar zat, “tante Stontheim heeft zelve den wensch +te kennen gegeven, dat Blanka ons hier bezoeken zal?” + +</p> +<p>“Neen, lieve grootmama, dat is te veel gezegd,” antwoordde deze: “tante Stontheim is een zonderlinge vrouw; zij zegt eigenlijk +nooit wat zij wenscht; zij sprak er over, dat de vermoeienissen van den winter Blanka verzwakt hadden, en vroeg mij, of de +lucht onzer bosschen versterkend was; waarop ik natuurlijk, den wenk verstaande, aanstonds onze gastvrijheid aanbood.” + +</p> +<p>“Zeer voorbarig, mijn waarde Army! Ik moet bekennen, hier in dit ledige, eenzame slot aan een jonge, verwende dame eenigszins +een genoeglijk leven te verschaffen, schijnt mij een <a id="d0e731"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e731">47</a>]</span>moeielijke zaak toe. Het is onbescheiden van tante Stontheim, uw aanbod aan te nemen en dat nog wel voor die Blanka! Zij kan +later haren vader verhalen, hoe men in het slot Derenberg gasten weet te ontvangen.” De oude dame lachte bitter. + +</p> +<p>Army zweeg; hij zag naar een mug, die om de lamp fladderde. + +</p> +<p>“Hoe ziet zij er toch eigenlijk wel uit, die Blanka?” vroeg de grootmoeder, na eenig stilzwijgen. + +</p> +<p>Army’s gelaat verhelderde zich. “Hoe zal ik u haar beschrijven, grootmama? Ik kan u alleen zeggen, dat Blanka een buitengewone +verschijning is; men wordt verblind, als men haar voor de eerste maal ziet, en hoe meer men haar ontmoet, hoe meer zij iemand +aan zich boeit.” + +</p> +<p>“Dat is de taal eens verliefden,” sprak de oude dame koel; “zooveel ik weet, had zij nooit aanleg eene schoonheid te worden.” + +</p> +<p>Army werd gloeiend rood onder de koude blikken der groote, zwarte oogen. + +</p> +<p>“Zij is ook eigenlijk niet schoon; zij heeft zoo iets—” + +</p> +<p>“Genoeg!” viel de oude barones hem ongeduldig in de rede; “zeg mij liever, hoe denkt men over de verhouding van tante tot +Blanka, en wat heeft deze te hopen?<span id="d0e747" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p>“Zij gaat door voor de eenige erfgename harer tante. Veel hartelijkheid heb ik echter gedurende mijn veertiendaagsch verblijf, +bij het Kerstfeest en den verjaardag van tante, tusschen die beiden niet kunnen bespeuren.” + +</p> +<p>De barones haalde minachtend de schouders op. + +</p> +<p>“Hebt gij uwe moeder het heuglijk bericht van het te wachten bezoek reeds medegedeeld?” + +</p> +<p>“Neen, noch aan mama, noch aan Nelly; zij waren niet alleen—de kleine uit den molen was bij haar.” + +</p> +<p>“Natuurlijk! Het is onbegrijpelijk. Ik heb eens voor altijd verzocht van hare tegenwoordigheid verschoond te blijven, en desniettegenstaande +is zij de eerste en de laatste bij uwe <a id="d0e760"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e760">48</a>]</span>moeder en zuster, die in haar een engel van schoonheid en goedheid zien. Maar, Army, waar ter wereld zal deze Blanka logeeren? +Door wie zal zij bediend worden?” + +</p> +<p>“Ik had aan de kamer naast de uwe gedacht, grootmama! en de torenkamer zou tot zitkamer kunnen worden ingericht.” + +</p> +<p>“De torenkamer? Nooit!” riep de oude dame vertoornd uit; haar buitendien reeds bleek gelaat had in dit oogenblik een bijna +spookachtig aanzien. + +</p> +<p>Army zag haar verschrikt aan. + +</p> +<p>“Zooals gij wilt, grootmama!” + +</p> +<p>“Schik dat met uwe moeder!” liet zij er haastig op volgen, “laat Blanka zitten waar zij wil! De torenkamer blijft gesloten, +zoolang ik leef. Begeef u nu ter rust! Morgen spreken wij elkander nader.” + +</p> +<p>Army kuste hare hand en ging heen. Buiten op den corridor scheen de maan door de kleine ruiten der hooge ramen helder op den +witten marmeren vloer. + +</p> +<p>“Nog altijd het oude liedje,” mompelde hij; “wat heeft dat nu weer te beteekenen met dat torenkamertje? En ik had mij zoo +voorgesteld, het voor Blanka in te richten—” + +</p> +<p>“Voor Blanka!” Hij hield een oogenblik op; zijne gedachten vlogen terug naar de groote stad, naar de deftige villa met de +hooge spiegelruiten en de met bloemen getooide veranda; dáár, boven op de tweede verdieping, achter de fijne kanten gordijnen, +rustte zij nu zeker en sliep. Hij trad zijne kamer binnen; de vensters waren geopend, en de lucht voerde hem een stroom van +geuren te gemoet; hij zag naar buiten in het door de maan beschenen park. Hij herinnerde zich dien winteravond, toen hij in +deze zelfde kamer vertoefd had, nog onbekend met het leven, beangst voor de toekomst, en hoe hem toen de oude spreuk voor +den schoorsteen zoo verrassend hoop en levensmoed gaf: “Vertrouw gerust op God, geluk is dan uw lot.” Was het geluk hem reeds +ten deel gevallen? O, neen; het geluk zelf nog niet, maar toch de hoop <a id="d0e778"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e778">49</a>]</span>er op. In den geest bevond hij zich bij tante Stontheim, in haar sierlijk salon. + +</p> +<p>Hij was, op de uitnoodiging der oude dame, de Kerstdagen te D. komen doorbrengen, en toen hij haar de hand kuste, die zij +hem ter verwelkoming toereikte, had hij niet zeer vriendelijk gezien. Hem werd thee gediend, en een gevoel van onuitsprekelijke +verveling beklemde zijne borst. Op eens was de deur opengedaan, en zweefde een meisjesgestalte de kamer binnen. De kroon aan +den zolder wierp haar verblindend licht op een wezen, aan een elf gelijk, gehuld in een kleed van bleek groen krip, waardoor +fijne, marmerwitte schouders zichtbaar werden, en over het blanke, smalle voorhoofd glinsterde het goudkleurig haar, dat langs +den rug nederviel in zware, weelderige vlechten. Hij was opgesprongen en staarde haar aan, alsof hij eene geestverschijning +zag. De jonge dame wierp den prachtigen ruiker van witte camélia’s op de tafel, ijlde hem voorbij, en begroette hare tante. + +</p> +<p>“Agnese!” klonk het in zijn binnenste; “de schoone Agnese Mathilde uit de familiezaal ’t huis!” + +</p> +<p>“Is het reeds zóó laat?” vroeg hare tante, een onderzoekenden blik op de bekoorlijke gestalte werpende, en toen op hem wijzende, +zeide zij: + +</p> +<p>“Lieve Blanka, uw neef Armand van Derenberg, die gedurende de feestdagen onze gast zijn zal!” + +</p> +<p>De jonge dame, met hare donkere oogen, had een vluchtigen blik op hem geworpen; hij staarde haar nog steeds aan; hij kon niet +anders; voor hem stond immers zij, de schoone Agnese Mathilde, alsof zij zoo uit haar vergulde lijst getreden was! Ja zeker, +hij had zich zeer links gedragen; het bloed steeg hem nog gloeiend heet naar boven, als hij daaraan dacht. Toen had hij, op +verzoek zijner tante, haastig toilet gemaakt, en was met de dames in een prachtig rijtuig uitgereden, was een vorstelijk verlichte +zaal binnengetreden, en had met Blanka gedanst; hij had haar verteld, dat er thuis in het slot een portret in de familiezaal +hing, dat haar sprekend <a id="d0e790"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e790">50</a>]</span>geleek, en waarvoor hij als knaap uren lang had gestaan zonder zich ooit aan het aanschouwen te kunnen verzadigen. + +</p> +<p>Zij had toen gelachen, en hem gezegd, dat zij wel lust had de proef te nemen en er naast te gaan staan, om te zien, of het +niet veel meer inbeelding was dan werkelijke gelijkenis. Trouwens, die oogen, die diep treurige oogen, bezat zij niet; wel +waren zij ook donker, maar die onbegrijpelijke smart lag er niet in; hoe was dit ook mogelijk? Was zij niet zóó jong, zóó +vroolijk, zóó gevierd!—Hij volgde haar met zijn blikken, toen zij hem in den dans voorbijzweefde; als een goudkleurige sluier +omgaf het loshangende haar het bleeke gelaat; hij kon zich niet verzadigen aan dien wondervollen tooi; hij benijdde elk, die +met haar danste, en verheugde zich in het vooruitzicht van den heiligen avond, om welken te vieren hij toch eigenlijk gekomen +was, en dien men zeker stil in den huiselijken kring zou doorbrengen. + +</p> +<p>Maar juist dáár was zij hem het minste bevallen; niet, dat zij er minder bekoorlijk had uitgezien—zeker niet; de gouden sluier +lag zoo wonderschoon op het donkerblauwe zijden kleed; de lichten van den Kerstboom weefden schitterende vonken daarin, maar +de vroolijke lach, die een gelaat eerst waarlijk betooverend maakt, ontbrak; de innige Kerstvreugde miste hij geheel in Blanka’s +zwarte oogen. + +</p> +<p>Daarop volgde het eene feest het andere, en eindelijk moest hij vertrekken, hoe zwaar het hem ook viel. Hij bad zijne tante, +spoedig terug te mogen keeren, en in den borstzak zijner uniform droeg hij een sierlijk étui van juchtleder, een geschenk +zijner nicht; dit was zijn kleinood geworden, want daarin lag een lange lok rood, zacht vrouwenhaar. Zij gaf hem op zijn verzoek +het haar al schertsend, opdat hij zou kunnen vergelijken, welk het meest goudkleurig was, dat op het portret in de familiezaal, +of het hare. + +</p> +<p>Army stond nog aan het geopende venster in het donkere vertrek; hij haalde haastig het étui te voorschijn en beschouwde <a id="d0e800"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e800">51</a>]</span>in het maanlicht de haarlok, die van boven en van onderen sierlijk met een blauw zijden lintje was vastgemaakt; hij drukte +ze aan zijne lippen, en heerlijke beelden der toekomst kwamen hem voor den geest; hij zag zich weder gevestigd in het slot +zijner vaderen; zij stond naast hem in den zomernacht; hij hield den arm om haar heen geslagen, en het lokkige hoofd rustte +aan zijne borst; buiten op het eenzame voorplein murmelde weder na langen tijd een frissche fontein, nieuw vroolijk leven +aankondigende. + +</p> +<p>Hoe schoon was deze droom der toekomst! Maar het was immers slechts een droom; en de werkelijkheid?—Army huiverde; zij stelde +hem eischen, die hem deden terugschrikken; deze vervelende, ongelukkige werkelijkheid.—Waar zou hij de middelen vinden, om +voor de schoone gast de treurige armoede in het slot Derenberg te verbergen? Dat geld, o, dat booze geld! + +</p> +<p>Hij zag droomend naar het park. De nachtwind was opgestoken en ruischte door de boomen. “Het is tijd om te gaan slapen,” zeide +de jonge dweeper. Met zachten tred verliet hij de zaal en zocht zijne legerstede op. In den droom verscheen hem de schoone +Agnese Mathilde. Zij stond vóór hem in een zilverkleurig zijden gewaad, en daarover lag een gouden sluier; zij zag hem met +hare groote, treurige oogen aan en hief waarschuwend de hand omhoog: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Let daarom op de kleur van ’t haar,</span></p> +<p class="line" style=""><span>En is dat rood, dan dreigt gevaar.”</span></p> +</div> +<p>klonk het in zijn oor. + + + +<a id="d0e813"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e813">52</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Vijfde Hoofdstuk.</h2> +<p>“Army, wat ben ik blij, ook eens een gast te zullen hebben,” sprak den volgenden morgen Nelly tot haar broeder, toen zij te +zamen door het frissche, groene park wandelden. “Wat zal Liesje wel zeggen? Ik moet het haar vertellen. Zeg eens, Army! hoe +vindt gij Liesje eigenlijk? Is zij niet beeldschoon geworden?” + +</p> +<p>“Ik weet het waarlijk niet,” antwoordde hij verstrooid, “ik heb er in ’t geheel niet op gelet; ja, ik geloof het wel, ik herinner +het mij nauwelijks meer—” + +</p> +<p>“Maar, Army!” klonk het van de lippen zijner zuster, “gij zijt verstrooid, of misschien bedroefd—is u iets onaangenaams bejegend? +Kan ik u soms helpen?” + +</p> +<p>“Neen, zusje,” lachte hij en streek haar schertsend met de hand over het bloeiend gelaat. “Gij kunt mij wel het allerminste +helpen; het is een ongelukkige geschiedenis, ik—zie er tegen op het mama te zeggen, maar ik kan niet anders.” + +</p> +<p>“Och, spreek er niet tegen mama over, Army!” bad het jonge meisje, staan blijvende. Zij legde de kleine hand op zijn schouder, +en zag hem angstig aan. “Ik bid u, doe het niet! Zij is zoo droevig, en weent zooveel; ik smeek u, zeg het niet, als het iets +onaangenaams is—” + +</p> +<p>Army werd verlegen. + +</p> +<p>“Ja, mijn God!” zeide hij, “wist ik slechts wat te doen? <a id="d0e831"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e831">53</a>]</span>Tot grootmama kan ik mij niet wenden; het zou te vergeefsch zijn, daar zij werkelijk niet in staat is, mij—<span id="d0e833" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p>“Army,” fluisterde het meisje, de oorzaak zijner verlegenheid radende, “ik geloof, ik kan u helpen; wacht een oogenblik, of +neen, ga vooruit onder den grooten ahorn aan den dijk! Ik ben aanstonds terug.” En vlug liep zij naar huis; de zonnestralen +dansten over haar eenvoudig kleedje en beschenen de blonde lokken; spoedig was zij om den hoek verdwenen. + +</p> +<p>De jonge man zag haar na en ging verder. Wat meende zij? Zij kon toch onmogelijk weten—- + +</p> +<p>Hij zat op de steenen bank en zag naar het heldere water, waarin de blauwe hemel en de hooge boomen zoo liefelijk weerkaatsten. + +</p> +<p>“Hoe schoon is het hier!” sprak hij halfluid; “als zij maar een weinig gevoel voor natuurschoon heeft, moet het haar hier +bevallen.” + +</p> +<p>Vlugge schreden klonken achter hem, en zich omkeerende, blikte hij in het van vreugde stralende gelaat zijner zuster. + +</p> +<p>“Daar, Army!” zeide zij blozend, en legde een sierlijk zijden beursje in zijne hand. “Ik heb het waarlijk niet noodig; neen, +wezenlijk niet; waarvoor toch? En nu zult gij niets aan mama zeggen; niets, nietwaar?” De blijdschap, iets te kunnen geven, +straalde het lieve meisje uit de oogen. “Goede, lieve Army!” bad zij, “berg het spoedig! Het zal zeker voldoende wezen.” + +</p> +<p>“Neen, Nelly, neen!” riep hij, kleurende; “uwe spaarpenningen—” + +</p> +<p>Zij hield hem de hand voor den mond. “Gij maakt mij boos, Army,” zeide zij: “zouden broeder en zuster elkander niet helpen—Wie +weet, of ik ook niet nog eens bij u kom! Laat ons nu verder gaan, spreek er niet meer over! Zie, hoe zoudt gij het vinden, +als wij hier eene boot hadden? Ik heb het reeds lang gewenscht. Dan konden wij met Blanka roeien, en Liesje—nietwaar? Blanka +zal toch niet trotsch zijn?” +<a id="d0e852"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e852">54</a>]</span></p> +<p>Hij antwoordde niet; hij kwam zichzelf op dit oogenblik zeer verachtelijk voor. Haastig wendde hij het gelaat af. + +</p> +<p><span id="d0e856" class="corr" title="Bron: “"></span>Zijne zuster bemerkte het. “Army,” zeide zij, “volg mij spoedig! Ik moet aanstonds naar mama, en—ik heb het druk,” en zij +sloeg den naasten weg naar het slot in. + +</p> +<p>Hij volgde haar langzaam, diep beschaamd. Hij had haar gister op haar geboortedag niet eens een kleinigheid geschonken, en +heden gaf zij hem blijmoedig al hare bespaarde penningen. Hij bleef staan en opende de kleine zijden beurs; een paar losse +daalders lagen er in, en nog iets in een papier gewikkeld; hij deed het open en vond een goudstuk, benevens een paar woorden +van de hand zijner moeder op het papier. “Voor een nieuw kleedje voor mijne Nelly,” las hij. Het jonge meisje had klaarblijkelijk +de woorden nog niet gelezen; dan had zij hem deze vernedering bespaard; hij dacht aan het versleten kleedje, dat zij heden +en gister droeg, en hoe zij zich over een nieuw verheugd zou hebben. Een nieuw kleed voor vijf daalders! Zooveel had ongeveer +de ruiker gekost, dien hij Blanka gezonden had, en welken zij wellicht den morgen na het bal achteloos had weggeworpen; hij +dacht aan de sierlijke gestalte, welke hij nooit anders dan in zware zijde of licht krip had gezien—welke tegenstrijdigheden +biedt het leven! Daar lag het slot voor hem, zoo indrukwekkend, met zijn reusachtigen gevel, zijne torens; en de zoon des +huizes bezat niet zóóveel, om,—neen, het was om wanhopend te worden. + +</p> +<p>Hij wendde zich haastig om, en keerde terug; zijne blikken dwaalden onwillekeurig over den heuvelachtigen grond en bleven +op het leien dak van den papiermolen rusten; eensklaps lachte hij hardop. “Ja, die hebben des te meer,” sprak hij half luid; +“men moet zich maar met lompen en diergelijk tuig afgeven, dan stroomt iemand het geld toe; en dat alles zal de hand vullen +van het kleine meisje, met ’t welk ik eens speelde. Lompenmolenaars Liesje is de rijkste erfgename uit den ganschen omtrek—waarachtig, +het is <a id="d0e862"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e862">55</a>]</span>om zich dood te lachen, zooals het in het leven verdeeld is.” + +</p> +<p>In zijn donkere oogen las men intusschen niets van lachen; hij zag er zeer neerslachtig uit, de knappe, jonge officier; het +geld zijner zuster brandde hem in de handen, terwijl hij haastig voortliep, de lippen stijf op elkaar gedrukt. De schoone +droom der toekomst was vervlogen voor het drukkende heden, en zijn geldelijke ongelegenheid had hem geducht aangegrepen. Hij +nam het kleine briefje zijner moeder en legde het in zijne portefeuille; toen ging hij verder, en den hoofdweg inslaande, +zag hij den ouden Hendrik, die naar hem toekwam, zoo spoedig zijn oude beenen het hem toelieten. + +</p> +<p>“Uwe grootmama verzoekt mijnheer den luitenant aanstonds bij haar te komen,” boodschapte hij, den jongen man vriendelijk in +het opgewonden gelaat ziende. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>De oude barones liep haastig het vertrek op en neer. Haar trotsch gelaat was met een blos overtogen en de donkere oogen richtten +zich ongeduldig naar de deur, waardoor haar kleinzoon moest binnentreden. + +</p> +<p>In hare hand hield zij een geopenden brief, en van tijd tot tijd bleef zij staan en wierp een blik op het papier. + +</p> +<p>“Het is ongeloofelijk,” sprak zij zacht, “deze Koningsberger Derenbergs! Zich dáár zoo te nestelen. <span lang="it">Dio mio!</span> Wat geeft die Stontheim mij daar bittere pillen te slikken in dien korten brief! En toch mag ik God nog danken, dat die zaak +zich zóó schikt. Hoe verheug ik mij, dat ik, trots de koelheid die tusschen ons heerscht, Army heb overgehaald haar te bezoeken!” + +</p> +<p>Zij wierp weder een blik in den brief. + +</p> +<p>“Ik heb in Armand,” las zij, “een beschaafd, beminnelijk mensch leeren kennen, die geheel het karakter der Derenbergs bezit, +en niettegenstaande den betrekkelijk korten tijd onzer kennismaking, heb ik hem hartelijk lief gekregen.” +<a id="d0e883"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e883">56</a>]</span></p> +<p>De lippen der oude dame plooiden zich tot een minachtenden glimlach. + +</p> +<p>“Ik ben, zooals gij u wel van vroeger zult herinneren,” las zij verder, “iemand, die doorgaans eerlijk en openhartig mijne +meening zeg—dat wij beiden het nooit eens waren, zal wel te wijten zijn aan het groote verschil onzer beschouwingen; nu zijn +wij beiden oude vrouwen geworden, liefste Derenberg, en het wordt waarlijk tijd, vrede te sluiten voor de korte spanne tijds, +die wij nog te leven hebben. Ik bied u de hand der verzoening aan; laat, wat vroeger is voorgevallen, vergeten zijn! De schuld +lag waarschijnlijk aan beide zijden. En nu wil ik u in vertrouwen een lievelingswensch mededeelen, die ook Armand betreft. +Gij zult door hem wel reeds vernomen hebben, dat in mijn huis een jonge moederlooze verwante leeft, die bij mij de plaats +eener dochter in mijn eenzaam leven vervult, en die ik liefheb, alsof zij het werkelijk is. Bedrieg ik mij niet, dan ziet +Armand zijne nicht niet met onverschillige blikken aan,—het zou mij hartelijk verheugen, zoo deze twee elkander leerden liefhebben; +en ten einde hun daartoe de gelegenheid te geven, zend ik Blanka, onder het voorwendsel van hare gezondheid te versterken, +naar uwe boschrijke woonplaats. Mochten de beide jonge harten elkander daar leeren verstaan, en ik in Armand nog eens een +zoon begroeten! Gij zijt een verstandige vrouw, lieve barones, en ik behoef u niet te vragen, alle toespelingen op mijne wenschen +bij de jonge lieden te vermijden; ik hoop dat zij elkander in waarheid genegen zullen zijn; het is mogelijk, dat Blanka met +haar helder hoofdje mijne bedoeling vermoedt; meegedeeld heb ik ze haar niet. Moge de hemel voor het overige zorgen en het +tot onze blijdschap doen uitkomen! Terwijl ik u in den geest nog eenmaal verzoenend de hand reik, ben ik, in afwachting van +een spoedig antwoord, lieve Derenberg! uwe + +</p> +<p><span id="d0e889" class="corr" title="Niet in bron">“</span><span class="smallcaps">Ernestine</span>, gravin <span class="smallcaps">Stontheim</span>, geboren <span class="smallcaps">Derenberg</span>.” +<a id="d0e900"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e900">57</a>]</span></p> +<p>“Het is waarlijk grootmoedig,” vervolgde de oude dame; “men moet nog een vriendelijk gezicht zetten, en dankbaar wezen; het +is fijn overlegd van tante Stontheim, maar zoo was zij altijd. Blanka is haar erfgename—dat is zonneklaar en nu zij den jongen +heeft leeren kennen, wil zij de zaak zóó regelen; ik moet met een zoet gezicht in dezen zuren appel bijten en God danken, +dat het zóó geschikt wordt; zij heeft een boosaardig karakter. Maar één wenk moet ik hem toch geven; het schijnt mij toe, +dat deze Blanka hem niet onverschillig is, en—” + +</p> +<p>Op dit oogenblik trad Army binnen. Zijne grootmoeder zag hem vriendelijk aan. + +</p> +<p>“Ik heb een brief ontvangen van tante Stontheim,” sprak zij, staan blijvende en hem de hand toestekende; “zij meldt mij Blanka’s +komst; en nu mijn jongen! vergeet, dat ik gister zoo onvriendelijk over uwe plannen sprak! Ik had een lichten aanval mijner +migraine, en dat ontstemde mij; ik verheug mij werkelijk over het bezoek der jonge dame.” + +</p> +<p>Army zag haar verrast aan. “Waarlijk, grootmama? Ik dank u; gij neemt een centenaarslast van mijn gemoed; het was zeer onaangenaam +voor mij, u moeite te veroorzaken, die u niet aangenaam was. Mag ik weten, wat tante nog meer schrijft?” + +</p> +<p>De oude dame lachte. “Neen, mijn kind,” zeide zij, “het is niet goed, dat men te veel vleiends over zichzelven hoort.” + +</p> +<p>“Houdt tante van mij?” vroeg hij opgewonden. + +</p> +<p>“Tante is van oordeel, dat gij een verstandig jong mensch zijt, en zeker eens een echte Derenberg zult worden.” + +</p> +<p>Army’s gelaat werd bewolkt. “Is dat alles?” + +</p> +<p>“Vooral,” klonk het schalksch van de dunne lippen der grootmoeder, “wanneer u eenmaal een schoone, geliefde vrouw ter zijde +staat.” + +</p> +<p>“Heeft zij dat geschreven?” riep hij haastig en greep, hoog blozend, hare hand. “Grootmama, wees goed! Zeg mij, meldde zij +iets van haar, van Blanka? Denkt zij, dat Blanka mij ook bemint?” +<a id="d0e921"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e921">58</a>]</span></p> +<p>“Army! mijn God, hoe onbeschaamd! Bedaar toch! Wie spreekt er van Blanka? Ik heb immers niets gezegd—verstaat gij? In het +geheel niets; wie denkt <span class="letterspaced">dááraan</span>? Gij zijt pas een-en-twintig jaar!” + +</p> +<p>Maar Army had de armen om den hals zijner grootmoeder geslagen, drukte in weêrwil van haar tegenstreven een paar hartelijke +kussen op haar mond, en stormde toen zeer onhoffelijk de kamer uit. + +</p> +<p>“Orribile!” zeide de oude dame, hare muts terecht zettende; “hij is zeker al erg verliefd; als tante Stontheim hem nu gezien +had, zou zij zeker niet aan zijn Derenbergs karakter gelooven.” + +</p> +<p>Zij bleef nadenkend staan en het was, alsof haar iets uit het verleden te binnen schoot, dat veel overeenkomst had met het +zoo even gebeurde. Plotseling herinnerde zij zich, hoe zij, in betere dagen, als een schoone jonkvrouw in overmaat van geluk +de half blinde duenna om den hals viel en haar vurig kuste. En waarom? Omdat buiten op het balkon, onder de bloeiende oleanders, +in de zoele avondlucht, een slanke, blonde man in gebroken Italiaansch haar zooveel verhaald had van een oud, Duitsch slot, +omgeven door groene eikenbosschen, en van een oude, Duitsche vrouw met trouwe, blauwe oogen ... De trek om haren mond werd +zachter, toen zij aan den jubel van haar jeugdig hart dacht. “Hij heeft toch mijn bloed in de ad’ren,” zeide zij toen, “God +geve, dat het leven zijne wenschen beter vervulle, dan de mijne!” Daarop zette zij zich aan haar schrijftafel en stelde zich +de toekomst voor, die weder rooskleurig voor haar begon te schemeren, en voor hare oogen stond weder het oude slot in al de +betoovering, die het vroeger omgaf. + +</p> +<p>Intusschen doorkruiste Army onrustig het park. Eerst had hij zijne zuster bijna platgedrukt door zijne omhelzing en haar iets +onbegrijpelijks verteld van een nieuw kleed, een blauw, zooals Blanka droeg. Hij had zijne moeder, die de opgewondenheid van +haren zoon niet begreep, de noodzakelijkheid <a id="d0e935"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e935">59</a>]</span>betoogd, om hare zwakke gezondheid door een badreis te versterken, was het niet in dit, dan in een volgend jaar. Daarop was +hij met Nelly en den ouden Hendrik in de kamer geweest, die hij voor Blanka had uitgekozen, en had er allerlei veranderingen +bevolen; zijne zuster had hem haar werktafeltje en den bloemenstandaard hunner moeder moeten beloven; toen had hij aanmerking +gemaakt op de gordijnen en schilderijen, de laatsten weggenomen en andere in de plaats gehangen en Nelly meer dan eens verzekerd, +dat hij gordijnen en tapijten uit zijne garnizoensplaats zou laten komen in de plaats van al dat verkleurde tuig, alsook een +nieuwe livrei voor Hendrik. Eindelijk had hij zijne zuster omhelsd, en haar gevraagd, of zij niet dacht, dat het Blanka hier +wel bevallen zou, en of zij niet vond dat deze kamer het fraaiste uitzicht had? En zonder haar antwoord af te wachten, had +hij er bijgevoegd: “Wat zult gij verbaasd staan, zusje, als gij haar ziet!” Toen was hij naar buiten gegaan, naar het oude +park, en liep haastig door de met gras begroeide paden; bij wenschte het uur zijner afreis te bespoedigen, ten einde <span class="letterspaced">haar</span> te kunnen zeggen, hoe men zich te huis op hare komst verheugde—eindelijk werd het avond, en wandelde hij in den heerlijken +lentenacht naar het dorpje, om de post op te wachten. Bij het parkhek plukte hij nog een bloeienden vliertak, een groet uit +zijn huis voor Blanka. En eindelijk, eindelijk blies de postillon en reisde hij af, vervuld van gelukkige gedachten. + +</p> +<p>Daarboven echter, in den molen, werd zacht een venster geopend, en een donker meisjeshoofd boog zich naar buiten en zag met +vochtige oogen naar den straatweg. Zij wist, dat hij heden avond weder vertrekken zou; hij had het haar immers zelf gezegd, +en zij had op hem gewacht, den ganschen langen dag gewacht, maar hij was niet gekomen; en hoor! daar klonk nu de posthoorn +door den stillen nacht Hoe treurig klonk dat! Uit het woud kaatste zacht een echo terug, en stil, heel stil werd het venster +weder gesloten. + + + +<a id="d0e942"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e942">60</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Zesde Hoofdstuk.</h2> +<p>Den volgenden dag was het ongunstig weder. De hemel was geheel met een donker floers bedekt, en een zachte regen viel op de +bloeiende appelboomen en de vlier. Liesje stond des namiddags boven in haar kamertje, en zag met een droevig gelaat naar het +slot, welks torens in een grauwen sluier gehuld schenen. Alles was vandaag verkeerd gegaan; iedereen zag donker; haar vader +had onaangenaamheden in zijn beroep gehad; tante had zich geërgerd, omdat Doortje de staldeur niet gesloten had, waarachter +de hen met hare kiekens verblijf hield, die nu in den regen buiten waren: iets, dat streng verboden was; de kleine diertjes +zouden nu allen omkomen, voorspelde zij; de oogen verdraaiden reeds. Doortje was erg beknord en liep met roodgeweende oogen +door het huis; en tot overvloed van smart was de jonge heer Selldorf gekomen, die bij haar vader in de zaak zou werkzaam zijn, +en had met de familie het middagmaal gehouden. + +</p> +<p>Gewoonlijk aten de heeren, die bij hem in de leer waren, boven in het huis dat zij bewoonden, want de heer Erving bevond zich +het liefst uitsluitend te midden der zijnen; heden had hij echter eene uitzondering gemaakt, omdat hij zeer bevriend was met +den vader van den jongen man. De jonge blonde heer, met zijn blauwe das, had tegenover Liesje gezeten en haar gedurig aangekeken, +hetgeen volstrekt niet <a id="d0e950"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e950">61</a>]</span>noodig was; er was gesproken over zijn vader, over beroepsaangelegenheden, en over de gezondheid zijner moeder, wat alles +recht vervelend was geweest. Daarbij kwam, dat Liesje, voor de eerste maal sedert haar dit werk was opgedragen, vergeten had +de duiven te voeren; zij ergerde zich over zich zelve—wat scheelde haar toch? En toen dacht zij er aan, hoe zij gister met +haar naaiwerk onder den lindeboom vóór het huis had gezeten, tot het donker werd, en telkens, als er iemand naderde, geschrikt +was, en hartkloppingen had gevoeld; hoe het steeds onverschillige menschen geweest waren; ten laatste kwam de oude bedelaarster +Marie, en toen was zij in huis gegaan en had geweend. Zij bloosde uit schaamte over zich zelve, toen zij zich herinnerde, +dat zij gister avond, wijl zij niet slapen kon, nog eenmaal was opgestaan om het venster te openen en naar den postillon te +luisteren, die een lustig deuntje zat te blazen op den bok van het rijtuig, waarmede Army—zoo spoedig weder vertrok. + +</p> +<p>“Dat het nu ook zulk naar weer is,” sprak zij op eens halfluid, een deeltje van Geibels gedichten van de boekenplank nemende, +“anders zou Nelly zeker eindelijk wel eens komen.” + +</p> +<p>Zij zette zich op de kleine sofa, en bladerde in het boek, zonder de liefelijke zangen, van welke zij anders zooveel hield, +met iets meer dan een vluchtigen blik te verwaardigen. Zoo zat zij, totdat in de gang de voetstappen harer tante gehoord werden, +en het goedige gezicht met het helderwitte mutsje in de deur zichtbaar werd. + +</p> +<p>“Zeg eens, Lise, waar om Gods wil zit gij toch?” vroeg zij geheel buiten adem; “eerst ziet gij den ganschen dag zoo zuur als +azijn, en nu zit ge hier te lezen, in plaats van uw oude tante beneden wat te helpen. Gij weet wel, het is van daag Donderdag; +dan komt de familie uit de pastorie. Doortje is geheel verslagen door de berisping, die zij ontvangen heeft, en Mina pruilt +om haar gezelschap te houden; gij hadt mij wel kunnen helpen de duiven klaar te maken, of de aspergies <a id="d0e958"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e958">62</a>]</span>te schillen; dat is niet gemakkelijk, en gij dient het te leeren voor de aanstaande huishouding, want een vlijtige huisvrouw +is de rijkdom des mans. Maar wat ziet het er hier toch gezellig uit,” viel zij zich zelve in de rede, terwijl zij het vertrek +rondkeek, dat er met zijn witte verf, met wit en blauw gestreept katoen overtrokken meubels en neteldoeksche venstergordijnen, +als een echte meisjeskamer uitzag. “Zie eens, hoe uw myrtheboompje in ’t water drijft! Daar schiet mij te binnen, waarom ik +hier eigenlijk kwam: hier is een briefje van Nelly. Hendrik bracht het mede;” zij nam het uit haar zak en gaf het Lise, die +het openbrak en las. + +</p> +<p>“Verbeeld u, tante,” riep zij verrast, “zij krijgen bezoek op het slot! Nelly is er bovenmate over verheugd; het is eene nicht, +Blanka van Derenberg; en Army komt ook over met verlof en zij hoopt, dat ik haar dan dikwijls zal komen bezoeken. + +</p> +<p>“Zoo?” vroeg de oude vrouw. + +</p> +<p>“Ja, Nelly schrijft, zij zou zelve gekomen zijn om het mij te vertellen, maar zij had vandaag geen tijd, dewijl zij helpen +moest de kamers in orde te brengen.” + +</p> +<p>“Zouden zij dat dan nu eerst hebben vernomen?” sprak de oude vrouw. + +</p> +<p>“Och neen,” zei Lise, “Army is dáárom over geweest, schrijft Nelly.” + +</p> +<p>“Is Army weer hier geweest?” vroeg tante, en zag verbaasd naar het jonge meisje, dat plotseling hoogrood geworden was; “wanneer +dan?” + +</p> +<p>“Op Nelly’s verjaardag,” klonk het zacht. + +</p> +<p>“Ei zoo!<span id="d0e976" class="corr" title="Bron: ”"></span> en daar hebt gij mij niets van verteld, Lise? Gij zegt mij anders toch alles!” en de stem der oude vrouw klonk angstig. “Zeg +Lise, waarom hebt gij dat verzwegen?” + +</p> +<p>“Omdat ik niet altijd hooren wil, als gij zegt dat hij trotsch en voornaam is geworden.” +<a id="d0e980"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e980">63</a>]</span></p> +<p>“En waarom wilt gij dat niet hooren, Lise?” + +</p> +<p>“Omdat het niet waar is; omdat hij geen tijd heeft gehad om hier te komen—anders had hij het zeker gedaan.” + +</p> +<p>Zij brak in tranen uit; de bedrogen verwachting van gister kwam haar weder te binnen. + +</p> +<p>“Maar, Lise, groote goedheid, wat moet dat beteekenen? Hoe dwaas, dat gij om zóó iets schreit! Wat ter wereld kan u Army schelen?” + +</p> +<p>De oude vrouw sprak knorrig; men kon het haar aanzien, dat haar hart bezwaard was. <span id="d0e991" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Ik denk, dat het u niet aangaat, wat ik van Army zeg. Uwe wegen en de zijne loopen niet naast elkaar, zooals in uwe kindsheid; +hij is nu een voornaam heer en gij zijt een volwassen meisje.—Wat moet men daarvan denken, dat gij zoo bitter weent?” + +</p> +<p>Lise viel de oude vrouw om den hals. “Och, tante, wees niet boos!” snikte zij; “het is recht kinderachtig van mij, maar ik +kan het nu eenmaal niet aanhooren, zooals gij over de bewoners van het slot spreekt; wij hebben altijd zoo vriendschappelijk +gespeeld, en het is altijd net of gij die schoone herinneringen onbarmhartig wilt uitwisschen, als gij boos zijt op Army en +Nelly.” + +</p> +<p>De oude vrouw schudde het hoofd. “Kind!” zei zij toen, “och, wist gij slechts, wat bitter leed zij daarboven ons berokkend +hebben!” + +</p> +<p>“Kunnen Army en Nelly dat helpen?” + +</p> +<p>“Neen—maar—” + +</p> +<p>“Gij zegt immers zelf altijd, dat wij onze vijanden moeten vergeven.” + +</p> +<p>“Dat is zoo, maar het is onmogelijk een onrecht te vergeten, dat u zoo van nabij treft, als—” + +</p> +<p>“Och, spreek daar niet van, tante!” bad Liesje vriendelijk en zag haar door hare tranen heen lachend in het gelaat; “ik zal +niet weder zoo dwaas weenen; maar hoor! dan bromt gij ook niet meer. Ik ga nu met u naar beneden, en zal u helpen de duiven +klaar te maken en ze zóó braden, als vader <a id="d0e1008"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1008">64</a>]</span>ze graag lust? En hebt gij reeds radijs uit den tuin gehaald of zal ik het doen?” + +</p> +<p>Zij vleide en bad zoo lang, tot de oude haar een kus gaf, en toen zij de voorzaal boven doorgingen, waarin groote linnen- +en kleerkasten stonden, zag tante onwillekeurig naar een der deuren, en een bange zucht <span id="d0e1012" class="corr" title="Bron: ontgipte">ontglipte</span> haar. + +</p> +<p>“Dat was Lisette’s kamer,” zeide zij met zekeren nadruk in haar toon. Het jonge meisje knikte en ijlde vlug de trappen af. +Zij had immers reeds zoo dikwijls van Lisette gehoord; zij wist, dat het hare oudtante was, en haar naam altijd met eerbied +werd uitgesproken; doch omdat men haar niets naders meedeelde, boezemde het haar weinig belang in, dat zij boven gewoond had. +Zij schaamde er zich echter over, dat zij zoo kinderachtig geschreid had; wat zou hare tante nu wel gelooven? Misschien wel, +dat zij Army—-? Zij kleurde en voleindigde de gedachte niet, maar begon te zingen, terwijl zij naar de woonkamer ging om den +predikant en zijne vrouw te begroeten. Tante Marie volgde haar met angstige blikken. “Heer in den hemel!” bad zij, “bewaar +ons genadig voor een tweede ongeluk!<span id="d0e1017" class="corr" title="Niet in bron">”</span> Want een ongeluk zou het worden; van daarboven is nog niets goeds gekomen, sedert de oude op het slot leeft. “Heere, bewaar +het meisje! Zij weet het zelve nog niet, maar het is waar, wat ik zoo even hoorde—zij heeft dien Army lief. Hoe haar te helpen?—” +Peinzend maakte zij het avondeten gereed, en toen eens Liesje’s heldere lach tot in de keuken klonk, schudde zij het hoofd, +en aan den avondmaaltijd bespiedde zij van ter zijde het lachende gezichtje, dat niet het minste spoor van tranen vertoonde. +Het was ook een vergenoegd gezelschap, dat daar in de koele eetzaal zat om de groote, ronde tafel, met helderwit damast gedekt. +De heer des huizes, met zijn vriendelijk gelaat; de predikant, die men het aanzag, dat hij zich verheugde bij den vriend zijner +jeugd te zijn, en Rosine, zijn vrouwtje, dat altijd vergenoegd was, hoewel zij te huis een troepje kleine kinderen had, die +als orgelpijpen op elkander <a id="d0e1020"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1020">65</a>]</span>volgden, en haar dikwijls veel zorgen gaven, als zij meermalen niet wist van waar ze nieuwe kleeren zouden krijgen. Zelfs +de Donderdagavonden, wanneer zij in den molen van de zorgen en beslommeringen der week uitrustte, zat zij ternauwernood, of +een kinderkousje kwam voor den dag, waaraan zij ijverig breide, en niet zelden legde juffrouw Erving haar lachend een pakje +kousen in den schoot, met de woorden: “Ziedaar, lieve, ik heb u wat geholpen; laat nu voor van avond het breien eens rusten, +en zing een lied voor ons!” En dan zong zij met haar lieve, zachte stem een eenvoudig lied. Later echter greep zij onwillekeurig +weer naar hare breikous en zeide lachend: “laat mij begaan, Mina! Ik kan het niet laten.” De vrouw des huizes was dezen avond +bijzonder wel, en voerde een druk huishoudelijk gesprek met Rosine, terwijl Liesje vroolijk met haar vader en den geestelijke +schertste; alleen tante was stil, en zelfs de loftuitingen over hare kookkunst waren niet bij machte, haar te doen glimlachen; +ze proefde niet eens van den geurigen Rijnwijn, die in de groene glazen zoo heerlijk parelde. + +</p> +<p>“Weet gij wel, dominé,” vroeg de gastheer, “dat ik nu een zoon van onzen ouden schoolkameraad Selldorf hier heb?” + +</p> +<p>“Een jongen van Selldorf? Wel, wat zegt gij daar! Hoe is het dien eigenlijk gegaan?” + +</p> +<p>“Hij heeft een groote scheikundige fabriek in Thüringen.” + +</p> +<p>“Zoo, en de jongen zal—?” + +</p> +<p>“De jongen komt zijn neus eens in mijn bedrijf steken, omdat de oude plan heeft eene papierfabriek—eigenlijk lompenmolen—op +te zetten. Hij is trouwens gelukkig geweest; hij kwam als boekhouder in de zaak, die nu de zijne is, huwde de eenige dochter +zijns patroons en werd een gezeten man. Hij heeft een knappen kop en een door en door degelijk karakter. Gij moet den jongen +eens zien; sprekend gelijkt hij op den oude van vroeger; dezelfde oogen, hetzelfde blonde haar. Ik verbeeldde mij dat ik nog +jong was, toen ik hem zag.” + +</p> +<p>“En waar is hij?” +<a id="d0e1034"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1034">66</a>]</span></p> +<p>“Boven in de werkkamer. Ik behandel hem geheel als de andere jongelui; <span id="d0e1037" class="corr" title="Bron: van middag">vanmiddag</span> heeft hij hier gegeten en daarmede basta.—Gij weet, ik ontvang niet graag vreemden in mijn huiselijken kring.” + +</p> +<p>De geestelijke knikte. “Ik moet hem toch stellig eens zien. Wat zegt Liesje wel van hem?” vroeg hij schertsend aan het jonge +meisje. + +</p> +<p>“Niemendal, oom!” antwoordde zij. + +</p> +<p>“Dat is al heel weinig,” lachte hij. “Maar a propos, daar schiet mij te binnen, Liesje, dat Army hier geweest is. Ik zag hem, +toen hij aankwam; wat is dat een knappe jongen geworden! Hebt gij hem gezien, kleine?” + +</p> +<p>Liesje knikte toestemmend, maar werd bloedrood; waarom zag tante haar ook zoo doordringend aan! + +</p> +<p>“Het hindert mij toch,” voer de leeraar voort, “dat hij het niet de moeite waard acht, eens bij ons te komen; het is niet +aardig van hem, dat hij zijn ouden leermeester niet meer wil kennen—dat is een aardje naar de oude barones.” + +</p> +<p>“Gij zijt niet de eenige, die u daarover te beklagen hebt,” zeide de gastvrouw. “Hier is hij ook niet geweest. Maar Nelly +komt wel bij ons.” + +</p> +<p>“Een allerliefst meisje,” sprak de predikantsvrouw. + +</p> +<p>“Precies haar grootvader,” riep tante, “<span class="letterspaced">dat</span> was een man! Maar wien de Heer lief heeft, dien zendt Hij dikwijls bitter lijden.” + +</p> +<p>“Hij leefde zeer ongelukkig met zijne vrouw, niet waar?” vroeg Rosine. + +</p> +<p>“O, waar die komt, treedt het ongeluk ook binnen; zij heeft niet alleen haar eigene familie te gronde gericht, ook anderen +heeft zij kommer en zorg berokkend.” + +</p> +<p>“Ja, zij moet dol hebben huisgehouden,” sprak de geestelijke: “tusschenbeide hoort men er nog over spreken door de dorpelingen.” + +</p> +<p>“Mijne familie kan daar ook van meepraten, nietwaar, tante?” vroeg de heer des huizes. +<a id="d0e1067"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1067">67</a>]</span></p> +<p>“Dat weet de Almachtige!” riep de oude vrouw<span id="d0e1070" class="corr" title="Niet in bron">.</span> “Hoevele tranen heeft deze vrouw doen storten! Maar God heeft ze alle geteld,” snikte zij, terwijl zij haastig opstond en +de kamer verliet. + +</p> +<p>“Het kan geen kwaad,” meende zij, haar kamertje binnentredende, terwijl zij nog eens nadacht over ’t geen haar bekommerde, +“het kan geen kwaad, als ik Lise die geschiedenis vertel; het werd haar dan misschien duidelijk, hoe zij daarboven zijn.” + +</p> +<p>Toen stond zij op, zocht een sleutel, ging zachtjes de trap op en ontsloot de deur van Lisette’s kamer. + +</p> +<p>Het was een klein vertrek, en in het schemerlicht kon men ternauwernood de eenvoudige meubels onderscheiden. Tusschen de ramen +stond eene commode met blinkend koper beslag, daarboven hing een spiegel in een gesneden lijst gevat; een smal ledikant, groen +geverfd en met een ruwen slinger van rozen beschilderd; daar vóór een klein tafeltje op drie pooten, terwijl tegenover het +bed een klein kruisbeeld hing, onder een bont gekleurde plaat, een meisje voorstellende, met een duif op de hand. Tusschen +bed en venster was een linnenkastje van donkerkleurig hout geplaatst, en voor het andere raam stond een klein werktafeltje, +met een stoel er voor. Onder den spiegel hing een krans van verwelkte, blauwe bloemen, die sterk afstak bij den frisschen, +geurigen bloemruiker in de ouderwetsche vaas op de commode. Telken jare als de vlier bloeide, bracht Marie die hier; de vroegere +bewoonster had die bloesems liefgehad. Die tijd van het jaar wekte altijd een smartelijke herinnering in het hart der oude. + +</p> +<p>Zoo zat zij dezen avond weder in het kamertje der schoone Lisette, en voor haar geest mengden zich het verleden en heden dooreen; +het was haar, alsof zij weder het frissche, jonge meisje was, en de slanke gestalte harer vriendin daar vóór het venster stond +en met haar schoone oogen smachtend op den zuidelijken slottoren staarde. “Hij komt, Marie; <a id="d0e1081"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1081">68</a>]</span>hij komt—ik heb het licht gezien,” had zij toenmaals dikwijls geroepen, waarop zij dan naar beneden gingen, in den tuin, en +daar in het donkere priëel van jasmijn had een gelukkig minnend paar gezeten, in alle eer en deugd—- + +</p> +<p>En toen? + +</p> +<p>Toen lag zij op dit bed, de schoone gestalte, gebogen onder den last des jammers, met doodsbleeke wangen en de blauwe oogen +schitterende van koortshitte. + +</p> +<p>“Is het niet genoeg, <span class="letterspaced">éénmaal</span> zulk lijden te moeten aanzien? O God, bewaar mijn lieveling, mijne Lise!” bad zij, de handen in den schoot gevouwen, met +oogen vol tranen. + +</p> +<p>Op eens vatten een paar kleine handen de hare; een zachte wang legde zich tegen haar gelaat, en toen zij opzag, schouwde zij +in een paar diepe, blauwe oogen, en een zachte stem vroeg: “waarom schreit gij, tante, zijt gij nog steeds boos op mij?” + +</p> +<p>De oude vrouw antwoordde niet terstond; het was haar op dit oogenblik, als zag zij een liefelijke verschijning; daarop vroeg +zij: “Wat komt gij hier doen, Lise?” + +</p> +<p><span id="d0e1097" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Och, tante! ik zocht u beneden in uwe kamer; zij praten binnen zooveel over een baron Frits en mijne oudtante Lisette; nu +wilde ik u vragen, mij iets van hen te vertellen, en daarom ben ik hier gekomen.” + +</p> +<p>“Dan komt gij juist van pas, Lise! Laat hen daar beneden maar praten. Niemand weet het zoo goed als ik; want ik heb het zelf +beleefd; wel had ik gewenscht, dat het u nog lang onbekend zou blijven, hoe erg het soms in de wereld toegaat, maar het is +beter voor u—kom, ga zitten!” + +</p> +<p>Het jonge meisje gehoorzaamde, nadat zij schuw de kamer, in welke zij als klein kind slechts ééns een blik had geworpen, had +rondgezien, en de oude vrouw, de handen weder vouwende, maakte zich gereed te spreken. Toch bleef zij stom en zag verlegen +voor zich. Zou zij het jonge wezen de droevige geschiedenis verhalen en haat en wantrouwen in haar reine ziel storten? Het +meisje, dat in stomme verwachting <a id="d0e1104"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1104">69</a>]</span>naast haar zat, was immers nog bijna een kind; zij zou Army wel spoedig vergeten—neen, zij mocht deze droevige geschiedenis +niet verhalen. En toch—als deze zich nog eens herhaalde, en zij had haar lieveling niet gewaarschuwd! + +</p> +<p>“Doe eerst het raam open, Lise!” zeide zij: “de lucht is hier drukkend.” + +</p> +<p>Het meisje opende beide vensters; de regen had opgehouden; van de boomen vielen slechts nog enkele droppels en de frissche +lucht, het gevolg van den regen, vervulde het vertrekje. + +</p> +<p>“Lise,” klonk het halfluid, “Lise, gij—mij dunkt het is beter dat gij niet zoo dikwijls meer naar Nelly gaat—naderhand, meen +ik; later, als Army weer te huis is, en de nicht,” voegde zij er vergoelijkend bij, toen Liesje haar verrast aanzag. “Zie, +het is niet—ik denk—ik—” zij stamelde en zweeg. + +</p> +<p>“Daar nu maar niet over, tante; vertel liever van Lisette?” vleide het meisje, bevreesd voor het oude thema. + +</p> +<p>“Wat ik van Lisette wilde vertellen,” riep de oude vrouw heftig, “dit zeg ik, dat zij het liefste schepsel op Gods geheelen +aardbodem was, en dat zij sterven moest, alleen omdat—omdat—-Hoor, Lise, als ooit iemand iets in uwe oudtante te berispen +heeft, spreek het tegen; want er heeft nooit reiner hart geleefd, maar er is er ook nooit één geweest, dat zoo schandelijk +gebroken werd—” + +</p> +<p>Zij zweeg een poos. + +</p> +<p>“Ga niet meer naar het slot, Lise,” voer zij voort; “zie, ik kan u alles niet zeggen wat geschied is; het wil niet over mijne +lippen komen; later zult gij alles vernemen; maar geloof mij, het gaat niet goed, de oude barones—de—-” + +</p> +<p>“Heeft die iets met de geschiedenis van tante Lisette uit te staan?” vroeg het meisje. “Zeg het mij, tante, bid ik u!” + +</p> +<p>“Ik zeg ja noch neen, Lise,” antwoordde zij; “maar dit <a id="d0e1124"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1124">70</a>]</span>zeg ik,” en hare stem klonk ernstig, “wij zijn nog niet aan het einde, en ging het haar nog slechter op de wereld dan tot +nu, en al kwam zij als bedelares hier voor ons huis, ik joeg haar weg, want waar zij komt, brengt zij vloek, en ik hoop het +haar nog eens in het gezicht te kunnen zeggen, dat zij eene—” + +</p> +<p>“Tante!” riep Liesje, zoo angstig en luid, dat de oude vrouw verschrikt ophield. + +</p> +<p>“Het is goed,” mompelde zij. “Ik zal niets meer zeggen. Maar gij moogt niet zoo ongelukkig worden als Lisette. Ik zou het +niet kunnen overleven, wanneer—-O, mijn God, kind! ik wilde u niet bedroeven. Ik wilde u slechts waarschuwen, Liesje,” vervolgde +zij en trok het snikkende meisje aan hare borst.—“Gij zult uwe vriendin niet verliezen, om alles ter wereld niet; maar zie, +als iemand jong is, komen er soms allerlei dwaze gedachten——Liesje, kind,” fluisterde zij angstig, “zeg, gij zijt toch overtuigd, +dat ik het goed meen?” + +</p> +<p>Liesje knikte: “Ja, ik weet, gij meent het goed, tante! maar—-” Zij zweeg, zij was zoo droef te moede, als nooit te voren—- + +</p> +<p>Beneden in de huiskamer zaten ze ook nog en spraken over oude tijden; over de schoone Lisette en baron Frits; toen stond de +kleine predikantsvrouw op, en zong met haar lieve stem een eenvoudig lied: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>Bij ’t graf staat een linde en die welft er zich over;</span></p> +<p class="line" style=""><span>De vogels en ’t windeken fluiten door ’t loover,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Er zit aan zijn voet—of het feestavond was—</span></p> +<p class="line" style=""><span>Een knaap met zijn liefje, in ’t donzige gras;</span></p> +<p class="line" style=""><span>Het windeken waait er zoo koud en zoo pijnend,</span></p> +<p class="line" style=""><span>De vogels, die zingen zoo zacht en zoo kwijnend,</span></p> +<p class="line" style=""><span>En beide gelieven, zij worden dra stom,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Zij weenen, en geen van de twee weet waarom!</span></p> +</div> +<p>“Waar is onze Lise toch,” vroeg zij daarop, “zij moet ook eens wat zingen.” +<a id="d0e1153"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1153">71</a>]</span></p> +<p>En Lise zat nog immer boven bij hare tante; en toen zij naar het gezang beneden luisterde, begon zij ook te weenen—zonder +zelve te weten waarom. Het was, als dook een nevel voor hare oogen op, waarin twee lachende kindergezichten meer en meer verdwenen; +deze werd hoe langer zoo dikker, tot ze een hoogen muur vormde en daarvóór stond de trotsche, schoone burchtvrouw uit de familiezaal +daarboven, met de wondervolle zwarte oogen en het blauw zijden gewaad, haar met de handen afwijzende: “Wat wilt gij hier? +Gij behoort niet bij ons. Gij zijt lompenmolenaars Lise; keer terug, anders moet gij sterven. Denk aan Lisette, de schoone +Lisette en—-” + +</p> +<p>Haastig sprong zij op en ijlde naar haar kamer, waar zij zich op het bed wierp, en bittere tranen weende om iets, wat haar +nu eerst duidelijk was geworden, en waarvan het verlies haar het leven zoo ledig, zoo treurig deed voorkomen. + +</p> +<p>Marie stond aan hare deur en luisterde naar het bange snikken daar binnen. + +</p> +<p>“Mijn God,” fluisterde zij, “ik had wel goed gezien; zij heeft hem lief, dien Army; mocht ik haar nog tijdig genoeg gewaarschuwd +hebben! Beter nu geschreid, dan later. Arm kind! ja—zulk een eerste liefde maakt immers zoo gelukkig—” + +</p> +<p>En beneden vertrokken juist de gasten; zij verstond duidelijk de woorden, bij het afscheid gesproken: + +</p> +<p>“Ja, ja, Bernard, zoo gaat het in de wereld!” sprak de predikant; “het leven baart vreugde en smart—nu, als wij eens als oude +luidjes over het verledene spreken, zal het hoop ik niet zoo droevig luiden, als het verhaal van heden avond, en wij kunnen +dan zeggen: Ziet kinderen, het is ons beter gegaan dan wij verdienden; wel, Bernard, ik zie u waarlijk al grootpapa, en Lise +naast een flinken man op den molen. Nu, God behoede u! tot weerziens met Pinksteren, den tweeden feestdag—den derden komt +gij bij ons, nietwaar Rosina! Goeden nacht! Groet Liesje en tante <a id="d0e1166"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1166">72</a>]</span>van ons.” Het werd stil in huis, slechts in Liesjes kamer had het bitter weenen nog niet opgehouden, en eerst laat ging de +oude vrouw de trappen af naar haar eigen klein vertrek. “Zij slaapt,” mompelde zij, “God geve haar een vroolijk ontwaken, +en mettertijd veel liefde en zegen! Zij is immers nog zóó jong, zóó jong, en het leven is zoo zwaar en lang, voor velen, ja—voor +de meesten! + + + +<a id="d0e1168"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1168">73</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Zevende Hoofdstuk.</h2> +<p>Het was Zaterdag vóór Pinkster. Lachend zond de zon haar gouden stralen op de aarde neder, kuste in den tuin bij den molen +de vele rozen wakker, keek eventjes door de sneeuwwitte gordijnen in de kamers en brandde op de steenen bank voor de huisdeur. + +</p> +<p>Tante Marie stond in den tuin en plukte bloemen in haar voorschoot; Liesje hielp haar; zij had een grooten, ronden stroohoed +op, de handen gedekt door tuinhandschoenen, en plukte de schoonste bloemen. + +</p> +<p>Er was een andere uitdrukking op haar gelaat zichtbaar; vooral hare oogen zagen er anders uit dan vroeger; lang niet zoo vroolijk, +als bij zulk een heerlijken lentedag voegde, en hare tante was teederder dan ooit jegens haar. Van het dak vlogen twee zwaluwen +haar tjilpend voorbij en verdwenen toen hoog in de blauwe lucht. In huis glom en blonk reeds alles; zelfs de ramen der ouderwetsche +pronkkamer stonden wijd open, om overal de frissche lucht binnen te laten. Boven in de werkplaats en de fabriek had reeds +vroeg het klapperen en stampen der machines opgehouden; de arbeiders maakten zich te huis voor het feest gereed. De heer Erving +gaf hun gaarne dien dag vrij af—des te vlugger ging het werk later weer van de hand. + +</p> +<p>De boekhouder was, met de twee andere jonge lieden van het kantoor, reeds vroeg vertrokken om een kleinen Pinkstertoer <a id="d0e1180"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1180">74</a>]</span>te maken, alleen Selldorf was te huis gebleven. Hij wandelde vergenoegd aan den oever der beek heen en weer, en verlustigde +zich in de zonnestralen, die tot op den bodem van het water doordrongen en in het gewemel der kleine vischjes, die zoo potsierlijk +op die zonnige plek door elkander schoten; nu en dan wierp hij een zijdelingschen blik in den tuin, of de groote witte stroohoed +met korenblauwe linten ook weer te voorschijn kwam, en daaronder de liefste, sprekendste oogen, die hij nog ooit gezien had. + +</p> +<p>Aan het open raam, dat op den tuin uitzag, zat de huisvrouw en naaide blauwe strikken op een wit kleed, dat haar Lise op het +feest moest dragen; zij wenkte haren man, die juist binnenkwam, en wees hem de beide gestalten in den bloementuin. + +</p> +<p>“Zie, Erving, hoe Marie het meisje liefkoost,” zeide zij lachend; “zij heeft haar altijd vertroeteld, maar in den laatsten +tijd is het veel erger geworden, en sedert een paar dagen, nu Lise wat bleek ziet, draagt zij haar letterlijk op de handen.” + +</p> +<p>“Laat haar maar begaan, Mina!” antwoordde Erving, “zij is goed bij haar bewaard; maar gij hebt gelijk, zij ziet wat bleek, +en weet gij wel, wat mij is opgevallen? Zij is in geen week naar het slot geweest, en Nelly wel driemaal hier.” + +</p> +<p>“Och, dat zijn meisjesgrillen; misschien hebben die beiden wel gekibbeld; maar zij gaat er morgen heen; ik meende, dat zij +het verteld had.” + +</p> +<p>“Morgen?” vroeg Erving, “hm! dan is immers Selldorf onze gast; wat zullen wij beiden alleen met hem beginnen?” + +</p> +<p>“O, zij blijft immers niet lang boven; ze hebben bezoek op het slot; de nicht van wie Nelly vertelde, en Army; maar Liesje +is er tot nu toe nog altijd geweest om vroolijke feestdagen te wenschen, en kan het dus nu niet best nalaten.” + +</p> +<p>Hij knikte verstrooid. + +</p> +<p>“Die Selldorf is een hupsche jongen,” sprak hij toen. +<a id="d0e1198"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1198">75</a>]</span></p> +<p>Zijne vrouw zag hem lachend aan, en ook hij lachte. + +</p> +<p>“Nu weet ik, waaraan gij denkt, oudje,” riep zij vroolijk. + +</p> +<p>“Zoo waarlijk, Mina? Nu, zou dat wel zoo slim zijn? Ik moet toch eenmaal een schoonzoon hebben, die verstand van de zaken +heeft, en hij is een flink mensch; ik heb hem leeren kennen—hetzelfde degelijke karakter als zijn vader.” + +</p> +<p>“Man,” zeide zij, en hare groote, schoone oogen zagen hem bijna smeekend aan, “ik bid u, maak geene plannen! Zij is immers +nog bijna een kind!” + +</p> +<p>“Waart gij <span class="letterspaced">ouder</span> toen gij mijne vrouw werdt, Mina?” + +</p> +<p>“Neen, Bernard, maar—” + +</p> +<p>“En zijn wij samen tot nu toe niet gelukkig geweest, en zullen wij het niet nog verder zijn?” + +</p> +<p>“Zoo bedoelde ik het niet,” sprak zij, terwijl hij zijn arm om haar middel sloeg; “maar ik zou haar nog zoo gaarne eenigen +tijd alleen voor mij houden, want wie weet, hoe lang ik—” zij hield op, en poogde hare tranen te bedwingen. “Laat mij,” sprak +zij, bemerkende hoe zijn gelaat betrok, “ik voel mij heden zoo angstig—verlaat mij niet! Zie, Erving, ik zal mij ook zeer +verheugen, als zij een lieven man heeft, maar dan moet hij even goed en achtenswaardig zijn als gij.” + +</p> +<p>Hij zag haar teeder aan. “De allerbeste moet het zijn,” stemde hij toe, “en gij moogt beslissen.” + +</p> +<p>“Erving,” sprak zij toen ernstig, en beschouwde de slanke gestalte, die met het voorschoot vol bloemen naderde, “Erving, ik +moet nu nauwkeurig letten op uwen Selldorf.” + +</p> +<p>“Doe dat Mina,” antwoordde hij en liet hare hand los. “Gij zult een rechtschapen mensch leeren kennen.” En daarmede kuste +hij haar op het voorhoofd en liet haar alleen met hare droomen. Het lichte werk gleed van haar schoot; hare gedachten verwijlden +in de verre toekomst, en langzamerhand plooide een zachte, gelukkige glimlach hare lippen. + +</p> +<p>En zoo was nu de Eerste Pinksterdag aangebroken; voor de huisdeur stonden twee lichtgroene Meiboomen, als kaarsen <a id="d0e1226"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1226">76</a>]</span>zoo recht, en van de bovenste takken waaiden roode linten in den warmen lentewind; de duiven zaten allen naast elkander op +het dak, en kirden en koesterden zich, en Peter, die van zijne zitplaats de vurige bruinen in toom hield, had ook een rood +lint om zijne zweep gewonden. Frissche berketakken waren ter zijden in het rijtuig gestoken, en toen nu van beneden uit het +dorpje de kerkklokken luidden, en Mina in haar beste Zondagskleed (Doortje moest te huis blijven om te koken) langs den wagen +ging, knikte zij Peter in stilte toe. Nu kwam ook de heer des huizes, en hielp zijne vrouw in den wagen. Liesje en tante volgden. +De eerste zag er in het luchtige, witte kleed met blauwe linten lieftalliger uit dan ooit; tante droeg een zwart zijden japon +en hield, nevens gezangboek en zakdoek, frissche bloemen in de hand; ook Lise had een paar rozeknopjes in de hand. Doortje +deed het portier dicht. + +</p> +<p>“Laat de hoenders niet verbranden,” vermaande tante. + +</p> +<p>“Zeker niet,<span id="d0e1232" class="corr" title="Niet in bron">”</span> antwoordde zij, en voegde er, het jonge meisje aanziende, bij: “Bid ook voor mij, juffer!” + +</p> +<p>Liesje knikte: “Waarom moet ik dat juist doen?” vroeg zij lachend. + +</p> +<p>“O, omdat de lieve God heden zeker welgevallen in u heeft,” zei Doortje. + +</p> +<p>De heer Erving lachte. + +</p> +<p>“Nu, Peter, vooruit;” en de wagen reed naar het dorp, terwijl de eigenaars moeite hadden alle groeten te beantwoorden, die +zij ontvingen. Aan de pastorie gekomen, vloog Lise een ware bloemregen in den schoot, en de kleine deugnieten verstopten zich +lachend achter de haag, en riepen haar vroolijk “goeden morgen, tante Liesje!” achterna, toen de wagen voorbij reed. + +</p> +<p>Selldorf stond bij de kerkdeur; blozend bood hij Liesje bij het uitstijgen de hand, en vroeg den heer Erving vergunning in +zijne bank te mogen plaats nemen. Zoo zat hij gedurende de prediking naast haar, en tante Marie zat naast <a id="d0e1245"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1245">77</a>]</span>hare ouders, op de voorste stoelen. Eere, wien eere toekomt! Juffrouw Erving en de predikantsvrouw knikten elkander vriendelijk +toe, en toen Selldorf de talrijk opgekomen schaar overzag, verbeeldde hij zich, dat aller blikken op zijne beminnelijke buurvrouw +gevestigd waren. Deze zat intusschen met gebogen hoofd, de handen in den schoot gevouwen, en hare lippen bewogen zich zacht; +haar buurman meende zelfs eens eene traan op het witte kleed te zien vallen. + +</p> +<p>Maar neen, dat was immers niet mogelijk; waarom zou zulk een lieftallig jong wezen tranen storten op zulk een heerlijken Pinksterdag? + +</p> +<p>En inderdaad, toen de geestelijke den zegen had uitgesproken, en de gemeente den slotzang aanhief, sloeg zij hare oogen rustig +en vroolijk op. + +</p> +<p>Bij het naar huis rijden vermaakte Liesje zich met het bonte gewoel op den weg. Bij den grooten lindeboom moest Peter ophouden, +en steeg zij uit. “Groet Nelly van ons, Lise!” klonk het, en met rassche schreden vervolgde zij haren weg. Haar hart begon +sneller te kloppen, toen zij de lindenallée intrad; zij zette haar hoed af en ging langzamer; daar werd reeds het massieve +voorportaal zichtbaar, en de beide steenen beren schenen haar heden bijzonder dreigend aan te zien. Zij stond stil en legde +haar hand op het kloppend hart; het liefst wilde zij terugkeeren; maar wat zou Nelly denken, Nelly, die zij vroeger bijna +dagelijks bezocht? Men zou misschien denken dat zij bang was voor de vreemde nicht. Neen, vooruit! Zij liep haastig de laan +door, bleef echter plotseling verrast staan, want op het grasperk, onder de schaduw der zware boomen, die de opene ruimte +voor het slot omgaven, stond vóór de steenen bank een gedekte tafel, en daaraan zat de jonge barones in een leunstoel, echter +zóó, dat zij het naderende meisje den rug toekeerde; hare schoonmoeder zat tegenover haar en las ijverig eene courant. Alles +op de tafel toonde duidelijk aan, dat men hier ontbeten had. Liesje waagde het niet, verder te <a id="d0e1253"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1253">78</a>]</span>gaan. De oude dame sloeg de oogen op en bemerkte haar; zij schrikte zoodanig, dat zij een sierlijken schotel van de tafel +stootte, die kletterend op den grond viel. + +</p> +<p>“Hoe onbescheiden, ons zoo te verschrikken!” + +</p> +<p>“Goeden morgen, Liesje!” sprak hare schoondochter, opstaande, en gaf het jonge meisje de hand. + +</p> +<p>“Ik vraag vergeving,” zeide Liesje, terwijl zij zich tot de oude barones wendde; “ik wachtte reeds eenige minuten, voor ik +het waagde uwe opmerkzaamheid te trekken, wijl ik vreesde u te storen,” sprak zij kalm, op den hartstochtelijken uitroep der +oude barones. “Ik kom,” vervolgde zij, “slechts even, om gelukkige feestdagen te wenschen, zooals ik vroeger altijd deed, +en om Nelly te zien.” + +</p> +<p>“Ga zitten, Liesje,” sprak de jonge barones; “Nelly zal wel aanstonds hier komen; zij is met Army en Blanka naar het park +gegaan, en—maar daar is zij reeds, ik hoor hare stem.” + +</p> +<p>De oude dame haalde ongeduldig de schouders op, toen Lise bedaard op de steenen bank plaats nam, en vol deelneming naar de +gezondheid der bleeke vrouw vroeg, wier wangen een oogenblik bedekt waren geweest met een vluchtigen blos, door de onaardige +woorden harer schoonmoeder daarop te voorschijn geroepen. Men hoorde stemmen naderen, en Lise onderscheidde duidelijk die +van haar vroegeren speelgenoot. Een benauwend heet gevoel <span id="d0e1265" class="corr" title="Bron: verwardde">verwarde</span> een oogenblik haar kalm, helder hoofd; toen drukten hare oogen de hoogste verbazing uit; want aan de zijde van Army bespeurde +zij een jonge dame, wier verschijning haar geheele aandacht tot zich trok. + +</p> +<p>Was dat een volwassen dame, of een kind, dat daar zoo bevallig te paard henen zweefde? + +</p> +<p>En nu klonk een zachte stem, echter met de uitdrukking van een bedorven kind: + +</p> +<p>“Laat los, Army, laat los! Ik wil alléén eenige toeren voor tante rijden.” +<a id="d0e1274"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1274">79</a>]</span></p> +<p>Army trad terug, en het paard begon met langzamen, statigen tred haar te naderen; bij elke beweging van het dier werd de sierlijke +gestalte als ’t ware in een wolk gehuld door het luchtige, witte gewaad; de oogen hield zij neergeslagen, en over het blanke +voorhoofd blonk het overvloedig, prachtig goudkleurig haar in den helderen zonneschijn, en viel golvend op den rug neder. + +</p> +<p>“Voortreffelijk, Blanka,” riep Army, wiens blik als betooverd aan de bekoorlijke verschijning hing; “voortreffelijk; Mamsel +Elise bij Renz rijdt niet beter.” + +</p> +<p>De oogen der oude barones fonkelden van vreugde, want zij was vroeger ook dikwijls bewonderd; en paardrijden is immers een +der edelste liefhebberijen. + +</p> +<p>“Meraviglia, mijn engel!” riep zij uit, toen de jonge dame stilstond en op Army steunend, vlug uit den zadel sprong. “Gij +houdt uw paard meesterlijk in bedwang; maar, <span lang="it">mia cara</span>, hoe durft gij zonder hoed in de zon rijden! Ik bid u—uw schoone teint—buiten moet men altijd—” + +</p> +<p>“Wees onbezorgd, tante, ik verbrand nooit.” + +</p> +<p>Zij liet zich in den schommelstoel vallen, dien Army haar toeschoof, zonder het jonge meisje te bemerken. + +</p> +<p>“Mejuffer Elisabeth Erving, Nelly’s vriendin!” sprak nu de jonge barones, haar voorstellende, “en mijne nicht, Blanka van +Derenberg!” + +</p> +<p>Blanka sloeg hare oogleden op, en beantwoordde met een nauw merkbaar hoofdknikje, zonder eenigszins van houding te veranderen, +de bevallige buiging van het jonge meisje. Hare donkere oogen bleven een oogenblik verwonderd op haar rusten, daarop greep +zij haar waaier, maakte dien open, om daarachter een kleinen geeuw te verbergen. + +</p> +<p>Army had beleefd gegroet, en antwoordde op de vraag zijner moeder, waar Nelly bleef, waar zij waarschijnlijk nog in het park +vertoefde. Op dit oogenblik verscheen Hendrik, om het paard weg te voeren; de oude man zag er in zijn nieuwe bruine livrei +zoo deftig uit, dat Liesje hem eerst <a id="d0e1296"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1296">80</a>]</span>niet herkende en verwonderd aanzag. De jonge dame in den schommelstoel merkte dit wel op; want een oogenblik vertoonde zich +een spotachtig lachje om den kleinen mond; zij schommelde wat meer, en hield toen in eens op. + +</p> +<p>“Wat voert gij hier den ganschen dag zoo wat uit?” vroeg zij, opnieuw achter haar waaier geeuwende. + +</p> +<p>“Wij kunnen van middag gaan wandelen,” antwoordde Army. “Er zijn hier prachtige wandelingen.” + +</p> +<p>“Wandelen?” + +</p> +<p>“Een rijtuig hebben wij niet ter onzer beschikking,” merkte de jonge barones aan. + +</p> +<p>De oude dame lachte spottend: + +</p> +<p>“Die opmerking is vrij overbodig, Cornelie.” + +</p> +<p>“Houdt gij van wandelen, cousine Blanka?” vroeg Army, die tegenover zijne moeder plaats nam. + +</p> +<p>“Neen,” verklaarde zij, zonder de oogen op te slaan. + +</p> +<p>De jonge officier beet zich op de lippen. + +</p> +<p>“Zouden wij den burgemeester niet voor een paar uren om zijn rijtuig kunnen vragen? Wat dunkt u, grootmama?” + +</p> +<p>“Wat een kluchtig denkbeeld van u, Army! gij begrijpt toch wel, dat niemand in zulk een aartsvaderlijk ding kan zitten.” + +</p> +<p>“Maar grootmama!—Ik geloof trouwens ook, dat de wagen heden niet disponibel zou zijn, omdat de familie gewoonlijk Zondags +zelve een toertje maakt.” + +</p> +<p>“Ik zou er toch ook voor bedanken,” hernam de oude dame. + +</p> +<p>“Mag ik u ons rijtuig aanbieden?” vroeg Liesje, “het zal mijn vader zeker veel genoegen doen—” + +</p> +<p>“Dat zou eene uitkomst zijn,” riep Army uit; “als gij lust hebt, Blanka, nemen wij het aan. Nietwaar, grootmama?” + +</p> +<p>“Ik dank,” gaf deze ten antwoord. + +</p> +<p>Blanka zweeg; zij wierp een onderzoekenden, verbaasden blik op het eenvoudig gekleede meisje—wie was zij toch? +<a id="d0e1332"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1332">81</a>]</span></p> +<p>“Nu, besluit gij dan cousine!” zei Army. + +</p> +<p>“Ja, besluit gij,” voegde de grootmoeder er bij, terwijl zij hatelijk lachte. “Het is niet alle dagen Pinkster; op werkdagen +hebben die paarden geen tijd, omdat zij dan de wagens met lompen moeten aanhalen.” + +</p> +<p>“Vaders rijpaarden zijn geen trekpaarden,” sprak Liesje, met bevende lippen, “zij hebben daar geen tijd voor, omdat zij uitsluitend +ten dienste mijner moeder bestemd zijn, wie het loopen moeielijk valt.” + +</p> +<p>“Ik wil liever van daag niet rijden,” verklaarde Blanka, die het woord “lompen” deed rillen. + +</p> +<p>“Hebt gij hier vele buren?” vroeg zij. + +</p> +<p>“O ja,” antwoordde Army vriendelijk, “wij verkeeren echter met niemand; gij begrijpt, zonder equipage——” + +</p> +<p>“En in den naasten omtrek is geen enkele familie met welke men fatsoenlijk kan omgaan,” vulde de oude barones aan. + +</p> +<p>“Zoo!” sprak Blanka, terwijl zij achterover in haar stoel leunde, en haar lange krullen om den vinger wond. + +</p> +<p>“Ik moet afscheid nemen, zonder Nelly gesproken te hebben.” + +</p> +<p>“Het zal haar spijten, Liesje,” sprak de kranke vrouw en reikte haar de hand; “misschien vindt gij haar nog in het park. Groet +uwe ouders en tante van mij!<span id="d0e1353" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p>“Ik dank u, genadige vrouw,” antwoordde Lise, en na de anderen gegroet te hebben, vertrok zij. + +</p> +<p>De donkere oogen der oude dame fonkelden met een onbeschrijfelijke uitdrukking van haat. + +</p> +<p>“Goddank!” riep zij, diep ademhalend, “ik weet niet hoe het komt, maar de tegenwoordigheid van dit meisje brengt mij telkens +uit mijn humeur; welk eene brutaliteit, haar rijtuig aan te bieden! En gij hadt dat bijna aangenomen, Army! Ons in de equipage +van den lompenmolenaar te vertoonen, die ieder kind kent—onbegrijpelijk van u!” + +</p> +<p>Op dit oogenblik kwam Nelly haastig uit de allée; de <a id="d0e1364"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1364">82</a>]</span>blonde lokken hingen verward om haar gloeiend gelaat. Het nette, uiterst eenvoudige, katoenen kleedje liet den voet in een +klein, hoewel niet zeer sierlijk lederen schoentje zien, en de zwart zijden boezelaar droeg duidelijk blijken, dat de tijd +der nieuwheid lang voorbij was. + +</p> +<p>“Wat is er met Liesje gebeurd?” vroeg zij buiten adem, naderbij komende. “Zij weende.” + +</p> +<p>“In de eerste plaats moet ik u vragen, Nelly, waar gij geweest zijt; en u zeggen, dat het zeer onfatsoenlijk voor een jonge +dame is, zoo hard te loopen en in zulk een kleeding!” + +</p> +<p>“Grootmama!” riep zij, vroolijk lachend, “wat zijt gij koddig! Alsof ik ooit een ander toilet bezeten heb! Ik kan toch op +dezen heerlijken dag mijn zwart avondmaalskleed niet aandoen!” + +</p> +<p>Blanka wendde het hoofd om, en beschouwde met een kouden blik het verachte katoenen kleedje. Haar kamenier zou voor zulk een +bedankt hebben. + +</p> +<p>Army echter bloosde hevig; hij herinnerde zich het briefje met het goudstuk er in, het verjaarsgeschenk zijner zuster; waar +was het briefje gebleven? + +</p> +<p>“Waarom weende Lise?” vroeg Nelly nog eens, ongeduldig; “zij wilde het mij niet vertellen.” + +</p> +<p>Allen zwegen. “Army! zeg het mij toch,” bad zij, terwijl tranen in hare oogen blonken. + +</p> +<p>“De kleine schijnt wat heel gevoelig te zijn,” verklaarde in zijne plaats de oude barones; “ik zeide iets in ’t algemeen, +en daardoor meende zij beleedigd te zijn; maar het gaat altijd zoo met zulk volk; zij stellen zich met ons gelijk en kunnen +niet verdragen, dat men hun het verkeerde van zulk een gedrag onder het oog brengt.” + +</p> +<p>Nelly zweeg. Zij had uit den toon, waarop haar grootmoeder “zulk volk” uitsprak, genoeg begrepen. + +</p> +<p>“Het wordt mij hier ook te warm,” zeide de oude dame; “ik geef de voorkeur aan mijn koele kamer. Bezoek is mij <a id="d0e1386"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1386">83</a>]</span>echter ten allen tijde welkom,” en vriendelijk zag zij naar de jonge dame in den schommelstoel. Haar donkere oogen konden +zoo betooverend liefelijk schitteren. + +</p> +<p>“Ik ga met u, mama,” sprak hare schoondochter opstaande. + +</p> +<p>“Nelly, gij wilt nu immers wel hier blijven?” + +</p> +<p>Het jonge meisje ging naast hare nicht zitten. Zij had zich deze zoo geheel anders voorgesteld, zich zoo verheugd met haar +recht meisjesachtig te babbelen; en nu was daar gister uit een extra-postrijtuig een jonge dame gestapt, die haar donkere +oogen onderzoekend en koel over omgeving en personen liet gaan. + +</p> +<p>Geen enkel hartelijk woord was nog tusschen haar gewisseld. Blanka sprak meest met hare oogen, en deze donkere sterren schenen +te zeggen: wat is het hier vervelend! + +</p> +<p>Ook hare grootmama en moeder hadden bij hare komst verrast opgezien. De eerste had aan Nelly verzekerd, dat zij nooit gedacht +had dat de “kleine roodharige Blanka, het klierachtige kind,” zulk een pikante schoonheid zou worden. Een pikante schoonheid! +Nelly wist ter nauwernood wat de bijvoeging “pikant” beteekende; maar, dat zij schoon was, hare cousine, ja! dat zag zij ook; +vooral op dit oogenblik, nu de koude oogen met de lange wimpers waren neergeslagen; het ovaal, bleek gelaat onder de hoog +opgetrokken wenkbrauwen, wier zwarte kleur zulk een groot contrast vormde met het hoogblonde haar, was onbeschrijfelijk bekoorlijk +om aan te zien. Sprekend geleek zij op het portret, boven in de zaal; de slanke hals op de teedere schouders, de houding van +het hoofd waren geheel dezelfde; enkele korte lokken vielen naar de mode op het marmerblanke voorhoofd, en om den kleinen +mond lag een nadenkend lachje. Zij speelde met haar ivoren waaier, en streek zich telkens met den gladden kant over hare wangen. +Army stond onder den grooten lindeboom, en beschouwde haar vol gedachten. + +</p> +<p>Daar was zij in zijn voorvaderlijk huis! Met welk een vroolijk, kloppend hart had hij haar verwacht, en nu had <a id="d0e1400"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1400">84</a>]</span>hij een gevoel, alsof zij het liefst maar weder, als een gevangen vogel, weg wilde vliegen uit deze stilte, naar het vroolijke, +drukke leven. Zij was zoo koel; zelfs hare zoo keurig ingerichte kamers, die hem zooveel hoofdbreken en moeite gekost hadden, +had zij ter nauwernood een blik waardig gekeurd. + +</p> +<p>Het was eigenlijk toch vreeselijk lichtzinnig! De kosten bedroegen meer dan zijn geheele inkomen, gedurende twee jaren. Maar +bah!—als hij maar eerst die kleine hand voor goed in de zijne hield, dan was deze geheele zaak immers eene kleinigheid! Dat +had grootmama ook tegen zijne moeder gezegd, die met angstige blikken de behangers had aangezien, evenals de nieuwe livreiën +van den ouden Hendrik en den knecht, die met Blanka’s rijpaard en den goudvos gekomen was. Ook was voor deze dagen eene kookvrouw +gehuurd, die nu in de groote slotkeuken de baas speelde—en dat alles voor het kleine wezen, dat daar zoo onverschillig tegenover +hem zat! Army zuchtte, en wendde den blik naar het groote, indrukwekkende gebouw, dat door de volle middagzon beschenen werd; +in Blanka’s kamer sloot juist hare kamenier de ramen. + +</p> +<p>“Hoe onverstandig!” riep Blanka uit, en sprong overeind. “Zij weet, dat ik van warmte houd, en dan nog die ontzettend vochtige +lucht in de oude hooge kamers! Nelly, zeg haar—dat zij de vensters open moet laten.” + +</p> +<p>De kleine liep haastig naar het slot, blijde dat zij aan de drukkende verveling kon ontkomen. + +</p> +<p>“Wat zijn eigenlijk mijne kamers, Army? Men kan in dat doolhof van ramen geen weg vinden,” vroeg Blanka. + +</p> +<p>“Dáár, cousine, op de tweede verdieping; uwe kleedkamer is dicht bij den toren.” + +</p> +<p>“O, dat is die deur, zoo kunstig onder het groene behang verborgen—ik kon maar niet gewaar worden of achter de vastgespijkerde +plooien een oude kast of eene deur verborgen was. Maar, waarom heeft men mij de torenkamer niet gegeven? Daar moet een heerlijk +uitzicht zijn!” +<a id="d0e1414"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1414">85</a>]</span></p> +<p>“Het spijt mij zeer, Blanka; ik had hetzelfde idee; maar grootmama schijnt een bijzondere reden—” + +</p> +<p>“Zoo, spookt het er misschien?” viel zij hem in de rede. + +</p> +<p>Army lachte. “Dat niet, cousine; ik weet er ten minste niets van; of het moest de jonker van Streitwitz zijn, die zich eenmaal +om uw bekoorlijk evenbeeld heeft doodgeschoten, zooals de overlevering luidt.” + +</p> +<p>“Army, ik bid u, maak dat ik de torenkamer krijg!” Hare stem klonk zacht, als van een vragend kind. + +</p> +<p>“Ik zal het grootmama nog eens vragen, Blanka.” + +</p> +<p>“Maar spoedig, Army,” riep zij, en zag hem lachend aan. + +</p> +<p>Hij was verrukt. “Zeker, dadelijk!” stamelde hij; want zóó bekoorlijk had zij er nog niet uitgezien, zoolang zij hier was. +“Blanka,” liet hij er op volgen, “ik vrees, dat gij u hier erg verveelt.” + +</p> +<p>“Ik bid u, spreek dat woord niet uit, vertel mij liever wat, neef! tot ik naar binnen moet om toilet te maken. Voor wie kleedt +men zich hier eigenlijk?” zeide zij, schouder ophalend. “Zeg eens,” vervolgde zij, en schommelde zich weder in haar stoel, +“wie is dat meisje, waartegen uwe grootmoeder—neem het mij niet kwalijk—zoo onuitsprekelijk lomp was?” + +</p> +<p>“Liesje Erving.” + +</p> +<p>“Dat weet ik; maar wie is haar vader? Zij sprak van haar rijtuig?” + +</p> +<p>“Haar vader is de rijkste man in den omtrek, Blanka; bezitter eener papierfabriek—vandaar grootmama’s spot over de lompen—eigenaar +van verschillende bosschen waarin wij wandelen kunnen, dewijl zij aan ons park grenzen.” + +</p> +<p>“En waarom mag tante het meisje niet lijden?” + +</p> +<p>“Ja, Blanka, wanneer vraagt grootmama naar een <span class="letterspaced">waarom</span>? Zij heeft altijd een onverklaarbaren afkeer van het jonge meisje gehad; buitendien ergert het haar, dat Nelly zoo intiem +met haar omgaat; zij houdt streng vast aan het <a id="d0e1444"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1444">86</a>]</span>onderscheid van stand en heeft, om de waarheid te zeggen, daarin gelijk.” + +</p> +<p>Blanka schudde het hoofd. “Gij schijnt hier nog geheel in de oude atmosfeer te leven, die daar buiten in de wereld hoe langer +zoo meer vervliegt. O—een brief,” viel zij zichzelve in de rede, en greep haastig naar het sierlijke vierkante couvert, dat +de oude Hendrik haar op een blad aanbood, en die toen, even stil als hij gekomen was, weer vertrok. “Van Léonie,” sprak zij +halfluid, terwijl zij het papier losscheurde. + +</p> +<p>Een donkerrood bedekte een oogenblik haar gelaat, dat daarop bleek werd, even wit als het kleed, dat zij droeg; het papier +beefde in haar sidderende handen; toen barstte zij uit in een schaterend gelach. + +</p> +<p>“Dat is koddig,” riep zij uit, en frommelde den brief in elkaar; “daar komt juist een bewijs voor hetgeen ik zoo even zeide; +ziet gij, Army! zoo exclusief als uwe grootmama denkt de wereld niet meer.—Daar schrijft Léonie van Hammerstein mij, dat graaf +Seebach verloofd is met eene juffer, de dochter van een opperhoutvester, en dat uit liefde, zegt Léonie—hoort gij, uit liefde! +Zij lachte; hare oogen schoten vuur, en de kleine handen scheurden het papier in duizend stukken. + +</p> +<p>“Wat? graaf Seebach, met wien gij den vorigen winter zoo dikwijls danstet?” vroeg Army; “die u letterlijk met bloemen overstelpte?” +Hij sprak haastig en sloeg een vorschenden blik op het opgewonden gelaat zijner cousine. + +</p> +<p>“Heb ik met hem gedanst? Ik herinner het mij niet meer,” antwoordde zij losweg; hare neusvleugels trilden zenuwachtig. “Ja, +de wereld gaat vooruit! Dat een man als Seebach, die altoos over zijn vlekkeloozen stamboom sprak, dat zoo iemand uit liefde—ha +ha, nietwaar? het is bespottelijk—een burgermeisje tot zijne gemalin neemt!” zij schudde het hoofd, en weder klonk dat onnatuurlijke, +krampachtige lachen van hare lippen. Toen stond zij haastig op: “ik ben <a id="d0e1456"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1456">87</a>]</span>erg vermoeid,” voegde zij er bij en hield hare hand boven de oogen, alsof de zon haar hinderde: “ik ben niet gewoon, zoo lang +buiten te zitten, en zal wat rusten moeten, indien ik tegen het eten weer frisch wil zijn. Adio, cousin!” + +</p> +<p>Zij knikte hem toe, terwijl zij met een afwijzende beweging der hand voor zijn geleide bedankte, en ging het voorplein over. +Bij de torendeur keerde zij zich nog eens om, en Army hoorde haar vroolijk lachen. Welk een verschil met den straks gehoorden +toornigen lach, die hem nog in de ooren klonk! Zij was een raadselachtig wezen; wanneer zou hij het recht hebben haar te doorgronden? + +</p> +<p>Bij den maaltijd verscheen de jonge dame in een schitterend toilet. De bleekgroene zijde scheen zacht door het witte overkleed; +het prachtige haar was met een ivoren kam op het achterhoofd bevestigd, en een breede matgouden armband omsloot de fijne pols. +Het gelaat vertoonde geen spoor meer van de koelheid en verveling van dien morgen. Blanka had voor ieder een vriendelijk lachje, +en de oude barones zag het jonge paar, dat tegenover haar zat, met teedere blikken aan. + +</p> +<p>De parelende wijn blonk weder in de fijne glazen; Hendrik bediende met zijn gewone deftigheid en liet zijn heldere oogen tusschenbeide +gaan over het kleine gezelschap, en het schoone meisje naast zijn jongen meester, dat, naar het zeggen harer kamenier, ééns +zeker onmetelijk rijk zou worden, en zoovele minnaars als ringen aan de handen had. De oude Sanna was overgelukkig; want hare +meesteres had haar meer dan eens te kennen gegeven, waar het om te doen was, en zij zag voor hare barones nog blijde dagen +tegemoet. Het vroolijk lachen der jonge dame met het goudlokkig hoofdje klonk door het hooge vertrek, en de jonge officier, +aan hare zijde, klopte het hart onstuimig, als zij hem zoo minzaam aanzag en hij haar adem op zijn gelaat voelde. Maar Nelly, +wat scheelde haar? Nelly, die altijd haar broeder zwijgend gehoorzaamde, hem altijd gelijk gaf, wat <a id="d0e1464"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1464">88</a>]</span>hij ook sprak of deed; die gewoon was den geringsten wensch in zijne oogen te lezen; Nelly was jegens haar cousine zoo onverschillig, +nam zoo weinig notitie van hare omgeving, dat het bijna lomp moest heeten. Haar roode mond, die zoo hartelijk kon lachen, +bleef gesloten, en hare blikken rustten somtijds angstig op het gelukkige gelaat haars broeders, die onuitputtelijk was in +attenties voor zijne buurvrouw. Voor hare oogen stond nog altijd het bleeke gezichtje, met groote tranen in de blauwe oogen; +wat hadden zij Liesje, haar Liesje, toch gedaan? Neen, zij moest eerst naar haar toe, en zij moest het haar zeggen, wie haar +beleedigd had. + +</p> +<p>Het was reeds geheel donker, toen Nelly eenige uren later Liesjes kamer verliet, waar zij in de schemering met hare vriendin +had zitten praten. + +</p> +<p>“Het is niets, Nelly,” verzekerde Lise meer dan eens, met een zachte stem; “het was zeer kinderachtig van mij, dat ik kwalijk +nam wat niet de moeite is om over te spreken; kom, ik zal u tehuis brengen.” + +</p> +<p>En zoo gingen zij samen over de brug, onder de donkere boomen, den bekenden weg langs. Het was een zoele avond; geen windje +bewoog zich; aan den gezichteinder werd een donkere wolk zichtbaar, een flauw weerlicht wierp van tijd tot tijd een geelachtig +schijnsel op den omtrek; nachtegalen zongen in het struikgewas, en in de verte klonk het gezang der jonge knapen, die uit +volle borst een avondlied aanhieven. + +</p> +<p>“Ik weet niet, wat mij scheelt,” zeide Liesje, diep ademhalend. “Het is alsof ik stik! Wat is de lucht drukkend en zwaar! +Ik geloof dat tante gelijk heeft—er broeit een onweder.” + +</p> +<p>Nelly knikte toestemmend. + +</p> +<p>“Mijne moeder klaagt ook, dat zij zoo benauwd is,” voer Lise voort; “nog nooit ben ik op Pinkster zoo treurig geweest, Nelly! +en toch was alles evenals vroeger. Als er <a id="d0e1478"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1478">89</a>]</span>maar niets ergers gebeurt, wanneer het onweer losbarst!” + +</p> +<p>Zij waren het park genaderd, en betraden zwijgend de donkere linden-allée—op eens voelde Liesje haar arm zacht drukken en +bleef Nelly staan. + +</p> +<p>“Wacht even, Liesje,” sprak zij, “was dat Blanka’s stem niet?” + +</p> +<p>Een poos bleef alles stil, toen naderden schreden, en een zachte heldere stem zeide: “Army, mijn lieve Army!” + +</p> +<p>Hoe verleidelijk klonk dat! Het jonge meisje daar beneden kreeg een gevoel, alsof een messteek in hare borst drong; onwillekeurig +drukte zij de hand op het hart. Daarop volgde een zacht gefluister—<span class="letterspaced">dat</span> was zijne stem—hoe gelukkig, dat zij niet verstond, wat hij zeide! Och, was zij maar niet mee gegaan! + +</p> +<p>De langzame schreden kwamen nader; zij liet de hand harer vriendin los, en vluchtte achter een grooten lindeboom, boog zich +voorover en daar, bij een helder weerlicht, zag zij eene slanke, mannelijke gedaante, en aan zijn arm, als eene fee, zóó teer +en licht, de schoone cousine met de goudblonde lokken; hij bukte zich en kuste haar. + +</p> +<p>Het duurde slechts een oogenblik; maar dit was voldoende om de angstige meisjesoogen alles te verraden; zij drukte het hoofd +tegen den boom en sloot de oogen met een gevoel van vurige, nooit gekende smart. Nelly echter gilde. <span id="d0e1495" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Army, Army—” + +</p> +<p>Bijna beschuldigend klonk het als eene waarschuwing. Hij antwoordde, en hoe opgewekt was zijne stem: “Zusje, waar zit gij +toch? Kom, en zie wat ik gevonden heb! Kom hier—ga vooruit en zeg aan grootmama, dat het geluk werkelijk bij ons is teruggekeerd; +dat Blanka de mijne is geworden!” + +</p> +<p>En een nieuwe lichtstraal flikkerde door de boomen, en bescheen een meisjesgestalte, die door de laan huiswaarts ijlde. + +</p> +<p>De kleine Nelly zag haren broeder angstig aan, en toen <a id="d0e1504"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1504">90</a>]</span>het weder donker was, drong een zucht uit hare borst en met gebogen hoofd begaf zij zich naar het slot, om hare moeder te +vertellen, dat Blanka en Army—haar lieve, goede Army—verloofd waren. + +</p> +<p>Op de steenen bank voor de deur zat tante Marie op haar lieveling te wachten; de heer des huizes en zijne vrouw wandelden +in den tuin op en neer, en Selldorf vergezelde hen, van zijn huis en familie vertellende. De oude vrouw zat in gedachten verdiept, +en bij elke lichtende straal zuchtte zij, “was Lise maar eerst te huis! O wee, het regent morgen,” vervolgde zij bij zich +zelve, “dan komt er niets van de partij in het bosch met de dominé’s familie. Nu, dan moeten zij zich maar in huis zien te +vermaken; dat zal een gewoel geven in den ouden molen—hoeveel krijg ik er dan te eten? Uit de pastorie alleen acht personen, +dan de beide houtvesters en—Goede hemel!” gilde zij, “Liesje, wat doet gij mij schrikken!” en zij boog zich over het jonge +meisje heen, dat aan hare voeten neerviel en het hoofd in haar schoot verborg. + +</p> +<p>“Wat scheelt u toch, mijn kind? Lise, spreek toch! Wat scheelt u?” vroeg zij, haar liefkoozende. “Mijn God,” vervolgde zij, +“zijt gij ziek, mijn hartedief?” Maar geen antwoord. + +</p> +<p>Alleen werden twee armen om haar hals geslagen en gloeiende, sidderende lippen drukten de hare—toen was het meisje verdwenen, +en de oude vrouw hoorde, hoe zij de trap opging en hare kamerdeur sloot. + +</p> +<p>“Een wonderlijk kind!” mompelde zij en schudde het hoofd. Zij zag echter niet, hoe haar lieveling daar boven rusteloos op +en neder liep; hoe eindelijk het moede hoofdje op het van tranen natte kussen zonk en de kleine handen zich vouwden tot een +gebed voor Army, met wien zij eenmaal als kind gespeeld had en wien zij nu niets meer aanging, och, niets, niets meer! + + + +<a id="d0e1514"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1514">91</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Achtste Hoofdstuk.</h2> +<p>Boven in het slot kwam men nog in lang niet tot rust. De jonge verloofde had zich wel is waar in hare vertrekken teruggetrokken; +het was alles zoo haastig, zoo onverwacht gekomen. Zij liet zich trouwens de vleierijen der oude barones welgevallen, en luisterde +naar de vriendelijke woorden van Army’s moeder; toen werd zij zoo moede en sloot zich op in haar kamer. De liefelijke lach +verdween van het schoone gelaat, en Sophie, hare kamenier, had een zeer ongemakkelijke gebiedster te bedienen. + +</p> +<p>Eindelijk zat zij in haar nachtgewaad aan haar schrijftafel, en vloog de pen over het papier, terwijl de trekken om den mond +bitter verdriet teekenden. + +</p> +<p>In het woonvertrek beneden sloeg Army’s moeder hare armen om zijn hals en staarde in zijne van geluk stralende oogen. + +</p> +<p>“Mijn lieve, beste jongen,” fluisterde zij, “moogt gij gelukkig worden! Het is zoo snel gegaan, en gij zijt nog zoo jong, +God zegene u!” + +</p> +<p>De oude barones stond vóór haar, juist toen de jonge man zijne lippen op den mond zijner moeder drukte. + +</p> +<p>“Army,” begon zij, blijkbaar geërgerd over dit betoon van hartelijkheid, “gij weet, wat gij nu het eerst te doen hebt. Gij +reist naar tante Stontheim en vraagt formeel om Blanka’s hand, en dan zal al het andere, hoop ik, zich vanzelf schikken. <a id="d0e1530"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1530">92</a>]</span>Aan Blanka’s vader schrijft gij slechts; met dien mensch zullen wij, hoop ik, in ieder geval niet in aanraking komen.” + +</p> +<p>“Zeker, grootmama,” viel hij haar met zachte stem in de rede. Hij naderde Nelly, die in een grooten leunstoel gehurkt, de +handen voor de oogen hield; “kleine,” sprak hij zacht, “hebt gij geen vriendelijk woord voor mij?” + +</p> +<p>“Och, Army,” snikte zij, “ik—ik schrikte zoo, toen ik u samen zag, en het bedroeft mij zoo, dat—” + +</p> +<p>“Maar, Nelly, het is toch voor ons allen zeer gelukkig, dat het zoo ver gekomen is, en ik heb Blanka zoo lief—” + +</p> +<p>“Heeft zij u ook lief?” vroeg zij ernstig, zijne hand vattende, “weet gij dat zeker?” + +</p> +<p>“Maar, kindlief! denkt gij, dat zij mij zonder dat zou willen trouwen? Zij, die zoo schoon en gevierd is?” + +</p> +<p>Nelly schudde het hoofd en zag haar broeder met betraande oogen aan. + +</p> +<p>“Ik stelde mij alles zoo geheel anders voor,” fluisterde zij. + +</p> +<p>“Kleine gekkin!” sprak hij, en streek haar zacht liefkoozend over hare lokken. “Maar, nietwaar Nelly, het is toch heerlijk, +dat ik zoo gelukkig ben?” + +</p> +<p>Zij lachte door hare tranen heen en verliet toen schielijk het vertrek. Buiten klonk het eerste rollen des donders van het +naderende onweer in den zwoelen nacht. + +</p> +<p>“Nelly is ziek, vrees ik,” sprak hare moeder bezorgd, “hare handen waren gloeiend heet.” + +</p> +<p>“Och kom, zij is in een kwaden luim; zij mokt, omdat haar Liesje, naar hare meening, vandaag niet vriendelijk genoeg bejegend +is,” verklaarde de oude barones wrevelig. “Ik wed, dat zij reeds naar den molen geweest is, en het onnoozele kind om verschooning +gevraagd heeft; het is waarlijk ongehoord.” + +</p> +<p>“Zij scheen er vandaan te komen, toen zij ons zoo onverwacht ontmoette; overigens, moet ik bekennen, en Blanka vindt het ook, +grootmama! dat gij veel te lomp jegens het meisje waart.” +<a id="d0e1556"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1556">93</a>]</span></p> +<p>Op dit oogenblik doorkliefde een helle bliksemstraal de lucht, gevolgd door een zwaren donderslag. + +</p> +<p>“Misericordia, welk een weer!” riep bevend de oude dame, op wier lippen het scherpe antwoord door den schrik bestierf, “zou +Blanka ook bang zijn?” + +</p> +<p>Daar vloog de deur open en in het ruime, witte cachemiren kleed stond de jonge dame plotseling midden in het vertrek; zij +hield de handen voor de ooren en zag angstig in het rond. + +</p> +<p>“Ik ben zoo bang,” sprak zij huiverend, en liet zich in den stoel vallen, dien Nelly zooeven verlaten had. + +</p> +<p>Army ijlde naar haar toe; hij zag haar bleek gelaat en vatte hare koude, kleine hand. + +</p> +<p>“Ik zou om niets ter wereld altijd hier willen wonen!” vervolgde zij, en stampte met haar klein voetje heftig op den grond. + +</p> +<p>“Waar wilt gij <span class="letterspaced">dan</span> wonen, mijn kind?” vroeg de oude barones verwonderd. + +</p> +<p>“<span class="letterspaced">Dan</span> wonen?” herhaalde verbaasd de jonge dame, die voor een oogenblik haar angst totaal vergeten scheen te zijn. “Wel, lieve grootmama, +meent gij dan, dat Army en ik ons hier zullen begraven? Neen, nietwaar, Army? Wij gaan eerst reizen en wat van de wereld zien; +ik ken nog geen der groote badplaatsen, Ems, Baden-Baden, dan Zwitserland, Italië—verbeeld u eens Italië, waar gij mij gister +nog zooveel van verteld hebt, en dan, als wij dat alles gezien hebben, zoeken wij een plekje uit, waar het ons bevalt om te +wonen.” Zij zweeg opeens, want een nieuwe bliksemstraal en donderslag deden het oude slot op zijne grondvesten schudden. + +</p> +<p>Army hield de hand zijner verloofde vast; hij stond rechtop naast haar en luisterde naar den wegstervenden donder; de oude +dame naderde echter het jonge paar met een gelaat, waarop de hoogste verbazing te lezen stond, terwijl hare schoondochter +angstig luisterde naar hetgeen die kleine mond zei, als iets dat van zelf sprak. +<a id="d0e1581"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1581">94</a>]</span></p> +<p>“Wij zullen wel dáár moeten wonen, Blanka,” sprak nu de jonge man kalm, “waar tante Stontheim het verkiest.” + +</p> +<p>“Neen, nooit!” antwoordde zij driftig, “ik wil hier in dit oude slot niet eens begraven worden; ik ben nog jong, en wil het +leven genieten; Army! gij zult mij gelijk geven. Hier wonen? Nooit of nimmer! Tante is te verstandig, zij zal dit niet van +mij vergen; neen, zeker niet,” voegde zij er bevestigend bij. + +</p> +<p>“Zeker, Blanka, wij zullen reizen; maar onze vaste woonplaats heeft tante te bepalen.” + +</p> +<p>“En wanneer zij Derenberg kiest, dan—dan ga ik niet mede; ik verzeker u, ik ga niet mee; het is hier veel te stil; ik zou +sterven in deze eenzaamheid.” + +</p> +<p>“En zoudt gij mij hier alléén willen laten?” vroeg Army zacht en bukte zich om haar aan te zien. De toon was schertsend, maar +klonk toch eenigszins angstig; “en gij hebt mij straks in den tuin nog verzekerd, dat gij slechts gelukkig zoudt zijn, waar—” + +</p> +<p>Zijne stem daalde tot zacht fluisteren. + +</p> +<p>Een heftig hoofdschudden was het antwoord. “Neen, neen,” riep zij daarop; “zoo meende ik het niet, Army! Mijn weinigje vrijheid +laat ik mij niet ontnemen, het zou mijn dood zijn, als ik dagelijks door de koude, hooge gangen loopen en in het donkere park +uitzien moest.” + +</p> +<p>“Als echter uw aanstaande echtgenoot wenscht, dat gij hier blijft?” vroeg de oude dame met ingehouden adem; hare handen grepen +krampachtig de plooien van haar kleed. + +</p> +<p>“Hij <span class="letterspaced">zal</span> het niet wenschen,” riep zij hartstochtelijk en sprong overeind; haar lief gelaat had een dreigende uitdrukking aangenomen +en haar voet stampte hevig op het tapijt; geen spoor was er meer van de minzaamheid van dien avond. De eigenzinnigheid vertoonde +zich op eens in hare hatelijkste gedaante, en haar stem klonk scherp en ruw. + +</p> +<p>“Het is belachelijk, inderdaad belachelijk,” ging zij voort, “de vrouw als eene slavin te behandelen en tegen haar te <a id="d0e1605"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1605">95</a>]</span>zeggen, dáár, waar uw man zich gelukkig gevoelt, moet gij het u noodwendig ook doen, en doet gij het niet, dan is het uwe +zaak te zien hoe gij u redt! Army kan en zal mij zoo niet behandelen; ik heb hem mijn woord gegeven de zijne te worden, het +ligt aan hem, mij gelukkig te maken, maar hier <span class="letterspaced">kan</span> en <span class="letterspaced">wil</span> ik niet wonen.” + +</p> +<p>“Blanka,” riep hij, en zijne groote oogen zagen verschrikt het jonge meisje aan, dat straks onder duizend liefdesbetuigingen +zijne verloofde geworden was. + +</p> +<p>“Blanka! ik bid u, houd op! gij zijt opgewonden van angst en schrik.” Hij schelde en bracht haar naar haar stoel terug. “Een +glas water,” beval hij Hendrik, die binnentrad. + +</p> +<p>De oude dame zag als versteend naar de verloofde van haren kleinzoon. Zou dit kleine wezen al haar kostelijke plannen in duigen +werpen? Zou zij evenals vroeger hier eenzaam leven? Zou zij van dien schitterenden rijkdom niet genieten? Zich niet koesteren +in de stralen, die een frisch, vroolijk leven hier zou verspreiden? Ontsteld viel zij op een stoel en sloeg een donkeren blik +op den jongen officier, die juist het glas water uit Hendriks hand aannam en het zijne verloofde toereikte. + +</p> +<p>Plotseling klonk een flauwe kreet uit het belendend vertrek. “Nelly,” riep de jonge barones ontsteld, en verdween door de +kamerdeur. “Kind, wat scheelt u toch?” vroeg zij angstig, terwijl zij zich over het op de sofa liggende meisje heenboog en +de hand op haar brandend voorhoofd legde. + +</p> +<p>“Och, zij is vreeselijk mama, zij is vreeselijk!” snikte het kind; “mijn Army, mijn lieve, goede Army! Zij heeft hem niet +lief, mama, geloof mij.” + +</p> +<p>“Heb maar geen zorg, liefje!” troostte de moeder zacht; “zij is slechts wat nukkig; alles zal nog wel terecht komen.” + +</p> +<p>“Neen, neen, mama! O, toen ik haar aanzag, schoot mij de oude kroniek te binnen, en het vers over het roode haar. Och! dat +zij weer wegging, van avond nog, en maar nooit, nooit weerkwam!” +<a id="d0e1627"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1627">96</a>]</span></p> +<p>Liefkoozend poogde de moeder het opgewonden meisje tot bedaren te brengen; haar hart was zelf zoo vol angst! De bleeke vrouw +boog het hoofd en hare oogen vulden zich met tranen. Nelly sliep onder de troostredenen harer moeder in. Het was een onrustige, +koortsachtige slaap, maar toch liet de bezorgde, bleeke vrouw haar dochtertje alleen. Zij had immers nog een kind, haar Army. +Voorzichtig zag zij om den hoek van de deur; de oude dame en de schoone verloofde waren verdwenen; maar dáár, in de diepe +vensternis, stond <span class="letterspaced">hij</span> nog, haar lieveling, en staarde naar buiten. Zij naderde hem, en de hand op zijn schouder leggende, sprak zij zacht: “Army!” +Hij keerde zich om en zag haar vragend aan. Zij zweeg, maar hare oogen bleven met een angstig onderzoekenden blik op het schoone, +trotsche gelaat gevestigd. + +</p> +<p>“Wees gerust, mama!” zeide hij haastig, hoewel met eenigszins onvaste stem, “zij is een bedorven kind, een zeer bedorven kind, +maar zij heeft mij lief—zeker, ik weet het; zij zal zich veranderen; het spijt haar immers al, dat zij zoo driftig werd.” + +</p> +<p>De moeder onderdrukte met geweld hare tranen en streek zacht over zijn voorhoofd. “Goeden nacht, Army,” fluisterde zij. + +</p> +<p>“Goeden nacht, mama,” antwoordde hij, haar teeder kussende, “wees voor mij niet bezorgd.” +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Sedert waren veertien dagen verstreken. Storm en regen hadden al de frissche bloesems van boomen en heesters geschud en ze +als versche sneeuw over den grond gestrooid, maar in plaats daarvan bloeiden in den tuin des molenaars de rozen allerprachtigst +en de lindeboom in het slotpark stond in vollen bloei. Zeer dikwijls was Liesje in den laatsten tijd dien weg gegaan, welken +zij gemeend had niet zoo spoedig weer te zullen betreden. Maar Nelly was erg ziek geweest, en de oude Hendrik had op haar +verlangen hare vriendin bij haar ziekbed moeten halen. Uren aaneen had Liesje daar <a id="d0e1643"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1643">97</a>]</span>gezeten, in het hooge schemerachtige vertrek, en de kleine, van koorts gloeiende hand in de hare gehouden. + +</p> +<p>De boodschap, die Lise op het slot riep, was juist gekomen midden in het gewoel, waarover tante Marie gesproken had. De predikant +met vrouw en kinderen, alsook de houtvester, waren op hun tijd verschenen, en Liesje had al hare vermogens moeten inspannen, +om evenals vroeger de kinderen bezig te houden, waarbij zij gelukkig in den heer Selldorf een goeden steun vond. Op eens was +Hendrik binnengekomen met zijne boodschap, en Lise had zich slechts even opgehouden om de toestemming harer ouders te vragen, +die zij natuurlijk aanstonds verkreeg, hoe ongaarne men haar juist heden ook miste in den blijden kring. “Tante Liesje, kom +gauw weer; dag tante Liesje!” hadden de vroolijke kinderstemmen haar nageroepen, terwijl achter de gordijnen een blonde, jonge +man had gestaan, en twee trouwe, heldere oogen de slanke gedaante nastaarden, die juist in het bosch verdween, terwijl een +mismoedige trek op zijn gelaat zichtbaar werd. Wat was er van dien zoo vurig verlangden Tweeden Pinksterdag geworden! In plaats +van eene partij in het bosch—regen; in stede van vriendelijke blikken uit blauwe oogen—de plagerijen der wilde jongens, door +wie Selldorf reeds tot oom was gepromoveerd. Op het slot was in die veertien dagen veel gebeurd. + +</p> +<p>Army had van een kort bezoek bij tante Stontheim, hare toestemming en een keurig equipage voor zijne verloofde meegebracht +en in een vriendelijk schrijven had Blanka’s vader de jongelieden zijn zegen gegeven. Zij was weder de beminnelijkheid zelve +en had uit eigen beweging verklaard, dat het haar leed deed, zoo heftig te zijn geweest op den avond harer verloving, maar +een onweder maakte haar altijd erg zenuwachtig; Army was overgelukkig, ten minste zoo scheen het Liesje toe. Hij bezocht de +donkere ziekenkamer dikwijls, om naar zijne zuster te zien en zijn gelaat straalde altijd, als hij zich over haar heenboog +en een groet bracht van zijne <a id="d0e1649"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1649">98</a>]</span>bruid. De laatste was slechts ééns aan het ziekbed verschenen; maar hare vluchtige vragen, hoe of het ging en of Nelly haast +weer kon opstaan, gevoegd bij de drukke verhalen van al hare uitstapjes en plannen bij haar huwelijk, maakten het jonge meisje +zóó zenuwachtig, dat zij bij haar vertrek in tranen uitbarstte. + +</p> +<p>“Laat haar toch niet weerkomen,” klaagde zij, “ik word zoo angstig in haar nabijheid, en hare parfumerieën geven mij hoofdpijn.<span id="d0e1653" class="corr" title="Niet in bron">”</span> Van Lise had Blanka geen notitie genomen, hoewel zij bij het bed stond. Grootmama kwam nooit in de ziekenkamer, zoolang zij +wist dat Liesje er was; en Sanna mompelde zoo iets van eigenzinnigheid, en dat zij even goed eene zieke kon verplegen als +dat nietige ding, daar uit den molen; “dat was weer zoo’n idée van de jonge barones.” + +</p> +<p>Eindelijk was de ziekte geweken; de donkere gordijnen in de ziekenkamer waren opgehaald, de ramen geopend en Nelly lag op +de sofa met welgevallen de frissche boschlucht in te ademen, die het vertrek binnendrong, terwijl Liesje naast haar zat en +met haar praatte. Zij waren alleen. Blanka’s vader was gekomen om, zooals Nelly fluisterde, met grootmama en Army te spreken +op last van tante Stontheim. “Ik ben heel blij,” voegde zij er bij, “dat ik weg mocht blijven, want van het oogenblik af dat +de brief kwam, die ooms komst meldde, ziet grootmama boos. Maar zeg eens, Liesje, wat ziet gij bleek! gij hebt u zeker te +veel overspannen, door mij op te passen.” + +</p> +<p>Het jonge meisje ontkende blozend. Stemmen en paardengetrappel werden buiten hoorbaar, “O! daar komen zij van hun rit terug,” +sprak Nelly; “kom, dat moeten wij zien.” + +</p> +<p>Zij stond langzaam op en trad aan het venster. Op het voorplein was de geheele familie vergaderd; Blanka zat nog te paard +in haar zwart rijkleed, het kleine hoedje met de lange zwarte veder op het weelderige haar, dat op het achterhoofd was vastgestoken, +inplaats van, zooals gewoonlijk, in lange krullen op den rug te hangen. Army was reeds van <a id="d0e1662"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1662">99</a>]</span>zijn paard gesprongen, gereed haar bij het afstijgen te helpen, en zag opmerkzaam naar haar vader, die langzaam tusschen de +beide baronessen naderde. Het was een klein, gezet heer, die zeer ijverig eene meening scheen te verdedigen; hij gesticuleerde +ten minste hevig. + +</p> +<p>Nelly’s moeder zag naar het venster, waar de beide meisjes stonden. Zij knikte haar vriendelijk toe, en de oogen der haar +vergezellenden volgden dien groet. De oude barones zag onverschillig voor zich, terwijl de overste staan bleef, zijn hoed +afnam en glimlachte. Toen hoorden zij, hoe hij naar Liesje vroeg; het antwoord konden zij niet verstaan. + +</p> +<p>Ondertusschen was Blanka afgestegen en had Liesje hare vriendin weder naar de sofa gebracht; spoedig daarop verkondigde een +luid gesprek, dat het gezelschap de kamer daarnaast binnentrad. Liesje nam haar boek weer op en wilde hare lectuur weder beginnen, +toen stoelen werden bijgeschoven en zij plotseling den ouden heer duidelijk hoorden zeggen: + +</p> +<p>“Het spijt mij, genadige vrouw, dat de zaak zoo weinig in uw smaak schijnt te vallen, intusschen—” + +</p> +<p>“Schijnt zij het des te meer in den uwen te doen, heer overste,” viel de oude barones hem in de rede. + +</p> +<p>“Pardon, ik kom slechts als afgevaardigde der barones Stontheim, en heb reeds eenmaal verzekerd, dat ik mij volstrekt niet +in de regeling der zaak wil mengen; echter wil ik niet ontkennen, dat het mij <span class="letterspaced">zoo</span> het verstandigste voorkomt;” zijne stem verried eenige geraaktheid. + +</p> +<p>“Meeningen, lieve Derenberg!” + +</p> +<p>“Gij zult toch zelve toegeven, dat Army nog te jong, te onervaren is, om de verwarring—vergeef mij het woord, barones—te ontknoopen, +in welke trouwens alle Derenbergsche zaken verkeeren. Er behoort een ervaren landhuishoudkundige toe, om de verwaarloosde +goederen weder in orde te brengen, verondersteld, dat wij ze terug kunnen bekomen; het bosch bij voorbeeld,—gravin Stontheim +sprak <a id="d0e1681"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1681">100</a>]</span>er met den justitieraad Hellwig over—het bosch is zoo goed als verloren; de tegenwoordige bezitter—hoe heet hij ook? gij zult +hem wel kennen, een fabrikant hier in de buurt—zal onder geen beding het weder willen afstaan; het bosch is derhalve voor +immer verloren en wat beteekent zulk eene bezitting zonder bosschen?” + +</p> +<p>“Erving zou het niet weer willen verkoopen?” viel de oude dame in: “ha, ha, dan kent gij hem niet; het komt er bij zulke lieden +slechts op aan, hoeveel men biedt; voor een kleine winst verkoopt zulk volk zijne zaligheid. Neen, neen, beste overste, dat +is een belachelijk denkbeeld, dat ik van u niet verwacht had. Ik wil om alles met u wedden: bied hem zoo en zooveel meer, +en het bosch is ’t uwe.” + +</p> +<p>“Gij zoudt de weddingschap verliezen, genadige vrouw, want Hellwig heeft er, op last van vrouwe van Stontheim, naar vernomen +en een bepaalde weigering ontvangen. Voor het overige—” + +</p> +<p>De oude dame viel hem luid lachende in de rede. + +</p> +<p>“Gij zoudt toch wel gelijk kunnen hebben, Derenberg,” sprak zij, “want deze parvenu haat, evenals al zijns gelijken, den adel, +en ons in het bijzonder. <span lang="it">Plebaglio!</span>” voegde zij er verachtelijk bij in hare moedertaal. + +</p> +<p>“Voor het overige,” zeide de overste met verheffing van stem—“pardon, barones,” vervolgde hij beleefd, toen zij zweeg, “ik +stel er volstrekt geen belang in te weten, op welken voet gij met dien man staat; dat verandert niets aan de zaak; ik wilde +er slechts bijvoegen, dat, wat de goederen betreft, die deerlijk in de war zijn. Het is verschrikkelijk—joden, makelaars, +koopbrieven, eerste, tweede, derde en vierde hypotheek—en wat niet al meer; kort en goed, gravin Stontheim verkiest niet zich +er mede te bemoeien, omdat de zaak slechts met enorme opofferingen te schikken is; zij wenscht, zooals ik van morgen vroeg +reeds de eer had u mee te deelen, dat Army, ook nog na zijn bruiloft, <a id="d0e1696"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1696">101</a>]</span>die tegen den herfst bepaald is, in dienst zal blijven; zij zal het jonge paar ruim van middelen voorzien, en is voornemens, +wanneer Army later zin in de landhuishoudkunde heeft, hun een landgoed te koopen, dat geheel onbezwaard is. Het slot Derenberg +is nog altijd een prachtig zomerverblijf voor het jonge paar, en het voorvaderlijke slot blijft Army’s eigendom. Nietwaar, +Army, gij wilt nog wel een tijdlang den bonten rok dragen?” + +</p> +<p>“Zeker, ik moet mij onderwerpen, oom!” sprak de jonge man, “maar ik beken dat het mij zwaar valt, er van af te zien op Derenberg +te wonen—het was altijd mijn lievelings-idée.” + +</p> +<p>“Maar de mijne niet,” viel Blanka haastig in; “ik ben het volkomen met tante Stontheim eens, dat heb ik vroeger ook al verklaard.” + +</p> +<p>“Gij weet niet, Blanka,” hernam Army, en zijne stem beefde; “gij weet niet, welk eene bekoorlijkheid zulk een erfgoed heeft! +Gij <span class="letterspaced">kunt</span> het niet weten, want gij hebt nooit het trotsche gevoel gekend, den voet op eigen grond te zetten. U hebben geen oude muren, +geen ledige vertrekken, geen eeuwenoude boomen verhaald van lang verloopen tijden, toen onze voorouders hier leefden en werkten. +Het was mijn liefste droom hier te wonen, waar een lange reeks van voorvaderen leefden en stierven, en het zal mij zeer smartelijk +vallen, dien droom niet vervuld te zien; geloof mij.” + +</p> +<p>“Om ’s hemels wil!” riep de jonge dame uit, “nu wordt hij waarlijk sentimenteel! Mij komt de kleinste villa aan den meest +bezochten wandelweg onzer residentie duizendmaal aanlokkelijker voor, dan dit vervelend, verlaten—” + +</p> +<p>“Stil, kinderen!” viel de overste sussend in, “laat ieder zijn gevoelen voor zich houden! Gij, Blanka, hangt even goed van +tante Stontheim af, als Army! Wat zij verkiest, geschiedt; daar is niet aan te veranderen, en mij dunkt, wij moesten de zaak +laten rusten en er niet over twisten.” +<a id="d0e1711"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1711">102</a>]</span></p> +<p>“Zeer verstandig aangemerkt, overste,” mengde zich nu de oude dame in het gesprek; “maar, hoe zwaar zulk een afhankelijkheid +te dragen valt, kan alleen hij gevoelen, die gewoon is geweest vrij te gebieden. <span class="letterspaced">Gij</span> gevoelt dat niet; gij hebt nooit op eigen grond gestaan; gij zijt, om zoo te spreken, in afhankelijkheid groot geworden, +en dan valt het gemakkelijk anderen ondergeschiktheid te prediken. Ik vind het vreemd van tante Stontheim; zij <span class="letterspaced">heeft</span> de middelen en wil niet helpen; Army moet officier blijven om de bespottelijke reden, dat hij te jong is; alsof geen oudere +krachten hem radend en helpend ter zijde stonden?” + +</p> +<p>“Gij misschien, genadige vrouw?” sprak de overste lachend. “Voorwaar niet kwaad bedacht! finantiëele talenten kan men u niet betwisten—dat gij ongelukkig zijt geweest in uwe speculaties—wie kan dat helpen?” + +</p> +<p>“Gij zijt nog even ondeugend, als vroeger, overste! toen ik het geluk had u hier eenige malen te ontmoeten; in dit geval echter +zijn uwe verwijten ongegrond, want het was werkelijk het ongeluk, dat ons vervolgde.” + +</p> +<p>“Onverdiend ongeluk!” verbeterde de overste spotachtig. + +</p> +<p>“Oom, ik bid u, zwijg daarvan! Het maakt mama zenuwachtig,” bad Army. + +</p> +<p>“En, mijn jongen,” vervolgde deze onbevangen en met nadruk, “het is juist om nog eens zulk een onverdiend ongeluk te vermijden, +dat gravin Stontheim hoofdzakelijk wenscht, dat gij niet hier—versta mij wel: niet <span class="letterspaced">hier</span>—de eerste jaren van uw huwelijk zult doorleven. Vergeef mij, dat ik zoo duidelijk moest spreken! Ik had het gaarne vermeden—” + +</p> +<p>“Ik begrijp u,” zeide de oude dame koel; <span id="d0e1738" class="corr" title="Niet in bron">“</span>gravin Stontheim heeft nog het ongelukkige idée, dat ik de oorzaak ben van den ondergang der familie; zij heeft mij dit meer +dan eens grof en onverbloemd verweten, als wij in nood en kommer verkeerden; iemand moest toch de schuld dragen,” vervolgde +zij, met een bitteren lach: “en daar men mij van <a id="d0e1741"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1741">103</a>]</span>den beginne af als een indringster beschouwde en de vreemde, de Italiaansche, niet uitstaan kon, was het gemakkelijk haar +ook die schuld te verwijten. Va, bene! Gij vertelt mij niets nieuws overste; het spijt mij, dat iemand zoo—zoo—” zij hield +op; blijkbaar zweefde haar een scherpe uitdrukking op de lippen. + +</p> +<p>De overste zweeg. + +</p> +<p>“Oom,” vroeg Army driftig, “wat beduidt dat? Tante kan toch onmogelijk meenen, dat grootmama—” + +</p> +<p>“Zwijg,” riep de oude dame, en tegelijk hoorde men haar stoel over den vloer rollen. + +</p> +<p>Liesje en Nelly zaten bijna ademloos hand in hand naast elkaar. Toen de eerste haar vaders naam hoorde noemen, was zij opgesprongen, +en had rondgezien, of er geen andere uitweg was dan door het vertrek, waarin men zoo hatelijk zijn goeden naam bevlekte. + +</p> +<p>“Waar kan ik heen?” fluisterde zij hare vriendin toe. + +</p> +<p>“Blijf hier, Liesje,” smeekte Nelly en trok haar tot zich; “zij weten niet, dat wij hier alles kunnen verstaan; och, schrei +toch niet zoo! O, dat ik gezond ware, en een man als Army; ik zou antwoorden, als zij u beschimpten!” + +</p> +<p>Daar binnen hoorde men de oude dame op en neder loopen en telkens, als zij de deur naderde, zag Liesje angstig de kamer rond, +of zij ook eene plek vond om zich te verschuilen. + +</p> +<p>Op eens vernamen zij Blanka’s stem, vriendelijk en welluidend als immer. + +</p> +<p>“Grootmoedertje,” vleide zij, “ik heb een verzoek aan u; ik had het Army opgedragen, maar hij heeft het zeker vergeten, die +ondeugd. Ja, ja, zie mij maar niet zoo verwonderd aan, gij—” ging zij schalksch voort, “nietwaar, grootmama? dat heeft uw +bruidegom zeker nooit gedaan; die las zeker al uwe wenschen in uwe oogen.” + +</p> +<p>De laatste woorden waren duidelijker dan het begin van haar verzoek; blijkbaar stond zij naast de oude dame bij de deur. +<a id="d0e1763"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1763">104</a>]</span></p> +<p>“Nu slaat zij hare armen om grootmama’s hals, net als een katje,” fluisterde Nelly; “o, gij weet niet, hoe zij kan vleien.” + +</p> +<p>“Nu?” klonk de stem der oude barones. + +</p> +<p>“Ik had Army verzocht u te vragen, mij toe te staan in het torenkamertje te wonen, dat aan mijn kamer grenst; o, ik bid u, +grootmamaatje, <span lang="it">amatissima mia!</span>” + +</p> +<p>“Het was zeer verstandig van Army, dat hij het mij niet vroeg; ik had het hem reeds eenmaal geweigerd en kan het ook u niet +toestaan.” + +</p> +<p>“Waarom niet?” vroeg Blanka verwonderd. + +</p> +<p>“Gij zult mij wel toestaan, dat ik de reden voor mij zelve houd.” + +</p> +<p>“Vraag niet verder, Blanka,” liet zich de overste hooren; “oude kasteelen hebben hunne geheimen, en daaronder zijn er, die +men liefst laat rusten.” + +</p> +<p>De deur werd heftig opengerukt en de oude dame stond onverwacht voor de beide meisjes. + +</p> +<p>Lise was opgesprongen, zij deed geen moeite meer te ontvlieden, maar bleef onbewegelijk staan. + +</p> +<p>De ondergaande zon wierp hare stralen door het venster en overgoot het meisje, als het ware, met een rooskleurig licht. De +oude barones week terug, alsof zij een spook zag, en stak verschrikt de handen uit. + +</p> +<p>“<span lang="it">Dio mio!</span> Het is ongehoord,” riep zij stampvoetend uit. “Zijt gij dan altijd hier om mij een schrik aan te jagen?” + +</p> +<p>“Het doet mij leed, barones, dat ik altijd het ongeluk heb—” + +</p> +<p>“Wel, dat is vreemd, voor zulk een liefelijke verschijning te verschrikken!” sprak de overste, een blik van bewondering op +het jonge meisje werpende. “Mag ik u verzoeken, genadige vrouw, mij aan de jonge dame voor te stellen?” + +</p> +<p>De aangesprokene trok de schouders op, terwijl zij den ouden heer meewarig aanzag en trad naar het venster. +<a id="d0e1798"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1798">105</a>]</span></p> +<p>“Nu, dan zal ik mijzelf moeten voorstellen; overste Derenberg!” zeide hij vriendelijk. + +</p> +<p>“Dit is mijne vriendin, oom, Liesje Erving,” voleindigde Nelly de voorstelling. + +</p> +<p>Het jonge meisje maakte een lichte buiging. + +</p> +<p>“Erving?” herhaalde de oude heer vragend. + +</p> +<p>“De dochter van den tegenwoordigen bezitter der Derenbergsche bosschen, oom,” bevestigde Nelly, hare oogen op zijn ietwat +blozend gelaat vestigende. + +</p> +<p>“Ah zoo,” antwoordde hij. “Daarom kwam mij den naam ook al zoo bekend voor; uw vader is waarschijnlijk een liefhebber van +het edele jachtvermaak?” + +</p> +<p>“Ja, heer overste, en buitendien verbruikt hij veel hout in zijne papierfabriek.” + +</p> +<p>“Uw vader bezit dus eene papierfabriek? Maar hout—ik meende dat het beste papier uitsluitend van lompen vervaardigd werd?” + +</p> +<p>Om Liesjes mond speelde een schalksche glimlach. + +</p> +<p>“Zeker, overste. Daarom heet onze fabriek in den ganschen omtrek de lompenmolen, mijn vader de lompenmolenaar en ik lompemolenaars +Liesje.” + +</p> +<p>“Lompemolenaars Liesje?” herhaalde de overste lachende, en zag haar vroolijk aan. “Dat is toch een naam, die mij voor u minder +gepast voorkomt.” + +</p> +<p>“Ik draag hem toch gaarne,” zeide zij, “ieder kind noemt mij zoo; altijd hebben de dochters uit ons huis dezen bijnaam gehad; +’t zij lompenmolenaars Grietje, of Mina, of Lisette—” + +</p> +<p>Zij ontstelde, toen zij dezen naam zoo onnadenkend uitsprak, en zag beschroomd naar de oude dame, die nog altijd aan het raam +stond, en zich nu ook opeens omkeerde, als had haar een adder gebeten. + +</p> +<p>“Lisette?” herhaalde zij. “Op dien naam behoeft gij u niet zoo trotsch te beroemen; die Lisette was een lichtzinnig schepsel, +dat hare ouders veel verdriet heeft aangedaan—” +<a id="d0e1827"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1827">106</a>]</span></p> +<p>“De nagedachtenis van tante Lisette is mij heilig,” antwoordde het jonge meisje, uiterlijk kalm; “zij was niet lichtzinnig; +zij was slechts zeer ongelukkig, maar, zooals men mij verzekerd heeft, niet door eigen schuld, barones.” + +</p> +<p>Hare lippen beefden van aandoening bij het uiten dezer woorden, en in hare stem was het kloppen van haar hart hoorbaar. + +</p> +<p>“Wat is dat voor eene Lisette? Wie was zij?” vroeg Blanka levendig, die juist binnentrad. “Wie beleedigt haar, en wat heeft +zij toch misdaan?” Zij stond nu tusschen Liesje en de grootmoeder, en zag beiden beurtelings aan. + +</p> +<p>“Wees niet zoo vreeselijk nieuwsgierig, mijn kind!” vermaande de overste, “ik zeide u immers reeds, dat oude sloten hunne +geheimen hebben, en—” + +</p> +<p>“Wie zegt u dan, overste, dat het slot iets met deze zaak te maken heeft?” De oude dame was doodsbleek geworden. + +</p> +<p>“Nu ja,” antwoordde hij bedachtzaam, en zag haar scherp aan, “ik combineer gaarne—” + +</p> +<p>“Het is zeer jammer, overste, dat gij geen romanschrijver geworden zijt. Gij hebt uwe carrière gemist.” + +</p> +<p>“Vaarwel, Nelly,” fluisterde Liesje, terwijl zij haar een kus op de wang drukte; zij boog voor de aanwezenden en verliet het +vertrek; zij vloog letterlijk de gang door en het voorplein over. In de linden-allée stond zij plotseling voor—Army. + +</p> +<p>“Juffer Erving—” zij zag naar hem op; zijn gelaat stond ernstig. + +</p> +<p>“Juffer Erving—” herhaalde hij, “hebt gij gehoord, wat in onze huiskamer gesproken werd?” + +</p> +<p>“Ja,” antwoordde zij bedaard. + +</p> +<p>“Het is juist niet zeer—hoe zal ik het noemen?—zeer bescheiden, te luisteren, wanneer er familie-aangelegenheden besproken +worden—” + +</p> +<p>“Ik heb niet geluisterd, heer baron!” riep zij trotsch, “was <a id="d0e1854"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1854">107</a>]</span>er een andere uitgang aan de kamer geweest, ik zou die gaarne verlaten hebben, voor altijd gaarne, maar—” + +</p> +<p>“Gij hadt door de huiskamer kunnen gaan—” + +</p> +<p>“Neen, uwe moeder zelve heeft mij verzocht uwe grootmama uit den weg te blijven, want zij kan mij niet uitstaan; ik ben immers +de dochter uit een huis, waarmede men niet fatsoenlijk verkeeren kan, heer luitenant—dat weet gij toch; ik was dus wel gedwongen +te blijven; het liefst was ik uit het raam gesprongen.” Bij deze woorden kwam een bittere trek om haar kleinen mond. + +</p> +<p>“Nu, hoe het ook zij, ik bid u, niet over het gehoorde te spreken. ’t Is geen gemakkelijke taak, te voldoen aan het verzoek +om deze openbaringen niet verder te verspreiden—ik geloof het gaarne—onze familie bood reeds van vroeger altijd stof genoeg +tot praatjes in den omtrek; maar ik vertrouw, dat gij u dat offer van geheimhouding wel getroosten wilt, als ik u er aan herinner, +dat wij vroeger trouwe vrienden waren—nietwaar, Liesje?” + +</p> +<p>Hij stak haar de hand toe, maar het meisje trad eene schrede terug en kruiste de armen op de borst. + +</p> +<p>“Eene belofte zal wel niet noodig zijn,” antwoordde zij somber; “ik zou toch gezwegen hebben, want uwe gesprekken beleedigden +gedeeltelijk mijn vader—mijn vader, in wiens huis gij zoo gaarne kwaamt, ook in dien tijd, dat wij nog ‘trouwe vrienden’ waren, +zooals gij zegt.” + +</p> +<p>Hij deed ontsteld een stap achterwaarts. + +</p> +<p>“Wat? Ik heb geen woord over uw vader gesproken.” + +</p> +<p>“Maar aangehoord, dat men hem een parvenu noemde—dat men hem beschuldigde den adel en de familie Derenberg in het bijzonder +te haten en dat hij op wraak zon—en het kalm aanhooren van lasteringen, terwijl men van de onwaarheid ten volle overtuigd +is, staat gelijk met eene bevestiging daarvan. Uw gevoel van recht schijnt onder zekere omstandigheden te kort te schieten, +heer luitenant!” + +</p> +<p>Een gevoel van bitterheid, vermengd met diepe smart <a id="d0e1874"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1874">108</a>]</span>van hopelooze liefde, vervulde haar. Eerst toen zij, met een koele buiging hem den rug toekeerende, zonder om te zien haastig +een eind weg was, vulden hare oogen zich met tranen. Zij zag het niet hoe hij haar nog lang nastaarde, en eerst, toen zij +verdwenen was, met een somber gelaat langzaam naar het slot ging. + +</p> +<p>Toen Army binnentrad, scheen er eenige rust na den storm gekomen te zijn; allen zwegen ten minste. De overste had een sigaar +opgestoken en lag oogenschijnlijk zeer tevreden in een der ouderwetsche leunstoelen, terwijl de oude barones recht als een +kaars op de sofa zat, en zenuwachtig haar dunne witte vingers bewoog. Blanka stond voor het raam en staarde naar buiten in +het park; de lange sleep van haar donkerblauw rijkleed lag onbewegelijk achter haar over den vloer, en zij verroerde zich +zelfs niet, toen haar verloofde naast haar kwam staan. Hij verstond de knorrige vraag der oude dame niet, die hem toeriep, +waar zijne moeder was en of zij ook haast kwam. Hij zag alleen het bekoorlijke wezen naast hem, dat er in haar rijkleed nog +sierlijker en kinderlijker uitzag dan anders; hij nam zacht een harer goudkleurige vlechten, die los op den rug hingen, en +drukte zijne lippen er op. De jonge dame schudde, zonder om te zien, heftig het hoofd, en trok met haar kleine handen het +haar over den schouder. + +</p> +<p>“Blanka,” zeide hij verwijtend, en boog zich voorover om haar in het gelaat te zien. Zij wendde het hoofd af en staarde schijnbaar +met belangstelling naar buiten. + +</p> +<p>“Heb ik u beleedigd, Blanka?” vroeg hij zacht. “Zijt gij boos op mij?” + +</p> +<p>Zij hield haar beide handen voor de ooren. + +</p> +<p>“Neen, neen, om Godswil, neen!” riep zij hartstochtelijk, zich opeens omkeerend; “ik bid u, Armand, vraag toch zulke bespottelijke +dingen niet! Gij ziet immers, dat ik op ’t oogenblik geen lust heb, uw verliefd gefluister en uwe liefkoozingen aan te hooren; +ieder ander zou het dadelijk begrepen <a id="d0e1886"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1886">109</a>]</span>hebben, en gij vraagt, of ik boos ben en al zulken onzin meer.” Zij trapte kregel met den voet. + +</p> +<p>Army’s gezicht werd donkerrood. “Vergeef mij,” sprak hij en ging naar de pianino. Hij opende die en sloeg een paar accoorden +aan. + +</p> +<p>“Ik bid u, speel niet!” riep Blanka, en hield weder de handen voor de ooren. + +</p> +<p>Hij stond op. “Speel gij dan iets!” vroeg hij, “ik zou zoo gaarne wat muziek hooren; dat heeft voor mij altijd iets kalmeerends, +iets verzoenends.” + +</p> +<p>“Ja, speel wat, mijn lieve!” sprak nu ook de overste, die van de gansche woordenwisseling slechts het laatste gehoord had, +en wien het aangenaam zou zijn, hierdoor de pijnlijke spanning tusschen hem en de oude dame te kunnen verbergen. + +</p> +<p>“Op <span class="letterspaced">dat</span> instrument <span class="letterspaced">dáár</span>?” vroeg zij. “Neen, dáárop kan ik niet spelen; ik mag die rammelende tonen zelfs niet gaarne hooren. Buitendien ben ik ook +te vermoeid van den verren rit,” voegde zij er bij. + +</p> +<p>Een oogenblik zag Army toornig; toen ging hij naar het oude, versmaadde instrument, sloot het en naderde weder zijne verloofde; +zij had haar kleine rijzweep in de hand genomen en speelde met den zilveren knop, terwijl de oude dame opstond en het vertrek +verliet. + +</p> +<p>“Ik wil gelooven, dat gij werkelijk vermoeid zijn, anders was het meer dan een bloote luim, dat gij op mijn verzoek weigerdet +te spelen,” merkte hij met gedwongen houding aan. + +</p> +<p>“Geloof het, mijn lieve jongen; geloof het,” sprak lachend de oude heer en sloeg hem op den schouder; “men komt zóó het verste; +ik merk wel, gij zult het best met haar vinden.” + +</p> +<p>Army beet zich op de lippen. + +</p> +<p>“Mag ik u naar uwe kamer brengen?” vroeg hij aan zijne verloofde, “als gij wat uitgerust zijt, hoor ik na het eten misschien +nog wel iets van u, nietwaar?” +<a id="d0e1914"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1914">110</a>]</span></p> +<p>“Ik geloof het niet,” antwoordde zij; “want ik heb hoofdpijn en zal heden mijne kamer houden.” + +</p> +<p>De overste lachte. “Nu, goeden nacht dan, en goede <span class="letterspaced">beterschap</span>,” en daarmede ging hij, nog lachend, terwijl hij zijn neef toeknikte, uit de kamer. + +</p> +<p>Blanka nam de sleep van haar rijkleed over den arm en volgde hem; zij ging zonder een woord te spreken Army voorbij. + +</p> +<p>“Blanka,” vroeg hij zacht en versperde haar den weg, “wilt gij mij niet goeden nacht zeggen?” + +</p> +<p>“Gij behandelt mij als een ondeugend kind,” riep zij driftig: “het verwondert mij, dat gij nog niet eischt, dat ik u om vergeving +zal vragen; het kan u niet schelen of ik hoofdpijn heb of niet.” + +</p> +<p>“Het een zoo min als het ander. Ik verlang noch een verzoek om vergeving, noch weiger ik u mijne deelneming in uw hoofdpijn; +maar mij is het onmogelijk, zoo zonder ‘goeden nacht’ van u te gaan. Nietwaar, Blanka? dat is ook niet aangenaam. Wanneer +twee menschen elkander zoo liefhebben als wij, dan is het verlangen naar eene opheldering, naar een goed begrijpen van elkaar +zoo natuurlijk.” + +</p> +<p>Hij was haar bij deze woorden genaderd en wilde haar tot zich trekken, maar zij ontweek hem met een ongeduldige beweging en +vertrok haar mond een oogenblik tot een spotachtigen lach. + +</p> +<p>“Indien gij mij werkelijk liefhadt, zoudt gij mij zulke dwaze zedepreeken niet houden, daar gij immers weet dat ik vermoeid +ben. Het is verschrikkelijk,” vervolgde zij, “welke opvatting gij schijnt te hebben van onze onderlinge verhouding; die eeuwige +stijve manieren; dat voegen van den een naar den ander, zonder een eigene meening te durven uiten; dat opgaan in elkander—het +is een knellende, ontzettende keten, maar geen geluk! Ik wil vrij zijn—hoort gij? vrij zijn!” herhaalde zij nog eens, en dreunend +viel de zware deur achter haar dicht. +<a id="d0e1934"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1934">111</a>]</span></p> +<p>Hij stond als versteend en staarde op de deur door welke zij verdwenen was. + +</p> +<p>Het was stil geworden in de groote kamer; het avondrood wierp zijn gloeiend schijnsel door de vensters en vervulde het vertrek +met een rooskleurige schemering. Langzamerhand verbleekte de purperen gloed en daalde de grauwe sluier van den avond op de +aarde neder. De jonge man trad naar het venster en staarde onafgewend naar buiten, de lippen wrevelig op elkander gedrukt; +plotseling kromp hij ineen; klanken van boven troffen zijn oor. Haastig opende hij het venster en nu vernam hij duidelijk +de heerlijke tonen eener wals uit den Faust, zoo maatvast en opwekkend gespeeld, als zij alleen het kon; als parelsnoeren +rolden de passages over de piano en daartusschendoor verhief zich, met meesterlijke kracht, de melodie. + +</p> +<p>“Zij speelt,” mompelde hij, en zijn gebalde vuist viel toornig op de harde vensterbank. “Is zij zonder luim of nuk, ’t is +voorwaar een groot geluk,” lachte hij bitter; toen verliet hij de kamer. + +</p> +<p>Buiten omgaf hem een zachte, zoele avondlucht. Hij richtte zijne schreden onwillekeurig langs de slotgracht, waaruit de vlier +zijn uitgebloeide takken naar boven stak, en bleef toen onder haar venster staan. Dicht bij hem verhief zich de oude toren, +en de witte klimrozen, wier ranken er tegen opklommen, blonken hem helder toe in de duisternis—daarboven was het spel opgehouden. +Maar neen, daar begon het opnieuw—een sombere, zwaarmoedige melodie; hij kende den tekst: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Daar staat ook een mensch en ziet naar boven. +</span></p> +<p class="line" style=""><span>En wringt zich de handen in bittere smart,”</span></p> +</div> +<p>Hoe meesterlijk werd dat voorgedragen! Plotseling verstomde de muziek met een schrillen wanklank. Army haalde ruimer adem. +Hij, die zoo trouw en vurig beminde, poogde te vergeefs het gemoed zijner bruid te ontraadselen; met <a id="d0e1950"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1950">112</a>]</span>geweld drong zich heden avond de bange vraag bij hem op: als zij u eens niet liefhad? “Liever sterven, dan van haar afstand +doen!” mompelde hij, zijn weg vervolgende, en dacht onwillekeurig aan de schoone Agnese Mathilde en den jonker van Streitwitz, +die hier in den tuin begraven moest liggen. Ontstemd trad hij de naaste laan in. De verloopen namiddag met al zijn onaangename +ondervindingen kwamen hem weder voor den geest; tegenstrijdige gevoelens maakten zich van hem meester; de herinnering aan +het gesprek van oom met grootmama, en de vele hatelijke toespelingen op het verledene; Blanka’s <span id="d0e1952" class="corr" title="Bron: halstarrige">halsstarrige</span> weigering om hier te wonen en dan de bestraffende woorden, hem door Liesje daar in de allée toegevoegd, toen hij haar verzocht, +het gehoorde niet te verraden! Zij hadden hem diep beschaamd, die eenvoudige woorden en die smartelijk verwijtende blik; hij +had den braven man daar in den molen laten belasteren, zonder een woord ter zijner verdediging te zeggen—uit gedachteloosheid; +in gespannen oplettendheid was hij den woordenstrijd gevolgd, die zijn lievelingswensch zoo ruw verijdelde, den wensch, met +Blanka in het voorvaderlijke slot te wonen. Maar Liesje moest wel meenen, dat hij juist zoo dacht als—“o neen, neen, zeker +niet; haar vader is een eerlijke, brave man.” Dat was bij slot van rekening dan ook vrij onverschillig—neen, het laatst gebeurde, +dat had den angel het diepst in zijn borst gedrukt. De bittere woorden zijner bruid klonken hem weder in de ooren: “Welke +opvatting hebt gij toch wel van onze wederzijdsche verhouding?” en dan: “een keten is het, een drukkende keten, maar geen +geluk.” + +</p> +<p>“Een <span class="letterspaced">keten</span>!” herhaalde hij halfluid, terwijl hij staan bleef; snel voegde hij er echter bij: + +</p> +<p>“Bah! Meisjesgrillen, anders niets! Zij is ook te schoon, te trotsch—zij heeft een te eigenaardig karakter, om zich binnen +de enge grenzen te beperken, die om eene vrouw getrokken zijn.” Hij had dat moeten bedenken, meende hij; hij moest niet altijd +en altijd weder trachten, haar tot <span class="letterspaced">zijne</span> <a id="d0e1965"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1965">113</a>]</span>denkbeelden over te halen, dat was vernederend voor haar; zij had gelijk ontstemd te zijn, zijne schoone, trotsche verloofde. +En zij had hem immers lief; dat had zij hem zoo dikwijls op zijn dringende vragen verzekerd. In den herfst, had oom Derenberg +gezegd, in den herfst zou zij de zijne, onherroepelijk de zijne worden. En moest voor dit zalig vooruitzicht niet alle tegenwoordig +leed wijken? + +</p> +<p>De nachtwind was opgestoken; boven het hoofd van den jongen man boog hij de takken te zamen tot een zacht geruisch, en krulde +de oppervlakte van den donkeren vijver aan Army’s voeten; hij voerde alle droevige gedachten naar de verste verte en bracht +verzoenende liefde en zoet verlangen door den stillen, zoelen zomernacht. “In den herfst,” sprak Army nog eens zacht, “in +den herfst, dan komt het geluk!” + + + +<a id="d0e1969"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1969">114</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Negende Hoofdstuk.</h2> +<p>De zomer was voorbij gegaan en de herfst begon het loof der bosschen bont te kleuren; een kristalheldere blauwe hemel welfde +zich over de aarde; in de lindenbaan van het slotpark lagen de eerste verdorde bladeren op den grond, en in Ervings tuin bloeiden +de asters en dahlia’s in bonte kleurenpracht. Over de wijnstokken waren netten gespannen, om de snoeplustige musschen te weren; +uit het loof der ooftboomen keken de rijpe, goudgele vruchten met roodgekleurde wangen naar buiten, slechts wachtende om geplukt +te worden. + +</p> +<p>In den molen was alles zijn gewonen gang gegaan; hoe spoedig was die zomer voorbij, en nu verheugde men zich weder in het +vooruitzicht van de lange winteravonden bij de warme kachel. De lieden in den molen verheugden zich trouwens ook nog op iets +anders: zij wisten immers allen, zoowel de arbeiders in de fabriek, als Mina en Doortje in de keuken en Peter in den stal, +dat er spoedig eene bruid in huis zou komen; voor hen, die oogen hadden om te zien, was het zonneklaar, dat de heer Selldorf +en “onze Lise” een paar zouden worden. De flinke, blonde man blonk immers de liefde zoo duidelijk uit de eerlijke, heldere +oogen, en met niemand ging de heer des huizes zoo vertrouwelijk en hartelijk om, en geen zijner collega’s ontving zulke vriendelijke +blikken van Liesjes moeder, als hij. Zelfs tante knikte hem <a id="d0e1977"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1977">115</a>]</span>steeds zoo welwillend toe, en als er beneden in de keuken over hem gesproken werd, zeide zij altijd: “een flink mensch, die +Selldorf!” + +</p> +<p>Alleen Liesje scheen van dat alles niets te merken; wel was zij altijd vriendelijk en aardig jegens den leerling haars vaders +en zette de groote struiken vergeet-mij-niet, die hij haar nu en dan medebracht, dadelijk in schoon water, maar overigens +kon niemand iets van de liefde bespeuren, welke men volstrekt wilde dat zij hem zou toedragen, welke moeite Mina en Doortje +zich daartoe ook gaven. + +</p> +<p>“Zij houdt zich maar zoo,” meende de laatste, “dat is zoo de mode bij de voorname lui, maar van binnen is het anders gesteld, +nietwaar, tante?” + +</p> +<p>“Die veel praten, liegen veel!” had deze geantwoord; “bekommer u niet om Lise, maar blijf bij uw potten en pannen! Bruiloft +zullen wij wel eenmaal in huis vieren. Wie echter de bruidegom zijn zal, weet God alleen; wij kunnen niet in de toekomst zien, +en daarom, houdt uw mond over zaken, die u niet aangaan. Maar gij denkt nergens anders over, dan over vrijers en trouwen. +Lise weet zeer goed: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Bij vrijen, als bij paarden koopen,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Meisje, doe uw oogen open!”</span></p> +</div> +<p>De oude had hierbij ernstig met het hoofd geknikt. + +</p> +<p>Maar, hoeveel ingang hare woorden anders ook vonden, nu gingen zij het eene oor in, en het andere uit; zij wisten het immers +veel te goed, dat de heer Selldorf zin aan de juffer had; de tijd zou het leeren, wie gelijk had. + +</p> +<p>Ondertusschen bracht tante met haar gewonen ijver den wintervoorraad in kelder en provisiekamer en Liesje moest overal bij +zijn en aan alles helpen, “want zie, mijn liefje, het is voor de aanstaande <span id="d0e1996" class="corr" title="Bron: huishouing">huishouding</span>,” zeide de oude vrouw. + +</p> +<p>Dezen middag werd er aan de oude noteboomen geweldig geschud en getrokken, bladeren en vruchten vielen op den grond, waarover +een groot laken gespreid lag; Peter en <a id="d0e2001"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2001">116</a>]</span>Christoffel sloegen met lange stokken onbarmhartig in de takken, en drie of vier kinderen kropen en tuimelden over elkander +in de drukte van het oprapen. + +</p> +<p>Liesje, die Nelly bij zich had, had juist de plaats en de kinderen verlaten en nu stonden de jonge meisjes in het zomerhuisje +voor het huis, bij de steenen tafel, waarover de oude vrouw een helder wit tafellaken legde, en wachtten zwijgend, tot zij +het koffieblad van de bank en op de tafel gezet had. + +</p> +<p>“Nietwaar, tante, gij drinkt hier buiten bij ons koffie?” vroeg Liesje. + +</p> +<p>“Dat kan ik wel doen; in de huiskamer is ook bezoek,” antwoordde zij; en naast Nelly plaats nemende, verzocht zij Liesje een +kopje voor haar te halen. “Zoo vlijtig?” vroeg zij, toen het meisje naast haar uit een korfje een handwerk te voorschijn haalde +en ijverig begon te werken. + +</p> +<p>“Een huwelijksgeschenk voor Army!” antwoordde zij vriendelijk. + +</p> +<p>“Lieve God, hij is toch nog erg jong,” sprak de oude vrouw, terwijl zij het gevulde kopje dankend van Liesje aannam. <span id="d0e2013" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Het heugt mij nog als gister, dat hij over de brug kwam aanloopen in zijn zwart kieltje.” + +</p> +<p>Nelly knikte; Liesje echter zag onwillekeurig naar de brug, waaronder het water helder en haastig heenliep. + +</p> +<p>“Wie is daar binnen bij vader?” vroeg zij met een bedrukte stem, alsof zij het gesprek op iets anders wilde brengen; tegelijkertijd +lachte zij hare moeder tegen, wier gelaat een oogenblik aan het venster zichtbaar werd. + +</p> +<p>“Een vreemd heer,—ik ken hem niet,” antwoordde tante; daarop zette zij plotseling haar kopje neer, schoof haar bril iets lager +en zag daarover heen naar den weg aan de overzij van het water. “Heilige God,” zeide zij, “was dat Sanna niet, Nelly, die +daar onder de boomen liep? Zij is nu achter die elze- en wilgeboomen—ik heb haar in langen tijd niet gezien, maar het scheen +mij haar gang toe. Ziet gij, waarlijk <a id="d0e2022"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2022">117</a>]</span>zij is het,” en zij wees op de groote vrouw, die met het, donker gewaad en wit voorschoot over de brug kwam. + +</p> +<p>“Sanna!” riep Nelly, en sprong op, “mijn God, wat is er toch gebeurd?” + +</p> +<p>“Mevrouw de barones laat vragen,” klonk het met een vreemd accent uit den mond der oude dienstbode, “of de freule niet dadelijk +bij haar wil komen.” + +</p> +<p>“Om Godswil, Sanna, wat is er voorgevallen?” vroeg het jonge meisje haastig, haar werk opbergende. “Moet ik bij mama komen +of bij grootmama?” + +</p> +<p>“Natuurlijk bij grootmama,” antwoordde de oude, zonder Liesje of hare tante, die Nelly hielpen haar borduurwol in te pakken, +met een blik te verwaardigen. “Uwe grootmoeder is zeer boos, dat gij niet te huis waart, zóó boos, dat ik maar aanstonds hier +heen ben geloopen, omdat mevrouw uwe moeder meende, dat gij wel weder naar den molen gegaan zoudt zijn, en Hendrik had geen +tijd; hij moest brieven naar de post brengen.” + +</p> +<p>“Zeg het toch, Sanna!” bad Nelly, en zag de magere vrouw angstig aan, “is er iemand ziek, of zijn er slechte tijdingen gekomen?” + +</p> +<p>“De oude barones heeft een brief met een doodbericht ontvangen,” antwoordde de oude en zag tante, die opgestaan was, met donkere +blikken aan. + +</p> +<p>“Om Godswil!” riep Nelly en zag Sanna ontsteld aan; “het is Army toch niet? Sanna, lieve Sanna, gij weet het wel—zeg het toch! +Ik bid u,” en zij liep naar haar toe en vatte smeekend hare beide handen. + +</p> +<p>Liesje ging echter op de steenen bank zitten; het was haar, alsof hare beenen haar niet langer wilden dragen; als onbewust, +staarde zij met wijd geopende oogen op de groep. + +</p> +<p>“Ik weet het niet,” antwoordde schouderophalend de oude dienstbode, terwijl Nelly haar gelaat met de handen bedekte en nogmaals +snikkend uitriep: +<a id="d0e2042"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2042">118</a>]</span></p> +<p>“Army! Almachtige God, zoo het Army eens ware!” + +</p> +<p>“Wees gerust, Nelly,” troostte tante haar nu, en sloot het weenende meisje in hare armen. “Uw broeder is het niet; dan zoude +zij daar niet zoo rustig staan—ga gauw naar huis en wees getroost! Hij is het niet.” + +</p> +<p>“Och, tante!” snikte zij, “ik kan van angst niet op mijn beenen staan.” + +</p> +<p>“Schrei niet, genadige freule!” zeide nu ook de oude Sanna, sterk op de benaming “genadige freule” drukkende; “gravin Stontheim +is overleden, maar de barones had mij verboden er hier in den molen over te spreken, daar zij alle gebabbel wil vermijden, +en hier—” zij hield het overige voor zich, en wierp een uitdagenden blik op de tante, die nog altijd naast het weenende meisje +stond. + +</p> +<p>“Nu,” merkte deze aan, “gij moogt het wel voor u houden, juffer Sanna; wat raakt het mij, of die tante dood is of niet. Maar +daarom behoeft gij het arme kind niet zulk een schrik aan te jagen met uw doodsbericht, het was vroeg genoeg als zij het te +huis vernam.” + +</p> +<p>“Ik heb met u niets te maken; ik doe slechts wat mijne meesteres mij beveelt,” antwoordde de oude dienstbode minachtend. + +</p> +<p>“O ja! dat weet ik nog van vroeger,” sprak tante, wie eensklaps het bloed naar de wangen vloog; zij zag hare vijandin doordringend +aan. + +</p> +<p>“Ik ga een eind met uw mede, Nelly,” riep Liesje, als uit een droom ontwakende, en volgde haar vriendin, terwijl Sanna, als +aan den grond genageld, staan bleef. + +</p> +<p>“Wat bedoelt gij toch?” vroeg zij, en zag tante met een blik aan, vol onverzoenlijken haat. Uit de houding van deze beide +vrouwen was het duidelijk te zien, dat hier een oude, lang onderdrukte veete weder ontbrandde. + +</p> +<p>“Wat ik bedoel?” vroeg de oude tante, terwijl zij hare eerlijke oogen op de groote, donkere gestalte vestigde en eenige schreden +nader trad, “wat ik bedoel? Ei, juffer Sanna, <a id="d0e2063"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2063">119</a>]</span>dat behoeft gij niet te vragen; ik zie het aan uw gelaat, dat gij het wel weet—het heeft u toch zeker dikwijls genoeg aan +uw hoofdkussen getrokken en geplukt en u verhinderd te slapen in lange benauwde nachten, en heeft als een berg, die niet te +verschuiven was, op uwe borst gelegen, al hebt gij ook honderd maal uw rozenkrans afgebeden en alle heiligen aangeroepen—dat +was het geweten, juffer Sanna, en een kwaad geweten heeft wolfstanden; die bijten scherp en diep—” + +</p> +<p>“O misericordia!” riep Sanna en sloeg hare handen met een hartstochtelijk, toornig gebaar in elkander: “dat heb ik er nu voor, +dat ik zelve hierheen ben geloopen; mevrouw de barones had wel gelijk, dat zij mij steeds verbood, mij met het <span class="letterspaced" lang="it">plebaglio</span>, het <span class="letterspaced" lang="it">miserabile</span>, in te laten.” + +</p> +<p>“Wat uwe barones zegt, is mij totaal onverschillig,” verklaarde tante, “en uwe Italiaansche scheldnamen kunt gij wel sparen; +die versta ik niet; maar één ding moet ik u toch nog zeggen, juffer Sanna, nu het toeval ons te zamen brengt—ik heb er lang +naar verlangd, het te kunnen doen; gij en uwe barones hebt eene zonde op uw geweten, die ten hemel schreit. Misschien meent +gij, dat niemand er van weet; wellicht weet gij, dat er eene is die de oorzaak kent en weet, waardoor een jong, bloeiend leven +in ’t graf moest nederdalen; ik zeg u echter, en gij kunt het aan uwe barones daar boven overbrengen: God is een tijd lankmoedig, +maar niet eeuwig; Hij laat zich niet bespotten, en ik—ik, de oude tante uit den papiermolen—ik bid nog iederen avond den lieven +God, dat hij mij den dag laat beleven, waarop ik uw trotsche meesteres in het gezicht kan zeggen, dat zij eene—” + +</p> +<p>“Cielo!” krijschte de Italiaansche en sloeg met de handen in de lucht, “het mensch is krankzinnig! Het verwondert mij, dat +gij nog niet zegt, dat wij het hoogmoedige ding vermoord hebben.” + +</p> +<p>“Dat zou ik met het volste recht kunnen beweren,” hield <a id="d0e2079"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2079">120</a>]</span>de oude vol, “en als er geen hoogmoediger menschen waren dan zij, dan zou het beter wezen in de wereld.” + +</p> +<p>“<span class="letterspaced">Dat</span> zou ik mij hier laten zeggen?” riep Sanna, rood van toorn, “wilt gij misschien ook beweren, dat wij haar vergeven of gewurgd +hebben? Het was juffer Lisette’s eigen schuld, dat zij stierf; wat behoefde zij zich in te beelden, dat de baron haar zou +trouwen! Waarom knoopte zij een vrijerij aan boven haar stand! Zulk een heer heeft honderd oogen en ziet meer dan één mooi +meisje.” + +</p> +<p>“Wat?” riep nu de oude vrouw, en zette haastig het koffieblad, dat zij juist had opgenomen, weder neer—“wilt gij den baron +Fritz nu ook nog belasteren? Die was beter dan de heele kliek daar boven bij elkaar”—zij wees naar het slot—“en zoo hij een +lichtzinnig mensch is geworden, is dat ook uwe schuld. En wat het inbeelden betreft, onze zalig Lisette heeft zich niets ingebeeld; +zij is de brave bruid van baron Fritz geweest, en zou, zoo waar als ik hier sta, zijne vrouw geworden zijn, hadden niet valsche, +slechte menschen, erger dan roovers en moordenaars, hen van elkaar gerukt.” + +</p> +<p>Sanna lachte onbeschoft en spottend. + +</p> +<p>“Gelooft gij dat waarlijk? En ik zeg u: zoo zeker als zij lompenmolenaars Lisette was, zoo zeker is dáár boven geen plaats +voor dergelijken.” + +</p> +<p>“Hoogmoed steekt altijd den staart buiten ’t nest,” antwoordde tante Marie minachtend; “ons geslacht is Goddank te braaf en +te goed en past niet in zulk een zondige huishouding, als het toen daar boven was. De Derenbergs waren altijd lieden van goed +allooi; die zat de adel niet alleen in het bloed, maar ook in het gemoed, en zoo was het goed, totdat—nu, gij weet, wat ik +meen—in het graf zouden zij zich hebben omgekeerd, allen in den ouden grafkelder, zoo zij geweten hadden, hoe ver het nog +komen zou met hunne trotsche naneven.” + +</p> +<p>“Tante! tante!” riep de vrouw des huizes met angstige stem uit het venster. +<a id="d0e2096"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2096">121</a>]</span></p> +<p>“Aanstonds, Mientje!” antwoordde zij en nam het koffieblad op; “ik kom al. Gij weet, wij oudjes praten gaarne over den ouden +tijd, vooral als men elkander in zulk een langen tijd niet gezien heeft, als juffer Sanna en ik,” en dit zeggende ging zij +in huis, zonder verder om te zien. + +</p> +<p>“Maar tante, om Godswil!” sprak Ervings vrouw verwijtend, toen de oude vrouw met een rood gelaat binnen kwam: “wat praat gij +toch! Ik werd wezenlijk angstig, zoo boos zag die groote, sombere vrouw er uit—” + +</p> +<p>“Ik niet, Mientje, ik niet,” antwoordde de oude vrouw zegepralend, “het deed mij goed, dat ik eens uitspreken kon. Jarenlang +heb ik daarop gewacht; soms vreesde ik al, dat ik sterven zou, zonder haar in het gezicht te hebben gezegd, welke groote zonden +zij gedaan hebben, en nu <span id="d0e2103" class="corr" title="Bron: van daag">vandaag</span>—o, ik ben nog veel te zachtmoedig geweest, maar had ik het valsche wijf niet onder Gods vrijen hemel, maar op mijne kamer +gehad, dan zoudt gij iets anders gehoord hebben, Mina—” + +</p> +<p>“Tante! tante! Mij is de wraak! Wat zoude onze dominé zeggen, als hij u nu hoorde!” + +</p> +<p>“Ik wil mij niet wreken,” sprak de oude vrouw zacht, “want op alle wraak volgt berouw! Maar geloof mij, toen ik haar daar +zoo voor mij zag staan, die vrouw, die mede aan het ongeluk schuld heeft, toen was het mij, alsof iemand mij kokende olie +in het hart goot—” Zij hield op, want Liesje trad binnen. + +</p> +<p>“De gravin Stontheim is werkelijk overleden,” verhaalde zij. “Nelly’s moeder zeide het, toen zij ons in het park tegenkwam. +Army heeft geschreven, dat zij reeds morgen wordt begraven, en daarna wil hij zijne bruid weder hierheen brengen; de bruiloft +zal niet uitgesteld worden, alles blijft bij het oude. Zeg eens, tante, was Sanna, die ik pas bij den boschweg tegenkwam, +tot nu toe bij u?” + +</p> +<p>“Tot nu toe, mijn schatje; wij hebben nog een vroolijk praatje met elkander gehad.” +<a id="d0e2114"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2114">122</a>]</span></p> +<p>Het jonge meisje zag haar vragend aan en zette zich toen aan het raam. De beide anderen verlieten de kamer. Het was zoo stil +rondom dat jonge meisje met een stille, hopelooze liefde in het hart. Van de hooge lindeboomen vielen langzaam de gele bladeren +op den grond, beelden van voorbijgegaan lentegeluk; een paar kleine vogeltjes vlogen tjilpend van tak tot tak. + +</p> +<p>“Als <span class="letterspaced">hij</span> gestorven was?” sprak zij halfluid. “Maar neen—neen—het is beter zoo; lieve God, laat hem gelukkig worden—om der wille zijner +moeder en zuster!” + +</p> +<p>Een paar dagen waren voorbijgegaan. Liesje had hare tante vlijtig in het huishouden geholpen, en meer dan in den laatsten +tijd had haar heldere lach weder geklonken. “Lach maar, mijn liefje!” had de oude vrouw eenmaal in hare vreugde daarover gezegd, +“God heeft den blijmoedigen mensch lief.” Zij wordt weder vroolijk, zij heeft het overwonnen<span id="d0e2124" class="corr" title="Bron: ,"></span> dacht zij; het kind was ook nog zoo jong en het leven dat voor haar lag, beloofde nog zooveel geluk. En onwillekeurig kwam +haar de jonge, blonde man voor den geest, die zoo bescheiden was en toch door zijn degelijkheid meer en meer in den molen +geliefd werd. “Het zou een uitgelezen paar zijn,” sprak zij bij zichzelve. + +</p> +<p>Dezen morgen had zij hem nog langen tijd nagezien, toen hij reeds vroeg met Erving, het geweer over den schouder, op de jacht +gegaan was; zij had daarbij zeer goed bemerkt, hoe hij een verstolen blik wierp naar de vensters, waarachter Liesje nog rustig +sliep, en gedacht: “Als zij hem nu zoo reus zag, knapper kan toch niemand er uitzien.” + +</p> +<p>Maar Liesje had later niet geluisterd, toen zij hem prees, en was telkens lachend over iets anders begonnen te spreken. Zoo +was het middag geworden; de soep dampte reeds op de tafel in de eetkamer, toen Lise naar buiten ijlde, haar vader tegemoet, +zonder te bedenken, wie hem vergezelde. + +</p> +<p>“Goeden morgen, vadertje!” riep zij vroolijk, “wat brengt gij mede?” Nu eerst werd zij gewaar, dat de heer Selldorf <a id="d0e2132"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2132">123</a>]</span>achter hem stond, die den groenen jagershoed afgenomen en haar vader de hand gegeven had, terwijl hij hem smeekend aanzag. +“Tot heden avond dan, beste Selldorf,” hoorde zij haar vader zeggen; nog een handdruk, en de jonge man was verdwenen, zonder +haar te hebben aangezien. De statige vader groette zijne dochter ter loops en wierp zijn weitasch af. “Waar is uwe moeder? +Ik moet haar spreken,” zeide hij haastig. + +</p> +<p>“Maar Frederik, de soep!” klonk tantes stem uit de keuken. + +</p> +<p>“Ja zoo—nu, dan later!” sprak hij. Onder het eten streek hij echter dikwijls met de hand over het gelaat; dan lachte hij, +maar werd op eens weder ernstig. Eens zag hij Liesje stijf en zóó treurig aan, dat zij de lepel weglegde en vroeg: + +</p> +<p>“Vader, wat is u overkomen?” en “Erving, is u iets onaangenaams bejegend?” vroeg ook zijne vrouw. + +</p> +<p>“Wel beware, neen!” antwoordde hij vroolijk, alsof er niets bij hem gaande was. + +</p> +<p>Dadelijk toen de maaltijd geëindigd was, volgde hij zijne vrouw in de huiskamer. Liesje wandelde in den tuin op en neer en +zag tusschenbeide angstig naar de ramen der woonkamer; eindelijk ging zij weder in huis, maar daar ging ook juist tante de +kamer binnen en wenkte haar, buiten te blijven. + +</p> +<p>Vol bange voorgevoelens zette zij zich op de steenen bank onder het raam. Daar binnen werd druk gesproken, en eindelijk hoorde +zij tante zeggen: “Neen Frederik, dit moet gij mij beloven, als zij niet <span class="letterspaced">wil</span>, overreed haar dan niet, want gedwongen trouw geeft eeuwige rouw!” + +</p> +<p>“Dat spreekt van zelf,” antwoordde haar vader, “maar men kan haar toch al het voor en tegen onder het oog brengen.” + +</p> +<p>Het jonge meisje daar op de oude steenen bank was plotseling doodsbleek geworden. Op eenmaal was het haar helder geworden, +wat daar binnen werd besproken; had zij dan in een droom geleefd? Hare ouders, haar lieve, goede vader—konden die het van +zich verkrijgen, haar te laten heengaan? <a id="d0e2153"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2153">124</a>]</span>Zij zou den ouden geliefden molen verlaten moeten met een vreemden man? Weg van hare moeder, van hare tante, en alles wat +haar lief was? Zij zou niet meer in haar kamertje weenen, niet meer dagelijks de torens van het oude slot zien? Zij drukte +de handen op hare borst, en had een gevoel, alsof haar hart ophield te kloppen bij deze gedachten. + +</p> +<p>“Liesje, kom eens binnen!” klonk nu haars vaders stem. Werktuigelijk stond zij op en volgde deze aanmaning. Daar stond zij +nu in de woonkamer; op de sofa zat hare moeder, bij het venster tante, en beiden zagen haar zoo vreemd—zoo teeder aan; ja, +het scheen alsof hare moeder geweend had. + +</p> +<p>De oude vrouw aan het venster ging naar buiten, zij wilde zich niet mengen in hetgeen de ouders met hun kind hadden te bespreken; +zij ging stil naar haar kamertje en nam den bijbel van de commode; daarop ging zij in den leuningstoel zitten en vouwde de +handen op het boek. “God alleen weet wat goed is,” fluisterde zij; “moge Hij haar hart leiden, zoo zal alles ten beste uitkomen.” +Buiten schenen de zonnestralen op de bonte asters, en lange, witte draden weefden als ’t ware een zilveren sluier om de half +ontbladerde besseboomen. “Als het weder voorjaar wordt, hoe zal dan alles hier in huis zijn?” Zij dacht aan haar lieveling, +die daar zoo onverwacht de gewichtigste beslissing in haar leven moest nemen. Hoe zou Liesje de tijding ontvangen? Zou zij +werkelijk niet bemerkt hebben, hoe lief zij den jongen man was geworden? En zou zij hem niet een klein weinigje—“Och neen!” +De oude vrouw schudde het hoofd; zij wist, hoe het in het jonge hart gesteld was.—“Neen, zij bemint hem niet, en als zij hem +nu toch eens het jawoord gaf, wanneer zij zich geweld aandeed, omdat hare ouders het wenschten—zou zij dan <span class="letterspaced">gelukkig</span> worden? Och, gedwongen liefde en geverfde wangen duren niet lang. Het arme kind!” sprak zij bij zich zelve. “Als zij haar +maar niet zoeken over te halen! Mientje zal het niet doen, maar Frederik, die is geheel door den jongen betooverd!” +<a id="d0e2162"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2162">125</a>]</span></p> +<p>Zij opende het oude boek en staarde op de geel geworden bladen, maar zij kon niet lezen: de letters dansten haar voor de oogen +en hare handen beefden—daar was zij aan de deur—zal nu het gezicht van een vroolijke, jonge bruid, met een donkeren gloed +overgoten, naar binnen zien? De oude vrouw hield haar adem in; de deur werd langzaam geopend en het jonge meisje stond op +den drempel; was zij dan gegroeid sedert zooeven? Zij trad rustig de kamer binnen: op het bleeke gelaat stond diepe ernst +te lezen. + +</p> +<p>“Tante,” sprak zij zacht, “ik heb <span class="letterspaced">neen</span> gezegd.” + +</p> +<p>Tante antwoordde niet; zij knikte slechts toestemmend met het hoofd. “Zijt gij hem niet genegen, mijn kind?” vroeg zij toen. +“Zie, wat uw hart gevoelt, dat weet gij zelve het beste.” + +</p> +<p>“Ik kan niemand liefhebben, tante,” klonk het dicht aan het oor der oude vrouw; twee zachte armen omvatten haar hals en een +bleek gelaat verborg zich aan hare borst. Zoo lag zij op de knieën naast de oude, en deze streek met de hand liefkoozend over +de bruine vlechten. + +</p> +<p>“God zegene u, mijne Lise!” fluisterde zij, “gij hebt goed gehandeld.” + +</p> +<p>In de huiskamer liep Erving driftig heen en weer. Zijne vrouw had roodgeschreide oogen en bad: + +</p> +<p>“Als zij hem toch niet liefheeft, Erving?” + +</p> +<p>“Mina, men kan met eene vrouw niet verstandig over zoo iets spreken,” zeide hij, voor haar staan blijvende. “Zie den jongen +aan! Hij is knap en verdient achting; hij bemint haar en is van een goede familie; zijn vader schrijft mij, dat zij het meisje +op de handen zullen dragen—is dat niet alles, wat zij verlangen kan? Maar daar steekt iets anders achter, dat laat ik mij +niet uit het hoofd praten.” + +</p> +<p>“Maar ik vraag u, Erving, wat zou dat dan kunnen zijn?” + +</p> +<p>“En dan, ik herkende het meisje niet meer; zij die altijd zoo gedwee en volgzaam was, stond daar, doodsbleek, en zei niets +anders dan ‘neen’ en nog eens ‘neen!’ God help mij, wie had dat gedacht?” +<a id="d0e2186"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2186">126</a>]</span></p> +<p>“Zij is immers uwe dochter, vaderlief,” zeide zijn vrouw, opstaande en naar hem toe komende. “Gij weet wel,” voer zij voort, +terwijl zij poogde te glimlachen, “dat uw vader gewild had, dat gij Agnes zoudt trouwen, en toen hebt gij evengoed ‘neen’ +gezegd en niets meer.” + +</p> +<p>“Nu, dat was toch heel iets anders, ik kende u toen en beminde u reeds, maar zij—zij komt immers pas in de wereld kijken. +God weet het, zoo zwaar is mij nog niets gevallen, als den jongen van avond zulk een antwoord te geven.” Hij bleef aan het +venster staan en zag verdrietig door de ruiten. Hij keerde zich ook niet om, toen de deur zachtjes openging en tante binnentrad. + +</p> +<p>Zij bleef even staan. “Nu, nu, Mientje,” sprak zij toen, “gij weent—er is immers niemand gestorven, en zulk een haast heeft +het vrijen ook niet! Er zijn niet een hand vol, maar een land vol mannen—de rechte zal wel komen—” + +</p> +<p>De molenaar aan het venster maakte een heftige beweging, als wilde hij een scherp antwoord geven; hij zeide echter kalm: “gij +spreekt, naar gij verstand hebt, tante!” + +</p> +<p>“Wel, ik zou meenen, dat ik in die dingen toch niet zoo dom ben; ook heb ik wat meer ondervonden dan gij. Lise is zeventien +jaar geworden—nauwelijks zijn de kinderschoenen uitgetrokken; er zullen nog wel honderd vrijers naar den molen komen; waarom +zou zij nu den eersten den besten nemen? Selldorf is een flinke jongen, ja! maar de smaken zijn verschillend, en liefde zonder +wederliefde, is als een vraag zonder antwoord, en maakt ongelukkig. En daarom, Frederik, laat het zóó goed zijn en zie haar +niet donker aan; zij is immers uw éénigste, waarom wilt gij haar dan dwingen! Al uw boosheid helpt u niets, en uw macht kunt +ge in deze zaak niet doen gelden; daarom, wees tevreden, en verheug u, dat gij uw kind nog behoudt! Heeft zij eens een man, +dan behoort zij u niet meer toe. + +</p> +<p>“Stil maar, al genoeg!” antwoordde hij ongeduldig en ving zijne wandeling door de kamer weder aan. +<a id="d0e2199"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2199">127</a>]</span></p> +<p>De oude vrouw sprak geen woord meer; zij wist, dat haar doel bereikt, was; zij nam dan ook haar breiwerk en ging op haar gewone +plaats zitten. + +</p> +<p>“Hebt gij haar dan gesproken?” vroeg de moeder na een lang stilzwijgen. + +</p> +<p>“Natuurlijk! Zij kwam bij mij en vertelde mij, hou het er mee gesteld was, en ten laatste heeft zij mij schreiende gebeden, +haar toch te helpen, dat haar vader weder vriendelijk jegens haar werd.” + +</p> +<p>“Waar is zij dan?” vroeg hij. + +</p> +<p>“Zij is naar haar kamertje gegaan.” + +</p> +<p>“Zoo,” antwoordde hij en liep weer op en neer, tot hij eindelijk de deur opende en het vertrek verliet. + +</p> +<p>“Ik weet al, waar hij heengaat,” sprak de oude vrouw lachende. “Hij was zeker heel boos?” + +</p> +<p>“Het ging nog al, tante, maar ik had hem nooit boos gezien—daardoor was ik er zoo bang voor.” + +</p> +<p>“Neen, maar zie nu eens, Mina,” sprak zij en wees naar den tuin; daar liep de molenaar langzaam het pad langs, de arm om zijne +dochter geslagen, en zij met haar hoofdje tegen zijn schouder geleund en tot hem opziende; hij sprak met haar en zij lachte +hem toe. + +</p> +<p>“Mijn beste man! mijn lieve kind!” sprak zacht de vrouw aan het venster. + + + +<a id="d0e2220"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2220">128</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Tiende Hoofdstuk.</h2> +<p>Op het slot had de tijding van den dood der gravin Stontheim niet veel droefheid veroorzaakt; de jonge barones en Nelly hadden +de gestorvene in ’t geheel niet gekend. Nelly had een krans van immortellen gevlochten en die met eene betuiging van deelneming +naar Blanka gezonden, daarop hadden de drie dames zich in rouwgewaad gestoken, om aan den uiterlijken vorm te voldoen, hoofdzakelijk +ter wille van Blanka, die, volgens het schrijven van Army, voor een langdurig verblijf op Derenberg kon verwacht worden. Army +en haar vader zouden haar vergezellen. + +</p> +<p>En thans was de dag hunner komst daar. In Blanka’s vertrek waren de ramen wijd open gezet, en de frissche herfstlucht vervulde +de weelderige en gezellige kamer; de zon scheen helder op de bleekgroene, zijden behangsels, en op de donzige kussens van +dezelfde stof; overal prijkten frisch geplukte herfstbloemen in vazen en mandjes, en Nelly onderzocht zorgvuldig, of het verwende +kind ook aan iets gebrek zou kunnen hebben. In haar eenvoudig, zwart wollen kleed geleek zij in dit schitterend boudoir bijna +een betooverde prinses, die door het toeval of door een goede fee weder in de prachtige omgeving <span id="d0e2228" class="corr" title="Bron: geplaats">geplaatst</span> was, waarin zij eigenlijk thuis behoorde. Het ovale, rooskleurige gezichtje kwam bekoorlijk uit bij het zwarte kleed, en +de blanke handen, die uit de krippen manchetten te voorschijn <a id="d0e2231"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2231">129</a>]</span>kwamen, waren haast te klein voor een volwassen meisje. + +</p> +<p>“Dit is toch een recht lieve kamer, grootmama,” sprak zij, tot de oude dame opziende, die juist op den drempel verscheen. + +</p> +<p>“Zeker! maar voor u, <span lang="it">mio cuore</span>, zou ik blauw veel liever vinden.” + +</p> +<p>“O, voor mij!” lachte zij; “ik en een kamer met zijden behangsels en kanten gordijnen! Ik zou mij ongelukkig gevoelen in dezen +geur en glans.” + +</p> +<p>“Gij zoudt het wel leeren, mijn kind, u daarin gelukkig te gevoelen.” + +</p> +<p>Het jonge meisje keek op; dat klonk zoo ernstig. + +</p> +<p>“Als mijn kleine Nelly heel lief is,” vervolgde de oude dame, het verbaasde meisje naderende, “en haar best doet, haar onbeschaafde +manieren af te leggen, dan geef ik haar misschien zulk een prachtig kamertje tot een Kerstgeschenk.” + +</p> +<p>“Gij, grootmama?” riep de kleine ongeloovig. “O neen, ik zou veel liever een kamertje hebben zooals Liesje, met wit en blauw +gebloemd katoen—dat ziet er zoo beelderig uit.” + +</p> +<p>De oude barones haalde de schouders op en keerde zich om, want hare schoondochter trad binnen. + +</p> +<p>“Daar wordt mij een groot pak japonstoffen en stalen gezonden; hebt gij dat besteld?” vroeg zij; “ik denk dat het eene vergissing +is, want er zijn zijden meubelstoffen bij, en allerhande dingen, die wij onmogelijk kunnen gebruiken.” + +</p> +<p>“<span class="letterspaced">Ik</span> heb dat besteld, Cornelie,” verklaarde de aangesprokene ongeduldig; “laat die zaken op mijne kamer brengen!” + +</p> +<p>Nelly vloog heen, om het bevel te volvoeren, en de beide vrouwen stonden zwijgend tegenover elkander. + +</p> +<p>“Maar,” vroeg eindelijk de jongste, “waartoe is dat noodig?” + +</p> +<p>“Hebt gij u reeds in den spiegel bezien, Cornelie?” was het <a id="d0e2265"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2265">130</a>]</span>bitse antwoord; “in die plunje kunt gij u ter nauwernood aan onze lieden vertoonen, nog minder op eene bruiloft.” + +</p> +<p>Zij lachte. + +</p> +<p>“Ik heb reeds inkoopen gedaan, mama; voor Nelly een wit kleed, en voor mij een zwart zijden.” + +</p> +<p>“Slechtste kwaliteit, dunne taf, paardrijders zijde, zooals men dat noemt, ik ken dat,” antwoordde de dame spotachtig. “Genoeg, +het blijft er bij; ik koop, wat ik oordeel dat noodig is—” + +</p> +<p>“Maar, mama!” + +</p> +<p>“Gij zult zeker vragen, waar komt het geld vandaan? Hoor eens, Cornelie, die firma heeft vroeger duizenden aan mij verdiend +en zal ook nu nog wel de gravin Derenberg krediet geven—dat is voorloopig voldoende; laat mij voor het overige zorgen. Of +wilt gij misschien, dat het huwelijk uws zoons plaats hebbe in een ledige zaal, waar de gordijnen ternauwernood nog aan de +stokken blijven hangen, omdat zij door de mot zijn verteerd, en de overtrekken der meubels vol gaten zijn, zoo groot als die +schotel daar? Uwe schoondochter zou geraakt den neus optrekken, denkt gij dat ook niet?” + +</p> +<p>“O, daaraan dacht ik niet,” antwoordde de bleeke vrouw zacht, en sloot de deur, daar een koele tocht de zijden gordijnen ver +naar binnen waaide. “Ik dacht slechts,” voegde zij er terugkeerende bij, terwijl zij tegen den prachtigen salonvleugel leunde, +die Blanka voor den zomer had laten komen, omdat zij, volgens haar zeggen, op het oude klavier in de woonkamer niet kon spelen, +“ik dacht, omdat wij zoo geheel <span class="letterspaced">en famille</span> zijn—” + +</p> +<p>“Dat is weer een van uw overdreven denkbeelden, Cornelie! Army is geen weggeloopen knaap, die dáár bruiloft viert, waar hij +toevallig een meisje aantreft; hij stamt af uit een der edelste geslachten des lands en zijne bruid is onze bloedverwante; +daarom zal ik er voor zorgen, dat deze plechtigheid ten minste naar behooren gevierd worde. Uwe manier <a id="d0e2284"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2284">131</a>]</span>van denken over zulke zaken zou van een lam een tijger maken, Cornelie!” + +</p> +<p>De oude dame ging met een hoogrood gelaat hare schoondochter voorbij en trad aan het venster. + +</p> +<p>“Ik moet u toch dringend verzoeken, Cornelie,” ging zij voort, “uw burgerlijke denkbeelden in vele zaken te laten varen, wanneer +Blanka hier is; zij zouden een uitstekend middel zijn om haar het verblijf hier te verbitteren; zij kan die eeuwige kleingeestigheid +en zuinigheid, die zelfs de boter voor iedere boterham afweegt, evenmin verdragen als ik, en voor alle dingen moeten wij nu +zorgen, haar vast te houden—vast te houden tot elken prijs. Is eenmaal het ‘amen’ na de inzegening uitgesproken, dan zijn +al onze bezwaren uit den weg geruimd.” + +</p> +<p>Een donker rood had de wangen der schoondochter bedekt, en tranen kwamen haar in de oogen. Voor wie spaarde zij? Voor wie +zorgde zij? Waarom ging zij zoo slecht gekleed? Opdat die grillige vrouw dáár zoo weinig mogelijk het drukkende der armoede +zou gevoelen, en al was het ook maar gedeeltelijk, zóó zou kunnen leven als vroeger; zij zond elken avond Sanna met thee en +koudvleesch naar boven terwijl Nelly en zij zich met een eenvoudige boterham tevreden stelden. + +</p> +<p>“Nu schreit gij waarschijnlijk ook nog, Cornelie,” klonk weder de stem, die het Duitsch zoo hard en hoekig uitsprak, terwijl +zij in hare moedertaal de zachtheid zelve scheen, “misericordia! wat zijn die Duitsche vrouwen toch gevoelige schepsels; ik +kan mij zelve haast geen meester blijven, als ik dien tranenvloed zie stroomen; wat ik u zooeven zeide, was slechts tot ons +aller bestwil—als gij het maar begrijpen wildet!” + +</p> +<p>Op dit oogenblik kwam Nelly weder binnen. “Het is al vijf uur, mama, en even na zessen kunnen wij hen verwachten; de tafel +is beneden reeds gedekt, en Hendrik zal zoo dadelijk hier vuur aanleggen en de vensters sluiten—ik <a id="d0e2296"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2296">132</a>]</span>ben zoo nieuwsgierig,” ging zij voort, <span id="d0e2298" class="corr" title="Niet in bron">“</span>wat zij al te vertellen zullen hebben, hoe Blanka de rouw staat en hoe het testament is uitgevallen.” Zij zag bij deze woorden +hare moeder aan en bespeurde de tranen in hare oogen. “Schrei niet, mama!” fluisterde zij, “zoo aanstonds komt Army, onze +lieve Army.” + +</p> +<p>“Het testament?” vroeg de grootmoeder, “mon Dieu, Army de helft, zij de helft en onderscheidene legaten aan oude bedienden, +hospitaal enz., en misschien ook aan den overste, die wel opgepast zal hebben ook zijn deel te krijgen.” + +</p> +<p>“Ja, grootmoedertje, maar weet u nog wel, dat Army ons indertijd vertelde, dat Blanka overal gehouden werd voor de eenige +erfgename—?” + +</p> +<p>“Och kom! Dan staat de zaak nog gunstiger—de man heeft altijd de beschikking over het vermogen zijner vrouw; trouwens, ik +geloof het niet; tante Stontheim hield te veel van Army.” + +</p> +<p>“Maar, wanneer nu het testament eens vóór dien tijd gemaakt is?” + +</p> +<p>“Dan heeft zij zeker een codicil er aan toegevoegd,” antwoordde de oude dame ongeduldig. + +</p> +<p>“Wist ik slechts precies, wanneer zij kwamen!” zeide Nelly; “de gewone post komt stipt om half acht aan, maar Army schreef, +dat zij met extrapost reisden, en dientengevolge aan het station eerst wat rusten, en tusschen zeven en acht uur, tegen het +middageten, hier zouden zijn. Geduld, geduld! Zal ik dat nooit leeren? Zie het heerlijke avondrood, nu wordt het gauw donker; +ik verlang zoo naar Army.” + +</p> +<p>Langzamerhand werd slot en park in duisternis gehuld, en aan den hemel schitterden ster aan ster in fonkelenden glans; in +de gezellige woonkamer was de lamp nog niet opgestoken, slechts het vuur in den haard wierp een schemerachtig licht in het +vertrek. Moeder en dochter waren alleen: want de oude barones had de kamer verlaten. Het jonge meisje daar in de diepe vensternis +staarde met groote, peinzende <a id="d0e2315"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2315">133</a>]</span>oogen naar het lichtend gewemel daar boven; zij knielde naast den stoel harer moeder en sloeg den arm om haar heen; de diep +bewogen vrouw hield haar zakdoek voor het gelaat; haar borst ging op en neer onder een zacht geween. + +</p> +<p>“Mijn goed moedertje,” bad de kleine met zoete stem, “schrei uw lieve oogen toch niet rood! Wat moet Army denken, als hij +komt? Och! grootmama meent het niet zoo kwaad—” + +</p> +<p>“Och, Nelly, dat is het niet,” antwoordde zacht de weenende vrouw, “maar reeds den ganschen dag vervolgt mij eene onrust, +een angst, die niet te beschrijven is.—God geve slechts, dat den jongen niets is overkomen!” + +</p> +<p>“Maar, mama,” troostte de dochter en drukte haar blond kopje stijf tegen hare borst, “wat zou hem dan overkomen zijn? Hij +rijdt op dit oogenblik zeker in den ouden, gelen postwagen en zit tegenover zijne Blanka, in de aangenaamste stemming die +hij wenschen kan; de overste vertelt anekdoten, en zij verheugen zich allen in het vooruitzicht van een warm avondmaal, en +van uw vriendelijk gezicht, mijn moedertje.” + +</p> +<p>De barones schrikte opeens. “Wat scheelt u, mama?” vroeg Nelly angstig. + +</p> +<p>“Ik meende zijn stap te hooren,” antwoordde fluisterend de moeder; “hebt gij niets gehoord, Nelly?” + +</p> +<p>“Neen, mama; het is immers ook onmogelijk.” + +</p> +<p>Het werd stil in het ruime vertrek; de fluisterende stemmen zwegen; niets werd gehoord als alleen het knetteren van het vuur +in den haard, en nu en dan een bange zucht uit het beangstigde moederhart. Maar dáár—dáár—ja, dat was <span class="letterspaced">zijn</span> stap in de gang; “Nelly,” riep de jonge barones met half gesmoorde stem, en het jonge meisje vloog op en naar de deur, die +geopend werd—een man trad binnen. + +</p> +<p>“Army!” jubelde de zuster. “Army!” klonk het ook van de lippen der moeder, “Army, zijt gij het?” +<a id="d0e2336"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2336">134</a>]</span></p> +<p>“Ja, mama,” antwoordde hij met doffe stem, als dwong hij zich met moeite om kalm te schijnen. + +</p> +<p>“Mijn beste jongen,” zeide de moeder teeder, en omhelsde hem. “Army, lieve Army,” vleide Nelly, “maar zeg, waar is Blanka?” + +</p> +<p>Hij stond bij den haard, nog met mantel en muts, en het flauwe schijnsel van het uitgaande vuur was niet voldoende om zijne +gelaatstrekken te onderscheiden. + +</p> +<p>“Army,” vroeg nu ook zijne moeder, “waar is uwe bruid?” + +</p> +<p>“Ik heb geene bruid meer.” Zijne stem stokte van smart. + +</p> +<p>Nelly gaf een gil van schrik, zijne moeder sprak geen woord; dat was het ongeluk, waarvan zij een voorgevoel had gehad—zij +drukte alleen zijne hand vast in de hare, als konde zij hem daardoor onttrekken aan een woesten, naren droom. + +</p> +<p>“Maak mij niet week, mama!” bad hij en drong haar zachtjes naar een dichtbij staanden stoel, “het helpt niets; hoe kon ik +mij ook verbeelden—” hij lachte bitter—“dat zij—steek het licht op, Nelly!” sprak hij toen kortaf, “en bereid grootmama voor! +Ik heb niet veel tijd; morgen moet ik weder weg.” + +</p> +<p>Met bevende handen ontstak Nelly de lamp; haar helder licht bescheen Army’s bleeke trekken; hij stond nog op dezelfde plaats +en staarde somber voor zich uit. + +</p> +<p>“Army, mijn lieve Army!” fluisterde zijne zuster, en sloeg snikkend hare armen om hem heen. + +</p> +<p>Hij streek haar gedachtenloos over het haar. + +</p> +<p>“Daar is grootmama!” riep zij toen en liep de oude dame tegemoet. + +</p> +<p>“Army,” vroeg deze, haastig binnentredende, “wat beteekent dat? Ik wilde Sanna niet gelooven, die beweerde, dat zij u in de +gang ontmoet had. Waar is Blanka? Waar is de overste? Wat beduidt het, dat gij alleen—?” + +</p> +<p>“Dat beteekent,” antwoordde hij langzaam, en op elk woord drukkende, “dat mijne bruid mij heden morgen even <a id="d0e2363"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2363">135</a>]</span>voor ons vertrek, genadig heeft ontslagen; zij heeft mij niet lief, liet zij mij zeggen, als grond voor haar plotseling besluit, +en, die reden is geldig genoeg, bij God!” + +</p> +<p>Weder lachte hij spotachtig. De oude dame waggelde achteruit, als van den bliksem getroffen. + +</p> +<p>“Het is niet mogelijk,” stamelde zij doodsbleek. + +</p> +<p>“Dat zeide ik heden morgen ook, toen de overste mij dit uiteenzette en verklaarde,” voer Army voort, “en ik heb wel honderd +keer de hand aan mijn hoofd gebracht, en mij afgevraagd, of ik ook krankzinnig of iets dergelijks geworden was. Maar neen, +het is een feit, Blanka van Derenberg is mijne bruid <span class="letterspaced">niet</span> meer.” + +</p> +<p>“Army, was er dan niets voorafgegaan? vroeg zijne moeder, die als verpletterd in haar stoel zat. + +</p> +<p>“Wat voorafgegaan was?” antwoordde hij op snijdenden toon. <span id="d0e2378" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Ja, de opening van het testament. Blanka van Derenberg is eenige erfgename van het groote vermogen—dat is alles. Waarom zou +zij een man huwen, dien zij niet bemint? Maar wees gerust, grootmama—” hij naderde de sidderende vrouw, die zich met beide +handen aan een stoel vastklemde, “zij heeft toch een edel karakter; zij vermoedt, dat mijne verloving mij onkosten heeft veroorzaakt, +en daarom liet zij mij door haar vader berichten, dat zij bereid was al mijne schulden te betalen. Dat was toch één troost +voor den afgedankten bruidegom, voor den dommen jongen, die met dwaze liefde aan dit valsche schepsel hing!” + +</p> +<p>Hij had gedurende het gesprek met een kristallen bokaal gespeeld, dien hij gedurig ronddraaide; nu wierp hij dien op den grond, +dat hij kletterend uit elkander sprong en de scherven over den vloer rolden. + +</p> +<p>“Army!” klonk het angstig van de lippen zijner moeder, terwijl zij hare bevende handen naar den opgewonden jongeling uitstrekte. +De oude barones had zich in hare volle lengte opgericht. “Dat zullen wij ons niet laten welgevallen,” sprak zij toornig. “Blanka +erft in ieder geval slechts onder <a id="d0e2385"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2385">136</a>]</span>voorwaarde, dat gij haar echtgenoot wordt; ik heb nog een brief van tante Stontheim—” + +</p> +<p>“Denkt gij dan,” vroeg Army, die in een oogwenk voor haar stond, “denkt gij dan, dat ik haar ooit weer zou willen aanzien? +Al lag zij voor mij op de knieën, ik zou haar wegstooten, en al moest ik verhongeren, en gij allen met mij, geen cent nam +ik van haar aan; eerder een kogel door den kop.—Ja wel, een kogel, dat zou nog het verstandigste zijn; dat heeft immers mijn +vader ook geholpen, zooals Blanka mij zeide, toen ik haar nog eenmaal dringend verzocht, met mij hier op Derenberg te wonen; +zij was bang—verklaarde zij—in dit sombere nest, waar de laatste eigenaar zich zelf van het leven had beroofd; ha, ha! Allemaal +redenen, waar een verstandig mensch niets tegen zeggen kan!” Zijn stem klonk heesch en half krankzinnig; de felste smart sprak +uit zijn ontstelde trekken. + +</p> +<p>“Mama! mama!” riep het meisje op hartverscheurenden toon, “Army is ziek, hij weet niet meer wat hij zegt.” + +</p> +<p>De bleeke vrouw stond op van haar stoel, naderde haren zoon en greep zijne hand; zij wilde spreken, maar hare lippen bewogen +zich zonder geluid voort te brengen; hare oogen zagen hem zoo smartelijk biddend aan, alsof zij zeggen wilden: heb medelijden +met mij, heb ik nog niet genoeg geleden in mijn leven? Hij zag ze niet, die smeekende blikken; ongeduldig poogde hij zijn +hand uit de hare los te maken: “het is genoeg, mama! Ik denk niet aan sterven; ik zal leven—voor u. Hier is overigens een +brief van den overste voor de baronesse van Derenberg,” voegde hij er bij, een brief uit zijn borstzak halende en die op de +tafel werpende, “misschien eene verklaring, waarom het zoo het beste is, en zoo al meer.” + +</p> +<p>Hij streek met beide handen door zijn donker haar, en ging naar het venster; toen verliet hij haastig het vertrek. + +</p> +<p>Een oogenblik heerschte er stilte binnen. Het fijne papier <a id="d0e2397"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2397">137</a>]</span>van den geopenden brief knarste in de handen der oude barones. + +</p> +<p>“Zie hier, Cornelie!” riep zij, “daar staat het; wat heb ik u zoo even gezegd?<span id="d0e2401" class="corr" title="Niet in bron">”</span> “Een andere grond voor het verzoek mijner dochter aan uwen kleinzoon,” las zij, “om haar de vrijheid terug te geven, is deze, +dat de Derenbergsche betrekkingen haar niet bevallen; het <span class="letterspaced">waarom?</span> zult gij mij wel besparen; waarom zullen wij elkander hatelijkheden zeggen, nu wij op het punt staan onze betrekking voor +het vervolg geheel af te breken—” “Ziet gij,” viel zij zich zelve toornig in de rede, “dat is het gevolg uwer, het gevolg +van Nelly’s onhandigheid in den omgang met het verwende meisje. Daar hebt gij nu de resultaten. Army heeft aan u, aan u alleen, +het verlies van al zijne vooruitzichten te danken! O, het is vreeselijk, aan zoovele domme denkbeelden, zulke bekrompen gevoelens +geketend te zijn—het ongeluk mijns levens!” + +</p> +<p>De oude dame balde hare handen en zag met de diepste minachting op moeder en dochter neer. + +</p> +<p>“Mij moogt gij beleedigen, grootmama!”—Nelly ging voor hare moeder staan, als om haar te beschermen—“maar laat mama er buiten! +Vergeef mij dat ik het waag, zóó tot u te spreken! Maar ik kan niet anders. Mama was altijd vriendelijk jegens Blanka, vriendelijker +dan gij het geweest zijt. <span class="letterspaced">Ik</span> heb Blanka trouwens nooit liefgehad, omdat ik gevoelde, dat zij zich alleen met Army verloofde, omdat tante het wenschte. +En nu zeg ik: Army mag God op zijne knieën danken, dat alles zoo gegaan is. En daarom bid ik u, grootmama, krenk mama niet +door onverdiende verwijten om der wille van dat valsche, gevoellooze schepsel, dat zelfs onzen vader nog in het graf belastert, +en hem tot een zelfmoordenaar—Almachtige God!” viel zij zichzelve in de rede, en was reeds naast hare bewustelooze moeder +op den vloer geknield, om te trachten de onmachtige op te heffen. +<a id="d0e2414"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2414">138</a>]</span></p> +<p>“O, cielo, cielo!” mompelde de oude dame, “welk een leven, welk een afgrijselijk leven!”— +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Middernacht had reeds lang geslagen en nog altijd zat Nelly bij het bed harer koortsige moeder. Zij was de eenige die hare +zinnen bij elkander gehouden had bij den treurigen omkeer der zaken. Zij had de afgematte, bewustelooze moeder te bed gebracht, +en zooveel mogelijk alle toebereidselen weggenomen, die men gemaakt had om den vorigen avond de bruid van den eenigen zoon +te ontvangen. Zij was zacht door de gang geslopen en had aan de deur van Army’s kamer geluisterd; de stappen van den rusteloos +heen en weer gaande hadden haar geruststellend in de ooren geklonken. En nu zat zij weder te luisteren naar de ademhaling +der koortsachtige moeder, en drukte nu en dan een zachten kus op die magere handen, die zij zoo vast op de snel ademende borst +gedrukt hield. De grauwe schemering van den aanbrekenden dag werd door de gordijnen zichtbaar en kleurde zich langzamerhand +met een mat rooskleurig licht. + +</p> +<p>Nelly trad aan het venster; daar beneden lag het park; de bladeren der boomen lagen nat en zwaar op den met rijp bedekten +grond; de roode toppen der sorbeboomen kwamen helder uit het herfstachtig gele loof te voorschijn, en over het woud zweefde +een fijne, witte nevel, die in de toppen der hooge boomen van het park hing als een lichten, doorschijnenden sluier, door +de opgaande zon zacht gekleurd. Moede van het nachtwaken, leunde Nelly met het hoofd tegen de ruiten en sloot de oogen—toen +zij op eens het geluid van een verschuivenden stoel achter zich hoorde. + +</p> +<p>“Mama,” riep zij, toen zij hare moeder met koortsachtige haast het eene kleedingstuk na het andere zag aantrekken. + +</p> +<p>“Ik heb zoo lang geslapen, Nelly, en heb niet eens Army getroost; het is reeds morgen—neen, laat mij, ik moet <a id="d0e2427"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2427">139</a>]</span>naar hem toe; hij mag het geloof aan de menschheid niet geheel verliezen; daar is hij nog veel te jong voor. Houd mij niet +terug, Nelly; hij zal niet slapen; men slaapt niet gemakkelijk na zulk een leed.” + +</p> +<p>Zij gunde het jonge meisje ter nauwernood den tijd, dat zij haar een doek omsloeg en ijlde weg. Nelly waagde het niet, haar +te volgen; zij sloop naar de zijdeur en luisterde; daar weerklonk plotseling een gil. Haastig vloog zij de gang door. De deur +van haars broeders kamer stond open; daar binnen stond hare moeder, zich bevende aan de tafel vasthoudende. + +</p> +<p>In een oogwenk overzag zij het vertrek—dáár het oude ledikant, de kussens omgewoeld, op de tafel een half geledigde flesch +wijn, benevens een glas; boven de sofa het ledige behangsel; het groote portret, dat daar gehangen had, stond met de voorzijde +tegen den muur; daar lagen zijne epauletten naast den degen op een stoel—maar Army—waar was Army? + +</p> +<p>“Hij is weg!” stamelden de bleeke lippen der bevende vrouw; “hij is weg, Nelly—als hij—als hij evenals zijn vader—?” + +</p> +<p>“Wat dan, mama? wat dan, om Gods wil?” + +</p> +<p>“Wanneer hij, Nelly, wanneer hij—o, ik—mijn God!” sprak zij buiten zich zelve. + +</p> +<p>“Vlieg, Nelly, zoek hem!” smeekte zij haastig, “ik kan het niet; zeg hem, dat hij bij mij moet blijven! Eenmaal heb ik het +verschrikkelijke beleefd—eenmaal, dat is genoeg; een tweede maal zou ik het niet overkomen.” + +</p> +<p>“Mama,” vroeg Nelly in doodsangst, “wat bedoelt gij?” + +</p> +<p>“Gauw, gauw! ga toch, vlieg! Hij mag niet sterven; hij moet leven. Ga, anders brengen zij mij hem hier ook zoo bleek en bloedend—” +zij huiverde en wees naar de deur. Het beangste kind had hare moeder begrepen, en als met gieren-klauwen greep de vrees haar +hart aan; zij ijlde weg—waar, waar zou zij het eerste zoeken? Onwillekeurig liep <a id="d0e2445"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2445">140</a>]</span>zij de trappen af, de toren deur stond aan; haastig vloog zij over het voorplein, de stenen beren langs, de linden-allée op. +De wanhopende gebaren harer moeder, de verschrikkelijke toespeling op haar vader, dit alles wekte bij haar een akelig vermoeden +op. Zij drukte de handen op hare borst en stond stil. Waar zou Army zijn? + +</p> +<p>“Army,” riep zij, maar het was als bleef het geluid in haar keel steken. “Army!”—alles was doodstil rondom haar. + +</p> +<p>Vochtig en nat lagen de verwelkte bladeren aan hare voeten; een paar kleine vogels fladderden in de takken en keken met nieuwsgierige +oogen naar het beangste, jonge menschenkind daarbeneden; “Army!” stootte zij nog eenmaal met alle kracht uit, en daarop een +lang aangehouden galm—als een gejubel klonk het; zóó hadden zij elkander als kinderen altijd geroepen; dat <span class="letterspaced">moest</span> hij hooren. + +</p> +<p>Geen antwoord werd echter vernomen; slechts een gefluister ging door de oude lindeboomen, als schudden zij ontkennend de hoofden, +om te zeggen: hij is hier niet. Aan den dijk misschien, aan den dijk—dacht zij, en toen zij zich nu door het dichte geboomte +voortspoedde, greep haar een nooit gevoelde huivering aan in deze stilte, deze eenzaamheid. Hoe, als zij hem vond? Als hij +niet meer hooren kon, dat zij hem riep? Als hij bleek en bloedend—? Haar hart kromp ineen, maar toch schreed zij voorwaarts. + +</p> +<p>Daar lag het kleine donkere water zoo kalm, alsof er storm noch onweer in de wereld was; waterplanten en verwelkte bladeren +dreven onbeweeglijk op de gladde oppervlakte, en de steenen bank aan den oever was ledig. Haastig ging zij verder; de omlaag +hangende takken sloegen haar in het gezicht en schudden de dauw in hare blonde haren. De rand van haar kleed sleepte zwaar +en vochtig achter haar aan; verder, altijd verder! Angstig zag zij rechts en links, en van tijd tot tijd klonk de naam haars +broeders door de morgenlucht. Luister—schreden—! Gejaagd vloog zij verder; daar was het traliehek, de ééne deur was geopend; +reeds was zij er <a id="d0e2458"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2458">141</a>]</span>doorgegaan—het was een arbeider, die, zijne muts afnemende, haar voorbij ging, de onverwachte verschijning verwonderd aanstarende; +toen bleef hij staan; zij had een beweging gemaakt, alsof zij iets wilde zeggen; maar daar zij zweeg, vroeg de man: + +</p> +<p>“Zoekt gij iets, genadige freule?” + +</p> +<p>“Och neen, neen, ik wilde met mijn broeder eene morgenwandeling doen—hebt gij hem misschien gezien?” + +</p> +<p>“Den luitenant, meent gij? Ja, dien ben ik tegengekomen, een eindje achter den lompenmolen.” + +</p> +<p>“Ik dank u!” snikte zij en sloeg den weg naar den molen in; haastig schreed zij voorwaarts. Daar zag zij het woonhuis reeds; +daar lag de brug—voorbij, voorbij! Daar in huis sliepen allen nog. Verder maar! Dáár—almachtige God—daar viel een schot; het +klonk haar zoo duidelijk, zoo vreeselijk in de ooren; zij sloeg, onwillekeurig een steun zoekende, den arm om den dichtst +bijstaanden boom; toen zonk zij ter aarde. Zij zag niet meer, hoe een oude vrouw, zoo schielijk als hare beenen haar dragen +konden, over den molenbrug kwam aanloopen; hoe een goed, vriendelijk gezicht, met een witte muts op, zich angstig over haar +heenboog; zij hoorde den hulpkreet niet die over de bevende lippen kwam: + +</p> +<p>“O, hemel! Nelly, onze Nelly! wat is er nu weder gebeurd?” + + + +<a id="d0e2470"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2470">142</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Elfde Hoofdstuk.</h2> +<p>In de woonkamer van het slot waren de donkere gordijnen toegeschoven, en dáár, waar vroeger de groote, ouderwetsche sofa geplaatst +was, stond nu het ziekbed van Nelly’s moeder; zij was zeer ziek geworden op dien ongelukkigen morgen, toen zij haar zoon zocht +en niet vond; het zwakke leven worstelde met den somberen engel, wiens onheilspellende nabijheid men in het vertrek scheen +te bespeuren. Als in een cirkel draaide hare verbeelding om dien dag, waarop zij bij het bloedige, verstijfde lichaam haars +echtgenoots gestaan had; nu eens was <span class="letterspaced">hij</span> het, dien zij aanzag, dan weder was het den zoon, en op hartverscheurenden toon bad zij hem, toch niet te sterven, haar ook +niet te verlaten; zij kon zonder hem immers niet leven. Het was thans stil in het ruime vertrek; een slanke meisjesgestalte, +die telkens angstig luisterde naar de verwarde woorden der kranke, zweefde met bijna onhoorbare schreden over het oude tapijt, +legde met zachte hand de kussens terecht en boog zich onderzoekend over de zieke heen, om naar haar zachte ademhaling te luisteren, +als zij ingeslapen scheen. Ja—lompenmolenaars Liesje deed voor de tweede maal dienst als samaritane op het slot Derenberg, +en het was nu al de tiende dag, dien zij er doorbracht! Het waren lange, bange dagen en nog bangere nachten geweest; heden +was <a id="d0e2479"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2479">143</a>]</span>de koorts iets afgenomen, zooals de dokter zei, en de uitgeputte zieke sluimerde nu. + +</p> +<p>Liesje nam een boek van de tafel en ging aan het venster zitten, dat een weinig licht doorliet; zij leunde met het hoofd tegen +haar stoel en sloot de oogen. Hoe vreemd was het toch, dat zij nu weer hier boven in het slot zat, dat zij gedacht had nooit +weer te zullen betreden! Tante had haar op een morgen met groot geraas gewekt, en in de huiskamer vond zij Nelly, die doornat +van den dauw, bewusteloos op de sofa lag! Hoe was zij geschrikt! Uren waren verstreken, vóór men het arme kind weder tot bewustzijn +gebracht had; maar vóór het zoover was gekomen, was de deur der huiskamer in de ouderlijke woning open gedaan en had <span class="letterspaced">hij</span> op den drempel gestaan. Zij had een gil gegeven van ontsteltenis en schrik; ja van schrik, want hij, die daar binnentrad +met dien diep smartelijken trek om den mond, de oogen zoo wezenloos op haar gericht—dat was de vroegere Army niet meer, de +vroolijke levenslustige Army, met de trotsche schoone trekken. + +</p> +<p>“Is mijne zuster hier niet?” had hij gevraagd, en toen zijn blik op haar viel, zooals zij daar bleek en bewusteloos nederlag, +had zijn gelaat een uitdrukking gekregen van het diepste medelijden. + +</p> +<p>Wat er verder gebeurde? Tante Marie en hij hadden samen gefluisterd; Liesje had echter alleen de woorden verstaan: dat zijne +moeder zeer ziek was en hulp noodig had; Sanna was zoo onhandig en grootmama klaagde over migraine; en nu Nelly ook nog, die +arme Nelly! + +</p> +<p>“Ik ga mede,” had Liesje verklaard. En toen was zij met hem zwijgend meegegaan. Geen woord had hij toen tot haar gesproken, +en geen enkel woord was tot nu toe over zijne lippen gekomen, hoe dikwijls hij ook zacht de ziekenkamer binnentrad en het +bedgordijn opendeed, om zijne moeder te zien. En Liesje wist, waarom hij zoo somber en stil was. De blinkende verlovingsring +ontbrak aan zijne hand, en de <a id="d0e2492"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2492">144</a>]</span>droombeelden der zieke hadden haar de ongelukkige zaak geheel duidelijk doen kennen. O, dat schoone, valsche schepsel! Hoe +haatte Liesje die trouwelooze! Wel had Nelly gelijk gehad, toen zij beweerde: “zij heeft hem niet lief.” Maar <span class="letterspaced">hij</span>, och, kon zij hem maar iets vertroostends zeggen! + +</p> +<p>Zacht werd de deur der ziekenkamer opengedaan, en Nelly trad binnen. + +</p> +<p>“Wat slaapt zij gerust!” fluisterde zij, een blik op de zieke werpende, en ging op een bankje, aan de voeten harer vriendin +zitten. “God zij gedankt! De dokter oordeelt, dat het gevaar voorbij is; ach, Liesje! wat ben ik gelukkig! Ik gevoel mij nu +ook weder sterk, en gij zult nu van nacht slapen, gij goedhartig schepsel!” + +</p> +<p>“Neen, dat zult <span class="letterspaced">gij</span> doen, Nelly. Geen tegenspraak!” antwoordde Liesje beslist; “de dokter wil er volstrekt niet van hooren, dat gij waken zult. +Gij slaat een doek om en gaat wat in de frissche lucht; uw broeder zal u zeker gaarne vergezellen.” + +</p> +<p>Nelly schudde treurig het hoofdje. “O ja, hij zal wel meegaan—maar Liesje, gij weet niet hoe akelig het is, zoo alléén met +hem te zijn! Hij loopt somber naast mij, en dan begint hij plotseling als in vertwijfeling vroolijk te fluiten. Bij u ben +ik het liefste. Wanneer gij en uwe tante er niet waart, en uwe goede moeder niet zoo voor ons gezorgd had, had het hier boven +er slecht uitgezien.” + +</p> +<p>“Maar, Nelly!” fluisterde blozend het jonge meisje en lei haar hand op den mond harer vriendin—- + +</p> +<p>Terwijl de jonge meisjes zulke woorden in de ziekenkamer wisselden, zat de oude barones peinzend boven in hare kamer. “Eenmaal +moet het toch zijn,” sprak zij ten laatste halfluid, “ik moet met hem spreken, wat er nu dan toch gedaan moet worden.” Zij +stond op en belde. “Ik verzoek mijn kleinzoon hier te komen,” beval zij Sanna kortaf en onvriendelijk, en ging weder zitten. + +</p> +<p>Door de roode gordijnen drong slechts een flauw licht <a id="d0e2514"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2514">145</a>]</span>naar binnen, want buiten was de lucht betrokken en een scherpe herfstwind begon met kracht de bladeren van de boomen te schudden; +in den haard flikkerde een houtvuur en verlichtte de roode kussens en gordijnen; door dien weerschijn was het, alsof de verschoten +kleuren weder haar ouden gloed hadden verkregen; somber staarde de barones in de spelende vlammen. + +</p> +<p>“Binnen!” riep zij, toen een haastig tikken op de deur gehoord werd. + +</p> +<p>“Ik wilde u juist om een kort onderhoud verzoeken, grootmama,” begon Army, binnentredende met eene buiging en achter den stoel +staan blijvende, die de oude hem met de hand aanwees. “Mama wordt beter; ik moet vertrekken.” + +</p> +<p>“Zoudt gij in dienst kunnen blijven?” vroeg de oude barones onverschillig. + +</p> +<p>Hij zag somber voor zich.—“Ik weet het niet,” sprak hij toen, “voorloopig hangt dit van de stemming mijner schuldeischers +af. Trouwens, zoodra het bericht van mijn verbroken engagement wereldkundig is, zullen zij wel als een troep jachthonden op +mij afkomen; de zaak komt bij het regiment; de overste zal mij vragen: ‘betalen of niet?’ Dan komt het slot. Het noodlot zal +<span class="letterspaced">mij</span> achterhalen, evenals vóór mij reeds zoo menig ander.” + +</p> +<p>De oude dame had even kalm naar hem geluisterd, alsof hij over een vroolijke partij sprak. + +</p> +<p>“Hellwig moet raad schaffen,” sprak zij op beslisten toon. + +</p> +<p>“Hellwig? Ja, als hij geld kon maken! Hij heeft nog onlangs de onmogelijkheid erkend, mij tweehonderd daalder te bezorgen; +eene som, die ik den wagenmaker op een bepaalden tijd moest betalen. De man wilde geduld hebben, tot ik—nu, tot ultimo October,” +eindigde hij kortaf. “O, zij wilden allen wel wachten; het had geen haast—beware! Ik was immers de neef van tante Stontheim +en op het punt, hare nicht te huwen—” +<a id="d0e2533"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2533">146</a>]</span></p> +<p>“Hoeveel bedragen uw gezamenlijke schulden?” vroeg zijne grootmoeder. + +</p> +<p>Hij maakte een afwijzende beweging met de hand. <span id="d0e2538" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Wat kan dat schelen? Ze kunnen toch niet betaald worden!” + +</p> +<p>Een lange stilte ontstond. Army beschouwde schijnbaar zeer aandachtig een Italiaansch landschap in een vergulde lijst. Buiten +was de wind hevig opgestoken; hij huilde in den schoorsteen, en joeg de vonken over het oude tapijt tot op het zwarte, wollen +kleed der oude dame. + +</p> +<p>“Army, er is slechts één middel, om u en ons te redden!” + +</p> +<p>Hij keerde zich langzaam om en zag haar vragend aan. + +</p> +<p>“Gij zoekt zoo spoedig mogelijk een andere rijke partij.” + +</p> +<p>“Wat bedoelt gij, grootmama?” + +</p> +<p>“Er zijn meisjes genoeg, rijke, knappe meisjes, die zich een man koopen, zooals men dat noemt—” + +</p> +<p>“O, zoo, ik begrijp u,” antwoordde hij los weg. + +</p> +<p>“Bedenk, Army! het betreft hier niet alleen uwe toekomst, het geldt ons allen.” + +</p> +<p>“Hebt gij mij nog iets anders mee te deelen?” vroeg hij op een toon, die verstommen deed. “Niets? Dan zult gij mij wel vergunnen +afscheid te nemen; ik wilde graag weten hoe het beneden gaat.” Hij boog zich en ging heen. + +</p> +<p>Bijna werktuigelijk richtte hij zijne schreden naar de ziekenkamer; in het voorvertrek bleef hij staan; het was alsof hij +daar binnen hoorde fluisteren; toen ging hij naar het raam en drukte het voorhoofd tegen de ruiten. + +</p> +<p>Hetgeen zijne grootmoeder hem zooeven gezegd had, was als een bijtend vocht in de versche wonde, hem toegebracht. De hevige +pijn dreef hem het bloed naar de wangen, voor zijne oogen zweefde nog steeds een aanlokkelijk beeld, dat hem steeds vervolgde, +al deed hij ook duizendmaal zijn best het te verbannen; hij zag haar steeds voor zich, zooals zij er uitzag op dien dag na +de opening van het testament, toen het zoo kalm en rustig geworden was in de prachtige villa; alle bezoekers waren vertrokken, +de overste was in een <a id="d0e2563"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2563">147</a>]</span>andere kamer ingedommeld, en hij bevond zich alleen met haar—voor de eerste maal sedert langen tijd. Hoe schoon was zij in +dat donkere, met krip gegarneerde rouwgewaad, die gouden vlechten, met zwarte strikken saamgebonden! Zij lag peinzend in haar +stoel, terwijl hij tot haar sprak; hij sprak van zijne liefde, van zijn verlangen haar te bezitten, van het zalig gevoel dat +zijn hart vervulde. Of zij wel naar hem geluisterd had? De blik, dien zij op hem vestigde, toen hij hare hand greep, was hem +als koud ijzer op het hart gevallen, en had hem met een angstig voorgevoel vervuld; in den loop van het gesprek was zij plotseling +opgestaan en achter het deurgordijn verdwenen; het prachtige, goudkleurige haar zag hij nog even, toen het gordijn door den +tocht van de opengaande deur omhoog waaide; toen was hij alléén met zijn overvol, bedroefd hart. Zij had hem nooit bemind, +liet zij hem zeggen; zij had zich slechts naar den wensch harer tante met hem verloofd! En dáár boven, die gele, verdorde, +vliegende bladeren in de lindenlaan, die hadden het gehoord, hoe zij hem trouw zwoer: hoe zij hem duizendmaal verzekerde, +dat zij hem liefhad, liever dan alles op de wereld, en nu—nu was alles voorbij. Verkoopen zou hij zich—verkoopen, zooals grootmama +hem geraden had! + +</p> +<p>“Neen, liever nog een kogel—een kogel!” + +</p> +<p>Hij kreunde en drukte de tanden op elkaar; waar was toch het geluk gebleven, waaraan hij zoo hoogmoedig geloofd had? De oude +spreuk schoot hem te binnen: “Wanhoop nimmer, ’t geluk kan iederen dag komen.” Hoe dwaas, waarom had het geluk hem zoo spoedig +verlaten? + +</p> +<p>Daar klonk een zachte tred achter hem; hij keerde zich om—een hoogblozend gelaat zag tot hem op. “Uwe moeder vraagt naar u, +luitenant,” sprak halfluid een heldere stem. Hij ging Liesje voorbij naar de ziekenkamer, en zij trad naar het venster, waar +hij tot nu toe gestaan had. Buiten viel een fijne regen, die den omtrek in een vochtigen sluier hulde; zij staarde naar het +huis harer ouders daar <a id="d0e2571"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2571">148</a>]</span>beneden, maar kon het door de dikke lucht niet onderscheiden. “Wat zouden zij daar nu wel doen,—mijn moedertje, mijn vader +en tante Marie? Zou mijn vader niet op de jacht zijn? Och neen, hij heeft het zoo druk op het kantoor, sedert de heer Selldorf +zoo plotseling vertrokken is.” Weder vloog een donker rood over hare wangen. + +</p> +<p>In het nevenvertrek was het eerst stil; de deur stond half open; Army lag geknield bij het bed zijner moeder, en nu klonk +het: “Mijn lief moedertje, dacht gij dat ik doen zou als de jonker van Streitwitz? Neen, neen, ik heb u immers nog en Nelly.” +Zijne stem klonk teeder en vertroostend, en toch was het, alsof met moeite weerhouden tranen de woorden onverstaanbaar maakten. +En daarop de zwakke stem zijner moeder; Liesje kon de woorden niet verstaan, maar uit den toon der afgebroken woorden klonk +het als een zoet vertroosten, als een blijde dank, dat zij haar zoon in de armen hield, de gansche onovertroffen volheid der +moederlijke liefde, die helpen, steunen, raden wilde; zoo kalm, zoo zacht klonk het, alsof het gold een ziek kind in slaap +te sussen. + +</p> +<p>En daar opeens—was het werkelijk mogelijk? Dat klonk als weenen, als met geweld onderdrukt gesnik. Zou Army—? Liesje keerde +zich plotseling om en luisterde met verbleekend gelaat—weenen de mannen dan ook? Zij ijlde naar de deur; zij wilde weg; hij +mocht niet weten, dat zij gehoord had, hoe hij—Daar kwam hij uit de kamer zijner moeder, ernstig en de lippen op elkander +gedrukt; maar de oogen—ja, die waren nog nat van de tranen, die hij geweend had—om zijn verlorene bruid. + +</p> +<p>Zij stond vlak voor hem, de handen op de borst gevouwen, als wilde zij hem om vergeving vragen, dat zij hem zóó gezien had. +Ook hij stond stil; hij zag haar aan en las innig medelijden in haar oogen. Kwam de herinnering weder bij hem boven aan den +tijd, toen het kleine meisje den wilden knaap zoo dikwijls troostte, als hij bij hunne kinderspelen zijn geduld verloor en +van spijt heete tranen weende? +<a id="d0e2579"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2579">149</a>]</span></p> +<p>“Liesje,” sprak hij vriendelijk en dankbaar, en reikte haar de hand. + +</p> +<p>“Army, lieve Army,” klonk het door snikken half verstikt terug; hij voelde een oogenblik haar kleine hand in de zijne; toen +was zij verdwenen. + + + +<a id="d0e2584"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2584">150</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Twaalfde Hoofdstuk.</h2> +<p>In het slot Derenberg was alles weder tot het eentonige leven van vroeger teruggekeerd. Na Army’s vertrek was het zeer stil +geworden in het oude slot. De nood sloop door de groote, ledige zalen en met hem—de zorgen. + +</p> +<p>“Gij <span class="letterspaced">moet</span> raad schaffen, Hellwig,” had de oude barones tegen den getrouwen raadsman der familie, half biddend, half bevelend gezegd. +“Gij <span class="letterspaced">moet</span>! Binnen korten tijd moet er geld zijn, opdat het onweder niet nu boven mijn kleinzoon losbarst! Het verdere schikt zich later. +Komt tijd, komt raad!” + +</p> +<p>En de oude man had met een bezwaard gemoed de belofte gedaan, te zullen beproeven “den duivelschen jongen, dien Army, uit +den brand te helpen;” maar tevens had hij er naar gevraagd, op welke wijze de barones het verdere dacht te schikken? En toen +zij op haar zenuwachtige manier den vriend der familie eenigszins had laten vermoeden, van waar zij redding hoopte, had hij +bijna weemoedig geglimlacht, en een vragend “nog eens dat gevaarlijke middel?” was over zijne lippen gekomen. “God geve,” +had hij er bij gevoegd, “dat het deze maal beter uitvalt! Voor het overige, mevrouw de barones, gaat het tegenwoordig zoo +gemakkelijk niet meer, als gij denkt; de wereld is in den laatsten tijd onaangenaam praktisch geworden; vaders, die zulk een +jongen adellijken windbuil met open armen ontvangen <a id="d0e2600"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2600">151</a>]</span>en er eene eer in stellen, zijne kolossale schulden te betalen, worden steeds zeldzamer—het geld is schaarsch, zeer schaarsch, +mevrouw de barones! Maar wat lichtzinnigheid is het ook, om equipages en zijden meubels voor mejuffrouw de bruid aan te schaffen! +Dat was later vroeg genoeg; men moet de huid van den beer niet verkoopen, eer hij gevangen is. Gij, barones, die zooveel ondervonden +hebt in uw leven, gij hadt den jongen bij de ooren moeten krijgen, en hem <span class="letterspaced">mores</span> moeten leeren; hij was vroeger altijd gemakkelijk te leiden.” + +</p> +<p>De oogen der jongere barones hadden zich verwijtend op hare schoonmoeder, smeekend op den ouden man gericht; de smeekende +oogen hadden hem zoo ver gebracht, dat hij ten minste beloofde, zijn best te doen—- + +</p> +<p>Liesje was reeds lang naar het ouderlijke huis teruggekeerd, en had den innigsten dank van Nelly en hare moeder meegenomen. +Zij kwam bijna dagelijks in het slot, en haar vroolijk gekeuvel, haar vriendelijke verschijning bracht uren van zonneschijn +in die stille, hooge vertrekken; Nelly vergat dan voor een poos hare droefheid, om zich trouwens later dubbel ellendig te +gevoelen. + +</p> +<p>Hoe goed heeft zij het! dacht zij, wanneer hare vriendin zoo vlug door de nu geheel ontbladerde lindenlaan, naar huis ging. +Zij stelde zich het aangename “te huis” van Liesje voor, en zag in haar verbeelding, hoe zij den arm om den heer des huizes +heensloeg, en hem haar lief vadertje noemde, op wien zij zoo trotsch, zoo trotsch kon zijn—en dan vloeiden weder Nelly’s oogen +over van bittere tranen. + +</p> +<p>Zoo was November gekomen, met zijn donkere dagen; de stormen huilden weder om het oude slot, zooals zij reeds eeuwen gedaan +hadden; zwaar en vochtig dreven de wolken over het landschap, en regen, vermengd met sneeuw, sloeg kletterend tegen de ruiten. +Zulk weder oefent zijn invloed op elk menschelijk wezen, en vooral op eene zieke, die zoo zeer behoefte heeft aan opwekking, +en onwillekeurig komt <a id="d0e2613"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2613">152</a>]</span>de vraag op de lippen: “Zal voor mij wel ooit de zon weer schijnen? Zullen voor mij de stormen wel ooit weder zwijgen? Gelukkig +de mensch, die hopen kan, ook in dagen van diepe smart!<span id="d0e2615" class="corr" title="Niet in bron">”</span> Zij fluistert toch nog altijd vertroostende woorden tot de verslagene ziel, en schildert op den donkeren achtergrond lichtende +arabesken en bekoorlijke bloemkransen, waartusschen allerhande gelukkige, vurig verlangde beelden der toekomst doorschijnen; +de weenende oogen kunnen dan weder met vertrouwen opzien en de benauwde borst haalt ruimer adem; alles kan immers nog goed +worden! En de tijd ging voorbij; eentonig en langzaam kropen de dagen voorbij. Wekelijks kwam er van den ver verwijderden +zoon een brief, dien de moeder met angst en hartkloppingen openbrak; telkens vreesde zij, er een slechte tijding uit te zullen +vernemen! “Bespeurt gij wel, hoe ongelukkig hij is, zoo verstrooid, zoo geheel anders dan vroeger?” zuchtte Nelly dan en herlas +telkens en telkens weder den brief, wiens kortheid een diep bedroefd hart scheen te verraden. + +</p> +<p>“Het gaat hem goed,” was de oude barones gewoon minachtend te zeggen; “hij hoopt het ook van ons; hij heeft veel dienstzaken +te verrichten—<span class="letterspaced">voilà tout!</span> Hij is geen man; anders zou hij alle pogingen in het werk stellen, om het uiterste te voorkomen. Och hemel! dat ik in zijne +plaats ware, zóó jong, en het leven vóór mij! Die onzalige gevoeligheid, die uit louter droefheid over het verlorene, den +moed niet heeft om naar een nieuw geluk te streven—Orribile! Het is ons aller ongeluk; ik had nooit gedacht, dat hij ook zoo +was.” + +</p> +<p><span id="d0e2624" class="corr" title="Bron: “"></span>En bevend van ergernis zette de oude dame zich neder om een brief aan haar kleinzoon te schrijven, en hem moed in te spreken, +en een anderen aan Hellwig, ten einde hem aan te sporen, de zaak betreffende de schulden zooveel mogelijk op te houden. + +</p> +<p>November was ten einde en December kwam met zijn <a id="d0e2628"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2628">153</a>]</span>stormen; zij huilden in de hooge schoorsteenen en deden de roestige weerhanen op de torens knarsend gieren; zij bogen en schudden +de oude boomen in het bosch; de regen kletterde evenals vroeger tegen de ruiten, en doorweekte de paden in het park, totdat +in een helderen winternacht de felle vorst gekomen was, die de wegen zoo hard en glad als een rijbaan maakte; hij bedekte +den dijk met een spiegelblanke ijskorst, en de velden en wegen met de eerste fijne sneeuwvlokjes. + +</p> +<p>“Het is binnenkort Kerstmis,” zeiden de lieden in het dorp en verheugden er zich over. “Het is spoedig Kerstmis, mama,” sprak +ook Nelly tot de sukkelende vrouw, die bij den haard zat te breien, maar in haar gelaat blonk geene vreugde bij het vooruitzicht +van het heerlijke feest; “of Army ook zal komen?” vervolgde zij vragend, en hare moeder omhelzende, zeide zij: “lieve mama, +ik wil geen enkel geschenk hebben, als Army maar komt.” + +</p> +<p>“Nu is het spoedig Kerstmis,” riep Liesje hare tante juichend tegemoet, toen zij des morgens alles met sneeuw bedekt zag—het +klonk zoo hartelijk opgeruimd, dat de oude vrouw haar verbaasd aanzag. Was dat meisje dan in de laatste weken niet geheel +veranderd? De oude dartelheid, die haar zoo bekoorlijk stond, waarmede zij ieders hart won, blonk weer uit hare groote, blauwe +oogen; hare wangen bloeiden weer even rooskleurig, als vroeger, en dit wonder was klaarblijkelijk geschied, toen zij—ja, toen +zij uit het slot naar huis teruggekeerd was. Evenals vroeger schertste zij met haar vader, en voerde allerlei guitenstreken +uit, die zelfs hare moeder hartelijk deden lachen. + +</p> +<p>En nu was Kerstmis aanstaande. Toen de oude vrouw haar aanzag, fluisterde de kleine mond dicht aan haar oor, en zij verstond +zoo iets van Christeskindje, van Kerstboomen, en Kerstgeschenken en van iets zoo heel, heel fraais voor tante, als zij zich +niet kon voorstellen. + +</p> +<p>En al deze vreugde en dit gejubel was in een enkel oogenblik <a id="d0e2638"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2638">154</a>]</span>te voorschijn geroepen: het enkele woord “Liesje!” uitgesproken op een teederen, dankbaren toon, en een enkele, vluchtige +handdruk!— + +</p> +<p>En eindelijk was de heilige avond aangebroken over de wijde wereld; hij bracht in elk huis een helderen lichtglans; hij ontstak +de kaarsen aan de groene boomen, in paleizen en hutten; en deze wierpen hun licht op vroolijke gezichten, op kostbare en eenvoudige +geschenken; de kerkklokken luidden in de stille, koude winterlucht en noodigden de menschen tot een plechtige, dankbare feestviering; +en hoog boven de verheugde wereld spreidde de hemel zijn donkeren blauwen mantel uit; in schitterende, fonkelende pracht straalden +de sterren naar beneden, en “Eere zij God in den hoogen,” klonk het tot haar naar boven, <span id="d0e2642" class="corr" title="Niet in bron">“</span>in den menschen een welbehagen en vrede op aarde!” + +</p> +<p>“Vrede op aarde!<span id="d0e2647" class="corr" title="Niet in bron">”</span> Er waren ook woningen, waar de weldadige gast geen ingang vond, en harten, zeer vele harten, die geen ruimten voor feestvreugde +hadden, omdat leed en smart hen geheel vervulde! En op geen dag drukt de zorg zulk een arm menschenkind dieper ter neder, +gevoelt het de smarten meer dan op dien, waarop zich allen verheugen, waarop de vrede moest nederdalen in alle harten, alléén +in het zijne niet; waarop de bange vraag naar boven rijst; waarom ben ik—waarom zijn wij uitgesloten van de feestvreugde? + +</p> +<p>Diezelfde vraag stond ook te lezen in de oogen van het jonge meisje, dat daar aan het venster stond en in den helderen avond +naar buiten zag. “Daar beneden in den molen zijn de ramen helder verlicht; daar brandt de Kerstboom,” fluisterde zij zacht, +en drukte smartelijk de handen op de borst—welk een verlangen overviel haar naar zijne helder verlichte en versierde takken! +Liesje had haar gevraagd te komen; zij moest toch ten minste de lichten op den boom zien branden; maar neen, waartoe zou dat +dienen? Wat ging haar des molenaars Kerstboom aan? Het was de hare <a id="d0e2652"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2652">155</a>]</span>toch niet, en waarom zou zij Liesjes gelukkig gelaat aanschouwen? Hare sombere, stille woning zou baar daarna nog eens zoo +treurig hebben toegeschenen. Zij keerde zich om en ging naar den stoel harer moeder, om haar wang tegen het lieve gezicht +te vlijen. Zij tastte met de hand, maar vond slechts het ledige kussen. “Mama,” riep zij zacht—het bleef stil. “Nu is ook +zij naar grootmama gegaan,” fluisterde zij en viel in den zachten stoel neder. “Allen verlaten zij mij, och, dat ze toch terugkwamen! +Mama en Army, o ja, Army is dáár”—dat was toch nog een zoete troost. Morgen zou hij zeker wel niet meer zooveel met grootmama +te spreken hebben over zaken; wat kunnen zij toch voor belangrijks te verhandelen hebben sedert zijn aankomst? Zou het nog +altijd over Blanka zijn?—- + +</p> +<p>Nelly vergiste zich; hare moeder was niet boven, waar de oude barones met den jongen officier een onderhoud had over zaken—leelijke, +niet zeer stichtelijke zaken, die niets gemeen hadden met den geest van het Kerstfeest. + +</p> +<p>“Tot Nieuwjaar—nog maar acht dagen!” sprak de oude dame, en zag somber voor zich. + +</p> +<p>“Tot Nieuwjaar,” bevestigde Army, die voor haar stond. + +</p> +<p>“En gij zegt, Hellwig weet geen raad?” + +</p> +<p>“Zoo zeide hij—” + +</p> +<p>“Maar <span lang="it">dio mio!</span> Het is toch anders voor een officier niet zoo moeilijk, geld te krijgen?” + +</p> +<p>“Anders? Gij vergeet, grootmama, dat onze omstandigheden voldoende bekend zijn. Geen bankier leent mij geld, met de zekerheid, +het te verliezen, en dan nog zulke sommen! Het eenige, wat ik bewerken kon, was—uitstel tot Nieuwjaar.” + +</p> +<p>“En hebt gij geene moeite gedaan het middel te beproeven, dat ik u als de éénige redding aanwees?” + +</p> +<p>Hij zag haar fier aan. “Neen, mijne schuldeischers gaven mij werkelijk denzelfden raad en wilden mij er wel behulpzaam <a id="d0e2675"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2675">156</a>]</span>in zijn; maar duizendmaal liever naar Amerika en werken als een knecht, dan zulk een juk op mij te nemen!” + +</p> +<p>“Zooals gij wilt!” sprak de oude dame koel, “het is uwe zaak en niet de mijne.” + +</p> +<p>“Juist zoo!” lachte hij. “Maar laat de geheele historie naar den duivel loopen! Ik ben hier niet gekomen om u mijn nood te +klagen; ik wil het Kerstfeest met u vieren; het Kerstfeest!” herhaalde hij spottend. + +</p> +<p>“Goed dan!” klonk de stem der grootmoeder. Dan zal ik raad zien te schaffen; er zijn nog wel menschen in de wereld, die den +naam Derenberg niet vergeten hebben. Morgen—neen, van avond nog schrijf ik aan den hertog van R. + +</p> +<p>Om Army’s lippen zweefde een bittere lach. Hij dacht aan het schilderij boven in de familiezaal, dat zijne grootmoeder voorstelde, +hoe zij, als een schoone, jonge vrouw, den hertog de hand bood als welkomstgroet in haar gastvrij huis. “Bedelarij!” klonk +het verachtelijk in zijn binnenste; hij voer met de hand over het voorhoofd, en sloeg een blik op de statige, zwarte vrouw +tegenover hem, die zoo onbewegelijk, met een uitdrukking van vastberadenheid op het gelaat, bij de tafel stond. Hij had medelijden +met haar, de trotsche vrouw; hij wist, dat het haar onuitsprekelijk zwaar zou vallen, zulk een brief te schrijven. + +</p> +<p>“Doe dat niet, grootmama!<span id="d0e2687" class="corr" title="Niet in bron">”</span> bad hij vriendelijk, “gij moogt u niet zoo vernederen—” + +</p> +<p>“Neen, ik laat het niet,” was het antwoord, “want ik zie, dat ik de eenige ben, die misschien nog uitkomst vinden kan, hoewel +ik maar een oude vrouw ben.” + +</p> +<p>“Maar, grootmama! zal de oude heer zich uwer nog herinneren?” + +</p> +<p>Zij lachte. “Zult gij ooit het beeld uwer bruid vergeten?” vroeg zij, en de zwarte oogen schoten stralen uit hun brandenden +gloed. “Zeker niet! Evenmin vergeet de hertog van <a id="d0e2696"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2696">157</a>]</span>R. Leonore van Derenberg, want hij heeft mij liefgehad, Army! van het oogenblik af, dat hij mij voor het eerste zag. Hij was +toen nog erfprins; mijn man stelde mij ten hove voor; er werd juist een feest gevierd—ik weet niet meer ter eere van wie; +en, toen ik door de bonte menigte, die de helder verlichte zalen vulde, aan den arm uws grootvaders vooruit trad, dewijl het +hertogelijke paar mij wenschte te zien, en de menschen rechts en links ter zijde weken en de vreemde, de Italiaansche, aanzagen, +terwijl ik eene buiging maakte voor het hooge echtpaar—toen werd mijn oor getroffen door een kreet van verrassing, en toen +ik mijne oogen ophief, ontmoetten zij die van een schoon jong man, welke mij bewonderend aanstaarden. Ik was zeventien jaar, +Army, en wat bedwelmt eene vrouw meer, dan bewonderd te worden en—voorbij, voorbij!” fluisterde zij, “waartoe het verledene +weer te voorschijn te roepen!” + +</p> +<p>“En”—vervolgde zij peinzend, zonder acht op zijn gloeiend gelaat te geven, “hij kwam dikwijls naar Derenberg; hij was mijn +cavalier bij elke gelegenheid, tot hij een verre reis ondernam—die goede ouders, zij waren bezorgd over hem, en mijn echtgenoot +was de belachelijkste Othello, dien de wereld ooit zag; hij haatte den levenslustigen prins, omdat mijne lippen lachten als +hij sprak, en mijne oogen, schitterden als ik hem zag, iets dat zij reeds bijna verleerd hadden; alles wat mij omgaf, droeg +immers den stempel der verveling, de hemel, de aarde, de menschen, zelfs de feesten die mijn echtgenoot gaf. Hij was het, +die in overeenstemming met de vorstelijke ouders, den vlinder verwijderde, die zoo onstuimig om de kaars fladderde—echt burgerlijk, +zooals alles hier te lande! Ik wist het, dat mijn gemaal opmerkzaam gemaakt was geworden, ik wist, wie hem in den geheel onschuldigen +omgang het ergste deed zien. O, ik heb hem gehaat, mijn zwager, dien—” +<a id="d0e2700"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2700">158</a>]</span></p> +<p>“Grootmoeder! en aan dien man wilt gij schrijven? Bij hem bedelen, omdat hij u eens bewonderde? Bij hem, dien mijn grootvader +haatte?” + +</p> +<p>“Ik ben nu een oude vrouw geworden, mijn kind,” antwoordde zij op hoogen toon, en wierp het nog altijd schoone hoofd in den +nek, “en wat ik doe, heb ik slechts mijzelve te verantwoordden. Toen wij voor twintig jaar plotseling arm werden, schreef +hij mij; hij had de vrouw niet vergeten, die eenmaal zijn jong hart verrukt had; ik had ons in eens uit alle drukkende omstandigheden +kunnen bevrijden—maar ik wist, wat ik den naam Derenberg, wat ik mijzelve verschuldigd was.” Zij stond met opgeheven hand +voor haar kleinzoon, en haar groote oogen blonken van edelen trots. + +</p> +<p>“Meent gij, dat het mij licht valt aan hem te schrijven?” ging zij voort, “ik doe het om uwentwil, Army, want het weinigje +ongeluk, dat u trof, heeft uwe hand verlamd, en heeft van u gemaakt een weekhartigen droomer in plaats van een sterken man +met een vasten wil; daarom zal ik in uwe plaats handelen!” Zij ging hem voorbij en verdween in de naaste kamer; de deur vloog +zoo krachtig en snel achter haar dicht, dat de roode gordijnen omhoog waaiden. + +</p> +<p>Army stond onbeweeglijk bij den schoorsteen; nu en dan schudde hij zacht het hoofd, en een bittere lach zweefde om zijn mond. +Plotseling was het, alsof zijn gebogene gestalte zich in zijn volle lengte oprichtte, als trof hem eene gedachte, een besluit +dat hem— + +</p> +<p>“Army,” riep een zachte stem, en het blonde hoofdje zijner zuster kwam tusschen de plooien van het deurgordijn te voorschijn; +“Army, kom toch beneden! gauw! Mama stuurt mij.” Zij was de kamer ingeslopen, en drukte zich tegen hem aan. “Weet gij wat +ik geloof?” fluisterde zij, “mama heeft zeker een Kerstboom ontstoken; er schijnt zulk een helder licht onder de deur door.” +<a id="d0e2711"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2711">159</a>]</span></p> +<p>Hij staarde in de donkere oogen, die zoo kinderlijk blijmoedig tot hem opzagen. + +</p> +<p>“Spoedig,” smeekte zij, “grootmama gaat toch niet mee; zij mag immers den Duitschen Kerstboom niet lijden.” + +</p> +<p>“Ja, kom Nelly!” zeide hij, en de arm om zijne zuster heen slaande, verliet hij ijlings met haar het vertrek. + + + +<a id="d0e2718"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2718">160</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Dertiende Hoofdstuk.</h2> +<p>Het begon reeds te schemeren, toen Liesje boven in haar kamertje een sierlijk korfje vol kleinigheden pakte; telkens voegde +zij er nog iets fraais bij; eindelijk sloot zij het, en een halfluid: “zie zoo, het is vol marsepein en chocolade—dat lust +zij het liefste,” kwam over hare lippen. Zingend trok zij het met bont gevoerde jakje aan, dat gisteravond onder den Kerstboom +had gelegen, en zette het daarbij behoorende mutsje van zwart fluweel, met een rand van marter omzoomd, vluchtig op de bruine +vlechten; zij bekeek zich in den spiegel en begon op eens te lachen. + +</p> +<p>“Precies een jongen! Tante heeft wel gelijk,” sprak zij en zette het sierlijke hoofddeksel wat vaster en midden op het hoofd. +“Nu nog de mof, en dan spoedig weg; want ik moet tijdig weer terug zijn.” + +</p> +<p>Zij greep mof en mandje en sprong de trappen af. “Ik ga naar Nelly,” riep zij, de deur der huiskamer even opendoende. + +</p> +<p>“Zorg, dat gij op tijd weer tehuis komt, Liesje,” vermaande hare moeder; “anders wordt oom de dominé boos en worden de kinderen +ongeduldig. Gij weet, om zeven uur wordt voor hen de Kerstboom aangestoken—” + +</p> +<p>“Ja, ja, zeker,” riep Liesje, en weg was zij. + +</p> +<p><span id="d0e2733" class="corr" title="Bron: “"></span>Tante Marie zag haar na, toen zij over den molenbrug ging. “Och lieve hemel!<span id="d0e2735" class="corr" title="Niet in bron">”</span> dacht zij, “hoe zal het er daar op <a id="d0e2738"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2738">161</a>]</span>het slot uitzien? Daar zullen de Kerstgeschenken ook wel niet rijkelijk zijn uitgevallen.” + +</p> +<p>Liesje zat reeds sedert een kwartier naast Nelly bij den haard te praten; tegen haar over zat Army op zijn gemak in een grooten +stoel; hij was in diep gepeins verzonken, en luisterde slechts nu en dan, wanneer een der beide meisjes hem met een hartelijken +lach uit zijne mijmering wekte. + +</p> +<p>“..... En moeder kreeg van vader een pillendoos,” vertelde Liesje, “waarop geschreven stond: ‘de beste medicijn’, en waarin +reisgeld lag, om naar Italië te gaan.—Gij weet immers, Nelly, de dokter heeft altijd tegen mama gezegd, dat zij den winter +hier niet moest doorbrengen, maar zij was er altijd tegen; nu echter heeft zij half en half toegegeven—” + +</p> +<p>“Zij gaat toch niet alleen?” vroeg Nelly. + +</p> +<p>“Neen, papa gaat in ieder geval meê, en—” + +</p> +<p>“Nu, en?” + +</p> +<p>“En ik,” voegde Liesje er dralend bij. + +</p> +<p>“En zijt gij daar niet heel blij om?” riep Nelly opgewonden. “Hè, naar Italië; hoe mooi moet het daar zijn!” + +</p> +<p>“Neen, ik blijf liever bij tante tehuis; ik ben immers goed gezond; en schooner dan hier, zal het dáár wel niet zijn.” + +</p> +<p>“O, Liesje, hoe dwaas!” bestrafte Nelly. + +</p> +<p>“Ja zie, Nelly! Gij moet mij niet voor zoo dwaas aanzien, maar ik heb er nog een andere reden voor. Gij moogt mij niet verklappen, +want ik heb er nog niets van tegen vader gezegd. Zie, Bertha van onzen meesterknecht in den molen lijdt aan eene borstziekte; +de dokter zegt, dat alleen een verblijf in Vevey of Montreux haar kan genezen; zij is veel zieker dan moeder, en nu zou ik +graag zien, dat Bertha in mijne plaats meeging; ik ben nog jong, misschien kom ik nog wel eens in “<span class="letterspaced" lang="it">la bella Italia</span>”, zooals uwe grootmama zegt.” + +</p> +<p>Army stond plotseling op en ging naar het venster. Het jonge meisje had zachtjes gesproken, maar desniettemin was hem geen +woord ontgaan. Dat was nog altijd de goedhartige <a id="d0e2765"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2765">162</a>]</span>Lise van vroeger, die haar boterham aan arme kinderen en hare blinkende driepenningstukken, die tante zoo zorgvuldig voor +haar verzamelde, aan den eersten den besten handwerksjongen weggaf; zij schudde nog zoo, half trotsch, half bedeesd, het hoofdje, +wanneer zij beknord werd. En dan rees een ander beeld voor zijn oog, een kleine, teedere gedaante, met goudkleurig haar—die +terugdeinsde voor bedelaars, en dat “gemeen”, met een wenk harer kleine hand onbarmhartig van haar deur verdreef; die met +minachting haar kleed dicht om zich heen trok, wanneer op de wandeling een kreupele smeekend zijne handen naar haar uitstak. +“Geef hem niets, Army,” had zij gezegd, “ik word er wee van, kom, kom—tante betaalt overvloedig armengeld.” Zóó ging <span class="letterspaced">zij</span> den armen natuurgenoot voorbij, met haar geparfumeerden kanten zakdoek voor den neus. + +</p> +<p>Buiten lag het park sneeuwwit en kalm; iedere boom stak duidelijk af op den helderen achtergrond, en daar beneden straalde +het licht uit de vensters van den molen. Dat oude, gezellige huis, wat al zoete herinneringen waren daaraan voor hem verbonden! +Hoe gerust en aangenaam moest het zijn, dáár te wonen, zonder zorgen, zonder angst voor de toekomst of aanstaande ellende! + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Uit mijn jeugdig leven,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Uit mijn jeugdig leven,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Klinkt mij steeds een lied in d’ ooren;</span></p> +<p class="line" style=""><span>O, waar is gebleven,</span></p> +<p class="line" style=""><span>O, waar is gebleven,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Wat mij ééns mocht toebehooren?”</span></p> +</div> +<p>klonk het zacht en teeder achter hem; hij keerde zich om—daar stond zij bij de oude pianino, de slanke, tenger gebouwde meisjesgestalte,—het +hoofdje wat voorover gebogen, en bij het flauwe licht, dat de lamp in dien hoek van het vertrok verspreidde, meende Army te +zien, dat een zachte blos zich over Liesjes gelaat vertoonde. + +<a id="d0e2787"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2787">163</a>]</span></p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Toen ik afscheid nam,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Toen ik afscheid nam,—</span></p> +<p class="line" style=""><span>Lachte mij het leven toe;</span></p> +<p class="line" style=""><span>Toen ik weder kwam,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Toen ik weder kwam,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Was mij alles droef te moê—”</span></p> +</div> +<p>Liesjes stem klonk diep weemoedig. + +</p> +<p>“Nu het laatste vers,” verzocht Nelly; “mama hoort het zoo graag.” + +</p> +<p>“Ik kan niet meer,” antwoordde zij zacht en verwijderde zich van de piano. + +</p> +<p>“Och, dat spijt mij, Liesje,” sprak Nelly’s moeder nu, <span id="d0e2809" class="corr" title="Niet in bron">“</span>ook geen Kerstlied?” + +</p> +<p>Aanstonds trad zij weder naar de piano: + + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Daarboven fonkelt hel een ster,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Die stil op aarde ziet,</span></p> +<p class="line" style=""><span>En ’t Eng’lenheir, dat zingt van ver</span></p> +<p class="line" style=""><span>Een jub’lend Kerstnachtlied.</span></p> +</div> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>En om de schaam’le kribbe straalt</span></p> +<p class="line" style=""><span>Een wonderheerlijk licht;</span></p> +<p class="line" style=""><span>Een kindje ligt op ’t harde stroo,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Met godd’lijk aangezicht.</span></p> +</div> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>Verblijdt u dan in dezen stond,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Die vrede op aarde geeft!</span></p> +<p class="line" style=""><span>Zoo klinkt het uit der Eng’len mond,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Nu Jezus Christus leeft!</span></p> +</div> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>Knielt neer van verre en van nabij,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Gij menschen groot en kleen,</span></p> +<p class="line" style=""><span>En dankt den Heer op zijnen troon,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Nu ’s werelds licht verscheen!”</span></p> +</div> +<p>Zachtkens stierven de tonen van het oude Kerstlied in het hooge vertrek weg; geen geluid werd gehoord, bij ieder had dit lied +verschillende herinneringen opgewekt, die echter alle in denzelfden grond hun oorsprong hadden. +<a id="d0e2852"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2852">164</a>]</span></p> +<p>De sukkelende vrouw, in dien grooten stoel, zij herinnerde zich den tijd, toen zij als jonge moeder haar knaap die woorden +leerde, opdat hij ze voor zijn vader onder den prachtigen Kerstboom zou opzeggen; zij zag weder den fermen jongen, om wien +zij haar arm geslagen had, voor den knappen man staan; zij was naast het kind neergeknield en vouwde zijn kleine handjes biddend +saam; van de takken des booms straalde licht; en licht werd teruggekaatst uit de helder schitterende kinderoogen; hij moest +immers wel trotsch zijn op zijn zoon.... “Bid nu, mijn jongen!” en de heldere kinderstem had zoo roerend, ernstig geklonken: + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Verblijdt u dan in dezen stond,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Die vrede op aarde geeft!”</span></p> +</div> +<p>Den jongen man stond deze avond niet voor den geest; die was uit zijn geheugen gewischt; maar hij zag zich met twee kleine +meisjes daar beneden in de kamer van tante. Beiden zaten op bankjes aan de voeten der oude vrouw, de lieve mondjes wijd geopend, +en de oogen ernstig voor zich uitziende; zij zongen, hoewel niet volgens de regelen der kunst, toch dapper en gloeiend van +Kerstvreugde: + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“En om de schaam’le kribbe straalt</span></p> +<p class="line" style=""><span>Een wonder heerlijk licht,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Een kindje ligt op ’t harde stroo—”</span></p> +</div> +<p>“Army zingt niet mede, tante!” had de grootste gezegd en haar vragend aangezien. + +</p> +<p>“Dan krijgt hij straks ook geen peperkoeken, als Ruprecht de knecht komt,” was het antwoord geweest. + +</p> +<p>Toen was de kleine naar hem toegetrippeld. “Army meezingen!” had zij met tranen in de blauwe oogen gewaagd, en toen hij overmoedig +de blauwe lokken schudde, had zij wanhopig haar gezichtje met de handen bedekt, Daarop was Ruprecht de knecht gekomen, met +een grooten, zwaren pels om; hij had met de noten in den zak gerammeld en dreigend eene roede voor den dag gehaald. “Zijn +de <a id="d0e2875"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2875">165</a>]</span>kinderen zoet, tante?” had hij met een diepe basstem gevraagd; “kunnen zij ook bidden?” + +</p> +<p>Ja, de meisjes wel; maar die daar, die jongen, is een kleine stijfkop, die zijn Kerstlied niet zingen wil; neem dien maar +stilletjes mee naar uw sneeuwhol, heer Ruprecht!” En toen was het kleine meisje, bitter schreiend en haar angst vergetend, +naar den gevreesden man toegeloopen. + +</p> +<p>“Neen, neen, lieve oom Ruprecht, neem Army niet mee! Hij is niet stout; ik wil ook geen enkelen peperkoek hebben.” En Nelly +was ook gaan schreien, zoodat knecht Ruprecht ten slotte was vertrokken, zonder een gebed gehoord te hebben, terwijl de troostwoorden +van tante en het geween der meisjes hem achterna klonken. Hij alleen, die ondeugd, schreide niet; hij lachte, toen de laatste +slip van den pelsmantel verdwenen was; hij hield stijf en stok staande, dat het niet knecht Ruprecht, maar Peter, de koetsier, +geweest was, in den omgekeerden pelsjas van oom molenaar. + +</p> +<p>Aan al deze kinderlijke ervaringen dacht Army, en onwillekeurig ontviel hem de vraag: “Weet gij nog wel?” Toen zweeg hij, +verschrikt over zijne woorden, die zoo duidelijk verstaanbaar door het stille vertrek klonken; zij waren immers reeds lang +voorbij, die kinderdroomen—hij was een man geworden. Een man? Neen, een verwijfde droomer, dien een weinig tegenspoed verlamd +had! Daarboven zat zij nu, de oude vrouw, en schreef om hem te redden een brief, die haar moeite kostte, die haar zwaar viel, +en zij deed het, omdat hij geen man was. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>“Ik moet naar huis.” Liesje nam haar jakje van den stoel. + +</p> +<p>“Och, blijft gij van avond niet?” vroeg Nelly. + +</p> +<p>“Ik dank je, ik kan helaas niet,” antwoordde zij aarzelend; “de dominé’s-familie komt van avond bij ons, en gij weet wel, +Nelly, dan durf ik niet wegblijven. + +</p> +<p>“Dat is zoo, maar komt gij spoedig weer?” +<a id="d0e2893"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2893">166</a>]</span></p> +<p>“Zeker!” + +</p> +<p>“Mag ik u te huis brengen,<span id="d0e2898" class="corr" title="Niet in bron">”</span> klonk op eens Army’s stem. + +</p> +<p>“O neen, ik dank u,” stamelde zij verlegen, “ik—” + +</p> +<p>“Het is vandaag een feestdag—gij zoudt beschonken lieden kunnen ontmoeten,” sprak hij, haar antwoord afsnijdend, en greep +naar muts en degen. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Het was een wonderschoone winteravond, die daarbuiten over de Kerstnacht-vierende aarde gedaald was; in ademlooze stilte lag +het landschap in een sneeuwkleed gehuld, overwelfd door een hemel, waaraan duizenden starren in de heldere, koude lucht fonkelden. +Beneden in het dorp kwamen de verlichte vensters onder de besneeuwde daken te voorschijn, en hier boven aan den kruisweg, +bij de met sneeuw bedekte zandsteenen bank, daar stond een rijzig paar; hoe verwonderd breidde de kale lindeboom zijne takken +over de jeugdige hoofden uit, als om ze voor aller oogen te verbergen. Is het nu tijd tot minnekoozen? schijnt ieder takje +te vragen, thans, nu er geen enkele nachtegaal zingt en geen groen takje een liefdegroet kan fluisteren? + +</p> +<p>En toch—het meisjeshoofdje rust zoo stil aan zijne borst, en in de blauwe oogen ligt een oneindige hemel van liefde en geluk. + +</p> +<p>“Zou ik u kunnen helpen, Army, om uw leven minder somber te maken? Is het waar?” + +</p> +<p>“Als gij dat wilt, Liesje,” antwoordde hij zacht en kuste haar op het voorhoofd. + +</p> +<p>“Of ik het wil?” vroeg zij blozend, en vlijde zich dichter aan hem. “Of ik gelukkig wil zijn—?” + +</p> +<p>Hoe was het toch gekomen? Hoe was zij wel te moede, toen zij alléén het pad naar den molen insloeg? Als in een droom hoorde +zij zijn ernstige woorden, voelde zij den kus op haar voorhoofd branden—en toch was het de werkelijkheid, zoo even doorleefd, +die haar hart zoo deed kloppen! En morgen—haar kloppend hart stond haast stil, toen zij de verlichte vensters van haar huis +zag—dan zal hij bij haar <a id="d0e2919"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2919">167</a>]</span>vader komen. Zij is verloofd; een gelukkige verloofde, <span class="letterspaced">zijne</span> bruid! + +</p> +<p>Zij bleef staan en zag achterom; daar boven moest hij nu zijn, bij den eenzamen, ouden linde, die, trots sneeuw en ijs, heden +avond het zoetste geluk zag ontluiken. Zou hij haar liefhebben, waarlijk lief? Zij schudde het hoofd over dat wonder, dat +nooit gehoopte wonder; zouden vader, moeder en tante het niet aan haar zien, dat zij—? Neen, neen, nu nog niet; als de gasten +vertrokken zijn, wil zij het haren vader zeggen, dat er morgen iemand komen zal, die— + +</p> +<p>Zij trad de huisdeur binnen; die oude schel had heden ook zoo afschuwelijk hard geklonken, en zij wilde graag eerst stil naar +haar kamertje gaan. Neen, dat ging niet, want juist deed tante de deur der huiskamer open. + +</p> +<p>“Wel, gij uitblijfster!” klonk vriendelijk de oude stem, “ik wilde juist Doortje zenden, want ik was bang, dat iemand u onderweg +had meegenomen.” + +</p> +<p>“Goeden avond,” antwoordde zij, terwijl haar stem bijna verdween onder de hevige hartkloppingen, “is het al zóó laat?” + +</p> +<p>“Nu, dat zou ik denken,” sprak de oude vrouw en deed de deur achter haar dicht. Dáár zat haar vader aan de ronde tafel, en +hare moeder met den predikant op de sofa<span id="d0e2934" class="corr" title="Niet in bron">.</span> + +</p> +<p>“Zoo, zijt gij daar!” sprak haar vader vriendelijk en trok haar naar zich toe. “Wat zegt gij daar wel van, Lise? Denk eens, +de kinderen in de pastorie hebben de scharlakenkoorts en kunnen niet komen, is dat niet treurig?” + +</p> +<p>“Zeer treurig!” herhaalde zij; maar hare oogen schitterden zoo, en om haar mond speelde een gelukkig lachje; dat was geheel +in tegenspraak met hare woorden. Vroeger zou zij in luide weeklachten zijn uitgebarsten, maar vandaag—zij lette ternauwernood +op hetgeen haar werd medegedeeld. + +</p> +<p>“Een oogenblik slechts—ik zal boven mijn goed afdoen; ik kom dadelijk terug,” en weg was zij. +<a id="d0e2943"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2943">168</a>]</span></p> +<p>“Wat scheelt het kind?” vroeg hare moeder angstig. + +</p> +<p>Het kind echter stond, diep ademhalend, boven in haar kamertje. Haar jakje en muts werden op een stoel gesmeten, en zij zelve +viel voor haar bed op de knieën, zooals zij elken avond gewoon was te doen; zij drukte het gloeiend gelaat in de kussens en +vouwde hare handen, maar geen woord kwam over hare lippen; slechts in haar hart vermengde zich een verward dankgebed met een +ongekende vrees en een onuitsprekelijk gevoel van geluk. Eindelijk sprong zij op, en opende het raam, “daar boven, daar boven,” +fluisterde zij, en groette met de hand, alsof hij haar zien kon. Of hij nu aan haar dacht? Of hij al aan zijne moeder bekend +had, dat hij de kleine Liesje uit den molen omarmd en gekust had? En Nelly? + +</p> +<p>“Liesje, Liesje!” riep men van beneden. + +</p> +<p>“Aanstonds!” antwoordde zij; haar stem klonk, alsof ze opgeschrikt was; zij nam het licht en zag in den spiegel; een paar +gloeiende, donkere oogen zagen haar uit het glas aan. “<span class="letterspaced">Zijne</span> bruid!” fluisterde zij, “zijne verloofde!” en een donkere blos vloog over haar gelaat; zij deed snel het licht uit en ijlde +naar beneden. + +</p> +<p>“Zij zijn al in de eetkamer, juffer,” riep Doortje haar toe, en begon toen op eens hard te schreeuwen: “o Hemel, juffer! er +is een verborgene bruid in huis; zie maar—een, twee, drie lichten!” + +</p> +<p>Het jonge meisje, dat reeds de kruk der eetkamerdeur in de hand had, keerde zich hoog blozend om—waarlijk, dáár stond Doortje +met de keukenlamp; hier hing de groen verlakte ganglamp aan den wand, en tante was juist uit hare kamer gekomen en hield de +hand voor de waskaars, waarvan het volle schijnsel op haar oud, goedig gezicht viel. + +</p> +<p>“’t Is best mogelijk!<span id="d0e2961" class="corr" title="Niet in bron">”</span> sprak zij, alsof ze boos was. + +</p> +<p>“Meid, ge zijt gek; dat maakt een leven, alsof ze het hoogste lot uit de loterij heeft getrokken! Een geheime bruid—domme +gans! Gij zult zelve wel het beste weten, <a id="d0e2966"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2966">169</a>]</span>wie het is! Aan de tuindeur staat immers iederen avond een verliefd paar, niettegenstaande de dikke sneeuw! Ga binnen, kind! +Ik volg u,” wendde zij zich tot Liesje, die nog talmend bij de deur stond te wachten en toen met de oude vrouw naar binnen +ging. + +</p> +<p>Vader, moeder en oom de predikant waren reeds gezeten; de laatste deed het tafelgebed en daarna verscheen Doortje met een +gebraden gans, die de gastheer begon voor te snijden. + +</p> +<p>“En weet gij, dominé” zeide hij, een afgebroken gesprek voortzettende, terwijl hij zijn mes op het slijpstaal aanzette, “het +zou een ware zegen zijn, als het geschiedde; maar gelooven kan ik het niet; men heeft het al tien jaar lang gezegd.” + +</p> +<p>“Ja, ik kan u ook niets verder zeggen, Frederik,” antwoordde de geestelijke, “als wat ik onlangs te B. van den architect Leonhardt +hoorde; hij zeide, in het voorjaar zou er eene commissie komen, om de landerijen te onteigenen, en zoodra dit geschied zal +zijn, gaat het bouwen er op los; ’t is mij onverschillig, of er een spoorweg komt of niet! Ik wenschte maar—” hij streek met +de hand over het voorhoofd. + +</p> +<p>“Maakt gij u bezorgd over de ziekte uwer kinderen, dominé?” vroeg de huisvrouw deelnemend. + +</p> +<p>“Nog al,” antwoordde hij en zag er waarlijk bezorgd uit; “wij zijn allen in Gods hand, maar het menschelijke hart wordt zoo +licht moedeloos; die verraderlijke ziekte is dit jaar bijzonder gevaarlijk, in het dorp zijn huis aan huis de kleinen aangetast; +uit menig huisgezin heb ik er één of soms twee ten grave gebracht, en bij alle onderwerping aan den wil des Heeren, Mina ... +kan men den angst toch niet weren.” + +</p> +<p>“Om Gods wil, oom, is het zoo erg?” Liesje zag hem verschrikt aan; zij kwam zichzelve eensklaps hoogst liefdeloos voor, dat +zij door haar geluk zijn angst niet eens bespeurd had. “Zal ik meegaan? Kan ik helpen?” + +</p> +<p>“Wel beware, Liesje! het is eene zeer gevaarlijke, besmettelijke ziekte—voor niets ter wereld!” sprak de geestelijke <a id="d0e2982"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2982">170</a>]</span>vriendelijk, en drukte haar de kleine hand, “neen neen, dat zal mijne Rosine alléén wel klaren; men mag zich niet lichtzinnig +in gevaar begeven. Gij zijt een eenig kind—gij moet u sparen voor uwe ouders; neen, ik dank u, Liesje; het zal zich wel schikken. +Maar ik moet dadelijk na het eten weder weg; Rosine heeft mij met geweld de deur uitgejaagd.” + +</p> +<p>“Kom, dominé,” zeide de gastheer hartelijk, en hief zijn glas op, “dat het spoedig bij u aan huis beter worde, en alle angst +te vergeefs geweest zij!” + +</p> +<p>“God geve het!” Het ernstige gelaat van den leeraar klaarde weder op; “maar genoeg daarover,” sprak hij, zich geweld aandoende, +<span id="d0e2988" class="corr" title="Niet in bron">“</span>ik wil uwe feestvreugde niet bederven. Kom, Liesje! lach eens weder. Gij zaagt er straks zoo gelukkig uit. Wat hebt gij toch +met Nelly uitgevoerd? Uw gezicht was louter lust en vreugde.” + +</p> +<p>Liesje kleurde als een roode roos. + +</p> +<p>“Nu, daar boven zal het er wel niet zoo schitterend uitzien,” merkte de heer Erving aan. + +</p> +<p>“Ach ja, daar hebben ze ook een bitter kruis te dragen—dat is waar,” zuchtte de predikant; “kleine kinderen, kleine zorgen, +groote kinderen, groote zorgen! Zoo gaat het in de wereld.” + +</p> +<p>“O ja!” sprak de oude vrouw, “een beetje vertrouwen op God behoort daar ook toe; voor den jongen, voor Army, heb ik geen zorg; +zulk een frisch, jong gemoed laat zich door zoo’n beetje valsche liefde niet neerdrukken; liefdesmart doet nieuwe liefde ontluiken; +die zal wel spoedig een ander liefje hebben.” + +</p> +<p>“O, dat is bijzaak, tante, maar die andere treurige omstandigheden nog, en—” + +</p> +<p>Flap! daar was de deur geopend en het jonge meisje verdwenen; en daar zaten de achterblijvenden elkander met stomme verbazing +aan te zien. + + + +<a id="d0e3003"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3003">171</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Veertiende Hoofdstuk.</h2> +<p>De predikant was vertrokken zonder het meisje te hebben weergezien; men had haar geroepen, maar geen antwoord ontvangen. + +</p> +<p>Tante zocht haar Lise overal. In de woonkamer was zij niet, ook niet in de kamer waar de Kerstboom stond, en nu opende zij +voorzichtig de deur van Liesjes kamertje; het was er donker, maar bij het raam stond een slanke gedaante, die onbeweeglijk +naar buiten staarde. + +</p> +<p>“Lise!” riep de oude vrouw zacht. + +</p> +<p>“Tante!” klonk het met een onderdrukte stem. + +</p> +<p>“Zeg, kind, wat scheelt u toch? Gij hebt toch geen hoofdpijn, gij zijt toch niet ziek?” + +</p> +<p>Als eenig antwoord werden twee meisjesarmen om haar heen geslagen; een gloeiend gelaat verborg zich aan haren hals en deed +niets anders hooren dan een onderdrukt snikken. + +</p> +<p>“Kind, Liesje, wat scheelt er aan?” vroeg de oude vrouw verschrikt, “heeft iemand u kwaad gedaan?” + +</p> +<p>Zij schudde het hoofd. + +</p> +<p>“Wat is het dan, mijn hartediefje?” en zij trok de wederstrevende naar de sofa, en ging naast haar zitten. + +</p> +<p>“Och tante, liefste, beste tante—” + +</p> +<p>“Wat dan, mijn liefje? Nu? Gij lacht immers al weer, dwaas ding? Wat moet dat beteekenen?” +<a id="d0e3029"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3029">172</a>]</span></p> +<p>“Och, ik zou kunnen lachen en schreien en—ik weet niet wat al,” fluisterde zij; “doe de oogen toe, tante! ik wil u zeggen +waarom—och, ik ben zoo bang voor u—” + +</p> +<p>“Bang voor mij? Ja, dat begrijp ik; daar zijt gij juist de rechte voor; nu—wat hebt gij gedaan?” + +</p> +<p>“Ik—ik—ben verloofd tante,” stamelde zij; “hebt gij dat niet duidelijk genoeg aan mij kunnen zien?” + +</p> +<p>“Verloofd? Kind!” + +</p> +<p>“Ik ben zoo gelukkig, o zoo gelukkig—Army—” + +</p> +<p>“Army!” zeide de oude vrouw verbaasd en klappertandde van schrik. “Army? gij zijne verloofde?” herhaalde zij dof, “het is +dus zoo!” + +</p> +<p>“Tante hebt gij geen vriendelijk woord voor mij? Wij hebben elkander zoo lief, o zoo lief!” + +</p> +<p>“Lief? Heeft hij u lief?” + +</p> +<p>“Maar tante, hoe kunt gij zoo iets vragen? Zou hij mij dan tot zijne bruid willen maken?” + +</p> +<p>“Barmhartige Hemel!” kreet het in de ziel der oude vrouw; “dat arme, dwaze kind! Zij waant zich bemind, en hij—hij wil alleen +haar geld, om zich te redden.” En in stillen angst drukte zij Liesjes brandend heete hand in hare ijskoude; was het niet eveneens, +als toen Lisette haar hare eerste liefde toevertrouwde? + +</p> +<p>“Bedenk eens, tante, ik kan zijn leven weder opvroolijken; om mijnentwille zal hij het weer leeren liefhebben! Is dat niet +heerlijk? En <span class="letterspaced">ik</span> zou dat kunnen, tante; zou dat werkelijk waar zijn? O, tante! daar buiten, onder den ouden, besneeuwden lindeboom, waar ik +voor drie jaar afscheid van hem nam, daar heeft hij mij gevraagd. En—nietwaar, gij zult het vader en moeder zeggen? Ik bestierf +het van—ja van schaamte, als ik hun bekennen moest, dat ik een vreemden man liefheb; ik kan het niet—toe, doe gij het toch! +Ik had het u nooit durven zeggen; als het hier niet zoo donker geweest was—tante, spreek toch, en geef mij een enkelen kus—” +<a id="d0e3055"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3055">173</a>]</span></p> +<p>“Lisette—Lisette—waart gij het dan niet, die daareven fluisterde? Is dit het geluk, dat ik elken morgen en avond voor dat +kind van God heb afgebeden? Heeft zij niet iets duizendmaal beters verdiend, dan dit lot?” Eenige oogenblikken zat zij, stom +van smart. “Liesje,” sprak zij eindelijk somber, “gij weet niet, wat gij gedaan hebt; gij weet niet, wat u wacht, als deze +onzalige—wees niet boos, maar ik <span class="letterspaced">moet</span> zoo spreken—als deze onzalige verloving tot stand komt. Gij kent de oude barones niet, zooals ik haar ken; zij is erger dan +een duivel. Zij zal u ongelukkig maken, evenals mijn arme Lisette, wier dood zij op haar geweten heeft; en ik zou mij zelf +beschuldigen, zoo ik u niet gewaarschuwd had, nu het nog tijd is, en niemand van uwe liefde weet, dan gij beiden en ik. Houd +u stil!” vermaande zij, toen Lise poogde haar in de rede te vallen—“doe het, ter wille van uw oude tante en van u zelve! Wat +ik u vertellen wil, smaakt bitter, maar het is een geneesmiddel, en God geve, dat gij het inneemt en het u geneze!—Het is +Lisettes geschiedenis, die ik u moet vertellen.—Gij weet nog wel, dat ik het van ’t voorjaar wilde doen, omdat ik uwe liefde +zag aankomen, maar het wilde mij toen niet over de lippen—had ik het maar gedaan!” + +</p> +<p>Het jonge meisje zette zich zwijgend aan hare voeten neder; geen woord liet vermoeden, welk eene huivering haar jeugdig hart +doortrilde, alsof plotseling een ijskoude wind de lachende lente had ontbladerd. + +</p> +<p>“Baron Frits dan,” begon de oude vrouw met doffe stem, “de broeder van Army’s en Nelly’s grootvader, was Lisettes verloofde; +zij hadden elkander in stilte het jawoord gegeven, niemand buiten mij wist er iets van. Baron Frits wilde eerst na zijne meerderjarigheid +aanzoek doen bij Lisettes ouders, en met zijn broeder spreken; dan zouden zij een landgoed koopen. Het was een schoon en gelukkig +paar, Lise; en zij hadden elkander zoo innig lief, dat het een lust was hen samen te zien daar beneden, in het oude zomerhuisje +<a id="d0e3065"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3065">174</a>]</span>aan het water. Baron Frits lag als huzaren-officier in een naburig stadje in garnizoen; hij kwam dikwijls over en tegen den +tijd, dat hij komen moest, stond Lisette boven in haar kamertje aan het raam, en zag naar den toren aan den overkant, en dan +brandde daar al spoedig een licht ten teeken dat hij kwam. Dan juichte zij van blijdschap, sloeg de handen samen en ging hem +een eind in het bosch tegemoet. En vervolgens—’t was een zomeravond—deed de schoone vrouw van zijn broeder, Nelly’s grootmoeder, +hare intrede in het oude slot. Lisette en ik waren heengegaan om haar te zien; het geheele slot was verlicht en de dienstboden +wachtten met groote fakkels onder aan den voet van het bordes; ook baron Frits stond daar met zijn oude moeder, toen het jonge +paar aankwam. Nu, dat moet gezegd worden: schoon was de jonge vrouw; maar trots sprak uit haar houding, uit het bleeke gelaat, +en blonk uit de groote, zwarte oogen. Lisette was doodsbleek geworden, toen zij haar aanzag. + +</p> +<p>“Die wordt nooit mijne vriendin, Marie,” sprak zij tot mij. + +</p> +<p>En zij sprak waarheid. God weet, waar de jonge vrouw vernomen had, dat baron Frits Lisette liefhad, en wie haar het duivelsche +plan heeft ingeblazen, die twee van elkander te scheiden. Ik weet alleen dit, dat het haar gelukte. En hoe—ja, hoe is het +haar gelukt! + +</p> +<p>Het was herfst en in den jachttijd; het slot was vol gasten; men kon duidelijk het jachtgeschreeuw door de bosschen hooren +weergalmen; telken avond waren de vensters van het slot helder verlicht; daar boven begon het wilde leven, dat de burchtvrouw +zoo beminde en waardoor zij de geheele familie tot den bedelstaf bracht. Baron Frits nam afscheid van Lisette; hij zou in +langen tijd niet wederkomen en zij gaf hem een klein gouden hartje, dat zij altijd op hare borst droeg; ik hoor haar nog zeggen: +“dáár, mijn schat! doe mijn haarlok er in en denk aan mij!” Zie Liesje, dit gouden hart was Lisettes dood. Maar luister verder! +<a id="d0e3073"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3073">175</a>]</span>Baron Frits vertrok en er verliepen veertien dagen; schrijven konden de beide gelieven elkander niet, want dan was alles aan +het licht gekomen; in dien tijd deed men ook niet zooveel aan het schrijven als tegenwoordig; zij dachten echter des te meer +aan elkaar; dat zou nu wel eens omgekeerd het geval kunnen zijn. Nu dan, Frits was vertrokken en Lisette stond elken avond +uit gewoonte aan het venster naar het torenkamertje te zien, want dáár logeerde Frits altijd, als hij tehuis was. Maar het +bleef elken avond duister; het kon immers ook niet anders, want hij kon niet dan na verloop van vier weken terugkomen, en +daarvan waren nog slechts veertien dagen verloopen. Daar op een avond, terwijl ik met mijn breikous wat bij haar zit te praten, +vliegt zij in eens op mij toe en roept: “Daar is hij; er is licht in den toren;” en waarlijk, het boogvenster aan den overkant +was verlicht. Zij sloeg niet eens een doek om, toen zij naar buiten vloog. Na eenigen tijd keerde zij terug. “Hij kwam niet,” +zei zij, “wat zou dat beduiden?” Ik schudde het hoofd. “Nu, wacht Lisette! Ik zal het Christiaan morgen vragen.” Maar wie +niet kwam, was Christiaan, en des middags bracht een jongen mij de boodschap, dat ik niet op hem moest wachten, want dat hij +voor zijn heer op reis was gegaan, om een nieuw paard voor mevrouw de barones te halen. + +</p> +<p>Lisette verkeerde in een onbeschrijfelijke onrust. Zoodra het begon te schemeren, stond zij aan het venster, en weder zag +men het licht daarboven. Nogmaals ging zij naar buiten, en kwam bleek terug; weenend wierp zij zich op de sofa. God weet, +zij had zeker al een voorgevoel van wat haar wachtte, want zij wilde naar geen troost luisteren. “Hij is tehuis en komt niet, +hij bemint mij niet meer,” snikte zij, “o, ik sterf, als dat waar is.” + +</p> +<p>Op den derden avond dezelfde geschiedenis; Lisette zag zoo wit als de muur. Daarna bleef het donker in het torenkamertje.—Ongeveer +vier dagen later zaten wij, Lisette en ik, voor de huisdeur ons te koesteren in de middagzon en <a id="d0e3079"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3079">176</a>]</span>plukten lijsters; zij zag de veertjes na, die in de lucht opvlogen, en zuchtte telkens. Daar kwam een meisje aan langs het +molenpad; eerst herkenden wij haar niet, want haar nieuwe roode rok met zwarte streepen verblindde ons de oogen; eindelijk +zei Lisette: “dat is immers de wilde Francis, wat moet die hier?” Ja, zij was het, en zij kwam regelrecht naar ons toehuppelen +op haar sierlijke voetjes, die in kleine, lage schoenen met kruisbanden en sneeuwwitte kousen staken. Zij droeg een zwart +jakje, en twee lange, zwarte vlechten hingen haar op den rug; het kind met de vlammende oogen en den kleinen neus, zag met +geveinsde vriendelijkheid Lisette aan. Nu moet gij weten, Lise, dat Francis met ons tegelijk was aangenomen; een wilder kind +was er niet. Zigeuners hadden haar eens op het kerkhof laten liggen, toen zij pas acht dagen oud was; zij werd in het armenhuis +groot gebracht. Zij was altijd een lui, lichtzinnig schepsel, tot <span id="d0e3081" class="corr" title="Bron: ergenis">ergernis</span> van het geheele dorp; zij viel echter in den smaak der barones, toen zij eens met een korfje aardbeien op het slot kwam. +“Zij herinnerde haar aan haar vaderland,” meende de barones; zoo kwam Francis in dienst bij de genadige vrouw, en ging sedert +zoo opgeschikt gekleed, alsof zij alleen in de wereld was om zich op te drillen. + +</p> +<p>Wij hoorden echter al spoedig, dat zij nog altijd de wilde Francis was; er kwamen veel vreemde heeren op het slot en schoon +was Francis, veel te schoon; zeker had zij wel een braven man gevonden, die haar in alle eer en deugd had mogen kussen, maar +zij was bovenmate lichtzinnig en—Goddank! tucht en eerbaarheid worden bij ons nog in waarde gehouden. + +</p> +<p>Zij naderde ons; in de kleine ooren hingen groote, gouden ringen; ook had zij een ring aan de hand, waarmede zij zoo in ’t +oogloopend over haar sneeuwwitte voorschoot streek. + +</p> +<p>“Goeden dag!” riep zij ons tegen, waarop Lisette antwoordde: “goeden dag! wat hebt gij ons te vertellen, Francis?” +<a id="d0e3090"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3090">177</a>]</span></p> +<p>“Wel, ik zag de juffer hier zitten en wilde eens zien hoe het u ging. Gij behoeft u voor mij niet te schamen; wij zijn immers +te zamen als lidmaten bevestigd—of zijt gij misschien trotsch geworden?” + +</p> +<p>“Neen,” antwoordde Lisette, “ik ben niet trotsch, maar gij komt hier nooit zonder bedoeling—zeg mij dus wat gij wilt!” + +</p> +<p>“Niets, mijn beste!” zeide zij en toonde zich beleedigd; “gij behoeft u voor mij niet te schamen; bedelen doe ik niet meer; +ik heb alles in overvloed;” zij lachte daarbij zoo, dat haar witte tanden te zien kwamen, en draaide in de rondte, dat de +roode rok en de vlechten omhoog vlogen. “Gij ziet zoo bleek,” zeide zij opeens en zag Lisette strak aan, “hebt gij verdriet +van uw liefste, zeg?” + +</p> +<p>Lisette werd bloedrood. “Wat gaat het u aan, hoe ik er uitzie?” antwoordde zij kortaf en stond zóó snel op, dat de fijne veeren +uit haar voorschoot in de rondte stoven. Eensklaps zag ik, dat hare oogen op iets staarden; dat zij doodsbleek met de hand +naar haar hart voelde en op de bank nederviel; en toen mijne blikken de hare volgden, toen vielen zij op een klein gouden +hart, dat uit Francis’ halsdoek te voorschijn kwam. + +</p> +<p>“Almachtige God!” riep Lisette, en stond met één sprong naast Francis; zij greep haar bij den schouder en vroeg met eene stem, +die mij door merg en been ging—zoo veel zielsangst lag er in—“waar hebt gij dat hart van daan, Francis?” + +</p> +<p>Liesje hing in gespannen verwachting, bijna ademloos, aan de lippen der verhaalster. + +</p> +<p>“Een oogenblik van stilte volgde,” ging tante na een korte pauze voort; “gij hadt het moeten hooren. Lise, hoe angstig Lisette +herhaalde: + +</p> +<p>“Waar hebt gij dat gouden hart van daan, Francis?” Het was alsof zij Francis de woorden uit de keel wilde halen; deze zag +haar, het hoofd in den nek, met fonkelende oogen <a id="d0e3107"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3107">178</a>]</span>aan; zij stond met de armen over elkander geslagen, ter wijl een spotachtige lach om haar mond zweefde. + +</p> +<p>“Wat kan u dat schelen?” vroeg zij, en wilde zich losrukken. + +</p> +<p>“Wat mij dat schelen kan? Heilige God, zij vraagt dat nog! Marie, help mij toch!” riep Lisette, “ik moet het weer hebben; +het is het mijne immers—neen, het zijne, ik heb het hem immers gegeven.” + +</p> +<p>Ik naderde, stijf van schrik. “Geef dat ding hier, Francis,” zeide ik. “Zeg, hebt gij het gevonden?” + +</p> +<p>“Wat meent gij wel?” riep zij, en schudde Liesjes hand af, die zwaar op haar schouder lag; “het verwondert mij, dat gij niet +zegt, dat ik het gestolen heb. Het is mijn eigendom; ik laat het mij slechts ontnemen door hem, die het mij gegeven heeft; +en nu, raak mij niet aan! Het is u zeker nog niet ontgaan, dat ik krabben kan.” Zij trad terug en balde hare vuisten; toen +draaide zij zich om en wilde heengaan. + +</p> +<p>“Halt!” riep Lisette, en vatte haar weder bij den arm, “ik vraag u, in ’s Hemels naam: <span class="letterspaced">Wie</span> gaf u dat hart?” Zij stond recht op voor het meisje en hield haar als bezwerend de hand voor—zij sidderde heftig. <span class="letterspaced">Dat</span> oogenblik vergeet ik nooit, Lise. Ik wilde naar haar toe om haar te steunen, maar ik moest staan blijven om haar aan te zien, +zóó schoon was zij; door de ontbladerde takken van den lindeboom viel een zonnestraal op haar bruine lokken en omgaf haar +hoofd als met den stralenkrans eener heilige; als een heiligen-beeld stond zij daar; als een engel voor eene verlorene. + +</p> +<p>Francis was doodsbleek geworden, toen zij de oogen van Lisette ontmoette; op eens rukte zij zich los en vroeg: “Waarom wilt +gij dat weten? Heb ik u ooit gevraagd, wie u dien gouden ring gaf, dien gij daar straks in den tuin zoo vurig gekust hebt? +Ja, ja, ik heb het wel gezien,” lachte zij, “kan ik ook niet in ’t geheim een liefste hebben? Denkt gij, omdat <a id="d0e3127"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3127">179</a>]</span>gij de schoone Lisette van den lompenmolenaar zijt, dat niemand zin heeft aan de wilde Francis? Vaarwel, Lisette, en sta niet +zoo verwonderd te kijken! Ik zeg niets meer, hoor!”—Zij lachte spotachtig, en vloog zoo hard het pad langs, dat we bijna niets +zagen dan haar roode rok. Lisette stond bleek en stijf haar na te staren en toen ik haar naderde en troosten wilde, stiet +zij mij driftig terug en ijlde naar haar kamer. Ik wist niet wat te doen, kind; of ik haar volgen zou of niet; het hart klopte +mij, of het barsten moest en terwijl ik daar nog stond, kwam Lisettes moeder, die mij eene boodschap opdroeg, en knorde omdat +de veeren zoo verspreid over den grond lagen. Ik deed wat zij mij beval, maar de tranen kwamen mij telkens in de oogen om +de arme Lisette en haar verdriet—wie zou dat gedacht hebben? Zou het werkelijk waar zijn, dat hij het aandenken van zijne +liefste aan die lichtvaardige deerne geschonken had? Maar, hoe zou zij er anders aan komen? En daarbij, het licht had drie +avonden achter elkander gebrand in de torenkamer! Och Heer! dacht ik, wat zal er nu gebeuren? Zoodra ik kon, liep ik naar +boven naar Lisette; zij stond aan het raam en keek naar de overzijde, naar het slot; en toen ik mijn arm om haar heen wilde +slaan, sprak zij heel zacht: “Het is genoeg, Marietje! Waarmede zoudt gij mij ook kunnen troosten? Ga maar naar beneden, ga +maar! ik zal mij wel alleen redden.” + +</p> +<p>Ik ging hoofdschuddend weg; ik kon door mijn tranen niet spreken, maar juist toen ik de deur wilde dicht doen, gaf zij een +vreeselijken gil, zoodat ik verschrikt terug liep; al hare leden beefden als van hevige kramp; toen zonk zij ineen op den +vloer. Ik wilde haar optillen, maar zij lag zwaar als een doode in mijne armen; en daar kwam haar moeder ook reeds de trappen +op, en— + +</p> +<p>Wat er volgde, kind, hoe zal ik het u schetsen? Het is mij zelf nog als een sombere, nare droom. Lisette was zwaar ziek geworden; +de dokter gaf alle hoop op; dag en nacht <a id="d0e3133"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3133">180</a>]</span>zat ik aan haar bed te luisteren naar de angstige fantasieën, waarin zij zich zoo gemoedelijk met den geliefde onderhield, +dat mij het hart bijna brak van smart en weemoed; hare moeder vernam eerst door het koortsachtige ijlen het geluk en de smart +van haar kind—ik moest haar alles vertellen. Zij wierp een langen, bekommerden blik op het liefelijke wezen, dat zoo ruw uit +haar hemel werd gesleurd; haar vader vloekte den meineedige, maar haar broeder zeide: + +</p> +<p>“Daar steekt een duivelsch schelmstuk achter; ik ken Frits; er is geen valsch haar aan hem.” + +</p> +<p>“Och kind, wat is hier in dat kleine kamertje al gebeden en geweend in die dagen! Wij hebben ons de handen stuk gewrongen +om dat jonge leven; maar de lieve God laat zich door geen menschen zijn tijd bepalen; en op den negenden dag, juist toen het +avondrood gloeiend wegstierf, viel het schijnsel op een bleek gelaat en de blauwe oogen waren voor altijd gesloten.—Zij lag +daar zoo vreedzaam, zoo stil, zoo geheel bevrijd van alle harteleed; maar ik heb daarboven gejammerd van overgroote smart +en droefheid—” + +</p> +<p>De oude vrouw zweeg en droogde hare oogen af. Liesje had het hoofd in den schoot harer tante verborgen, ook zij snikte zacht. + +</p> +<p>“Dienzelfden avond,” vervolgde Marie eindelijk, “dat Lisette gestorven was, liep ik in den tuin, juist toen in het dorp de +doodsklok voor haar luidde; want ik had nergens rust noch duur; en terwijl ik daar zoo stond, flikkerde op eens een licht +in den toren. Ik verschrikte; eensklaps vloeiden mijne tranen opnieuw, want zij, die daar nu zoo stil ter neder lag, kon het +niet meer zien—ik leunde tegen den muur en weende bitter. Van binnen in de woonkamer hoorde ik den molenaar rusteloos heen +en weer loopen—daartusschen het bange snikken der moeder en de troostende woorden des zoons; dan was alles weer doodstil. +Ieder geluid zweeg; de molenraderen stonden reeds den geheelen dag stil, en knechten en meiden liepen en fluisterden <a id="d0e3143"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3143">181</a>]</span>zoo zacht, alsof zij bang waren Lisettes rust te storen. + +</p> +<p>Op eens hoorde ik iemand van boven afkomen, een vaste mannelijke tred—mijn Christiaan, dacht ik; maar op hetzelfde oogenblik +begon op het molenpad een flinke stem een zacht lied te zingen—het ging mij door merg en been—Heer in den hemel! dat was de +stem van baron Frits! En vóór ik er om dacht, want ik stond versteend van schrik, was hij reeds in huis gegaan, en toen ik +hem naliep, had hij de kamerdeur reeds geopend en stond tegenover den molenaar; zijn gelukkig gezicht en zijn fonkelende oogen +zochten in alle hoeken naar Lisette. + +</p> +<p>De vrouw viel met een gil op haar stoel achterover, toen zij hem gewaar werd; de molenaar echter wierp zich op hem, en met +den uitroep: “Vervloekte schurk, komt gij mij nog in mijne droefheid bespotten?” trok hij hem de kamer binnen. + +</p> +<p>De molenaar was een driftig man; maar Lisettes broeder kwam tusschenbeiden en sprak: + +</p> +<p>“Vraag hem eerst, of hij schuldig is, vader!” + +</p> +<p>De oude man ging voor hem staan en riep: + +</p> +<p>“Lisette! gij zoekt zeker Lisette, mijnheer de baron? Boven ligt zij; ga daar heen en zie haar aan!” + +</p> +<p>Toen, door smart overstelpt, bedekte hij zijn gelaat met de handen. + +</p> +<p>“Kom Frits!” sprak onze jongeheer, en voerde den verschrikte in de andere kamer, “kom mede! Ik zal u alles vertellen; al de +droefheid die over ons gekomen is.” Hij sloot de deur, en ik bleef alleen bij de treurende ouders. + +</p> +<p>In de andere kamer hoorde men niets, dan een smartelijk gekreun—dat was alles; in eindeloozen angst gingen de minuten voorbij. +Ik zat voor het raam en keek in het donker; op eens ontstelde ik vreeselijk, want daar buiten vertoonde zich dicht tegen de +ruiten een gezicht, dat met twee groote, donkere oogen, waaruit angst en ontzetting spraken, naar binnen keek; toen wenkte +mij een hand en het gezicht <a id="d0e3163"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3163">182</a>]</span>was verdwenen. Ik had het herkend—het was de wilde Francis. + +</p> +<p>“God behoede ons!” dacht ik, “wat wil die nu weer?” Ik ging echter zacht naar buiten; daar stond zij en klemde zich met beide +handen vast aan de posten der huisdeur; het flauwe licht viel door het venster der woonkamer op een door angst verwrongen +gelaat, terwijl het loshangende zwarte haar het verschrikkelijke harer verschijning nog vermeerderde. Zij beefde zóó, dat +zij haast niet staan kon blijven, en toen ik haar vragend en verwonderd aanzag, bewogen zich hare bleeke lippen, zonder eenig +geluid te geven. + +</p> +<p>“Lisette—” vroeg zij toen, met doffe stem, “is het waar, wat de menschen zeggen, dat er straks voor haar geluid is?” + +</p> +<p>“Zij ligt boven, in den eeuwigen slaap,” antwoordde ik. + +</p> +<p>“Heilige God!” gilde het meisje, “is het waar, is het werkelijk waar?” + +</p> +<p>Op dit oogenblik kwam baron Frits door de zijdeur; onze jongeheer, die het licht droeg, volgde hem. Hij was bleek als de dood; +zijne oogen gloeiden hem in het hoofd; hij was blijkbaar voornemens naar boven te gaan, waar de doode lag. Zijn blik viel +op de ter aarde gebogen gestalte, en haar herkennende bleef hij staan. + +</p> +<p>“<span class="letterspaced">Háár</span> zou ik het aandenken mijner bruid gegeven hebben?” sprak hij schrikbarend kalm, terwijl zijne oogen diepe verachting uitdrukten; +“gelooft gij dat, Frederik? Spreek, schepsel,” vervolgde hij met bevende stem. “Gij hebt het gouden hart gestolen, dat ik +even voor mijn vertrek vermiste!” + +</p> +<p>Het meisje hief de handen tot hem op. “Neen, o neen, heer baron—” + +</p> +<p>“Wilt gij bekennen, nietswaardige deerne!” riep hij en hief zijn rijzweep, die hij in de hand hield, op, om haar te slaan. + +</p> +<p>“Sla toe, heer,” riep zij, “ik verdien het, maar bij den <a id="d0e3186"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3186">183</a>]</span>eeuwigen God! ik heb het niet gestolen! Men heeft het mij gegeven, zoo waar als ik hier lig; ik zou het nooit voor de grap +om gedaan hebben, had ik geweten, waar het op uit loopen zou.” + +</p> +<p>Baron Frits liet den opgeheven arm zinken. “Weg met u!” en hij wees haar de deur; “gij moogt wel het allerminste de rust hier +in het klaaghuis storen; ik zal u vinden.” + +</p> +<p>Zij stond op. “Erbarming, heer!” smeekte zij, “vergeef mij; ik ben een dom, ijdel ding, maar slecht ben ik niet—och! mijnheer +de baron, ik zou gaarne willen sterven, als ik Lisette weder in het leven kon terugroepen.” + +</p> +<p>Zij zag er zoo jammerlijk, zoo terneergeslagen uit, zooals zij voor hem stond, met de roodgeweende, donkere oogen en gevouwen +handen, dat onze jongeheer baron Frits verzocht: “vraag haar, wie haar gelastte, het kleine hart voor de grap om te hangen! +Misschien zegt zij het.” + +</p> +<p>“Wie heeft u bevolen, het gouden hart om te hangen?” herhaalde de baron werktuigelijk, en in zijne oogen blonk het op eens +als een voorgevoel van iets vreeselijks. + +</p> +<p>“Zeg het, Francis,” sprak onze jongeheer haar zacht toe, “als gij wilt, dat wij gelooven zullen, dat gij werkelijk niets kwaads +in den zin had, toen gij—” + +</p> +<p>“Neen, waarachtig!” kreet zij, “ik heb niets kwaads bedoeld; ik wilde alleen maar Lisette eens ergeren, omdat zij altijd zoo +trotsch jegens mij was; ik kon haar geen kwaad er mede doen, en daarom was ik aanstonds bereid, toen zij mij zeide, ik moest—Neen, +ik verraad het niet; ik durf het niet doen—” + +</p> +<p>Haar gansche lichaam beefde. + +</p> +<p>“Ga!” zeide baron Frits plotseling, “nu wil ik het niet meer weten; er is een schurkenstreek uitgevoerd, een duivelachtigen +schurkenstreek.” + +</p> +<p>Hij wees naar buiten, en het meisje ging snikkend heen in den donkeren nacht; ik trad voor de deur, om haar na te zien, ik +kon nog even hare gestalte op den weg onderscheiden; <a id="d0e3206"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3206">184</a>]</span>toen verdween zij in de duisternis. Het was een sombere nacht geworden, het huilde en gierde door de lucht de hemel was betrokken, +geen enkele ster was er meer te zien en de takken der oude linden kraakten en bogen onder de harde windvlagen; het was recht +huiveringwekkend daarbuiten, en toch bleef ik staan. Als er zoo plotseling een storm opkomt—zegt men bij ons te lande—dan +heeft een radeloos menschenkind zich zelven het leven benomen en men bidt voor de arme ziel, hoewel men niet weet, wie het +is; ik vouwde ook mijne handen tot een gebed, toen het mij als lood op ’t hart viel. Heer in den hemel! als Francis eens—? +Op het eerste oogenblik wilde ik haar achterna; toen bleef ik staan—waar zou ik haar zoeken? +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Binnen in de kamer was de molenaar zijne rustelooze wandeling weder begonnen; daar tusschen klonk weder het snikken der moeder +en de troostende woorden van den zoon, maar waar was baron Frits? Nog altijd bij het bed der doode? Boven in het dorp sloeg +het tien uur; ik hoorde schreden de trappen afkomen, langzaam en slepend, als van een oud man. Ik zag in de gang—daar stond +hij tegen de trapleuning; doodsbleek en nauwelijks herkenbaar was het schoone, levenslustige gelaat. Hij zag nog eens naar +boven en wendde zijne schreden toen naar de deur der woonkamer; toen hij er vóór stond, kromp hij ineen, keerde zich haastig +om en ging mij voorbij, zonder mij te zien; hij ging naar buiten in den duisteren nacht, als een arm, geheel verslagen man. +Het was de laatste maal dat ik hem zag; hij moet daarna een woest, dolzinnig leven geleid hebben—hoe zou hij daar ginder bij +die menschen hebben kunnen treuren! Op Derenberg is hij nooit meer geweest; nu zal hij wel lang dood zijn. Moge God hem een +zachte rust schenken! + +</p> +<p>De wilde Francis was ook verdwenen; niemand wist waar zij gebleven was. Op het slot en in het dorp zeiden zij, de jonge baron +was met haar weggeloopen, en toen heb ik nog <a id="d0e3214"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3214">185</a>]</span>eenmaal getwijfeld aan zijne trouw. Maar toen Lisette begraven was, ging ik tegen den avond met mijn Christiaan naar het kerkhof, +en toen ik bij het versche graf stond te weenen en al de kransen terecht schikte, die de menschen er opgelegd hadden, sprak +Christiaan: “Zie Marie, het is alsof daar een brief ligt;” en jawel, er was een steentje opgelegd, om het wegwaaien te voorkomen; +toen ik hem opende, stond er met groote, ongeregelde letters: + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Het is niet waar, wat zij zeggen; hij heeft mij zelfs nooit aangezien; ik weet niet waar hij is, en hij niet waar ik ben. +Mij ziet niemand uwer ooit weer—denk niet te slecht over mij! Het gouden hart had ik omgehangen, dewijl mijne meesteres het +mij bevolen had; zij zeide mij, dat het slechts eene grap met Lisette was. Sanna was er bij—gij kunt het haar navragen. God +moge het mij vergeven; ik heb zoo iets kwaads nooit willen doen. + + +</p> +<p><span class="smallcaps">Franciska.</span>” + +</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Zoo heeft zij daar boven gehandeld, om te voorkomen dat Lisette van den lompenmolenaar in haar trotsche familie zou komen, +en—kind—” de oude vrouw liefkoosde het aan hare voeten gezeten meisje—“gij, onze eenigste—doe u en ons dat niet aan! Geef +haar geene gelegenheid om weder zulk een duivelswerk uit te voeren! Zij zal het doen—reken daar zeker op!—Zij haat ons hier +in den molen, omdat, sedert Lisette’s dood, haar kwaad geweten haar kwelt. Zie, mijn arm hartediefje, hoe bitter het mij om +u spijt, ik kan u maar één raad geven: vergeet, wat gij heden hebt ondervonden!” + +</p> +<p>“Ik kan het niet, tante,” viel haar het jonge meisje droevig maar vastberaden in de rede; zij rees eensklaps op en stond in +fiere houding voor de oude vrouw. “De geschiedenis van tante Lisette is treurig. Maar ik heb Army de belofte gedaan, dat ik +hem redden zal, en die moet ik houden. <a id="d0e3228"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3228">186</a>]</span>En als ik hem de geschiedenis van tante Lisette verteld zal hebben, dan is hij gewaarschuwd. Heb medelijden, tante, en tracht +mij niet tegen te houden!” voegde zij er bij, opnieuw voor haar op de knieën vallende,—“wij hebben elkander zoo lief, zoo +innig lief—help ons, om gelukkig te worden! Zeg het vader en moeder, en spreek met hen—niet waar, gij doet het, liefste, beste +tante, niet waar?” En de vochtige oogen van het ontroerde meisje zagen smeekend tot haar op, en zij voelde, dat twee teedere +handen de hare grepen en angstig vasthielden. + +</p> +<p>“Mijn God!” weerklonk het in het hart der oude vrouw, “het heeft niets geholpen; het is de oude liefde, die nooit wijs wordt +dan door eigen schade. En hij heeft haar toch niet lief; het is niet waar; had ik den moed maar haar dat te zeggen!—en Frederik +zal het nooit toestaan—” + +</p> +<p>“Wilt gij met mijne ouders spreken, tante?” fluisterde zij weemoedig en liefkoozend. + +</p> +<p>“Ja, mijn hartedief! Ik zie het wel, er is niets aan te doen—maar ga nu rustig slapen! Morgen, morgen—” + +</p> +<p>“Neen, van avond, nu nog! Morgen komt hij immers,” smeekte zij; “vader kan van nacht overleggen wat hij hem zeggen zal—ik +bid u, tante!” + +</p> +<p>“Gij hebt gelijk mijn kind; het is beter dadelijk,” stemde de oude vrouw toe; “laat mij opstaan! Ik ga naar beneden, slaap +gij echter gerust! Morgen ochtend verneemt gij tijdig genoeg wat zij zeggen, mijn lieveling!” + +</p> +<p>“Hoe zou ik kunnen slapen, tante!” riep zij opstaande en legde de kleine, bevende hand op den schouder der oude vrouw. + +</p> +<p>Deze antwoordde niet, maar ging haastig de deur uit. Liesje volgde haar door de donkere voorkamer en boog zich over de trapleuning; +daar ging zij de breede wenteltrap af, maar hoe langzaam liep zij! De oude voeten konden anders zoo vlug trippelen; nu kwamen +zij haast niet van steê; langzaam—stap voor stap ging het; de trappen kraakten onder <a id="d0e3244"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3244">187</a>]</span>haar zware voetstappen en hare handen hielden zich zoo stijf aan de leuning vast—nu verdween zij uit het gezicht, en Liesje +hoorde haar slepende schreden in de gang, en nu—dat was de deur der huiskamer; nu stond zij voor vader en moeder. + +</p> +<p>“Zou men hen hier boven kunnen verstaan? Wat zouden zij zeggen?” + +</p> +<p>Ademloos stond zij over de leuning van de trap gebogen; geen geluid drong tot haar door—alleen hoorde zij een paar maal Doortje’s +stem, die zacht een liedje zong, en het rinkelen van borden, lepels en vorken in de keuken; toen was het weder stil. + +</p> +<p>“Maar hoor—dat was vader; zou hij boos zijn? Hij sprak zoo luid; en dat was tante.” Liesjes’s hart begon geweldig te kloppen. +“Hoe te doen, indien vader eens niet wil toegeven? Maar dat is onmogelijk, zuiver onmogelijk; zij bemint Army immers.” + +</p> +<p>Welk een verward gepraat is dat nu daar beneden—nu hoort zij tante’s stem, die zoo bedarend klinkt, en nu weder haar vader—duidelijk +drong het tot haar door: + +</p> +<p>“Neen, neen, duizend maal neen, zeg ik, en al ligt gij allen voor mij op de knieën, ik weet zelf, wat mij te doen staat.” + +</p> +<p>Een oogenblik staarden de groote, blauwe oogen als wezenloos in de ledige ruimte; toen vloog zij de trappen af, en stond onverwacht +midden in de kamer; een gloeiend rood en een doodelijk bleek wisselden elkander op haar gelaat af. “Vader!” smeekte zij. + +</p> +<p>Hij bleef staan en zag haar aan; op zijn breed, blank voorhoofd vertoonde zich een kleine, blauwe ader; zij kende het wel, +dat teeken der hoogste opgewondenheid bij hem; zijne oogen vestigden zich als bliksemstralen op haar. Tante zag diep neerslachtig, +toen zij naar het meisje ging: “Kom, Lise, ga naar boven!” + +</p> +<p>“Neen, tante, laat mij! Ik wil weten, wat mijn vader zegt.” +<a id="d0e3262"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3262">188</a>]</span></p> +<p>“Wat uw vader zegt?” beet hij haar nu in het oor; “die zegt, dat gij een dwaas, dom ding zijt, die te veel haar zin en vrijheid +gehad heeft; maar het verzuimde zal worden ingehaald—dat verzeker ik u!” + +</p> +<p>“Dat wil zeggen, dat ik niet Army’s verloofde zal worden, vader?” Zij ging vlak voor hem staan en zag hem strak aan. + +</p> +<p>“Neen, mijn kind, om uw eigen bestwil niet. Ik wil niet, dat mijne dochter het slachtoffer eener speculatie worde.” + +</p> +<p>“Speculatie?” vroeg Liesje doodsbleek, “ik weet niet, wat gij daarmede meent, vader! Gij gelooft misschien, dat Army mij niet +bemint; het is mogelijk; maar al heeft hij mij ook niet zóó lief, als ik <span class="letterspaced">hem</span>, dat mag bij mij niet in aanmerking komen; ik weet, dat het leven eerst dan weer waarde voor hem krijgen zal, wanneer hij—” + +</p> +<p>“Zijne schulden betaald heeft, mijn kind.” + +</p> +<p>“Tante!” wendde Liesje zich opgewonden tot de oude vrouw, “tante, gelooft gij dat van Army? Toe, spreek dan toch; een enkel +woord slechts!” Zij sprak met zooveel overtuiging, dat de oude vrouw de tranen in de oogen schoten. + +</p> +<p>“Kom, kom, mijn Liesje!” fluisterde zij; “vader is boos en opgewonden; morgen zal hij kalmer zijn.” + +</p> +<p>“Neen, neen, tante, gij moet het mijn vader zeggen, hoe gij er over denkt; hij hecht zooveel aan uw oordeel.” + +</p> +<p>De oude vrouw stond verlegen; de tranen rolden haar over de gerimpelde wangen, en hare handen grepen naar haar voorschoot. + +</p> +<p>“Gelooft gij het ook, tante—?” kreet zij, zonder dat nog een traan haar oog bevochtigde. + +</p> +<p>“Vader, ik weet, dat het niet zoo is; het is niet mogelijk neen, het is niet mogelijk—!” + +</p> +<p>“Ik begrijp uwe smart, Liesje,” sprak hij kalmer; “maar hoe kunt gij zoo dwaas zijn aan een plotseling ontstane genegenheid +te gelooven? Gij zijt anders zoo’n verstandig meisje; zie, hij kent u reeds lang, en toch stelde hij eene <a id="d0e3290"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3290">189</a>]</span>vreemde boven u; hij heeft er nooit aan gedacht u te beminnen, of u te trouwen; het waren kinderspelen, die u eens tot elkander +brachten, anders niets; en nu, nu hij geen raad meer weet, herinnert hij zich het kleine meisje, dat immers rijk is, en vraagt +hij hare hand, om zich te redden, en zij is zoo dwaas, dit voor liefde te houden. Moet ik mij beroepen op uw gevoel van eigenwaarde, +Liesje?” + +</p> +<p>Zij antwoordde niet, maar zag haar vader bijna vertoornd aan. + +</p> +<p>“Nelly’s moeder is ook het slachtoffer van zulke berekening, mijn kind! Hebt gij haar ooit beschouwd als iemand, die te benijden +is? Moet het voor haar niet een vernederend gevoel geweest zijn, te weten, dat haar echtgenoot haar slechts als toegift bij +haar vermogen beschouwde? Omdat hij zijne vrouw niet beminde, leidde hij zulk een wild, teugelloos leven, en toen haar geld +verteerd was, schoot hij zich dood. Is dat niet vreeselijk? Lise, mijn kind, zoudt gij willen, dat ik u zoo te gronde liet +gaan?” + +</p> +<p>Liesje liet de gevouwen handen hangen; zij tastten naar de tafel, bij welke zij stond; haar bleeke lippen bewogen zich tot +spreken, maar zij konden geen geluid voortbrengen. De kopjes op de tafel rinkelden duidelijk, zoo beefden hare handen. + +</p> +<p>“Lise, om Godswil!” riep tante, en omvatte haar met hare armen. + +</p> +<p>“Ik dank u, vader,” sprak Liesje op doffen toon, zich losmakende, “ik—ik zal u gehoorzamen.” Zij keerde zich om en ging langzaam +naar de deur; alles draaide voor hare oogen; zij hoorde nog de stem van tante—toen viel de deur achter haar dicht. Zij wankelde +de trap op, maar moest zich aan de leuning vasthouden; eindelijk, eindelijk was zij boven, op haar kamertje en viel op de +sofa neer. + +</p> +<p>Haar vader kwam boven, streelde haar de wangen en noemde haar zijn goed, verstandig kind, dat nog eenmaal heel gelukkig zou +worden<span id="d0e3304" class="corr" title="Bron: ,">.</span> Tante ging naast haar zitten en <a id="d0e3307"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3307">190</a>]</span>sprak nu en dan een woord om haar te troosten. Liesje hoorde het alles aan, alsof het klanken uit de verte waren; alleen dit +ééne weerklonk luid en duidelijk in hare ziel: “hij bemint mij niet; hij wil niet mij, maar mijn geld—uit nood.” Was het dan +werkelijk pas een paar uren geleden, dat zij onder den ouden lindeboom het hoofd aan zijne borst gelegd en geluisterd had +naar de woorden, die hij haar toefluisterde? Was het niet reeds eene eeuwigheid geleden en lag er tusschen het <span class="letterspaced">nu</span> en <span class="letterspaced">toen</span> niet een geheele zee van lijden en wee? + +</p> +<p>Zij steunde luid en drukte de handen op het hart. Ach, haar kortstondige zaligheid, haar zoete liefdedroom—voorbij, voorbij +voor eeuwig! Hare wangen gloeiden, toen zij er aan dacht, hoe zij hem zoo vertrouwelijk bekend had, dat zij hem beminde; het +was hem immers onverschillig, dit moest het hem zijn; hij vroeg niet om hare liefde, hij vroeg alleen haar geld. Waar zou +zij zich voor aller gezicht verbergen? Zij sloot de oogen en dacht aan het oogenblik, dat hij komen en haar vader hem afwijzen +zou. Dat schoone, trotsche gelaat, hoe zou het er dan wel uitzien? “En dan zal hij gaan,” dacht zij. In den geest zag zij +hem uit haars vaders kamer komen en door de gang gaan, de hooge gestalte trotsch opgeheven; hij zal zich niet omkeeren en +naar hare vensters zien; hij zal gaan—gaan om elkander nimmer weder te zien. Nimmer wederzien—een bitter, hard woord, een +woord dat onuitsprekelijke smart in zich sluit! + +</p> +<p>“Och, tante,” steunde zij in haar ellende, en de oude vrouw boog zich tot haar. + +</p> +<p>“Schrei maar goed uit, mijn hartediefje! dat zal u verlichten.” + +</p> +<p>“Och, was het maar eerst voorbij!” fluisterde zij. + +</p> +<p>“Ook de moeilijkste uren gaan voorbij, als men maar bidden kan.” + +</p> +<p>“Ik kan niet bidden, tante, ik kan niet—-” + +</p> +<p>De nacht ging voorbij, en de dag brak aan, waarop hij <a id="d0e3329"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3329">191</a>]</span>met haar vader wilde spreken. Op Liesje’s gelaat lag een bijna onnatuurlijke kalmte; alleen hare oogen gloeiden koortsachtig; +zij nam al haar kleine huishoudelijke plichten waar, ging toen naar hare kamer en nam een boek; tante Marie kwam boven en +begon vriendelijk met haar te praten over onverschillige zaken; zij luisterde er naar en antwoordde er op; toen ging de oude +vrouw weder aan hare bezigheden. Onmerkbaar gingen de wijzers der klok vooruit; nu stonden zij op elf uur—plotseling bedekte +een donker rood hare wangen; zij had zijn stap in den gang herkend, en hoorde nu haars vaders stem. Zij maakte eene beweging, +als wilde zij naar de deur ijlen, maar zij sloeg de oogen weder op haar boek; de bladeren trilden onder hare hand; zij legde +het boek op de tafel en boog er zich over heen. + +</p> +<p>Werktuigelijk las zij zacht: + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>O! laat mij, vóór gij henen gaat +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Op ’t duist’re pad van ’t leven,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Vóór gij deez’ droeve plek verlaat, +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Nog eens mijn dank u geven!</span></p> +</div> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>Moog’ nooit, in slapeloozen nacht. +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>’t Verleden u bekoren!</span></p> +<p class="line" style=""><span>De toekomst, die u tegenlacht, +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Is reddeloos verloren!</span></p> +</div> +<p>“Is reddeloos verloren,” herhaalde zij bijna luid. + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“En hoeveel tijd ons hier ook wordt gegeven,</span></p> +<p class="line" style=""><span>Nooit zullen gij en ik dien samen meer doorleven.”</span></p> +</div> +<p>“Nooit meer!” Het boek viel op den vloer. Was het niet verkeerd van haar, hem het leven door te laten gaan zonder haar steun? +Zij had hem kunnen redden van armoede en schande; het was toch Army, haar oude speelkameraad; nog is het niet te laat, alles +kan <span class="letterspaced">nog</span> te recht komen! + +</p> +<p>Zij verliet de kamer; bij de trap bleef zij staan. + +</p> +<p>“Ach neen,” sprak zij—“ik vergat het immers; hij heeft mij <span class="letterspaced">niet</span> lief.” Weder moest zij haar eergevoel wakker schudden, dat door liefde-tonen in slaap gesust was. Wat <a id="d0e3370"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3370">192</a>]</span>bleef hij lang bij haar vader! Hoor, daar ging de deur—was dat Army? Zij boog zich over de leuning; hij ging juist naar de +voordeur—zij zag zijn donkere lokken onder de muts te voorschijn komen; wat ging hij rechtop! Haar hart klopte geweldig; de +herinnering aan gisteren overweldigde haar in al haar gloed en zaligheid; en nu, nu had hij de deurkruk in de hand; wanneer +de deur zich achter hem sloot, dan was alles voorbij—voor altijd—reddeloos verloren. “Army!” riep zij op eens en vloog de +trappen af; maar daar sloeg juist de zware eikenhouten deur dreunend dicht, zoodat het geluid door de hooge gang klonk. “Army!” +herhaalde zij nog eenmaal zacht en strekte de armen uit; heete tranen ontrolden aan hare oogen en langzaam ging zij weder +naar haar kamertje. Reddeloos verloren! Hoe ledig, hoe naamloos ledig was de wereld haar geworden! + + + +<a id="d0e3372"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3372">193</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Vijftiende Hoofdstuk.</h2> +<p>De oude barones verbeidde in haar kamer ongeduldig de komst van haar kleinzoon. Reeds driemaal had Sanna bij de dames beneden +naar hem gevraagd, en telkens was zij met het bericht bij hare meesteres teruggekeerd, dat de luitenant nog niet van zijne +wandeling terug was. + +</p> +<p>“God sta mij bij!” klaagde de oude dame, “wat zal er van hem, wat van ons worden? Daar gaat hij in alle kalmte wandelen, zonder +er aan te denken, hoe hij den val van het huis Derenberg kan verhinderen; van mij heeft hij waarachtig geen droppel bloed +in de aderen—<span class="letterspaced">orribille!</span>” + +</p> +<p>Zij zag naar buiten, naar het park, dat daar in doodsche, kille winterpracht voor haar lag; de middagzon glinsterde op den +ijzel der boomen en op den besneeuwden grond. Een doodsche stilte en eenzaamheid heerschten in het rond. Wijd en zijd geen +levend wezen! Hoogstens een paar hongerige vogels op de kale stammen! En zoo eenzaam en verlaten was het nu sinds jaren reeds +om dit oude slot. <span id="d0e3385" class="corr" title="Bron: Onwillig-keurig">Onwillekeurig</span> huiverde zij. “Waarom?” vroeg zij zich zelve af; zij was er immers aan gewoon, zoo vergeten te leven. Maar zij had in den +laatsten tijd zoo veel aan vroegere zorgelooze dagen gedacht; en nu zou zij dit zelfde eentonige, wellicht nog ellendiger +leven moeten blijven leiden, indien de hertog van R. haar wensch niet vervulde! Neen, neen, dat was immers onmogelijk. +<a id="d0e3388"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3388">194</a>]</span></p> +<p>“Als hij niet—” zij balde de kleine vuist. “O die slang, die Blanka!” fluisterde zij somber. Hare trekken helderden ook niet +op, toen op dit oogenblik het roode deurgordijn openging en Army binnentrad. + +</p> +<p>“Zijt gij waarlijk reeds terug van uwe wandeling?” vroeg zij spottend. + +</p> +<p>“Ik was niet gaan wandelen,” antwoordde hij schijnbaar kalm; maar de oude dame had zijn bitteren toon opgemerkt en zag hem +uitvorschend aan. + +</p> +<p>“Niet? Waar waart gij dan? ik heb reeds drie- of viermaal naar u laten vragen. Een onderhoud met mij was van vrij wat grooter +noodzakelijkheid dan dat, wat gij van plan waart. Maar het is nu eenmaal niet anders; gij hebt het karakter uwer moeder; gij +zijt ten uiterste onverschillig.” + +</p> +<p>“Integendeel, grootmama—ik heb juist beproefd een uwer raadgevingen op te volgen; maar de proef mislukte totaal.” Hij streek +zich met den zakdoek over het verhitte gelaat, en wierp zijne muts op de tafel. + +</p> +<p>“Wat?” vroeg zij, “ik begrijp u niet—een mijner raadgevingen?” + +</p> +<p>“Zeker, ik wilde—ik heb zooeven gepoogd een rijk huwelijk te doen, maar zooals ik zeg—” + +</p> +<p>De barones deed een stap achteruit en staarde hem aan. + +</p> +<p>“Gij zijt verbaasd, grootmama, dat is natuurlijk—ik verwonderde mij nog van morgen vroeg, dat gij zelve niet op de gedachte +gekomen waart; nu merk ik trouwens, dat gij aan niets minder kondt denken, dan aan een huwelijk tusschen mij en Liesje Erving.” + +</p> +<p>“Ik geloof, dat gij gek zijt, Army!” + +</p> +<p>“Hoe dat zoo? Gij hebt mij zelve geraden, mij door een rijk huwelijk te redden, en zij heeft geld genoeg, de kleine; naar +uwe meening heb ik niets anders noodig.” + +</p> +<p>“Daartoe geef ik nooit mijne toestemming,” riep de oude dame buiten zich zelve; “hoe komt gij op zulk eene gedachte? Dat onuitstaanbare +ding—uwe vrouw? Het schreit ten Hemel.” +<a id="d0e3413"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3413">195</a>]</span></p> +<p>“Ik zeide u immers, dat de proefneming mislukt is,” stelde hij gerust, met zijne vingers door zijn zwarten baard spelende. +“Ik heb een korf gekregen, grootmama, een zeer verstaanbare korf; ik verzoek u nu echter niet meer over onverschilligheid +te spreken.” Uit zijne woorden sprak diep gekrenkte eigenwaarde. + +</p> +<p>“Een korf?” vroeg zij verwonderd en ongeloovig; “een korf zegt gij, Army?” + +</p> +<p>“Ja, zeker; mijnheer Erving verklaarde mij ten eerste dat hij voor zijn kind een man verlangde, die haar liefhad; hij wilde +niet, dat zij als een lastige toegift bij haar geld beschouwd zou worden—dat was duidelijk niet waar? Ik kan het den man niet +kwalijk nemen; ik gevoelde mij, toen ik voor hem stond, zoo verduiveld verachtelijk, als nog nooit in mijn leven.” + +</p> +<p>Zijne grootmoeder keerde hem schouderophalend den rug toe. “Hoogdravende praatjes!” sprak zij. “Van de duizend huwelijken +wordt er nauwelijks één uit een ander inzicht gesloten; ik verwonder er mij echter over, dat die mijnheer—mijnheer Erving +u zulk een antwoord gaf; dat soort van menschen betaalt gaarne driemaal zooveel schulden als gij hebt, wanneer de dochter +daardoor mevrouw de barones wordt—daar steekt vast nog iets anders achter.” Zij ging bij den haard zitten en poogde onverschillig +in de vlammen te zien. + +</p> +<p>“Gij hebt volkomen gelijk, grootmama, er steekt nog iets anders achter. Ik beloofde den vader, Liesje in eere te houden, zooveel +te doen om haar te beschermen en te verzorgen, als een man vermag, en dat was geen leugen, maar mijn vaste voornemen.” + +</p> +<p>“Is het waar?” vroeg zij spottend. + +</p> +<p>Hij werd bloedrood. “Waarlijk!” antwoordde hij. “Of denkt gij misschien, dat ik het meisje, ’t welk mij zoo vol vertrouwen +hare hand schenkt, zou laten gevoelen, dat het niet de liefde was, die mij tot haar bracht? En bovenal, als zulk <a id="d0e3428"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3428">196</a>]</span>een oprecht, kinderlijk, rein hart mij werd geschonken, als het hare?” + +</p> +<p>“Ei, ei! waar heeft men zulk eene kennis van harten opgedaan?” + +</p> +<p>“Gij vergeet, grootmama, dat wij te zamen zijn opgegroeid, en dat ik in den laatsten tijd dikwijls gelegenheid heb gehad, +haar gade te slaan—zij heeft van <span id="d0e3434" class="corr" title="Niet in bron">de </span>herfst mama weken lang verpleegd—” + +</p> +<p>“Zijt gij misschien op de pleegzuster verliefd? Trouwens, de Duitschers vinden eene vrouw het bekoorlijkst in de zieken- of +kinderkamer. Hoe het ook zij, het meisje was voor u een sterk contrast met Blanka.” + +</p> +<p>De jonge man fronste het voorhoofd. “Ik bid u, grootmama, spreek daar niet over,” zeide hij. “Het is volstrekt onnoodig hier +vergelijkingen te maken; maar—wij dwalen geheel af. Gij zeidet, daar stak iets bijzonders achter, dat Liesje’s hand mij geweigerd +werd; welnu de reden—gij neemt mij niet kwalijk, dat ik het ronduit zeg—is gelegen in ervaringen, die men in den molen bij +een soortgelijke gelegenheid vroeger heeft opgedaan; bittere, harde ervaringen die langen tijd rouw over het oude huis brachten; +ik zal trouwens mijn best doen, die geschiedenis tot klaarheid te brengen.” + +</p> +<p>De jonge officier sprak de laatste woorden langzaam en duidelijk uit, en zag daarbij zijne grootmama strak aan. Het kwam hem +voor of zij eenigszins verbleekte, maar haar gelaat bleef onveranderd. + +</p> +<p>“Om het even welke redenen den molenaar bewogen hebben uw aanzoek af te wijzen,” was het scherpe antwoord, “zijne familiekroniek +ken ik niet; iedere reden is mij welkom, want mijne toestemming tot zulk een waanzinnig voornemen zou ik nimmer gegeven hebben.” + +</p> +<p>“Dan zoudt gij mij gedwongen hebben, zonder deze te huwen,” sprak hij kalm. “Gij begrijpt, dat men met zoo iets niet speelt; +<span class="letterspaced">ik</span> heb het meisje mijn woord gegeven, <span class="letterspaced">zij</span> mij <a id="d0e3453"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3453">197</a>]</span>hare toestemming, en dat is voldoende. ’t Zou een ander geval zijn, wanneer zij zelve mij geweigerd had. Ik ben echter overtuigd, +dat ik hare hand verkregen had, zonder die treurige voorvallen van vroeger; de ouders willen hun kind niet laten gaan naar +het huis, waar hun oude vijandin troont—dat zijt gij, grootmama!” + +</p> +<p>“Ik!” De barones sprong driftig overeind. “Bespottelijk!” vervolgde zij, en liet zich in haar stoel terugvallen. “<span class="letterspaced">Die</span> menschen zijn mij steeds volkomen onverschillig geweest, tot op dezen dag—” + +</p> +<p>Het bleef een oogenblik stil in het vertrek; de oude dame slaakte een zucht van verlichting; de angstige trek, die onder de +laatste woorden haars kleinzoons op haar gelaat zichtbaar was, verdween, en vriendelijk—bijna smeekend zag zij hem aan. + +</p> +<p>“Ik wilde met u spreken, Army,” begon zij ten laatste, “wij moeten samen overleggen; ik heb den hertog geschreven en ben overtuigd, +dat hij het geld zal zenden, ik ben echter genoodzaakt, een gedeelte er van voor mij zelve te behouden, de rest is voor u; +ik wil hopen dat het voldoende is, om de meest brullende schuldeischers te voldoen. Maar wat dan? En in de eerste plaats wat +te doen, als de hulp tegen alle verwachting eens uitblijft?” + +</p> +<p>“Ik geloof niet aan de bereidwilligheid des hertogs,” sprak hij somber; “maar in het gunstigste geval, zal het nog slechts +een druppel water zijn op een gloeienden steen. Mij blijft niets over dan—Amerika.” + +</p> +<p>Plotseling voelde hij een hand op zijn schouder, en zijne moeder boog zich over hem heen. “Army,” vroeg zij angstig, “wat +zegt gij? Wilt gij weg—weg?” + +</p> +<p>Hij schrikte en greep hare hand; hij wilde haar geruststellen, maar de ontstelde, rood geweende oogen zagen hem uitvorschend +aan—hij liet hare hand los en wendde zich af. + +</p> +<p>“Cornelie, gij weet, dat ik dat onhoorbare, plotselinge binnentreden niet dulden kan,” berispte de oude dame; maar <a id="d0e3472"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3472">198</a>]</span>hare schoondochter hoorde het niet; haar hart stond bijna stil door dat ééne vreeselijke woord—Amerika. + +</p> +<p>“Almachtige God! is er dan niemand, die ons helpen kan? Army, ik sterf immers als gij weggaat!” smeekte zij hem met gevouwen +handen. “Dat is het laatste, het zwaarste!” + +</p> +<p>“Ween toch niet, maak u niet ongerust, Mama!” sprak hij, zonder haar aan te zien; “ik, ik blijf—” + +</p> +<p>“Neen, neen, ik weet wel wat gij doen wilt; gij wilt weggaan, stil, zonder afscheid te nemen; ik zal eens op een morgen wakker +worden, en geen zoon meer hebben; Army, kunt gij dat doen? Kunt gij weggaan, als gij weet, dat gij mij nimmer zult weerzien?” + +</p> +<p>Bitter en hartverscheurend lijden sprak uit deze woorden. + +</p> +<p>“Het zou immers niet voor altijd zijn,” antwoordde hij aarzelend;—“ik zou eenmaal weer terug komen; wij schrijven elkander; +en—” + +</p> +<p>Op eens voer de jonge man met de handen door zijn haar. “Mijn God,” riep hij, “ik bid u, mama, maak door uwe klachten de zaak +niet nog zwaarder, dan zij reeds is; bedenk toch, ik heb een massa schulden, dat is één feit; ik kan ze niet betalen—dat is +het tweede. Ik heb al het mogelijke beproefd, om een uitweg te vinden—het was te vergeefs. Met Nieuwjaar komt de zaak tot +eene uitbarsting; er zijn wisselschulden onder; de vesting wacht mij—ik kan niet meer dienen—wat blijft mij anders over? Denkt +gij, dat ik daarbij opgeruimd gestemd ben?<span id="d0e3486" class="corr" title="Niet in bron">”</span> Hij verliet haastig het vertrek en wierp de deur dreunend achter zich dicht. + +</p> +<p>Een oogenblik aarzelde hij; hij verbeeldde zich een gil zijner moeder te hooren; toen haalde hij, verder gaande, een brief +uit zijn uniform te voorschijn en opende hem: “Het is zoo; de dans begint,” fluisterde hij, de regels doorvliegende; somber +trad hij zijne kamer binnen, en wierp zich in den stoel, die bij den haard stond. + +</p> +<p>Dezen morgen had er voor hem nog een straal van hoop geschenen—Liesje; de woorden, die zij hem den vorigen <a id="d0e3493"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3493">199</a>]</span>avond onder den besneeuwden lindeboom had toegefluisterd, hadden hem als eene boodschap des vredes in het oor geklonken; het +waren zulke eenvoudige, kinderlijke woorden geweest, gevloeid uit een zalig, opgeruimd meisjeshart; dat was ware, echte liefde, +die hem tegenblonk! Ware liefde? Neen—die was er bijna niet meer. Zij gehoorzaamde haar vader immers zoo gewillig, toen deze +zeide: Gij wordt ongelukkig—zie van hem af! Maar hij kon het haar niet euvel duiden; haar vader zal wel gezegd hebben: hij +bemint u niet; hij wil alleen uw geld. Dat was al genoeg; maar wat zou dat andere zijn met grootmama? Baron Frits en Lisette! +Erving had ze dezen morgen genoemd, toen hij van de voornaamste reden zijner weigering sprak; God weet, wat er is voorgevallen; +hij was zeer voorzichtig in zijne uitdrukkingen geweest, maar—er is toch niets meer aan te doen! Hoe spoedig zal men in zijne +garnizoensplaats hooren zeggen: “de luitenant van Derenberg is op; hij heeft alles verkwist—natuurlijk schulden, dwaze schulden, +dat zit in de familie; zijn vader heeft zich ook doodgeschoten; dat ziet men dagelijks—het is nauwelijks de moeite waard er +over te spreken.” + +</p> +<p>Lang zat hij zoo en peinsde. Zijne moeder! Hij had haar tot steun moeten zijn; ja, zij zou zeker sterven, als hij heenging—en +Nelly, die arme kleine—wanneer zij <span class="letterspaced">alleen</span> overbleef?—Hij sprong driftig op, en rukte zijne uniform los; midden in het vertrek bleef hij staan en staarde naar den wand; +dáár had het portret der schoone Agnese Mathilde gehangen, dat hij uit de familiezaal gehaald had, dewijl het zoo sprekend +op <span class="letterspaced">haar</span> geleek: hij had het afgenomen en omgekeerd op den vloer tegen den muur gezet, toen zij haar woord jegens hem brak; het stond +nog altijd zoo. + +</p> +<p>Hij ging er heen, nam het op en hing het op zijn plaats; het wonderschoone gelaat, met de diep treurige oogen, zag hem weder +zoo vertrouwelijk, zoo onwederstaanbaar betooverend aan—hij stond met over elkaar geslagen armen <a id="d0e3505"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3505">200</a>]</span>langen tijd in beschouwing verdiept. Ja, het was de schuld van dit prachtige, goudkleurige haar, dat hij werd wat hij nu was, +door een dwaze, onzalige hartstocht. Een oogenblik overviel hem een naamloos verlangen; zou <span class="letterspaced">zij</span> een medelijdenden blik voor hem over hebben, zoo zij wist, hoe ver het met hem gekomen was? Hij lachte luid. Neen, <span class="letterspaced">die</span> koude, heldere oogen, zij konden niet vriendelijk zien zooals <span class="letterspaced">deze</span>; het portret geleek niet op haar, alleen het haar. Een bittere trek vertoonde zich om zijn mond: “Zijn zij zonder nuk,” mompelde +hij, “zonder nuk?—geen enkele, niet ééne!” Hij hoorde niet, hoe zijne kamerdeur zacht en aarzelend geopend werd, hoe een bleek +meisjesgezicht onzekere blikken naar binnen wierp, hoe een slanke gestalte hem zacht en beschroomd naderde. Midden in het +vertrek stond zij stil; hare oogen staarden stijf op het goudkleurige vrouwenhoofd, waarop de jonge man nog onbeweeglijk zijne +blikken gevestigd hield; onwillekeurig maakte zij eene beweging om zich te verwijderen, toen hij zich omkeerde. + +</p> +<p>“Liesje!” stamelde hij, “Liesje<span id="d0e3518" class="corr" title="Niet in bron">,</span> gij hier?” + +</p> +<p>Zij zweeg; maar zag hem bedroefd aan. + +</p> +<p>“Wat wilt gij, Liesje?” zeide hij, <span id="d0e3525" class="corr" title="Niet in bron">“</span>zocht gij Nelly? Zij—ik weet niet of——” + +</p> +<p>“Neen,” antwoordde zij, “ik kom om u.” + +</p> +<p>“Om mij?” vroeg hij zacht. + +</p> +<p>“Ja, ik—de angst dreef mij hierheen, Army. Uwe moeder was bij ons en vertelde, dat gij wildet—O, ga niet heen, Army; ga niet +heen! ik overleef het niet,” kreet zij, en sloeg de handen voor het gloeiende gelaat. + +</p> +<p>“Vraagt gij mij dat, Liesje? En toch hebt gij mij dezen morgen laten gaan?” vroeg hij bitter. + +</p> +<p><span id="d0e3537" class="corr" title="Niet in bron">“</span>O, het deed mij zoo oneindig leed, dat gij heengingt, Army; maar duizendmaal meer grieft het mij, dat gij mij niet liefhebt, +dat gij mij alleen wilt, om—-” + +</p> +<p>“Dat heeft uw vader u gezegd, Liesje!” + +</p> +<p>“Ja! En is het niet waar, Army? En hoewel ik nog twijfelde—toen <a id="d0e3544"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3544">201</a>]</span>uwe moeder straks bij ons kwam, om hulp te vragen aan mijn vader, opdat gij niet zoudt behoeven weg te gaan, de wijde wereld +in, toen <span class="letterspaced">moest</span> het mij duidelijk worden, <span class="letterspaced">moest</span> ik wel gelooven, waartegen mijn gansche hart zich verzette.” + +</p> +<p>“Heeft zij bij uw vader voor mij gebedeld?” vroeg hij luid en heftig. “Dat is sterk.” + +</p> +<p>“Zij heeft u zoo lief, Army; en zij wist immers niet, dat gij mij—dat mijn vader—” zij zag hem angstig, smeekend aan. “Ga +niet heen, Army, ga niet heen—” + +</p> +<p>Daar stond zij voor hem; bekoorlijk en eenvoudig zag zij er uit in haar korenblauw kleed; de wimpers diep neergeslagen, in +maagdelijke verwarring; hare borst bewoog zich ontstuimig uit angst voor hem, uit opgewondenheid over den stap, dien zij gedaan +had; een harer lange vlechten was door het haastige loopen losgegaan en hing over haar schouder; zij bespeurde het niet; zij +strekte de sidderende handen, gevouwen, smeekend naar hem uit, en hij waagde het niet die te grijpen. + +</p> +<p>Dat was zij immers, in den liefelijksten vorm voorgesteld: de groote, alles overwinnende liefde van een vrouwenhart, waaraan +hij zoo straks nog getwijfeld had! + +</p> +<p>“Wees niet trotsch, Army!” kwam het eindelijk met moeite over hare lippen, “om den wille uwer moeder en van mij. Ik zou immers +mijn gansche leven lang diep ongelukkig zijn door het bewustzijn, u niet gered te hebben. Wij zullen goede vrienden zijn, +goede vrienden, zooals vroeger, Army—-” + +</p> +<p>Eene lange pauze volgde; hij zag met afgewend gelaat voor zich, de armen stijf over de borst gekruist. Zij zag hem vragend +aan; langzamerhand bedekte een gloeiend rood haar gelaat, de gevouwen handen lieten los en een paar groote tranen rolden over +hare wangen. Een pijnlijk gevoel van schaamte vervulde brandend heet haar gemoed, en benauwde haar; zij keerde zich om en +trad naar de deur. Buiten <a id="d0e3564"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3564">202</a>]</span>hoorde zij voetstappen; vlugge, welbekende voetstappen. Angstig dwaalden hare oogen door de groote kamer, en bleven op de +zijne rusten; ademloos bleef zij staan. “Tante,” fluisterde zij, “zij zoekt mij.” + +</p> +<p>Maar op hetzelfde oogenblik stond Army naast haar en sloeg zijn arm beschermend om haar heen; verlegen en angstig zonk haar +hoofd tegen zijn schouder; zij dacht, dat men het luide kloppen van haar hart moest kunnen hooren; daar ging de deur open; +onwillekeurig vlijde zij zich dichter tegen hem aan, in de verwachting, een welbekende stem toornig en verwijtend te hooren +spreken. Maar alles bleef stil; de oude vrouw op den drempel stond onbeweeglijk, de oogen met een smartelijke uitdrukking +op het tooneel vóór haar gevestigd; dáár in het hooge, halfdonkere vertrek, juist onder de groote, uit hertenhorens vervaardigde +lichtkroon, stond een jeugdig paar; hij had haar den arm om de tengere gestalte geslagen en drukte haar vast aan zich; somber +zag hij naar de oude vrouw, als was hij boos op de stoorster; ’t was een toonbeeld van het reinste geluk. + +</p> +<p>“Dus is het toch zoo! Tegen liefde en dood is geen kruid gewassen.” Zij had er een voorgevoel van gehad, toen Liesje zoo haastig +het huis verliet; zij was haar nageijld; maar wie kan met vijf-en-zestig jaren nog loopen, als een jong lichtvoetig ding; +zij kwam te laat! te laat! Het arme kind was met open armen in haar eigen ongeluk geloopen. + +</p> +<p>“Liesje!” riep zij op een verwijtenden toon. + +</p> +<p>Het meisje zag op en maakte zich los uit Army’s armen. + +</p> +<p>“Och, knor niet,” smeekte zij zacht, “ik kon niet anders, tante,” en stak de handen naar haar uit. Zij trachtte daarbij te +lachen, maar het lukte niet—met geweld kwamen de tranen voor den dag; hartstochtelijk sloeg zij de armen om den hals der oude +vrouw, en snikkend klonk het nogmaals van hare lippen: “Ik kon immers niet anders, tante—ik kon niet!<span id="d0e3576" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + + + +<a id="d0e3579"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3579">203</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Zestiende Hoofdstuk.</h2> +<p>De volgende dag bracht slecht weder; het dooide, en de sneeuw was in eens verdwenen; de natte, bruine takken strekten zich +kaal naar den grauwen hemel uit; daarbij stormde en raasde het in de lucht; de elzeboomen aan den molenbeek bogen en zwaaiden +in den wind. + +</p> +<p>Op den molen heerschte een gedrukte stemming; de meiden in de keuken spraken zacht met elkander, en de koetsier, die zich +bij haar gevoegd had, krabde zich een paar maal met een veelzeggend gelaat achter de ooren. Uit de woonkamer drong de stem +van den heer des huizes duidelijk tot hier door. De jonge baron was er. Gisteren was hij er ook al eens geweest, en sedert +zag Liesje zoo wit als de muur. Er <span class="letterspaced">moest</span> iets niet in orde zijn; dat was zonneklaar; ook tante zag zoo zuur als azijn—en dan de meester! + +</p> +<p>De kamerdeur ging open, en tante klom de trap op, zooals Doortje door een kier van de deur zien kon. + +</p> +<p>“Let op, Mina, onze juffer heeft het doorgedreven,” fluisterde zij, “tante haalt haar naar beneden; nu—waarom ook niet? Hij +is een knap en voornaam heer, en lijden mochten zij elkaar al, toen hij nog als kadet met verlof te huis kwam.” + +</p> +<p>Peter krabde zich weer achter de ooren. + +</p> +<p>“Nu,” meende hij, “als ik mijnheer was, ik zei neen, om de oude van het slot.” +<a id="d0e3598"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3598">204</a>]</span></p> +<p>“Pst!” waarschuwde Doortje, “waarlijk, zij komt de trap af; nu gaan zij in de kamer. Hoezee! een verlovingsfeest—dat zal een +pret geven.” + +</p> +<p>Het volgende oogenblik stond zij reeds weder bij de keukentafel, met hare borden bezig, want zij hoorde tante komen, die een +oogenblik daarna de keuken binnentrad. Het oude gelaat teekende zorg, en aan de oogen was het te zien, dat zij bitter geweend +hadden; zoo dachten de meiden ten minste. Zij stond een oogenblik als in gedachten verzonken, toen nam zij haar sleutelbos +en ging naar de provisiekamer. + +</p> +<p>“Glazen, Doortje!” beval zij, toen zij<span id="d0e3605" class="corr" title="Bron: ,"></span> met eenige flesschen wijn terugkwam, “en doe een schoon voorschoot aan, als gij ze binnenbrengt!” + +</p> +<p>Zij zette de flesschen op de keukentafel, en ging zich de oogen afvegende, weder heen. + +</p> +<p>“Mijn God!” riep het meisje, toen zij met het ledige blad uit de woonkamer terugkwam, “moet dat eene verloving heeten? Het +heele gezelschap zet een gezicht, als bij een begrafenismaal; onze heer bijt zich op de lippen, alsof hij zijne tranen wil +wegjagen; de vrouw schreit, alsof Liesje dood was, en de tante ook; mijnheer de baron zit als een stok naast onze juffer; +ik zag juist dat hij haar de hand kuste, alsof bij eene verloving niet een flinke kus behoort; en onze Lise ziet er uit—God +erbarme zich over haar; als dat een gelukkige bruid moet wezen!” + +</p> +<p>Ongeveer een half uur later verliet een jong bruidspaar het oude huis; aan het venster stond de oude tante het na te zien, +en onder de linde keek het bleeke gezichtje nog eenmaal om naar het venster; er was niets op te bespeuren van het zoete, zalige +geluk, dat een jonge, kinderlijke bruid gevoelt; om den mond speelde een smartelijke trek, en de oogen spraken angst en lijden. +De bruidegom had haar arm genomen en in den zijnen gelegd; zwijgend vervolgden zij hun weg; bij de oude linde gekomen, beefde +de hand van <a id="d0e3613"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3613">205</a>]</span>het jonge meisje, en werd haar gelaat voor een oogenblik met een donkeren blos overtogen. + +</p> +<p>“Zijt gij moede, Liesje? Ik liep te schielijk.” + +</p> +<p>“O neen, maar ik—ik ben zoo bang voor uwe grootmoeder.” + +</p> +<p>Hij beet zich op de lippen, maar zweeg; hij verkeerde zelf in een angstige spanning, en kende zijne grootmoeder genoeg om +te weten, dat zij tot elke lompheid in staat was. Zij traden nu de linden-allée in; de wind huilde door de hooge boomen en +deed de takken krakend tegen elkander slaan; het hooge bordes met zijn oude, zandsteenen beren lag nat en donker voor hen. +Onwillekeurig vielen Liesje’s oogen op de poort. “Wat beteekent dat?” vroeg zij op eens op de wapenspreuk wijzende. + +</p> +<p>“<span lang="la">Nunquam retorsum!</span> Nooit achteruit!” antwoordde hij. + +</p> +<p>“Dat is goed,” sprak zij, diep ademhalend, en versnelde haar tred. + +</p> +<p>Zoo kwamen zij bij de torendeur; een oogenblik overviel haar een gevoel van zwakheid. “Zal ik het kunnen verdragen, als zij +mij beleedigt?” vroeg zij zich zelve af, en een onuitsprekelijke angst voor de trotsche grootmoeder beklemde hare borst; het +was haar alsof zij nog moest terugkeeren, nog vluchten—eer het te laat was; zij gevoelde zich zoo hulpeloos, zoo verlaten; +want <span class="letterspaced">hij</span>, <span class="letterspaced">hij</span> had haar immers niet lief. + +</p> +<p>“Liesje,” riep jubelend een heldere stem, en in tranen uitbarstende, sloeg Nelly de armen om haar hals. “Liesje! zuster Liesje!” + +</p> +<p><span id="d0e3639" class="corr" title="Bron: “"></span>Zij <span id="d0e3641" class="corr" title="Bron: dulde">duldde</span> hare kussen; als een heldere zonnestraal vloog het over haar gelaat, en daar boven, op den drempel der gezellige woonkamer, +strekten zich een paar armen naar haar uit, en omvatten haar al vaster en vaster, terwijl haar oor woorden van liefde opving. + +</p> +<p>“Mijn lieve moeder,” fluisterde zij, en boog zich over de tengere hand, “ik zal u altijd een gehoorzame dochter zijn<a id="d0e3646"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3646">206</a>]</span>—en voor Army een trouwe echtgenoote.” Het laatste kwam er aarzelend en zacht uit. + +</p> +<p>“Een oogenblik geduld, Liesje! Ik wil bij grootmama ons bezoek laten melden,” zeide Army. + +</p> +<p>Zij knikte toestemmend; hij ging, en keerde spoedig zwijgend terug. Haar hart klopte onstuimig; onwillekeurig vouwde zij de +handen, terwijl zij beurtelings rood en bleek werd, en op eens stond alles, wat de trotsche oude vrouw haar had aangedaan, +in vlammend schrift voor haren geest, en voor hare oogen verscheen een liefelijk beeld—oudtante Lisette en een vroegtijdig +graf op het kerkhof daar boven. + +</p> +<p>“Mevrouw de barones laat zich verontschuldigen; zij heeft hoofdpijn van daag en kan niemand ontvangen.” Met deze woorden deed +Sanna het jonge meisje uit haar koortsachtige gedachten opschrikken. + +</p> +<p>“Dan laat ik verzoeken, mij morgen een uur te bepalen, waarop ik met mijne verloofde een bezoek kan brengen,” klonk het schijnbaar +kalm; maar Army’s oogen zagen de oude meid dreigend aan, wier blik met een uitdrukking bijna van haat op de jonge bruid rustte. +Deze had zich onwillekeurig hoog opgericht; Nelly greep hare hand en streelde zacht hare wangen. + +</p> +<p>“Mama,” begon Army en nam op den stoel naast zijne verloofde plaats, “mijn schoonvader laat u om een onderhoud verzoeken, +en het zou zeer vriendelijk van u zijn, wanneer gij heden avond met Nelly in den molen kwaamt, ten einde gemeenschappelijk +onze—” + +</p> +<p>“Zeker, Army, zeker! Ik zou heden toch met Nelly gekomen zijn, ingeval het weder het toelaat.” + +</p> +<p>“Mevrouw de barones kan vooruit geen tijd bepalen, maar verzoekt mijnheer den luitenant, heden avond een oogenblik bij haar +te komen,” luidde het antwoord dat de terugkeerende oude dienstmaagd nu bracht. + +</p> +<p>“Het doet mij leed, Sanna, maar ik ben heden avond, zooals te begrijpen is, niet vrij, daar wij beneden in den molen <a id="d0e3664"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3664">207</a>]</span>onze verloving vieren—hoort gij Sanna, in den molen beneden! Het spijt mij voorts, Sanna, dat de barones hoofdpijn heeft, +en wij dus hare tegenwoordigheid bij het feest moeten missen; voor het overige bevelen wij, verloofden, ons aan en wenschen +beterschap.” + +</p> +<p>“Si, Signor!” siste de oude en verdween. + +</p> +<p>Het bleef stil; Army ging in de kamer op en neer; zijne moeder had het jonge meisje naast zich op de sofa getrokken, en hield +hare handen stijf vast. + +</p> +<p>Vreeselijk zwaar had de boodschap Liesje in de ooren geklonken. Het gevoel van haar pijnlijken toestand drukte haar met zijn +geheele zwaarte; zij meende te zullen bezwijken, wanneer haar vader vernam, dat de grootmoeder van haar verloofde haar niet +eens had willen zien; en dan nog tante! Maar zij had niet anders gewild; zij zou nooit klagen, had zij beloofd. Ja, als hij +haar ten minste beminde, dan— + +</p> +<p>“Ik moet naar huis,” sprak zij opstaande; zij had een gevoel alsof zij stikken zoude. + +</p> +<p>“Waarom zoo spoedig?” vroeg Army. + +</p> +<p>“Ik—ik wil te huis bericht brengen, dat mama en Nelly komen,” stamelde zij. Hij nam zijne muts. “Blijf toch hier!” verzocht +zij angstig; “ik kan zeer goed alleen gaan; kom dan later met uwe moeder!” + +</p> +<p>Hij haalde ongeduldig de schouders op. “Adieu, mama, tot weerziens; adieu, Nelly!” riep hij, terwijl Liesje, haar sluier voordoende, +met afgewend gelaat haar de hand reikte. + +</p> +<p>Buiten gierde nog altijd de storm, en weder gingen zij zwijgend naast elkander. + +</p> +<p>“Gij zijt te dun gekleed,” sprak Army, en deed zijn mantel af om haar dien over de schouders te hangen. + +</p> +<p>“Neen, ik ben niet koud, wezenlijk ik dank u.” Hij nam den mantel over den arm en wandelde naast haar voort. + +</p> +<p>“De weg lijkt een moeras,” begon hij na een poos; “wij moeten trouwens haast aan de plek komen, waar de molenbeek buiten hare +oevers is getreden—wacht! Daar zijn wij <a id="d0e3688"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3688">208</a>]</span>er reeds; ik zal zien of er niet een pad door het bosch te vinden is.” + +</p> +<p>Zij zag in de schemering zijn slanke gestalte, die zoekende den weg langs ging; toen kwam hij terug. + +</p> +<p>“Het gaat niet; het water komt aan beide kanten over de schoenen; ik zal u er over dragen.” + +</p> +<p>“Neen,” riep zij achteruit tredende, “dat nooit.” + +</p> +<p>“Waarom niet?” + +</p> +<p><span id="d0e3699" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Omdat ik niet wil, dat gij u om mijnentwille de geringste moeite geeft; mij hinderen natte voeten niet, zeker niet; wij zijn +immers dadelijk te huis.” + +</p> +<p>Hij antwoordde niet, en de duisternis verborg zijn gloeienden blos; zij voelde zich echter eensklaps door sterke armen opgetild +en overgedragen. + +</p> +<p>“Gij moet mij dit ten goede houden,” klonk het haar koel en bitter in de ooren, toen zij weer op vasten grond stond. “Eene +dame kan deze plek onmogelijk zonder hulp voorbij komen.” + +</p> +<p>Het overige van den weg werd zwijgend afgelegd. Toen zij de huisdeur binnentraden, gluurden nieuwsgierige gezichten der meiden +uit de keuken, en kwam tante hun te gemoet: “Wat is dat een weer!” sprak zij vriendelijk, en opende hun de deur der woonkamer. + +</p> +<p>“Goeden avond, tante,” zeide Army en wilde hare hand vatten, maar de oude vrouw trok ze haastig terug. + +</p> +<p>“Ga gij maar eerst naar binnen, mijnheer de baron!” antwoordde zij koel, “Liesje zal wel volgen; ik heb haar eerst nog wat +te zeggen, en gij zult ook nog velerlei met uw schoonvader te bespreken hebben.” Zij trok het jonge meisje aan de hand mede +naar haar kamertje. + +</p> +<p>“Wij krijgen bezoek, tante,” sprak deze; “Peter moet Army’s moeder en Nelly met den wagen halen.” + +</p> +<p>“Goed, ik zal het zeggen.” + +</p> +<p>De oude vrouw ging heen, en toen zij weder binnentrad, viel het flikkerende licht der lamp, die zij droeg op een <a id="d0e3718"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3718">209</a>]</span>beschreid gelaat, ’t welk te voren door de schemering onzichtbaar was. + +</p> +<p>“Gij hebt geweend, tante?” vroeg Liesje en boog zich tot haar over. + +</p> +<p>“Nu ja, kind, dat gaat zoo—laat dat maar! Ik wilde dezen avond een paar woorden tot u spreken, daar het uw verlovingsdag is.” +Zij zette de lamp op de tafel en trad op het jonge meisje toe. “Zie, Liesje, ik heb altijd gemeend, dat een dag als deze vroolijker +zou zijn, en gij een minder bleeke bruid zoudt wezen. Het is uw eigen wil, kind; gij zegt immers ook, dat gij gelukkig zijt +en hebt uw ouders hunne toestemming op de knieën afgesmeekt; maar mij, Liesje, mij kunt gij niet misleiden; ik weet zeer nauwkeurig +hoe het er in dat arme kleine hartje uitziet, en dat doet mij zoo jammerlijk zeer; ik zou haast vergaan van harteleed.” + +</p> +<p>Zij keerde zich om, ging naar de commode, trok het kleedje, dat er over lag, wat terecht, en deed de laden open en dicht, +waarbij haar de tranen uit de oogen op de oude handen vielen; Liesje stond nog zwijgend midden in het vertrek. + +</p> +<p>“Dat gij zoo stil zijt en zoo strak, kind,” zeide de oude en droogde zich de oogen af, “dat kan mij zoo angstig maken; spreek +toch mijn hartedief! Dat verlicht altijd.” + +</p> +<p>“Wat zal ik zeggen, tante? Ik heb niets, waarover ik graag wil spreken,” antwoordde zij. + +</p> +<p>“Kom eens bij mij, Lise!” smeekte de oude vrouw, “beloof mij één ding! Als hij ooit vergeten mocht, wat gij voor hem deedt, +als hij ooit onvriendelijk jegens u is, en ik leef nog, kind, kom dan bij mij! Dan zal ik met hem spreken, en ten tweeden +male zal hij het niet weer wagen.” + +</p> +<p>Zij lachte slechts. “Maak u maar niet bezorgd, tante!” + +</p> +<p>“En de oude barones, kind, hebt gij haar gesproken?” + +</p> +<p>“Neen, tante, ik geloof dat zij mij niet wil zien.” + +</p> +<p>De oude vrouw stond haastig op, en haar goedig gezicht <a id="d0e3740"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3740">210</a>]</span>zag er een oogenblik onbeschrijfelijk bitter uit; zij had een hard woord op de lippen, maar een blik op het bleeke meisje +vóór haar deed haar zwijgen. <span id="d0e3742" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Hemelsche goedheid,” mompelde zij slechts, “en dat alles zonder liefde!” en weder vulden tranen hare oogen. + +</p> +<p>Buiten reed juist de wagen dreunend over de brug, om de dames van het slot te halen; tegelijkertijd werd ook de huisdeur opengedaan, +en vernam men een luid gesprek en daarop Doortjes beklagenden uitroep: + +</p> +<p>“Och lieve Hemel!” + +</p> +<p>“Dat is de oude Thomas uit de pastorie,” zeide tante en opende de deur. Het was zoo; daar stond de oude, kromme man, met de +van regen druipende muts in de hand, en Doortje riep tante toe: + +</p> +<p>“Ach, hoor eens aan, Kareltje van Dominé is gestorven, zoo even; wat spijt mij dat!” + +</p> +<p>“Karel?” vroeg Liesje en stond eensklaps nevens den ouden man; “Karel?” + +</p> +<p>“Ja, juffer, om zes uur is hij ingeslapen; ach, juffer Lise, die arme moeder en vader! Het was zulk een prachtige jongen; +God, wat is dat een droefheid, daar beneden! Gij kunt het u niet voorstellen!” + +</p> +<p>Het jonge meisje stond nog met hoed en mantel om. Zonder zich te bedenken, ging zij naar de voordeur. + +</p> +<p>“Waar wilt gij heen, kind? In dit weder?” + +</p> +<p>“Ik wil naar oom, naar de pastorie; tante—laat mij, bid ik u!” + +</p> +<p>En reeds stond zij weder buiten en kampte tegen den wind, om vooruit te komen. De kreten der oude vrouw stierven weg in den +storm, en over haar heen bogen zich de takken der elzeboomen aan den ruischenden molenbeek in wilden strijd. Daar kwam haar +een wagen te gemoet; zij ging ter zijde om hem voorbij te laten, en zette toen schielijker haar weg voort. Het scheen haar +eene weldaad toe, dit stormachtige weder; het was immers eene kwelling naast <a id="d0e3765"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3765">211</a>]</span>hem in een dichte kamer te zitten; oogenschijnlijk was het een beeld van zoet geluk, en inderdaad was er geen schaduw van +te vinden; hij had haar niet lief; hij had haar alleen om den wille van haar geld begeerd. Het gevoel van blijde opoffering, +waarmede zij hem hare hand had aangeboden, maakte plaats voor het vernederende van ’t geen zij geleden had; en hij zelf, die +het offer aannam, wat deed hij om die vernedering te verzachten? Was het dan zoo moeilijk, haar goede kameraad te zijn? + +</p> +<p>Hoe wild schudde de oude linde hare takken, en hoe jaagden de wolken aan den donkeren hemel! En daar beneden in het dorp, +in de pastorie, dáár werden tranen geweend, bittere, heete tranen—door wie maar weenen kon! + +</p> +<p>Maar zij wilde niet, zij wilde immers niet, dat de menschen haar medelijdend zouden aanzien, vader en moeder, tante, zelfs +Doortje en Mina—neen, dat was vreeselijk, dat kon zij niet verdragen. + +</p> +<p>Klonken daar geen haastige schreden achter haar? Ja, en dan de roep “Liesje! Liesje!” Zij stond stil, dat was <span class="letterspaced">zijne</span> stem; o, als zij hem nu eens te gemoet kon gaan en zich aan zijn arm vastklemmen kon; als hij nu eens zeide: “Ik maakte mij +bezorgd over u, daarom kom ik,” maar neen, vader heeft hem zeker mij achterna gezonden, of misschien zou hij ieder ander gevolgd +zijn; hij moest immers in zulk een storm geene dame alleen hebben laten gaan. + +</p> +<p>“Maar Liesje, ik bid u,” klonk nu zijne stem, “hoe kunt gij in zulk weêr uitgaan! Uwe ouders zijn half dood van angst over +u; hier is een doek van tante voor u, en wacht even, de wagen moet aanstonds hier zijn; ik heb gezegd, dat hij oogenblikkelijk +zou worden nagezonden. Gij zijt toch nog altijd de kleine goedhartige Lise, wier goed hart in lichte laaie staat bij het ongeluk +van vreemden!” vervolgde hij, haar den doek omslaande. + +</p> +<p>Zij lachte bitter. “De pastoriebewoners zijn geene vreemden voor mij; zij behooren als ’t ware tot onze familie.” +<a id="d0e3780"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3780">212</a>]</span></p> +<p>Hij antwoordde niets op dit bitse gezegde; juist kwam ook de wagen en hield bij hen stil. “Mag ik met u gaan?” vroeg hij, +haar bij het instijgen helpende, “of wilt gij liever alleen rijden?” + +</p> +<p>Zij wilde het laatste toestemmend beantwoorden, toen haar blik op hem viel; hij was slechts in zijn rok, zonder overjas. + +</p> +<p>“Ik wil niet, dat gij om mijnentwille kou vat,” zeide zij zacht, “ik bid u, ga zitten!” + +</p> +<p>Na een korten rit hield de wagen stil; Liesje steeg alleen uit en trad de pastorie binnen; het was donker in de gang en stil; +zij bereikte tastend de deur der woonkamer en klopte aan. Bijna huiveringwekkend luid klonk het, maar geen vriendelijk “binnen” +liet zich hooren. Een onverklaarbare angst overviel haar hier in het huis des doods; maar moedig tastte zij verder. Daar was +de trap, en hierboven, rechts, het studeerkamertje; zacht klopte zij aan; weder geen antwoord, maar door eene reet scheen +licht—zij opende de deur en zag naar binnen; daar zat oom de predikant bij de tafel, het gezicht in de handen verborgen, en +vóór hem lag de opengeslagen bijbel. + +</p> +<p>“Oom! oom!<span id="d0e3791" class="corr" title="Niet in bron">”</span> riep zij snikkend en legde het hoofd op zijn schouder. + +</p> +<p>“Lise, gij goed kind! Ja, een zware bezoeking is over ons gekomen,” sprak hij ernstig, en streek haar over de natte, bruine +vlechten; <span id="d0e3796" class="corr" title="Niet in bron">“</span>en zijt gij in dat weer hier gekomen? Wat zijt gij altijd medelijdend! Nietwaar—onze Karel, Liesje! onze lieve, flinke jongen—o, +het valt zwaar, niet tegen God te morren. Mijn arme Rosine! Hij was immers haar trots.” + +</p> +<p>“Ach oom, oom!” snikte zij diep bedroefd; “waarom is het leven toch zoo treurig, zoo moeilijk!” + +</p> +<p>“Gij hadt hier niet heen moeten komen, goed kind,” werd haar toegefluisterd, en de kleine vrouw met vochtige, roodgeweende +oogen, die binnengekomen was, hief haar hoofd <a id="d0e3803"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3803">213</a>]</span>op en <span id="d0e3805" class="corr" title="Bron: kustte">kuste</span> haar. “Het maakt u van streek, en gij zoudt ziek kunnen worden.” + +</p> +<p>“Mag ik Karel niet nog eens zien? ik bid u tante!” vroeg zij nog altijd snikkend. + +</p> +<p>In de kamer daarnaast lag een bleeke knaap op het sneeuwwitte kussen; zij trad zacht naderbij en staarde op de lieve, welbekende +trekken—hoe dikwijls had die mond “tante Liesje” tegen haar gezegd, hoe vaak hadden die groote oogen haar lachend aangezien, +en nu zoo stil, zoo stom! De kleine vrouw drukte het gelaat weer in de kussens van het bedje, en de vader stond aan de andere +zijde en staarde op dat, wat hem was overgebleven van zijne droomen der toekomst. Liesje’s tranen echter hielden op te vloeien; +er straalde zulk een wondervolle vrede van het kinderaangezichtje daar voor haar—hoe schoon moest het zijn, zoo zacht te slapen, +met zulk een gelukkig lachje, zonder de smart des levens te hebben ondervonden! + +</p> +<p>“Ween niet, tante! Hij slaapt zoo rustig! hij ziet er zoo gelukkig uit.” Toen keerde zij zich om en ging langzaam heen. + +</p> +<p>In het kamertje bleef zij staan. “Oom,” sprak zij zacht en <span id="d0e3816" class="corr" title="Bron: lag">legde</span> de kleine hand op zijn arm, <span id="d0e3819" class="corr" title="Niet in bron">“</span>ik heb een vraag op het hart, die ik niet langer onderdrukken kan.<span id="d0e3822" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p><span id="d0e3826" class="corr" title="Niet in bron">“</span>O, spreek, mijn Liesje. Heb ik gelijk, als ik meen dat het u en Army betreft?” + +</p> +<p>“Ja, oom; o, gij hebt ervan gehoord? Ik kan niet heengaan, zonder dat gij mij gezegd hebt, hoe ik handelen moet.” Zij ging +op de kleine sofa zitten. “Mijn vader weigerde zijne toestemming,” vervolgde zij, “en tante zeide, dat mijne vereeniging met +Army een ongeluk was voor mij, oom, omdat hij niet aan mij, maar alleen aan mijn geld dacht; vader deed een beroep op mijn +meisjestrots<span id="d0e3831" class="corr" title="Niet in bron">.</span>—Eerst voegde ik mij naar zijn wil; het was zulk een verschrikkelijk gevoel dat te ondervinden, ik wilde ook sterk zijn, oom, +maar toen—toen kwam zijne moeder en jammerde, hij wilde weg naar <a id="d0e3834"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3834">214</a>]</span>Amerika, en toen, oom, voelde ik mij naar hem toegedreven, en ik bad hem, niet weg te gaan; ik was half waanzinnig van angst +en smart. Hij moest mij beschouwen als een goede kameraad, heb ik tegen hem gezegd. En toen heeft mijn vader ingewilligd, +omdat ik hem zoo vurig smeekte; op mijne knieën heb ik gelegen—ik zou immers gestorven zijn, als Army naar Amerika had moeten +gaan, zonder dat ik alles beproefd had om hem te redden; Army weet niet eens welk een strijd het gekost heeft. En nu valt +het mij zoo onuitsprekelijk zwaar, als ik naast hem sta; bij elke schrede aan zijne zijde doet mij het hart zoo zeer, en nu +komt mijn trots er tegen op, dat ik wel is waar zijne verloofde ben, maar niet zijn beminde. Ach, oom, ik ben zoo ongelukkig!” + +</p> +<p>Zij barstte in tranen uit en verborg haar hoofd in het canapékussen. + +</p> +<p>“Kindlief,” sprak de geestelijke, en streek haar zacht over het rijke, volle haar, terwijl hij zich naast haar zette en hare +hand greep; “mij schiet een oude spreuk te binnen uit het album mijner Rosine; haar oude grootmoeder schreef die er in, toen +zij als jong meisje het ouderlijk huis verliet, om in den vreemde als onderwijzeres in haar levensonderhoud te voorzien. Wanneer +gij eens in tweestrijd zijt met uw gevoel, mijn geliefd kind, en beleediging of gekrenkte ijdelheid strijden met den lust +tot vergeven, tot liefhebben, laat dan de liefde zegepralen, zelfs al laadt gij den schijn van vernedering op u! Het heerlijkste, +het schoonste, wat eene vrouw vermag te doen, is te beminnen, altijd te beminnen, al wordt haar ook ongelijk aangedaan. <span id="d0e3840" class="corr" title="Bron: “"></span>Heb geduld, kind,” vervolgde hij, toen het meisje hem met oogen vol tranen aanzag, “hij heeft eerst onlangs een bittere teleurstelling +ondervonden, en de bewustheid, dat hij een stap doet, die in geen enkel opzicht in zijn voordeel kan worden uitgelegd, zal +pijnlijk genoeg voor hem wezen. Hij zal dat overwinnen, en u dankbaar zijn, dat gij hem van schande en gebrek gered hebt <a id="d0e3842"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3842">215</a>]</span>en op zekeren dag bespeurt gij een vonkje liefde voor u in zijn hart, dat, door ootmoed en toegevendheid, met onvermoeide +voorkomendheid gekoesterd en aangekweekt, eens tot een heldere vlam opflikkert. Maar wacht u er voor, dat gij de zwakke vonk +niet uitdooft door uwe fijngevoeligheid; behandel hem als een ziek kind!” + +</p> +<p>Liesje was opgestaan. “Ik dank u oom!” sprak zij zacht, “en, nietwaar? gij zult mijne ouders en tante geruststellen, dat ik +nog gelukkig zal worden? Ik wil vriendelijk en voorkomend jegens Army zijn, en zal mijne gevoeligheid bestrijden. Ach, als +vader slechts niet boos op mij en Army wilde zijn! Hij is zoo somber en droefgeestig.” + +</p> +<p>“Het valt hem moeilijk, niet bezorgd te zijn, mijn kind; gij zijt zijn eenigste dochter, en gij komt in zulke verwarde omstandigheden, +in een gansch anderen kring. Maak er hem geen verwijt van, dat zijn voorhoofd zich rimpelt, en evenzoomin uwe tante! De oude +vrouw heeft u zoo lief. Zij zullen weder vroolijk zien, wanneer zij u tevreden weten aan Army’s zijde, en <span class="letterspaced">dat</span> ligt in uwe macht—gij bemint hem, en gij weet: de liefde <span id="d0e3851" class="corr" title="Bron: dult">duldt</span> alles, zij verdraagt alles, zij hoopt alles.” + +</p> +<p>“Dat is het rechte woord, oom,” sprak zij met verhelderden blik en reikte hem de hand; “ik zal het tot waarheid maken. Vaarwel, +oom! Ik kom morgen terug en—-ach, lieve oom! Karel is veel smart bespaard!” + +</p> +<p>Buiten bij de wagentrede stond Army; hij hielp haar instijgen en nam nevens haar plaats. Weder reden zij zwijgend door den +nacht naar buiten. + +</p> +<p>“Army,” zeide zij eensklaps en legde hare hand op zijn schouder, “ik was wel ontstemd en onvriendelijk? Vergeef het mij—ik +kom zoo even uit een sterfhuis—” + +</p> +<p>Hij nam hare hand in de zijne en keerde zich naar haar toe. + +</p> +<p>“Ik heb een verzoek aan u,” ging zij voort, eer hij kon antwoorden. “Gij weet, mijn vader gaf met een bezwaard <a id="d0e3864"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3864">216</a>]</span>gemoed zijne toestemming tot onze verbintenis. Vergeef hem Army! Ik ben immers zijn eenig kind—help mij de wolken van zijn +voorhoofd verdrijven! Houdt u slechts een weinig, alsof gij mij liefhebt, en laat hem gelooven, dat gij gelukkig zijt! Ik +zal het ook doen—ik ben het immers ook,” voegde zij er zacht bij. + +</p> +<p>Hij zweeg. + +</p> +<p>“Wilt gij dat doen, Army?” vroeg zij aarzelend. + +</p> +<p>Reeds rolde de wagen over de molenbrug en het fabrieksgebouw voorbij; hij reed om de kale linde tot voor de huisdeur. Army +hield het hoofd afgewend en zag naar buiten. Doortje kwam juist met de lantaarn uit de deur, en liet de wagentrede neer; hij +sprong er uit en bood Liesje de hand om uit te stijgen; een trek van diepe ontroering lag op zijn gezicht. Hij zou zich houden, +<span class="letterspaced">alsof</span> hij haar liefhad! En als hij nu tot haar zei: <span id="d0e3875" class="corr" title="Niet in bron">“</span>mijn hart klopt in waarheid warm voor u, voor u, beminnenswaardige, met het reinste gemoed; ik voel een adem des vredes in +uwe nabijheid, die mij de wonden van een onzaligen hartstocht zacht verkoelt,”—zou zij dat gelooven? Dat was immers het ellendigste—hij +had haar vertrouwen verloren— + +</p> +<p>Hij zag naar haar op—hij wilde haar antwoorden; maar wat? Ja, dat wist hij op dit oogenblik niet te zeggen, en reeds boog +zich bij het schommelende licht der lantaarn een bekoorlijk hoofd uit den wagen; de kleine pelsmuts zat eenigszins scheef +op de zware, bruine vlechten; het fijne gezicht was nog rood van het weenen, toch lag er een zacht beschaamd lachje om den +bloeienden mond, dat twee bekoorlijke kuiltjes nog dieper groefde; de oogen echter staarden, als om antwoord smeekend, in +de zijne en deden hem getroffen achteruit wijken. Waar had hij ooit zulke oogen gezien? Zij zagen hem zoo smartvol aan, als +zochten zij een verloren geluk.—Bijna ontstuimig trok hij haar tot zich, en blikte diep in de droeve sterren, die steeds schitterender +werden— + +</p> +<p>De wagen was weggereden, en Doortje liep haastig uit <a id="d0e3882"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3882">217</a>]</span>den storm naar binnen. Het was duister om die beide jonge lieden daar buiten; weder wilde hij spreken, en weder sloten zich +zijne lippen. “Zij zou u toch niet gelooven,” sprak hij bij zich zelven. + +</p> +<p>En zij waagde het niet, het hem nog eens te vragen, toen hij hare handen langzaam losliet. “Hij wil niet liegen,” dacht zij +en trad over den ouden drempel; “hij wil niets beloven, wat hij niet kan volbrengen—hij bemint mij immers niet.” En het licht +in de stralende oogen verdoofde weder, en zij drukte de beide handen op het hart. “Ach hij bemint mij immers niet!” + + + +<a id="d0e3886"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3886">218</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Zeventiende Hoofdstuk.</h2> +<p>“En gij zegt, Hendrik, mijne grootmoeder heeft die beiden te zamen gezien?” + +</p> +<p>“Francis heeft het mij in vertrouwen verteld, heer luitenant, den avond vóór haar verdwijnen.” + +</p> +<p>De jonge officier zat in een der groote leunstoelen in zijn kamer en zag onderzoekend en met kennelijke belangstelling den +ouden man aan, die in eerbiedige houding dicht bij hem stond en in wiens trekken een lichte verlegenheid zichtbaar was. Army +had hem nog laat in den avond laten roepen; hij wilde weten, welke beweegredenen zijne grootmoeder had, en waarin de haat +wortelde, die zich ook heden weder geopenbaard had in de minachtende bejegening zijner bruid; uit een onpartijdigen mond wilde +hij hooren, waarop de toespelingen zijns aanstaanden schoonvaders doelden. Hij had besloten, het met Hendrik te beproeven, +en de oude man was inderdaad op zijne vragen aarzelend en verlegen begonnen te verhalen van baron Frits, die de schoone Lisette +daar beneden in den molen zoo lief had gehad. + +</p> +<p>“In dien tijd,” voer de oude voort, “kwam baron Frits op een avond zoo recht vroolijk aanrijden; ik nam hem zijn overjas af, +want het was koud, deed toen het torenkamertje open en maakte vuur in den haard aan—” + +</p> +<p>“Het torenkamertje?” viel de jonge officier den verhaler driftig in de rede. +<a id="d0e3900"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3900">219</a>]</span></p> +<p>“Ja, heer luitenant. Baron Frits woonde daar altijd; ik weet ook wel waarom; hij kon van daar het venster zijner liefste zien—ik +maakte dan vuur aan, haalde hem een flesch madera en hielp hem van kleederen verwisselen. Hij vroeg naar alles, wat er was +voorgevallen, of zijn broeder reeds weder te huis was; ik antwoordde hem op alles, en zei dat de meester binnen drie dagen +terug werd verwacht; en daarop, hoe Mevrouw zijne moeder het maakte, benevens zijne schoonzuster en al zoo wat meer; ondertusschen +zocht hij aanhoudend in de schuifladen van zijn schrijftafel, en vroeg eindelijk angstig: “Hendrik, hebt gij hier opgeruimd, +toen ik onlangs zoo haastig ben vertrokken?” + +</p> +<p>“Ja, zeker, mijnheer de baron,” zeide ik. + +</p> +<p>“Hebt gij niet een klein gouden hart gevonden?” + +</p> +<p>“Neen,” en hij ging voort met zoeken, en ik zocht mede, maar er werd niets gevonden; eindelijk hield hij op, maar zag zeer +treurig. “Weet gij, Hendrik!” sprak hij toen, “dat is een groot verlies voor mij; vijftig daalders geef ik u, als gij mij +het hart terug bezorgt; toen nam hij hoed en stok, want hij droeg altijd burgerkleeding als hij hier was, en zeide, dat hij +nog eene wandeling in het park ging doen, vóór hij zijne opwachting bij de dames wilde maken; maar ik wist wel, waar hij heen +wilde.” + +</p> +<p>“Mij spookten de vijftig daalders in het hoofd, heer luitenant, en dus begon ik weder te zoeken, en te zoeken, maar ik vond +niets; daarop nam ik het licht en ging in de aangrenzende slaapkamer, waar ik nauwelijks binnen was, of ik verbeeldde mij, +dat ik de deur heel, heel zachtjes hoorde openen, en toen ik haastig de woonkamer weder binnentrad, deinsde ik terug, want +daar stond Sanna, die, mij ziende, van schrik neerviel.” + +</p> +<p>“Weet gij, heer luitenant, ik ben nu oud en kalm geworden, maar toen kon ik het magere vrouwspersoon, met de koude, grauwe +oogen, het zwarte haar, en de gele kleur niet uitstaan; het was altijd een valsch schepsel, en daarom stoof <a id="d0e3913"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3913">220</a>]</span>ik in drie duivelsnaam op haar toe, en vroeg, wat zij hier te zoeken had. “De genadige vrouw wil weten, wanneer baron Frits +terugkomt?” Zij noemde mij toen altijd Enrico, want zij was trotsch op haar Italiaansche afkomst. “Waar is mijnheer de baron?” +vroeg zij nog eens. <span id="d0e3915" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Loop naar de koekoek!” riep ik, <span id="d0e3918" class="corr" title="Niet in bron">“</span>en spioneer hier niet. Ik weet niet, waar hij is;” ik wilde haar daarmede de deur uitschuiven. “Hoor!” zeide zij, en toen +ik luisterde, hoorden wij beneden in het dorp de doodsklokken luiden; zij begon zich te bekruisen en een Ave Maria op te zeggen; +intusschen schoof ik haar evenwel naar buiten: “Maak dat maar buiten af! Verstaat gij?<span id="d0e3921" class="corr" title="Niet in bron">”</span> Toen keerde zij zich bij de deur om, en sprak: + +</p> +<p>“Weet gij, Enrico, wie er gestorven is? Lompenmolenaars Lisette is het.” + +</p> +<p>Lompenmolenaars Lisette! Ik beefde van schrik; heilige vader, wat zal baron Frits zeggen? was mijne eerste gedachte; hij ging +zoo vroolijk, zoo gelukkig naar haar toe en nu dood, dat lieve, jonge wezen! Het was een prachtstuk, heer, als men dat meisje +zag; of men nu lompenmolenaars Liesje, ik wil zeggen: de bruid van mijnheer den baron aanziet of hare oudtante Lisette, is +precies hetzelfde; Liesje is als uit haar gezicht gesneden. Terwijl ik daar zoo stond, stak er een storm op, dat de boomen +bogen, de oude muren kraakten, en men allerlei geluiden hoorde. Baron Frits kwam niet en kwam niet, en onderwijl werd het +weder al erger en erger het scheen alsof de orkaan den toren wilde omverrukken; het oog kon in de duisternis geen voorwerp +onderscheiden, hoe ik mij ook inspande en het gezicht tegen het venster drukte. De klok van het slot had reeds tien geslagen, +en nog keerde hij niet terug. Heer, het was een vreeselijke nacht! Op eens vloog de deur open, en toen ik mij omkeerde, vielen +mijn ontstelde oogen op baron Frits—hij stond reeds midden in de kamer, en voor zijne voeten lag bleek en bevend de dolle +Francis, die de handen angstig smeekend tot hem opgeheven hield. +<a id="d0e3928"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3928">221</a>]</span></p> +<p>“Verzoek mijne schoonzuster, Hendrik,” sprak hij met toonlooze stem, “of zij zich de moeite wil geven, een oogenblik hier +te komen!” Ik vloog naar de deur, heer luitenant; ik wist, er moest iets verschrikkelijks gebeurd zijn, toen ik de verslagen +houding van het meisje zag, en juist toen ik de deur openrukte, stond mevrouw de barones—uwe grootmoeder—buiten en wilde naar +binnen gaan. Zij deinsde terug, toen zij haar zwager zag; een oogenblik voer een hevige schrik haar door de leden. Zij verborg +schielijk iets in den zak van haar kleed en trad toen schijnbaar kalm het vertrek binnen. + +</p> +<p>Heer luitenant, een schoonere vrouw dan zij, was er niet; zooals zij daar stond in het lange, witte nachtgewaad, de zwarte +lokken half losgemaakt en met haar groote, donkere oogen in het bleeke gelaat, als een engel der onschuld, tegenover het arme, +kermende schepsel op den vloer. + +</p> +<p>“<span lang="it">Mio caro amico</span>,” riep zij den baron toe, “wat beteekent dat?<span id="d0e3938" class="corr" title="Niet in bron">”</span> en wees verwondert met de hand naar Francis. + +</p> +<p>“Kom binnen, schoonzuster!” antwoordde hij ruw. “Ga, Hendrik, en sluit de deur!”—Toen eerst keerde hij zijn gelaat naar mij +toe—mijnheer; ik was toen een ruwe, wilde borst—maar ik heb gesidderd, zoo zag hij er uit. De oogen schenen weggezonken; het +jonge, bloeiende gelaat was oud en vervallen van waanzinnige smart, en de mond beefde van hevigen toorn. Van mijn leven vergeet +ik dat gezicht niet, noch den doodsangst, dien ik gevoelde, toen ik de deur achter de barones sloot; de tanden klapperden +mij van ontsteltenis, en als vastgenageld bleef ik in de gang staan. Sanna sloop ook naderbij, en zoo stonden wij beiden en +waagden het nauwelijks adem te halen. Eerst was het onverstaanbaar, wat zij daarbinnen spraken; men hoorde slechts de zachte +stem der barones en het snikken van Francis; toen echter vernamen wij de met een donderende stem uitgesproken woorden van +baron Frits duidelijk; moordenares noemde hij de barones en vervloekte haar en haar huis; ik stond <a id="d0e3943"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3943">222</a>]</span>stom en stijf, toen de deur plotseling openvloog, de barones naar buiten stormde, en als een gejaagd ree de gang langs en +de trappen afvloog; verschrikkelijk zag zij er uit, en daar beneden sloeg zij, als naar een steun reikende, de armen om den +pilaar en gleed bewusteloos ter aarde; ik zie haar nog voor mij, de witte, ineengezonkene gedaante, en hoe Sanna haar schreiend +volgde en op hare armen wegdroeg. Op hetzelfde oogenblik werd Francis naar buiten gestooten, en stond de baron in de deur: +“Mijn paard!” beval hij met heesche stem, en terwijl ik naar beneden ijlde liep Francis het portaal door in donker en stormweer +naar buiten. Ik bracht den baron zijn paard voor; hij wrong er zich op met zijn bleek, ontdaan gezicht—het arme dier, het +steigerde hoog op, zoo drukte hij het de sporen in de zijden, en weg vloog hij, zoodat ik meende er moest een ongeluk geschieden. +Toen kwam hij op eens terug; ik stond nog in wind en weder op de trappen van het bordes en luisterde naar het naderbij komende +paardengetrappel. Hij wierp mij een geldstuk toe. + +</p> +<p>“Hoor eens, Hendrik,” zeide hij, “ga gij naar mijn oude moeder en zeg haar voor mij vaarwel; mij ziet zij nimmer weer—” Het +laatste verstond ik nauwelijks; de wind verwaaide het, òf zijne stem werd door snikken verbroken, ik weet het niet; hij gaf +mij de hand, toen was hij weg, en is nooit teruggekomen. + +</p> +<p>Francis zag ik echter nog eens; zij lag daar boven onder de oude boomen op de knieën, en toen zij hem in den duisteren nacht +zag wegrijden, gaf zij zulk een hartverscheurenden gil, dat ik er heen liep. Dáár, mijnheer, daar vond ik een arm ongelukkig +schepsel, dat van berouw en smart verging; toen bemerkte ik, dat zij niet zoo slecht was; ik troostte haar in haar ellende—nu, +toen heeft zij mij verhaald, dat baron Frits en de schoone Lisette gescheiden moesten worden—dat zij gestorven was, omdat +men haar had doen gelooven, dat hij haar ontrouw was en—dat is alles wat ik weet.” +<a id="d0e3949"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3949">223</a>]</span></p> +<p>“Meent gij, Hendrik, dat mijne grootmoeder werkelijk—” + +</p> +<p>De stem van den jongen man klonk dof. + +</p> +<p>“O, mijnheer, mij voegt het niet iets slechts van mijne meesters te gelooven; ik heb immers geen bewijs er voor, dat baron +Frits reden had tot zulk een vreeselijke vervloeking; maar dit weet ik zeker, dat hij met de barones sedert eenigen tijd niet +op een goeden voet stond, omdat—och, hij had zich eens in hare zaken gemengd; daarbij was zij gruwelijk trotsch; zij had voor +geen geld ter wereld lompenmolenaars Lisette als schoonzuster erkend; en daarom—mijnheer de luitenant—neem het mij niet kwalijk! +ik durf het u immers wel zeggen, ik heb u in den wieg zien liggen en tot een jonkman zien opgroeien. Duidt het mij niet euvel—Liesje—” + +</p> +<p>“Is mijne bruid, Hendrik—” + +</p> +<p>“Ik weet het, en heb mij verblijd, toen ik u beiden zag, zooals ik nooit geloofd had, mij ooit weer te zullen verheugen—ach, +mijnheer, houdt uwe bruid in eere, en laat haar niet uit uwe oogen gaan! Men kan angstig worden voor zulk een jong wezen, +hier boven in het slot; vergeef mij, heer baron! Mijn hart drong mij, u dit te zeggen; zij gelijkt zooveel op Lisette, vooral +dezelfde oogen, even zoo blauw, diep en helder, en dezelfde uitdrukking er in. Zulke oogen vergeet men niet. God geve haar +enkel vreugdetranen!” + +</p> +<p>De stem van den oude was ontroerd toen hij weg ging, en het “goeden nacht” klonk zeer onduidelijk in Army’s ooren; hij lette +er ook niet op—voor zijn geest stonden zij ook, die blauwe kinderoogen, maar zoo smartelijk, zoo bang, en onuitsprekelijk +droevig, als hij ze dezen avond gezien had. + +</p> +<p>“Dezelfde oogen,” herhaalde hij halfluid, “dezelfde uitdrukking!” en hij zag naar de beeltenis der schoone Agnese Mathilde. +Het licht was diep neergebrand; het flikkerde slechts nu en dan flauw op, en het roode, volle haar was <a id="d0e3964"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3964">224</a>]</span>bijna onzichtbaar in het matte schijnsel; de twee donkere, droevige oogen echter staarden uit het bleeke gelaat onafgewend +op den jongen man, zoo smartvol, zoo bang, als zochten zij een verloren geluk. Dat waren de oogen, waaraan hij gedacht had +bij het uitstijgen uit den wagen—de oogen der schoone Agnese Mathilde! + + + +<a id="d0e3966"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3966">225</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Achttiende Hoofdstuk.</h2> +<p>Den volgenden morgen ging Army naar den molen; zijn aanstaande schoonvader wenschte een onderhoud met hem. Liesje zag hij +niet; tante, die uit de keuken kwam, en de kamerdeur voor hem opende, antwoordde op zijne vragen, dat het jonge meisje nog +sliep; een weinig rust zou wel noodig zijn en goeddoen, als men den geheelen nacht geweend had. + +</p> +<p>Een donkere schaduw lag op zijn gelaat, toen hij de kamer zijns schoonvaders binnentrad; hij had verlangd Liesje te zien, +na den vorigen avond, en de gedachte, dat zij den ganschen nacht geweend had, lag hem zwaar op het hart. Hij moest eenige +oogenblikken wachten. De heer Erving was boven in het kantoor; onwillekeurig sloeg hij zijne blikken in het rond; het was +een gezellig vertrek, met donkere tapijten, groene meubels en gordijnen; op een groote schrijftafel stond een portret; het +was eene photographie van Liesje uit hare kinderjaren; het lieve gezichtje zag er recht schalksch uit. Hij hield de beeltenis +omhoog, om het beter te zien, en had het nog in de hand, toen de heer Erving binnentrad. + +</p> +<p>Op het gelaat van den statigen man lag eene uitdrukking, die men er anders niet op vond, van zorg en spanning; hij had zeker +dien nacht weinig geslapen. “Vergeef mij, dat ik u liet wachten!” begon hij het gesprek en reikte den jonkman zijn hand. “Ga +zitten,” vervolgde hij, “en <a id="d0e3976"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3976">226</a>]</span>laat ons dadelijk tot onze zaken overgaan!—Ik zal niet veel onnoodige woorden gebruiken,” ging hij voort en schoof een stoel +voor zich bij de tafel. “Vooreerst denk ik, reizen wij te zamen naar uw garnizoen, om daar de zaken te regelen; dan dient +gij uw ontslag uit den dienst in—Gij kunt het mij niet kwalijk nemen, dat ik dit zoo bepaald verlang! zij is mijn eenig kind”—zijne +stem beefde bij deze woorden—“en ik wil haar ten minste in mijne nabijheid, onder mijne bescherming houden.” + +</p> +<p>Army boog toestemmend, maar het bloed steeg hem gloeiend heet naar de wangen. + +</p> +<p>“Ik verlang niets onredelijks,” voer de andere voort; “gij weet, dat mijne familie in vroegere jaren van de uwe een aanzienlijk +deel der omliggende landerijen gekocht heeft. Nu is Liesje ons eenig kind, en ik heb met mijne vrouw overlegd, dat het het +beste zou zijn, dat gij weder werdt, wat uwe voorouders waren, heer van Derenberg. Ik heb heden morgen vroeg reeds aan Hellwig +geschreven, hoe de zaken staan, en hem tot eene samenkomst te S. uitgenoodigd, hoofdzakelijk met het doel, om te beproeven, +hoeveel wij van de landerijen van uw erfgoed, die bovendien niet in goede handen zijn, weder machtig kunnen worden, om ze +dan weder tot één geheel te vereenigen; zooals wij hopen, zal het met het meerendeel gelukken. Van u verwacht ik daarvoor, +dat gij u—-” hij hield plotseling op, trad naar de schrijftafel en zocht tusschen zijne papieren. + +</p> +<p>“Ik heb niet lichtvaardig mijne toestemming gegeven,” wendde hij zich weder tot den jongen man, en zijne stem klonk week en +zacht, “want ik vrees, dat mijne dochter vele vernederingen tegemoet gaat; maar zij wilde niet anders.—Ik ken u eigenlijk +alleen uit uw jeugd, want als jongeling hebt gij mijn huis niet weer betreden, maar het weinige, dat ik van u weet, is niet +van dien aard, om u onvoorwaardelijk mijn vertrouwen te schenken. Gij hebt tot nu toe getrouw de voetstappen uwer grootmoeder +gevolgd, die in <a id="d0e3984"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3984">227</a>]</span>menschen van mijn stand zeer ondergeschikte wezens ziet; uwe voorouders—ik weet het—dachten anders. Ik heb u thans het liefste +gegeven, dat wij, mijne ziekelijke vrouw en ik, op de gansche wereld bezitten, en daarvoor eisch ik, dat gij mijn kind zult +beschermen en in eere houden; ik wil niet, dat zij door uwe grootmoeder zóó behandeld zal worden als uwe ongelukkige moeder; +deze belofte kan ik van u verlangen, en gij zult mij die nu geven; zoodra ik tranen in het oog mijns kinds zie, stel ik u +daarvoor verantwoordelijk. Kunt gij mij beloven alles te doen, om mijn kind voor den hoogmoed dier vrouw te behoeden?” + +</p> +<p>Hij hield hem de hand toe. Het liefst was Army den man om den hals gevallen; Derenberg zou hem weder toebehooren, zijn schoonste +droom verwezenlijkt worden! En toch lag er een drukkende last op zijne blijdschap. + +</p> +<p>“Het zal Liesje nimmer berouwen, dat zij mij van een donkere toekomst redde,” antwoordde hij, toen zijne hand in die van Erving +lag; “ik zal weten haar te beschermen in ieder opzicht—ook voor mijne grootmoeder; ik moet dadelijk naar haar toe.” + +</p> +<p>Een snelle, onderzoekende blik van Erving gleed over het gelaat van den jongen man vóór hem; hij scheen kalm, alleen zijne +oogen fonkelden. “Laat u niet door drift vervoeren!” vermaande de oudere man, en lag de hand op Army’s schouder, “zij is en +blijft de moeder uws vaders en den ouderdom moet men eeren. Ik verlang niets anders, dan dat zij mijn kind geen kwaad doet, +voor ’t overige mag zij handelen, zooals zij wil. Dus bedaard, Army, hoort gij wel? Zij is een oude vrouw.” + +</p> +<p>Het was de eerste maal, dat hij den jongen officier bij zijn voornaam aansprak. Diep geroerd zag deze tot hem op; dàt was +de man, van wien hij eenmaal in dwazen trots gezegd had, dat hij niet onder zijn dak kon verkeeren, en nu zorgde hij voor +hem als een vader! Hem dankte hij nu alles, alles, zijn geheele toekomst. +<a id="d0e3994"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3994">228</a>]</span></p> +<p>“Ga nu, Army!” vermaande hij, toen deze zijn hand greep en zwijgend drukte, “en heden namiddag vertrekken wij. Ga—en nog eens—bedaard!” + +</p> +<p>Hij ging als in een droom; boven aan het einde der allée dook reeds het slot op en het prachtige met wapens getooide bordes. +Één oogenblik rustte zijn blik daarop; hij gevoelde zich heden zoo nietig, zoo ellendig. Hij richtte het hoofd op, en een +trek van vastberadenheid lag op zijn gelaat, toen hij de trap opging, die naar de kamer zijner grootmoeder voerde. Daar kwam +Nelly hem tegemoet loopen; hare oogen schitterden als zonneschijn. + +</p> +<p>“Hoe maakt het Liesje, Army?” vroeg zij, en sloeg de beide armen om zijn hals. Hij zag haar in het lachende, gelaat. + +</p> +<p>“Wilt gij mij een genoegen doen, kleine?” vroeg hij, en streek haar de lokken van het voorhoofd. Zij knikte haastig. + +</p> +<p>“Ga dan naar haar toe—ja? Maar spoedig, aanstonds, en zeg haar dat ik haar laat groeten, en zij niet meer moet weenen; ik +laat haar dit dringend verzoeken—hoort gij?” Hij maakte driftig hare handen los en keerde zich om; toen hij een verbaasde, +vragende uitdrukking op haar gelaat las, riep hij haar toe: “Ga toch spoedig, en blijf wat bij haar. Ik moet nu met grootmama +spreken.” + +</p> +<p>In de gang sloop Sanna hem voorbij, haar groet was eenigszins snibbig. + +</p> +<p>“Kan ik grootmama nu spreken?” vroeg hij. + +</p> +<p>“Ik was reeds tweemaal in uw kamer, heer baron,” antwoordde zij, “mevrouw uwe grootmama wacht met ongeduld.” + +</p> +<p>Hij ging haar schielijk voorbij en trad binnen. De oude dame zat op hare gewone plaats bij den haard: zij knikte vluchtig +met het hoofd en wees op een stoel. “Gij hebt mij lang laten wachten,” sprak zij. + +</p> +<p>“Ik had een noodzakelijk onderhoud met mijn aanstaanden schoonvader,” antwoordde hij, plaats nemende, “hij was <a id="d0e4015"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4015">229</a>]</span>zoo goed, mij de plannen voor onze toekomst mede te doelen.” + +</p> +<p>“De proef is dus toch gelukt?” vroeg zij, zijn eigene woorden gebruikende. “Nu, in ieder geval hebt gij nog geene ringen gewisseld; +er kan dus nog over de zaak gesproken worden.” Hij maakte een ongeduldige beweging. “Gij veroorlooft toch, dat ik nog een +paar woorden spreek?” vroeg zij. + +</p> +<p>Army maakte een lichte buiging en plotseling viel zijn oog op een brief, dien de tengere vingers zijner grootmoeder vasthielden; +hij kende dat stevige, roomkleurige papier, en op eens vloog het bloed hem gloeiend heet naar het hart. + +</p> +<p>“Vooreerst,” begon de oude dame en nam van het nevens haar staand tafeltje een tweeden brief, “is hier een zeer minzaam schrijven +van den hertog; hij wenscht uwe omstandigheden te leeren kennen, en belooft mij, in ieder opzicht uwe belangen te zullen bevorderen; +dat is eene belofte, waarvan gij den omvang, naar ik hoop, op prijs zult weten te stellen; uwe plaats als officier is verzekerd, +uwe carrière buiten allen twijfel.” Zij zag hem uitvorschend aan. “Mijn raad is deze, gij maakt een einde aan die belachelijke +comedie daar beneden in den molen en vertrekt dadelijk naar S.” + +</p> +<p><span id="d0e4024" class="corr" title="Niet in bron">“</span>Grootmama,” antwoordde hij bedaard, “dat kan u onmogelijk ernst zijn.” + +</p> +<p>“Dat is het—in waarheid,” verzekerde zij, “gij hebt hals over kop de laagste betrekkingen aangeknoopt, en ik wil u daarvoor +andere geven, meer overeenkomstig uwen stand.” + +</p> +<p>“Meer overeenkomstig mijn stand?” vroeg hij, “dat zal bezwaarlijk zijn; de betrekkingen, die ik aanvaard, zijn de beste die +er zijn.” + +</p> +<p>“Misschien compagnon van mijnheer uw schoonvader—lompenmolenaar numero twee! nietwaar?” + +</p> +<p>“Ik bid u, grootmama, laat ons van dat onderwerp afstappen! Ik zal nimmer mijn woord terugnemen, zelfs niet, wanneer uw voorstel +mij kon verleiden—zoo veel te minder echter, nu ik geen lust gevoel terug te treden.” +<a id="d0e4035"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4035">230</a>]</span></p> +<p>“Dan verlaat <span class="letterspaced">ik</span> het huis!” riep zij toornig, “nog voordat uwe vrouw er den voet inzet.” + +</p> +<p>“Dat zou mij spijten, grootmama. Gij kunt met een weinig vriendelijkheid zooveel goed maken; trouwens wanneer gij—” + +</p> +<p>“Het is toch beter, dat ik ga, meent gij?” vroeg zij. “Goed, Army, dat wil ik ook, ziehier, <span class="letterspaced">dit</span> is een uitkomst.” + +</p> +<p>Zij hield hem het roomkleurige briefje onder de oogen; hij herkende de sierlijke hand zijner trouwelooze bruid; onwillekeurig +trad hij terug. “Blanka?” vroeg hij toonloos; “schrijft zij u?” + +</p> +<p>“Weet gij, wat zij mij schrijft? Zij verzoekt mij, haar op eene reis naar Italië te begeleiden, omdat de overste door dienstplichten +verhinderd wordt, mede te gaan. Het liefste zou ik haar dit vod met de vleiendste woorden in het aangezicht smijten, maar +onder deze omstandigheden is er geen anderen uitweg; ik neem haar aanbod aan.” + +</p> +<p>“Gij wilt—gij kunt dat? Kunt gij tot haar gaan, die mij bedrogen heeft, grootmama?” vroeg de jonge man en greep hare hand. + +</p> +<p>“Mij blijft niets anders over; ik wil met die lieden daar beneden geene gemeenschap hebben; ik wil het niet, en ik doe het +niet,” hield zij vol. + +</p> +<p>“Dan is het zeker beter dat gij gaat,” sprak hij zacht en keerde zich om. + +</p> +<p>“Dat is dan de dank voor al mijne liefde! Dat is de vervulling aller verwachtingen, die ik op u gebouwd heb!” bracht zij uit. +“Incredibile! Als ik mij u voorstel, daar beneden in het kantoor op den stoel uws schoonvaders!” vervolgde zij in één adem, +“schrijvende, of de boeken houdende, gij, die het vooruitzicht op een schitterende loopbaan zoo onzinnig verwerpt!” + +</p> +<p>“Ik had tevreden moeten zijn, zoo mijn schoonvader mij den kantoorstoel had aangewezen, maar hij heeft het beter met mij gemaakt; +Liesje brengt als bruidschat onze <a id="d0e4062"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4062">231</a>]</span>oude familiegoederen mede, ik zal weder heer op Derenberg wezen.” + +</p> +<p>Hij had langzaam gesproken en op ieder woord gedrukt. + +</p> +<p>Zij keerde zich met één ruk om; haar groote oogen zagen hem verbaasd aan, als geloofde zij zijne woorden niet. “Duur genoeg +betaald!” bracht zij met moeite uit. + +</p> +<p>“Hoe zoo?” + +</p> +<p>“Omdat gij voor uw leven aan eene vrouw geketend zult zijn, die uws gelijken met den nek zal aanzien, en eindelijk, die gij +niet liefhebt, niet kunt liefhebben!” + +</p> +<p>“Wie zegt u dat?” vroeg hij, en een fijn lachje speelde om zijn mond, “zou het laatste zoo onmogelijk zijn? Mij dacht, gij +weet het tegendeel uit <span id="d0e4074" class="corr" title="Bron: ondervindig">ondervinding</span>. Denk slechts aan mijn gestorven oudoom Frits en de schoone Lisette!—” + +</p> +<p>De oude dame antwoordde niet; met een driftig gebaar ging zij weder in den leunstoel zitten, en hare vingers verkreukelden +Blanka’s brief; maar haar gelaat was wit geworden, zoo wit, als de strooken harer muts. + +</p> +<p>“Mijn zwager heeft er nimmer aan gedacht, dat meisje te trouwen,” sprak zij eindelijk, “daarin moet ik hem verdedigen; het +was een minnarij, zooals heeren die bij dozijnen plegen te hebben; de bekendheid met deze geschiedenis moest u juist van de +onzinnige gedachte terughouden, een meisje uit dat huis tot uwe vrouw te maken!” + +</p> +<p>“O, toch niet, integendeel! Als iets mij nog in mijn besluit konde versterken, dan zou het dit zijn, dat ik daarmede een gedeelte +van hetgeen zinnelooze hoogmoed en onedele wraak eens misdeden, vergoeden zou.” + +</p> +<p>“Deze duistere toespelingen zijn mij geheel onbegrijpelijk,” viel zij hem in de rede, en stond driftig op; “de broeder uws +grootvaders was een mensch, die geene zelfbeheersching bezat, die een los, lichtzinnig leven leidde—hij is gestorven, God +weet waar? Hij was een huichelaar, die zijn lichtzinnige gedachten, onder het masker van een rechtschapen, achtenswaardig +uiterlijk, voortreffelijk wist te verbergen; het <a id="d0e4085"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4085">232</a>]</span>spijt mij, dat gij u eene legende op den mouw hebt laten spellen, waarin deze zedeprekende huzaren-officier met die Lisette +de rol van heilige vervult.—Maar juist daarom, wijl reeds eenmaal zulke onpassende betrekkingen aangeknoopt werden tusschen +ons en hen daar beneden, betrekkingen die—Gode zij dank!—door een verstandige bemoeiing verbroken werden, juist dáárom, herhaal +ik u, zal ik nooit of nimmer het meisje als uwe bruid beschouwen, nooit of nimmer haar mijne hand reiken; en volhardt gij +bij uw voornemen—goed, dan ga ik—ik weet nu waarheen—” zij hief Blanka’s brief omhoog; “en hoewel het mij zwaar valt, dezen +stap te doen bij haar, die u bedroog, ik verkies dit boven het vooruitzicht met deze persoon in hetzelfde huis te leven.” + +</p> +<p>Haar lippen beefden, en haar oogen fonkelden van toorn. + +</p> +<p>“Goed, ga dan, grootmama! Het doet mij leed, dat de zaken zoo loopen. Maar gij zoudt het volste recht hebben te zeggen, dat +ik geen man ben, slechts een verwijfde droomer, wien het weinigje ongeluk de armen verlamd heeft—wanneer ik mijn besluit veranderde; +als man van eer <span class="letterspaced">kan</span> ik het niet; ik <span class="letterspaced">wil</span> het niet, omdat ik niet zoo dwaas zijn zal, een gansche gelukkige toekomst van mij te werpen.” + +</p> +<p>“Gijzelf beveelt mij dus te gaan?” vroeg de oude dame ademloos. + +</p> +<p>“O neen, grootmama; het liefste zag ik, dat gij in mijn huis uw verder leven vreedzaam doorbracht, maar daar gij mij de keuze +laat: gij of zij—zeg ik van ganscher harte: “mijne bruid!”<span id="d0e4101" class="corr" title="Niet in bron">”</span> + +</p> +<p>Hij had luid gesproken, en zijne woorden klonken oprecht gemeend. + +</p> +<p>“Goed,” antwoordde zij, “ik ga; en wanneer gij ook op uwe knieën voor mij laagt, en gij allen te zamen mij handenwringend +smeektet om te blijven, ik zou toch gaan. Het is schandelijk; het is ongehoord—” zij trok met bevende haast aan de scheldkoord +en begon onderscheiden laadjes van <a id="d0e4108"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4108">233</a>]</span>haar schrijftafel open te trekken: brieven, kistje, kleine doosjes vlogen er verward door elkander uit. + +</p> +<p>“Mijne reiskoffers,” beval zij der binnentredende Sanna: “pak uw goed ook. Wij vertrekken.” + +</p> +<p>Op dit oogenblik vloog een klein, blinkend voorwerp over het tapijt en bleef voor Army’s voeten liggen; hij nam het op en +beschouwde het—het was een klein gouden hart, bekrast en dof, waarop de letters L. E. waren gegraveerd. Hij staarde er langen +tijd op; het was hem onmogelijk een woord te spreken; hij ging naar haar toe, en hield haar het kleine, gouden hartje voor. +Zij vestigde haar oogen er op; toen greep zij opeens het blad van de tafel, om zich vast te houden; het rood week uit hare +wangen, en een vale bleekheid verspreidde zich over haar gelaat. Geen geluid verbrak de stilte; alleen de kleine beeldjes +op de schrijftafel stootten zacht tegen elkander, zóó zwaar leunde de bevende barones er op. + +</p> +<p>“Ik heb geen recht, u verwijten te doen,” sprak hij ten laatste, en trok de hand, die het kleine voorwerp vasthield, terug. +“Gij zijt de moeder mijns vaders, en—het zou ook nutteloos zijn. Maar ik zal dubbele moeite doen, aan mijne bruid te vergoeden, +wat gij eens misdaan hebt aan een jong, beminnelijk schepsel; God geve, dat het mij moge gelukken!” Hij keerde zich om en +wilde heengaan. + +</p> +<p>Daar trad Sanna hem in den weg. + +</p> +<p>“Wat wilt gij van mijne meesteres?” riep zij, “ik heb het gouden amulet den baron Frits ontnomen; ik alleen deed het. Mijne +signora is onschuldig. Jaag mij weg, mijnheer, maar ontneem haar niet haar tehuis, de eenige plaats, waar zij haar hoofd kan +nederleggen!” De oude meid was op den vloer gegleden en strekte smeekend de handen naar hem uit; in hare koude, grauwe oogen +blonk een traan. + +</p> +<p>“Ik zend uwe gebiedster niet weg,” zeide Army, geroerd door de trouw van het oude, hardvochtige schepsel, “integendeel,—” +<a id="d0e4122"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4122">234</a>]</span></p> +<p>“Sta op!” beval de barones toornig, “en doe, wat ik u bevolen heb—geen woord meer. Ik vertrek nog heden!” + +</p> +<p>“Misericordia!” snikte de oude in haar doodsangst, en greep de plooien van het zwarte kleed harer meesteres; “laat mij medegaan, +signora Eleonora! Ik sterf zonder u.” + +</p> +<p>Hij zag droevig naar de gebiedende gestalte, die daar midden in het vertrek stond, het hoofd trotsch in den nek geworpen; +scherp en vijandig blikten de zwarte oogen hem aan, als stond een vreemde bedelaar voor haar, dien zij de deur wilde wijzen. +Hij had haar altijd zoo liefgehad, zoo bewonderd, zijne schoone grootmoeder; zelfs thans, nu de nimbus, met welke zijn hart +haar eens omgaf, geweken was, zelfs nu zegepraalde deze liefde; hij vergat haar heerschzucht, hare hardheid; hij zag slechts +de trotsche, bevelende vrouw, die hem eenmaal met afgodische teederheid opvoedde. “Grootmama!” smeekte hij, en trad eene schrede +nader, “laat vergeten zijn, wat eens gebeurd is! Ik geef u de hand er op, niets zal u hier aan het verleden herinneren—” + +</p> +<p>“Ga!” sprak zij kortaf, en wenkte hem met de hand op hare bevallige manier ten afscheidsgroet; “ga! Ik wil alleen zijn; ik +heb nog veel te regelen.” + +</p> +<p>Hij trad op haar toe. “Vaarwel!” zeide hij, “en zoo gij ooit heimwee gevoelt, kom dan! Gij zult—” + +</p> +<p>“Adieu!” viel zij hem in de rede, en onttrok hem de hand, die hij aan zijne lippen wilde brengen. “Gij hebt gekozen.” Zij +keerde hem den rug toe. + +</p> +<p>“O, de vloek! de vloek! <span lang="it">O, mio dio!</span>” snikte de oude dienstmaagd, die nog altijd handenwringend op den vloer geknield lag. + +</p> +<p>“Gekken!” hoorde hij zijne grootmoeder zeggen; toen viel de deur tusschen hem en haar in het slot. + + + +<a id="d0e4142"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4142">235</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Negentiende Hoofdstuk.</h2> +<p>De laatste dag van het oude jaar, heeft hij niet iets plechtig weemoedigs? Het is het gevoel van scheiden, dat het menschenhart +vervult, en een angstig terugdenken en vragen: wat gaf ons het oude jaar, hoeveel ontnam het ons, en wat zal het nieuwe brengen? +Vreugde of smart, geluk of zwaar verlies? + +</p> +<p>Er is een tijd, waarin men zulke vragen nog niet doet, een tijd, in welken men gelooft dat de toekomst met ieder dag schooner +moet worden, waarin de tuin onzer droomen trotsche bloesems in overvloed draagt, en men in zalig ongeduld op het opengaan +der bloeiknoppen wacht, om zich in een waarlijk fabelachtige bloemenpracht te bedwelmen; maar de tijd snelt heen, knop bij +knop valt verdord ter aarde; slechts enkele bloeien eenzaam en beven, dat ook haar de ruwe hand zal vernielen, die hare zusters +trof. En die eens zulke bloesems zag vallen, staat met een treurig, vragend hart aan den ingang van een nieuw jaar, vouwt +bezorgd de handen, en vraagt onwillekeurig: wat zal de toekomst mij brengen? Zullen de bloesems mijner hoop verwelken of bloeien? +Het is treurig, als jonge harten deze vragen reeds moeten doen, wanneer één vorst in de lente al deze zonnige geluk-belovende +bloesempracht verstoort. + +</p> +<p>Het was des namiddags tegen vier uur, toen de onrust Liesje naar het slot dreef; sedert vier dagen was Army <a id="d0e4152"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4152">236</a>]</span>reeds weg met haar vader en zij had nog geen tijding van hem ontvangen. En heden was het oudejaar, een dag, die vroeger lieve +gasten in huis bracht—maar heden? Vader niet tehuis, moeder zoo stil, tante treurig, oom en tante in de pastorie in diepe +droefheid over hun lieveling. En zij? + +</p> +<p>Zij ging weder de allée door naar het slot; zij wilde vragen, of zijne moeder of Nelly misschien tijding van hem hadden? De +brief haars vaders was zoo kort geweest; alles was gebleken veel verwarder te zijn, dan hij gedacht had, schreef hij; wanneer +hij terugkwam, was nog onbepaald—geen woord voor haar over Army! + +</p> +<p>Zij moest heden iets van hem hooren.—Zij zag onder het gaan door de kale takken der boomen en de allée naar het bordes, dat +juist te voorschijn kwam. Aan den hemel hingen zware, grauwe wolken, en een onaangename, zoele lucht kwam haar tegemoet; bij +de spaarzame verlichting zag het oude slot er recht somber uit; zoo ledig, zoo verlaten, een waar ongeluksnest, zooals tante +zeide. Hoevele jaren zijn gekomen en heengevaren over deze oude daken, en hoevele zullen nog komen en gaan, en wat zullen +zij brengen? Wat men eens verloren heeft, keert niet weder, en zij, zij had zoo oneindig veel verloren, den ganschen wondervollen +lentetijd der liefde; van al de schitterende bloeiknoppen waren alleen de doornen overgebleven, die zich in haar gewond hart +gedrukt hadden; geen zoet geluk aan de zijde des geliefden mans, slechts een leven van krachtige zelfverloochening, een smartelijke +lach, maar geene liefde voor haar. En daarom ook geen brief. + +</p> +<p>Wat zou hij haar ook schrijven? Zij herinnerde zich, hare moeder eens gezien te hebben, hoe zij met een gelukkig lachje een +pakje oude brieven opende, die in een kistje zorgvuldig bewaard werden. “De brieven uws vaders,” had zij gezegd, toen het +jonge meisje haar vroeg, “uit den tijd, toen wij nog bruid en bruidegom waren.” Welk eene zaligheid <a id="d0e4160"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4160">237</a>]</span>straalde daarbij uit de oogen harer moeder! Liesje drukte de handen op de borst en ging haastig verder. + +</p> +<p>Nu trad zij uit de allée en richtte hare schreden naar het voorplein; een wagen stond voor de zijpoort. “Een wagen, hoe komt +hier een wagen? Zou Army—?<span id="d0e4164" class="corr" title="Bron: ”"></span> Maar neen, dan zou vader immers ook gekomen zijn.” + +</p> +<p>Zij schudde het hoofd, toen zij om het rijtuig heen liep; het was een jammerlijke oude kast, klaarblijkelijk een rijtuig uit +het dorp. + +</p> +<p>Zij trad het slot binnen en bleef opeens in de gang staan; het scheen haar toe, alsof zij stemmen en voetstappen hoorde. In +de lange gewelfde gang schemerde het reeds, alleen viel op de breede treden een flauw schijnsel door de trapvensters, die +met het groote portaal in verbinding stonden; aarzelend ging zij verder. + +</p> +<p>“Gij hebt het immers niet anders gewild,” hoorde zij de eenigszins barsche stem der oude barones zeggen, “tranen vind ik heusch +geheel onnoodig, Cornelie.” + +</p> +<p>Tegelijkertijd vernam Liesje het ruischen van kleederen en lichte voetstappen; op de bovenste trede verscheen de oude barones, +zich half omkeerende naar hare schoondochter en Nelly. Zij was in een oude fluweelen pels gewikkeld en het trotsche gelaat +kwam even onbewegelijk als altijd uit de zwarte kanten sjaal, die zij om het hoofd geslagen had, te voorschijn. + +</p> +<p>“Het is bezorgdheid voor u, mamaatje,” sprak de jonge barones, “in dit weder! En gij zijt de ongemakken van het reizen niet +meer gewoon.” + +</p> +<p>Reizen? Zij ging op reis? Een oogenblik vervulde een gevoel van blijdschap Liesje’s hart. + +</p> +<p>“De noodzakelijke gevolgen uwer handelwijze, Cornelie,” klonk het terug, “heb intusschen geen zorg! Nog ben ik niet zoo zwak, +dat ik—-” + +</p> +<p>“Het is te haastig opgekomen, mama, te schielijk.” + +</p> +<p>“Te haastig? Ik heb met ongeduld de oogenblikken geteld; <a id="d0e4184"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4184">238</a>]</span>het liefst was ik nog op hetzelfde oogenblik vertrokken.” + +</p> +<p>“Het valt mij onuitsprekelijk zwaar, u zonder verzoening te zien heengaan.” + +</p> +<p>“Ik meen, de verzoening het meest gezocht te hebben, men wilde mij echter niet verstaan. Denkt gij, dat het mij licht valt, +heen te gaan? In dit oogenblik gevoel ik al het droevige er van, welke ellendige tijden ik hier ook beleefd heb. Maar blijven +onder de voorwaarden, die de toekomstige heer van Derenberg mij stelde; blijven om een leven te leiden, zooals hij mij aanbood, +om mijne grondbeginselen aan zijn nieuwe, zeker niet aristocratische begrippen ten offer te brengen—dat nooit! Ik ben nog +uit de oude school: <span class="letterspaced" lang="fr">Noblesse oblige!</span>” + +</p> +<p>“Zij gaat om mij,” fluisterde Liesje. + +</p> +<p>“Ik geloof dat Army vertrok, in de zekere hoop, u nog weder te vinden, mama,” smeekte hare schoondochter. + +</p> +<p>De oude dame lachte luidkeels. “<span class="letterspaced" lang="it">Dio mio!</span>” riep zij. “Hij weet zeer goed, dat hij mij hier niet meer vindt, en het is zoo goed; ik wil hem niet weêr zien. Hij wijst +een aanbod af, dat hem een schitterende loopbaan opent—-” + +</p> +<p>“Ik weet het,” viel hare schoondochter in de rede, “de hertog—” + +</p> +<p>“Geen woord meer!” gebood de barones; zij ging de trappen af. + +</p> +<p>“Blijf gerust, mevrouw de barones!” zeide een bevende stem, en Liesje boog zich in de schemering voor haar. “Blijf, het is +nog niet te laat; wanneer het zóó gesteld is, dan geef ik Army de vrijheid terug; ik wist immers niet, dat er zich nog een +middel tot zijne redding had opgedaan—-” Zij zweeg, en greep onwillekeurig naar de gebeeldhouwde leuning der trap. De donkere +gestalte der oude dame voor haar week verschrikt terug; Nelly echter was met één sprong naast haars broeders bruid. + +</p> +<p>“Wat zegt gij daar, Liesje?” vroeg zij, “wat wilt gij doen?” +<a id="d0e4210"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4210">239</a>]</span></p> +<p>“Dat hadt gij vroeger moeten bedenken, mijn kind,” zeide de oude dame bits, “nu kon uw beter doorzicht te laat komen.” + +</p> +<p>“Ik heb hem willen redden, hem helpen,” antwoordde Liesje bedrukt, “maar nooit wilde ik zijn geluk in den weg staan.—O, het +is zeker nog niet te laat, mevrouw de barones!” riep zij smeekend, toen de oude dame, het hoofd op hare trotsche, onnavolgbare +wijze in den nek werpend, haar voorbij ging. “Blijf, tot hij komt, genadige vrouw; zeg hem, dat hij geenerlei verplichting +jegens mij heeft! Ik zelf maak hem vrij, opdat hij elders het geluk vinde, dat ik hem toch niet geven kan. Hij heeft mij immers +niet lief.—O, blijf, blijf!” + +</p> +<p>De oude dame schudde de kleine bevende handen niet af, welke haar mantel vasthielden; zij stond als betooverd en staarde op +het schoone gelaat, dat haar zoo ontsteld aanzag in het schemerachtige, sombere licht van den verdwijnenden winterdag. Hare +trekken bleven onveranderd; geen spoor van medelijden met het beangstigde kind blonk in de schoone oogen, geen enkel woord +kwam over hare lippen. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Daar klonk een haastige, welbekende voetstap door het portaal, en in het schemerlicht van de gang verscheen een slanke, mannelijke +gedaante. Het jonge meisje zag hem met brandend droge oogen tegemoet—kwam hij nog? Zou zij hem hier nog ontmoeten? Moest haar +deze ure dan nog zwaarder gemaakt worden? Als wilde zij niets meer zien, om sterk te blijven, sloeg zij de handen voor het +gezicht. + +</p> +<p>“Wat gebeurt hier?” klonk haar zijne stem haastig en opgewonden in ’t oor, “mijne verloofde weent?” + +</p> +<p>Zijne verloofde! Wat deed dat woord haar onuitsprekelijk zeer—was zij toch maar weg van hier, duizend mijlen ver, om deze +kwelling te ontvlieden. + +</p> +<p>“Zij is verstandiger dan gij,” antwoordde de oude dame, <a id="d0e4227"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4227">240</a>]</span>“nog ééns staat gij aan den kruisweg, want zij is bereid terug te treden—” + +</p> +<p>“Omdat gij het haar aannemelijk gemaakt hebt?” vroeg hij morrend. + +</p> +<p>“Neen, Army,” kwam zijne moeder er tusschen, “Liesje hoorde toevallig, dat grootmama—” + +</p> +<p>“Wat hebt gij gehoord, Liesje?” vroeg hij, zijn arm om haar heen slaande en zich tot haar nederbuigende; wat klonk zijne stem +opeens teeder! + +</p> +<p>Zij antwoordde niet, maar de tranen rolden haar nu uit de oogen over de teedere vingers, die nog altijd haar gelaat bedekten. +Zij zag niet, hoe angstig hij haar aanschouwde; zij voelde alleen de brandende smart, dat zij hem toch nog moest laten gaan, +dat zelfs een leven zonder liefde aan zijne zijde nog een paradijs was bij de ledigheid die haar wachtte, wanneer zij van +hem afzag. + +</p> +<p>“Liesje,” smeekte hij, “kondt gij werkelijk zoo—zoo verstandig zijn, als grootmoeder zooeven beweerde?” + +</p> +<p>Zij knikte. + +</p> +<p>“Ja, ja!” snikte zij, al hare zelfbeheersching verzamelende, “ik wist immers niet, dat de hertog u helpen wilde, anders—och, +anders was ik nooit hier aangekomen, om—ik geloofde—ik, ik alléén kon u redden.” + +</p> +<p>“Dat kunt gij ook,” sprak hij zacht, “gij alleen kunt het, anders geen mensch op de gansche wijde wereld.” + +</p> +<p>Hij nam haar de handen voor het gezicht weg en zag haar in de betraande oogen. + +</p> +<p>“Liesje, als gij wist, hoe ongerust ik over u geweest ben—” + +</p> +<p>Zij schudde het hoofd. + +</p> +<p>“Mij zweefden,” ging hij voort, “onophoudelijk een paar treurige blauwe oogen voor den geest, en een lang verleden, droevige +geschiedenis van twee even zulke blauwe oogen, die van kommer en harteleed gestorven zijn; als ik daaraan dacht, greep ontzetting +mij aan, en mijn angst, mijn voorgevoel was niet ongegrond, bijna was ik te laat gekomen—nietwaar?” +<a id="d0e4253"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4253">241</a>]</span></p> +<p>“Neen, neen Army; het is medelijden van u; gij weet niet, wat gij van u werpt; een schitterend leven, een grootsche loopbaan—laat +mij! Nog is het niet te laat,” smeekte zij. + +</p> +<p>“Dwaas kind! ik weet zeer goed, wàt ik weiger, ik weet echter ook, wat ik daarvoor win—het beste, het edelste, het reinste, +wat de wereld bezit.” + +</p> +<p>Het was stil geworden op de oude, gewelfde trap, stil en donker; beneden reed ratelend een wagen over den straatweg.—De laatste +dag des jaars liep ten einde; wat zal het nieuwe brengen? + + + +<a id="d0e4260"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4260">242</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"> +<h2 class="normal">Twintigste Hoofdstuk.</h2> +<p>De aarde stond in volle lentepracht. Het eerste jonge groen tooide boom en struik; in Ervings tuin bloeiden narcissen en vlier; +de goudenregen boog zich over de haag, en de met roode bloemen prijkende takken van den hagedoorn hingen zwaar neder onder +al hare bloemenpracht. In het park echter wiegde de zoele wind de jonge bladeren der lindeboomen, en kuste ieder grassprietje +op de smaragdgroene weilanden, als wilde hij haar vertellen van nieuwen lust en nieuw leven. En nieuwe lust en nieuw leven +verkondigde ook de waterstraal, die uit het oude zandsteenen bekken kristalhelder omhoog steeg, om ruischend en fonkelend +weder neer te vallen. Evenals in lang verleden tijd, stond het portaal, met zijne massieve zware vleugeldeuren, wijd open, +als wist het, dat spoedig, binnen weinige weken, de gelukkige slotheer zijn jonge schoone vrouw over den ouden drempel van +zijn voorvaderlijk huis zou leiden; van de trappen van het bordes was het groene mostapijt verdwenen, en de beide oude beren +zagen verwonderlijk trotsch uit onder een paar groote eiken kransen, die een schalksche hand hun op de eerwaardige hoofden +gezet had. + +</p> +<p>De lange reeks van vensters op het slot waren geopend; slechts voor enkele hingen zware gordijnen; deze vertrekken hadden +geen behoefte aan de voorjaarszon, want hun bewoonster ontbrak; zij was weg, werkelijk weg. Geen spier <a id="d0e4268"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4268">243</a>]</span>in haar trotsch gelaat had getrild, toen zij op dien oudejaarsavond in het ellendige rijtuig steeg, dat haar wegvoerde van +de plaats, die jaren lang haar tehuis was geweest. Koud en vluchtig hadden hare lippen op het voorhoofd van hare schoon- en +kleindochter gerust; zij wist wel, dat daar boven in de schemering haar kleinzoon zich een geluk had verzekerd, bij welks +glans al het andere verbleekte, en dat hare oogen verblindde—aldus besloot deze eenmaal zoo bewonderde ster hare rol, en toen +zij het oude bordes voorbij reed, balde zij de fijne handen, terwijl Sanna zich snikkend uit den wagen boog—voorbij, voorbij! +Wat zal háár het komende jaar brengen? + +</p> +<p>En nu werd de jonge heer iederen dag terug verwacht. Hij was tot aan de overname van het landgoed op de bezittingen van een +vriend geweest, om zonder tijdverlies zich met zijn werkkring bekend te maken. Daar boven in het kleine torenkamertje stond +Nelly met den ouden Hendrik; de beide ronde vensters waren eveneens geopend; zij zag met een glimlach van geluk naar buiten +over het park, en hare blikken bleven op de in ’t zonnelicht fonkelende ramen van den papiermolen rustten, die als onder bloesems +begraven lag. + +</p> +<p>“Zie, Hendrik,” riep zij, “nu weet ik ook, waarom mijn broeder schreef, dat wij juist deze kamer voor hem gereed moesten maken.” + +</p> +<p>“O ja, hier is een prachtig uitzicht,” zeide de oude, met een beteekenisvol lachje op het gerimpelde gelaat; mijnheer de baron +zal dit vertrek niet weer willen verlaten, wanneer hij er eens in woont.” + +</p> +<p>“Het is hier ook zoo wonderschoon!” riep Nelly, het kleine, ronde vertrek beschouwende; “hoe gezellig! en dan het uitzicht!” + +</p> +<p>Hendrik schoof een paar ouderwetsche stoelen, die bij een klein sofatafeltje stonden, voor de honderste maal te recht; “en +nu nog de eikenkransen buiten om de deur, genadige freule! Dan kan hij komen; dan is alles gereed, buiten en <a id="d0e4280"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4280">244</a>]</span>binnen; ik had toch niet gedacht, dat ik <span class="letterspaced">dat</span> nog beleven zou,” eindigde hij en schudde vroolijk het grijze hoofd; “het gaat wonderlijk op de wereld, genadige freule! +ja wonderlijk.” + +</p> +<p>Op den molen ging alles uiterlijk den ouden gang, alleen ontbrak sedert vele weken de huisvrouw; zij was met de zieke Bertha +van den meesterknecht naar Italië vertrokken, maar zou spoedig terugkeeren, zooals het bericht luidde, gezond en sterk. + +</p> +<p>Tante echter maakte zich bezorgd over haar lieveling; zij was naar hare meening een te stille bruid. Halve dagen lang, kon +het meisje peinzend en droomend voor zich heen zien; het liefste zat zij alléén in haar kamertje en liet tante zich aftobben +met de zware rollen linnen, die zij om te knippen en te naaien uit de oude kasten te voorschijn haalde. “Het is haar alles +onverschillig,” mompelde zij bedroefd, toen hare oogen over deze belangrijke schatten van iedere huishouding gleden. “Zij +stelt geen belang in haar uitzet; het arme kind, zij mist zooveel; zij weet immers niet hoe het is, als iemand zijn schat +zoo hartelijk liefheeft.” Iederen avond echter, sedert dien oudejaarsdag, vouwden zich de oude handen tot een dankgebed, dat +de oude barones weg was. + +</p> +<p>Weder daalde een geurige, door de maan beschenen Mei-avond op de aarde neder, en weder zat de oude vrouw aan het venster van +het kamertje, de handen gevouwen, en peinsde. Buiten ruischte weder het water op de bekende melodie; de oude klok sprak daartusschen +haar eentonig tiktak en uit den hof klonk het gezang der dienstmeiden. + +</p> +<p>“Waar is Liesje toch!” vroeg zij bij zich zelve. “Of hij ook geschreven heeft, wanneer hij komt?” Zij stond op en dribbelde +uit de kamer; de stralen der maan dansten over het goede, oude gezicht en de sneeuwwitte muts. “Liesje! riep zij in de woonkamer—geen +antwoord; zij keerde terug door de donkere gang, de trappen op. “Zij zal toch <a id="d0e4293"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4293">245</a>]</span>niet schreien?” dacht zij,—zij zag in het gezellige meisjeskamertje rond, nergens een spoor van de gezochte. Hoofdschuddend +keerde zij zich om en richtte onwillekeurig hare schreden naar een andere deur; zacht opende zij deze; het maanlicht vervulde +de kleine ruimte met een wit helder schijnsel, en in dit zilveren licht stond onbeweeglijk de liefelijke gestalte van het +meisje, en zag door het venster naar buiten. Als vastgenageld bleef de oude vrouw staan, en staarde de zoo goed bekende verschijning +aan: was het dan weder de tijd harer jeugd? Was het Lisette die daar stond? + +</p> +<p>“Hij komt,” jubelde een zachte stem, “hij komt. Ik heb het licht gezien.” En vlug was Liesje de oude vrouw voorbijgeslopen, +en toen als een liefelijke fee verdwenen. + +</p> +<p>Waarlijk, daarboven flikkerde een licht in het torenkamertje; de oude vrouw hield zich vast aan het tafeltje bij het raam +en tuurde naar de overzijde; de droom harer jeugd was weer ontwaakt; “Almachtige God!” zeide zij zacht en sloeg de handen +in elkander, <span id="d0e4299" class="corr" title="Niet in bron">“</span>droom ik dan, droom ik?” + +</p> +<p>En toen moest zij naar beneden. Met aarzelende schreden verliet zij het huis; de tuin lag in het heldere maanlicht, een bedwelmende +bloemengeur woei haar tegen; evenals in den lang, lang verleden tijd harer jeugd wandelde zij verder; de nachtegalen sloegen +zoo vertrouwelijk, en van de overzijde van den weg klonk in bevende klanken het eentonig gezang der kikvorschen. Nu kwam zij +aan het grindpad voor het priëel—waarlijk, daar binnen werd gefluisterd; zacht sloop zij naderbij, en boog de takken terug—daar +zaten zij naast elkander op de bank; zij had den arm om zijn hals geslagen, terwijl zij haar gelaat aan zijne borst verborg, +en hij kuste telkens en telkens. Nu hief zij het hoofd op, en in het heldere maanlicht, dat haar bestraalde, zag de oude vrouw +een paar groote, blauwe oogen, die met de uitdrukking van het reinste geluk aan zijn gelaat hingen dat zich over haar heen +boog. + +</p> +<p>Behoedzaam liet zij de takken vallen en trad terug—zij <a id="d0e4306"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4306">246</a>]</span>had genoeg gezien. Zacht, zeer zacht ging zij het pad weder langs, en wischte nu en dan de oogen af met haar voorschoot. Onder +de lindeboomen voor de huisdeur was het donker; zij zette zich op de zandsteenen bank neder en zag naar den tuin met gevouwen +handen; en hare lippen prevelden een vurige dankzegging; wat zij nauwelijks had durven hopen, was waarheid geworden. + +</p> +<p>Van de overzijde des waters klonk een heldere meisjesstem tusschen al de melodieën der lente door; een licht gewaad blonk +in het maanlicht; al nader en nader kwam het gezang, en duidelijk klonk ieder woord in de ooren der oude vrouw: + +</p> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>“Stil naakt de liefde—als Lente doet, +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Wen zij ’t gebied herovert,—</span></p> +<p class="line" style=""><span>Terwijl zij rozen, vol van gloed, +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Aan dorre twijgen toovert.</span></p> +</div> +<div class="
 poem
 "> +<p class="line" style=""><span>Zij wekt de schoonste melodij +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>In ’t hart, dat nog zoo even</span></p> +<p class="line" style=""><span>Geen enk’le roos, geen schoone Mei +</span></p> +<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Meer had gehoopt in ’t leven.</span></p> +</div> +<p>“Liesje! Army!” riep zij luide in den tuin, toen zij onder de lindeboomen stond, “waar zijt gij?” + +</p> +<p>Geen antwoord—alleen de nachtegalen vervolgden hun gezang. + +</p> +<p>“Laat hen, Nelly,” sprak een oude stem naast haar, en eene hand trok haar op de bank neder, “laat hen de lente genieten! Er +waren reeds zoovele stormen, vóór hunne rozen konden bloeien.” + +</p> +<p>En het maanlicht trilde op de toppen der boomen; het water ruischte, en “God beware hun de rozen en de lente!” fluisterde +de mond der oude vrouw, “de rozen en de lente!” + + + + + + +</p> +</div> +</div><a id="d0e4336"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4336">248</a>]</span><div class="back"> +<div class="div1"> +<p>J. F. VAN DRUTEN te SNEEK, geeft mede uit: + + +</p> +<p><b>Wilhelmina Heimburg</b>, UIT HET LEVEN MIJNER OUDE VRIENDIN, uit het Hoogduitsch door Mevrouw <b>Brugsma-Haenenberger</b>. Een deel in gr. 8vo, ƒ 2,80. + +</p> +<p><b>Wilhelmina Heimburg</b>, HAAR EENIGE BROEDER, uit het Hoogduitsch door Mevrouw <b>Brugsma-Haenenberger</b>. Een deel in gr. 8vo., ƒ 3,00. + +</p> +<p><b>Wilhelmina Heimburg</b>, WOUDBLOEMEN, uit het Hoogduitsch door Mevrouw <b>Brugsma-Haenenberger</b>. Een deel in gr. 8vo, ƒ 3,00. + +</p> +<p><b>Wilhelmina Heimburg</b>, VOORHEEN. Een viertal novellen, met kort Levensbericht en Portret van de Schrijfster, uit het Hoogduitsch door Mevrouw <b>Brugsma-Haenenberger</b>. Een deel in gr. 8vo ƒ 2,75. + +</p> +<p><b>Wilhelmina Heimburg</b>, EEN ARM MEISJE, uit het Hoogduitsch door Mevrouw <b>Brugsma-Haenenberger</b>. Een deel in gr. 8vo, ƒ 2,80. + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>’t Is een eenvoudige geschiedenis, maar de kennisneming ten volle waardig en voor onze huiselijke leeskringen een welkome +aanwinst. + + +</p> +<p>Hier geene onmogelijke of buitensporige karakters of verdachte toestanden, maar menschen en omstandigheden, zooals men ze +in ’t leven veelvuldig aantreft en in wier deugden en zwakheden we ons zelven en onze vrienden herkennen en uit wier geschiedenis +we levenswijsheid kunnen leeren, terwijl de lezing ons een aangename verpoozing schenkt. + + +</p> +<p>.... Hoe dit alles ten einde loopt en onze heldin ten slotte het geluk vindt, dat ze zoozeer waardig is, mogen we den aanstaanden +lezer niet verraden. Dat mocht te kort doen aan het genoegen, dat we hem of haar bij de lezing met volle vrijmoedigheid durven +voorspellen. + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Tijdspiegel.</span></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>Dit werk kunnen wij voor leesgezelschappen niet genoeg aanbevelen; ieder zal met voorliefde dit werk van Wilhelmina Heimburg +ter lezing vragen. De spanning wijkt onder het lezen geen oogenblik, zonder dat daartoe eenig kunstmiddel behoeft dienst te +doen. De schrijfster weet zóó aardig te vertellen, dat de roman in den smaak moet vallen bij elken minnaar van romanliteratuur. + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Rotterd. Nieuwsblad.</span></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>Het werk is ten eenemale vrij van gezochtheid, terwijl het zich ook door kiesheid van vorm en uitdrukking gunstig onderscheidt. + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Leeswijzer.</span></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>Wilhelmina Heimburg is eene der liefelijkste schrijfsters van onzen tijd, en de wijze, waarop zij het vrouwenkarakter weet +te schilderen, geeft een bijzondere waarde aan hare verhalen. + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Kerkel. Courant.</span></p> +</div><p> + + +<a id="d0e4408"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4408">249</a>]</span></p> +<div class="blockquote"> +<p>Wilhelmina Heimburg wordt een geduchte concurrente voor Marlitt, Werner en andere populaire Duitsche schrijfsters. Wij voorspellen +aan “Een arm meisje”, vele lezers en vooral lezeressen. De schrijfster gebruikt geen nieuwe motieven, maar schrijft goed en +met gevoel. + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Vaderland.</span></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Wilhelmina Heimburg heeft de gave zóó te vertellen, dat men alles om zich heen vergeet. .... Zonder kunstmiddelen weet zij +de belangstelling te wekken en gaande te houden; de toestanden waarin zij den lezer verplaatst, zijn altijd <span class="letterspaced">waar</span> en <span class="letterspaced">natuurlijk</span>.” + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Portefeuille.</span></p> +</div><p> + + +</p> +<p><b>Josephine Bouberg Wilson-Giese</b>, DE KRING DER VAN DUIJVESTEINS. 2 deelen in gr. 8vo, ƒ 5,80. + +</p> +<p><b>Fayr Madoc</b>, DOKTER TRIAMOND. 2 deelen in gr. 8vo, ƒ 5,20. + +</p> +<p><b>Felix Dahn</b>, DE KRUISVAARDERS. Eene vertelling uit de 13de eeuw, uit het Hoogduitsch door <b>J. Van Loenen Martinet</b>. 2 deelen in gr. 8vo ƒ 4,90. + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>Aanbeveling behoeft het boek niet. De naam van schrijver en vertaler doen reeds iets goeds verwachten, en die verwachting +wordt niet beschaamd. Ook hier zal men, de gemakkelijke dialoog, de kernachtige karakter-beschrijving, de sobere, schoone +<span id="d0e4447" class="corr" title="Bron: zinbouw">zinsbouw</span> en de dichterlijke vlucht, waaraan Dahn zijne lezers gewend heeft, terugvinden. + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Ind. Mercuur.</span></p> +</div><p> + + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>De vertelling—waarom niet roman—speelt in de vijfde kruistocht, ondernomen door Frederik II met de hulp der ridders van de +Duitsche Orde. Freytag koos ook dat tijdvak in een deel zijner <span class="letterspaced">Voorouders</span>. Felix Dahn verplaatst ons, met zijn groot talent, in het <span class="letterspaced">Heilige Land</span> en in <span class="letterspaced">Tyrol</span> en voert daar personen ten tooneele, die ware portretten vormen uit den zonderling bewogen tijd. Wij hebben met genot kennis +gemaakt met dit <i>aantrekkelijke</i> en <i>onderhoudende</i> boek. + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Kerkel. Courant.</span></p> +</div><p> + + +</p> +<p><b>George Taylor</b>, CLYTIA. Historische Roman uit de 16e eeuw, uit het Hoogduitsch door <b>J. Van Loenen Martinet</b>. Twee deelen, post 8vo, ƒ 4,50. Geb. in twee prachtbanden ƒ 5,80. + +</p> +<div class="blockquote"> +<p>“Een der <i>degelijkste</i>, <i>krachtigste</i>, in meer dan één opzicht <i>keurigste</i> romans van den jongsten tijd, is het door den heer J. Van Loenen Martinet in het Nederl. vertaalde werk “Clytia” van George +Taylor (Prof. D. Hausrath te Heidelberg). Ieder ontwikkeld lezer zal erkennen hier te doen te hebben met een <span class="letterspaced">rijken inhoud</span>, die beheerscht wordt door een ernstigen geest, een gelukkigen tact van groepeeren en een aangename manier van vertellen.” + + +</p> +<p class="alignright"><span class="letterspaced">Hoofdartikel Zondagsbl. N. v. d. D.</span></p> +</div><p> + + +</p> +</div> +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> +<h3>Beschikbaarheid</h3> +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Anna Tuinman, Branko Collin, Eline Visser, Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd +correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give +it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is produced by Anna Tuinman, Branko Collin, Eline Visser, Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading +Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<h3>Codering</h3> +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde +van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn +gemarkeerd met het corr-element. + +</p> +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens. +</p> +<h3>Documentgeschiedenis</h3> +<ol class="lsoff"> +<li>2008-05-11 Begonnen. + +</li> +</ol> +<h3>Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%"> +<tr> +<th>Plaats</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e179">Bladzijde 14</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e214">Bladzijde 16</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e219">Bladzijde 16</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e230">Bladzijde 17</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e249">Bladzijde 18</a></td> +<td width="40%">ergenis</td> +<td width="40%">ergernis</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e265">Bladzijde 18</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e293">Bladzijde 20</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e310">Bladzijde 20</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e332">Bladzijde 22</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e369">Bladzijde 24</a></td> +<td width="40%">”</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e493">Bladzijde 31</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e595">Bladzijde 41</a></td> +<td width="40%">Cristiaaan</td> +<td width="40%">Christiaan</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e599">Bladzijde 41</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e602">Bladzijde 41</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e667">Bladzijde 43</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e687">Bladzijde 43</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e710">Bladzijde 45</a></td> +<td width="40%">lindenboom</td> +<td width="40%">lindeboom</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e747">Bladzijde 47</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e833">Bladzijde 53</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e856">Bladzijde 54</a></td> +<td width="40%">“</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e889">Bladzijde 56</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e976">Bladzijde 62</a></td> +<td width="40%">”</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e991">Bladzijde 63</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1012">Bladzijde 64</a></td> +<td width="40%">ontgipte</td> +<td width="40%">ontglipte</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1017">Bladzijde 64</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1037">Bladzijde 66</a></td> +<td width="40%">van middag</td> +<td width="40%">vanmiddag</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1070">Bladzijde 67</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1097">Bladzijde 68</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1232">Bladzijde 76</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1265">Bladzijde 78</a></td> +<td width="40%">verwardde</td> +<td width="40%">verwarde</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1353">Bladzijde 81</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1495">Bladzijde 89</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1653">Bladzijde 98</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1738">Bladzijde 102</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1952">Bladzijde 112</a></td> +<td width="40%">halstarrige</td> +<td width="40%">halsstarrige</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1996">Bladzijde 115</a></td> +<td width="40%">huishouing</td> +<td width="40%">huishouding</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2013">Bladzijde 116</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2103">Bladzijde 121</a></td> +<td width="40%">van daag</td> +<td width="40%">vandaag</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2124">Bladzijde 122</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2228">Bladzijde 128</a></td> +<td width="40%">geplaats</td> +<td width="40%">geplaatst</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2298">Bladzijde 132</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2378">Bladzijde 135</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2401">Bladzijde 137</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2538">Bladzijde 146</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2615">Bladzijde 152</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2624">Bladzijde 152</a></td> +<td width="40%">“</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2642">Bladzijde 154</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2647">Bladzijde 154</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2687">Bladzijde 156</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2733">Bladzijde 160</a></td> +<td width="40%">“</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2735">Bladzijde 160</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2809">Bladzijde 163</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2898">Bladzijde 166</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2934">Bladzijde 167</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2961">Bladzijde 168</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2988">Bladzijde 170</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3081">Bladzijde 176</a></td> +<td width="40%">ergenis</td> +<td width="40%">ergernis</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3304">Bladzijde 189</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3385">Bladzijde 193</a></td> +<td width="40%">Onwillig-keurig</td> +<td width="40%">Onwillekeurig</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3434">Bladzijde 196</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">de </td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3486">Bladzijde 198</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3518">Bladzijde 200</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3525">Bladzijde 200</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3537">Bladzijde 200</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3576">Bladzijde 202</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3605">Bladzijde 204</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3639">Bladzijde 205</a></td> +<td width="40%">“</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3641">Bladzijde 205</a></td> +<td width="40%">dulde</td> +<td width="40%">duldde</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3699">Bladzijde 208</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3742">Bladzijde 210</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3791">Bladzijde 212</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3796">Bladzijde 212</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3805">Bladzijde 213</a></td> +<td width="40%">kustte</td> +<td width="40%">kuste</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3816">Bladzijde 213</a></td> +<td width="40%">lag</td> +<td width="40%">legde</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3819">Bladzijde 213</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3822">Bladzijde 213</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3826">Bladzijde 213</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3831">Bladzijde 213</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3840">Bladzijde 214</a></td> +<td width="40%">“</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3851">Bladzijde 215</a></td> +<td width="40%">dult</td> +<td width="40%">duldt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3875">Bladzijde 216</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3915">Bladzijde 220</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3918">Bladzijde 220</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3921">Bladzijde 220</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3938">Bladzijde 221</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e4024">Bladzijde 229</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e4074">Bladzijde 231</a></td> +<td width="40%">ondervindig</td> +<td width="40%">ondervinding</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e4101">Bladzijde 232</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e4164">Bladzijde 237</a></td> +<td width="40%">”</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e4299">Bladzijde 245</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">“</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e4447">Bladzijde 249</a></td> +<td width="40%">zinbouw</td> +<td width="40%">zinsbouw</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's Liesje van den Lompenmolen, by W. Heimburg + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LIESJE VAN DEN LOMPENMOLEN *** + +***** This file should be named 25495-h.htm or 25495-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/5/4/9/25495/ + +Produced by Anna Tuinman, Branko Collin, Eline Visser, +Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading +Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> |