diff options
Diffstat (limited to '25138-8.txt')
| -rw-r--r-- | 25138-8.txt | 25408 |
1 files changed, 25408 insertions, 0 deletions
diff --git a/25138-8.txt b/25138-8.txt new file mode 100644 index 0000000..e606148 --- /dev/null +++ b/25138-8.txt @@ -0,0 +1,25408 @@ +The Project Gutenberg EBook of Dokter Helmond en zijn vrouw, by J. J. Cremer + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Dokter Helmond en zijn vrouw + +Author: J. J. Cremer + +Commentator: Jan ten Brink + +Release Date: April 22, 2008 [EBook #25138] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOKTER HELMOND EN ZIJN VROUW *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + Dokter Helmond en zijn vrouw + + Door + + J. J. Cremer + + Achtste Druk + + A. W. Sijthoff's Uitgeversmij--Leiden. + + + + + + + + +JACOB JAN CREMER. + +1 September 1827-5 Juni 1880. + + +Toen _Cremer_ nog leefde, was er soms in de gehoorzalen van onze +groote en kleine steden een treffend tooneel te bespieden. + +Dames en heeren uit de voornamere kringen, anders zeldzaam bij +_Nederlandsche_ voordrachten, thans te laat gekomen, daar al de +plaatsen reeds een uur te voren bezet waren, stonden zeer verlegen, +maar volkomen waardig, uit te zien naar de eene of andere open +plek. Een stoel op de verhevenheid naast den spreker, was alles wat +overbleef. Eenvoudig, maar toch bewust van zijne kracht, trad _Cremer_ +voorzichtig door de dichte rijen zijner hoorders. Zoodra hij begon, +ving zijne overwinning aan. Hij greep onmiddellijk in de gemoederen, +sloeg terstond den juisten toon aan. Zijne klankvolle, met meesterlijke +berekening ingehouden stem drong overal door. Zijn geheel eenig talent +van nabootsen sleepte zelfs den stugsten hoorder mee. + +Welk een gloed in de voordracht, als hij den opgeblazen domtrotschen +boer uit het "_Pauweveerke_" in zijn sjees doet voorthollen over den +weg; hoe zacht en teeder klinkt de stem van _Kruuzemuntje_, als zij +grootmoeder voorleest uit het sprookjesboek; welk eene schalkheid, +als hij eene Overbetuwsche _Romeo_ en _Julia_ doet vrijen in den +kersenboomgaard; welk eene kracht als hij den veerman _Dorus Giesels_ +met zijne boot over de rivier laat roeien bij opkomenden storm--dit +alles maakte _Cremer_ tot den grootsten dramatischen kunstenaar van +ons vaderland in den verhevensten zin van het woord. + + + + +I. + + +_Cremer_, in de schoone Geldersche dreven geboren (te Arnhem +den 1sten September 1827), meestal vertoevende op den Oldenhoff, +het buitengoed zijns vaders, bij Driel, kwam van zijn jeugd af in +aanraking met de Geldersche boerenwereld, die hij weldra--hij schreef +zijne eerste dorpsvertelling op den Oldenhoff in 1850--met zooveel +meesterschap zou voorstellen. Het is algemeen bekend, dat hij begon +met het schilderen van Geldersche bosschen, maar spoedig boeide hem +de Betuwsche menschenwereld oneindig meer dan de frissche Geldersche +natuur. De rijkdom zijner waarnemingen deed zich beter, deed zich +krachtiger gelden op het papier dan op het doek, en zoo is _Cremer_ +de algemeen beminde novellist en romanschrijver geworden, die aan het +bloeiend tijdperk onzer Romantiek zooveel luister wist bij te zetten. + +Ik zal het genot door de lezing of door zijne voordracht der +"_Betuwsche Novellen_" mij herhaaldelijk geschonken, niet licht +vergeten. Hoe dikwijls vergezelde ik hem, als hij zijne beide rijke +Betuwsche boeren, _Meeuwsen_ en diens zoon _Gijs_, van hun dorp +naar Amsterdam doet reizen om de Kermis te zien. Aardig vooral +is de schildering der rampen van de twee gegoede dorpers, die met +allerlei slag van beleefde afzetters in aanraking komen. Het klagen +van _Meeuwsen_, wanneer hij met eene plaatskaart der eerste klasse +in den tochtigen derde-klasse-waggon zijne verzuchtingen begint met: +"Slechte woar veur 't geld!"--de openhartigheid van Gijs, als hij in +den omnibus op de vraag van den conducteur: "Waarheen?"--grinnekend +antwoordt:--"Ik? Noar de Karmis, is 't niet, voader?"--zijne +kinderlijke dankbaarheid, als een knecht uit den Doelen hem zijn +reiszak afneemt en hij beweert, dat het "veul te vrindelijk" is--de +kluchtige naïeveteit van beiden, vader en zoon--als ze, in twee +verschillende vertrekken opgesloten, elkander toeroepen door het +houten beschot: "Jong! woar zit ie? Wat zuwwe nou doen? Kom toch is +hier?" en _Gijs_ antwoordt: "Mag dat voader?"--de verlegenheid van +denzelfden _Gijs_, die, als hij eten bestellen moet, een reiziger +aanspreekt, welke hem het zelfstandignaamwoord "Ezel!" toesnauwt--al +deze en honderd andere kleine trekken zijn van eene verrassende +comische kracht en getuigen tevens van zooveel fijne studie en +trouwe schildering der werkelijkheid, dat ze aan _Cremers_ arbeid +eene schitterende toekomst waarborgen. + +De "_Betuwsche novellen_" leggen nog altijd het zwaarst gewicht +in de weegschaal van des schrijvers roem. "_Deine Meu_" "_Oan 't +kleine revierke_", "_'t Pauweveerke_", "_'t Kriekende Kriekske_", +"_Kruuzemuntje_"--vooral dit laatste verhaal, zoo voortreffelijk +gespeeld bij de voordracht--blijven de immer groenende twijgen aan +_Cremers_ lauwerkrans. Er was eenmaal gedurende eene vergadering +der redactie van "_de(n) Nederlandsche(n) Spectator_" een geleerde +strijd over het nut en de wenschelijkheid van dialecten in novelle en +roman. _Bakhuizen van den Brink_, die in _Cremers_ "_Oan 't kleine +revierke_" bladerde en las, legde het boekske weg met de ernstige +verklaring, dat hij er een paar dagen uit zijn leven voor geven wilde, +mocht hij auteur worden van bladzijden als deze [1]. + +Allerliefst is de vertelling van "_Kruuzemuntje_." Dit aardig +boerenkind wordt door _Bol_, den veldwachter--den slimmerik, +die een beetje te veel "klaart en rooje-jenevert" zegt de +Burgemeester--beschuldigd, van appels te hebben gestolen. Zeldzaam +is een eenvoudig gegeven zoo geestig uitgewerkt. De aartsdomme +Burgemeester, de handige Secretaris, de plompe veldwachter, het +onschuldige kind, vormen een aantrekkelijk tafereel, waarvan de indruk +nog verhoogd wordt, als men Grootmoeder en _Arie_, _Kruuzemuntjes_ +vader, heeft leeren kennen. + +Naast _Cremers_ dorpsvertellingen staan zijne novellen en romans uit +het Nederlandsche stadsleven met eene eigenaardige strekking. _Cremer_ +heeft evenals _Charles Dickens_ door zijne pen maatschappelijke +hervormingen willen invoeren. _Dickens_ tuchtigde in "_Nickleby_" den +ellendigen staat der kostscholen in Yorkshire, in "_Nelly_" ("_Old +Curiosity Shop_") en "_Hard Times_" het verschrikkelijke lot van +fabrieksvrouwen en fabriekskinderen; in "_Chuzzlewit_" de slavernij +en de kwade praktijken der Yankees; in "_Dombey_" den geldtrots; in +"_Copperfield_" de juridische knoeierijen van _Doctors Commons_; in +"_Bleak House_" de nog grooter misbruiken van het kanselarijhof en de +evangelisatie-dolheid van sommige domme Engelsche vrouwen; eindelijk in +"_Little Dorrit_" den tragen gang van het Engelsch staatsbestuur. + +Zoo strafte _Cremer_ in zijne "_Betuwsche novellen_" de zeven +hoofdzonden telkens in het type van den eenen of anderen boer; zoo +schrijft hij een pleidooi voor Frederiksoord en de Maatschappij van +Weldadigheid in zijn "_Wouter Linge_". _Cremer_ heeft Frederiksoord +bezocht, hij heeft gezien hoe dringend daar behoefte is aan stoffelijke +ondersteuning. De teekening der geduldige liefde van _Anna Linge_ en +_Willem_ is eene idylle met de strekking, om de aandacht te vestigen +op eene instelling, wier voortreffelijkheid door onze landgenooten niet +altijd op den juisten prijs wordt geschat. Een vermogend en edelmoedig +Nederlander te Batavia, las _Cremers_ "_Wouter Linge_" en zond, onder +omslag, een paar flinke bankpapiertjes naar Frederiksoord. Het feit +is welsprekend en behoeft geene toelichting. + +In "_Fabriekskinderen_" onderneemt hij een veldtocht tegen een +groot onrecht in Nederland--de exploitatie van het kind door +de ouders in de fabrieksteden; "van ouwers"--als Juffrouw _Baks_ +zegt--"die zuipen en luieren en d'r eigen onmondig vleesch voor den +kost laten zorgen." Met dit voortreffelijk kunstwerk had _Cremer_ +veel geluk. De wet _Van Houten_ zal ter zijner eer blijven getuigen, +hoe een dichter, ondanks duizenden ongunstige omstandigheden van +eigenaardig Nederlandsche kleur, invloed oefende ten goede op de +achtbare Nederlandsche wetgevende Macht. + +In de grootere romans, die hij sedert 1867 begon te schrijven, +streeft hij naar een dergelijk doel. "_Anna Rooze_" is een warm +pleidooi tegen praeventieve inhechtenisneming, "_Hanna de Freule_" +behandelt werkstakingen en de sociale quaestie, "_Tooneelspelers_" +hekelen de vooroordeelen, in Nederland zeer ten onrechte tegen den +stand en de personen van tooneelkunstenaars gekoesterd. + + + + +II. + + +Het verdienstelijke, het ongemeene in _Cremer_ is, dat hij de goedheid +van zijn hart op treffende wijze in zijn kunstwerk openbaart. _Cremer_ +heeft zijne natuurgenooten lief en gevoelt een diep medelijden voor +ieder verdrukt, of onrechtvaardig ter zijde gesteld schepsel. Zijn +warm hart voor al wat edel is en rechtvaardig, doet hem ijveren tegen +elk onrecht, dat hij meent te ontdekken. In de teekening van booze +naturen is hij niet zoo gelukkig, als in de schildering van edele +menschen; hij verstaat de kunst om nobele karakters voor den schijn +van eentonigheid te bewaren. + +Het best zal men hem waardeeren, wanneer men een paar uitgelezen +plaatsen uit zijne werken bijeenbrengt. + +Onder de beste reken ik het volgende. + +In de eerste plaats geef ik den aanhef van "_Wiege-Mie_", een der +oudste en aantrekkelijkste der Overbetuwsche novellen: + +"Hei je 't neis uut 't darp al geheurd?" vroeg de daglooner Peter +Janssen aan zijne vrouw, die bezig was om voor haar vermoeiden +echtgenoot de avondpap op te zetten. "Hei je 't al geheurd, Net, +hoe miseroabel gauw de weduwvrouw van Cloas Hermsen hoar man is +noagestapt?" + +"Wàt zei je!" riep de huismoeder verbaasd, terwijl ze den aarden +schotel met pap op tafel zette. "Is manke Heintje dood? Wel jong, +jong, die twee hebben mekoar dan niet lang allinnig geloaten. Cloas +is van de leinte gesturven en Heintje,--da's nou krek zes moanden +loater! Jong, jong, 't is veur Wiege-Mie 'en heel ding, woar mot ze +noa toe? ze het niks, geen spier; neejen en breien kan ze, moar da's +alles, en ik geleuf niet, dat ze 't nog al te best duut.--Nou, stil, +bloagen!" vervolgde vrouw Janssen, hare vier spruiten toesprekende, +die hunkerend de roggemeelpap zagen dampen; "Moeder kan niet alles +tegeliek! Hè'k nou ooit van m'n lêven! ze zal zoo um de vieftig +zin gewêst en Wiege-Mie was met Sint-Jan achttien joaren in 't +darp. Loawwe erst bidden, Peter, de kienders drammen en sjenken, +da'k m'n iegen woorden niet heuren kan!" + +Janssen nam het pijpje uit den mond, drukte de pet voor de oogen en +vrouw Janssen gaf haar oudsten telg een duw, met een dreigenden wenk, +om de oogen dicht te doen. + +Men bad.--Peter bad ernstig met een dankbaar hart. Willem, zijn +buurman, had zulk heerlijk avondeten niet voor zijne vrouw en +kinderen. Zijn gebed was reeds geëindigd, maar, toen hij over den +rand van zijne pet de wangen van zijne goede vrouw en de kinderen +beschouwde, toen deed hij de oogen weer dicht en zei nog eens: +"Ik dank u, goede en groote God, amen!" + +Behaagt hier de eenvoud in de kleine landelijke woning, scherper wordt +de toon van den dichter, als hij in "_Fabriekskinderen_" den rijken, +edelmoedigen student tegenover het tienjarig straatjongetje zet, +in den winternacht slapende op eene stoep gevonden. De student redde +het kind van doodvriezen, nam het in zijne armen naar zijne kamer en +legde het in zijn ledikant. Met de uiterste oplettendheid waakte de +student voor zijn pleegzoon. Hij liet hem uitslapen, trok hem eene +oude overjas aan en sloeg de mouwen tot vrijmaking van de handjes, +halverwege om. Daarna zet hij hem op de sofa van zijne studeerkamer +en overlaadt hij hem met krentenbroodjes en waterchocolade. De arme +duivel van een fabrieksjongen zet groote oogen op: + +--"Ben jij 'en prins?" klinkt het zachtkens van _Sanders_ lippen, en +het jongske, wiens vrees na het kostelijk onthaal voor een groot deel +was geweken, werpt een schuwen blik op zijn gastheer, doch slaat de +oogen ook aanstonds weer neer.--"Ik? wel nee!" lacht _Willem_, uit zijn +gemijmer ontwakende, "maar, als ik het was, zou je dan wel altijd bij +zoo'n prins willen blijven?"--"Jawel" zegt _Sander_.--"Waarom?"--"Om +ditte!"--zegt de jongen en likt nog langs den rand van den grooten +chocoladekop. "Hadtje dit nooit geproefd?"--Het ventje grinnikt, +alsof hij wil zeggen: "Dat kun je begrijpen."--"'k Dacht eerst, dat +het mosterd was," zegt hij iets later.--"Mosterd?"--"Ja, die haalt +moeder in een potje, en 's middags, als we van 't febriek kommen, dan +krijgen we aardappels met zoo'n beetje mosterd in 't water."--"Niets +anders?"--"Ja, soms wel een scheutje azijn. Vader en moeder eten spek, +maar da's gallig voor de kinders, zeit moeder."--"Beesten!" roept +_Willem_.--Neen, _Sander_, schrik maar zoo niet, dat geldt niet u of +een van uws gelijken; hoor maar, hij vraagt u weer vriendelijk:--"En +hoe heet je vader?"--"Dat weet ik niet," is het antwoord.--"Maar, +jij, hoe heet jij?"--"_Sander Zwarte_."--"En wat doet je vader?"--"Hè, +hè," grinnikt de jongen: "moeder zeit zuipen."--"Maar wat is hij dan +van zijn ambacht?"--"Ambacht?" grinnikt het kind.... daar had hij +nooit van gehoord.--"Waar verdient hij zijn centen mee?"--"Dat doen +wellui."--"En hoe oud benje al, ventje; benje al zeven?"--"Ikke," +zegt het jongske, "ikke ben tien." + +In de geheele letterkundige werkzaamheid van _Cremer_ is geen knapper, +geen meesterlijker bladzijde te vinden, misschien wel naïever, +teederder, roerender. + +Zoo bijvoorbeeld, in "_Anna Rooze_", als hij de geschiedenis der +Veluwsche boerendeerne, _Hanneke Schoffels_, verhaalt. _Hanneke_ +wordt onschuldig van kindermoord beticht. De schijn is tegen +haar. Evenwel is zij zich van een anderen misstap bewust, zoodat ze, +na een slapeloozen nacht, in den vroegen winter-uchtend voor haar +stoel neerknielt en bidt: + +"O Lieve Heere Jezus! wa'k oe verzuuken mag, loat 't niet uutkommen, +nee! Voader zal mi'en vluuken en Joost.... O, God! ik zal wel +tweemoalen Zundags noar de kerke goan; en van 't loon uutlegge veur +den arme, vier duite wêks, of ook wel 'n stuuver. O Lieve Heere Jezus, +ik was een kiende en...." + +En ze was verleid door een Veluwschen schelm. + +Zij wordt weggejaagd uit de pastorie, waar zij dient. Zij vlucht +luid schreiend "noar moeders huus toe." Daar valt een aandoenlijk +tafereel voor. De vader vreest het ergste, en stuift op. De moeder +denkt alleen als een moeder kan denken. Zij verloochent de innige +liefde voor haar kind niet. + +Hanneke staat te klappertanden en vader ziet haar aan en herhaalt met +krachtige stem zijne vraag: wat er dan was, dat haar op dat late uur +van 't domineeshuis naar moeder joeg.--"Zie je dan niet Berend"--zegt +de moeder--"dat ze hoast niet sprêken kan, zoo kolde ze is--kom hier +Hanneke; hier op de vuurploate. 'k Zeg, loat ze erst bekommen, eer +ze proaten zal. God, kiend! oe hande zin as' steen.... Hier, goat er +zitten; hier op mien stoel."--Berend stelt zich in den weg. Hevig: +"Ik vroag wàt, wàt, wàt er is?"--"Man, wês toch wiezer, altied den +driftkop! Oe kiend is dood van de kolde, da's nommer een...." + +Kan het moederhart treffelijker getuigen, dan met dit eenvoudige +woord:--"_Oe kiend is dood van de kolde, da's nommer een._"--Het is +mogelijk, dat elders de zielkundige studie van meer ontwikkelde, +en rijker aangelegde karakters een hooger kunsteffect zal kunnen +bereiken, maar mij boeit deze eenvoudige teekening, mij sleept dit +kleine drama in eene Veluwsche boerenwoning mee; ik ben er den edelen +dichter dankbaar voor, en hoop, dat zulke bladzijden den letterkundigen +naam van _Cremer_ in de toekomst zullen handhaven. + +Dus voortgaande zou men eene vrij uitvoerige bloemlezing uit +_Cremers_ novellen en romans kunnen verzamelen. De lezer zijner thans +opnieuw uitgegeven werken zal deze poging gemakkelijk zelf kunnen +voortzetten. Ik wijs nog op enkele voortreffelijke bladzijden in "_Anna +Rooze_"--de heldin met haar vader, den zeeofficier, bij het graf der +jong overleden moeder; de beschrijving van den storm, die uit het +Overmaassche zich verheft en Rotterdam teistert--alles voortreffelijk +werk, evenals de teekening van de fabriek in "_Hanna de freule_", +als _Hein Pronk_, de stoker, nieuwe kolen in den vuurgloed werpt en +het dreunend gerucht der werktuigen elk ander geluid onhoorbaar maakt. + + + + +III. + + +Stelt men de vraag, waardoor de arbeid van _Cremer_ zich onderscheidt, +wat zijn naam zal doen leven voor het nageslacht, dan behoort +men te wijzen op zijne onmiskenbare verdienste als Nederlandsche +_dorpsnovellist_. + +_Cremer_ was niet de eerste, die de hand legde op de in onze eeuw +zoo hartelijk geliefde stof--de dorpsvertelling. In 1844 had onze +_Van Koetsveld_ met zijne "_Schetsen uit de Pastory te Mastland_" +het eerst de aandacht voor het Zuid-Hollandsche dorpsleven +gewonnen. En zelfs _Van Koetsveld_ was niet de allereerste, zijn +boek verscheen eenige jaren na de "_Camera Obscura_", waarin reeds +"_'s Winters buiten_", "_Gerrit Witse_" met het dorp Van _Claartje +Donze_, en de "_Nederlandsche Karakterschetsen_" met "_Teun, +de(n) jager_" voorkomen. En reeds vroeger, 1821 en 1822, las men +in de "_Vaderlandsche Letteroefeningen_": "_Leven en wandelingen +van Meester Maarten Vroeg_", in 1826 te Haarlem in twee deelen +uitgegeven. De Nederlandsche nieuwere dorpsvertelling begint dus +met _Jacob Vosmaer_ en _Van Koetsveld_. Want er is ook eene oudere, +die in de 17de eeuw onder den titel van "_Arcadia's_" zeer veel +werd gelezen. De moderne dorpsnovelle, zooals _Cremer_ die schreef, +stamt eensdeels van _J. H. Voss_ ("_Luize_", 1784) en van _Goethe_ +("_Hermann und Dorothea_", 1796), anderdeels van Sir _Walter +Scott_, die tafereelen teekende uit het leven der Hooglanden en der +Orkney-eilanden. Omstreeks 1830 begint men in verschillende landen de +aandacht op kleine landstreken en dorpen te vestigen. De schildering +van het onbekende, kleine, maar frissche dorpsleven gaf afwisseling, +na de reusachtige doeken der historische romanschrijvers, na de bonte +tafereelen uit het high-life der groote hoofdsteden van Europa. + +Naast _Walter Scott_ komt aan Duitschland de eer toe de moderne +dorpsvertelling het eerst te hebben voortgebracht. De bekende +Zwitsersche paedagoog _Pestalozzi_ begon met eene schildering van +het boerenleven in zijn "_Lienhard und Gertrud_" (1781), een boek, +bestemd het volk te leeren en te verheffen, evenals _Zschokkes_ +"_Oswald, oder das Goldmacherdorf_" (1817), dat evenwel lager staat +omdat het droger, gekunstelder is van toon. Eerst in 1836 gaf Albert +Bitzius zijn "_Bauernspiegel oder Lebensgeschichte des Jeremias +Gotthelf_" die alom grooten opgang maakte en den schrijver zelfs als +"den Shakspere van het dorpsleven" deed prijzen. Eenige jaren later +kwam _Gotthelf_ met zijn "_Uli der Knecht_"--_Bitzius_ had zich den +naam van zijn eersten held tot pseudoniem gekozen--welk boek aan een +Nederlandschen dorpspredikant _Van Schaik_, de gelegenheid gaf (1852), +om er eene quasi-oorspronkelijke Drentsche geschiedenis "_Geert_" +uit saam te stellen. + +Na _Gotthelf_ oogste _Berthold Auerbach_ de schoonste lauweren met +zijne dorpsschetsen uit het Zwabische leven, _Immermann_ met zijne +Westfaalsche tafereelen, eindelijk gunden beiden den schepter aan +_Fritz Reuter_, den schepper der Voor-Pommersche en Mecklenburgsche +dorpsgeschiedenissen. Deze specialiseering der stof kwam steeds meer in +zwang, zoodat _Klaas Groth_ de dichter van het Ditmarsche volksleven, +_Moritz Jókai_ de gevierde novellist van de Magyaarsche boeren, +_Sacher-Masoch_ de geschiedschrijver der Karpatische bergbevolking +werd. Russische boeren werden door _Tourguénief_ en _Tolstoi_ +behandeld, voor Elzas-Lotharingen traden _Erckmann-Chatrian_, voor +de Vlaamsche dorpen _Hendrik Conscience_, _Sleeckx_ en de gezusters +_Loveling_ op. + +Niet het minst vloeide uit het jonge Amerika stof voor deze afdeeling +der romantische litteratuur. Daar was het frissche natuurleven, de +nog onbeschreven schoonheid van tropische planten en bosschenweelde +te waardeeren, daar vormde zich eene rij van novellendichters, die +weldra blijvenden roem in de oude wereld zouden winnen. 't Eerst +kwam _Friedrich Gerstäcker_, om weldra overtroffen te worden door +zijn geheimzinnigen landsman, _Charles Sealsfield_, die eigenlijk +_Karl Postl_ heette, en sedert 1834 met zijne "_Trans-Atlantische +Reise-Skizzen_" een grooten naam maakte. _Gerstäcker_ gaf den indruk +van oppervlakkige stofferij, _Sealsfield_ schilderde de wording van +een nieuwen staat, Texas, met onmiskenbare juistheid van waarneming en +verblindend coloriet. Beiden stonden in nauwe betrekking tot _Fennimore +Cooper_, die het eerst al de aantrekkelijke poëtische frischheid van +de nieuwe wereld in zijne beroemde romans had geopenbaard. Ook Fransche +dichters betraden het Amerikaansch terrein. _Gabriel Ferry_ schilderde +met opmerkelijk talent de Mexikaansche wildernissen, een gebied ook +betreden door den Ierschen Kapitein _Mayne Reid_, die zich berucht +maakte door de vermetelheid zijner "onjuistheden." _Gustave Aimard_ +werd de lieveling der nieuwsgierige jongelingschap, _Xavier Marmier_ +schonk eenige Egyptische en Noordsche natuurtafereelen, terwijl +_Jules Verne_ een ongehoorden bijval verwierf door de geheele stof der +natuurwetenschap op meesterlijke wijze in romantischen vorm te gieten. + +De Amerikanen gingen op den ingeslagen weg voort. Wat _Sealsfield_ voor +Texas gedaan had, deed _Bret Harte_ voor Californië en _Mark Twain_ +voor Nevada. Beide jongere schrijvers trokken terstond de algemeene +aandacht, omdat zij geheel onbekende typen van menschen, geheel +onbekende zeden ten tooneele brachten. Juist dit verlangen onzer eeuw +naar het nieuwe, naar zedenschilderingen, en teekeningen van verborgen +of weinig bezochte plekjes uit de oude of nieuwe wereld, heeft den +naam van de meeste der genoemde kunstenaars beroemd gemaakt. De +Nederlandsche dominee _Van Schaik_--reeds genoemd als kopiïst van +_Gotthelf_--poogde later een West-Indischen roman te schrijven. + +Het onbetwistbaar meesterschap van _Multatuli_ in zijn éénigen +kolonialen roman, de onderhoudende Oost-Indische verhalen van _Ritter_, +_Van Hoëvell_, _Van Rees_, _Groneman_, _Perelaer_, mevrouw _Frank_ +en _Annie Foore_ stelden _Van Schaik_ in de schaduw. Maar meer +nog werd hij overtroffen, toen _Cremer_ zijne _Over-Betuwsche_ en +_Veluwsche_ schetsen begon te schrijven. _Cremer_ maakte een school +van schrijvers, die hem allen met meer of minder talent navolgden: +_Van Duinen_ (_Thineus_), met Groningsche, _Lesturgeon_ met Drentsche, +_Beunke_ met Zeeuwsche, _Heeren_ met Overijselsche, _Hollidee_ met +Noord-Brabantsche en _Seipgens_ met Limburgsche zedenschilderingen. + +_Cremer_ werd voor Nederland in betrekking tot de Betuwe, wat _Fritz +Reuter_ voor Duitschland in betrekking tot Mecklenburg en Voor-Pommeren +geworden is. _Cremer_ neemt in de geschiedenis onzer letteren de plaats +in dier talentvolle kunstenaars, welke elders eene bijzondere zijde +van het volksleven _het eerst_ hebben beschreven. _Moritz Jókai_ deed +voor het Magyaarsche landleven, _Auerbach_ voor de Schwartzwälder +boeren, _Gotthelf_ voor de Zwitsersche, wat _Cremer_ voor onze +goedhartige naïeve Betuwers deed. En daarom bekleedt _Cremer_ een +geheel eigenaardigen rang als Geldersch dorpsverteller, hooger dan als +romanschrijver, dan als dramatisch auteur. Mocht men willen aanmerken, +dat _Cremer_ zich bijzonder op het vak van miniatuurschildering heeft +toegelegd in afwijking van de breede epische manier door _Reuter_ en +_Auerbach_ gevolgd, dan stem ik dit gaarne toe, onder voorwaarde, dat +men tevens erkenne, hoe beider wijze van opvatting en schildering hare +eigenaardige, talentvolle aantrekkelijkheid bezit, hoe _Cremer_ daarom +aanspraak heeft op de dankbaarheid van het geheele Nederlandsche volk. + + +Dr. JAN TEN BRINK. + + + + +AANTEEKENINGEN + + +[1] Het eerst medegedeeld door A.L.H. _Ising_, in "_de(n) +Nederlandsche(n) Spectator_" van 1880, n°. 24. + +[2] _Berm-rand_, het gras langs den straatweg. + + + + + + + + +DOKTER HELMOND EN ZIJN VROUW. + + + + +EERSTE HOOFDSTUK. + + +Aan het eind van een kleinen stadstuin, nabij een ouderwetsch poortje +in den tuinmuur, staat een prachtig bloeiende roode meidoorn. + +En zie, terwijl hij met een stroom van geuren den hof vervult, +staat daar in zijn vriendelijk lommer een minnend paar, dat, dicht +aaneengesloten, zeer zachtjes fluistert. + +Wat ze spreken zou slechts de meidoorn kunnen verstaan,--maar immers +een meidoorn heeft geen ooren. + +"Ja liefste Eva, morgen zal het zijn! Morgen! en dan voor altijd aan +elkaar verbonden!" + +"Mijn August, ik kan het haast niet gelooven. Soms moet ik mij geweld +doen om te begrijpen dat ik werkelijk al morgen mevrouw Helmond zal +heeten, en dat jij dan in allen ernst, en niet meer alleen uit een +aardigheid, mij je _wijfje_ zult noemen.--Mijn beste August!" + +Een roodborstje in den meidoorn tjilpt met zoet geluid, en als hij +van het eene takje op het andere springt, dan vallen de kleine roode +bloempjes, die al loszitten, op de hoofden en schouders van een +gelukkig bruidspaar. + +"Wij zullen gelukkig zijn mijn Eva." + +"Ja August, altijd!" + +"Omdat we elkander oprecht liefhebben, en niets dan de innigste liefde +ons tot elkander bracht." + +"O August, hoe verachtelijk zijn ze, die een huwelijk sluiten met +het oog op fortuin of stand." + +"Verachtelijk?--Niet altijd. 't Is dikwijls _noodig_ dat het verstand +de liefde beheerscht. De man, wiens middelen niet voldoende zijn om +een gezin te onderhouden, doet wèl zich een vrouw te kiezen, die mede +eenig vermogen bezit." + +Eva, terwijl zij haar hoofd aan zijn schouder vlijt: + +"Mijn lieve dokter heeft zich zulk een vrouw niet gekozen." + +"Bezit zijn wijfje dan niet alles wat hem gelukkig kan maken?" + +"En hier heeft de man genoeg om in het noodige te voorzien." + +"Het vrouwtje zal met hem deelen 'tgeen hij bezit, en méér zal ze +niet verlangen." + +"Nee zeker niet."--Hem schalks in de oogen ziende: "Maar we zullen +het toch zoo kwaad niet hebben, is 't wel mijn beste?" + +"Zeker niet: een kalm en eenvoudig, maar ook een extra genoeglijk +leventje. We zullen huiselijk en tevreden zijn." + +"Toch beginnen we met Parijs! O August, wanneer ik zoo denk dat we +overmorgen om dezen tijd al samen in die heerlijke stad zullen zitten, +als mijnheer en mevrouw Helmond Van Romphuizen--ja, waarom niet Van +Romphuizen--daar komen we immers vandaan?--o, als ik dááraan denk +dan krijg ik zoo iets alsof ik zal vliegen. Parijs, 't was altijd +mijn illusie: 't is m'n idole!--Och, je bent toch een beste man. Ja +zeker, om zoo van je Hartz af te stappen en me Parijs te gunnen. 't +Is overheerlijk!" + +"Goed kind, wat zou ik niet voor je overhebben! Van 't reizen zal +toch later zoo gauw niet meer komen, en zou ik dan nu mijn zin hebben +gevolgd!" + +"We zullen er eens braaf pret maken niewaar? Want juist, als we hier in +de deftigheid terugkomen, dan moeten we er heel lang op teren.--Maar +zeker, als jij nu veel liever naar dien Hartz waart gegaan dan had +ik het óók goedgevonden, heusch...." + +"Wij zullen altijd hetzelfde willen, niewaar mijn wijfje?" + +"Ja zeker August." + +"En bij verschil van meening....?" + +"Och, die zal er niet zijn.--Nee zeker niet!" + +"Hij was er toch al een paar maal in ons engagement; ja zelfs in de +heerlijke bruidsdagen." + +"Verschil van meening, nu ja, in kleinigheden; toch nooit als het iets +belangrijks gold."--Met een blosje: "We waren het immers wel eens dat +we onzen gelukkigsten dag niet nog een halfjaar zouden uitstellen, +volgens den raad van den generaal. En dan, over het koopen van het +groote huis op de markt, daar heb ik toch in 't geheel niet meer over +gesproken, is 't wel lieve? Maar à propos, ben je 't niet met me eens +dat we in de kerk het Deventers tapijt en niet het rooje karpet moeten +hebben? Pa heeft het karpet besteld, maar...." + +"Laat het dan zoo blijven, beste kind; wat doet het er toe." + +"Nee lieveling, het doet er zeker niet toe, maar me dunkt, je zult +toch ook bekennen dat het oude rooje karpet, waar letterlijk Jan +en alleman op trouwt, geen kleed is voor dokter Helmond; een eigen +neef van den generaal! Mij zelve laat ik er buiten, maar het karpet +waar bijvoorbeeld pas acht dagen geleden Elsje Van Buren de naaister +met haar Piet den turfboer op stond, je moet me niet kwalijk nemen, +dat is toch wat al te min.--Zeg, zul jij in 't voorbijgaan dus even +aan koster Bik zeggen dat ie het Deventer tapijt moet nemen? 't Kost +drie gulden meer, maar 't is toch wat erg kleingeestig om bij zulk +een eenige gelegenheid op een driegulden te zien." + +"Och ja, wat dàt betreft; 't is mij om 't even.--Je pa zal het toch +niet kwalijk nemen?" + +"Wel nee August, als wij het betalen; guns nee.--Och, je bent toch +de liefste man die er leeft; alles heb je voor me over, alles zou je +voor me inschikken." + +"'t Is immers de afspraak mijn dierbaar vrouwtje--vrouwtje op morgen +hé?--dat we alles voor elkaar zullen overhebben en inschikken; en, +als er verschil van meening mocht komen, dat dàn het gezond verstand +steeds in kalmte zal uitspraak doen?" + +"Och, dat spreekt immers vanzelf mijn August.--Maar waarlijk je bent +me haast te ernstig vandaag." + +"Een weinig ernst kan geen kwaad in oogenblikken dat we elkander voor +'t laatst zien en omhelzen als bruid en bruigom." + +"Ja, 't is wel inschikkelijk van me dat ik mijn lieven man den laatsten +middag en avond van onzen bruidstijd zoo geheel wil afstaan. De +generaal is goed en best, en je houdt misschien niet zonder reden +veel van hem, maar zijn uitnoodiging is toch heel vreemd.--Zoo'n +laatste middag en avond!" + +"Best wijfje, beknor mijn ouden pleegvader niet. Hij kan natuurlijk +niet meer gevoelen zooals minnende harten het doen; maar zijn +stelregel: 't bruin geeft het licht aan de schilderij, past hij +waarschijnlijk ook toe op het heerlijke feest dat we morgen zullen +vieren. De kleine scheiding dezen dag, en ons weerzien op het uur +dat ons voor altijd verbinden zal"--hij klemt haar vaster aan zijn +borst--"die scheiding zal ons dat welkome uur misschien nog in +verrukter stemming doen genieten, en den indruk er van nog sterker +maken.--Lieve Eva!" + +"Mijn August!" + +"Goed kind, dus vaarwel voor 't laatst, voor 't laatst als het voorwerp +mijner wenschen.... voor 't laatst als Eva Armelo."--Terwijl hij haar +met gevoel in de schoone oogen ziet: "Eva, hier onder den meidoorn +heb ik je 't eerst gezien. Weet je 't nog? je zat aan den anderen +kant op de groene tuinbank. Je waart bleek en lijdend. En nu...." + +"Mijn lieve _dokter_!" + +"Genezen ja, Goddank, geheel en al. Maar Eva, op dit plekje, dat mij +altijd heilig zal blijven, laten we hier voor 't oog eener scheppende +Majesteit, bij de pracht Zijner werken, in schooner tempel dan waarin +we het morgen zullen doen, onzen eed van trouw en liefde herhalen. Eva, +wij zullen elkander altijd liefhebben, niewaar? wij zullen één zijn +totdat de dood...." + +"O, spreek van die sombere toekomst niet. Hoe! moet ik dan nóg eens +herhalen wat ik al honderden malen uit de volheid van mijn hart heb +gezegd: Ja mijn August, met en voor je te leven dat zal mijn eenig +geluk zijn. God weet het hoe ik je liefhad schier van dat eerste +oogenblik afaan."--Eva's schoone oogen blijven met zulk een innige +teederheid op den vriend gericht, dat de reinste verrukking zijn borst +doorstroomt. Een teedere omhelzing volgt er op hare woorden. Toen +was het oogenblik van scheiden daar. + +August heeft, alvorens hij het verdere gedeelte van den laatsten +bruidsdag bij zijn pleegvader gaat doorbrengen, nog eenige patiënten +te bezoeken, en later nog velerlei te doen en te regelen, 't geen +niet vreemd is voor een dokter die, ofschoon nog jong, reeds een +goede praktijk heeft en ze voor een groote veertien dagen aan een +collega moet overlaten. + +"Eva, mijn wijfje, _tot morgen_!" + +"Tot morgen August, mijn beste man! Wacht,"--en terwijl zij met haar +fijne vingers een bloeiend takje van den meidoorn knakt en afbreekt, +steekt ze het den bruidegom in het knoopsgat: "Hier August, neem nog +een bloem van den meidoorn mee. Hij heeft ons zoo dikwijls te zamen +gezien, ja, misschien wel beluisterd." + +"Als dat laatste waar was liefste, dan zou hij daareven wel heel veel +goeds hebben gehoord.--Nu, zie eens hoe je mij hebt opgeschikt. Als +we ooit een herinneringsfeest van onzen bruidstijd of trouwdag vieren, +dan moet een roode meidoorn de hoofdbloem zijn in het feestbouquet. Tot +morgen mijn lieve _vrouwtje_, _tot morgen_!" + +"Tot morgen elf uur August; vaarwel!" + +Een laatste zoen wordt er gegeven. August opent de deur van het +tuinpoortje, maar voelt zich teruggehouden: + +"August, 't is waar ook: Pa heeft gezegd dat het orgel morgen bij +'t inkomen in de kerk niet noodig was; maar vinje dat niet ijselijk +schriel? Ik wed, als Donerie het wist dat ie 't graag voor niemendal +zou doen--zoo'n goeje jongen! Als ik hem in de laatste dagen gezien +had, dan zou ik 't hem zeker gezegd hebben. Toe, zorg jij nu dat we +'t orgel erbij krijgen. 't Is zonder orgel niemendal plechtig en zoo +ijselijk commun. Zulje, beste August?" + +"Dus het karpet en 't orgel?" + +"Nee lieve; guns nee, niet het karpet maar 't Deventer tapijt, +en dan aan Donerie vragen of ie ons--voor de staatsie--beorgelen +wil. Bonjour!" + +Terwijl dokter Helmond langs de achterzij van den tuinmuur door +een der stilste straatjes van Romphuizen zijn weg kiest naar een +drukker gedeelte der stad, ziet hij nog eenige malen naar Eva om en +beantwoordt haar zakdoekwuiven met handgroet en knikken.--Nu verdwijnt +hij om den hoek--en Eva trekt de tuindeur achter zich toe. + + + +"Baas Krul, is menheer Donerie thuis?" + +De timmermansbaas laat de schaaf een oogenblik rusten en ziet den +dokter bedenkelijk aan: + +"Dat zou 'k je voor de vaste waarheid niet durven verassereeren +dokter. Als ik 'em hoor op z'n porteviano, dan weet ik wel dat ie +thuis-is, maar anders....." + +Tot een jongen die aan 't zagen was en nu den dokter staat aan +te gapen: + +"Gijs, is mijnheer Donerie boven?" + +"Jawel baas; maar de juffrouw zei dat ie niet frisch was." + +"Nee, dat geloof ik ook niet; als ie frisch was dan zou je hem wel +hooren. 't Is mooi als ie d'r op slaat, dokter, en 't verameseert +een mensch nog eens die ook al zijn zorg heeft in de wereld." + +"'k Zal maar eens oploopen baas Krul." + +"Als menheer zoo vrijpostig wil wezen." + +Uit de werkplaats komt men met een zijdeur in de smalle gang van het +huis. In 't midden ervan bevindt zich een trap. Helmond beklimt die, en +op een donker portaaltje gekomen, klopt hij op de deur der voorkamer, +die boven de werkplaats van Krul is. Uit de tegenovergestelde +richting van die, waaruit Helmond een antwoord verwacht, klinkt het: +_binnen_! ofschoon dof en uit de verte. De deur der achterkamer wordt +nu door den bezoeker geopend, en Helmond treedt het slaapvertrek van +Donerie binnen. + +"Bent u ziek menheer Donerie?" zegt Helmond met belangstelling: +"Ik had er niets van gehoord." + +"Sedert een paar dagen was ik een weinig van streek dokter;" antwoordt +de aangesprokene die zich in zijn ledikant heeft opgericht en met +de eene hand de gordijn terzijde houdt, terwijl hij met de andere +zich langs het bleeke gelaat en vervolgens langs de glanzig zwarte +krulharen strijkt. + +"Hebt u dokter Biermans al gehad menheer Donerie?" + +"Nee dokter, pardon; 't heeft niet zooveel te beteekenen. Als u me +spreken wilt, wees dan zoo goed en ga naar de voorkamer; in een paar +minuten zal ik bij u zijn." + +"Toch niet, blijf rustig; ik had u maar heel even iets te vragen. 't +Zal u door uw ongesteldheid wel niet mogelijk zijn aan mijn verzoek te +voldoen; maar toch wil ik u de reden zeggen van mijn komst.--Nee nee, +blijf rustig.--Zie, ik zit hier al.--U weet waarschijnlijk menheer +Donerie, dat ik morgen, als alles wèl gaat, in Hymens bootje zal +stappen." + +Mijnheer Donerie wist het. + +"Naar ik vernam, wordt de plechtigheid van een kerkelijke inzegening +naar verkiezing àl of niet door orgelspel opgeluisterd. Mijn aanstaande +schoonvader scheen de zaak maar eenvoudig te willen behandelen, doch +de meer belanghebbenden waren van een ander oordeel, en dewijl mijn +bruidje, evenals ik, het uitmuntend orgelspel van menheer Donerie +zoo hoog waardeert, zoo had ik op mij genomen om u te verzoeken ons +morgen met uw schoon talent te willen van dienst zijn." + +Helmond heeft eerlijk zijn meening gezegd. Toch vreest hij dat zijn +lof den schijn van vleierij heeft gehad: althans hij zag dat een +vluchtig rood het gelaat van den jonkman kleurde, en herneemt: + +"De kunstenaar ondervindt doorgaans zooveel teleurstelling menheer +Donerie, dat zijn ware vereerders inderdaad niet te angstig met hun +lof behoeven te zijn." + +Een pijnlijke glimlach speelde er om de lippen van den musicus. + +--Teleurstelling! ja!.... + +Helmond vervolgt: + +"Meen echter niet dat ik u iets vriendelijks heb gezegd om u, +inweerwil van uw ongesteldheid, tot het voldoen aan ons verzoek +te bewegen. Nee menheer Donerie, ofschoon ik uw dokter niet ben, +zoo moet ik u toch, in dit bijzonder geval, ten zeerste aanraden om +voor uw gezondheid te zorgen en niet uit te gaan voordat u collega +Biermans hebt geraadpleegd--tenzij ge u al eerder beter gevoelt." + +"Mijnheer Helmond, ik zou gaarne...." + +"Ik ben er van overtuigd mijn beste menheer. Aan 't verzoek van een +oud-élève zou je zeker gaarne voldaan hebben; maar de gezondheid is +nommer één. Je bent zenuwachtig; dus kalm--kalm--Wij zullen ons 't +genot der orgelbegeleiding nu maar ontzeggen, in de hoop dezen zomer +gedurig een uwer schoone Woensdag-concerten te kunnen genieten. Van +harte beterschap menheer Donerie, adieu!" + +"Zou mijnheer Helmond meester Daal niet willen vragen om morgen in +mijn plaats te spelen?" + +"Nee, dankje hartelijk menheer Donerie, daar zullen we nu niet aan +denken: mijn bruidje stelde er wel hoogen prijs op dat u het orgel +bespelen zoudt, maar de zwevingen van den braven meester Daal zouden +ons zeker wat al te veel aandoen!" + +"Hoe gaarne ook, dokter.... u gevoelt zelf.... dat ik...." + +"Geen woord meer mijnheer Donerie; van uw welwillendheid zijn we +geheel overtuigd. Nogmaals beterschap. Tot weerziens!" + +Helmond heeft den jonkman bij 't opstaan even de hand gedrukt, +en--denkend aan hetgeen hij verder te doen heeft, verlaat hij de kamer. + +Nadat de onverwachte bezoeker vertrokken is, blijft de jonge +muziekmeester nog een geruimen tijd in de richting van de deur +staren. Droeve gedachten doorwoelen zijn kloppend hoofd. Een paar +dikke tranen wellen er op in zijn schoone--nu eenigszins fletsstaande +oogen. Hij drukt er de handen voor; maar dan, na een kleine wijle, +springt hij van zijn leger op; kleed zich vluchtig; dompelt zijn hoofd +eenige malen in het frissche water, en gaat eindelijk met haastigen +tred het portaaltje over naar de voorkamer.--In weinige oogenblikken +heeft Herman Donerie nu een secretaire en een binnenkastje ervan +geopend. Alsof hij vreesde dat men hem bespieden zou, zoo ziet hij +om zich heen: en ofschoon wel wetend dat zulks bijna onmogelijk is, +en dat men niet onaangemeld zal binnentreden, toch wordt de kamerdeur +van binnen door hem op slot gedraaid, toch werpt hij een blik door +het venster op de woning aan de overzij der straat en laat hij de +valgordijn naar beneden.--En nu--nu is hij dan _zeker_ dat niemand +hem bespieden of overvallen zal. + +Voor de secretaire gezeten, met de rechterhand zijn gloeiend hoofd +ondersteunend, houdt hij in de linker- het photographie-portretje van +een veertien- a vijftienjarig meisje, en beschouwd het met strakken +en diepweemoedigen blik. + +--Lief vroolijk gezichtje! peinst Herman: Je zult het niet vermoeden +dat je me ook nú nog met die heerlijke kijkers zoo schalks in de +oogen ziet. O Eva, Eva! waar zijn ze, die zonnige dagen, die uren +vol zaligheid!--Je zat toen naast me--jij op het ronde stoeltje +midden voor de piano; ik aan je rechterzij met het gouden potlood +in de hand. Welk meisje van je leeftijd was er die het al spoedig +zoover als jij had gebracht, en onder _mijne_ leiding!--Een dweper of +droomer was ik nooit, maar als dan Mendelssohn's "Lieder ohne Worte" +door je lieve blanke vingers aan het instrument werden ontlokt, +dan is het toch gebeurd lief kind, dat mij iets in de ziel drong als +een heimwee, als een zucht naar een onuitsprekelijk zalige toekomst; +en--blijde was ik dan, Eva, dat je mij niet kondt aanzien, omdat ik +mij schaamde. Ja, want het gebeurde dan ook wel dat die beroering mijn +oogen had vochtig gemaakt. Maar een dweper of een droomer was ik toch +niet!--Die prachtige zwarte lokken, wiegend om den kleinen blanken hals +en afdalend op den witten boezelaar! Ha! als ik mij soms vooroverboog +om op het muziekblad iets aan te wijzen of duidelijk te maken, dan, +lief meisje, dan doortintelde somwijlen een ongekende verrukking +mijn borst, want, onwillekeurig had dan mijn wang de trilling van die +zwarte lokken gevoeld. Eens, ja ééns heb ik met voordacht en zonder +noodzaak op een point d'orgue gewezen, alleen om nogmaals.... O, +toen ben ik van mij zelven geschrikt, en toch dat oogenblik vergeet +ik niet.--Maar stil, waarom pijnig ik mij opnieuw? Bonst mijn hoofd +niet reeds genoeg?--Ben ik niet waarlijk ziek en daardoor week en +gevoelig? Of zou die ongesteldheid haar oorzaak vinden in de zekerheid +dat dat engelachtige wezen....? + +Weer zit Herman Donerie met de beide handen voor de oogen gedrukt. Hoe +meer het tijdstip nadert, waarin de vervulling van zijn zielewensch een +onmogelijkheid voor hem zal worden, hoe meer het oogenblik nabij komt, +waarin Eva Armelo haar leven aan dat van een ander zal verbinden--hoe +zwarter ook zijn eigen toekomst hem voor den geest treedt, hoe zwakker +de anders zoo kloeke zes en twintigjarige jonkman zich gevoelt, en +in oogenblikken als deze zich verwijt dat zijn wijsheid een dwaasheid +geweest is. + +Ja, Eva Armelo was omtrent vijftien jaar oud, toen zij haar +ouderlijke woning en Romphuizen ging verlaten om haar intrek +bij een tante in den Haag te nemen, teneinde er op de Koninklijke +Muziekschool haar heerlijke stem en muzikaal talent verder te oefenen +en ontwikkelen. Twee of drie, misschien wel vier jaren zou Eva in +den Haag blijven, zoo het althans niet wenschelijk werd geacht om +haar later nog eenigen tijd naar een Conservatoire te zenden. + +Toen Eva haar geboorteplaats verliet, toen heeft ze van allen die +ze liefhad heel hartelijk afscheid genomen. Ook haar Do-majeur--zoo +noemde ze haar talentvollen muziekmeester Donerie wel eens--ze +heeft hem met dank voor zijn geduldig en uitstekend onderricht een +handdruk gegeven, en bovendien een der photographie-portretjes die in +Romphuizen de herinnering aan de vroolijke Eva tot haar terugkomst +moesten bewaren. Maar ook zonder dat heerlijke aandenken--waarop ze +aan de achterzij haar naam had geschreven, zou Herman zijn liefste +élève niet vergeten hebben. Voor _dringende zaken_ is hij gedurende +haar afwezigheid eenige malen naar Neerlands residentie gereisd, +en heeft dan telkens bij Eva's tante een bezoek gebracht teneinde +"het nichtje eens 't een en ander van haar familie en vrienden te +vertellen, en zich met de groeten voor allen te kunnen belasten." + +Dien laatsten keer, o wat hevigen strijd heeft hij toen moeten strijden +om getrouw te blijven aan het vast genomen besluit en zijn Eva van geen +liefde te spreken aleer zij in Romphuizen zou zijn teruggekeerd. Eerst +dan, wanneer zij door het geven van zanglessen in haar geboorteplaats +zou toonen dat ze zich gelukkig in zijn stand zou kunnen gevoelen, +eerst dan mocht Donerie het wagen zijn Eva te smeeken om het weinige, +'t welk hij haar met een hart vol reine liefde kon aanbieden, voor +dit leven met hem te deelen. + +Ja, 't heeft hem vooral dien laatsten keer een zwaren strijd gekost. + +In den vollen bloei van haar jonkvrouwelijke schoonheid heeft +hij haar weergezien. Ze was gekleed voor een avondpartij. Een paar +freules Lasure, die haar op de avonden van Toonkunst leerden kennen, +en haar--vooral om haar lieve stem zeer en amitié namen, hadden haar +nu op een muziekpartij genoodigd, met beleefd verzoek: wat muziek te +willen meebrengen. + +Eva was als altijd zeer vriendelijk tegen haar voormaligen +muziekmeester, maar sprak nu toch het meest over de partij, waarvoor +men haar met het rijtuig van den baron zou komen afhalen, en over +jonker Eduard die een prachtige barytonstem had, en--zij moest het +eerlijk zeggen--allerinnemendst en niemendal trotsch was. + +Nadat men weinige oogenblikken later een rijtuig voor tante's +woning had hooren stilhouden en de huisschel vernomen, trad de +bedoelde jonker de kamer binnen. Zonder de oude tante of Donerie +zijn bijzondere aandacht waardig te keuren, noodigde hij juffrouw +"Van Armelo" beleefdelijk uit om de goedheid te willen hebben hem +te volgen: Hij had zich op verzoek zijner zusters zeer gaarne de eer +gegeven om juffrouw "Van Armelo" in persoon te komen afhalen. + +En Eva, neen, haar ouden stadgenoot had ze niet verloochend, maar ze +heeft hem aan den jonker voorgesteld: als een jong vriend van haar +papa, als een groot muziekliefhebber met wien ze vroeger wel eens +duo's heeft gezongen en quatre-mains gespeeld. + +Toen Eva met den jonker is weggereden, neen, toen heeft Donerie bij de +oude tante geen rust meer gehad. Een angstig vermoeden is er opgerezen +in zijne ziel. Indien men Eva misleidde.... die jonker, dat rijtuig! + +Gode zij dank! hij had zich bedrogen. Aan de woning van den baron +Lasure gekomen, heeft hij juffrouw Armelo nog even te spreken +gevraagd.--Goddank, zij was er! Met vragenden blik is ze hem in het +spreekkamertje genaderd. O, 't was wel zeer vriendelijk van mijnheer +Donerie, dat hij daarvoor nog eens aankwam; maar waarlijk, zij had +niets bijzonders aan familie of bekenden te zeggen. Hoe gaarne zou +zij gezien hebben dat mijnheer Donerie hier ook van de partij had +kunnen zijn; maar.... altemaal haute volée.--Men was enorm lief voor +haar. De gastheer heeft haar bij 't binnenkomen een mooi bouquet +gegeven, en jonker Eduard was de voorkomendheid zelf; zijne stem--o +magnifique! Straks zouden ze nog een duo samen zingen.--Mijnheer +Donerie moest niet kwalijk nemen, maar men zou haar wachten.... Adieu, +adieu!--Zóó wilde ze heengaan. En toen.... Maar neen--neen! nu minder +dan ooit mocht hij spreken. En Eva, de heerlijke Eva is naar het +gezelschap teruggesneld, en hij, die haar zoo teeder beminde, hij +is den volgenden morgen in zeer droeve stemming opnieuw naar zijn +werkkring en Eva's geboorteplaats vertrokken. + +Twee maanden later--'t was in de eerste stormdagen van Maart, toen +is Eva Armelo ziek en zwak in haar ouderlijke woning teruggekeerd. + +Drie weken te voren was het engagement van jonker Eduard Lasure met +eene freule Leeuwenhuis publiek geworden. Eva was zeer ziek; men +vreesde dat het op een tering zou uitloopen. De middelen van dokter +Biermans hebben haar niets gebaat. Sommige vrienden drongen erop +aan, dat men den _jongen_ dokter zou consulteeren; dokter Helmond +was volgens velen zoo bijzonder knap; men zei van hem dat hij voor +professor in de wieg was gelegd.--Dokter Biermans vond het zeer goed +dat men den jongen collega wilde raadplegen, indien men hem dan maar +niet kwalijk nam dat hij geen voet meer over den drempel zoude zetten. + +'t Was zeer natuurlijk dat dokter Biermans er zoo over dacht; en Eva, +die medelijden met den ouden man kreeg, zei, dat ze genoeg vertrouwen +in de kennis van dokter Biermans stelde, en dat mijnheer Helmond niet +behoefde te komen. 't Was haar inderdaad onverschillig of zij beter +werd of niet. Alles en iedereen was haar onverschillig geworden.... na +dien slag, na dat ontwaken uit den zoetsten droom. + +Toch waren de menschen heel lief voor haar. Die Donerie, wat was hij +goedaardig: wat deed hij alle moeite om haar genoegen te doen. Soms +vond zij hem lastig van vriendelijkheid. Wat ter wereld had ze aan die +oude jaargangen van de Illustrirte Zeitung, of die "dood-oude schetsen" +van A. V. H.--Alle pracht werken van Doré en zoo vele anderen had ze +ruimschoots genoten in den Haag bij de familie.... Die naam wilde haar +echter niet van de lippen, en van den Haag sprak ze zelden of nooit. + +Toen de ruwe Maart zijne grillige jongere zuster met een frisschen +voorraad lentegroen zag naderen, toen meende men dat Eva wat beter +werd. Haar lustelooze onverschilligheid was niet zoo sterk meer als +in den beginne. Op zekeren avond dat Donerie weer een bezoek aan +"haar ouders" bracht, sprak zij zelfs met eenige belangstelling over +den naderenden zomer, over den muzikalen toestand van Romphuizen, over +Donerie's lessen, over zijn eigen studie, en nam het aanbod gretig aan +om hem een stuk van eigen compositie te hooren spelen, een cavatine, +die hij op den dag van haar terugkomst in Romphuizen gemaakt had. + +In den nacht na dien avond lag Eva in een hevige koorts, en weinige +dagen daarna besloot kapitein Armelo om dokter Helmond inweerwil van +Biermans' bedreiging, bij zijn kind te ontbieden. Haar behoud ging +hem boven de vriendschap van den ouden _plattelandsheelmeester_. + +En Helmond is gekomen. + +En Eva is beter geworden; al spoedig, zeer spoedig. + +En morgen!.... + +--En _morgen_!? herhaalt Donerie bijna overluid: morgen om dezen +tijd dan is de bijl gevallen, die mijn leven voor altijd van het +hare scheidt. Dwaas die ik was! Waarom zweeg ik dan terwijl mijn +hart gloeide van liefde, terwijl die liefde sterk genoeg zou geweest +zijn om haar geluk te verzekeren? Dwaas die ik was! Ik heb haar den +tijd gelaten om zich te ontwikkelen in een richting, die ik vreesde +dat de zwakste zijde van haar anders zoo beminnelijk karakter worden +kon. O, had ik haar reeds vroeg, _zeer vroeg_ een blik gegund in mijn +hart! Had ik haar doen gevoelen dat zij haar waarachtig geluk zou +hebben gevonden in den nederigen stillen kring, waar ze zich aan mijn +zij zou bewegen! Had ik haar gesproken van dien glans en grootheid +der wereld die zoo velen aanlokt, maar bij 't nader aanschouwen of 't +grijpen ervan geen blijvende voldoening schenkt; had ik haar daarvan +gesproken in tegenstelling van den waren rijkdom, dien wij te zamen +in onze heerlijke Kunst, in onze Liefde zouden bezeten hebben! Had +ik.... Zwijg dan dwaas! uw _verstand_ moest immers de overwinning +behalen; zóo hadt ge in uw wijsheid besloten! Een meisje als Eva kon +met u niet gelukkig zijn.... of althans op den _duur_ niet gelukkig +wezen; gij wist het vooruit.... welnu!.... + +Onbestemde, maar meestal zeer droeve denkbeelden blijven het kloppende +hoofd van den jongen muziekmeester vervullen. 't Is eindelijk alsof +het rustiger wordt in zijn fel bewogen gemoed. + +--Je hebt het zoo gewild Herman, denkt hij voort terwijl hij nogmaals +het portretje beziet: Mor dan niet langer. Zij heeft je dat bittere +leed niet berokkend, dat lieve kind! Neen;--Hoe zou ze mij nog +straks dat verzoek hebben gedaan wanneer zij er iets van begrepen +had. Neen Eva, kleine lieve Eva--_mijn Eva van vijftien jaren_--zóó +hard en gevoelloos zou je niet geweest zijn.--Goddank! ik ben ziek; +dat zul je nu weten door je vriend, en begrijpen zul je dus ook dat +ik het schoonste oogenblik van je leven niet wijden kan door mijn +kunst. _Begrijpen_, ha! + +--Moedig Herman! peinst hij nog voort na een oogenblik van pijnlijk +hoofdschudden, terwijl zijn oog strakker op het aanvallige meisjeskopje +staart: moedig nu, dat gezichtje mag zóó niet langer door je beschouwd +worden; dat schoone kind, het meisje dat je altijd toelacht, het mag +je zóó niet meer aanzien. Iets anders wekt die aanblik bij je op dan +hij verwekken mag. Dat kind is nu de bruid, ja haast de vrouw van een +ander.--Moedig dan! verscheur dit blaadje karton opdat de aanblik ervan +je hart niet meer beroere, en schuldig doe staan voor 't oog van God en +je zedelijk gevoel. Weg met de beeltenis van dat schoone kind!---Maar, +zij _was_ immers toch je élève! zij zelve gaf je dat blaadje.--Zie, +haar naam staat daar--en onder den uwe.--O God! ben ik dan schuldig als +ik de beeltenis van het vijftienjarige meisje een enkele maal bezie +met een kalmen blik, met de bee voor haar heil in het hart? Neen, +ik kan het niet verscheuren, ik _kan_ het niet wegdoen. Mijn God, +wat bonst weer dat hoofd. O Eva, Eva! als je wist wat ik lijd!.... + + + + + + + +TWEEDE HOOFDSTUK. + + +Dokter Helmond heeft intusschen nog een drietal patiënten bezocht, +en aan koster Bik inplaats van het oude roode karpet, het nieuwe +Deventer tapijt voor de trouwplechtigheid besteld. Zijn laatste +doctorale visite zal hij bij "den majoor" brengen, want de majoor, +ofschoon aan de beterhand, is toch de eenige patiënt van wiens ziekte +hij nog voor weinige dagen vreesde dat zij een leelijke hinderpaal +voor het beraamde reisplan kon worden. + +De zieke majoor zit op een weelderig gemeubileerde, zeer warm +gestookte kamer, met een rooden Turkschen sjaal over een dicht +gesloten chamber-cloak, en een fraaie reisdeken over de beenen, +in een voltaire bij het venster. + +"Phu majoor, wat een hitte!" zegt Helmond bij 't binnenkomen, en +blijft op den drempel staan. + +"Er in of er uit dokter, als je blieft!" roept de man met den sjaal: +"je zet me op een tocht wie de drommel!" + +"Ja, om u de waarheid te zeggen majoor, liever bleef ik er _buiten_ +als het u om 't even is." + +"Ben je razend dokter, zoo is het niet bedoeld. Maar je zet me op +een vreeselijken tocht. Je hebt me aanbevolen om me vooral te ontzien +en warm binnenskamers te houden, en moet jij me nu zelf op apegapen +zetten! Kom dokter, maak geen gekheid.--Herein als je blieft?" + +Helmond komt binnen; doet de deur achter zich dicht; gaat naar het +venster 't welk niet door den majoor werd ingenomen; schuift het zoo +hoog mogelijk op, en opent daarna de haarddeur terwijl hij de schuif +een weinig verzet. Na een kernachtige rede van den patiënt wordt +deze eindelijk door zijn dokter overtuigd dat het zóó beter is. Het +weer was immers buitengewoon zacht, en de lucht op de kamer--ook ten +gevolge van den walm der steenkolen--zeer onaangenaam en ongezond. + +--Het consult is afgeloopen.--Met weinige woorden herinnert Helmond +nu zijn patiënt dat hij morgen de gelukkige echtgenoot van Eva Armelo +hoopt te worden. + +"Te henker ja, daar heb ik met m'n zieke karkas niet aan gedacht. Ei +ei, gaat morgen de kogel door de kerk, ha ha! 's-Lands wijs, +'s-lands eer! Wel _ja_, waarom niet! Mooie vrouw! charmant mooie +vrouw, waarachtig!" + +"Ik moest u dit alleen herinneren majoor, omdat ik nu een groote +veertien dagen vanhuis denk te gaan." + +"Wat blief je, vanhuis? Op reis? Jij als dokter op reis? En wou je +mij dan in den steek laten? Is mijn corpus je zóóveel waard menheer +de dokter? Weet je wel dat ik d...... hard ziek ben geweest?" + +"Jawel, u is zeer, zeer...." + +"Zeg maar dat ik het voor den dood heb weggehaald." + +"Tenminste...." + +"Tenminste dat malle schaap van een juffrouw hieronder kwam me dien +Zondag-avond heel christelijk overbrieven, dat je bij 't heengaan +zeer bedenkelijk de schouders hadt opgehaald." + +"Er was reden tot bezorgdheid, maar u is nu zóóveel beter majoor, +dat ik gerust...." + +"Gerust! jawel, welzeker: jij kunt gerust met je jonge vrouw aan +den zwier gaan, dààr is geen gevaar bij; maar als ik hier mocht +instorten door kou vatten, door open ramen--ik zou dat raam nu maar +dichtdoen, jawel, jawel; we zijn hier in 't kikkerland en niet in +Oost-Indië... als je blieft....!" + +"Het dient open te blijven totdat de atmosfeer hier wat zuiverder zal +zijn. Wat uw vrees voor instorten betreft, daar is niet veel grond +voor, tenzij u excesses mocht doen die...." + +"Ik ben geen kind menheer Helmond; maar je weet zoo goed als ik, +dat een ongeluk in een klein hoekje zit. Dezen nacht voelde ik +hier.... zieje _hier_ zoo'n pijn, zoo'n bijzondere drukking, en ik +kan je zeggen dat me 't klamme zweet uitbrak, niet omdat ik bang ben +voor pijn, maar omdat... in verband zie je... en..." + +"Die pijnlijke aandoening staat in geen het minste verband met de +ziekte die gelukkig aan 't wijken is; en ik ben er vrij gerust op dat +u bij mijn terugkomst weer geheel in orde zult zijn. Met de middelen, +die ik u voorschreef, stilletjes voortgaan; matig versterken, en....." + +"Ja, dat is nu allemaal tot je dienst; maar waarvoor heb ik een +dokter als ie voor zijn plezier reisjes mag maken, en mijn karkas +in den steek laat? Nee, ik ben in 't geheel niet beter. Van nacht +bijvoorbeeld overviel me een benauwdheid, die zoo iets te beteekenen +had: 't nachtlicht was uitgegaan; 't was zoo donker als in de hel, +en 'k dacht een oogenblik dat ik levend in de kist lag..." + +"Zeker een soort van nachtmerrie majoor. U hebt toen 't licht weer +aangestoken?" + +"Natuurlijk!" + +"En 't ging toen beter nietwaar?" + +"Dat is te zeggen toen kreeg ik die pijn. Wàt je me nu ook vertellen +moogt, ik heb m'n gevoel; en als ik zoo iets wèèr kreeg dan zou ik +m'n dokter willen hebben, zelfs midden in den nacht, want de angst +zou iemand..." + +"U bent toch niet bang majoor?" + +"Ik! te donder, wie zegt dat! Maar als je alleen ligt, je maakt je +dan van die zwartgallige voorstellingen, zieje, in één woord...." + +"Hoor eens majoor! met 't oog op morgen moet ik mijn bezoek wat +bekorten. U weet het: 't is in dezen tijd een bijna algemeene gewoonte +dat jonggetrouwden op reis gaan." + +"Juist, maar een dokter..." + +"Een dokter die geen patiënten heeft wier toestand zijn bijzondere +zorgen vereischt; die bovendien zijn praktijk--en voor korten tijd--aan +een collega kan overdoen, die dokter maakt van een recht gebruik, +dat niemand hem zal betwisten, en het allerminst de patiënt, die van +een vrij ernstige ziekte herstellende is." + +"Zoodat ik dokter Helmond nog op den koop toe zou moeten bedanken +voor de beleefdheid dat hij mijn korpus aan een ouden kwakzalver +endosseert. Ik zeg je dat ik me beroerd gevoel, heel beroerd; en als +me in dien tusschentijd wat overkwam, jij zoudt het op je geweten +hebben; ja waarachtig!" Hij slaat met de vuist op de tafel. + +"Er zal u niets overkomen majoor; tenminste als u je niet driftig +maakt. U hebt me dikwijls gezegd--misschien zonder er veel bij te +denken--dat u "aan een beroerte zoudt heengaan." Maar zóóveel is +zeker, dat ik u--behalve een matig leven enzoovoorts enzoovoorts, +ten zeerste kalmte moet aanbevelen, of anders...." + +"Wat! denkt jij òòk dat ik aanleg voor een be.... be.... roerte +heb?--Ik!? Je hebt er altijd om gelachen...." + +"In de sociëteit majoor." + +"Ja juist in de sociëteit." + +"Ik begreep dat het u te doen was om op dat punt een geruststellend +advies van een uwer vrienden, misschien wel van uw dokter uit te +lokken. Mijnheer Kippelaan bleef dan ook zelden in gebreke met zijn: +Kom majoor, ù een beroerte! je wordt honderd jaar oud." + +"Maar zou je dan waarachtig denken dat ik...." + +"Ik denk majoor, dat u méér vertrouwen in me stelt dan je me straks +woudt toonen. Toen u er slecht aan toe waart, toen hebt u gezegd: +jij kunt me beter maken dokter; doe alles wat in je vermogen is, dan +zal ik.... enfin, die belofte doet niets ter zake. En nu--nù moet ik +weer met _zekerheid_ bepalen dat u aan een beroerte...." + +"Neen, ben je gek, dat moet je niet met _zekerheid_ bepalen, +ik wilde...." + +"Mijn besluit is eenvoudig: dat ik mij in het vertrouwen van den +majoor mag verheugen; ongetwijfeld zal hij mij dus gaarne een goede +reis wenschen, indien ik hem verzeker, dat ik er geen het minste +bezwaar in zie om hem voor een veertien dagen te verlaten, vast +overtuigd dat hij tegen dien tijd weer geheel en al beter zal zijn." + +"Zoo.... is er dan waarachtig geen kwaad bij? En die drukking hè? Kan +die niet van invloed wezen op die ber....--Nee, in allen ernst dokter, +is daar met zekerheid iets van te zeggen? Zie, een beroerte vind ik +nu juist het beroerdste wat er is. Je moet niet denken dat ik bang +voor nommer één ben, God beware! maar...." + +"Hoor eens majoor, zeer zeker dragen we voor 't meerendeel onzen +laatsten vijand van kind afaan met ons. Voordat hij zich echter +vertoont, zou het een schermen in 't blinde zijn om hem te willen +bevechten, en kon men juist wel eens groot gevaar loopen hem door +ontijdig wapengerammel wakker te maken. Weet u majoor, wat de +verstandige mensch alleen ten opzichte van dien vijand verplicht +is? Mijns inziens moet hij zich oefenen om in den tijd van nood de +wapenen te kunnen hanteeren, hij moet _geduld_ leeren oefenen en +_zelfbeheersching_; terwijl hij alle vrees voor den dood--een ding, +waar hij ten slotte toch niets van gevoelen zal--met kracht als +lafhartig moet zoeken te bestrijden. Tot weerziens majoor. Vooreerst +nog trouw innemen, en binnen een paar dagen eens de lucht in. Vaarwel!" + +Helmond heeft al sprekend het raam weer dichtgeschoven en gaat nu heen. + +De majoor hem naziende zegt, met een vuistslag op de tafel en een +vloek als tusschenwerpsel: + +"Wát! denk jij dat ik een wezel en bang voor den dood ben?" + +Helmond omziende: + +"De majoor heeft naar mijn opgedane ondervinding nog te veel levenslust +om nu al naar den dood te _verlangen_. Ik herhaal dat onthouding en +kalmte hem 't meest geraden zijn." + +"Ah! tourneer je het zoo. Nou, dat was je geraden. Je moet voor den +d.... niet denken...." + +Maar dokter Helmond is al vertrokken. + +De majoor Kartenglimp blijft een oogenblik met zijn donkerbruine oogen +naar de deur staren, en roept dan zoo luid hij kan den vertrekkenden +dokter terug. Dewijl Helmond niet verschijnt, grijpt hij de zilveren +tafelschel, die voor hem staat, en doet haar geweldig klinken. + +Helmond komt niet terug. + +Kartenglimp schelt nog eens, en sterker, en zeer langdurig. Eindelijk +verschijnt juffrouw Ketel, zijn hospita. + +"Zeg, loop jij wie den drommel den dokter na, en zeg hem dat ie +hier komt." + +"Wel wel majoor, wat een leven en haast! De dokter is...." + +"Roep 'em zeg ik je; ik moet 'em nog spreken." + +Juffrouw Ketel gehoorzaamt; althans zonder tegenspraak gaat ze naar +beneden. Tien minuten later zegt ze aan haar dienstmeid--een heldere +deern van vijf en twintig à dertig jaren: + +"Ga jij maar naar boven, en zeg dat je den dokter nageloopen maar +nergens gezien hebt; en, dat ie ook niet thuis was." + +Mietje maakt een knipoogje en brengt de boodschap aan den majoor. + +Na weinige seconden stond Kartenglimps gelaat in een geheel andere +plooi dan toen de dokter vertrok. Mietje heeft hem vrij knaphandig uit +een aangewezen fleschje een goede dosis barnsteendroppels toegediend; +straks heeft ze gezegd, dat ze "verachtig naar beneden moest, want dat +anders de juffer 't in de mot zou krijgen;" en toen met een bijzondere +vrijmoedigheid, terwijl zij zich aan zijn arm onttrekt: "Ei, ik zie wel +dat je aan de beterhand bent, maar nou mot ik naar beneden. Atjuus!" + +Toen dokter Helmond haastig den weg naar zijn woning vervolgde om er, +alvorens naar den generaal te gaan, nog 't een en ander--ook voor zijn +patiënten--te bezorgen, toen kwam hem bij 't omslaan van den hoek der +Groote Kerk, een "jongmensch" van omstreeks veertig jaren met zeer +magere beenen en grooten neus te gemoet, die, met de beide handen +naar hem uitgestrekt, al spoedig Helmonds hand omklemde en gedurende +zijn gansche, tamelijk radvloeiende en schelluidende toespraak, op +'t innigst er mee aan 't karnen bleef. + +"Fameus veel plezier dokter, je nog te ontmoeten. 't Doet me +almachtig veel genoegen dat je 't zoo treft. Ja niewaar, je treft het +bijzonder. Alles wèl niewaar? Je meisje--je bruidje wil ik zeggen, en +de familie, en de generaal, en dat heerlijke weer niewaar? _Be sure_ +dokter, ik ben jaloersch op je; je hebt een engel van een meisje, +van een bruidje wil ik zeggen; reëel 't is een engel! Morgen, enfin, +hé? Ik benij je. Ja waarachtig, als jij het niet was dan zou ik +je benijen. Ook in de kerk hé? 't Zal zeker vol zijn. Algemeene +belangstelling; je hoort van niets anders.--'s-Middags op reis +niewaar? Zeker naar Zwitserland? Ja ja, je zult het niet aan de groote +klok hangen. Nou, van harte--van harte hoorje, als je, soms iets hebt, +in je absentie.... van harte hoorje, van harte!" + +"Dankje Kippelaan, 'k ben van je belangstelling en hulpvaardigheid +ten volle overtuigd;" zegt Helmond terwijl hij zijn hand uit de +dansende klem zoekt los te werken: "Je neemt me niet kwalijk, +maar ik heb nog zaken, en dus...." Wuivend met de bevrijde hand: +"Tot weerziens, adieu!" + +"Och-kom, is die haast zoo groot?" herneemt Kippelaan terwijl hij met +een snelle beweging Helmond in den weg treedt: "Vijf minuutjes? toe, +vijf minuutjes, daar kun je niet tegen hebben? Je bent hier vlak bij +m'n huis. Eventjes inwippen hé? Staandvoets een klein beetje parfait +d'amour. _Parfait d'amour_ hé? Watblief? Dat kun je niet weigeren?" + +"Nee Kippelaan; waarlijk...." + +"Allemaal gekheid, dát kun je niet weigeren: Parfait d'amour!? Op de +liefste!? Op morgen?" Hij vat Helmond onder den arm en noodzaakt hem +een paar schreden met hem voort te gaan. + +"Stellig Kippelaan, ik heb geen tijd; ik hou je parfait d'amour +te-goed. Je weet bovendien dat ik nooit...." + +"C'est vrai! c'est juste! Maar in m'n keldertje heb ik ook delicieuze +pomerans. De majoor zegt dat je ze nergens zoo drinkt. A propos +'t gaat beter hé? Ik kreeg tweemaal niet thuis. Een beroerte? Half +verlamd hé? Zeg, ga je morgen naar Rotterdam, of zul je over Arnhem +langs den Rijn....? Naar Rotterdam hé....?--Jawel, já wel je moet nu +even mee binnen." + +"Maar ik herhaal je nóg eens dat ik geen tijd heb. Oom wacht me tegen +halfzes op _De Zonsberg_ met 't eten. Je zult dus begrijpen...." + +"Allemaal gekheid, ik hou je geen twee tellens op. Eventjes, eventjes +maar. Je kunt dan, en passant, m'n nieuwe causeuse eens zien. 'k Geef +je te raaien. Je zult ze prachtig vinden. Tachtig gulden; massief +parole d'h...." + +Helmond brengt zijn hand, die opnieuw werd gekerkerd, niet zonder eenig +geweld in vrijheid; maakt een afwerende beweging, en zegt haastig: +"Die kom ik later eens kijken;" en gaat dan zoo snel mogelijk naar +den kant zijner woning. + +Nog geen twee schreden ver, daar voelt hij zich bij het pand van zijn +jas grijpen, en terzelfder tijd een looden druk op zijn schouder. Weer +is hij tot stilstaan gedwongen. Kippelaan mocht hem zóó niet laten +vertrekken. Als Helmond dan volstrekt niet binnen wil komen en in +geen geval iets gebruiken, dan moest Kippelaan hem toch nog even de +hand drukken, en--daar hadt je het lieve leven weer gaande: Helmonds +hand dubde nogmaals en sterker dan straks tusschen hemel en aarde: + +--"....en Gods allerbesten zegen, hoorje.... en dat je die prachtige +engel in alle opzichten.... en gelukkige reis hoor! Maar als je +morgen te Rotterdam logeert, ga dan niet in _De Keizer van Marokko_, +dat is afzetterij.--_St.-Lucas_!--Ik zie je er al met je beien; +delicieuze tafel.--'k Neem 't je niets kwalijk dat je me niet op +de partij van eergisteren hebt gevraagd; heusch niet, niemendal, +hoor! Je kondt al je vrienden niet vragen. En morgen in _De Gouden +Arend_, dat begrijp ik ook best. Maar je ziet me in de kerk.... 'k Zal +je een oogknipje geven.--Zeg, tóch een klein dropje....? Eén _heel_ +klein droppeltje pomerans?" + +Vijf minuten later treedt dokter Helmond, die door een snelle beweging +aan vriend Kippelaan is ontkomen, zijn eigen woning binnen. + +Het doktershuis is een kleine en lage, maar vriendelijke woning, +gelegen aan den buitenkant van het stadje, welke buitenkant door +velen de wal of het walletje, door sommigen de singel genoemd wordt. + +Het woonhuis met vier ramen in den gevel, een deur in 't midden en +een hoog zoldervenster boven die deur, moet ongetwijfeld in de laatste +dagen belangrijk zijn opgeknapt. Het witte pleister is zoo blank als +verschgevallen sneeuw, terwijl de palissanderhoutkleurige verf der +voordeur en de lichtgele of witte tinten van kozijnen en lijstwerk, +glimmen dat het een lust is. 't Ligt daar heel aardig dat kleine +huis. Een zeer smal tuintje--of liever een paar smalle bloemperken +met een klinkerpaadje in 't midden, scheidt het van den wal, die de +geliefkoosde wandeling is der Romphuizers, en door fiksche ijpe en +lindeboomen wordt overschaduwd. Het eenige dat men jammer kan noemen +is, dat men om in de woning van dokter Helmond te komen, drie trapjes +in den wal naar beneden moet. 't Huis ligt van den wal gezien wel een +weinig in de diepte, en mist ook daardoor voor een goed deel het fraaie +uitzicht op _De Zonsberg_ en de bosschen van Hoenderveld, 'tgeen men +ten volle zou hebben indien het huis een voet of drie hooger lag. + +Nochtans voor dokter is de ligging van zijn huis juist een zeer +gewenschte. Zijn woning is de laatste van een--althans voor het +stadje--vrij drukke straat die op den wal uitkomt, en ofschoon nu +de voorgevel iets te laag is om het fraaie uitzicht te genieten, +zoo geeft de rechter-zijmuur het voorrecht dat men door een tweede +buitendeur zeer gemakkelijk en zonder den wal op te gaan erbinnen kan +komen, terwijl bovendien de ramen in dien zijmuur het gezicht op de +straatpassage vergunnen. Wat inzonderheid die zijdeur bijna onmisbaar +maakt, is de omstandigheid dat Helmond, zooals dat in dorpen en kleine +steden nog altijd gebruik is--zijn eigen apotheek houdt. Nevens +die zijdeur dan, en alzoo in het achterhuis, bevindt zich Helmonds +apotheek. Wie dokter spreken of uit de apotheek iets hebben moet, +komt in de Hoenderveldstraat en niet aan de voordeur op den wal. 't Is +aan de klompen, die dikwijls in de straat voor het drempeltje staan, +zeer duidelijk te zien dat het doktershuis de zijdeur wel noodig had. + +Helmond is van de straatzijde in zijn woning gekomen, en treedt +aanstonds rechts de kleine apotheekkamer binnen. + +"Is er niets geweest Thomas?" zegt Helmond tot een jonkman met blonde +haren, die achter de toonbank aan 't vouwen van poeders is. + +"Nee dokter, niemendal;" zegt de jongen terwijl hij merkbaar Helmonds +blik zoekt te ontwijken. + +"Niemand voor de apotheek Thomas?" + +"Nee dokter, geen mensch...." + +"'t Ruikt hier zoo sterk naar spiritus nitri...." + +"Hé.... o ja, jawel dokter," aarzelt Thomas en bukt zich om iets op +te rapen dat er niet ligt: "ja ziet u, ik heb bij vergissing...." + +"Kun jij je vergissen Thomas?" + +Thomas heft het blauwe oog tot hem op en zegt: + +"Och dokter, moe was zoo.... Dokter zal wel begrijpen." + +"Zij is toch niet ongesteld?" + +"Nee dokter, Goddank nee! Moe is heel wel, en den heelen morgen was zij +bezig, maar.... wat zal ik u zeggen: Moe is dezer dagen een beetje van +haar stuk.--Ja, eigenlijk van haar stuk," herhaalt de jongen terwijl +hij de recepten inziet, die Helmond uit zijn portefeuille genomen +en hem stilzwijgend heeft toegereikt: "Och ja dokter, 't kan moe zoo +ineens overvallen dat ze.... geen woord meer...." Thomas draait zich +plotseling om; kijkt naar de medicijnflesschen, en potten omhoog; +pakt er een, zet hem met een zijdelingsche beweging op de toonbank +en ziet weer naar de flesschen en potten, doch schijnbaar zonder te +kunnen vinden wat hij hebben moet. + +Helmond vraagt niet verder. Een oogenblik later zegt hij: + +"Thomas, ik reken er nu vast op dat je in mijn afwezigheid alles +nauwkeurig volgens afspraak zult behandelen. Zoo dikwijls collega +Biermans hier mocht komen, zul je zeker beleefd en vriendelijk tegen +hem zijn." + +"Alles wat ú verlangt dokter, dat doe ik met liefde; beleefd wil ik +tegen dokter Biermans zijn, maar vriendelijk....." + +"Nu, je weet wat ik bedoel. Mocht er voor 't overige soms 't een of +ander wezen waardoor mijn spoedige thuiskomst noodzakelijk werd--ik +bedoel een zeer ernstig ziektegeval met een bepaald verlangen naar +mijn persoon, telegrafeer me dan, zooals gezegd is terstond aan een +der opgegeven adressen. Ik vertrouw echter Thomas, dat je dit niet +dan in werkelijk hoogen nood zult doen." + +"Dat spreekt immers vanzelf dokter. Alles zal zeker goed +gaan. Ik.... ke...." + +"Was er nog iets?" + +"Nee dokter, nee; maar...." + +"Beter vooruit gevraagd dan naderhand verlegen te zitten Thomas!" + +"Nee dokter, toch niet, 't was alleen...." + +Helmond krijgt nogmaals het achterhoofd met de blonde haren van zijn +provisor te zien. + +Thomas tuurt opnieuw naar de etiquetten der potten en flesschen. + +"En wát was er dan Thom?" + +Na een oogenblik van stilte komt de provisor, niet zonder eenige +zelfoverwinning den jongen patroon nabij, en zegt terwijl hij hem met +zijn blauwe oogen vriendelijk en trouwhartig ofschoon vluchtig aanziet: + +"Dokter, moe en ik, we zouden zoo graag.... we dachten... we..." + +"Je goede moeder heeft toch geen oogenblik gedacht dat ik zou +heengaan zonder nog eens bij haar te komen! Maar mijn beste jongen, +ik kom immers van avond weer thuis en ga morgen niet vóór elven de +deur uit. Wel zeer zeker moet ik je moeder nog eens spreken.--Kom, +ik wil haar maar aanstonds opzoeken." + +Uit de apotheek in de achter- of dwarsgang der woning teruggetreden, +gaat Helmond links zijn spreekkamertje voorbij, en klopt dan aan het +eind van die korte gang op een deur. + +Thomas is den patroon gevolgd, nadat hij even de binnenknip op de +straatdeur heeft gedaan. + +Nu Thomas in de woonkamer van zijn moeder komt, ziet hij hoe de goede +vrouw den jongen dokter met een ongewone trilling van het hoofd te +gemoet gaat. + +Zij geeft hem de hand; zegt eenige bijna onverstaanbare woorden, +en barst dan eensklaps in een zenuwachtig snikken los. + +"Stil moeder, stil! Foei, dat is nu weer kinderachtig. Wat moet dokter +daar nu van maken! Als dokter niet wist dat je erg zenuwachtig waart +dan zou hij wel kunnen denken dat we ons niet verheugden in zijn +geluk. Stil moedertje, stil!" + +"Laat moeder maar eerst eens uithuilen Thom. De zenuwen willen zoomin +gecommandeerd als beklaagd worden. Ik weet immers te goed hoe je +brave moeder zich in mijn geluk verheugt." + +Mevrouw Van Hake drukt Helmonds hand, en dan zich vermannend, zegt +ze op bewogen toon: + +"Daaraan heeft mijn weldoener nooit getwijfeld, dat weet ik zeker; +maar.... er zijn oogenblikken...." + +"Geef je moeder een glas water Thomas.--Ziezoo, drink maar eens ferm +mevrouw. Flink zoo. En nu ook verder geen lange aanspraken niewaar? 't +Is _alles_ uitmuntend goedgemeend, daarvan heb ik de doorslaandste +bewijzen. Werd mijn slaap- en zitkamer gedurende de bruidsdagen +niet telkens als met frissche bloemen bezaaid, en wat meer zegt, +heeft mijn lieve bruidje niet zelf er over geroepen zoo keurig als +alles door mevrouw werd in orde gebracht? Zij verbeeldde zich dat ze +verrukt zou zijn als we bij onze terugkomst, de overgordijnen voor +de glazen en alles geheel in orde zouden vinden." + +Mevrouw Van Hake heeft zich hersteld. Zij wischt zich de tranen uit +de oogen, en zegt zacht op bewogen toon: + +"Wat u aan de arme doktersweduwe en haar kind hebt gedaan, beste +mijnheer Helmond, dat kan ik u nooit vergelden, maar...." + +"Och lieve mevrouw, daar moet u niet van spreken; wat ik deed +geschiedde werkelijk het allermeest uit een welbegrepen eigenbelang." + +"Het schoonste eigenbelang! Het was om de voldoening te smaken +bedroefden te hebben getroost en welgedaan." + +"Mevrouw Van Hake, als twee menschen zich tegenover elkander +gelijkelijk verplicht gevoelen, dan doen zij 't best elkaar +stilzwijgend de hand te drukken, en die handdruk zegt dan mede genoeg +voor de toekomst." + +"O u bent zoo goed mijnheer Helmond, maar juist de toekomst is het die +mij met droeve gedachten vervult. Toen Van Hake na al onze rampen en +zijn langdurig ziekbed gestorven was, en u in zijn plaats als dokter +te Romphuizen kwaamt, toen was het uw liefde die....." + +"Beste mevrouw, waarvoor toch dat alles? Wij weten immers wel....." + +"Maar dokter, laat moeder nu toch alsjeblieft uitspreken. Moe wordt +altijd zenuwachtig als men haar in de rede valt. Ga jij je gang maar +moedertjelief: je woudt zeggen dat dokter ons toen hier in huis heeft +laten blijven, niewaar?" + +"Ja kind, en ik zou van alles willen ophalen, en vooral hoe dokter +je zelf zooveel heeft geleerd dat je zoo'n goed examen als apotheker +kondt doen; en van alles en alles wat hij meer deed om ons onze smart +te verlichten, terwijl anderen...." + +"Zoo'n pruik als Biermans bijvoorbeeld!" valt Thomas uit: "zoo'n +schrok, die...." + +"Hoor eens Thomas, het is me niet aangenaam om mij ten koste van een +oud en achtenswaardig man te hooren verheffen. Biermans heeft een zwaar +huishouden en wilde zijn tweeden zoon immers zelf graag apotheker zien +worden. En nu, ronduit gezegd beste vrienden, het zou me plezier doen +indien we het zonder meer woorden bij een handdruk konden laten. Mocht +er echter iets zijn dat mijn moederlijke vriendin voor de toekomst met +zorg vervult, dan luister ik heel graag en met belangstelling; doch, +raakt het punten van huishoudelijken aard, zijn het woon- of--vergun +mij het woord--zijn het telkens weer _keuken_bezwaren, laat dan mijn +verzekering mede uit naam van mijn lieve Eva, u voldoende zijn, dat +het tot ons wezenlijk geluk zal bijdragen indien alles tusschen ons +blijft op den ouden voet--uitgezonderd die kleine menage-verandering, +zooals ze u is voorgesteld." + +"Och, dat u mij toch begrijpen woudt lieve dokter," herneemt +mevrouw Van Hake: "juist wat u met zooveel goedheid mijn woon- en +keukenbezwaren noemt, ze zijn van zeer overwegenden aard. Toen u als +vrijgezel onze woning kocht, toen was het behoud der drie kamers in +het achterhuis niet van zoo heel veel belang voor u--daargelaten het +geldelijk voordeel, dat er door u van zou zijn te trekken geweest." + +Vriendelijk maar toch eenigszins verstoord zegt Helmond: + +"Voor die kamers had ik dan toch al uwe zorgen, al uw huishoudelijke +bemoeiingen, niewaar?" + +"Juist, mijn lieve mijnheer Helmond; maar gesteld eens dat die laatste +opwogen tegen alles, _alles_ wat u voor mij en mijn Thomas hebt gedaan, +is dan de toekomst voor mij geen pijnlijke toekomst terwijl ik weet +dat het eenige wat ik u in ruil voor uwe weldaden kon geven, nu geheel +moet ophouden? Met uw huwelijk dokter, neemt uw vrouwtje natuurlijk +het huishoudelijk beheer in handen. Zal zij in den aanvang misschien +nog een enkele maal zoo vriendelijk wezen om de oudere in jaren over +'t een of ander te raadplegen, allengs zal zij, geheel berekend voor +hare taak, mij niet meer behoeven, en ik in uw dienst geen nuttige +hulp, maar steeds meer en meer een groote lastpost zijn." + +"Mevrouw Van Hake is nimmer in mijn _dienst_ geweest!" zegt Helmond +half verdrietig: "en, als dat ooit door iemand als zoodanig is +beschouwd, dan wordt het hoog tijd dat daar een eind aan komt. Vergeef +me lieve mevrouw, dat ik een oogenblik wat knorrig werd, maar ik acht u +te hoog dan dat ik u zóó over u zelve kan hooren spreken. Wilt u dat ik +je even klaar en zuiver onze verhouding voor oogen stel, luister dan: +Toen ik indertijd aan oom Van Barneveld mijn wensch te kennen gaf, dat +ik u en Thomas de achterkamers wilde doen behouden, toen vond hij dat +denkbeeld zoo aardig dat hij 't huis voor mij kocht. De beleefdheid +komt dus van oom, en uw blijven in die kamers is alzoo een conditie +voor mijn eigendomsrecht. U hebt _recht_. Zie, dat is nommer één!" + +Mevrouw Van Hake, terwijl ze een traan uit het oog wischt, schudt +half glimlachend het hoofd. + +"Nommer twee is: dat ik u veertig gulden in de maand betaal." + +Mevrouw Van Hake knikt als wil zij zeggen dat dit nu de hoofdquaestie +wordt. + +"Prompt," vervolgt Helmond: "wat ik daarvoor al _genoot_ aan zorge +en vriendschap, daarvan spreek ik niet meer; ik vraag nu eens heel +zakelijk wat ik daarvoor genieten zal: Ten eerste mevrouw, de geheele +hulp van Thomas, 't geen hoe langer hoe meer van beteekenis wordt, +zoodat ik al gedacht heb of hij het daarvoor wel lang meer zal +volhouden." + +"Dokter," valt Thomas in: "er is misschien in 't heele land geen +provisor die zóó betaald wordt; maar moeder staat er bij, en God hoort +het me zeggen: al moest ik dag en nacht om niemendal voor u werken, +ziedaar, ik zou...." + +"Hoor eens mijn beste Thomas, al meen je het nog zoo goed, nu spreek +je in allen geval voor je beurt," zegt Helmond en klopt Thom op +den schouder: "ik was aan mijn berekening: Ten eerste heb ik dan +voor mijn veertig gulden de geheele hulp van Thomas, en ten andere +de volkomen overtuiging dat er onder mijn dak twee zielen wonen, op +wier geheele liefde ik rekenen kan en aan wie mijn gansche bezitting +beter dan aan mij zelven is toevertrouwd. Voor die ellendige veertig +gulden--indien ik dáár nog van spreken moet--heb ik dan bovendien, +bij mijn veelvuldige afwezigheid, voor mijn vrouwtje een lief en +moederlijk gezelschap, en voor mij zelven de zekerheid dat zij, +wanneer ik vanhuis ben, ten allen tijde raad en hulp zal vinden en, +wat er ook gebeure, nooit verlaten is. Ik heb.... Maar genoeg, méér +dan genoeg! Al wat ik daar 't laatst in rekening durfde brengen is een +"naar ons toe rekenen" geweest. Alzoo resumeer ik, en, neem nu mijn +woord als dat van een man die het eerlijk meent; wanneer u hier blijft +op den voet zooals ik 't u heb voorgesteld, dan maakt u gebruik van +uw recht, en handelt geheel naar den wensch van mijn braven oom, die +mij met dat doel dit huis heeft gegeven. Maar bovenal, u toont erdoor +aan mijne--ja ik mag het zeggen, ook aan Eva's liefde, te gelooven, +en tevens dat het u mede niet onverschillig is om den band onzer +vriendschap door een gestadigen omgang zoo mogelijk nog te versterken." + +"Och beste mijnheer Helmond, zooals u het voorstelt, +ja.... maar.... Ach, men kan niet alles zoo uitspreken." + +"Geen maren meer goede mevrouw; 't zal misschien noodig zijn dat ik +u later mijn woorden eens duidelijker op schrift geef. Wat geschreven +staat, heeft dikwijls meer waarde ter overtuiging." + +Moeder en zoon hebben onder Helmonds laatste woorden teekenen van ja +en neen gewisseld. + +"Jawel moelief, jawel!--Niet....? Dan zal _ik_ het zeggen." + +"Nee Thomas, nee!" + +"Jawel, jawel moe; dokter moet het weten. Ziet u dokter, moe tobt er +maar over dat ú wel in alles en alles--ziet u.... maar...." + +"Och Thom, hoe kun je nu.... Dokter zal denken...." + +"Nee moe, dokter zal het niet verkeerd opvatten. Ik.... wilde +zeggen...." + +"Komaan Thomas, wind er geen doekjes om. Misschien raad ik al aanstonds +wat het wezen moet. Er is vrees misschien dat dokters vrouwtje de +zienswijze en gevoelens van haar man niet geheel zal deelen, en dat +de tusschen ons bepaalde overeenkomst door _haar_ minder wenschelijk +wordt gekeurd." + +Thomas staart met groote oogen naar den grond terwijl hij verscheidene +malen ter bevestiging met het hoofd knikt. Mevrouw Van Hake heeft +het gelaat van den spreker afgewend en fluistert: + +"Och Thom, dat was het toch niet;.... tenminste...." + +"'t Is goed dat men de zaken maar bij haar naam noemt mevrouw, want +als dit werkelijk een punt van vrees bij u uitmaakt, dan ben ik in +staat om u volkomen gerust te stellen en van het tegendeel uwer vrees +te overtuigen. In de eerste plaats heeft Eva nadat zij u leerde kennen, +mij gezegd dat ze u zoo _heel lief_ vond--ja het moet er nu uit--en dat +ze hoopte recht veel van u te leeren. Bovendien waren het haar eigen +woorden: 't Is zoo'n gezellig idee dat mevrouw Van Hake en haar zoon +bij ons inwonen; wij zullen ze dikwijls zien, en als je mij zooveel +alleen moet laten dan zal de goede vrouw nog last van me krijgen."--Is +er nu meer noodig om u gerust te stellen en te doen gelooven dat de +nabijheid uwer moederlijke zorg en liefde ons geluk moet verhoogen, +terwijl uw inwoning--ik herhaal het alweer--toch steeds als een _recht_ +door u moet beschouwd worden?" + +Ofschoon aangenaam door Helmonds woorden getroffen, zoo is de +doktersweduwe nog geenszins overtuigd dat haar vrees voor de toekomst +zoo geheel zonder grond is. Nochtans, indien zij na de verklaring van +haar weldoener daarvan blijk gaf, het zou al zeer weinig kieschheid +verraden, aangezien door haar vasthouden aan den twijfel, zoo al niet +de oprechtheid van Eva's karakter, dan toch haar goed doorzicht in +verdenking werd gebracht, 'tgeen den man die haar uit de volheid van +zijn hart beminde, ja schier aanbad, zeerzeker moest grieven. + +Thomas echter heeft zich voorgesteld om de zaak geheel in 't reine +te brengen. Wat moeder verzwijgen wil, kan hij niet verkroppen. + +"Ja dokter," valt hij uit: "'t is waar, juffrouw Armelo was ook heel +vriendelijk en niemendal grootsch; maar...." + +"Dacht je dat ze _grootsch_ was Thomas?" + +"Foei Thom, hoe kun je zoo raar spreken." + +"Nee ziet u dokter, dat dacht ik niet, want ik zeg immers dat zij +het niemendal is;" herneemt Thomas een weinig verlegen: "Maar weet u +waar moeder niet overheen kan.... Jawel moeder, laat me nou spreken, +je tobt er over. Jawel! Zie dokter...." + +Mevrouw Van Hake bevreesd dat Thomas door een onbedachtzaam woord +haar edelen vriend nogmaals zal kwetsen, valt haar zoon in de rede +en vervolgt: + +"Wat Thomas u zeggen wil komt eenvoudig hierop neer, menheer Helmond, +dat ik vóór uw verklaring van daareven, een weinig grond meende te +hebben om te onderstellen dat uw lief bruidje ons inwonen op den +duur minder aangenaam zou zijn. Toen zij den laatsten keer met u +hier was, toen zei ze--zonder er waarschijnlijk zelve zoo heel veel +bij te denken: dat er van onze beide achterkamers links, en uw beide +voorkamers aan dezelfde zij van het huis, een prachtige suite zou +kunnen gemaakt worden als men de muren doorsloeg. Zie, beste menheer +Helmond, nu Thomas mij tot spreken dwingt, nu moet ik eerlijk zeggen +dat ik bij mij zelve dacht: als de jonge mevrouw Helmond met zulk +een verbouwingsdenkbeeld haar nieuwe woning betrekt, dan zou ik èn +haar èn haar braven man toch werkelijk tot grooten overlast wezen, +en, met al mijn "_recht_", hen niet weinig in den weg staan. Dokter +weet genoeg hoe menschen en plannen doorgaans geprikkeld worden, +indien er zich bezwaren opdoen die echter niet onoverkomelijk zijn." + +"Is dat nu alles, lieve mevrouw?" + +"Och ja dokter, het was kinderachtig misschien." + +"Is er niemendal méér Thomas?" + +"Nee--niewaar moe?--Moe was eigenlijk bang dat we u toch _te veel_ +zouden zijn." + +Helmond vat de hand van zijn oude vriendin: + +"Mevrouw, in herhalingen treed ik niet. Wat ik u zeide was alles waar +en van harte gemeend. Maar luister nu: wanneer een jong meisje haar +aanstaande woning beziet, dan is het niet vreemd dat ze--in een tijd +dat men schier geheel illusie is--zich nog meer illusies schept. Toen +mijn lieve Eva die opmerking maakte, toen moest ik in stilte om +mijn aardig bouwmeestertje lachen. 't Zou een mooie pijpenla worden +die prachtige suite! Maar ik liet haar 't genot van haar bouwkundige +opinie, geheel overtuigd dat zij aan zoo iets evenmin ernstig dacht als +aan haar schertsend woord om in onzen _voortuin_ een goudvisch-vijver +te doen graven. Eva heeft het zonder eenig nadenken of misschien +zelfs--zooals dat laatste--gekscherend gezegd. Zij was het volkomen +met mij eens dat we aan onze flinke drie benedenkamers en één ruime +bovenkamer met haar heerlijk uitzicht, ruimschoots genoeg hebben; +dat méér overdaad zou zijn, en ik houd mij dus overtuigd dat u in +alle opzichten zonder verdere schrikbeelden het jonggetrouwde paar +in uwe of onze gezamenlijke woning zult kunnen ontvangen." + +Liefdetranen besproeien Helmonds hand. Thomas valt zijn moeder om +den hals en fluistert: + +"Zie moedertjelief, ik wist het wel!" En dan zachter, op geheimzinnigen +toon: "Nu maar doen hê?" + +Mevrouw Van Hake geeft haar jongen een toestemmenden wenk, en terwijl +nu Thomas naar een hoektafeltje gaat en een zwartzijden foulaard van +een hoogopstaand voorwerp neemt, vermant zich de weduwe, en zegt met +een aanduiding van het genoemde voorwerp: + +"Lieve dokter, niemand weet beter dan u hoever het vermogen van Van +Hake's weduwe reikt. Wat anderen u konden schenken, daartoe was +ik niet in staat; maar u aan te bieden wat ik nog behouden mocht +en voor mij een hooge waarde heeft, dat is mij en mijn jongen een +wezenlijk genot en een behoefte van het hart. Neem den inktkoker +met het zilveren Minerva-beeldje als een blijk onzer warme liefde, +beste dokter, en zoo dikwijls als gij de woorden op het voetstuk: +"Aan Dr. J. Van Hake, den schranderen Aesculaap," zult lezen, lees +er dan bij 'tgeen Thomas zelf er onder graveerde: "Van zijn weduwe +en zoon aan Dr. A. Helmond, den edelen menschenvriend." + +"Maar mevrouw! die prachtige inktkoker! die herinnering aan uw +waardigen echtgenoot! het stuk dat ge vol weemoed wel eens uw +afgodsbeeld hebt genoemd; zou ik....?" + +"Beken maar dokter, dat het heel goed is, wanneer men zich van zijn +afgodsbeelden ontdoet. Och weerstreef ons niet. Iets anders konden +wij u niet schenken zonder dat het uw rechtmatig misnoegen zou hebben +opgewekt.--Zie, het is ons nu zoo aangenaam te weten, dat het stuk, +waar Van Hake zoo innig gelukkig mee was, en waar hij in die vier +laatste jaren vol rampspoed en ellende, ondanks onzen hoogen nood, +niet van scheiden kon, dat het nu aan den man behoort waarop hij, naast +God, voor vrouw en kind zijn hoop had gebouwd, den mensch--zooals hij +op zijn sterfbed zeide--die ongetwijfeld als een trooster zou komen +in onze droefenis." + +"Mevrouw Van Hake, ik dank je; ik dank je met een vol en bewogen +gemoed! Over de waarde van uw geschenk spreek ik niet meer. Dat u 't +mij geven woudt, het treft me diep.... zeer diep. Hoe zou ik het kunnen +weigeren terwijl Thomas zelf onze namen erop vereenigd heeft. Ja, +welzeker, de Van Hakes en Helmonds zijn door onverbreekbare banden van +vriendschap aan elkaar verbonden. Nogmaals dank mevrouw.... hartelijk +dank! Hier Thomas, verwerk jij dien handdruk nu eens tot een zoen voor +je beste moeder.... Of nee, nee Thomas, nog een handdruk voor _jou_, +maar den zoen dien mag ik haar zelf wel geven." + +En het was dokter Helmond alsof hij een eigen moeder omhelsde, en +het was die weduwe alsof een oudste teerbeminde zoon haar den zoen +had gegeven. + + + + + + +DERDE HOOFDSTUK. + + +Nadat Helmond nog 't een en ander met het oog op morgen en de +aanstaande reis heeft in orde gebracht, verlaat hij omstreeks vijf +uren zijn woning, teneinde vooral niet te laat bij den generaal op +_De Zonsberg_ te komen. + +Nauwelijks is hij den wal ten einde- en links de kleine stadsbrug +overgegaan--welke brug nog altijd den naam van Hoenderveldsche +poort draagt, ofschoon de poort sinds jaren verdween--ternauwernood +betreedt hij den golvenden straatweg, die hem tot aan het landgoed +van den generaal wel heerlijke vergezichten maar weinig lommer zal +bieden, of hij ziet bij de eerste kromming van den weg een rijtuig +van achter het frischgroene akkermaalshout te voorschijn komen, +en bemerkt terstond dat het de tilbury van _De Zonsberg_ is. + +In weinige seconden was het rijtuig hem nabij gekomen. De grijze +koetsier houdt den schimmel in, en terwijl hij Helmond zeer +militairement met de zweep salueert, zegt hij: + +"Ik zal maar eventjes keeren menheer;" door welk wenden Helmond nu +beter kan opmerken hoe, zoowel Willems zweep als het hoofdstel van +den schimmel, met kleine maar allerliefste bouquetjes versierd is. + +Een oogenblik later zit Helmond naast den koetsier, en terwijl de +schimmel in gestrekten draf den terugtocht naar de _De Zonsberg_ +aanvaardt, zegt Willem: + +"Ik had orders van den generaal om precies tien minuten over vijven +op den wal bij dokter vóór te zijn." + +"'t Maakt niet uit Willem. Ik wist niet dat oom mij zou laten halen, +en ben maar opgestapt toen ik klaar was. Jongens, wat heb je Zampa +mooi opgesierd." + +"Dat is op order van juffrouw Coba menheer; de bouquetjes heeft zij +gemaakt, en den baas gelast ze er aan te binden." + +"'t Is een lief en hartelijk meisje." + +"Ja menheer, dat zeggen we dikwijls; maar jammer dat ze zoo uit den +aard slaat." + +"Hoe meen je?" + +"Ik meen vanwegens d'r.... postuur zal ik maar zeggen.--Als je de +juffrouw bij den generaal ziet dan zou je niet veronderstellen dat ze +een militairekind was. D'r zit zoo geen kommiesbrood in de juffrouw." + +"Als ik me goed herinner dan had tante ook een bleek en ziekelijk +voorkomen; 't staat me zoo flauw voor den geest." + +"Jawel precies dokter. Mevrouw's portret dat boven 't schrijfbureau van +den generaal hangt is nog veel te rond en te mooi. 't Was een braaf en +zachtzinnig mensch, maar ziekelijk en bleek. Toen de kolonel haar op +zijn acht en veertigste jaar tot vrouw nam, toen dacht ik al dadelijk +dat ze niet lang onder z'n kommando zou dienen. 't Was jammer, een +groot jaar nadat ik haar met witte handschoenen had gereden, reed ik +haar met zwarte. Nee, dan denk ik dat dokter d'r langer plezier van +zal hebben." + +"Tenminste mijn aanstaande is heel gezond Willem." + +"God geve dat menheer tot in lengte van dagen met haar gelukkig +zal zijn." Na een oogenblik stilte terwijl hij met de zweep een +paardenvlieg van schimmels hals heeft weggetikt: + +"Als ik alles zoo bedenk dan zou ik u--met verlof--kunnen benijen +dokter." + +"Ei zoo Willem?" + +"Ja menheer, ik heb op mijn jaren bij den braven generaal alles wat m'n +hart kan begeeren, en ik dank er God voor; maar toch--toch wou ik dat +ik van morgen afaan, voor een dag of wat in menheer z'n plaats was." + +De ernst, die er op het gelaat van den ouden krijgsman is te lezen +en die zich mede in den toon van zijn stem heeft geopenbaard, deed al +spoedig den glimlach verdwijnen, die voor een oogenblik den gelukkigen +bruidegom om de lippen speelde. + +"En waarom benij je me Willem?" + +"Naar ik in de keuken vernam zal menheer morgen met de jonge mevrouw +naar Parijs gaan;" zegt de grijze snorrebaard terwijl hij vluchtig +van terzijde een vragenden blik op den dokter werpt. + +"Als men het in de keuken zegt dan zal het wel waar zijn." + +"Menheer weet wel dat ik niet nieuwsgierig ben; maar ik spreek ervan +omdat menheer als hij werkelijk naar Parijs gaat, een gezicht zal +zien, waar ik om zoo te spreken m'n laatste eindje leven voor zou +overhebben." + +"Je bedoelt....?" + +"Wat ik bedoel menheer? Wel, wat zou ik er anders willen zien dan +de plaats waar de groote Keizer rust. Ja dokter, dat u met de jonge +mevrouw die plek met je eigen oogen zult bezichtigen, dat kan ik je +benijen. Zie, ik was nog maar een jongen van veertien jaar toen ik +als pijper in dienst kwam, maar tweemaal heb ik hem toch gezien; +op zijn paard, ons toewuivend met den steek; en, zie dokter, dát +vergeet je je leven niet!--Komaan Zampa, het hek in." + +"Als _oom_ er nog eens naar toe ging Willem." + +"'t Zal niet gebeuren menheer.--Ho Zampa!--Voorzichtig dokter.--Hoe +laat verkiest u dat ik weer vóór kom?" + +"Heeft oom gezegd dat je me ook zoudt terugrijden?" + +"De generaal heeft me gelast u te halen en te brengen." + +"Dan om negen uur Willem." + +De grijze koetsier buigt, en salueert met de zweep. + +'t Is een klein maar heerlijk gelegen landgoed, dat door den +gepensioneerden generaal Van Barneveld als eigenaar wordt bewoond. Van +den straatweg ziet men langs den oprit--die om het breede middelgazon +naar de woning voert, ter linker- en rechterzijde prachtige boomen +en sierlijke heestergroepen. + +De woning op zichzelve is er een van die solide gebouwde, zeer deftige +en nochtans vriendelijke soort, waarin de tijdgeest echter niet veel +behagen heeft. + +Een deftig _stadshuis_ zou men zeggen. Behalve de onderwoning, is +het twee verdiepingen hoog; acht ramen heeft het in den voorgevel, +uitgenomen nog de beide, even hooge, maar zeer smalle ramen der +vestibule waartoe een fiksche deur met sierlijk lofwerk den toegang +verleent, nadat men eerst een vrij hooge en breede hardsteenen stoep +heeft moeten beklimmen. + +Den goeden naam, dien het landgoed met betrekking tot zijn +ligging geniet, dankt het bovenal aan 'tgeen van de straatwegzijde +verborgen blijft. De achtergevel van het gebouw--naar het zuiden +gekeerd--staat op de helling van den berg die aan het buitenverblijf +zijn naam schonk. Is men onder de zware takken van eiken en beuken +ter weerszijden van het landhuis doorgegaan, dan ziet men--behalve +de bloemen aan zijn voet--het groen van heesters en boomtoppen die +oprijzen uit de diepte. En tusschen die openingen door, geniet men +weder het prachtigst uitzicht over een heerlijk Geldersch landschap: +'twelk zich verliest in een dommelig verschiet, en waardoor de grijze +Rijn--nu eens blinkend in den glans van een doorvallend zonlicht +en dan weder grauw gedekt door een voortjagende wolkschaduw, zich +voorspoedt naar het verre welbekende duin. + +Vooral bij een stoombootvaart op den Rijn, levert het wit gepleisterde +huis met zijn fraai uitgebouwde _serre_ aan de zuidzijde--zooals het +daar in de hoogte telkens achter het geboomte wegschuilt--een recht +vriendelijk pittoresken aanblik op. Men zou dan aan wal willen stappen +om te dolen in het bosch aan den voet van den berg, waar de klare +beek over blanke kiezels murmelt men zou de meestal steile paden van +den fiks begroeiden _Zonsberg_ willen beklimmen, om eindelijk in dat +hooggelegen landhuis--als het zoo wezen mocht--een weinig te kunnen +uitrusten, met het oog over den schoonen voorgrond in het heerlijke +verschiet. + +Voor het hoogopgeschoven raam van een ruim vertrek zit de generaal +Van Barneveld in een gewonen leunstoel. De generaal is een man +van bijna zeventig jaren. Zijn zilverwitte haren en forsche grijze +knevels verhoogen het mannelijk schoon van zijn edel gelaat. Het hooge +voorhoofd en de helderbruine oogen spreken van verstand en doorzicht, +terwijl de eenigszins gebogen neus en fijnbesneden mond, kloekheid +van inborst verraden en reinen zin. + +Opziende uit het boek waarin hij heeft gelezen, tuurt de generaal +een wijle naar het schoone vergezicht, om echter al spoedig een +blik op de groote pendule te werpen, die zoo even halfzes heeft +geslagen. Van Barneveld haalt zijn horloge te voorschijn en ziet +"dat de pendule niet in de war is". De generaal is een man van de +klok. Kleine zielen hebben dikwijls dezelfde accuraatheids-manie, +en ofschoon die accuratesse alzoo op zich zelve niet veel beteekent, +zoo mag men er nu toch uit opmaken dat Van Barneveld gedurende zijn +militaire loopbaan zoomin in de lage als hoogere rangen, ooit naar +zich wachten liet maar steeds op zijn post was. + +De generaal verlaat zijn zitplaats; loopt een paar malen de kamer op +en neer; ziet nogmaals naar de pendule, en gaat dan de kamer uit. + +De breede gang, waarin hij gekomen is, vormt met de straks genoemde +vestibule één geheel, en loopt tot aan den achtermuur van het +huis waar voorheen, aan den binnenkant, een gipsen Ceres de nis +versierde. Sedert de generaal eigenaar van _De Zonsberg_ is geworden, +werd de nis uitgebroken, en kwam er in haar plaats een glazen deur, die +nu toegang geeft tot de reeds genoemde zeer smaakvol uitgebouwde serre. + +Wanneer men het landhuis binnentreedt ziet men alzoo aan 't eind van +de breede gang, door de glazen deur, in Van Barnevelds zoogenaamden +wintertuin, die met recht zijn lievelingsverblijf mag heeten. + +Op hetzelfde oogenblik dat de generaal er nog even denkt binnen te +gaan, omdat hij, in weerwil van het wachten, geen oogenblik zijn +goede stemming verliezen wil, komt August Helmond, gevolgd door Van +Barnevelds dochter Jacoba, uit de groote zaal in de gang, en drukt +de eerste al spoedig den verrast opzienden oom de hand. + +"Ahzoo, menheer de bruigom! Ik wist niet dat je al hier waart, en was +bang dat Willem wat getreuzeld had. De knaap wordt oud.--Hij heeft +je immers gehaald?" + +"Jawel, prompt zooals u besteld hadt oom. Ik dank u. De tilbury kwam +mij even buiten Romphuizen tegen." + +"Hadt je niet begrepen dat ik je zou laten halen?" + +"Nee oom." + +"Dat spijt me." + +"Omdat u zelden...." + +"Ik zend geen rijtuig wanneer men van mijn beleefdheid gebruik maakt, +maar wel wanneer men mij een beleefdheid bewijst. Ik waardeer het dat +je van middag woudt komen August. Is juffrouw Armelo en de familie +welvarend?" + +"Dank u oom. Ik moet u vriendelijk van haar en mijn aanstaande +schoonouders groeten." + +De generaal maakt een beweging met de hand, ten teeken dat hij de +beleefdheidsformule heeft gehoord. + +"Wat dee jelui in de zaal Coba?" + +"Pa, ik heb...." + +"Coba heeft er mij een nieuw bewijs van haar liefde gegeven oom. Ze +vertelde mij dat u ingevolge haar verzoek, wilt terugkomen op uw +besluit, en morgen na de trouwplechtigheid het déjeuner zult bijwonen, +waarop de familie Armelo u had genoodigd. Coba wilde mij dit goede +nieuws mededeelen alvorens aan tafel te gaan." + +"Ei zoo ondeugende babbelaarster; moest het daarom over den tijd +loopen!" + +"Mijnheer, er is gediend;" zegt de huisknecht die uit de eetkamer in +de gang komt en front maakt bij de deur. + +"Goed Hendrik!"--In het Fransch vervolgt Van Barneveld tot den neef +die hem een dankbaren blik had toegeworpen: "Toen Coba mij deed +gevoelen dat de familie Armelo mijn weigering aan een dwazen trots +zou toeschrijven, toen heb ik fiat gezegd. Als men mij maar vergunnen +wil om niets anders dan het zeer gewone te gebruiken, en niet later +dan om zes uur naar huis te gaan.--Convenieert dat de familie?" + +"U bedoelt oom?" + +"Zoo'n déjeuner in _De Gouden Arend_?" antwoordt de generaal terwijl +hij den jongelieden een wenk geeft om plaats te nemen. + +Helmond kleurt vluchtig; aarzelt, en zegt dan: + +"Ik heb die zaak met den ouden heer Armelo besproken en geschikt oom." + +"Ah.... zoo" zegt de generaal, en geeft te gelijk een teeken om +te bidden. + +Ofschoon Hendrik gedurende deze ceremonie in een zeer eerbiedige +houding, met het oog op een der landschapvakken die de eetkamer +versieren, achter de tafel staat, zoo kan hij toch niet nalaten om +eventjes onder de oogwimpers door, een blik op "zijn biddende gasten" +te werpen. + +--'t Is om er akelig van te worden zooals die lieve juffrouw Coba er +uitziet. Ja, als zij de mooie vriendelijke oogen, zooals nu heeft +gesloten, dan zou men haast zeggen dat daar een doode in biddende +houding zat. De werkmeid heeft gezegd dat het geen wonder is.--En, +zou het werkelijk geen wonder wezen? Zou ze waarlijk hoe langer hoe +bleeker worden omdat dokter Helmond morgen met dat juffertje van +den oud-kapitein Von Habenichts gaat trouwen?--Ja, die neef van +den generaal is een knap mensch. Wat een verschil van kleur met +juffrouw Coba!--En juffrouw Coba's postuurtje, och lieve hemel, +denkt Hendrik terwijl hij nu weer in de straks verlaten richting +tuurt--schuinsrechts op het landschapvak met een herder en herderin +onder een boom,--och lieve hemel, heel wat anders dan die juffrouw +daar met den saamgepersten boezem in het gele keurslijf. Zoo'n wurm! + +De gewone diners op _De Zonsberg_ duren niet lang; in een half uur +is gewoonlijk alles--van de soep tot den podding, afgeloopen. En, +wanneer Hendrik het eenvoudige dessert heeft opgebracht en voorgoed +de kamer verlaat, dan wordt het gesprek, 't welk gedurende het eten +doorgaans in 't Fransch werd gevoerd, in 't Nederlandsch voortgezet. + +"Dus zul je veertien dagen uitblijven?" + +"Ja oom, 't kan nu zeer goed geschikt worden; en voor Parijs is +veertien dagen niet te veel." + +"Ah, dus moest het tóch Parijs wezen." + +"We zijn daar nu zeer op gesteld oom." + +"Ik meende August, dat jij er minder op gesteld waart;" herneemt +de generaal, en meer dan gewoonlijk is er in zijn stem iets van den +oud-militair te herkennen. + +"Ik geloof pa, dat August's bruidje er nog al heel veel zin in had. Ja, +en dat kan ik mij best begrijpen, wanneer men er nooit is geweest en +zich zoo gezond en sterk gevoelt als juffrouw Eva; niewaar Helmond?" + +August ziet zijn pleegzusje vriendelijk aan, en zegt tot den generaal: + +"Toen ik bemerkte oom, dat Eva er zoo bijzonder op gesteld was, werd +het ook _mijn_ wensch. Ik geloof dat u de eerste zult zijn om te +erkennen, dat het tot de zeer verschoonbare inconsequenties behoort +om eigen lusten voor die van onze geliefden op te offeren." + +"Welzeker August.... Wil je nog wijn?" + +"Dank u oom." + +Eenige minuten later wordt er gedankt. + +Jacoba verlaat de eetkamer nadat ze een zoen op Van Barnevelds +voorhoofd heeft gedrukt.--Hendrik die inmiddels is teruggekomen, +presenteert den generaal en diens neef de sigaren. Nadat de heeren +hebben opgestoken en Van Barneveld den knecht heeft gelast om het +raam te openen, waardoor men evenals in de woonkamer het heerlijke +vergezicht over den Rijn geniet, geeft de generaal aan zijn huisknecht +een wenk. Deze verwijdert zich en doet de deur zorgvuldig achter +zich toe. + +"'t Was mijn wensch August, om je op den avond vóór je huwelijk over +je belangen te spreken," vangt de generaal aan: "we zullen daartoe +na de thee, op mijn kamer gelegenheid hebben. Nu echter moet ik eens +even over Coba met je praten." Naar buiten ziende en dan met merkbare +zelfoverwinning: + +"Ze zag in de laatste dagen naar 't me voorkwam wat bleek." + +"Coba is niet sterk oom;" zegt Helmond en ziet den pleegvader +belangstellend doch met verwondering aan. + +"Omdat ik niet aan den medicijnwinkel hecht August, daarom bevreemdt +het je dat ik je over Coba's gezondheid spreek. Wat ik voor me +zelf niet zou doen, dat doe ik voor m'n kind; en met het oog +op je aanstaande reis vond ik het beter om je 't nu maar eens te +vragen.... 't Kon dacht me geen kwaad.--Ze heeft voor een paar dagen +iets gehad dat me...." de generaal wendt weer zijn hoofd van Helmond +af en naar de zij van het raam: "dat me.... wel niet bezorgd maakt, +maar.... toch ook niet beviel.---Zie je die sleepboot wel? Kijk, vier +Keulenaars er achter, nee vijf, de verste zat nog achter den eiketop." + +"En wat was er dat Coba.... oom?" + +"O ja, 't had nu juist niet zoo _heel_ veel te beteekenen, +maar.... Eergisteren tegen den avond gaan we samen den berg af; +zitten in 't bosch op den beekheuvel; praten over je huwelijk; ze +maalt me dat ik om jelui plezier te doen dat déjeuner zal bijwonen, +etcetera, etcetera." + +"Zij heeft zoo'n lief karakter de goede Coba." + +"Het evenbeeld van haar moeder. Om kort te gaan, vroolijk en wél +hervatten we onze wandeling; we praten over je toekomst, over +je praktijk, ik weet niet wat. Naar huis terugkeerende, onder 't +beklimmen van den berg, bespeur ik dat ze sterker dan gewoonlijk +begint te hijgen. 'k Zeg nog: wil je hier even op den kant in 't gras +gaan zitten--terwijl ik in stilte besloot om op een paar punten een +tuinbank te doen plaatsen. O nee pa, zegt ze, en, om me te toonen +dat ze heel wél is, begint ze met haar hijgend stemmetje een van haar +favoriet-stukjes te zingen.--'k Zeg: Coba ben je mal, dat zingen onder +'t klimmen deugt volstrekt niet; maar of ze 't niet hoorde, luider +ging zij voort. Achter haar aankomende verbied ik het haar sterker. 't +Was juist toen we van den zigzag den laatsten hoek omsloegen, dat ze +met zeer veel inspanning de slotwoorden van dat air herhaalde: adieu, +adieu of iets van dien aard. Geen twee seconden later zag ze om, zoo +wit als een doode. Och pa, papa! riep ze met zwakke stem; en August, +als ik haar niet aanstonds in mijn armen had opgevangen dan zou ze +zeker achterover zijn gevallen, want, plotseling zakte ze ineen, +bijna als iemand die verlamd is, en trok ze zoo raar met de oogen, +dat ik niets dan het wit ervan te zien kreeg." + +"Was zij buiten kennis oom?" + +"Nee in 't geheel niet. Tenminste, ze verstond me best. Bijna dragend +heb ik haar toen in huis en op de canapé gekregen. Het hijgen, dat +gedurende die.... vapeur een weinig bedaard was, kwam nu sterker +terug; later werd ze koud, en haalde den sjaal, waarmee ik haar +voeten had bedekt, eenigszins rillend over zich heen;--ze was wel +wat luchtig gekleed, zieje, en 't is doorgaans nog geen weer voor +die zomertoiletjes.--Enfin, ik stop haar wat toe; ze zal moe zijn +dacht ik, en een fiksche toer slapen zal haar goeddoen. Maar jawel, +een half uur later, toen ik wat in den Militairen Spectator zat te +snuffelen, daar staat me 't ondeugende kind naast m'n stoel; zoent me, +en zegt dat ze heelemaal weer beter is.--'t Heeft niets te beteekenen, +niewaar? 't Was een natuurlijk gevolg van dat fatale zingen onder +'t klimmen; maar ik meende toch dat ik verplicht was je 't eens te +zeggen.--Omdat ze niet sterk is moet ze alle zotte _efforts_ vermijden, +dat is mijn opinie....?" + +"Klaagt Coba nooit over pijn op de borst oom?" + +"Nee, ze heeft een delicaat gestel, maar klagen doet ze nooit!"--Weer +naar buiten turend: "Je ziet er geen kwaad in, niewaar? Een vapeurtje +ten gevolge van die klim- en zingpartij?" + +"Zooals ik Coba nog van middag heb gezien, kan ik in die bezwijming +juist geen reden tot bezorgdheid vinden; maar...." + +Helmonds antwoord heeft den ouden generaal van een grooter zorg +bevrijd dan hij zou willen bekennen; ja grooter misschien dan hij +zichzelf is bewust geweest. Voor des dokters laatste _maar_ had hij +nu geen ooren. Immers die dokter, een _deskundige_, heeft erkend dat +in het genoemde verschijnsel op zichzelf geen reden tot bezorgdheid te +vinden was. Zulk een verschijnsel is dus niet een erkend uitvloeisel, +of een vast bewijs van het aanwezig zijn eener doodelijke kwaal. Dit +te weten is hem genoeg. In de geliefkoosde overtuiging dat Jacoba, +ofschoon zij niet tot de sterksten behoort, "gezond van harte" is, +werd de vader opnieuw en krachtig versterkt. 't Komt uit zooals hij +vermoed--of in stilte gehoopt heeft: de overspanning van het oogenblik +heeft zijn dochter die "onpasselijkheid" bezorgd, en, zullen die +malle kuurtjes zich niet herhalen en alzoo het delicate gestel op den +duur niet verzwakken, dan dienen alle sterke inspanningen vermeden +te worden, en moet Coba vooral _niet meer zingen_. In den laatsten +tijd was ze altijd minder goed wanneer ze gezongen had. + +"Je bent het volmaakt met me eens Helmond. Ik wist vooruit dat er +geen kwaad bij was, maar, zonder je eens te hebben gepolst, rekende +ik mij vis-à-vis Coba niet geheel verantwoord.--Komaan, ze zal ons +met de thee wachten; maar--doe jij me nu één plezier en secondeer me +als ik haar goeden raad geef. Dat zingen en gillen, waarachtig dat +deugt niet--niemendal!" + +Helmond kent zijn pleegvader. Hij vindt het onnoodig om hem, en zonder +dat hij als dokter iets met zekerheid bepalen kan, de zoo gemakkelijk +herwonnen gerustheid opnieuw te benemen. Hij besluit in stilte, om +Jacoba aan de theetafel ongemerkt eens wat nauwkeuriger waar te nemen; +haar zoo noodig goeden raad te geven, en wanneer er méér reden tot +bezorgdheid mocht zijn dan hij nu vermoedt, om haar dan--al moest +het ook in stilte wezen--met zorg te behandelen zoodra hij van zijn +reisje zal zijn teruggekeerd. + +Ternauwernood is de generaal met zijn neef in de huiskamer gekomen, +waar Coba voor het tweede venster aan de theetafel zit, of hij zegt +terwijl hij even bij haar stilstaat: + +"Zie je wel klein ding, August is het heelemaal met me eens. Nietmeer +van die kunsten hoor!" + +Terwijl Jacoba's bleek gezichtje met een blos wordt gekleurd vraagt ze: +"Wat bedoelt u papa?" + +"Wel, met dat onbesuisde zingen. Helmond geeft me volmaakt gelijk dat +jou persoontje niet voor al die krachtsbetooningen en hooge noten in +de wieg is gelegd." + +"Maar pa, dat zingen...." + +"Ja lieve kind, dat doet je wél kwaad; de heele muziekboel doet je +kwaad. Als je zoo'n uur op de piano hebt zitten tamboereeren, en +vooral na de les, dan kan ik 't je aanzien dat je moe bent. Laatst +nog beefde je hand toen je me 't kopje gaf." + +"Dat was na den _Erlkönig_ pa, en dat stuk....!" + +"Ja dat is onverstandig kras, ik zeg _bepaald onverstandig_! Hoor +eens lieve nachtegaal, August geeft me volmaakt gelijk dat je je +versterken en je gestel niet door overmatige inspanning ondermijnen +moet. Niewaar August?" + +"Zeker Coba, oom heeft me gezegd dat je eergisteren...." + +"Ja, ik heb August je kippenkuurtje van Dinsdag eens verteld. 't Kwam +zoo ter sprake. 't Was niets niemendal. Maar, een tienponder kan geen +kogels van een dertigponder verwerken. De mensch moet leven naar de +mate der kracht die hem geschonken is! Zelfs nu nog, als _ik_ den +Zonsberg met m'n zeventig jaren beklim, dan behoef ik niet te rusten, +maar jij met je constitutie, je moet het driemaal doen. Zie, zoo moet +je het in 't generaal aanleggen, indien je komen wilt waar God je +voor geschapen heeft, dat wil zeggen tot je ouden dag; en als je dat +niet doet, en je nog gaat overschreeuwen erbij, dan, waarachtig, dan +ben je je eigen revolver. August denkt er precies zoo over. Niewaar?" + +"Ik ben het zeer met oom eens Coba, dat je _niet te veel_ van je +krachten moet vergen." + +"Maar pa, u hebt zoo dikwijls gezegd dat bijvoorbeeld een soldaat +door oefening...." + +"Beste kind, in disputeeren heb ik geen lust. Van soldaten +spreken we niet. Als je me met je lief gezichtje zoo wijsgeerig +aan mijn militair herinnert, dan zou ik 't allereerst op _commando_ +en _discipline_ komen, en je weet wel dat ik japonnetjes nooit als +soldaten behandel. Ik hoop dat je uit overtuiging en uit liefde voor me +doen zult, 'tgeen August volmaakt met me eens is dat je doen _moet_, +en als deskundige van je verlangt. Donerie zal vooreerst niet meer +komen. Piano en zang dienen een tijd lang te rusten. Voordat August op +reis gaat, moest je hem en mij dat beloven. Zul je? Als we dan verder +goed versterken; veel de lucht genieten--liefst op de vlakte--dan +twijfel ik niet of hij zal bij zijn terugkomst moeten zeggen dat je +er beter uitziet. Want ja, een beetje bleek zie je toch wel." + +Jacoba is bij de laatste woorden van haar vader beurtelings rood +en doodsbleek geworden. Meesttijds weet ze zich zonderling goed te +beheerschen. Men zal niet licht bespeuren wat er omgaat in hare +ziel indien zij het noodig oordeelt, het voor haar dierbaren te +verbergen. Nu echter was het haar een oogenblik te machtig. + +"Muziek en zang zijn mijn liefste uitspanningen. Waarom moet ik u en +August.... beloven....?" zegt ze op bewogen toon terwijl er tranen +blinken in haar zachtblauwe oogen. + +Van Barneveld heeft niet geantwoord. + +Die kijkers staarden hem aan als van een aangeschoten ree. Dat was +den _generaal te machtig_. + +"Coba, oom wil je volstrekt je genoegen niet ontnemen; hij vreest +alleen dat het je nadeelig zal zijn." + +"Als het _beter_ is dat ik niet zing en speel August, en vooral als +ik er pa genoegen mee doe, dan kan ik het laten;" zegt Jacoba terwijl +ze door een zekere bedrijvigheid bij het inschenken van de thee, den +strijd tracht te bedekken dien het bedaard gegeven antwoord haar kost. + +"Fiks gesproken Coba!" zegt de generaal. + +Weinige oogenblikken daarna verlaat hij de kamer om in de serre een +kijkje te nemen, of.... met de heimelijke hoop misschien dat August +gedurende zijn afwezigheid, Jacoba nog eens ondervragen en verder +goeden raad, ja, zoo het noodig mocht wezen, een "mengsel uit den +medicijnwinkel" zal geven. Coba zag toch erg _erg_ bleek, en die +kippenkuren konden terugkomen. + +Helmond kent zijn pleegvader. Hij ziet hem de kamer verlaten en--straks +is de deur weer gesloten. + +"Heb je nooit pijn op de borst Coba?" + +"Nee August." + +"Kun je goed ademhalen. Zóó--diep, _diep_ ophalen? Probeer het +eens flink!" + +Jacoba voldoet aan Helmonds verlangen, doch met een afgewend gelaat. + +"Ja 't is wel vreemd dat ik nu juist op mijn laatsten bruigomsdag +hier bijna aan 't praktizeeren zou raken. Tot nu toe was ik zoowat +de drop-en-kamille-dokter van 't huis. Maar je zult het ondervinden +dat ik heel gemakkelijk voor mijn patiënten ben; en, als ik ze +liefheb zooals mijn beste zusje, dan moeten ze in een heel klein +poosje weer van zessen klaar zijn. Aan jou Coba, is echter voor +'t oogenblik gelukkig niet veel eer te behalen. Oom maakte zich +om dat kippenkuurtje eerst wel wat ongerust, en ofschoon er naar +'t me voorkomt volstrekt geen kwaad bij is, zoo noem ik het heel +verstandig dat je--ook om zijnentwil--een veertien dagen zijn raad +wilt volgen.... Mag ik je pols eens eventjes...... Wat de muziek en +'t zingen betreft lieve kind, daar zal op den duur volstrekt geen +bezwaar tegen zijn." Helmond drukt den pols wat sterker, en vervolgt: +"Nu Donerie wat ongesteld is komt het juist goed om je naar papa's +wensch te voegen en wat vacantie te nemen."--Hij ziet Coba die zich +heeft afgewend, nauwlettend van terzijde aan; laat den pols varen; +vat hare hand, en zegt na een oogenblik stilte: + +"Vertel me eens heel oprecht beste zusje, is er iets dat je +hindert?--Heb je misschien 't een of ander dat je droefgeestig +stemt? of...." + +"Ik August?--Wel nee!" + +"'t Kon wezen Coba. De booien zijn soms onaardig. Weegt het bestier +van de huishouding je ook wat zwaar?" + +"Nee August, volstrekt niet." + +"Toch komt het me voor...." + +Jacoba trekt haar hand uit die van Helmond, en zegt op sterker toon +dan ze gewoonlijk spreekt: + +"Ik heb niets, volstrekt niets dat me hindert August. Alleen maakt het +me zenuwachtig als men zooveel notitie van mij neemt. Ik heb laatst +wat hard gezongen onder 't klimmen. Als men verdriet heeft dan zingt +men zoo niet.--Nu, toen ben ik van overspanning wat raar geworden. Als +mijnheer Donerie ziek is dan kan ik vanzelf geen les nemen en is dit, +zooals je wél zegt, een geschikte vacantietijd. Is....--Je wilt nog +thee?--Is.... se--wat ik wou zeggen, ah--is mijnheer Donerie _ernstig_ +ongesteld? 't Zou me niemendal verwonderen als die man eens erg ziek +werd. 's-Winters kleedt hij zich onverstandig dun; bijna nooit een +overjas aan. Zeker een zwaar gevatte kou....?" + +"Ik geloof niet dat het veel te beteekenen had. Hoofdpijn. Wel mogelijk +gevatte kou;" antwoordt Helmond zonder er veel bij te denken, want hij +meende zeer goed te bespeuren dat Coba naar Donerie's ongesteldheid +informeerde terwijl geheel iets anders haar vervult. + +"Ik begrijp niet waar pa blijft;" zegt Coba terwijl ze opstaat en +met afgewend gelaat zich voortspoedt naar de deur. + +"Coba! Jacoba!" + +"Is er iets August?" + +Hij staat vóór haar; ziet haar fiks in de oogen, en haar fijne +vingertjes vattend zegt hij kalm: + +"Zusje, als daarbinnen verdriet of hartzeer woelt, dan zijn wij +dokters met onze medicijnen niet in staat de kwaal te genezen. Dat +_verdriet_ of _hartzeer_ moet worden weggenomen. En wat dunkt je zou +ik nu--_zelf_ ten toppunt van geluk--mijn lieve pleegzusje met een +vroolijk hart kunnen verlaten terwijl ik vermoed dat zij iets heeft +'t welk haar niet gelukkig maakt, of dat haar hindert althans; dat er +werkelijk iets anders is 'tgeen haar gestel zou kunnen ondermijnen +dan muziek en zang zelfs bij 't bergen klimmen? Coba ik heb je goed +bekeken. Men ziet het maar zelden wanneer je iets wat je grieft of +smart, verbergen wilt. Maar ik zeg je nu, dat je 't een of ander te +onderdrukken zoekt; misschien al sedert lang, en ten koste van je +gezondheid. Als de oorzaak van dat verdriet wordt weggenomen Coba, +dan zul je waarlijk weer veel flinker zijn. In één woord, zeg me wat +je hebt. Straks spreek ik met oom.--In de stemming waarin hij nu is zal +hij alles toegeven; ja, al moest hij den ouden Willem of Betje wegjagen +indien ze je hier in 't een of ander den voet dwars durven zetten, +hij zou het doen. Oom ging naar de stad wonen als ik hem zei dat de +stilte je hier onaangenaam werd en kwaaddeed. Dus, beste kind...." + +"Ik dank je vriendelijk voor je belangstelling August, maar je +hebt het mis. Niemand ter wereld heeft mij eenig verdriet gedaan, +en _De Zonsberg_ is het liefste plekje dat ik ken. Zul je pa eens +inschenken? Ik moet even naar boven." + +"Niet te haastig, niet te haastig die trappen op!" roept de +generaal zijn dochter na, en dan binnentredend tot Helmond, alsof +hij overluid een straks afgebroken gedachtenloop vervolgt: "Wat me +óók zeer waarschijnlijk voorkomt August, het is dat Coba meer dan +ze toonen wil gevoel van je huwelijk heeft.--'t Ligt in den aard +der zaak dat je niet meer zoo dikwijls zult hier komen en dat ze je +dikwijls zal missen. Coba houdt veel van je, August. Bij al wat we +nu te observeeren hebben, zal het haar mede goeddoen dat die zaak nu +morgen maar afloopt. Ze wil voor geen werelds-geld thuis blijven. 't +Zou misschien beter zijn...." + +"Dat geloof ik niet oom; afleiding is goed, en ik zal morgen bijtijds +een klein fleschje zenden waarvan ze een paar keeren vóórdat u +uitrijdt, gebruiken moet." + +Hendrik de huisknecht annonceert op dit oogenblik met een ternauwernood +onderdrukten glimlach: "Mijnheer Kippelaan!" + +"Er is belet Hendrik. Zeg zeer beleefd aan menheer Kippelaan dat ik +iemand bij me heb met wien ik moet spreken.... iemand die.... uit de +stad moet, die.... Ik kan den man niet ontvangen." + +Weinige oogenblikken later komt Hendrik terug, en zegt dat mijnheer +Kippelaan juist het allermeest is gekomen om den persoon dien de +generaal bij zich heeft: "Hij wilde dokter Helmond zoo bijzonder +graag eens eventjes spreken." + +"Ben je zijn dokter August?" + +"Ik zou bijna zeggen: helaas ja!" + +"Laat menheer binnen Hendrik." + +Mijnheer Kippelaan struikelt de kamer in; ziet naar den dorpel om, +en dan met een buiging: + +"Serviteur je excellentie. Nee ik derangeer u niet; nee waarlijk niet; +'t was maar om eventjes.... Ah! comment va Helmond; altijd wél geweest +sedert ik 't plezier had je van morgen....?" + +"Neem even plaats menheer Kippelaan;" zegt Van Barneveld met +een aanwijzende beweging der hand, waardoor hij die hand voor een +verovering van den bezoeker zoekt te vrijwaren. Doch, Kippelaan heeft +zijn prooi reeds bemachtigd en dubt er mee op en neer. + +"Pardon, pardon excellentie, ik kan bij deze gelegenheid niet nalaten +u nogmaals van harte, van harte...." + +"Ik dank je menheer;" zegt Van Barneveld terwijl hij tamelijk +militairement zijn hand uit den kerker bevrijdt. + +"Kwalijk genomen?" herneemt Kippelaan met vergoelijkenden lach: +"Jawel jawel, u hebt het me kwalijk genomen dat ik u na onze +laatste ontmoeting op de receptie niet bezocht. Ja ja, 't is slecht +van me, heel slecht. Ik maak het grof met iedereen. Mijn neef de +professor in Leiën heeft laatst ook al geklaagd dat ik hem heelemaal +negligeerde. Och ziet u, zóó ben ik; maar ik informeer nu allereerst +naar juffrouw Van Barneveld. Welvarend niewaar? Ochkom, dat doet me +plezier. 't Zou ook jammer zijn voor het feest van morgen. Perfect +idee in _De Gouden Arend_. Uitmuntende visch! Zeker half-twee aan +tafel? Déjeuner niewaar? Geen muziek zou ik denken? Begrepen! stuitend +voor de conversatie, en...." + +"Menheer Kippelaan, we zullen maar eens open met elkander praten...." + +"Welzeker je excellentie, daar hou ik van. Op een kleine plaats +moest men over 't algemeen minder gesloten, en meer joviaal en open +zijn. Ziet u, ik zeg wat ik denk; geef me zooals ik ben. Rond, +weet u...." Vluchtig opstaande, buigend, en weer plaatsnemend: +"Militairement!" + +"'t Schijnt dat u de militaire usanties...." + +"O zeker, men heeft mij dikwijls gevraagd of ik geen officier +was--in politiek weet u; en maçon; ik was op-en-top maçon, want de +maçonnerie is alleen jovialiteit: Och dat is het geheele geheim, +niets anders. Dikwijls aangezocht om lid te worden; maar excellentie, +ik was het zonder dat ik het was. Ziet u, ik hou van _open_, _rond_!" + +"Wij beiden hebben onzen dokter te spreken menheer. Wilt u zoo goed +zijn mij vóór te gaan.--Wanneer het geheim is August, ga dan in +de zaal." + +"Duizendmaal excuus! Volstrekt niet. Geheimen in geen geval; en +wat vóórgaan betreft je excellentie, indien u haast hebt dan zou ik +dokter als we samen terugwandelden niewaar, zeer goed kunnen zeggen +'tgeen ik te zeggen heb niewaar? Ik dank uw excellentie anders wel +voor de groote beleefdheid om mij...." + +"'t Is geen beleefdheid menheer. Ik maak wat haast omdat we onzen +tijd noodig hebben. 't Zijn familiezaken die we moeten afdoen. Wilt +u dus zoo goed zijn mijn neef te volgen?" + +"Familiezaken! O welzeker je excellentie. Maar wat _ik_ aan mijn +vriend Helmond te zeggen heb is wel bepaald in vertrouwen, maar +toch--nee nee pardon generaal, pardon, voor u is 't in 't geheel geen +geheim. Pardon!--Je moet dan weten Helmond, dat ik van morgen nadat ik +'t plezier had je te zien, nog even bij den goeden majoor Kartenglimp +ben geweest. Perfect mensch! Onder heeren! Open! O!--Was ijselijk +amicaal met me; Kippelaan voor en na. Maar hij gevoelde zich toch +zeer ziek. Was fameus met je ingenomen--droppels of poeders daar wil +ik afwezen. Enfin, was bang voor een beroerte--_dit_ was het geheim; +ziet u excellentie, maar onder ons niewaar? Ook niet plezierig een +beroerte. Mijn neef de professor...." + +"Heeft de majoor je een commissie voor me opgedragen Kippelaan?" + +"Met je verlof, met je verlof dokter; commissies opdragen, zieje, +dát is wat kras, maar...." + +"Neem me niet kwalijk; heeft hij je verzocht om mij....?" + +"Dat juist niet; ik heb de gaaf om--ja hoe mag ik het noemen; te +_voelen_. Ziet u excellentie, dat is een voorrecht. Ik weet wat de +Lieder ohne Worte zeggen. Dat voel ik! Ik begrijp, en dat doen de +minste menschen. Als ik muziek lees dan lees ik een boek. Ja een +vers van.... _enfin_ vind ik niet zoo mooi als een blad muziek; +een quatre-mains lees ik liever dan een roman." + +"Heeft de majoor u verzocht....?" + +"Pardon, ik heb begrepen dat hij boos op je was. Ik ben rond dokter. Ja +hij was boos op je, heel boos, dat mag ik zeggen; en nu dacht ik: ten +bewijze dat ik Helmonds vriend ben, wil ik 't hem zeggen. Nu zei de +majoor--'t was à propos van je reis: als ik hem in tijd van nood maar +telegrafeeren kon. Dat was _juist_ gezien, niewaar excellentie? Mooie +uitvinding: Wil ik iets weten, ik weet iets!--Rondeman gezegd, nu had +ik een raad te geven. Schrijf me je adressen op, hê? watblief? Van +dag tot dag? Goed idee niewaar? Niemand heeft er mee noodig waar je +heengaat: maar als de majoor...." + +"Voor 't geval Kippelaan, dat mijn thuiskomst volstrekt noodzakelijk +mocht zijn, heb ik maatregels genomen. Van Hake zal in overleg met +Biermans schrijven of telegrafeeren." + +"Och-kom, Van Hake! zal die....!--Ah, hoe vaart u juffrouw Van +Barneveld?" vervolgt Kippelaan tot Jacoba die juist binnenkomt: +"Altijd wel geweest? Braaf feestgevierd dezer dagen? Ik ben verrukt +over 't mooie uitzicht hier. Magnifique niewaar? Die Rijn!.... die +landen _kust_ en _scheurt_ de dijken! 't Heelal verdeelt in ko...." + +"Menheer Kippelaan, je zult me vergunnen dat ik me nu met mijn neef +absenteer. Als je nog een oogenblik wilt rusten, mijn dochter zal je +gaarne een kop thee schenken. Vaarwel." + +Toen Kippelaan een groot uur later vertrok, toen was hij bij uitstek +voldaan.--O, de ontvangst op _De Zonsberg_ was charmant geweest. Al +heeft hij dan tot heden geen rechtstreeksche uitnoodigingen voor +familiare diners of soirees gekregen, de ontvangst bewees genoeg dat +het een onwillekeurig verzuim, ja misschien wel een groot bewijs van +delicatesse geweest is. 't Was hem in den aanvang moeielijk om die +delicatesse geheel in overeenstemming te brengen met de handeling +van den generaal, toen hij zich met Helmond ging verwijderen, en hem, +"ten sterkste animeerde" om alleen met juffrouw Coba te blijven. Maar +later, ja, grooter blijk van sympathie en waardeering heeft de generaal +niet kunnen geven. Alleen met personen met wie men op een familiaren +voet wil zijn, handelt men zooals de generaal heeft gedaan; heelemaal +in den geest van hun gesprek.... sans gêne, rond, joviaal! + +En juffrouw Jacoba! heeft zij hem een grooter bewijs van.... enfin, +kunnen schenken dan juist door die koele, geretireerde houding? 't +Mocht dan bij den "burgerlijken stand" en zelfs aan den generaal +bekend zijn, dat hij den elfden April zijn vier en veertigste +jaar is ingetreden, juffrouw Coba's terughoudendheid heeft hem wel +degelijk gezegd, dat ze hem--zooals iedereen--op 't allermeest voor +een zes en twintiger hield. O, welk een overheerlijk uur heeft hij +gesleten! Zeer timide heeft ze veel naar buiten gezien, enfin in +das Blaue hinein! en ze heeft zeer weinig gesproken; natuurlijk pour +la première fois! Maar, zoo 't een en ander heeft hij toch uit haar +allerliefste korte antwoorden kunnen opmaken; bijvoorbeeld dat zij +zich nooit verveelde als zij alleen was; en dat het haar pa zeker +bijzonder veel plezier zou doen als hij eens terugkwam wanneer papa +geen zaken had. O, o, die invitatie!--Voor het overige is Kippelaan +zeer tevreden over zich zelf. Hij heeft de overtuiging dat alleen +de "toonnuanceering zijner stem"--waarover men hem dikwijls vol +enthousiasme gesproken heeft--ook nu haar uitwerking heeft gehad. Toen +hij van 't geluk sprak 'twelk dokter Helmond met zijn geliefde "te +gemoet ijlde", in vergelijking van een lijdend herstellen zooals van +den majoor Kartenglimp of een doodelijk ziekbed, waaraan--zooals hij +vernam--de muziekmeester Donerie gekluisterd was; toen hij die weelde +des echtelijken geluks, in tegenstelling van zooveel lijden op dit +"werelddeel" had geteekend, toen heeft hij haar zien verbleeken +en ontroeren.--O Coba mijn!--Ja, zoo dacht Kippelaan toen hij bij +'t heengaan--geheel in gedachten--Hendrik die hem uitliet de hand +schudde. Ja, nadat ik een drietal moest bedroeven en teleurstellen, +zal deze dan de vervulling der planeet zijn: "De zon zal het zilver +beschijnen en hetzelve aan u doen kleven." Zij was "bleekblank als +het zilver", en de _Zonsberg_ bescheen haar! + +"Atjuus menheer Kippelaan!" zegt Hendrik, en Kippelaan eensklaps uit +zijn droomen ontwakend, verbeeldt zich dat hij op _De Zonsberg_ heeft +gedineerd; haalt zijn portemonnaie te voorschijn, zoekt en frommelt +en tuurt erin, en.... is verplicht Hendrik een gulden te geven, want +"de twee kwartjes" hij vond ze niet. + +Enfin, Kippelaan heeft het er ruimschoots voor over; en wat dien +gulden betrof, als eenmaal het interessante bleeke kind--eenmaal, +jawel, generaals zijn ook sterfelijk--dan zouden immers de guldens +voor Kippelaan zijn "wat nu het zand was aan den oever der zee; +tenminste...." + +Kippelaan die in 't schemerdonker vertrok, heeft nog eens even, +terzij van het huis een "blikslag" erop geworpen, want hij "kent +gaarne iets aan alle kanten". + +Schuin in de hoogte ontdekt hij licht. De glimp uit het raam schijnt +op het gebladert van den meest vooruitkomenden eiketak. Juist onder +dien eik stond Kippelaan, en hij hoorde spreken. + +'t Was "letterlijk _niet_ te verstaan."--Nu werd het luider. Stil, +dat is de stem van den generaal. Hoor: + +"Getrouwd.... met Chassé.--Citadel.... twee kinders." + +Kippelaan vond het indiscreet; maar hier +onder den donkeren eik, wie zag hem! 't Was +aller-interessantst! aller.... aller.... interessantst! en hij +luisterde, en ving gedurende een groot half uur, misschien een +honderdste deel van de woorden op, die er binnen de kamer van den +generaal werden gesproken; woorden, waarop men den klemtoon te pas +of te onpas gelegd had. Binnen die kamer zelve vervolgt de generaal +tot zijn pleegzoon: + +"Ja, toen je brave vader doodelijk getroffen in mijn arm den geest +gaf, toen beloofde ik hem, zoo ik gespaard bleef, dat ik je beiden +zou grootbrengen als mijn eigen kinderen. En heb ik dat niet gedaan +August? heb ik _dien andere_ minder liefgehad? 't Is wreed mij aan dien +knaap te herinneren, wreeder dan je denkt misschien. Had ik hem dan +laten studeeren om aanstonds, toegevend aan een dwaze rederijkersmanie, +zich te verslingeren aan een tooneelnimf van het laagste ressort! Had +ik hem dáárvoor mijn liefde betoond, om mij.... mij...." + +"Beste oom, spreek hierover niet meer;" zegt Helmond dewijl hij ziet +hoe de herinnering aan 'tgeen zijn broeder deed, den ouden pleegvader +beroert. + +"Waarom zijn naam dan genoemd August? Je wist immers dat ik ten +strengste verboden had om, in mijn bijzijn, over hem te spreken." + +"Oom, Philip is mijn broer, en waarlijk hij had u lief. Slechts in +een oogenblik van opgewondenheid...." + +"Opgewondenheid! Zwijg August. Dat hij mij zóó iets zeggen kon! Wanneer +ik me die woorden herinner; van _hem_ die woorden: "Man, als je één +greintje eergevoel in de borst hadt....!" God in den hemel, hij tot +mij! Zwijg, _zwijg_ zeg ik je; spreek me van den aterling niet meer." + +"Ja oom, 't was zeker schrikkelijk slecht om u, den weldoener...." + +"Slecht! er is geen woord voor te vinden!" + +"De hartstocht voor dat meisje had hem verblind. Ik wil hem niet +voorspreken oom, maar uw woord is mij te zwaar; hem af te snijden als +een "rot lid;" hem nooit wat er ook zijn mocht, te mogen bijstaan of +helpen; hem te beschouwen als de adder die.... Oom, in godsdienstige +begrippen verschillen wij veel, maar als u vasthoudt aan wat +geschreven staat, dan moet u Philip niet vervloeken maar vergeven, +evenals God...." + +Van Barneveld, de altijd waardige man, is nu aan de uiterste grens +van zijn geduld. Zich sterk beheerschend, schenkt hij zich met bevende +hand een glas water in, en, na een teug te hebben gedronken, herneemt +hij--aanvankelijk kalmer: + +"Over onze godsdienstige denkbeelden spreken we niet August. Ik wil je +alleen herinneren, dat ik aan een heilig, maar niet aan een weekhartig +God geloof. Daar is een _verdoemenis_! De bokken zullen van de schapen +worden gescheiden. Wie God veracht, gaat verloren; voor eeuwig! Geen +Genade!--In Gods geest handelt de krijgsoverste als hij een verrader +den kogel geeft; als hij opstand--insubordinatie--straft met den +dood.--Het ongedierte vertrap ik vrij met den voet. En, als ik nu +den ellendige vervloek dien ik liefhad en wéldeed; de adder die me +zeggen durfde: "man, als je één greintje eergevoel...." God in den +Hemel!.... zoo iets moest men niet opwekken, zoo iets...." + +Bij Van Barnevelds laatste woorden heeft hij de tafel door een hevigen +vuistslag doen dreunen. Toen zijn stem bleef stokken, is hij opgestaan, +en, zichtbaar fel bewogen, loopt hij een paar malen de kamer op en +neer, ofschoon zijn haastig tasten naar de waterkaraf, en het nogmaals +drinken--nadat Helmond hem snel heeft ingeschonken--zeer duidelijk +verraadt dat hij den storm in zijn borst tot bedaren wil brengen. + +"Oom, uw toorn is rechtmatig, ik weet het!" + +"Ha zoo, als men dat maar bedenkt." + +"Ik vraag u niets voor.... hem. Ik wilde u alleen herinneren, dat +hij mijn broer is, en mijn broeder kan ik niet haten oom." + +"Ik wil niet over hem spreken. Hem te haten gelast je niemand. Zijn +naam wordt in dat stuk niet genoemd." + +"Maar de bedoeling ervan....?" + +"Is duidelijk genoeg: Nooit meer zal hij iets genieten van 'tgeen mij +heeft toebehoord. Ik dacht August, dat je stilzwijgend mijn bedoeling +zoudt verstaan en gebillijkt hebben." + +August Helmond staart op het schrift, 'twelk de oom hem straks ter +onderteekening had aangeboden. Ofschoon men den jongen dokter wel +eens andere verwachtingen had voorgespiegeld, wanneer hij zijn keus +zou hebben gevestigd en in 't huwelijk ging treden; ofschoon men wel +eens heeft gefluisterd dat de generaal aan zijn pleegzoon een ton of +minstens een halve ton zou meegeven, zoo moest August erkennen dat +de oom het wél had gemaakt; wanneer men namelijk bedacht dat zijn +huwelijk met Eva Armelo geenszins Van Barnevelds geheele goedkeuring +wegdroeg, en hij zich in den beginne er zelfs met kracht tegen verzet +had. 't Was mooi genoeg dat Helmond--die alles wat hij was en bezat +aan zijn pleegvader is verschuldigd; die reeds een eigen huis bewoont +en van _De Zonsberg_ bij voortduring een stroom van weldaden in het +huishouden mag verwachten, dat hij zich van den dag van 't huwelijk +afaan, jaarlijks een som van driehonderd gulden zag toegekend--het +dubbele van 't geen hij, sedert hij dokter werd, ontving--terwijl +den echtgenooten telkens bij de geboorte van een kind, een bedrag +van honderd gulden was verzekerd. + +Mocht de pleegzoon bij de inzage der gemaakte beschikking ook in +den aanvang eenige teleurstelling hebben gevoeld, die teleurstelling +heeft bij het verder lezen spoedig voor andere gewaarwordingen moeten +plaats maken. Immers, ofschoon de generaal wel meermalen heeft laten +doorschemeren dat August mede zijn erfgenaam zou zijn, nooit was daarop +zoo rechtstreeks gedoeld als bij de woorden, dat August Helmond aan +den _vroegeren huisgenoot_ nimmer iets zou schenken van 'tgeen den +pleegvader had toebehoord.--Was hem die meerdere zekerheid voor de +toekomst een hoogst aangename, het kon niet missen of de zeer gestrenge +bepaling ten opzichte van zijn broeder moest hem pijnlijk treffen. + +Nog staarde Helmond eenige oogenblikken op het veelbeteekenend +geschrift. Toen zag hij eensklaps zijn pleegvader aan en zei: + +"Oom, wij hebben onze moeder niet gekend. Zij was een zachte edele +vrouw." + +"Is het je plan August, een nieuwe batterij te openen, laat dan +dat voornemen varen. Je moeder heb ik--zooals je weet--zeer weinig +gekend. Zij stierf twee maanden na den dood van mijn vriend. Zeker +moet ze lief en goed zijn geweest, want zij was de oogappel van je +vader. Maar August, al stond daar je moeder met "dien ander" voor me, +en al kwam zelfs je vader, mijn onvergetelijke Herman, met hem aan +de hand om een verzoening tusschen ons te beproeven, ik zou zeggen: +Gaat heen, want je weet niet wat je vraagt. Slechts verachting op +de wereld, kan misschien nog zijn vrijspraak bewerken voor den troon +des Almachtigen." + +"Oom! voor u die anders altijd zoo goed voor hem waart, is dat +woord.... te hard, te...." + +"Spaar mij August; wij menschen zullen eenmaal onze daden moeten +verantwoorden. Ik vrees niet dat ik de oogen zal behoeven neer te slaan +indien men "den ander" tegen mij over stelt. Nu genoeg hiervan.--Ik +wensch je naam onder dat schrift.--Zeer lang heb ik er tegen opgezien +om de zaak geheel en al af te doen. Dit moest vóór je huwelijk +geschieden. Ik wilde dat je je huwelijksleven zoudt beginnen met +eenige zekerheid omtrent mijn plannen. Weiger je deze verbintenis te +teekenen, welnu August, dan deed ik wat ik kon en 'tgeen ik verplicht +was, maar dan zijn wij elkander voortaan vreemd.... Heb ik me ook in +mijn oudsten pleegzoon bedrogen, August?" + +"Oom!" + +"Ik dacht niet dat je een oogenblik zoudt aarzelen. Je afkeer...." + +"Ja oom, hij heeft zich schandelijk aan u vergrepen; maar, om mijn +woord te geven dat ik het kind mijner vroeg gestorven ouders, zoo +hij hulpbehoevend tot mij kwam, allen bijstand zou moeten weigeren, +omdat hij _eens_, door hartstocht en drift vervoerd, vergeten kon +wat onze weldoener voor hem deed: Nee, dát kan ik _niet_!" + +De generaal, die den spreker met vorschend oog van onder de grijze +wimpers heeft aangestaard, valt nu eensklaps half toornig--half met +zekere verruiming uit: + +"Maar wie eischt dit!? Wie verbiedt of kan je verbieden, om anderen, +onverschillig wie ze zijn, bij te staan met het uwe! Wie zou het +recht hebben je te binden om met hetgeen je zelf zult verdienen, +naar verkiezing te handelen? Ik verzet er mij tegen dat "de ander" +ooit iets zal genieten van 't geen _ik thans het mijne noem_. Zou +je dan wenschen dat hij nog dieper zonk, en willen meewerken om zijn +zedelijk bewustzijn geheel te vernietigen door vurige kolen te hoopen +op zijn hoofd! Ik had niet gedacht August dat jij zelf er een oogenblik +aan denken zoudt." + +"Maar alles wat ik zelfs nú bezit heb ik aan u te danken...." + +"Niet je leven; niet je aanleg; niet je intellectueele kracht, die +je tot een zelfstandig man heeft gemaakt. Heb je nu de bedoeling van +dit geschrift begrepen?" + +"Ja, oom.... en ik vergeet het niet." + +"Je woord is er mij borg voor. Ja zelfs, ik ontsla je van de +onderteekening van een stuk waaruit je toch de rechte zin van mijn +wil niet duidelijk gebleken was." + +Terwijl Van Barneveld het papier nu in kleine stukken scheurt alvorens +het in de scheurmand te werpen, gaat hij naar zijn secretaire; neemt +er een portefeuille uit, en telt dan honderdveertig gulden aan klein +bankpapier voor Helmond neer. + +"Wil je eens nazien August? Hiermede sluit onze rekening.--Wat +de partij in _De Gouden Arend_ betreft; nu daartoe besloten +werd--misschien omdat men meent wederkeerig tot iets dergelijks +verplicht te zijn--nu wil ik niet dat ze daardoor in moeielijkheden +zullen komen, en vooral niet dewijl ik er zelf tegenwoordig zal +wezen. Jij hebt de zaak met den kapitein al bepraat, niewaar? Zorg nu +verder dat ze met _dit_--geheel in orde komt, en zonder dat iemand +anders daarvan wete." Dit zeggende heeft de generaal een muntbiljet +van vijftig gulden voor Helmond op de tafel gelegd. + +"Oom, ik nam het voor _mijne_ rekening, omdat mijn lieve Eva op dat +déjeuner gesteld was, en zou dus gaarne, ofschoon incognito, morgen +uw gastheer blijven." + +"Heel mooi gezegd: maar onze verhouding is van dien aard, niewaar, +dat je zonder bedenking aanneemt wat ik je presenteer? Tegenover het +publiek staat mijnheer Helmond als zeer verstandig, knap en zelfstandig +dokter; tegenover den generaal Van Barneveld als.... zijn volwassen +zoon! Is die titel je iets waard, dan neem je dit aan.--En dan," +vervolgt Van Barneveld, terwijl hij een paar regels op een couvert +schrijft waarin hij terzijde, al pratend, iets uit de portefeuille +heeft gestoken: "En dan, ik weet dat een eerste consult niet goedkoop +en Parijs nog al duur is. Ziedaar!" + +Helmond, die de hem zooeven geschonken vijftig gulden bij de +honderdveertig heeft geborgen, leest nu op het couvert: "Tweehonderd +gulden voor het eerste consult aan Dr. Helmond." + +"Oom, uw goedheid....!" + +"Ja dokter, zoo honoreer ik maar ééns, dat begrijp je. Nu, geen dank +meer. 't Is wél zoo, heel wel! Je weet dat ik je liefhad als mijn +eigen kind. En daarom ook August, vergun het den ouden man dat hij, +in naam van je besten vader, je nog eens op dezen avond aan een +vroeger gesprek herinnert: + +"Ik begrijp u oom...." + +"August, ik geloof niet dat het déjeuner in _De Arend_ zou worden +gegeven als je mij geheel en al begrepen had...!" + +"Wanneer wij maar eens getrouwd zijn beste oom! Uw spreuk bewaar ik +als goud: Wijsheid zal ik mengen in mijn liefde. Maar waarlijk, mijn +Eva is zoo goed; en ijdel, nee, wat men ijdel noemt dát is ze niet." + +"Heb haar lief met wijsheid August!--Zij zag er gisteren prachtig uit." + +"Zult u mijn wijfje ook _liefhebben_ oom? Ja, ik weet het. U zult het, +evenals Coba; waarlijk, mijn engel verdient het!" + +"Wie mijn _zoon_ gelukkig maakt die heb ik lief als een kind.--Komaan, +onze zitting heeft al te lang geduurd." Hij drukt hem met warmte +de hand. + + + + + + + +VIERDE HOOFDSTUK. + + +Den volgenden dag was het "regen en wind." De tuinman van _De Zonsberg_ +heeft het voorspeld. Toen hij gisterenavond langs de aspergebedden +ging en hier en daar een pijpekop op een gebarsten plekje zette, toen +profeteerde hij, met het oog op een donkere bank aan den zuidelijken +horizon, dat er "donder aan de lucht was. De lucht kon nog weinig +warmte verdragen; en de twee laatste, Meidagen waren krek balsemiek +geweest." + +'sNachts heeft het inderdaad een weinig geonweerd; en nu, in plaats +van warm, is het guur buiten. + +'t Is acht uren in den morgen. + +Willem de oude koetsier staat op vijf passen van zijn meester in +militaire houding diens orders af te wachten." + +"Om kwart over tienen vóór Willem." + +"Zeer wel generaal. Met de koets?" + +"Nee, met de vigilante." + +"....Zeer wel generaal.--Toch 't koperen tuig?" + +"'t Zwarte regentuig Willem." + +"....Alzoo kwart over tienen vóór, generaal.--Nog iets van je orders +generaal?" + +"Je brengt me eerst met de juffrouw naar 't stadhuis. Van daar rij +je naar den wal om dokter Helmond te halen, en brengt hem bij de +familie Armelo." + +"Zeer wel generaal." + +"Je rijdt dan bruid en bruidegom naar 't stadhuis, en wacht daar om +later, hen en ons, naar de kerk te brengen. Na afloop van de inzegening +rij je ons, in twee toeren, naar _De Gouden Arend_, en dan, stapvoets +naar huis." + +"Volgens je orders generaal. Nog iets te belasten generaal?" + +"Natuurlijk witte handschoenen." + +"Natuurlijk generaal.--Met verlof generaal, als het weer nog wat +opknapt, neem ik dan de _koets_ en het _koperen_ tuig?" + +"De controleur gaat naar veel regen en wind." + +"Niets meer van je orders generaal?" + +"Zorg tegen twee uur weer met de vigilante aan het logement te zijn, +maar met de imperialen er op. Je brengt de jonge menheer en mevrouw +dan naar Briesborg aan 't station. Van daar kom je aan _De Arend_ +terug, en rijden we weer mee naar _De Zonsberg_." + +"Volgens je orders generaal.--Dus in geen geval de koets +of.... Opperbest generaal!" Bij de laatste woorden heeft Willem de +hand met militair saluut aan het voorhoofd gebracht, en verlaat op +den wenk van zijn meester het vertrek. + +--De knaap wordt oud, denkt Van Barneveld, terwijl hij den koetsier +met zijn zilveren haren en eenigszins krom-stijve beenen de kamer +ziet verlaten: dat koperen tuig en die koets, ze hadden hem bijna +uit het zaal gelicht. + + + +De regen valt met stroomen uit de grauwe lucht, die slechts hier +en daar een zeer klein plekje blauw vertoont. De takken van het +akkermaalshout bezijden den straatweg zwaaien, door den sterken wind +bewogen, soms als dolzinnigen heen en weer, en vangen het slik op, +'t welk het voorbijjagend rijtuig van _De Zonsberg_ doet opspatten. + +"August treft het slecht Coba." + +"Droevig weer pa." + +"'t Was óók zulk een weer toen ik met je lieve moeder naar 't stadhuis +reed. Dat is nu drie en twintig jaar geleden...... Bertha hechtte +aan goed weer op den trouwdag." + +"'t Stemt vroolijker papa." + +"Ik hecht er niets aan; maar later heb ik mij toch dikwijls herinnerd +dat het op dien Woensdag slecht weer was." + +De wind stond op het raampje aan Coba's zijde. Ze kon niet naar buiten +zien want de regen biggelde in allerlei slootjes en slangetjes langs +het glas naar beneden. 't Was haar alsof ze tranen zag. + +"Je hebt immers nog eens ingenomen voordat we uitreden?" + +"Ingenomen?" zegt Coba verstrooid: "Ik geloof.... Nee ik heb het +vergeten pa." + +"Je bent tegenwoordig waarlijk nog al vergeetachtig Coba. Straks moest +ik je nog roepen toen Willem al vóór stond; 't was twee minuten over +den tijd. 't Is goed dat jij de bruid niet bent, je zoudt misschien +zelfs je bruidegom vergeten.--Je gevoelt je toch goed in orde niewaar?" + +In 't eerst kwam er geen antwoord. Toen zag ze eensklaps op, en zei: + +"O heel wel!" en daarna, wijzend door het venster waarvoor haar +vader zat: "Zie, de lucht is daar nog erg donker. 't Is zóó wel +treurig vandaag." + +Zeven minuten later reed de vigilante van _De Zonsberg_,--na den +generaal en zijne dochter aan 't Raadhuis te hebben gebracht, naar +het doktershuis op den wal. Maar dokter was al naar de woning zijner +aanstaande schoonouders vertrokken. + + + +"Daar hoor ik het rijtuig mijn vrouwtje!" zegt August Helmond, +en onwillekeurig beeft zijn hand waarmee hij Eva's sluier in wat +sierlijker plooien om haar heerlijke taille schikt. + +"'t Is een vigilante lieve!" zegt de bruid, die zich in haar ruischend +wit satijnen kleed, naar het venster heeft gekeerd: "'t zal voor papa +en mama zijn." + +"Nee beste kind, 't is heusch van _De Zonsberg_; zie maar, Willem +zit op den bok, en Hendrik staat aan de deur." + +"Wat! met een vigilante! Guns Helmond-lief, dat vind ik +allerbespottelijkst. Heeft je oom de koets dan niet meer? Kijk, +en een begrafenis-tuig.--Nee maar dat vind ik bepaald ridicule." + +"'t Is zeker omdat 't zoo regent;" meent Helmond tamelijk naïef, +en is door Eva's opmerking in deze oogenblikken van agitatie, zeer +tegen zijn gewoonte, een weinig van zijn stuk gebracht. + +"Ja maar daar bedanken we voor. Ik vind het heel lief dat oom een +rijtuig zendt, maar de gewone vigilante! terwijl hier zelfs iedereen +"met de koets" trouwt. Nee, je moet me niet kwalijk nemen, maar dat +is wat erg militairement."--Roepend aan de openstaande gangdeur: +"Pa! Pa-lief! Pa!" + +Kapitein Armelo komt in militair costuum de gang uit en gaat naar +binnen.--Eva had het zoo gewild, maar het spijt hem dat hij heeft +toegegeven. De uniform zit hem inweerwil van al de veranderingen +die Helm de kleermaker er aan gemaakt heeft "als een gek." Die +nieuwerwetsche mouwen behooren niet aan den militairen rok van tien +jaren herwaarts. Hij voelt zich in dat ding als een recruut in de +kapotjas; 't is hem veel te wijd, veel te slobs geworden, bah! + +"Zeg eens Eva, ik kan in dien rok waarachtig niet voor 't front komen; +als je er niet tegen hebt dan doe ik eenvoudig mijn jasje aan." + +Eva vond het ijselijk onplezierig dat men haar in oogenblikken als +deze--nu ze natuurlijk zenuwachtig en geagiteerd was--op allerlei +manieren toonde hoeveel men de plechtigheid telde waarvan zij de +heldin zou zijn. Ze hoopte niet dat pa de dwaasheid zou hebben om het +gewone jasje aan te doen. Pa had den militairen rok laten vermaken +omdat een gewone zwarte hem--entre nous gezegd--te kras was; maar +in ieder geval stelde zij er dan ook prijs op dat hij zóó bleef. De +generaal was natuurlijk ook in uniform. Op het jasje kon pa de +"groote tiendaagsche ruzie" en den "vijf en twintigjarigen dienst" +toch niet hangen; en de Romphuizers mochten wel eens zien dat pa +evengoed officier was geweest als mijnheer Van Barneveld. + +Op Helmonds bevestiging dat de uniform inderdaad zoo heel slecht +niet stond--waarbij hij den oud-soldaat een wenk gaf, waaruit deze +moest opmaken dat men een bruid, die binnen weinige oogenblikken den +gewichtigsten stap van haar leven zou doen, niet agiteeren maar wel +iets mocht toegeven--was de oud-kapitein wel verplicht te zwijgen +en zich gewillig te toonen. Van hare zijde moest Eva nu echter ook +maar tevreden zijn. Waarlijk ze zou nog beter in de vigilante van +_De Zonsberg_ dan haar pa in den uniformrok zitten. Wat deed het er +ook toe, of het een koets of vigilante was. + +In zwartzijden staatsiegewaad, waarover een kanten sjaal hing die, +ofschoon wel eenigszins rosachtig geworden, haar indertijd toch als +zeer fraai door haar man was geschonken; een hoed met vuurroode linten +op het tamelijk breede hoofd, kwam mevrouw Armelo uit het achterhuis +naar voren. De kleine dienstmeid heeft juist opengedaan want er was +alweder gescheld. + +"O, zijn de rijtuigen daar?" zegt mevrouw Armelo tot Hendrik, die even +in de gang komt om te berichten dat men vóór was: "Zeer goed, je zult +wel wachten;" en dan tot de kleine dienstmeid een weinig zachter: +"Nee, zeg aan Herman dat mijnheer vandaag niet kan overdoen. Foei, +hoe indiscreet zijn de menschen!" Terwijl zij de voorkamer wil ingaan, +komt de genoemde Herman, een knecht uit _De Gouden Arend_, haar op zij, +en zegt: + +"Menheer Siebold wilde een kistje van de _vier_, en drie pakjes +manilla's voor de partij hebben. De duiten present." + +"Wel man, hoe kun je zoo wezen! Op een oogenblik als dit! De kapitein +is al te goed. Waarom ga je niet naar den winkel van Bol?" + +"Wat is er Marie?--Watblief Herman?" vraagt Armelo in de deur. + +"Asjeblieft een kistje van de vier, en drie pakjes manilla's, +Kapitein?" + +"O wacht, met alle...." + +"God Armelo, ben je gek! Wou je nu nog iemand sigaren overdoen? in +je militaire costuum!--Nee vrindschap, de kapitein kan je niet helpen." + +"Ik heb hier anders den sleutel;" zegt Armelo met het wapen vooruit. + +"Wacht pa, ik zal wel even.... Geef u maar hier. Wil je maar meekomen +Herman? Van de vier niewaar? zwaar of licht....?" + +'t Is Eva's jongere zuster Louise, die, mede voor de trouwplechtigheid +gekleed, naar voren is gekomen, zich spoedig van den sleutel heeft +meester gemaakt en met de lichtheid van een veder, naar een klein +vertrekje in het achterhuis snelt. + +"Wat is daar....?" vraagt Eva. + +"Niets, volstrekt niets lieve engel;" zegt mevrouw Armelo op den +drempel. + +"Ik zag daar Herman uit _De Arend_ ma. Is er iets.... van 't +déjeuner.... of....?" + +"Och ja, er was iets te kort, en men komt dan maar aanzetten. 't +Zou niet vreemd zijn als ze ook nog om 't zilver kwamen. Men durft +maar alles!" + +"Ik zal het vandaag wel 't bontst van allen maken, en wat ik u ontneem, +ik breng het u niet terug;" zegt Helmond. + +Terwijl de gelukkige aanstaande echtgenoot dit zegt, drukt hij Eva +een zoen op de wang, doch, hij doet het met égards voor haar keurig +toilet, en, met een zekere aarzeling bovendien. Immers, sedert hij +Eva in haar trouwgewaad mocht ontmoeten, verkeert Helmond onder een +machtigen indruk. Hij zag zijn Eva zooals hij haar nooit te voren +aanschouwde; en het was hem bijna alsof een zekere schroom hem +vermeesterde, wanneer zijn oog een enkele maal als bij verrassing +durfde rusten op den fier golvenden boezem zijner bruid, ofschoon +zediglijk verborgen onder kant en wit satijn. + +"Ja Helmond, je ontrooft ons wel een kleinood!" zegt mevrouw met een +zucht: "maar och, we krijgen toch ook terug waarnaar ons ouderhart +altijd tevergeefs heeft gesmacht: een _zoon_, Helmond, een zoon die +ons liefheeft, niewaar?" + +Zij legt haar hand, met wit glacé omsloten, vol moederlijk gevoel in +het glacé van den aanstaanden schoonzoon, en herneemt met nog meer +gevoel: "Wij vertrouwen u ons kind August!"--En dan: "Ha, daar is ook +_onze_ equipage!" Straks roepend in de gang: "Louise! mijn engel! ik +bid je, kom!" + +De tocht naar het stadhuis zou echter op uitdrukkelijk verlangen der +bruid nog eenige minuten worden vertraagd. + + + +Binnen de trouwkamer van het stadhuis bevonden zich--en nu reeds +omstreeks een half uur--de generaal en zijn dochter, benevens de heeren +baron Debecke van De Poel; dokter Wolf uit Wieringerwaard, en mijnheer +Lieder, docent in de Nederlandsche taal enz. enz. te Amsterdam. + +De baron Debecke is een oud vriend van Van Barneveld, maar zou toch +zeker niet bij deze gelegenheid binnen de trouwkamer en vooral met +in qualiteit van getuige tegenwoordig zijn geweest, indien hij niet +dat mooie futuurtje van dokter Helmond op _De Zonsberg_ had ontmoet, +en zich, terwijl hij haar een beetje courtiseerde--ja, ja, aanstaande +bruidjes willen dat wel--had laten ontvallen, getuige bij haar huwelijk +te zullen zijn. Mijnheer Debecke had het heele grapje vergeten, maar, +een allerliefst briefje, dat Helmond hem namens zijn aanstaande had +gebracht, was een zoo verplichtende herinnering aan zijn "belofte" +geweest, dat hij geen vrijheid heeft gevonden om zich onder eenig +voorwendsel terug te trekken. + +Dokter Wolf is een klein maar forsch persoon van omtrent vijftig jaren; +zijn voorkomen heeft niets deftigs, maar een veeljarige praktijk in +Wieringerwaard en omstreken, zou ook zeker den fatterigsten medicus +in een man als dokter Wolf herscheppen. Van zijn kleeding scheen hij +zeer weinig werk te maken. Zijn rok was van een buitengewoon antiek +model, en tamelijk kaal en glimmend, terwijl er zich op de rechterpijp +van zijn pantalon--die mede geenszins nieuw was--juist tegen het +scheenbeen een bijzonder groote vlak bevond, waarin zich reeds sedert +lang veel stof moest verzameld hebben. Dokter Wolf scheen in den +regel geen boordjes te dragen, althans uit den scheeven toestand, +waarin het halsomwindsel met toebehooren zich bevond, zou men zulks +hebben opgemaakt. Het licht- of blinkpunt van dokters toilet bestond +in de prachtig glimmend verlakte laarsjes, waarin zijn voeten geperst +zaten. Straks waren ze--evenals zijn broekspijpen van achteren--nog +geheel en al beklonterd; maar, eer hij de trouwkamer binnenstapte +heeft hij zijn rooden zakdoek er aan gewaagd, en daarom blinkt nu +zijn schoeisel dat het een lust is. + +Dokter Wolf die, als eigen broer van mevrouw Armelo, beloofd had het +huwelijksfeest te zullen bijwonen en de getuige van zijn nichtje te +wezen, heeft wel eenige woorden met de "voorname heeren" gewisseld, +maar voelt zich toch meer aangetrokken tot den neef van zwager Armelo, +den docent; en fluisterend--natuurlijk in zoo'n trouwkamer--zegt hij: + +"Zeker pas gekomen? met de spoor?" + +"Om u te dienen mijnheer. Zeven minuten over zessen verlaat de +spoortrein Amsterdam, en alzoo was ik gereedelijk ter bestemder ure +alhier. Het is een schoone uitvinding die stoom, en wel gebezigd +als beweegkracht...." + +"Ken je den oudste van die beide heeren?" + +"Bedoelt u den grootste der beide grijsaards, of den kleinere met +het eenigszins roodere gelaat?" + +"Ik meen dien met het hooge voorhoofd. Hij sprak me aan. Een van +beiden is de generaal Van Barneveld, maar ik weet niet wie. Ze hebben +allebei grijze knevels." + +"Dus u bedoelt den rechtsche, wiens stok een gouden knop heeft, en +die zich nu naar de zijde dier jonge dame wendt, welke trouwens in +stilte blijft voor zich zien?" + +"Juist!" + +"Tot mijn leedwezen kan ik u niet inlichten; ik heb de eer niet de +families van onzen aanstaanden neef Helmond van aangezicht te kennen." + +"Dat hadt je me wel eer kunnen zeggen." + +Op een der stoelen die tot aan de langwerpige tafel, waarover een +groen kleed hangt, in een cirkel zijn gerangschikt, zit Jacoba. + +"Ik hoor van je papa dat je in de vorige week een weinig ongesteld +bent geweest juffrouw Van Barneveld. Weer heelemaal in orde?" + +"Dank u mijnheer Debecke, heelemaal. Mevrouw is ongesteld niewaar?" + +"De zenuwen, altijd hetzelfde! Nu vooral in de war omdat we onzen +zoon uit Indië al spoedig thuis wachten.--Fameus pleizierig; 't zal +haar goeddoen."--Naar de deur ziende: "'t Jonge paar laat zich wachten +dunkt me." + +"Ik begrijp niet wat er aan hapert;" zegt Van Barneveld vrij luid: +"'t Is wat erg, al zeventien minuten over den tijd!" + +"Misschien iets met de paarden;" meent dokter Wolf: "De keien liggen +hier in Romphuizen zóó schandalig, dat paard en mensch z'n eigen den +poot moet verzwikken." + +Wolf sloeg een blik op zijn feestvierende voeten. + +"Als ik de geëerde familie daarmee van dienst kan zijn of gerieven, +dan wil ik volgaarne eens gaan onderzoeken uit welke oorzaak...." + +De aanbieding van den Amsterdamschen docent werd echter overbodig. + +De bode van 't stadhuis opende op datzelfde oogenblik de dubbele deur +der trouwkamer, en het jonge paar, gevolgd door de familie Armelo, +met nog een paar juffrouwen en heeren, trad de deftig ouderwetsche +stadhuis-kamer binnen. + +Aller oogen hadden zich aanstonds op het bruidspaar gevestigd. En--'t +was een kloek, aristocratisch schoon paar. + +De groeten die er werden gewisseld, hadden iets plechtig-geheimzinnigs. + +Van Barneveld begreep dat het nu het geschikte oogenblik niet was om +te onderzoeken waardoor het zoo laat was geworden. Zeker had de bruid +wat al te veel tijd aan haar toilet besteed--een toilet welks élégance +en frischheid het eenigszins verouderd-burgerlijk feestgewaad van mama +Armelo, en het dood-eenvoudige van zuster Louises zijden mantilletje +over een wit neteldoekje, te sterker deed uitkomen. + +Van Barneveld moest de opmerking van zijn vriend den baron volkomen +beamen, dat de bruid er prachtig uitzag; doch zijn blik rustte +nochtans met minder welgevallen op haar schoone gestalte dan die van +den ouden edelman. De laatste gevoelde zich altijd jong, en vooral +bij het zien van zoo iets.... enfin. Ja ja, dat was gracieus, dat, +enfin--dat herinnerde aan vervlogen jaren; en, zeer zachtjes neemt +hij de vrijheid om de schoone bruid--die zich juist in een der +breede fauteuils heeft neergezet, en links en rechts haar satijnen +kleed een weinig in orde schikt--een galant woordje toe te spreken, +'twelk door Eva met een allerliefst glimlachje wordt beantwoord. + +"Daar heb je 't al!" fluistert de kapitein Armelo tot zijn echtgenoote: +"de generaal is in politiek. Jelui met je gezanik! Zie menheer Debecke +lacht er om; 't is geen smaak meer." + +"Welzeker is het ton;" fluistert mevrouw met een melancholiek ernstige +gelaatsuitdrukking, meer in harmonie met hetgeen er bij zulk een +gelegenheid in een moederhart moet omgaan, dan wel met het antwoord +aan haar echtgenoot gegeven. + +"Hij heeft niet eens zijn decoraties aan; alleen de lintjes, en bijna +onzichtbaar;" zegt Armelo. + +"Dat is ook méér dan schandalig!" herneemt mevrouw nog zachter en met +droevig neergeslagen oogen: "wij moeten steeds gevoelen dat die sinjeur +_generaal_ en ver boven ons verheven is. Welzeker! Allemaal trots om +zich zoo alledaagsch te vertoonen. Wat verbeeldt ie zich wel! Als jij +promotie hadt gemaakt dan was je generaal geweest zoo goed als hij." + +Er werd eene zijdeur naast de groene tafel geopend. + +De burgemeester van Romphuizen, gevolgd door den gemeente-secretaris, +treedt de trouwkamer binnen. + +Een zeer diepe buiging voor de hooge personages ter rechterzijde--welke +buiging langzaam in een deftig-ernstigen groet voor het +bruidspaar en hun verder gezelschap overgaat--die buiging is +een nommer op het programma, 'twelk burgemeester bij de "formeele +staats-koppelarij"--zooals hij het burgerlijk huwelijk noemt--gewoon +is te volgen. + +Jut de veldwachter die achter bij de groote deur staat, weet wat er +komen moet, en, de deur aan de buitenzij zachtjes dichtdoende, gaat +hij naar 't bordes en zegt--nadat hij eenige Romphuizer straatbengels, +die zich graag nat laten regenen, van de stoep heeft weggejaagd--tot +den koetsier van Siebold uit _De Gouden Arend_: + +"Hoe liep het zoo laat Jozef?" + +"Klikke over halfelf kreeg ik eerst last om de trouwkoets in te +spannen, en als je dan op slag van elven vóór bent, dan zeg ik dat +je moeder je mores hêt geleerd." + +"Niet eerder besteld?" + +"Waarachtig niet! Ze wouwen niet in de vigelant van _De Zonsberg_. Ze +zeien dat de tree zoo smerig was. Afin, ouwe Willem zal je dat alles +wel beter vertellen." + +Oude Willem stond met de vigilante nummer drie van de vier rijtuigen, +en 't was zeker niet naar 't behoorde, dat hij en Hendrik--zooals +ze nu onder de groote parapluie op den bok zaten--bouguetten op de +borst hadden, terwijl Jozef uit _De Arend_--die ook in de haast geen +witte handschoenen heeft kunnen vinden--zelfs geen enkele bloem in +het knoopsgat heeft. + +"Op zij jongens!" zegt Jut, en dan tot Willem: "Was de koets te orde?" + +"Jawel." + +"Waarom nam je dan de.... vieselant....?" + +"Ingevolge m'n orders!" zegt de oude snorrebaard. + +Jut berekent dat het tijd wordt om weer naar binnen te +gaan. Burgemeester zal wel haast aan 't eind zijn. Op 't laatst begint +burgemeester gewoonlijk zóó hard, dat men 't in de gang wel hooren +kan en men dus altijd weet wanneer hij gedaan heeft. Jawel daar heb je +'t al: + +"Het huwelijk is eene, dikwijls verbasterde staatsinstelling. Ik +zeg dikwijls _verbasterd_, omdat lieden van beiderlei kunne zich +vereenigend, verbintenissen aangaan, die zij niet bij machte zijn na +te komen of te handhaven. Slechts daar waar ik de middelen toereikend +of overvloedig aanwezend zie, daar juich ik een staatsinstelling toe, +die het geluk van personen verzekert, en den staat voor de toekomst +nieuwe burgers belooft, dewelke de middelen zullen bezitten om mede al +die lasten op te brengen waar de Staat zich een rechtmatige aanspraak +op verschaffen mag." + + + +'t Is zeer vol in de kerk voor zulk een gelegenheid, en +niettegenstaande het slechte weer. + +Koster Bik had alles prompt in orde. Een voorname trouwerij was +altijd voordeelig. De Armelo's waren wel kaal, maar in alle geval +zouden er een stuk of vier van de grootheid wezen. 't Zou hem niet +verwonderen als hij, behalve onder de kussens van bruigom en bruid, +nóg onder twee of drie andere kussens een paar rijksdaalders vond. De +ouwe generaal was rijk, woest rijk, woest! + +--"Nee juffrouw Sillemond, d'r zal vandaag geen orgel zijn; menheer +Donerie is ziek. Als ie nog had kunnen komen dan was ie d'r al +lang geweest, want 't is al tien minuten over den tijd. En boek +juffrouw Sillemond? Asjeblieft!--Jawel menheer Kippelaan, ga daar maar +zitten. Zeker, veel menschen, maar toch ruimte genoeg.--Woudt u liever +in de regeeringsbank....? Ja, dat is wel mogelijk, maar dat gaat niet; +burgemeester komt zeker; burgemeester is zelfs op de partij gevraagd +naar ik hoor.... U begrijpt dus...." + +"Ja maar, zieje--ik, _ik_ ben gisteren nog den heelen dag op _De +Zonsberg_ geweest, en heb bruigom vast moeten beloven hém en zijn +bruidje bij 't binnenkomen toe te knikken; en, weetje, als ik hier +blijf zitten dan.... dan zie ik ze op den rug." + +"Maar m'n goeje menheer, je zit hier juist aan den doorgang; ze moeten +bij 't inkomen hier vlak voorbij; als je je wat omdraait dan...." + +"O ja, o ja, dank je wel! merci, precies! Wacht....!" hij haalt +zijn portemonnaie te voorschijn, en geeft vol verrukking den koster +een fooi: "Zeg eens Bik, na afloop dan laat je me even in de kamer +hoor. Ik moet de familie mijn compliment maken. Ze zou het kwalijk +nemen.--Volstrekt! Zeg eens, heb jij gehoord om hoe laat....?" + +Maar Bik moet ginder zijn. Een acht jaren lang geëngageerd paar zoekt +plaats om de trouwplechtigheid te kunnen bijwonen. + +Aan de groepjes, die hier en daar in de kerk verspreid zitten, is +het te zien dat men ongeduldig wordt. Het fluisterend spreken wordt +omtijds luider, dikwijls verstaanbaar op een afstand; en telkens +richten zich de oogen naar de zij van den grooten pilaar, niet ver van +den hoofdingang der kerk, waar de feeststoet moet te voorschijn komen. + +--Hoor, daar rollen de koetsen. + +--Nu zullen ze komen! + +--Zie, koster Bik verdwijnt achter den grooten pilaar. + +Men hoort de rijtuigen één voor één ophouden. + +De kerkgangers die het dichtst hij den genoemden pilaar zitten, +vernemen het neerslaan der vijf treden eener koets, en voelen een +sterken luchtstroom, want de groote kerkdeur is nu geheel geopend. + +--Daar komen ze! Zie, zie.... daar komen ze langs den pilaar te +voorschijn. + +'t Is een heerlijk paar. Beiden zien ze wat bleek.--Maar 't is +geen wonder; in zulk een plechtig oogenblik!--Iedereen weet dat Eva +Armelo een zeer schoon meisje is; maar zóó--zóó is ze _prachtig_, +ja prachtig inderdaad! + +Langzaam, naast elkander, treden ze voorwaarts. Achter hen aan, +komen--mede twee aan twee--de familie en getuigen zooals ze reeds +te zamen op het stadhuis zijn geweest. Men ziet en zwijgt. 't Is +een indrukwekkende stilte, slechts afgebroken door het geruisch van +Eva's wit satijnen kleed, want de voetstappen der feestgenooten zijn +nauwelijks hoorbaar op den looper, die tot aan het groote tapijt bij +den preekstoel in het middelpad der kerk werd gelegd. + +Die stilte in het tamelijk ruime Godshuis, in harmonie met den aanblik +van een zoo schoon en nog slechts voor luttele minuten aan elkaar +verbonden echtpaar, heeft iets eigenaardig-imposants. + +Toch is het alsof het ruischen van dat satijnen kleed een ongepaste +toon is die de stilte verbreekt. + +Het pad is lang.--Ter helfte gekomen ziet Helmond aan zijn linkerzij +eensklaps een figuur verrijzen; en in den maalstroom zijner +gewaarwordingen bemerkt hij ternauwernood dat het Kippelaan is die +zijn hand heeft gegrepen en, hem onwillekeurig tot stilstaan dwingend, +de woorden toefluistert: "Van harte.... van ganscher, hoor!--Menheer +en mevrouw Helmond hoor! Afgewonnen!--Van harte, van harte!" + +Doch aan het eind der kerk achter den preekstoel waarboven zich het +orgel bevindt, daar heeft, slechts weinige oogenblikken geleden, +een ander belangstellende gestaan. Geen vijf seconden vóórdat Helmond +en zijn jonge vrouw den hoek van dien pilaar waren omgetreden, kwam +hij, bijna ademloos, het achter- of orgelpoortje der kerk in. Hij +zag bleek, doodelijk bleek, maar niemand was er die het zien kon, +want het zoogenaamde koor, achter den preekstoel en ten deele onder +het orgel, was door een hekwerk--waarvan de stijlen op bronskleurige +lansen en dolken geleken--van het schip der kerk gescheiden. + +Ja toch, één was er die hem zag. Geen kwartier geleden heeft Janssen de +orgeltrapper een boodschap van den organist gekregen, dat bij dadelijk, +_dadelijk_ naar 't orgel moest. Janssen was bijna vlak achter menheer +Donerie aangekomen. + +"Ben je niet frisch menheer? Je ziet er slecht uit." + +"Zoo, Janssen.... Wil jij maar...." Donerie heeft den man een wenk +gegeven om naar boven te gaan. + +En Donerie stond daar beneden nog een oogenblik achter die lansen en +dolken verscholen. Door de openingen heen kon hij in het ruim zien. + +--Zwijg dan bonzend hart! Zoo aanstonds zal ze dien hoek omkomen. Zoo +aanstonds.... + +--Is het een duizeling die hem overvalt? Neen, hij heeft daar van +verre een feeën-gestalte gezien. Blank als een lelie; rank als +een hinde; fier als een koningin. Is dat Eva.... zijn Eva.... de +vijftienjarige....? Zwijg! Zwijg dan bonzend hart en hoofd. Toon +nu Herman Donerie, dat je waarlijk sterk, en geen kleinmoedig +minnenijdig dweper bent. Voort, voort! de trappen op! 't Wordt tijd, +hoog tijd. Voort! + +En met de hand aan het kranke hoofd, vliegt Donerie de trappen +op en het orgelkamertje binnen. Daar zit hij voor het instrument; +de registers schuift hij open en dicht. Nog even drukt zijn hand +het hoofd dat dreigt te bersten, en dan, dan spreidt hij zijn ranke +vingers, en een vol accoord, de aanhef eener indrukwekkende hymne, +ruischt en jubelt door het kerkgebouw. Het onverwachte van dien toon +maakt den indruk in het ruim te sterker. + +Terwijl de jonge echtgenooten langzaam voorwaarts treden, kan men +'t hun aanzien dat ze getroffen zijn. + +Slechts voor Helmond verstaanbaar, fluistert Eva den naam van den +organist.--Helmond heeft haar gezegd dat hij ziek was; maar, 't was nu +lief van hem, heel lief....! En terwijl de grijze heeren een blik van +goedkeuring wisselden over de muzikale verrassing, en Armelo zoowel +als zijn vrouw en dochter een verhoogde feeststemming ontvingen, +terwijl dokter Wolf naar zijn laarsjes zag, en mijnheer Lieder met +een zielvollen blik naar het orgel, bespeurde Kippelaan dat juffrouw +Coba Van Barneveld juist toen ze hem voorgijging, de oogen neersloeg, +en, het gelaat afwendend een snel gerezen blos zocht te verbergen. O +almacht der muziek! gij spreekt en doet spreken: Lieder ohne Worte! + +En de hymne ruischte voort, en--het ruischen van Eva's wit satijnen +kleed kon men niet meer hooren. + + + + + + + +VIJFDE HOOFDSTUK. + + +De plechtigheid der kerkelijke inzegening is afgeloopen. Volgens +Romphuizer gewoonte zullen de jongelieden zich nu aanstonds met +hun gezelschap naar de pronkkamer van het met de kerk verbonden +kostershuis begeven, om er, voor 't eerst zonder vreemde oogen, +begroet te worden als man en vrouw. + +Bij dat heengaan, terwijl het orgel nog zijn tonen door den straks +verlaten tempel zendt, voelt de jonge echtgenoot den arm van zijn Eva +in den zijne beven, en ziet hij dat groote tranen haar in de oogen +blinken. Sterker dan te voren drukt hij den arm van het innig geliefde +wezen, van _zijne vrouw_. Ja, hij verstaat die tranen; hij gevoelt wat +het zeggen wil voor het fijngevoelige maagdenhart, om den draad te zien +afgesneden die haar hechtte aan het schoone tijdperk der blonde jeugd, +ofschoon dan ook een hechtere band, en voor een heerlijker toekomst, +gesloten was. + +Helmonds sterkere ondersteuning kon echter niet verhinderen dat Eva, +juist bij het afstappen van het meergenoemde Deventer tapijt over +een omgeslagen punt ervan struikelde, en misschien zou gevallen zijn, +indien zij zich niet aan een lans van het koorhek had vastgegrepen. + +Tot haar eer moet gezegd worden, dat het zoo uitdrukkelijk door haar +begeerde tapijt, tot nog toe geen oogenblik haar opmerkzaamheid had +getrokken. Nu ze er over gestruikeld was, nu glimlachte ze vluchtig +door hare tranen heen, en zag naar den gescheurden witglacé handschoen, +die zoo onverhoeds de lans had gegrepen. + +"Nee lieve August, volstrekt niet;" zegt Eva in antwoord op een half +angstig belangstellend vragen van den man, die zijn grootste en pas +verworven schat een oogenblik in gevaar heeft gezien; sloeg toen +den blik naar boven, waar, zooals 't haar toescheen, de orgeltonen +elkaar omarmden en zich ophoopten alsof ze niet scheiden konden; +en--ze dacht weer aan den avond toen een jonkman met bruine oogen en +donkere krulharen een Cavatine voor haar speelde, en haar zeide, dat +hij die op den dag van haar terugkomst in Romphuizen gemaakt had.... + +"Mijn lief best vrouwtje is toch wel wat geschrokken;" fluistert +Helmond. + +"Nee August, waarlijk niet. Een oogenblik misschien; maar nu is +'t heelemaal voorbij mijn beste; heelemaal!" + +'t Verwonderde August minder, maar het ergerde hem des te +meer dat oom Van Barneveld tot nu toe de eenige is die, na de +kerkelijke plechtigheid, noch zijn bruid noch hem een woord heeft +toegesproken. Die koets uit _De Gouden Arend_ moest er schuld aan +zijn. Nu ja, maar dat was kleingeestig.--Kleingeestig was het reeds +dat oom zoo bang voor zijn eigen koets is geweest dat hij haar, +bij zulk een gelegenheid, niet wilde missen, alleen omdat het wat +regende. Maar, nóg kleingeestiger mocht het heeten dat in oogenblikken +als deze, wanneer de neef--het pleegkind van wien men zegt zooveel te +houden--den gewichtigsten stap van zijn leven heeft gedaan, wanneer +hij een engel van schoonheid en lieftalligheid geheel de zijne +mag noemen, dat in zulke oogenblikken de "liefhebbende pleegvader" +geen heilwenschend woord, ja zelfs geen zoen en handdruk voor het +jonge echtpaar overheeft, en dit alleen omdat een nette bruid haar +trouwkleed niet graag ineens bederven wil, en daarom een schrikkelijk +beslijkte vigilante wegzendt teneinde er een ander rijtuig voor in de +plaats te nemen. Helmond zal zijn ergernis zoo goed mogelijk verbergen. + +"Oom heeft ons al op 't stadhuis gefeliciteerd Eva;" fluistert hij +terug op een aanmerking daarover van hare zijde. + +"'t Gezelschap dier heeren schijnt hem bijzonder te bevallen;" herneemt +Eva: "Nee, 't is wat erg.... zie, nu moet hij dien onuitstaanbaren +neef Lieder nog aanspreken. Nee lieve, ik vind het zachtst genomen +_lomp_! Als ik niet zoo in-gelukkig was dan zou ik me boos kunnen +maken." + +Kippelaan die--dank zij zijn straks gegeven fooi--in de kosterskamer is +binnengedrongen, en, dewijl hij de jongelieden ongemerkt is genaderd, +hun snel gesproken woorden voor een deel heeft opgevangen, vindt het +nu een uitmuntend geschikt oogenblik om zijne hartelijke belangstelling +nogmaals op alle manieren te betoonen: + +"Tot in lengte van dagen hoorje!--Mevrouw Helmond, mijn enorm +compliment! Ik weet amice, dat je op deelneming gesteld bent. Jawel, +jawel daar is een mensch op gesteld. Ik weet het, je zoudt 't me +kwalijk hebben genomen indien je me hier niet gezien hadt; jawel, +en ik zelf zou het me kwalijk hebben genomen. Parole! A-propos +amice! bekend dat ze in _De Arend_ gemeene champagneglazen hebben. Wil +je d'r anderhalf dozijn? Mevrouw Helmond, wil je? Gerust! Ze zijn +nog van mama's kant, de Parladotti's. M'n neef de professor had er +nooit fijner gezien. Je bent met vijftien personen aan tafel niewaar?" + +"Dankje Kippelaan, dankje bepaald." + +"Anders van harte gemeend! A-propos, dat schoot me nog in: Van Dins +de stationschef is een vriend van me: perfecte kerel. Ik zal 'em gaan +vragen of ie een afzonderlijke coupée voor je open wil houen.--Eerste +niewaar? Naar Rotterdam niewaar? Enfin we zullen dat wel plooien.--Nee, +nee, geen complimenten; met alle plezier.--Met den trein van drieën, +of....?" + +Zonder dat Eva of Helmond het hadden bemerkt was dominee Hoogerberg, +die hen bij de inzegening recht hartelijk heeft toegesproken--nu van +toga en bef ontdaan--de kamer ingetreden. + +Van Barneveld heeft op zijn komst gewacht. Het geluk van dat jonge +paar--van dien pleegzoon in 't bijzonder--ligt hem na aan het +hart. Hij gevoelt dat zijn terughouding in deze oogenblikken hen +pijnlijk moet aandoen; doch, veinzen kan hij niet. Hij is ontstemd, +zeer ontstemd. 't Zijn kleinigheden, welzeker, altemaal kleinigheden, +maar juist op dezen dag moeten ze hem met bezorgdheid voor de toekomst +vervullen. Bij het rijden van het stadhuis naar de kerk was het hem +gebleken dat mevrouw Helmond de vigilante van _De Zonsberg_ niet +voldoende is geweest. En dan: In het laatste kwartier heeft mijnheer +Lieder uit Amsterdam de voorzorgen van Eva's moeder verijdeld, want, +onwillekeurig eenigszins in 't nauw gebracht, doordien hij van mijnheer +Wolf "den veearts" heeft gesproken, "wiens zwager ongetwijfeld die +fraaie verlakte laarzen had gemaakt", is hij mede tot de gemoedelijke +ofschoon ongevergde verklaring gekomen, dat hij zelf te Amsterdam +ondermeester op een der stadsarmenscholen was. Neen, het deed er niet +toe wat die menschen waren; Eva was de dochter van een man die het +tot officier had gebracht, en als zoodanig kon Helmonds huwelijk geen +directe mésalliance genoemd worden, doch, als daar iets leeft in den +mensch om telkens met geweld iets meer te willen schijnen dan hij is; +als men dan--en zelfs op dezen hoogstgewichtigen dag--dien toeleg bij +de familie Armelo ten sterkste ziet uitkomen; als hij Eva's toilet +nauwkeurig beschouwt, een toilet dat in Romphuizen na dezen dag zeker +nooit meer gedragen kan worden; als hij.... Maar genoeg, hij heeft +op dominee gewacht; door een weinig te wachten eer hij een woord tot +de jonggehuwden sprak, heeft hij zich zelven wat kalmer gestemd, maar +'tgeen hij op het hart heeft dat moet hij zeggen, of anders--anders zou +hij die jonge schoone vrouw niet den vaderlijken zoen kunnen geven, +zoals hij er een aan het "ander ik" van zijn geliefden pleegzoon +verschuldigd is. + +Op Hoogerberg toegetreden, zegt de generaal nu tamelijk luid, als +verzocht hij daardoor meer algemeene aandacht, terwijl zijn stem, +ofschoon er het metaal van den hoofdofficier in gevonden wordt, +toch een zekere beroering verraadt: + +"Dominee, ik heb gewacht met de jonggehuwden, na uw inzegening toe te +spreken totdat je zoudt tegenwoordig zijn. Allereerst wou ik je de hand +drukken, om je te toonen hoezeer ik de goede woorden waardeer, die je +tot hen gesproken hebt.--'t Was een waar gezegde, al is het niet nieuw +misschien, dat het huwelijksgeluk --ja alle geluk--in _waardeering_ +bestaat. Zeer juist. De mensch mag--ik zou zelfs zeggen hij _moet_ +met kracht ook naar stoffelijken vooruitgang streven, mits hij het +doe met geheele waardeering van 'tgeen hij goeds _bezit_ en niet +slechts van het _betere_ 'twelk hij elders ziet of meent te zien en +nooit zeker is te zullen verkrijgen. + +"Jonge echtgenooten!" vervolgt de generaal, en terwijl nu die zekere +trilling in zijn stem is verdwenen, treedt hij op het bruidspaar toe: +"'t Is zeker een mooi woord door den wakkeren volgeling van den grooten +Stichter onzer religie--onzen Heiland-- gesproken: "De liefde zij +ongeveinsd!"--Zóó begrijp ik het ook. En als ik u nu toespreek _hier_, +als 't ware op den drempel van het huis waar we God eere brachten; +hier veel liever dan straks aan een feestmaal met een roemer wijn in +de hand.--dan verwacht gij van een oud-soldaat geen sierlijke rede, +maar een kort woord, ongeveinsd uit het hart. Helmond en Eva, je bent +voor het oogenblik gelukkig; als er op aarde een volkomen geluk kon +bestaan dan zou ik zeggen _volkomen_ gelukkig! Laat dat zoo blijven, +langer dan de weken of maanden die daarvoor door de wereld als regel +zijn gesteld. Eischt niet te veel. Waarachtig geluk is niets anders +dan _tevredenheid_. 't Gaat met het geluk zoo dikwijls als met den +ransel, die door den al te begeerigen soldaat met een vermeesterden +buit was overladen. Onder 't marcheeren barstte de ransel, en, niet +slechts gingen de goudstukken verloren maar ook het noodige, waaraan +hij zoo dringend behoefte had. Of het waar gebeurd is dat weet en +geloof ik zelfs niet, maar dat het zoo gaat in de wereld dat weet ik +zeker, en dat anderen dan komen om den buit op te rapen en voor zich +te behouden.... ik geloof dat die stelling niet te gewaagd is. + +"August, al zal ook je dagelijksch brood, geëvenredigd naar den stand +waarin God je plaatste--het allermeest de vrucht van je eigen werk en +studie--zeker voldoende, ja zelfs niet karig zijn, toch vertrouw ik dat +jij met de vrouw van je keuze, ook bij een sober deel, rijker zoudt +wezen dan een koning: gelukkig in haar bezit. Als dat geluk duurzaam +zal zijn, heb haar dan lief met een kloeke verstandige liefde. Laat +haar somtijds de zweetdroppels zien van den landman wanneer hij het +koren maait, want zelfs de dorste broodkruimels zullen dan waarde +krijgen in haar oog.--August, als een kind grijpt naar de vlam eener +kaars dan trekt men dat kind terug; denk daaraan, en--heb haar lief." + +"Oom, ik bid u," fluistert Helmond strak voor zich ziende, zeer zacht +en zonder dat iemand dan Van Barneveld en Eva het hooren kunnen! want, +met een vluchtigen opslag der oogen heeft hij bespeurd dat Eva +doodelijk bleek is geworden. + +Van Barneveld gevoelt eensklaps dat hij te ver is gegaan. Maar, ligt +het geluk van dien laatsten pleegzoon hem dan niet onuitsprekelijk na +aan 't hart!--Heeft hij niet gehoopt dat een waarschuwend woord van den +grijzen soldaat in _deze_ ure een indruk zou kunnen maken, beslissend +misschien voor het geheele leven?--Maar juist: hij is oud; hij is geen +redenaar die zijn woorden behendig kiest; hij was ontstemd. Hij had +niet moeten spreken. Neen, althans niet nú: Hij ziet den geliefden +pleegzoon daar voor zich staan en meent op zijn gelaat de uitdrukking +te lezen: Als ge haar kwetst dan beleedigt ge mij, en al ben ik u veel +verschuldigd, dát verdraag ik niet.--En Eva's wit--witter dan haar +satijnen kleed; en het onrustig jagen van haar boezem, ontgaan hem +evenmin; en--of hij eensklaps een dreigend spooksel zag verrijzen, +dat hem nogmaals van 't hart dreigt te scheuren wat hem lief is: +een tweeden pleegzoon; of ook dat hij slechts beseft een bitter woord +te moeten goedmaken, zeker is het dat plotseling een warm gevoel de +borst van den grijzen pleegvader doorstroomt. Met aandoening vat hij +Eva's hand, en, zonder dat er voor den min-aandachtigen toehoorder +een merkbare stoornis in zijn rede is geweest, herneemt hij: + +"God weet het Eva, dat er voor Helmonds lieve vrouw een ruime plaats +in mijn hart is. De oude soldaat heeft niet altijd de zoetste woorden +gereed; maar dat hij het waarachtig goed met je beiden meent, daarvoor +is zijn woord je borg. Eva, ik ben er van overtuigd dat je den zoon +van mijn braven krijgsmakker gelukkig wilt maken. Je schoonheid, +je lieftalligheid, je talenten. Ja ja, je talenten.... Kom kom, +geen tranen! Je bent de dochter van een militair niewaar? Welnu, ik +zeg.... ik zeg immers wel vast overtuigd te zijn, dat je hem gelukkig +zult maken.... Fi fi, die tranen weg! Komaan kind, geef jij me maar +een zoen....? Jawel--ziezoo...." En--de generaal omhelsde de jonge +vrouw van zijn geliefden pleegzoon. + +Van Barneveld vloekte nooit, of althans in de laatste jaren slechts +zeer _zeer_ zelden; maar toen hij de grijze knevels opstreek nadat +hij Eva een zoen had gegeven, en Helmond hem op gansch anderen toon +dan daar straks een: "Dank u oom," heeft toegebracht, toen wendde hij +zich eensklaps af, en moest dominee Hoogerberg een woord opvangen, +dat hij niet van den generaal gewoon was. Maar de anders zoo kloeke +oude man, scheen ook zeer van zijn stuk te zijn en meer bewogen dan +hij uiterlijk schijnen wilde. + +Zwijgend--als om den storm te doen bedaren--drukte Hoogerberg den +grijzen pleegvader de hand, en zacht klinkt het antwoord; + +"Nee nee dominee, 't was verkeerd: een oud-soldaat moet geen openbare +preek houden; maar ja, 't zou me knagen aan 't hart als ik den jongen +niet gelukkig zag." + +De feestgenooten hebben de toespraak van den generaal, die met zulk +een hartelijke omhelzing was besloten, voor 't meerendeel hoorende +niet gehoord, in de vaste overtuiging dat de generaal den schoonsten +van alle heilwenschen ontboezemde. Mevrouw Armelo werd zelfs door den +zoen aan haar kind gegeven, tot tranen geroerd, en hoezeer zij ook van +de "gelijkheid der partijen" overtuigd was--"allemaal militair"--toch +heeft ze, toen de rijke heer van _De Zonsberg_ haar eigen Eva zoende, +mevrouw Van Hake die naast haar stond, in 't oor gefluisterd: + +"O 't is een engel van een man, en tóch vijf rangen hooger niewaar?" + +Terwijl mevrouw Armelo die woorden sprak, kostte het haar moeite om +een zekere agitatie te verbergen. Maar toch, niemand zal gissen dat +ze zich eenigszins zoekt voor te bereiden op het mogelijke geval dat +de generaal, in zijn bewogen stemming, ook háár, als de moeder van +zijn nieuwe nicht en "schoon-pleegdochter" ten aanschouwe van zoo +velen omhelzen zou. Och ja, waarom niet! + +Maar de generaal heeft er volstrekt geen plan op. Bij het binnentreden +van deze kamer had hij aanstonds, zooals het paste, aan de ouders +der jonge vrouw zijn compliment gemaakt. + +Kapitein Armelo voelt zich nu door zijn ega aan de wijde mouw van +zijn uniformrok trekken. Hij verstaat haar. Als vader der bruid is +hij verplicht hier ook iets te zeggen: "Ja ja Marie, ik weet wel! Maar +'t is hier geen gemakkelijke taak. Enfin!" Na een korte aarzeling en +drie kordate stappen, staat hij voor het jonge echtpaar. + +"Mijnheer Helmond!"--Omziende: "Watblief?--_Kinderen_ meen ik.... Eva, +enfin! ik refereer me geheel aan de gevoelens van den generaal! Wat de +geachte leeraar heeft gezegd, daar ben ik het ook volmaakt mee eens: +God sprak, het was met goed dat de mensch alleen stond in de armee...." + +"Guns Armelo!--Hij meent de _wereld_;" fluistert mevrouw. + +"Dat het niet goed was in de _wereld_;" verbetert de kapitein: "En +daarom sta ik hier als de ouders van de bruid en wensch je als mijn +schoonzoon dat je ons wederkeerig zult respecteeren, en dat je met +je nakroost.... enfin we weten d'r alles van niewaar.... in liefde +en vrede, en...." + +Armelo, die ook al geen redenaar bleek te zijn, was, zooals hij +later verklaarde, in de war geraakt, doordien hij, "ongewoon aan +die groote dingen op de borst", iets in 't oog heeft zien schemeren, +en, meenende dat er iets op zijn jas zat wat er niet behoorde--een +spin of zoo'n ding--heeft hij zonder nadenken er naar geslagen, +en was het haakje losgegaan, zoodat de "groote tiendaagsche ruzie" +voor het jonge paar op den grond is gevallen. + +Maar 't was niemendal. Helmond zelf raapte het kruis voor den +schoonvader op, terwijl de kapitein door dat kleine intermezzo nu +ook gevoeglijk heeft kunnen eindigen. + + + +Buiten blijft de regen stroomen en gutsen, en de wind zweept hem +door de Romphuizer straten. De koetsen voor het kostershuis met haar +druipnatte en pruttelende koetsiers; haar paarden die als zeekatten +glimmen, en haar duizend-en-een geïmproviseerde regenbakken en gootjes; +de steeds besproeide en druipende feesttrein, waaraan de feestgenooten +echter nog ontbreken, was door de nieuwsgierigen voor 't grootste +deel verlaten omdat het--zooals de laatst vertrokkenen zeer wijsgeerig +hebben aangemerkt--toch niemendal _gaf_ dan een _kletsnat pak_." + +Behalve eenige straatjongens en meisjes--de laatsten met haar rokken +over 't hoofd--stonden er nog twee, die dicht aaneengesloten onder +een groote groene parapluie, het weder-instappen der jonggehuwden in +de trouwkoets verbeidden. 't Was een zeer bleek, fatsoenlijk gekleed +jonkman met een dito dito meisje. Ze zuchtten gedurig, maar ze hadden +geduld, want, ze wachtten al acht jaren lang, wel te verstaan op +"een oogenblik vol zaligheid zooals net nu aan dat paar geschonken +was".--Piet Lovers was candidaat-notaris zonder fortuin, en heeft +pas sedert vier jaren zijn titel gekregen. + +"Piet, als je eens iets uitvondt;" zuchtte het meisje heel zacht. + +"Ja, Marietje," zuchtte Piet weerom: "als ik eens iets uitvond; maar +_wat_!?" en hij tuurde op de kleine cascade, die langs een baleinpunt +van zijn parapluie naar omlaag stroomde. + + + +De vaalgroene gordijn voor het hooge kruisraam der kleine +orgelkamer hangt nu, zooals gewoonlijk, weer rustig in haar deftige +plooien. Straks hield een trillende hand haar van terzij op een +looverkier geopend. Glurend door een matten glimp, heeft Donerie langs +het dak van een groote groene parapluie het oog gehad op die hooge +trouwkoets. Toen het portier werd opengedaan en de treden neergeklapt, +toen heeft hij strakker getuurd; maar--een rouwfloers heeft hem het +uitzicht benomen. 't Zal een zwarte parapluie zijn geweest waarmee +men het gelukkige paar voor den regen beschutte, maar in zijn oogen +was het een rouwfloers, en slechts op 't laatst, bij 't verdwijnen +in de lijkkoets, toen heeft hij nog iets wits zien blinken. 't Was +haar kleed...--De lijkkoets?--Nu ja de _trouwkoets_! hij dacht aan +rouwfloers, en men vergist zich dan licht. + +Terwijl Donerie zich straks naar huis spoedt, bemerkt hij wel dat de +regen nog altijd stroomt, en dat de wind guur en koud is, maar het +deert hem niet; integendeel het verfrischt hem. Toch is het alsof het +loopen hem moeielijk valt; zijn beenen zijn zwaar, en het hoofd! O +dat bonzen, dat bonzen! + +Op zijn kamer teruggekomen waar zijn "twaalf uur" als naar gewoonte +gereed staat, is het blijkbaar zijn streven om zich kloek te +houden. Soms, een enkele maal, geeft hij wel eens toe aan zijn +gevoel. Maar vandaag, wie durft beweren dat hij niet krachtig is +geweest! Was het zoo vreemd dat hij zich nu wat bijzonder onmachtig en +gloeiend en zieker dan gisteren gevoelde--na zulk een concert!--Nu is +'t alles afgeloopen. Ziezoo! Nu moet ook de kalmte terugkeeren. Morgen +zal hij veel beter zijn, ja zeker van avond al! + +Hij neemt een bord van de tafel en drukt zich het koude Wedgwood +eerst tegen het voorhoofd en dan op de slapen.--Eten? hoe zou het +hem mogelijk zijn! Nu hij zitten ging op zijn gewone plaats, zie, +nu is het alsof de kamer met hem ronddraait.--Als hij opstaat dan +zal dat beter worden.--Ja, zoo is het.--Wacht, hij moet den sleutel +van het orgelkamertje nog op zijn gewone plaats in de secretaire +hangen. Daarna wil hij zich uitkleeden en een weinig gaan rusten; +dat zal toch beter zijn.--Nu is de secretaire geopend. + +--Neen,-ja,-bonst het hoofd: neen,-ja; niet zien, wel zien; +neen,-ja.--Het binnendeurtje was al open. + +--Ah zoo.... jong mooi meisje; ei zoo, ben jij nu de vrouw van een +ander....? Hahaha!--Wie lachte daar, wie?--Goede God, hij zelf heeft +zoo vreemd gelachen; hij is er van geschrokken.--Wat deed hij ook met +dat portretje in handen! Weg, _weg_ er mee! Waar is dan de kracht; +waar het verstand!--Wáár ze zijn....? _Hier_, _dáár_, _hier_! Hier +zijn ze beiden! Zie dan, zie! En Donerie's brandende vingers, ze +scheuren het blaadje karton, de beeltenis van dat heerlijke kind, +in kleine,--ja zie maar, in zeer kleine stukken. + +Nu heeft hij het raam geopend. Een felle luchtstroom doet alles +kraken en fladderen en klapperen in het vertrek. Daar werpt hij die +bijna onzichtbare deeltjes naar buiten in de verwoede golven der +bruisende luchtzee. En zie--als sneeuwvlokjes licht, stuiven ze op; +en dwarrelen over daken en goten, om echter al spoedig verloren te +gaan in de doodsch-looden tint van dien somberen dag. + + + + + + + +ZESDE HOOFDSTUK. + + +Ofschoon het déjeuner in _De Gouden Arend_ in vele opzichten +der beschrijving overwaardig mocht heeten, vooral dewijl het +verschil van maatschappelijke positie der gasten overvloedige +stof tot karakterstudie bood;--een kwalijk verbloemde onrust van +het bruidspaar, en het gedurig heimelijk op zijn horloge zien van +den generaal, werken--misschien wel gelukkig--aanstekelijk, en, +wie er van de gasten of misschien van de bedienden lust in heeft, +hij moge van het déjeuner vertellen, een déjeuner, zóó rijk en zóó +netjes als er in _De Gouden Arend_ nooit te voren een gegeven was, +doch wij--we zwijgen ervan. Misschien droeg de voortreffelijkheid van +het déjeuner er toe bij om de onrustige neergedrukte stemming van den +generaal te verhoogen; hij mocht zich althans overtuigd houden dat +hij gisterenavond met de vijftig gulden zijn berekening als gastheer +slecht gemaakt had. + + + +De reiskoffers der jonggehuwden zijn reeds vroeger in twee +afzonderlijke vertrekjes van het logement gebracht. In die vertrekjes +zullen ze zich nog haastig verkleeden, om er mede aan ouders of +betrekkingen die, evenals zij, tersluiks den feestdisch zullen +verlaten, een zoen of handdruk ten afscheid te geven. Van Debeckes +laatste vleiende, een weinig ondeugende woorden aan den feestdisch, +heeft Eva volstrekt niets gehoord. August had haar zooeven zeer +zachtjes toegefluisterd: + +"'t Is over halftwee; we zullen nu maar ineens, zoo ongemerkt...." + +"Dan moet jij maar 't eerst...." heeft Eva teruggefluisterd. + +Eva glimlachte naar Debeckes zij, zonder echter te weten waarover hij +sprak, en ving tegelijk van zuster Louise een hartelijk knikje op, +'twelk ze beantwoordde, maar zonder juist veel aan 't zusje te denken +dat ze wel liefheeft maar, dat toch altijd zoo iets.... zoo iets heel +anders heeft gehad. + +"Jawel, daar broeit iets Louise;" zegt Thomas Van Hake, die naast +Louise Armelo zit. + +"Nee guns, nóg niet. Zie maar, Helmond eet nog chipolata." + +"Ja maar, 't is halftwee, en.... Wil je een stukje van de taart +Louise?" + +"Een heel klein stukje. Nee nee, foei! een beetje kleiner." En dan +eensklaps met het oog naar het midden der tafel: "Guns, zie, ze zijn +al gevlogen; hun stoelen staan leeg!" + + + +Toen de Romphuizer groote torenklok het klikke over tweeën deed +hooren, waren de koffers der jonggehuwden reeds op de vigilante van +_De Zonsberg_ geladen, en voor den fellen regen door een lederen +kleed bedekt. Willem en Hendrik hadden nu, op bevel van den generaal, +hun regenjassen aan. De oude koetsier--die "vrij wat meer parade op +den bok dan op de been maakt"--zat, recht als een kaars, regen en +storm te tarten, even kordaat als "de groote keizer" weleer de rampen +braveerde van een bloedigen krijg. Een knecht uit _De Arend_ heeft, +met de hand aan het portier bij de vigilante postgevat. Hendrik, +die de parapluie moet droog houden, staat in de voordeur, en werpt +nogmaals een blik in de breede hotelgang.--Boven moeten er ramen of +deuren zijn geopend, want eensklaps zuigt een geweldige tocht, zoodat +een openstaande zijdeur in het voorhuis met kracht wordt dichtgeworpen, +en de ganglantaarn schudt, en de pui-glazen rinkelen van den slag. + +Er klinken voetstappen op de trap en in het achterhuis. + +In het halflicht van de vrij donkere gang beweegt zich nu van verre +een kleine groep. In 't midden ervan bevinden zich twee personen, die +niet rechtstreeks onderscheiden wie het zijn die hen nog om strijd +de hand drukken. De groep nadert, en schijnt eensklaps vaneen te +scheuren. Uit haar midden komen ze snel naar voren, de beide personen +die men zooeven ten afscheid de hand gaf. + +Ternauwernood heeft Hendrik den tijd om zijn parapluie op te +steken. In een oogwenk was een schoone jonge vrouw hem terzij en +voorbijgesneld. Ofschoon hij geen oogenblik draalde, zoo zal het +bruinzijden dak haar echter niet beschutten; een nijdige windvlaag +slaat onder het scherm, en, als Eva, ofschoon op den voet door haar +echtvriend gevolgd, nochtans zonder zijn steun, in de vigilante vliegt, +dan spant Hendrik al zijne krachten in teneinde het omgeslagen en +weerbarstig klapperende stuk in zijn voegen terug te brengen. + +"Helmond! Hel....mond!" roept een vrouwenstem op den natten dorpel +van _De Gouden Arend_. De geroepene ziet om. 't Is mevrouw Armelo die +met den zakdoek boven haar feestmuts, nogmaals, inweerwil van regen, +storm en toeschouwers, haar roepen herhaalt. + +Helmond die zich niet zonder moeite staande houdt, en met een licht +overjasje aan, in een oogenblik dreigt nat te worden, wendt zich +schielijk om, en de oogen voor den snijdenden regen half dichtgeknepen, +gaat hij de stoeptreden weer op, nadert de wenkende dame, en dan: + +"Hadt u nog iets mevr.... mama?" + +En mevrouw Armelo _had_ nog iets. Och ja! Haar oogen vestigden +zich smeekend op den beminden schoonzoon. En dan, aarzelend, bijna +onhoorbaar: + +"Och August, zul je bedenken dat ze mijn _mijn_ kind is! O zul je, +zeg!?" + +August gaf de begeerde verzekering met een zeer plechtigen oogwenk, +ofschoon hij volstrekt niet begreep wat zijn bedenken dat Eva +bepaald een kind van mevrouw Armelo was, bijzonders tot haar geluk +zou bijdragen. Bovendien in oprechtheid gesproken, of zij een dochter +van háár of van een andere was, hoewel er op dit punt geen de minste +twijfel bestond--'t is hem in deze oogenblikken volmaakt onverschillig. + +Goddank! die fooi aan den natten logementsbediende dat was het +laatste. Het portier werd dichtgesmeten; het raampje ijlings door hem +opgehaald; Coco en Victor schoten voorwaarts; en, nogmaals Goddank! nu +was hij alleen--alleen met zijn wijfje! + + + +--Hoe! ze heeft haar heerlijk hoofdje afgewend? + +"Eva! mijn engelachtig vrouwtje!" + +Zij antwoordt niet. + +Stil, ze schreit. 't Zal beter zijn dat hij haar een oogenblik geheel +aan haar zelve overlaat.--Hoe zal een jonge man gepaste woorden vinden +op het oogenblik dat de vrouw zijner keuze haar ouders en magen ja +allen verlaat, om hém te behooren geheel en al, hém dien ze slechts +kent uit gulden dagen. + +Neen, Helmond zal een oogenblik zwijgen; haar zenuwen zijn geschokt, +en hoe licht kon een onbedachtzaam woord bederven wat hij juist goeds +er mee te bewerken dacht. + +Dat besluit wordt spoedig gewijzigd. Een frissche koelte, meent hij, +zal haar wel goeddoen. + +"Zullen we het raampje wat neerlaten lieve; een klein beetje aan de +zij waar geen wind is?" + +Bijna onhoorbaar en snikkend klinkt het: + +"Och.... 't is.... mij...." + +"Zeker _goed_ niewaar?" vult Helmond aan: "Ja 't zal beter +zijn.... Wacht!" + +Maar, er kwam zooveel regen naar binnen dat Eva ijlings onder 't +schreien door, haar keurig reiskleed van grijs alpaka terugtrok, +en August aanstonds het raampje weer dichtdeed. + +Dokter Helmond is een vijand van spiritus en andere opwekkende +middelen. Hij heeft ze niet bij zich. Nu het frissche luchtbad niet +kon aangewend worden, nu keert hij tot zijn eerste besluit terug; +legt zijn hand vertrouwelijk op de hare, en zwijgt. + +En Eva houdt haar lief gelaat nog altijd afgewend, en haar schreiend +snikken wordt sterker. + +In een groot half uur zal men het eerstvolgende spoorstation te +Briesborg bereikt hebben. Indien Eva zoo doorschreit dan zou men +het haar straks terdeeg kunnen aanzien; 't publiek maakt zoo spoedig +zijn gevolgtrekkingen, en.... Helmond slaat den arm om haar middel; +haalt haar nader tot zich, en dan; + +"Mijn wijfje is nu toch gelukkig niewaar?" + +Zij vlijt haar hoofd op zijn schouder, en 't klinkt met een nokkenden +zucht: + +"Och.... August!" + +"'t Zijn bijzondere, heel bijzondere oogenblikken in ons leven,--mijn +_eigen aangebeden_ vrouwtje!" + +Zij ziet hem met haar beschreide oogen onweerstaanbaar liefdevol aan, +en barst dan opnieuw in een luider snikken uit. + +Eva Armelo is nooit geweest wat men zenuwachtig of overgevoelig +noemt. Er zijn er zelfs die haar wel eens van hardheid +en ongevoeligheid hebben beschuldigd. Vraag nu aan Eva Helmond +niet waarom ze schreit. Ze zou het niet geheel onder woorden kunnen +brengen. August heeft het naar waarheid gezegd: "'t zijn bijzondere, +heel bijzondere oogenblikken." En ofschoon Eva zichzelve dan ook +geweld doet om dien "dwazen tranenstroom" te bedwingen--misschien +dewijl ze vreest dat haar August den oorsprong ervan onjuist verklaren +zal, misschien ook omdat ze aan glurende passagiers in station en +spoorwagen denkt--telkens overmeestert haar weer dat "onverklaarbare" +'t welk haar gemoed vervult, en snikkend zegt ze: + +"Waarlijk, ik kan het niet helpen August; ik weet niet hoe +het.... komt.... en toch...." Eva kon niet eindigen. "En toch, ik +ben zoo gelukkig;" heeft ze willen zeggen. + +Maar dat _geluk_ was immers de _oorsprong_ dier tranen niet. Velerlei +gewaarwordingen werkten voorzeker te zamen om een fiksche natuur +als de hare een oogenblik van streek te brengen.--De zekerheid dat +ze heden afscheid van haar blonde jeugd heeft genomen, mocht haar +een traan in het oog gebracht, en de voorstelling eener wel lachend +afgebeelde maar toch geheimzinnige toekomst, kan haar voor een wijl +den blos van het aangezicht verjaagd en met ernst hebben vervuld, +doch, voor dat zenuwachtig en langdurig snikken moest er een andere +oorzaak zijn; althans bij een jonge vrouw als Eva Helmond-Armelo. + +Niet straffeloos speelt men met de natuur, niet zonder wraak laat zij +zich geweld aandoen.--Den ganschen dag heeft Eva zich beheerscht om te +schijnen wat ze niet was.--In het oog van allen die haar zagen moest +ze de heldin van den dag wezen, en ondanks den blik van welgevallen, +waarmee ze zichzelve des morgens in haar feestgewaad beschouwde, heeft +ze al spoedig, en tot het einde toe, een gevoel gehad alsof men haar de +vreugd van dezen dag misgunde, en voor 't meerendeel de hulde onthield, +waarop ze met het volste recht mocht aanspraak maken. Ja zij weet het +zeker: 't is de houding van den generaal Van Barneveld geweest, die +zoo doodelijk op de feestgenooten gewerkt, en haar als met looden hand +heeft neergedrukt. Zoo ooit dan kreeg ze op haar trouwdag de zekerheid, +dat die man met zijn streng--misschien aristocratisch voorkomen, een +schriel, onwellevend mensch, en bepaald haar vijand was. Wat heeft hij +op dezen dag voor zijn pleegzoon gedaan? Hij heeft hem vernederd in het +liefste wat hij bezat, in zijne bruid, in zijn jonge echtgenoote. 't Is +slechts de baron Debecke geweest die haar een paar malen iets vleiends +over haar uiterlijk en trouwtoilet heeft gezegd. Niet, dat haar "de +laffe vleierij van zulk een oud man"--in 't geringste aangenaam was; +neen, maar 't heeft den blik van den generaal te sterker doen spreken, +den blik die niet op haar rusten kon, zonder dat men de vraag er op +las: Wat zou in 'shemelsnaam zulk een _toilet wel gekost hebben_! + +Neen, niets ter wereld heeft die man gedaan om het trouwfeest van +zijn pleegzoon eenigen luister bij te zetten. Niets! Zijn rijtuigen, +zijn kleeding, de totale absentie van andere leden zijner familie dan +de houterige ofschoon goedaardige Jacoba--terwijl juist _twee dagen +later_ een zuster van den generaal zou komen logeeren--dat alles, +maar inzonderheid zijn indigne uitdrukkingen in die kosterskamer, ze +hebben haar immers ten volle overtuigd, dat ze recht heeft om dien +zoogenaamden hoogstverstandigen en degelijken man, een bekrompen +despoot en haar vijand te noemen. Niemand, niemand weet het wat +het haar gekost heeft om zich goed te houden; schijnbaar vroolijk, +lachend en tevreden te zijn, ter wille van dien braven August--die +nochtans voor de lompheden van zijn oom gesloten oogen en een bijna +aan zwakheid grenzend geduld heeft gehad. + +Deze overspanning nu was de hoofdbron van Eva's overvloedige tranen. + +Of er misschien in haar binnenste nog iets anders roerde dan het +gevoel van miskenning, waardoor haar het zoet van den schoonsten +feestdag was vergald....? Zooveel is zeker, toen Eva straks haar +prachtig trouwkleed voor haar net eenvoudig reisgewaad had verwisseld, +toen voelde ze zich als van een drukkenden last ontheven. + + + +Tegen den avond van dienzelfden dag, terwijl de trein het laatste +station vóór Amsterdam verliet, was het noodweer bedaard. De maan +"had het opgetrokken", en de natuur was tot haar vroegere kalmte +teruggekeerd. + +Binnen een compartiment van de eerste klasse zaten twee personen zeer +dicht naast elkaar, met de handen vast ineengesloten, slechts bespied +door het vriendelijk-stralende aangezicht 'twelk zooveel onstuimigs +had naar boven gehaald. + +"Ja August, oom Van Barneveld wil ik achten en liefhebben. Ja, ik +ben een dwaas kind geweest. Was ik ijdel misschien? Maar op zulk een +dag! Och August, als ik slecht of niet lief ben, zeg het mij gerust; +over oom zal ik anders spreken, dat beloof ik je mijn beste man!" + +Nu dokter Helmond zonder eenig geweld zulk een schitterende overwinning +heeft behaald, nu wil hij zijn triumf op die aangebedene niet vieren, +en in deze oogenblikken het allerminst. Vaster klemt hij haar aan +het hart, en dan, in schier overspannen verrukking: + +"Ja Eva, oom zal je kennen en waardeeren. Waarachtig hij zal mij nog +jaloersch maken met zijn liefde voor mijn engel!" + +"Die arme oom!" + +"Hij moet erkennen dat mijn liefste, de nederigheid zelve is, waar +ze bij haar vollen rijkdom van schoonheid en talenten nog wil aanzien +en goedvinden wat buiten haar ligt: als ze zelfs één éénig wezen wil +zijn met den eenvoudigen kleinsteedschen medicus." + +"Hoe dan.... als jij nu dwepen gaat!" fluistert Eva na een lange +omhelzing: "Heb ik niet juist mijn _dokter_ genomen omdat hij uitblonk, +omdat ik met hem schitteren zou. Mijn lieve _professor_!" + +Toen Eva zich bij deze woorden alweder de liefdetolken op het gelaat +voelde drukken, en, naar buiten ziende, de bleeke maan achter een +voorbijschuivend wolkje verdwijnen zag, toen--ze wist niet hoe het +kwam--toen dacht ze vluchtig aan Donerie; en ze hoorde hem zeggen--dat +hij haar liefhad; maar.... ze weet niet wat ze geantwoord heeft. + +De vigilante, die Helmond en zijn jonge vrouw in de groote Amstelstad, +sluis op- sluis af, naar hun hotel bracht, had er geen weet van welk +een bijzondere vracht ze reed. De eerste schenker in _Het Keizershof_ +had er al spoedig het zijne van. Oogknipjes aan confraters, en +bijzondere beleefdheid voor _mevrouw_, zeiden genoeg. Maar, de +beleefdheid zou niet van langen duur zijn. Toen hij had boven gebracht +'tgeen Helmond heeft besteld, toen verlangde men niets meer, niets +niemendal, en hoorde de schenker na 't verlaten der kamer nog maar +alleen--dat de deur van binnen ofschoon tamelijk zachtjes, op het +slot werd gedaan. + + + + + + + +ZEVENDE HOOFDSTUK. + + +Ook te Romphuizen had de maan haar welwillende taak volbracht, en +'s anderendaags was het evenals eergisteren een prachtige Meidag. + +Op de bovenvoorkamer van den majoor Kartenglimp is heden geen vuur +aangelegd, en het raam staat er open. + +Zooals de majoor daar in zijn voltaire aan de ontbijttafel zit, is +hij bijna niet te herkennen. Toen zijn dokter hem de laatste maal +bezocht, toen scheen hij, met zijn rooden sjaal op den chambercloak, +en zijn reisdeken over de beenen, met de wanordelijk gekamde haren en +den ongeschoren baard, een man van ruim vijftig jaren voor 't minst; +thans echter zal men hem niet meer dan hoogstens veertig geven. Ja, +nu de majoor wat meer werk van zijn toilet heeft gemaakt, nu moet men +erkennen--hoewel 't hem is aan te zien dat hij ziek is geweest--dat +hij in vele opzichten een gunstig voorkomen heeft.--Kartenglimp, +ofschoon drie en veertig jaren oud, gaat dan ook nog gaarne voor een +"dikken dertiger" door; en, mogen er sommigen zijn die hem _juist_ +taxeeren, er zijn er ook die hem inderdaad voor eenige jaren jonger +houden dan hij is, en het wel een bewijs achten van zijn militaire +verdiensten, dat hij op zulk een leeftijd reeds als gepensioneerd +Oostindisch hoofdofficier in 't Moederland op zijn lauweren rust. + +Voor het overige weet men in Romphuizen zeer weinig met zekerheid +aangaande Kartenglimps afkomst en familie te vertellen. In 't +laatste najaar is hij uit den Haag naar Romphuizen gekomen, omdat +hij, zooals hij gezegd heeft: van een amicale sociëteit hield, +en de "Haagsche witte" zoo stijf als een hark was. Dat dit echter +de ware reden zou zijn waarom een nog betrekkelijk jong, bemiddeld +en gepensioneerd hoofdofficier, een provinciestad als Romphuizen +boven de residentie verkoos, liet zich niet zoo spoedig verklaren, +doch de meeste Romphuizers gevoelden zich door die gulhartig gegeven +verzekering gestreeld, en waren nu over 't algemeen met hem ingenomen, +te meer dewijl men hem in den afgeloopen winter als een getrouw en +uitmuntend quadrilleur, commerceur en domineur had leeren kennen. + +'t Was mede wel wat zonderling, meenden sommige Romphuizers, dat +Kartenglimp--een man in de kracht van 't leven--zich geen vrouw uit hun +midden koos. Ze hadden toch lieve dochters niewaar; en er waren ook +jonge weeuwtjes die haar tijd behoorlijk hadden uitgerouwd en steeds +de oogen moesten neerslaan als de majoor haar met zijn donkerbruine +kijkers had aangezien. Maar, de jongelingschap die altijd een uurtje +later in de "Socie" bleef, ze begreep al spoedig dat de majoor "te +bescheiden was om zich aan zooveel schoons of bevalligs--en voor haar +geheele leven--te willen opdringen!" Kartenglimp kon zoo "onder ons, +nog al aardig doorslaan." Als de papa's er niet bij waren, dan had +hij vooral van die avontuurtjes uit de Oost--enfin.... 't Was soms +fameus pikant. En--zoo redeneerde reeds een groot deel der Romphuizer +jongelingschap: au fond had de majoor met zijn principes gelijk: +Het huwelijk was een allerliefst en alleraardigst ding, vooral hier +in het bloedlooze Holland; maar als men vertellen wilde dat het een +instelling Gods was; bah! de heele natuur leerde integendeel dat +slechts menschelijke kortzichtigheid zulk een zotte overeenkomst +tusschen één man en één vrouw kon hebben in 't leven geroepen. Ja +waarlijk, als je den majoor er over hoorde, dan moest je zeggen dat +hij volmaakt gelijk had. Indien het huwelijk een normale toestand voor +de beide echtgenooten moet zijn, vanwaar komt het dan dat slechts het +geluk der zes eerste weken spreekwoordelijk bekend is? De bekendheid +van dat eerste geluk, maakt dat der volgende huwelijksjaren zeer +verdacht, en--is het dan ook geen feit dat er van de honderd huwelijken +nauwelijks tien middelmatig en misschien maar één volmaakt gelukkig +mag heeten?--Waarachtig, de majoor had altemaal zeer gewone bewijzen, +maar des te treffender waren ze: Wat een ontrouw zag men overal; +maar die ontrouw--door zulk een onzinnig huwelijksverbond den armen +geketende als schande toegerekend--wat is die inderdaad anders dan +de roepstem der natuur en der liefde? Nota bene, welk wijs wetgever +zal zijn landgenooten, indien ze reizen willen, verplichten om nooit +verder te gaan dan tot de naaste stad; ten eerste: om de families wat +meer bijeen te houden; ten tweede: om te waken dat men de zijnen niet +in den steek laat, en ten derde: opdat men zich niet te zeer vermoeie +of te veel geld vertere.--'t Was alleraardigst zooals de majoor er +over redeneerde, en, nóg eens, de kerel had gelijk: al die stijve +idees van den vroegeren tijd hadden uitgediend. Een leventje zooals +de majoor scheen geleid te hebben, daar zou een jonge Romphuizer wel +van watertanden, en de man zag er kapitaal uit, kapitaal! + +De majoor zit smakelijk te ontbijten. De geruststellende verzekeringen +van dokter Helmond hebben hem meer goedgedaan dan hij zou willen +bekennen. Hij gevoelt zich inderdaad geheel en al hersteld, en +sedert Helmonds laatste bezoek, letterlijk een ander mensch. In +den aanvang ja, toen had het hem wel pijnlijk getroffen dat Helmond +stilzwijgend heeft toegestemd dat hij aanleg voor een beroerte had; +maar--redeneerde Kartenglimp--als men die zaak toch goed bezag, +dan moest men al spoedig bekennen dat het nog beter was aanleg voor +een beroerte, dan bijvoorbeeld voor pokken of cholera of typhus te +hebben. Bij de minste epidemie zat je dan in 't nauw en terwijl het +in de eerste plaats nog niet bewezen is dat iemand die aanleg voor +beroertes heeft er een zal krijgen, zoo kan men bovendien tegen +dien vijand een beetje op zijn hoede zijn, al moge een voorloopige +bestrijding dan onvoorzichtig wezen. + +"Matig versterken," heeft Helmond gezegd. Alzoo zal nu een +tweede kievitseitje geen kwaad doen; maar, den port zal hij in 't +vervolg menageeren; dat goed is te zwaar, waarachtig! En dan kalm +houden. Welzeker!--Nu ja, de oogenblikken kunnen er naar wezen. Maar +aan 't partijtje is hij altijd de kalmte in eigen persoon; dat kunnen +die grasgroene Romphuizers getuigen! + +Ofschoon er zich over Kartenglimps gelaat een vreemde--men zou schier +zeggen een satanische lach verspreidt, zoo schijnt hem toch schier +tegelijk een onaangename herinnering te treffen, want boven zijn +koolzwarte wenkbrauwen vertoonen zich breede rimpels. Werktuiglijk +schenkt hij zich een glas port in, en eerst wanneer hij het in één +teug heeft geledigd, komt hij tot de bezinning dat dat goed "de pest" +is, en hij Mietje zal zeggen die karaf--althans 's morgens--nooit +meer op tafel te zetten. + +Helmonds patiënt had buiten zijn ziekte en krachten gerekend. In zijn +gevoel van geheele beterschap, is hij dezen morgen meer dan een uur op +de been geweest om zich te kleeden en te "adoniseeren". Daarmee gereed, +heeft hij tamelijk overvloedig ontbeten en een vol glas portwijn +gedronken. Nu hij opstaat om een sigaar te rooken, nu.... wat er nu +aan hapert dat weet hij waarachtig niet. Hij is zoo lam in de beenen +alsof hij drie dagen en nachten aan den rol is geweest, en terwijl +zijn hoofd begint te gloeien is het hem alsof een vuurgloed door zijn +aderen stroomt.... alsof de raamkozijnen en behangselstrepen slangen +worden, en het plafond golft en hem tusschen het insgelijks golvend +tapijt te smoren dreigt. + +Kartenglimp moet zich aan de tafel vasthouden. Wat duivel, wat +is dat!? Van één glas port kan een mensch zoo beroerd toch niet +worden. Als hij zes grogjes had gedronken, dan, nee dan zou hij +nóg niet gevoelen wat hij nu gevoelt.--Het klamme zweet breekt den +majoor de leden uit. Een vreeselijke vloek rolt van zijn lippen. Dat +moet de voorbode van een naderende beroerte zijn, indien het niet +werkelijk.... Nee nee, een beroerte.... nee....! + + + +Een paar uren later stond Thomas Van Hake reeds voor de tweede maal +aan 't bed van den majoor Kartenglimp. Kartenglimp heeft de boete +voor zijn onverstandig doorgebrachten morgen betaald; slaap en koud +water hebben hem in een gewenschten toestand teruggebracht. + +"....En u zult dus zelf moeten bekennen majoor, dat er volstrekt geen +reden bestaat om dokter Helmond te telegrafeeren." + +"Dat beken ik je in 't geheel niet mannetje. Jij met al je wijsheid, je +kunt net zooveel weten wat me gescheeld heeft als die _beddekwast_. Ik +weet dat ik heel wel was, _heel wél_, en dan zou dat ontbijt met één +glaasje port...." + +"Na uw ziekte majoor!" + +"Ziekte of geen ziekte, ik zeg je dat ik niet naar Romphuizen +ben gekomen om me voor m'n tijd te laten kapot maken. Die ouwe +Bierton met z'n wauwelarij daar pas ik voor; ik zou 'em m'n kat niet +toevertrouwen; en voor jou pillenkennis heb ik zooveel respect als +voor m'n ouwe laars. Ik zeg je dat je zult telegrafeeren, terstond, +en zoo uitvoerig als 't maar kan, met bepaald verzoek dat de dokter +thuis komt.... Zwijg, want je maakt me nog gek." + +"Maar waarachtig majoor, er is niets geen kwaad bij. U bent nu wat +overspannen omdat...." + +Met een vreeselijken vloek valt de majoor den provisor in de rede. Van +Hake moest niet denken dat hij een kind voor zich had. Kartenglimp +heeft--zooals hij zegt--duizendmaal den dood onder de oogen gezien, +maar hij verkiest niet door de brutale onverschilligheid van een pil, +en plezierreisjes van een dokter, die zijn plicht moest kennen, +vóór zijn tijd in de kist te liggen.--Bij deze woorden brak den +reconvalescent, die zich heden te veel heeft gewaagd en nu nog driftig +erbij is geworden, opnieuw het klamme zweet de leden uit. Zijn tanden +klapperden en een doodelijk wit had zijn gelaat overdekt. + +Van Hake, hoezeer hij er tegen geijverd heeft, hij gevoelde zich ten +slotte niet gerechtigd om geen gevolg te geven aan het verlangen +van den majoor. Ofschoon overtuigd dat onnoodige vrees den man +zoo onhandelbaar maakte, en met innig leedgevoel dat hij zijn +geliefden weldoener nu reeds in den vollen glans van zijn geluk +moest komen storen, beloofde hij aan Kartenglimps wensch te zullen +voldoen. Nochtans Van Hake nam zich voor om de zaak geheel naar +waarheid en zeer duidelijk--natuurlijk op kosten van den majoor--over +te seinen, en het telegram zóó in te richten dat Helmond--ofschoon +de provisor zich niet verantwoordelijk mocht stellen--overvloedige +vrijheid zou vinden om zijn reis te vervolgen, wanneer hij--dit moest +Helmond tusschen de regels lezen--slechts ter bevrediging van den +geagiteerden majoor een eenvoudig calmeerend receptje er bij zond. + + + +'t Was halfdrie in den middag toen mijnheer en mevrouw Helmond zich op +hun kamer in het Amsterdamsche hotel gereed maakten om uit te gaan, +want de vigilante stond voor de deur. Op het oogenblik, dat zij de +kamer zullen verlaten, wordt Helmond door een schenker het telegram +van Van Hake overhandigd. + +Eva verneemt dat het telegram niets verontrustends behelst, 't Is over +zaken. August moest even antwoorden. Als het vrouwtje een oogenblik +wachten wil? hij is aanstonds gereed. + +Eva nam de Haarlemsche Courant nog eens op, waarin haar huwelijk +reeds vermeld stond, en sloeg bij 't doelloos inzien ervan, telkens +een zijdelingschen blik in den grooten spiegel om zich te overtuigen +of het wit neteldoeksch kleed met groene bloempjes haar wel waarlijk +kleurde, en goed stond bij haar fijn kanten hoedje met lila brides. + +De hotelbediende, die op het telegram wachtte, zag die mooie mevrouw +op den rug, en mocht, zoo in stilte, haar élégance bewonderen, toen +hij eensklaps ontstelde, want, die "levendige pas getrouwde oogen" +hadden onwillekeurig de zijne in den spiegel ontmoet. + +--Wat kijkt hij mal die jongen, denkt Eva, maar zonder te weten +waardoor, werd ze nu eensklaps geheel overtuigd dat dit toilet haar +goed stond.--Nu gaat ze naar het venster en ziet uit de hoogte in de +drukke straat. + +En Helmond schreef zijn telegram: + + + "T. Van Hake, Romphuizen, + + Majoor kan gerust zijn. Gevolg van te veel inspanning en + gebruik. Nù terugkeeren onmogelijk en geheel onnoodig. + + +Het telegram werd ingevolge van Hakes wensch met een recept besloten, +en, straks in een omslag, aan den schenker ter verdere bezorging +gegeven. + +Weinige seconden later reden Helmond en Eva naar een der +eerste gedeelten van de Prinsengracht. De naam van den advocaat +Mr. E. Woudberg stond op de deur, en de koetsier behoefde niet +te zoeken. + +Nu de jonggehuwden om bijzondere redenen hun reisje over Amsterdam +hadden genomen, en er nagenoeg een dag stil waren, nu zou het +onvergeeflijk zijn geweest indien August zijn jonge vrouw niet aan +dien goeden Everard en zijn Emma gepresenteerd had. Met Everard had +hij te Leiden gestudeerd, en ze waren er vrienden van den echten +stempel geweest om het voor altijd te blijven, terwijl Emma bovendien +een kostschoolvriendin van Helmonds pleegzusje Coba geweest is. + +Eva, met de vrienden Woudberg onbekend, gevoelde er zich, op +dezen eersten dag na haar huwelijk, niet recht prettig. Mevrouwtje +Woudberg, een vroolijk klein ding, met drie spruitjes, waarvan de +jongste in een berceau binnen de kamer sliep, mevrouw Woudberg vond +die nieuw aangekomene in Hymens tempel prachtig mooi maar, wel wat +stijf--misschien een weinig gegeneerd--en trachtte haar door velerlei +verhalen van guitenstreekjes der kleinen een weinig "op haar gemak +te zetten." + +Wat Eva betrof, die guitenstreekjes waren haar even onverschillig als +de geheele familie Woudberg. Hier te zitten terwijl August met dien +ouden vriend--nota bene--over de wet op het geneeskundig staatstoezicht +sprak, terwijl die mevrouw van de lieve jeugd verhaalde, en haar ventje +van drie jaren versjes liet brabbelen! Hier te zitten in een saai, +tamelijk donker Amsterdamsch zaaltje, met het uitzicht op een slecht +begroeid tuintje met leelijke hooge huizen er achter, neen, dat was +op den eersten dag van 't reisje inderdaad niet verkwikkelijk, en, op +net oogenblik dat mevrouw Woudberg even de schreiende kleinste uit de +berceau nam, en mijnheer Woudberg een boek ging halen waarin men iets +zou nazien--'tgeen August hem echter mede graag geschonken had--in +dat oogenblik gaf Eva haar August fluisterend en met een wenk te +kennen, dat ze hier niet langer wilde blijven, en vooral niet _alleen_ +terwijl hij, zooals afgesproken was, dat andere bezoek ging brengen. + +Woudberg en zijn vrouw waren bij het afscheid recht dankbaar en +gevoelig voor de allerliefste visite: + +"We mogen er heusch wel trotsch op zijn," besloot mevrouw: "want om +je de waarheid te zeggen, in de eerste dagen na ons trouwen--niewaar +Es--toen bedankten we voor familie en vrienden." + +Terwijl de vrienden Woudberg er bij stonden, heeft August aan den +koetsier gelast om naar 't hotel terug te rijden; maar nu nabij +den hoek eener zijgracht, tikt hij op het voorglas, en beveelt: +"Tuinstraat No. Twaalf." + +"Ik dacht een oogenblik dat je besloten hadt er méé heen te gaan +_Eva_." + +"Maar August, hoe kon je dat denken?" + +"Nee 't is ook waar. Ofschoon.... 'k zeg alleen, dat ik het een +oogenblik _dacht_." + +"'t Was dunkt me al wel, lief mannetje, dat ik mee naar je vriend +ging. Je hebt zelf gehoord hoe andere menschen over dat bezoeken van +vrienden en familie op hun huwelijksreisje denken." + +"Ja zeker, 't was al heel lief van je om aanstonds toe te geven. Maar +ik dacht nu.... een eigen broer!" + +"'t Spijt me lieve, dat je er nog over gedacht hebt; ik meende dat +we vast...." + +"Zeker mijn wijfje, we hebben dat _vast_ afgesproken." + +"'t Zou hen toch ook geneeren August." + +"Juist kind; 't kwam me nog een oogenblik voor dat ze 't hartelijk +zouden vinden; een bewijs van belangstelling, maar...." + +"Och nee August, wie vroeger in weelde was, wordt niet graag in zijn +armoede bezocht, en 't minst door nieuw aangetrouwde familie." + +"Ja, 't zal beter zijn dat ik alleen ga. Je bent ook wel wat heel +chic gekleed. Nee nee, _heel goed_ en _lief gekleed_ beste kind, +uitmuntend voor de Woudbergs en voor mij; maar, voor dáár.--Dus blijf +je dan zoolang in het rijtuig?" + +"Niet te lang beste man.--Ha! ik kan me, in dien tijd zoo'n reistaschje +koopen." + +'t Zag er sjofel uit in die Tuinstraat. De hooge smalle huizen +waren meestal zeer verveloos. In de kelders hoorde men ijzer +smeden, ton-kuipen, hanen kakelen en kinders schreeuwen. Hier zag +men groenten uitgestald; daar rood en ander lijnwaad te drogen +gehangen over de grauwe leuning van een smalle hooge stoep. Ginder +bij een pothuis stonden eenige vrouwen rondom een kruiwagen met doode +bot. Een terugkeerende armenlijkwagen laveerde tusschen turfkarren +en turfmanden door, en een der heeren bidders die met afhangende +beenen erop zat, liefkoosde in 't voorbijrijden met de versleten +punt van zijn gegespten schoen, eene jonge Tuinstraatsche, wie deze +vreemdsoortige liefkoozing echter gansch niet beviel, en haar met +een weinig vleienden grauw beantwoordde. + +Helmond is uitgestapt, en heeft den koetsier gelast om mevrouw naar +een voorname galanteriewinkel te brengen; over een groot half uur +moest hij hier terug zijn. + +No. 12 was een van de fatsoenlijkste huizen in de Tuinstraat. In het +kelderhuis woonde een schoenlapper; op de eerste verdieping een oud +heer met een goudsche pijp, een nicht, twee katten en een papegaai, +en een verdieping hooger..... + +"Jawel meheer, gaat uwé maar gerust naar boven," zegt de nicht, +die een rist uien in de hand, en een kat aan haar boezem heeft: +"meheer Hellemond is voor een half uurtje thuis gekomen. Voorzichtig, +de trap is een beetje gesleten. Oom zou 'em opknappen, ziet uwé, +maar oom is een oud mensch, en...." + +Helmond is reeds naar boven gegaan. + +'t Zag er zeer armoedig maar toch ordentelijk uit in het kleine vertrek +'t welk August is binnengestapt. Op het oogenblik dat hij in die kamer +kwam, heeft een jonge zeer slanke vrouw met prachtig zwartgolvend haar, +door de deur die naar een achterkamer leidde, dat vertrek verlaten. + +De bezoeker heeft de jonge vrouw nog even van terzij kunnen zien. Hij +zou haar zeker gegroet hebben; maar zij, ze heeft gedaan alsof ze +hem niet zag. August meende dat ze vreeselijk wit was geworden. + +"Hoe gaat het Philip?" zegt de oudere broeder terwijl hij den jongere +de hand reikt. + +"'t Zou valsch van me wezen August, indien ik je welkom heette en +je de hand gaf.--Als je me wat te zeggen hebt, en wilt zitten, daar +staat een stoel--als ie je niet te _gemeen_ is." + +"Op dien toon had ik het niet verwacht Philip." + +"Dat spijt me. 't Is me een bewijs dat je met al je menschenkennis +en geleerdheid, op dit oogenblik niet verder ziet dan je neus lang is." + +"Ik kom je opzoeken als broer; mij dunkt dat ik niets beters kan doen +om je te toonen dat ik je altijd als mijn goeden Philip het beste +hart heb toegedragen. Philip, kom, geef me de hand?" + +"Zeg eens, je noemt me _goed_ August; maar weet je wel dat ik me zelf +vervloekt _laag_ zou vinden als ik je aanstonds die hand gaf?" + +"Nog eens Philip, zulk een ontvangst had ik niet verwacht;--wanneer +ik die had kunnen voorzien...." + +"Dan zou je niet hier zijn gekomen, 't Ware misschien beter geweest." + +"Philip, goeje kerel! wat heb ik gedaan dat je mij...." + +"Wat je gedaan hebt August? _Niets_! waarachtig, je hebt _niets +niemendal_ gedaan!" + +"Je bedoelt....?" + +"Ik bedoel alles wat je zeer goed begrijpt." + +"Zeg niet Philip, dat ik _niets_ gedaan heb. Ben ik niet je krachtige +voorspraak bij oom geweest? Ik zou er van gezwegen hebben indien je +me niet het tegendeel verweten hadt. Is het mijn schuld dat oom...." + +"Wie spreekt van je schuld! Je bent zoo onschuldig als een lam. Je +broederlijke raadgevingen bewaar ik als goud. Daar ginds in de la van +dat meubel--_gemeen_ hê zoo'n houten kast--daar ligt nog die prachtige +brief. De slotregels waren heel mooi; ik ken ze van buiten. Hoor: +"Keer berouwvol tot onzen besten oom en weldoener terug. Zeg hem dat +je in onbezonnen drift die woorden hebt gesproken. Zet beste Philip, +die liaison uit je hoofd; waarlijk ze zal je ongelukkig maken. Een +student! en zonder eenig fortuin! Wees verstandig; later zul je zelf +inzien dat het doorzetten van dat huwelijk je ongeluk zou geweest +zijn. Mijn beste broeder had, zoover ik weet, nooit een zin voor het +_gemeene_...."--Genoeg! Wat je met dat laatste woord bedoelde, daar +wil ik mij nu zelf geen oogenblik in verdiepen. Als ik het deed dan +ging mij 't bloed aan 't koken, dan.... dan.... Wat jij gemeen durfde +noemen August, het is de _vrouw_ die ik liever heb dan mijn leven, +en jij--je hebt oom helpen opzetten tegen die vrouw!" + +"Bij al wat heilig is Philip, dat is _onwaar_!" + +"Zweer niet; ik heb je immers den slotregel van je mooien brief +herhaald." + +"Philip, nu het een feit is geworden wat ik voor onverstandig hield, +en nóg houd--je ziet het, ik ben oprecht evenals jij--nu zou je +broederlijk handelen met dien brief voor een deel ongeschreven te +beschouwen. Ja ik noemde het onverstandig een meisje te trouwen +dat...." + +"De man die meineed en ontrouw voor verstand wil laten doorgaan, +dien veracht ik. Als jij het doet, ga dan naar dien edelen generaal +die je zulke principes leerde, en folter mij niet meer." + +"Philip, waarachtig, je oordeelt onrechtvaardig; en wanneer ik je +minder liefhad, dan zou ik zelfs je harde woorden niet verdragen. Er +is verschil in de opvatting van trouw aan zijn woord. Dat verschil +verklaart veel, zoo niet alles.--Oom wierp je tegen: "Wie zijn woord +houdt in een _kwade_ zaak, is een verrader van zich zelf." Maar +genoeg. Wat oom betreft, hij vergeeft je de woorden niet, die hem wel +vreeselijk moesten grieven en waardoor zijn verzet te krachtiger is +geworden. Zeer stellig heeft hij nog onlangs verklaard daar nooit +op terug te komen, en bovendien bleef hij onverzettelijk bij zijn +besluit om je nooit meer, noch bij zijn leven noch na zijn dood, +iets van het zijne te doen genieten, maar...." + +"Wie heeft hem dat gevraagd? Wie? Wat meent hij wel de...." + +"Zacht Philip! bedenk dat ik hem liefheb, en dat hij van der jeugd +afaan onze weldoener is geweest." + +"Had hij zich onzer niet aangetrokken, ik zou misschien een ambacht +geleerd hebben, en gelukkiger zijn." + +"Je bent dus _niet_ gelukkig Philip?" + +"Wie zegt dat!" + +"Niet ik. Maar je omgeving; je.... in één woord, alles doet mij +vermoeden dat je met moeielijkheden te kampen hebt.--Laat mij even +uitspreken Philip, en je bittere grieven trachten weg te nemen. Geloof +mij, terwijl ik sedert lang, maar tevergeefs, op 't spoor van je +verblijf zocht te komen, was het steeds mijn voornemen je te bezoeken +en je te zeggen, dat ik zooveel ik mag en kan, wil bijdragen om je +geluk te helpen bevorderen. Nee, luister nu een oogenblik! Al keur +ik niet alles goed wat je deedt, en al heb ik getracht je van die +liaison af te brengen, in mijn ziel heb ik je altijd om je trouw aan +dat meisje geëerd en liefgehad. Zoo je meent dat ik oom--dewijl ik meer +met hem dan met mijn opgewonden broeder instemde--tegen dien eenigen +broeder of zelf tegen dat meisje heb opgezet, dan dwaal je Philip." + +"Genoeg August, genoeg! Ik denk er het mijne van." + +"Je gelooft me niet? Waarvoor zie je mij dan aan? Zou ik hier komen +om je als broeder de hand te reiken wanneer er bedrog was in mijn +hart? Philip, misken mij dan niet. Ik ben kalm, maar je weet toch dat +ik evenals jij het bloed der Helmonds in de aders heb. Kom Philip, +geef mij de hand; roep je vrouw; zeg haar dat August haar graag een +broederlijken zoen wil geven. Laat er geen kloof zijn tusschen ons, al +loopen onze wegen wat uiteen. Mij gaat het goed in mijn praktijk; jij +hebt het niet breed. Weiger mij niet Philip, om je van tijd tot tijd +metterdaad te toonen dat ik je broer ben. Neem vast dit bagatel. Kom +Flip, pak aan, eer je je vrouwtje roept. Je waart immers altijd mijn +goede opbruisende maar eerlijke kameraad. Neem aan Philip!" + +Slechts een oogenblik heeft er in de donkere oogen van den jongsten +broeder iets geflikkerd, 'twelk strijd verried bij het zien van dat +bankbriefje van veertig gulden. 't Is echter een schier ondeelbaar +oogenblik geweest.--Terwijl August, die geen plaats had genomen, +voor de tafel is blijven staan, stond Philip nog aan de andere zijde +ervan naast het venster: + +"Dus, zakelijk gesproken, zou je waarlijk zijn hier gekomen August, om +ons te toonen dat je de vrouw die mij dierbaar is, als je zuster wilt +erkennen en liefhebben? Je weet het, zij is de dochter van een gering +acteur. Haar misdaad was,--stil, ik wil ervan spreken--haar misdaad +was dat ze mij op mijn eerewoord geloofde.--Toen ik haar trouw had +beloofd, toen was ze voor 't oog van God mijn vrouw, als moest de wet +ons verbond nog bekrachtigen. Dat alles is geschied. Zonder middelen +om mijn studies ten einde te brengen, moest ik uitzien naar een middel +van bestaan. Beiden gevoelden we roeping voor het tooneel. Met het oog +echter op de kleingeestige wereld, bedenkend dat mijn naam ook de naam +van mijn broeder was, maar 't meest--ik erken het--om mijn Virginie +niet bloot te stellen aan de vele ellenden van zulk een leven in ons +vaderland, besloten we daarvan af te zien. Op dit oogenblik August, +is je schoonzuster de vrouw van een tweeden klerk op het bureau van +een begrafenisfonds. Na al wat er tusschen ons voorviel--stil, laat +mij nu óók uitspreken--na de bedreiging in den straks genoemden brief, +dat ik er niet op behoefde te rekenen ooit eenigen steun van je te +zullen ontvangen...." + +"Maar Philip, ik heb immers gezegd dat je een brief uit die dagen +van spanning niet meer in rekening brengen moet." + +"Ik weet het, maar je begrijpt toch dat ik me zelf verachten zou indien +ik nu aalmoezen van je aannam. Van dat geld kan geen sprake zijn; +berg het gerust in je portefeuille. We spreken er nu slechts over, +of ik geen laagheid bega met mijn broeder de hand te geven, en mijn +vrouw niet compromitteer met haar aan dien broeder voor te stellen." + +"Maar Philip!" + +De jongste Helmond schijnt reeds lang te hebben geaarzeld. Hij was in +tweestrijd of hij rechtstreeks op zijn doel zou afgaan. Een oogenblik +heeft hij naar buiten gezien; nu kijkt hij den broeder fiks in de +oogen en herneemt: + +"Je bent getrouwd; gisteren. Ik las het van morgen in de Haarlemsche +krant die mijn huisbaas me leent." + +"Ik kon je geen kennisgeving zenden omdat ik eerst dezen morgen je +adres heb uitgevonden." + +"Genoeg, ik wist het, August. Door dezelfde omstandigheid die je, +eerder dan ik verwachtte, mijn adres deed vinden, vernam ik dat je +in de stad waart. Ofschoon ik het in 't geheel niet wenschte, zoo +voorzag ik de mogelijkheid dat je mij bezoeken zoudt, en nam zooveel +ik kon maatregelen dat je mijn vrouw niet alleen zoudt vinden. Mijn +voorgevoel heeft me niet bedrogen; en gave God dat ik nu zeggen kon, +je verkeerd te hebben beoordeeld." + +Minder gevoelig dan hij de laatste woorden sprak, vraagt nu de Jonge +Helmond snel: + +"Dus August, je schaamt je de vrouw van je broer niet, en wilt haar +de eer geven die haar toekomt....?" + +"Ja Philip, twijfel niet meer. Komaan, roep je vrouwtje!" + +Philip zwijgt een oogenblik, en dan eensklaps met een stem die van +dien inwendigen strijd getuigt, zegt hij bijna snerpend: + +"Roep jij eerst de jouwe!" + +"Wat! wát meen je?" zegt de oudere broeder, en Philip ziet hem bleek +worden; "Haar roepen! hoe zou ik haar roepen! Zij is...." + +"In het hotel misschien?" + +"Ja, ik denk het.--Tenminste...." + +"Hoe! is die, dáár.... is _dát_ dan je vrouw niet?" herneemt Philip met +fonkelende oogen terwijl hij naar beneden in de straat wijst: "Is de +mooie dame die zoo op- en rondkijkt uit die vigilante, niet dezelfde +die je straks de hand hebt gegeven toen je er uitstapte, zeg....?" + +"Nu ja, zij is het; maar kon ik haar wagen aan een ontvangst als +deze.... aan....?" + +"Ha! alsof ik mijn wereld niet kende! Was zij aanstonds meegekomen, ik +geloof dat hier de ontvangst een heel andere zou geweest zijn!--Nee, je +roept haar niet. Natuurlijk! ik begrijp dat je haar met roepen _kunt_." + +"Men kan toch van een jonge vrouw niet vergen Philip, dat zij op den +eersten dag van haar huwelijk bezoeken aflegt." + +"Maar wel bezoeken bij vrienden op de Prinsengracht! Ha! nu kunje toch +liegen niewaar? Toen ik van 't kantoor kwam heb ik dienzelfden voerman +bij den ouden academievriend voor de deur zien staan. Zie je wel, +dat ik vervloekt laag zou hebben gedaan met je de hand te geven. Zie +je wel!--In een achterafhoek van Amsterdam, op een stille bovenkamer, +daar zul je, door niemand gezien, aan die vrouw--ha! die _gemeene_ +vrouw! een hand willen geven! 't Kon soms het reisgenot vergallen als +je bedacht, dat daar in de Amsterdamsche achterbuurt een broeder gebrek +leed omdat hij, zonder die hulde, geen aalmoes had aangenomen. Maar +Goddank, je aalmoes behoeven we evenmin als je schijn vertooning van +hartelijkheid. Zie, ik zou je kunnen verachten indien ik niet wist +dat je van nature goed waart.--Maar pijnig me nu niet langer. Doe me +'t genoegen deze kamer te verlaten. Die plaats dáár, dat is de plaats +van mijn vrouw. Niemand zal haar verhinderen hier te zijn zoo ze dat +verkiest. Boven alles ter wereld staat _zij_; ze is me als een deel +van m'n lichaam.--August, ga heen!" + +De oudere Helmond heeft zich vast voorgenomen om kalm te blijven. De +valsche positie waarin hij zich tegenover dien trouwen maar dikwijls +onbesuisden broeder bevindt; zijn eigen sluimerend vermoeden dat +Eva--al mocht ze tot een bezoek te overreden zijn--toch niet veel +goeds zal bewerken; de wensch van zijn edel hart, dat Philip en hij +als broeders mochten scheiden, dit alles werkt samen om hem toegevend +te stemmen. + +Hij heeft wel ingezien dat een karakter als Philip door dit +bezoek--terwijl August's jonge vrouw daar wacht in dat rijtuig--zich +eer beleedigd dan aangenaam getroffen moest gevoelen. Eensklaps tot +een besluit gekomen zegt hij nu zacht met liefde: + +"Philip, om je vriendschap te herwinnen zou mij in dit oogenblik bijna +geen opoffering te groot zijn. Geloof mij nu. Maar ook, gebruik nog +eens je kloek verstand: Doe ik niet alles wat je met reden van mij +verlangen kunt, wanneer ik hier kom om je vrouw als mijn zuster te +omhelzen? Maar ook, kan ik een jonge vrouw, die gisteren nog mijn +bruid was, reeds heden dwingen...." + +"Nu is 't waarlijk genoeg August. Je kalmte zou me haast razend maken; +maar ik beheersch me ter wille van de vrouw die dáár is, dáár in die +kamer, en die ons waarschijnlijk woord voor woord zal verstaan. Weet +nu kort en goed, dat ik ten opzichte van de moeder van mijn kind geen +halfheid versta. Wil je mijn broederhart, waarachtig! kom dan met +je jonge vrouw, mij en mijn eenige met open armen en zonder woorden +te gemoet. Wij zijn broeders, zij zusters. Mij liefhebben en haar +miskennen dat is mij beleedigen, ja, erger: _trappen_! Versta je +August: is je die vriendschap ernst, dan ben je hier onze gasten; +dan gaan de beide Helmonds met hunne vrouwen dezen avond te zamen +naar park of opera. Nog eens, die mijn vriendschap verlangt, die +_respecteere_ allereerst de vrouw die mij lief is boven alles!" + +"Maar broeder Philip, zou er dan volgens je meening niets, volstrekt +niets bestaan, waardoor mijn jonge vrouw er tegen op kon zien om +aanstonds.... Nee, 't zijn geen verwijten; maar, in oprechtheid, +is Virginie dan altijd, _altijd_ zoo te _respecteeren_ geweest als +je verlangt dat ze nu.... gerespecteerd zal worden?" + +August Helmond moest wel in een zonderling bewogen toestand verkeeren +om in deze oogenblikken en op die wijze, zulk een teedere snaar te +durven aanroeren. + +Philips oogen schoten vonken vuur. De leuning van den stoel, dien hij +in de hand houdt, kraakt in zijn vuist.--Moest hij dát komen verwijten; +hier, in haar eigen woning, ja, in haar eigen oor!--Is dan het kind +te beschuldigen wanneer een dolle stoeier het een breekbaar voorwerp +uit de hand slaat; wanneer een zoete vleier het overreedt om hem een +kostbaar kleinood ter bewaring te geven! + +"Drijf en terg mij niet tot een uiterste!" snerpt Philip zijn ouderen +broeder toe, terwijl hij hem doodsbleek met bevende lippen blijft +aanstaren: "Ga heen, ga heen zeg ik je! Bezoedel met je vormelijk +slijk ons rein geluk niet. Vertrek! dit is een _gemeene_ woning; +maar zij is de _onze_! Die er een vinger naar mijn schat durft +uitsteken, dien kon ik den kop verpletteren, al was hij duizendmaal +mijn broeder.... Ga heen zeg ik je!" + +"Philip bij God, ik wil vrede en liefde!"' + +"Zwijg!" dondert de broeder: "zwijg of anders!" + +Op hetzelfde oogenblik, dat hij den stoel nogmaals doet kraken, gaat +de deur open, waardoor de slanke vrouw straks is verdwenen. Zichtbaar +ontroerd treedt ze nu de kamer weer binnen. Haar ontroering verwinnend +ziet ze vluchtig naar Philip, op wiens gelaat zich verbazing in den +toorn heeft gemengd, en terwijl zij den bezoeker noch een schrede +naderbijkomt, zegt ze zacht doch met klem: + +"Mijn man verzoekt u te vertrekken mijnheer.... _Ons kindje slaapt_!" + + + + + + + +ACHTSTE HOOFDSTUK. + + +Ofschoon dokter Helmond na de afgelegde bezoeken een drukkende +hoofdpijn had, zoo wilde hij toch daarom zijn reisplan niet wijzigen, +en vertrok nog dienzelfden middag met zijn Eva naar Rotterdam, om +den anderen morgen van daar de reis naar Frankrijks hoofdstad te +kunnen vervolgen. + +Eva heeft als een lief en erg meelijdend vrouwtje, zoowel te Amsterdam +als later in den trein, en ook in hun logement te Rotterdam, al het +mogelijke gedaan om op hare beurt dien geliefden dokter eens spoedig +geheel weer beter te maken. Of het baten mocht of niet, ze heeft bijna +een fleschje eau de cologne op dat dierbare voorhoofd "verblazen." + +Wat keek hij lief maar droevig als hij zoo'n pijn had, die goede +dóór en dóór edele August. Eva kon het niet laten om hem een paar +malen een zoen op die gesloten oogen te drukken, Wie zou, als hij, +zoo óvergoedhartig zijn geweest om bijna een geheelen dag van +die reis te willen opofferen, alleen--ja, want daarom is het toch +inderdaad geweest--alleen om in een Amsterdamsche achterbuurt, een +bezoek te brengen aan een jongeren broeder die zich allerinfaamst +gedragen had? Zeker mocht het een bewijs zijn van Helmonds overgroote +vergevingsgezindheid en bijna overdreven geringschatting van zich +zelven, dat hij de minste heeft willen wezen, en een lichtmis de +hand ter verzoening--ja wat méér zegt, zijn hulp en financieele +ondersteuning had aangeboden. Ofschoon August bij het terugkomen uit +dat huis haar nog gevraagd heeft, of ze er niet toe besluiten kon +om toch even binnen te gaan, en die menschen als broer en zuster te +begroeten, zoo heeft hij ook aanstonds moeten toestemmen, dat hij haar +aan zulk een ontmoeting toch niet wagen mocht.--Zij is niet trotsch of +hoogmoedig--of het moest op haar besten dokter wezen, want haar "beetje +schoonheid is nu immers haar eigendom niet meer,"--maar een vrouw, en +vooral een jonggehuwde vrouw, behoort haar weg met bedachtzaamheid te +kiezen en zeer omzichtig in de keus van haar gezelschap te zijn.--Die +woning in de Tuinstraat was er geen waarin Eva, zonder zeer in 't oog +te loopen, kon binnengaan. En dan, behalve een doldriftigen lichtmis, +zou zij er een vrouw vinden die--voortgekomen uit een der laagste en +"meest zedelooze" standen der maatschappij,--niet heeft geaarzeld om +met opoffering van haar eer, het ongeluk van een onnadenkend jonkman +te bewerken.--Nee, August heeft het aanstonds moeten erkennen dat +zijn jonge echtgenoote niet, als zuster, de vrouw kon omhelzen, +die reeds als meisje tot zulk een peil was gezonken. + +Uit Helmonds weinige woorden heeft Eva wel kunnen opmaken dat +dit bezoek hem niet zoo aangenaam is geweest als hij het zich had +voorgesteld; en, ofschoon August beweerde dat ze het zich moest +verbeeld hebben, zij vergist zich niet dat ze bij hun wegrijden van +die woning, een man voor een der bovenvensters heeft bemerkt die, +met verwoede pikzwarte oogen naar beneden zag, en--zij meende het +zeker--een dreigende vuist hield opgeheven. + + + +'s Anderendaags mocht August in het Badhotel te Rotterdam verkwikt +ontwaken, en gevoelde hij zich met een helder hoofd en aan de zij +van zijn schoone nu weer lachende Eva, een geheel ander mensch. + +--Wat hij ten opzichte van Philip heeft kunnen doen, dat heeft hij +gedaan. Die overtuiging wischt de droeve herinnering weg aan dien +eersten dag na het huwelijksfeest.--Indien Eva had kunnen besluiten +er binnen te gaan, dan... Maar neen, 't zou niet verstandig en +zelfs niet kiesch zijn geweest indien hij sterker daarop had +aangedrongen. Goddank, die storm is voorbij. + +--Wat ziet zijn engel er lief en vroolijk uit, terwijl ze hem--bijna +ten afreize gereed--met een zoen de kleine reistasch om den schouder +hangt. En hij, hij sluit haar in zijn armen en zegt: + +"Nu zal het dan ernst met Parijs worden mijn heerlijk vrouwtje." "Hadt +je mijn raad gevolgd lieve, dan ware we er al gisteren geweest;" +antwoordt Eva, terwijl ze half lachend met den vinger dreigt. + +Maar hij: + +"Toch is het zoo beter lief kind." + +En Eva--of zij hem niet begreep: + +"Ik ben tenminste maar blij dat die hoofdpijn verdwenen is." + +Geen half uur later snelde het gelukkige echtpaar op de breede vleugels +van den stoom de vele genietingen te gemoet, die vooral het jonge +vrouwtje reeds van verre toelachten uit die heerlijke wereldstad. + + + +Reeds twee volle dagen bevinden zich de echtgenooten te Parijs, en +ofschoon Eva vast aan haar ouders beloofde om al spoedig te zullen +schrijven, zoo is haar zulks tot nu toe onmogelijk geweest,--althans +zij beweert het--omdat ze bij haar aankomst in die groote stad terstond +bemerkte dat ze allereerst wat meer werk moest maken van een voegzamer +toilet, want met haar achterhoekschen hoed, haar ouderwetsch kapsel, +en laarsjes zonder hooge hakken moest ze er voor een Francaise wel +uitzien pour se pamer de rire. + +Nu, na het ontbijt, terwijl August een paar regels aan Van Hake, en +een langen brief aan den generaal schrijft, zal Eva zich eindelijk +van haar kinderplicht kwijten. Haar pen vliegt over het papier: + + + +"Hotel du Helder, Mai 18.... + +"Mes très-chers parents! + + +"Haast zou ik in 't Fransch vervolgd hebben, want men raakt er hier al +spoedig aan gewoon, maar ik weet dat u niet veel Fransch leest, en dus, +enfin!--Wij zijn sedert Vrijdag-avond in ons hotel rue du Helder, en +ik schrijf nu in de ontbijt- en eetzaal--die niet veel meer is dan een +langwerpige, tamelijk sombere roef zonder eenig uitzicht. Wanneer dit +begin u den indruk gaf dat ik hier niet op mijn aise zou zijn--nl. in +Parijs--dan zoudt ge u zeer vergissen. Ik vind het hier _dol_. O, als +men er niet geweest is dan kan men er zich geen begrip van vormen. 't +Leven heeft hier doorgaans iets van een heerlijken droom--iets wits, +blinkends: altijd ruimer, altijd hooger, altijd meer; ik weet het niet +anders uit te drukken.--Bij dat alles valt alleen ons hotel erg af. 't +Is een zoogenaamd deftig logement; en ofschoon ik erkennen moet dat +ik, om iets te noemen, onder al de Romphuizer jongelui er nooit een +zoo chic heb gezien als de garçons in ons hotel--en van den morgen +tot den avond,--zoo vind ik het logement zelf toch tamelijk somber, +en heb August bepraat om morgen naar het Grand Hotel te verhuizen, +waar men, voor weinige franken meer, het Parijsche hotelleven in +den volsten zin van 't woord geniet. Maar van dat alles vertel ik +u mondeling nader. Ook kan ik u geen verhaal doen van alles wat +wij reeds prachtigs bezichtigden; in den Baedeker dien we meenamen, +kunt u later alles lezen. In éen woord, ik vind het hier goddelijk! U +hebt geen denkbeeld van al de pracht van bijouteriën in de winkels en +vooral in die van het Palais-Royal. Een garnituur, broche en knoppen, +heb ik gezien.... nee maar heusch, u hebt er geen idee van. Voor een +aardigheid gingen we er eens in: Deux mille trois cent francs! 't Viel +me nog mee. Niet dat Helmond er over dacht; u kunt wel begrijpen dat, +al zou hij zoo iets een oogenblik in 't hoofd hebben gekregen, ik +'t hem zeker afgeraden, ja zelfs zou verboden hebben. Wat zou ik met +zulk een garnituur in Romphuizen doen: + +"De kerk Notre-Dame is ook beeldig, en vooral die miskleeren zijn +prachtig; zoo iets rijk geborduurds met goud en edelgesteenten, daar +hebt u geen begrip van. Gelukkig dat ik niet begeerig naar al die +luxe ben, want aan mijn August heb ik genoeg. O, u weet niet wat een +heerlijk leven ik met mijn lieven man heb. Hij is zoo goed. Letterlijk +zou hij alles doen om mij genoegen te geven; maar juist dáárom zoek +ik op mijn beurt uit te vinden wat hem het aangenaamst is en waar +hij het liefst heengaat. De Keizerlijke Bibliotheek en de Morgue daar +heeft hij echter op mijn verzoek van afgezien, omdat die bibliotheek +voor mij nu heelemaal niets was, en die Morgue zoo akelig is dat ik +er van droomen zou. Maar, om hém plezier te doen zijn we toch naar +de buitenplaats van Père Lachaise geweest. U weet dat dat het groote +Parijsche kerkhof is. Eerst had ik er _tegen_; want ik dacht fi! een +kerkhof op ons huwelijksreisje! Maar 't is niemendal akelig; 't viel +me tenminste vreeselijk mee. Ten eerste ligt dat kerkhof heel hoog en +veel rianter dan eenig kerkhof bij ons; maar ook door al de prachtige +mausoleums, de schoone beelden en bas-reliefs, de afwisseling van +kransen, bloemen en versiersels bij en op de fraai overdekte graven, +dat alles laat niets sombers na, en de Parijzenaars krijgen op hun +kerkhof dunkt mij zoo volstrekt geen indruk van het nare denkbeeld +"begraven worden". Papa zal wel zeggen dat ik nu ook weer heel aardsch +en zonder nadenken redeneer; nu ja, maar u begrijpt wel hoe ik het +meen, en hier in ons hotel, bij de débris van een keurig déjeuner met +koude kip, oeufs à la coque, croissants--delicieuze broodjes--hors +d'oeuvres, monster-garnalen enz. en heerlijke koffie, hier in een +Parijsch hotel, met de voorstelling van een rit in een open rijtuig +door 't Bois de Boulogne, en daarna 't zien van een steeple-chase +enz. in 't Hippodrôme, kunt u mij niet kwalijk nemen dat ik geen +diepzinnige bespiegelingen maak. + +"Wat ik u nog vertellen wil, 't is hoe wij het overheerlijk hebben +getroffen dat Helmonds vriend monsieur De Musart, in de stad was. Door +diens relaties met een zeer voornaam heer die over de theaters--of +sommige ervan, gesteld is, kregen we gisteren een paar prachtige +plaatsen in het groote Thèâtre de la Gaieté--fauteuils de balcon +avant-scène--vlak vooraan op den hoek bij het tooneel. Dat waren +letterlijk de eerste plaatsen uit de heele komedie. O, delicieuze +fauteuils! en aan de balustrade heeft men vóór zich écrans van +groene zij--weet u, die men op en neer kan schuiven om geen hinder +van 't voetlicht te hebben.--We zaten daar, bijvoorbeeld als in +den Haag de Koninklijke familie, maar eigenlijk nog veel ruimer +en chicker. We konden zoo zien dat ze allemaal dachten dat we zeer +voornaam waren. Helmond moest er om lachen zoo gedegageerd als ik +den meesten tijd in mijn fauteuil lag, en--alsof ik het dagelijks +gewoon was, naarmate het voetlicht al dan niet hinderde, dien écran +op en neer schoof. Ik ben er zeker van dat een deftig heer, met +drie ridderorden, mij voor een barones of zoo iets heeft aangezien, +want hij maakte bij 't binnenkomen, in de afdeeling naast ons, een +enorm hoofsche buiging. Nu, wat August betreft, die ziet er ook recht +gentlemanlike uit, niewaar, en dat helpt fameus! + +"Het stuk dat wij gezien hebben was prachtig. Van de élégance der +toiletten beste mama, kan men zich geen begrip vormen. Een actrice, +die in de rol eener madame Duvanont overheerlijk speelde, en ons +een vrouw voorstelde die uit innige liefde voor haren minnaar +haar echtgenoot vermoordt; ja zelfs om hem te overtuigen dat zij +niemand liefheeft dan hem, aan haar bediende den last geeft om +haar kind--spelevarend met een bootje, in den vijver--heimelijk +te doen omkomen; die actrice had in datzelfde stuk--ik heb het +goed geteld--acht verschillende toiletten. Als wij zulk een vrouw +en moeder in de werkelijkheid zagen, wij zouden er natuurlijk van +gruwen, maar als men zoo iets op het tooneel ziet, dan geeft het een +geheel anderen indruk. Men weet ten eerste dat het niet waar gebeurd +is, en bovendien, 't was een beeldschoone vrouw; en die heerlijke +toiletten! en die stem toen ze zoo zei: "Mon Edgard, sans toi le ciel +me serait un enfer!" o dat was onuitsprekelijk mooi; en de claque +heeft toen ook geapplaudisseerd à l'infini. Waar ik echter het meest +naar verlang is de Fransche en vooral de Italiaansche opera. Dezen +avond denk ik wel dat mijn beste August tot de eerste besluiten zal; +en dan--Patti zal ik in de Italiaansche hooren! In één woord lieve +ouders, wij genieten hier met volle teugen, en zullen nog oneindig +veel meer genieten! Van de heerlijke boulevards, van de prachtige +paleizen met bijna eindelooze danszalen, van dat onbeschrijfelijk +prettige sans-gêne 'twelk hier heerscht, en zoo ongeloofelijk gunstig +afsteekt bij al wat Hollandsch is; van dat alles schrijf ik u nader, +of, zoo ik daartoe geen tijd meer mocht vinden, dan vertel ik er u +bij onze terugkomst van. Gelukkig blijven we nog tien volle dagen +hier. Denk er aan uw brieven te adresseeren: Grand Hotel. Zet u voor +een aardigheid eens op het adres: Madame la Baronne; dat zou.... Maar +nee, nee! ik schreef dit uit gekheid; ik zou om die lafheid dezen +heelen brief kunnen verscheuren, maar ik heb geen tijd meer om een +nieuwen te schrijven, want zoo aanstonds komt het rijtuig. Nu 't was +maar een grapje, dat begrijpt u wel. + +"Van harte hoop ik dat u en zusje Louise wél zult zijn. Louise +zou zich hier niet op haar plaats gevoelen, althans niet als ze in +ons gezelschap was. Ik heb voor u allen reeds een souvenir in mijn +koffer. De goede August heeft me hier een blauw satijnen japon gekocht, +een waar ik dol op was; acht franken de el; maar u moet er niet van +spreken, want er zijn altijd menschen, wien het hindert als iemand +genoegen heeft en iets meer bezit dan zij; of ook zijn er andere--in +vele opzichten misschien goede, maar toch erg schriele menschen, die +altijd den angst krijgen dat iemand zijn laatsten stuiver zal uitgeven. + +"Leeft wel! Vele groeten van mijn August! + + +Uw liefhebbende: Eva Helmond-Armelo." + + +Terwijl Eva den brief aan haar ouders sluit, herleest Helmond vluchtig +het slot van 'tgeen hij aan oom Van Barneveld heeft geschreven. + + + +"....Wat mijn lief wijfje betreft, zij is den ganschen dag in +verrukking. 't Spreekt vanzelf dat de smaak eener jonge vrouw van +nauwelijks twintig lentes nog al uiteenloopt met dien van een dertiger, +wiens lust het zou wezen om behalve in de Keizerlijke Bibliotheek eens +een paar dagen in het Anatomisch Museum te snuffelen, of wel eenige +hospitalen te bezoeken en de klinieken van Raspail of Nélaton te gaan +bijwonen. Nooit in mijn leven heb ik er echter zooveel genoegen in +gevonden om mijn eigen wenschen voor die van een ander te vergeten +als nu. Maar ook, wat mij vroeger onbeduidend toescheen, ik leer het +aan Eva's zij als voortbrengsels van smaak en industrie, ja soms als +kunst waardeeren.--Zeker geloof ik, lieve oom, dat de omgang met een +vrouw die een open oog heeft voor het schoone--zelfs voor het schoone +dat wij beuzelachtig noemen--zeer weldadig moet werken op een man +die zich zooals ik, gewoonlijk slechts in den poel der menschelijke +kwalen en ellenden, van het boekenstof kan ontdoen. + +"Er is iets onverklaarbaar liefs in die ingenomenheid van mijn goed +vrouwtje met al het fraais en kostbaars 'twelk ze ziet, zonder het +echter voor zich zelve te begeeren. + +"Hoe langer hoe meer kom ik tot de overtuiging, dat, zoo Eva haar +zwakke zijde heeft, die zwakheid haar grond vindt in den adel harer +ziel: de zucht naar hooger en beter, de zucht naar volkomenheid. 't +Is dan immers alleszins verklaarbaar dat de jonge vrouw bij haar edel +streven--nochtans gebonden aan een stoffelijke wereld--ook te eerder +een oogenblik zal stilstaan bij 'tgeen haar in dat stof als edel en +volkomener toeblinkt. Hoe diep-gevoelig en lief zij is, het bleek +mij nog gisteren toen zij op den Boulevard des Italiens, zeer nabij +ons hotel, een schreiend meisje aansprak, en, vernemende dat het een +frank had verloren, haar met zich naar het hôtel nam; haar op chocolade +tracteerde, en met een vijffrankstuk weer vertrekken liet. In stilte +vreesde ik wel dat de bruinoog op een anderen Boulevard, straks nóg +eens over 't verlies van een geldstuk zou gaan schreien, maar de daad +van mijn engel was er mij niet te minder om, en met mijn vermoeden +kwelde ik haar niet. Ik bid u dan, beste oom, blijf mijn grootsten +schat liefhebben zooals zij 't verdient.--De ondervinding heeft ons +immers met mijn armen broeder geleerd, dat een _geringschatting_ van +de eischen aan zijn stand verschuldigd, niet tot zegen leidt.--Eva +heeft u lief als een dochter. Met beminnelijke eenvoudigheid heeft zij +mij daarvan op den avond van ons huwelijk de verzekering gegeven. Zóó +moet het zijn en blijven. En terwijl Eva mijn goeden oom en weldoener +hoe langer hoe meer zal hoogachten en liefhebben, zal ook oom van +zijn zijde al de innerlijke schoonheden van mijn kostelijke bloem +leeren ontdekken en waardeeren. Dat het Parijsche leven, hoeveel +schoons en aanlokkends het door zijn nieuwheid moge hebben, mijn Eva +op den duur zou bevallen, betwijfel ik zeer. Reeds gisteren bij het +verlaten van het Théâtre de la Gaieté, waar een prachtig gemonteerd +maar overigens horrible stuk was opgevoerd, zag ik haar onder een +indruk van kwalijk verborgen misnoegen; en ofschoon haar lief karakter +gaarne de verschoonende zij wil opmerken, zoo deelde zij toch geheel +mijn oordeel: dat zooveel rijkdom van mise-en-scène en toiletten aan +iets beters had behooren besteed te zijn." + +Het besluit van den brief zou August maar niet nalezen. Men had geen +tijd te verliezen, en al spoedig zaten de gelieven in de gemakkelijke +open voiture de remise, en rolden en wielden ze langs de vroolijke +boulevards, te midden van de honderden op- en neerjagende rijtuigen, +karren, vrachtwagens en omnibussen, de laatste inzonderheid met de +ronde forsch gebouwde schimmels. + +Eerst na middernacht keerden de jonge echtgenooten, die den avond +in de Fransche opera hadden doorgebracht, in hun logement terug. Bij +hun binnentreden werd Helmond, met den sleutel van n°. 59, door den +portier een telegram overhandigd, dat reeds op de trap--doch niet +zonder weerzin--door hem geopend werd. + +"Alweer zaken lieve?" vroeg Eva, terwijl ze, vermoeid van den +heerlijken dag en het beklimmen van de veertig hoteltrappen tot +besluit, op een sofa is neergegleden. + +"Ja.... kh'm.... 't is niets.... maar...." + +"God August.... toch geen kwaad? Je doet me schrikken. Is pa of +ma....?" + +"Nee nee nee! niemendal! Foei, een doktersvrouw moet +niet zoo schrikachtig zijn, beste kind. 't Heeft niets te +beteekenen. Tenminste...." + +"Tenminste....?" + +"Nu ja, tenminste.... 't Is over zaken, en de _zaken_ behoeven 't +vrouwtje niet te verontrusten." + +"Als ze dan 't genot van mijn besten man ook maar niet +vergallen.--Zeker weer die nare majoor?" + +"Nee Eva." + +"O gelukkig! Nu, ik ben verder niets nieuwsgierig. Mijn knappe August +zal er wel komen zonder 't hoogwijs advies van zijn wijfje.--Ben ik +je lieve wijfje August?" + +"Beste kind!" zegt August en hij streelt haar de wang. + +--Maar August is toch erg onder den indruk van die zaken. Hij is zoo +verstrooid en ziet zoo.... nee boos is het niet, maar zoo ernstig. Zij +trekt hem zachtjes naast zich, en, met den arm om zijn hals, zegt ze: + +"Wat heb ik weer genoten vandaag, en van avond vooral. Wat zongen +Faust en Mephisto overheerlijk. En Siebel's lied." Zij zingt: + + + + "Faites lui mes aveux, + "Portes mez voeux." + + + +"Ja, 't was alles heel mooi; en ne.... mooi weer was het ook." + +"'t Is hier dunkt me _altijd_ mooi weer.--Zonder gekheid, ik begrijp me +haast niet hoe het er hier met _slecht_ weer moet uitzien. Hê August, +als jij _hier_ eens dokter waart! hê!--Ja, als ik geen familie in +Holland had dan zei ik dadelijk va! 't Is toch ongelijk verdeeld in de +wereld: hier zoo veel, en daar zoo niets! Weet je wat ik iederen avond, +inweerwil van al 't genot, zoo'n nare gedachte vind....? Niet?--Nou, +zeg dan eens behoorlijk _nee_, lieve ventje." + +"Nee Eva, nee--wat dan?" + +"Dat die dag alweer om is.--Van morgen schreef ik tien, en nu zijn +'t nog maar negen dagen.--Dit is het laatste nachtje in onze rue +du Helder niewaar? Heerlijk, morgen Grand Hotel. Gaan we bijtijds, +of....? Mij dunkt we moesten nog vóór het dejeuner vertrekken." + +"Ja.... welzeker, maar...." + +"Je kijkt naar de koffers. O, in een kwartier is mijn boeltje er +in. Zoo'n hooge koffer met bakken pakt gemakkelijk, en 't hoeft +nu zoo mooi niet voor dat verhuizen. Aardig, wij _verhuizen_ in +_Parijs_! Aardig niewaar?" + +"Heel aardig. Maar.... dat Grand Hotel.... Ik weet niet, dat Grand +Hotel, 't is...." + +"Nee August, je moet me niet plagen. Beloofd is beloofd! Hoor eens, of +we nu hier zijn of daar, dat scheelt je tout au plus veertig franken; +we hebben het immers als ouwe luidjes berekend." + +"Ja kindlief, dat weet ik wel; maar toch...." + +August Helmond blijft nogmaals steken. Hoe kon hij die engel nu zoo +eensklaps als wegstooten uit den hemel van haar kinderlijk geluk. Zulk +een teleurstelling zal haar te kras zijn. Neen, hij kan en mag haar +dezen avond niet bedroeven met het bericht dat men inplaats van naar +het Grand Hotel te verhuizen, waarschijnlijk reeds morgen de terugreis +naar Nederland zal aannemen. Het telegram was weder van Van Hake, +en luidde, in 't Nederlandsch vertaald, woordelijk aldus: + + + "Generaal hier geweest; scheen zeer bezorgd over Jacoba. Wilde + in geen geval schrijven; een ander raadplegen veel minder; + vroeg mij een zenuwmiddel. Mocht mijnerzijds u niets + verzwijgen. Anders alles wel; behalve Donerie; gevaarlijk ziek. + + Van Hake." + + +Neen, Helmond mocht niet dralen.--Oom Van Barneveld maakte zich _zeer +bezorgd_ over Coba. Waarschijnlijk had zij opnieuw een flauwte gehad +zooals weinige dagen voor hun vertrek. Zijn plicht, zijn dankbaarheid, +zijn liefde voor oom en Coba roepen hem, ja, al ware het zelfs dat +oom zich zonder gegronde reden ongerust maakte, Helmonds besluit is +genomen: morgen keert hij met Eva zoo spoedig mogelijk naar Romphuizen +terug. Maar.... dat engelachtige vrouwtje; dat heerlijke schepsel met +haar hemelsch donkerblauwe kijkers, met die glanzig zwarte lokken; +dat lieve kind, zoo levenslustig keuvelend aan zijn zij, en zich +verheugend op het genoegen, dat haar nog verder in de wereldstad +wacht.... kan hij haar nú reeds zeggen....? + +--En toch, het zal zoo moeten zijn. Wanneer men morgen met den +_eersten_ trein naar Brussel zal vertrekken, dan dienen de koffers +dezen avond zooveel mogelijk in orde gebracht, en de afreize aan het +dienstdoend hôtelpersoneel te worden bekend gemaakt. + +"Eva, als we nu, op 't toppunt van ons geluk, eens door een onvoorziene +omstandigheid van elkander werden gescheiden....?" + +Eva schrikt inderdaad; maar toch, met een ongeloovig lachje zegt ze: + +"August, wat meen je?" + +"Heb je goed gevoeld best wijfje, wat dat wezen zou, zoo'n scheiding!?" + +"August, spreek zoo niet; ik zou er duizelig van worden." + +"Je begrijpt wel lieve dat ik het zóó niet zou gezegd hebben als er +eenige quaestie van wezen kon." + +"O Goddank!" zegt Eva, en Helmond ziet een paar groote tranen +schitteren in haar oogen: "Foei, je rekent wat veel op de sterkte +van mijn zenuwen. Wij scheiden!--Wij? Nee dát nooit. Dan liever +sterven August!" + +"Dus als ik morgen eens ter wille van een patiënt naar Romphuizen terug +moest, dan ging je mee niewaar, liever dan alleen hier te blijven?" + +Er zijn naturen die bij het zien van een groot gevaar--na een eerste +en verklaarbare ontsteltenis--zich krachtig gevoelen; die op den +brullenden leeuw zouden inhouwen, doch--angstig wijken, wanneer +diezelfde leeuw zich eensklaps in een muis veranderen kon. + +Helmond ziet Eva wit worden. + +Na zijn laatste woorden had zij aanstonds het ontvangen telegram in +verband met het gesprokene gebracht. Ze doorziet nu zijn bedoeling +om haar, door een voorstelling van het ergste, voor te bereiden op +geringer leed of teleurstelling; en, in den waan dat August haar +omtrent Kartenglimp de waarheid verzweeg, zegt ze eensklaps, met het +hoofd een weinig naar achter: + +"Zou 't mogelijk wezen dat tóch die majoor....!" + +"Nee lieve vrouwtje, dat niet; ik heb het immers gezegd. Maar ja, +hoe allerverdrietigst en ongelukkig het moge treffen, toch moeten +we morgen...." + +"Moeten! August, je spot er mee. Naar Romphuizen moeten! nú, morgen +al! Nee, dat is niet waar! Nee nee, dat is gekheid; ik zie het wel aan +je gezicht, je wilt me weer in 't nauw jagen. Je speelt de Fransche +acteurs al prachtig na." Luide lachend: "Morgen eerst naar 't Grand +Hotel en dan naar Versailles niewaar? dat is wat anders, mijn ondeugd!" + +"'t Zou me waarlijk niets helpen lieve kind, wanneer ik je nog een +poosje in die meening liet. 't Kost me meer dan ik zeggen kan mijn +besluit te moeten volgen." + +"Maar dat zou een _dol_, een _akelig_ besluit zijn! Hoor eens, dat +kan niet; nee nee nee, dat kan en dat mag niet!" Bijna schreiend: +"Voor iemand die misschien wat kou heeft gevat.... om daarvoor.... Nee, +we zullen niet gaan niewaar? Zeg, zou je me zoo'n schrikkelijk verdriet +doen, zeg?" + +"Wijfjelief! hou je _wezenlijk_ van me? Herinner je je alles wat je +me plechtig beloofd hebt?" + +"Ach ja August, ja! maar we gaan toch _morgen_ nog niet!" En of de +bron die slechts zelden vliette nu gemakkelijker vloeide, dewijl zich +straks, na die eerste stoute aanspraak, een paar groote tranen op den +dorpel der schoone oogen hebben vertoond, zeker is het dat ze thans +overvloedig stroomen, doch het zijn nu kleine, zeer _kleine_ tranen. + +'t Was een harde beproeving voor den jongen man; maar Eva's schreien, +haar vleiend vragen, ja bijna haar smeeken, baatte niet. Boven alles +gevoelde hij zijn plicht. Ware misschien een zijner gewone patiënten +ongesteld geworden, en had men er zelfs "om zeer bijzondere redenen" +op aangedrongen dat hij zijn reis zou bekorten, hij zou, evenals met +den majoor, volkomen vrijheid hebben gevonden om niet _aanstonds_ +toe te geven aan een verlangen, vaak kranker dan het lichaam zelf. + +Doch, waar het een zieke gold als Jacoba, de eenige dochter van zijn +weldoener, waar hij dien weldoener ondanks zijn gewone minachting voor +de geneeskunst en warsheid van medicijnen, nu _zelf_, maar zeker in +'t geheim, zag sluipen naar de apotheek om er een geringe afleiding +te vinden voor de onrust die hem vervulde; nu Helmond weet dat de man +aan wien hij alles is verschuldigd, misschien de uren en minuten telt +die er nog moeten verloopen eer hij den neef "weer zoo eens terloops" +zal kunnen consulteeren; nu is er geen macht instaat om hem terug te +houden, en zelfs hebben die _kleine_ tranen geen vat op hem. + +Halt! dat is zoo niet. Ze kwellen, ja ze folteren hem, al zullen ze het +vast genomen besluit niet meer doen wankelen. Wat hem hindert bovenal, +'t is de koelheid waarmede dat anders zoo aanminnige vrouwtje hem +nu bejegent. + +Maar Eva heeft toch reden ook. Hij laadt, bij de verdenking eener +ongemotiveerde tirannie, nog het verwijt van achterhoudendheid op zich, +door volstandig te weigeren haar het telegram te laten lezen, ja zelfs +door haar niet te zeggen wie de patiënt is, die zijn hulp verwacht. + +Neen, haar ouders zijn het niet, noch haar zuster Louise; maar voor 't +overige moet zij niet vragen.--Helmond beseft terecht, dat het noemen +van Jacoba en den generaal, de grief tegen den laatste plotseling zal +doen herleven, en misschien een weerzin tegen hem verwekken, die niet +meer zoo gemakkelijk te, overwinnen zal zijn. Later, als hij haar door +'t een en ander met deze teleurstelling zal verzoend hebben, dan zal +hij haar volkomen doen begrijpen dat het niet anders wezen kon, terwijl +zij, indien ze nú het telegram had gelezen, ongetwijfeld Helmonds +spoedig vertrek een dwaasheid zou noemen. Immers, met dat bericht in +handen kon men Van Hake gemakkelijk van overdreven ijver beschuldigen. + +Hoe 't zij, Helmond weet wat hem te doen staat, en zijn besluit is +onwrikbaar vast genomen. + +De bougies, die in het Hotel du Helder niet dagelijks werden vernieuwd, +teerden op haar laatste kracht en hadden Helmond reeds genoopt om +het was-nachtlicht te ontsteken. + +Terwijl ze zich ontkleedde, heeft Eva niet meer gesproken of +geschreid, maar August kon zeer goed bemerken dat zijn vrouwtje het +onherroepelijke van zijn besluit had ingezien, dewijl ze, ofschoon +met weerzin, meer zorg aan het inpakken van haar koffer besteedde +dan ze zich had voorgenomen. + +Terwijl ze nog in den koffer bezig is, en over den tweeden hoog +opgevulden bak een witten doek spreidt, is Helmond haar van achteren +genaderd, en den arm om haar middel slaande fluistert hij een paar +zoete woorden. + +"Stil, laat me nu pakken Helmond; ik moet op bevel van mijnheer +immers morgen klaar zijn. Och wees nu niet zoo lief en aanhalig; +ik vind dat ronduit gezegd in deze oogenblikken laf en ongepast." + +"Maar Eva, je gelooft toch...." + +"Ik geloof Helmond, dat alle menschen hun gebreken hebben, maar dat +jij in 't bijzonder er één hebt dat onuitstaanbaar is voor een vrouw: +despotisme! geweld! ruwe kracht! onuitstaanbaar!" + +"Ik geloof dat je gelijk hebt Eva, tenminste dat het er allen schijn +van heeft." + +"Nee--haal me niet aan.--Zeg, _gaan_ we morgen of blijven we hier?" + +"We _gaan_ Eva, zeker!--Maar luister dan toch. Als het nu werkelijk +mijn plicht is...." + +"Je plicht! jawel, _plicht_, basta!" + +"Zou het niet jou plicht zijn Eva--nee, je bepaalde _wil_ om aanstonds +te vertrekken, als een van je ouders stervende was?" + +"Maar dat is nu zoo niet; en, ware mij zoo iets gemeld ik zou het +je _zeggen_. Voor mij is 't echter genoeg dat Mijnheer _beveelt_ +te gaan. Maar als hij dan aan zijn eigen vrouw de reden blieft te +verzwijgen, waarom dat fatale besluit wordt genomen; wanneer hij +zijn vrouw alle verstand ontzegt, en haar niet waardig acht om over +'t geldige van dien plicht te oordeelen; wanneer het bewaren van de +goede verstandhouding, het één zijn in alles, reeds op den zesden +dag van 't huwelijk zoo prachtig wordt nageleefd, dan...." + +"Eva, ik heb je gezegd dat de schijn tegen mij is; en ofschoon het +waarlijk beter zou wezen dat ik zweeg, om je te toonen dat ik 't +allerminst voor mijn wijfje een tiran of een despoot wil zijn--och +je weet dat ook wel beter--zie dan hier; mij dunkt de drie laatste +woorden van Van Hake's telegram zullen je doen gevoelen dat er reden +genoeg is om nu te vertrekken, en een langer verblijf in Parijs eens +tot later uit te stellen." + +Terwijl Eva het _tot later uitstellen_ met een ongeloovig +schouderophalen beantwoordt, toont Helmond haar het omgevouwen +telegram. + +Maar het sprak vanzelf dat Eva haar hoofd houdt afgewend: ze behoefde +nu volstrekt geen opheldering meer. August kwam er een beetje al te +laat mee. Trachtte hij nu door zulk een halfheid haar liefkozingen +te herwinnen! + +"Dankje Helmond; dankje wel. 't Is me nu totaal onverschillig." + +"Maar Eva, als je me waarlijk liefhebt, lees dan, en oordeel of dit +laatste niet reeds genoeg is." + +Met zachten dwang doet hij haar het hoofd naar de zij van het papier +wenden, en, ofschoon nog onwillig leest Eva nu de woorden: + +"Donerie dangereusement malade!" + +Een vuurrood overtoog eensklaps haar schoon gelaat. Ze gist zelfs van +verre niet dat zij omtrent de ware reden van hun aanstaand vertrek door +Helmond op een dwaalspoor is gebracht. Ze denkt er niet aan--ofschoon +ze het weten kon--dat Donerie een ander tot dokter had. + +In de eerste oogenblikken staat haar slechts die gevaarlijk zieke +jonkman voor den geest, en dan, dan ziet ze daar Helmond aan haar +zij: In haar blos heeft hij toch niets kunnen lezen--neen, want +slechts een voorbijgaand medelijden, een plotselinge ontsteltenis, +de verrassing heeft haar dat rood op de wangen gelegd. En, nu vlijt +ze zich weder aan zijn borst, en als hij haar vaster aan het hart +sluit dan fluistert hij: + +"Dat blosje heeft me genoeg gezegd. O lief meelijdend wezen, als je +nu altijd maar gelooven wilt dat ik geen tiran ben...." + +"Stil August, stil, niets meer! Mijn lieve man _kent_ zijn plicht en +ik nu den mijne!" + + + +'s Anderendaags reeds vroeg in den morgen verliet een fiacre met de +koffers van Nº. 59 erop, het Hotel du Helder. + +De eerste garçon die zooeven in de porte-cochèro zijn gelaat tot +een recommandatiekaart verwerkte, en meesterlijk uitdrukte dat +het vertrek der beide gasten zoowel voor zijn persoon als voor het +hôtel een onherstelbaar verlies zou wezen, de garçon herinnert den +commissionair die, bij het wegrollen der fiacre zich er aan vast +klemt en op den bok springt, nog haastig: "Rue Lafayette vingtsix, +Bassot bijoutier-joaillier;" waarna hij in het hôtel terugkeerend, +den half duttenden portier voorbijgaat, en dan met een wenk van het +hoofd naar buiten: + +"Ça vaut la peine Gérard! Belle hollandaise!" en, rammelend met een +paar vijffrankstukken in den zak: "Coquin de mari! C'est monsieur +Bassot qui rira le dernier, hein!" + + + + + + + + +NEGENDE HOOFDSTUK. + + +Jacoba Van Barneveld weet niet dat August en Eva zich reeds op hun +terugreis bevinden. Ze heeft uitgerekend dat er nog twaalf volle +dagen vóór hun thuiskomst moeten verloopen. + +Op haar schrijftafel ligt een blad papier gereed. Ze moet August +schrijven. Ze heeft er eindelijk toe besloten. Nog wacht ze een +oogenblik ofschoon het reeds halfelf is, en de brieven voor Parijs +uiterlijk te één uur op het postkantoor moeten bezorgd zijn. Ja ze +kan nog even wachten. Hendrik zal immers zoo aanstonds uit de stad +terugkomen, want, behalve een boodschap bij de naaister, had hij +niets te doen dan even bij baas Krul naar Donerie te vragen. + +Jacoba luistert. Ze meende iemand bij haar kamerdeur te hooren.... maar +ze heeft zich vergist. + +--'t Is vreemd dat Hendrik zoo schrikkelijk lang uitblijft. Doch +neen, de pendule zegt haar dat hij nauwelijks twintig minuten geleden +vertrokken is. + +Jacoba bladert in Longfellows gedichten. Dat mag een paar minuten +duren, maar dan, dan staat ze weer op. Zichtbaar onrustig gaat ze +naar de schrijftafel; een oogenblik later staat ze bij 't venster, +waardoor ze het uitzicht heeft op het prachtige landschap met den +zilveren Rijn; doch--geen seconde later is ze bij haar schrijftafel +terug, en neergegleden in den gemakkelijk ronden stoel die er vóór +staat, vat ze de pen om.... Maar neen, sneller dan ze zitten ging is +ze weer opgestaan, en gaat nu de kamer uit. + +Aan 't eind van den breeden corridor kan ze door het venster op +'t hek van den straatweg zien. Nú kon Hendrik toch wel terug zijn. + +"Ben je daar Coba?" vraagt een dame van omstreeks zestig zomermaanden, +die uit de deur der groote groene logeerkamer op den corridor komt, +en reeds gekleed voor het tweede ontbijt zich met hoed en parasol +heeft gewapend om eerst nog een kleine wandeling op het boventerrein +van _De Zonsberg_ te doen. + +"Ja tante. Hé, ik had u niet gezien." + +"Wacht je iemand?" + +"Hendrik zou inkt meebrengen tante. Hij blijft vreeselijk lang weg." + +"Hé, inkt. Je pa heeft altijd een heel kruikje.... Was dat leeg +misschien? Wacht, er is nog wel wat op mijn kamer; je hebt zeker zoo +heel veel niet noodig?" + +"Een paar velletjes tante." + +"Velletjes?" + +"O, ik meen.... Maar Hendrik zal wel dadelijk komen. Dank u tante." + +"Coba-lief kom eens hier; wat scheelt er aan?" + +"Mij tante!?" + +"Ja lieve kind, kom jij nu eens eventjes hier bij tante op de +logeerkamer. Jawel, eens eventjes." + +"Tante ik heb waarlijk geen tijd. Ik wacht op Hendrik, en ik moet me +nog kleeden ook." + +"Ja maar zoolang Hendrik er nog niet is, kun je wel even bij tante +Hermine komen niewaar? We hebben uit mijn kamer juist het oog op het +hek aan den straatweg. Voel je je weer niet zoo fiks Coba?" + +"Jawel tante, ik voelde me juist van morgen weer heel flink." + +"Och kom, is dat waarlijk zoo? Ik dacht dat je het maar aan je pa +zei om hem gerust te stellen. Je bent toch erg bleek, lieve kind." + +"Vindt u tante; ik ben _altijd_ bleek, dat is mijn natuurlijke kleur." + +"Ja maar Coba, je oogen staan waarlijk een beetje flets. Papa merkte +het gelukkig niet, maar ik kon wel zien dat je geschreid hadt toen +je van morgen beneden kwaamt." + +"Geschreid! ik!? Lieve hemel tante, geschreid! ik zou niet weten +waarom." + +"Nee ik ook niet Coba. Wie zou gelooven kunnen dat een meisje, dat +zoo alles en alles heeft, en krijgen kan wat ze begeert, reden zou +hebben om te schreien, maar...." + +"'t Zou bespottelijk zijn tante." + +Na dit gezegd te hebben wendt Jacoba zich van haar tante af en gaat +weer haastig naar de deur. + +"Jacoba hoor eens." + +"Riept u?" + +"Ja beste kind, kom nog eens even hier.--Zou je me een groot genoegen +willen doen?" + +"Als ik kan, zeker!" + +Mevrouw Mansburg vat Jacoba's fijne hand, en haar vriendelijk aanziende +zegt ze zeer overredend: + +"Och, dan wou ik zoo graag dat je tante eens je vertrouwen schonkt. Er +is iets dat je hindert. Jawel Coba; een vrouw van jaren en ondervinding +zooals ik, ziet scherper dan een man, al is hij ook tienmaal een vader +zooals je beste pa.--Je pa maakt zich erg ongerust over je gezondheid, +veel meer dan hij weten wil." + +"Maar ik verzeker u dat hij vandaag heel gerust is tante. Nadat ik +gisteren zoo trouw ingenomen en van nacht zoo heerlijk geslapen heb, +moest ik mij wel beter gevoelen. Ik heb het pa plechtig verzekerd, +want ook hij heeft me in 't verhoor genomen." + +"Heb je waarlijk _waarlijk_ zoo heerlijk geslapen Coba?" + +"Tante, ik vind het erg verdrietig en compleet om iemand ziek te maken +als men zich wél gevoelt, en iedereen ons dan telkens wil opdringen dat +we slecht geslapen hebben, er slecht uitzien en zekerlijk ziek zijn. Er +zijn immers voorbeelden van dat men gezonde maar aantrekkelijke +personen zóó een ziekte op 't lijf heeft gepraat.--Ik vind u waarlijk +heel lief tante, en ik hou ook heel veel van u, maar u moest mij heusch +niet altijd zoo vragen, en--zooals u gisteren en van morgen telkens +deedt--mij zoo van terzijde zitten aankijken. Ja ik weet wel dat het +belangstelling is, maar ik voel dat het mij bepaald kwaad zou doen." + +Mevrouw Mansburg begrijpt nu dat ze een krasse wending moet wagen om in +'t belang van dat bleeke kind haar vertrouwde te worden: + +"Op gevaar af dat je me lastig zult noemen, beantwoord mij deze ééne +vraag: Is er iemand op de wereld dien je liever hebt dan papa?" + +Of Jacoba op iets dergelijks heeft gerekend, althans haar gelaat +teekent geen de minste ontroering. + +"Dat is een zonderlinge vraag tante. Nee, zekerlijk is er niemand +dien ik _zóó_ liefheb als mijn besten vader.--Ha daar komt Hendrik +het hek in! Tot straks tante; bonjour!" + +Mevrouw Mansburg heeft haar doel niet bereikt. Twee dagen na Helmonds +huwelijk kwam ze bij haar broeder Van Barneveld op _De Zonsberg_ +logeeren. Aanstonds heeft het haar getroffen zoo zwak en lijdend als +Coba er uitzag; en, aanstonds had zij tevens Van Barnevelds onrust +bemerkt, hoezeer hij die ook te verbergen zocht. En, zij heeft die +onrust gedeeld, vooral den dag na haar aankomst, toen Jacoba--nadat +men onder het theedrinken tamelijk druk over August en zijn jonge +vrouw had gesproken--een soort van flauwte heeft gekregen met +een zonderling benauwde ademhaling. Ofschoon mevrouw Mansburg die +plotselinge ongesteldheid volstrekt niet voor gevaarlijk hield, en +haar ondervinding schier dezelfde verklaring gaf als vroeger dokter +Helmond heeft gegeven, zoo moest zij op Van Barnevelds krachtige maar +wellicht slechts uitlokkende verzekering: dat het volstrekt _niets_ +te beteekenen had, toch opmerken, dat Alexander het niet al te licht +moest tellen, want--mevrouw sprak wel eens in beelden--dat er nooit +een deur van zelf dichtging; was er geen hand die het deed dan deed +het een tocht of rukwind misschien. + +'t Is reeds bekend dat Van Barnevelds heimelijke onrust, door de +herhaling dier zenuw-attaque, en waarschijnlijk door het advies +van zijne schoonzuster, aanmerkelijk was toegenomen; en, hoewel met +tegenzin, heeft hij op het vragen der zuster langer over dat punt +gesproken dan hem lief is geweest. 't Was zeer verklaarbaar dat hij +mede de onderstelling heeft herhaald, of ook Helmonds huwelijk eenigen +invloed op Coba's zenuwgestel kon hebben uitgeoefend. Ofschoon Coba +bijna tien jaren jonger was dan hij, zoo waren ze toch, vóórdat August +naar de academie ging, in Van Barnevelds huis als kinderen te zamen +geweest. August hield bijzonder veel van zijn "klein bleekneusje;" en +later als hij met vacanties over was, o wat kon hij haar dan mokkelen +de aardige speelpop, het achtjarige zusje; rijden met haar op zijn knie +de heele wereld rond, of straks op den rug door het gansche huis--en +'t was een groot mooi huis in Den Haag--naar boven, de breede trappen +op, al de kamers door, van de eene in de andere, de trappen weer af, +totdat hij er doodmoe bij neerviel. + +Ook later heeft August altijd getoond dat hij veel van Coba hield. Toen +Helmond dokter te Romphuizen is geworden, en Van Barneveld daarna +op _De Zonsberg_ kwam wonen, ging Helmond--vooral in den beginne, +toen de praktijk niet zoo druk liep--er heel veel heen. Natuurlijk +is dat later wel iets verminderd, maar geregeld kwam hij er toch een +paar malen 's weeks dineeren, en, dan hadden die twee het altijd +druk, zóó zelfs dat papa wel eens tweemaal aan "zijn partijtje" +moest herinneren, want, van kwart over achten tot halftien speelde +de generaal graag een ombertje en famille. + +Ja, Coba hield veel van broeder August.--En, in de laatste twee jaren +is er bovendien veel gebeurd. In die sombere dagen toen Philip door +zijn schandelijk gedrag den oom en weldoener zulk een smaad had +aangedaan, toen heeft haar zenuwgestel een sterken schok gekregen. + +Van Barneveld wil het niet ontkennen dat hij Jacoba's voorspraak toen +wel wat ruw heeft afgewezen. 't Is den eenigen keer geweest dat hij +zijn kind harde woorden heeft toegevoegd, maar ze moest het gevoelen, +dat de generaal Van Barneveld, van elk ander dan zijn pleegkind, +bloed zou hebben geëischt voor zulk een smaad, en gevoelen ook dat +men door het zoeken van zijn minderen, zooals Philip had gedaan met +dat trouwen ver beneden zijn stand, tot alles instaat raakt, zelfs +tot het verguizen, het beleedigen van hen aan wie men het meest +is verschuldigd. + +Jacoba heeft het begrepen; maar dat ze bij die droeve gebeurtenis +alweder aan de zij van broeder August heeft gestaan, en niet eerder dan +hij heeft willen berusten in het harde vonnis, 'twelk haar vader over +Philip had uitgesproken, het pleitte opnieuw voor de genegenheid, +die zij haar pleegbroeder toedroeg en de waarde die ze aan zijn +zienswijze hechtte. + +En dan, is Coba niet telkens weer zijn krachtige voorspraak geweest, +wanneer de vader haar--en misschien wat al te veel--met zijn grieven +over het huwelijk van August had lastiggevallen? Ja, Helmonds keuze +heeft hem in den aanvang zeer gehinderd. Een oogenblik zelfs was het +voornemen bij hem opgekomen om zijn toestemming te weigeren--voor +zooverre die weigering beteekenis had,--en Jacoba zal er onder +hebben geleden zooals zij telkens Helmonds voorspraak heeft moeten +zijn. Immers, August had haar gezegd dat hij zoo onuitsprekelijk veel +van Eva Armelo hield, en toch de liefde van zijn braven pleegvader +zoo noode verliezen zou. Al wat ze kon heeft ze gedaan om haar vader +met dat huwelijk te verzoenen. Ze heeft er aan herinnerd dat Eva's +ouders, ofschoon ze van geringe afkomst waren, toch nu, door den +rang van mijnheer, tot den "fatsoenlijken stand" behoorden; ze heeft +de omstandigheid dat de kapitein om bijzondere redenen zoo vroeg is +gepensioneerd,--redenen die Van Barneveld kende--weten te vergoelijken, +door er op te wijzen hoe men nu--en zelfs in Romphuizen--er toch nooit +meer van hoorde dat de familie en vooral mevrouw Armelo, dépenses +maakte, die haar krachten te boven gingen. Wat Eva betrof, Jacoba +heeft haar zeer geroemd, althans voor zooveel ze dat kon. Ze was +zoo schoon, ze had zulk een slank figuur, zulk glanzend zwart haar, +en daarbij zulke mooie donkerblauwe oogen. Wat speelde ze prachtig +en wat zong ze overheerlijk! + +Welnu, papa Van Barneveld heeft dan immers ook toegegeven. August moest +het weten. In den aanvang had hij hem wel zijn bedenkingen gemaakt, +en hem volgens zijn overtuiging, op de zwakke zij van Eva's karakter +gewezen, maar--men weet het--ten laatste heeft hij toch "zooveel +mogelijk het zijne gedaan om de onderlinge vrede en liefde te bewaren". + +Inderdaad, er is genoeg geweest om een teeder gestel als dat van +Jacoba te ondermijnen. En wanneer men nu Coba's zusterlijk gevoel +voor August in rekening brengt, dewijl het toch vanzelf spreekt dat +Helmond veel minder dan vroeger op _De Zonsberg_ zal kunnen zijn, en +althans niet meer onverdeeld zooals vroeger, dan meent de generaal +wel grond te hebben voor zijn overtuiging, dat dit huwelijk bij +Jacoba zwaarder heeft gewogen dan hij het zich heeft voorgesteld, en +dat het zijn plicht zal wezen om, zoodra August en Eva terug zullen +komen--ofschoon met verstand, en steeds tegenover Helmonds vrouw met +de leuze: "eenvoud en zuinigheid"--het veelvuldig samenzijn, vooral +ter wille van Coba, zooveel mogelijk te bevorderen. + +Driemaal achtereen heeft mevrouw Mansburg, na een veelbeteekenend +ophalen van de wenkbrauwen, dat laatste besluit van haar zwager met een +"Ja maar!" beantwoord, en ze dacht er bij: Mijn goede Van Barneveld, +al ben je misschien een man die alleen door de juistheid van je blik +de sterkste vesting zoudt nemen of een overmachtig leger verslaan, +het vrouwenhart doorzie je _niet_! + +_Ja maar_! er kon iets anders zijn. Er kon iets anders leven in Coba's +boezem! En, 'tgeen mevrouw niet heeft uitgesproken, dat heeft Van +Barneveld toch aanstonds moeten raden; + +--Hoe, wat! zou zoo iets mogelijk wezen....!? + +En zuster Hermine heeft nogmaals zeer sterk, zoowel haar schouders +als wenkbrauwen naar boven getrokken. En, zij zou er zekerheid van +hebben, dat beloofde ze vast. Maar inweerwil van haar goede bedoeling, +en inweerwil van haar tact, mevrouw Mansburg heeft nóg geen zekerheid +gekregen, ofschoon ze er "des ondanks" nog zekerder van is dan den +vorigen dag. + +"Welke boodschap heb je?" roept Jacoba den knecht toe die naar +boven komt. + +Hendrik wipt snel eenige trappen hooger en zegt dan: + +"Compliment, nog hetzelfde juffrouw." + +"Ik meen van de naaister?" + +"O, dat ze zorgen zou dat het naar uw zin zou wezen juffrouw." + +"En van de zij? En zou ze het vooral netjes doen?" + +"O, zij had ze genoeg, en jawel, de juffrouw zou heel tevreden zijn." + +"Heb je de taf?" + +"Jawel juffrouw.--Alsjeblief." + +"Best Hendrik!"--In het teruggaan zich even omwendend: "Niets beter +met mijnheer Donerie?" + +Hendrik, in 't naar beneden gaan stilstaande en omziende: "Nee +juffrouw; 'tzelfde; eer minder, was de boodschap." + +"Zoo!" + +Op haar kamer gekomen sluit Jacoba de deur zeer zachtjes van binnen +op het slot. + +Van haar waschtafel neemt ze den flacon; doet een overvloedigen +scheut eau de cologne in het water, dat ze zich in de waschkom heeft +geschonken; dompelt er haar polsen in, en verfrischt daarna drie, +vier keeren haar hoofd. + +Nu zit ze weder voor haar papier. Een wijle tuurt ze op de kleine buste +van Mendelssohn--in wiens trekken ze steeds een zekere overeenkomst +met hem.... meent te zien; en dan, na een paar malen de pen te +hebben opgenomen en weer weggeworpen; na nogmaals te zijn opgestaan, +en ginder eenige oogenblikken op den stoel bij het venster te hebben +gezeten, neemt ze eindelijk weer plaats voor het papier, en schrijft +met bevende hand: + + + "Beste August! + + + "Altijd heb ik je liefgehad en vertrouwd als een dierbaren + vriend. Sedert den dag van je vertrek had ik geen rustig + uur. O, waarom heb ik niet gesproken toen je mij op dien avond + zoo deelnemend ondervroegt. Ik wist toen reeds wat ik vreezen + moest, maar kon niet denken dat mijn gevoel op zulk een harde + proef zou worden gesteld. Och waarom moest ik huichelen; + waarom je verbergen wat mij verteert...." + + +--Verbergen wat mij verteert? Hoe is het mogelijk dat deze woorden aan +mijn pen zijn ontsnapt, denkt Jacoba; en dan, nadat ze de geschreven +regels heeft herlezen: + +--Nee, dat alles is bespottelijk; dat mag en dat kan zoo niet. Het +papier wordt nu ijlings door midden gescheurd; en, op een ander +blaadje schrijft ze: + + + "August! + + "Bij papa's letteren voeg ik een paar woorden om je te zeggen + dat ik mij, ofschoon zelve best in orde, zeer ernstig ongerust + maak...." + + +--Maar dit kan evenmin blijven. Neen, ook August mag niet weten, +niet vermoeden zelfs.... + +Weder staart Jacoba eenige oogenblikken in gedachten op Mendelssohns +buste, terwijl ze het geschrevene in kleine stukjes scheurt. + +--Ha! die inval komt als een lichtstraal. Ja, dát heeft haar +wel voor den geest geschemerd, maar nu eensklaps is het helder +geworden. Nogmaals neemt ze een ander blaadje en schrijft dan snel: + + + "Lieve August! + + + "Bij papa's letteren voeg ik een paar woorden om je te zeggen + dat ik mij ernstiger ongesteld gevoel dan ik hem bekennen + wil. Herhaalde flauwtes, binnenkoortsen en slapelooze nachten + doen mij vreezen dat ik binnenkort onherstelbaar wezen zal + indien, ja August, indien je niet spoedig terugkomt en mij + behandelt zooals je dat voornemens waart. Om papa niet ongerust + te maken heb ik hem gezegd dat ik mij zelfs beter gevoelde + dan vóór je vertrek, en hem uit het hoofd gepraat om je over + mij te schrijven, zooals hij een oogenblik van plan scheen, + ten einde je te kennen te geven dat een spoediger terugkomst + hem aangenaam wezen zou. Waartoe behoeft papa meer of langer + in onrust te zijn dan noodzakelijk is. Doch om zijnentwil + evenzeer, voelde ik mij verplicht je wel degelijk zelve te + schrijven. Mij te verliezen zou hem zwaar vallen. Je gevoelt + dat ik in geen geval zoo spreken zou indien wij--al ware het op + een paar uren afstand--een goeden dokter hadden. Biermans, die + onlangs Loovers kindje als klierachtig behandelde, totdat jij, + er bijgeroepen, verklaarde dat het een hersenontsteking was, + die man is òf afgeleefd òf nooit te vertrouwen geweest. Stel je + waarlijk eenig belang in je zusje, August, keer dan aanstonds + terug; ik zal je die liefde duizendmaal trachten te vergelden; + maar ook, lieve broeder, laat in 'shemelsnaam niet blijken + dat ik je zoo geschreven heb. Behandel mijn ziekte voor + 't oog van papa maar luchtig, en geef als reden van die + overhaaste terugkomst op, dat er hier een ernstige zieke was, + die volstrekt onder je behandeling wilde zijn. Het treft in + zooverre gelukkig dat er juist zulk een zieke is, hoewel het + mij voor den armen sukkel spijt. Mijnheer Donerie is, zooals + ik vernam, na den dag van je trouwen weer veel erger geworden, + en om nu alles voor papa heel natuurlijk te maken, zal ik wel + zorgen dat Biermans bij mijnheer Donerie zijn congé krijgt, + of zelf verklaart een consult met je te wenschen. Och lieve + August, wat verlang ik naar je komst; stel het niet uit want + je ziet aan mijn schrift hoe ik beef van zwakte, en ik geloof + zeker dat jij me beter zult maken. Wist ik niet dat je liefde + voor je kleine zusje reeds voldoende zou zijn om je over + alle bezwaren te doen heenstappen, de kans om den Romphuizer + muziekmeester, den waarlijk niet ontalentvollen stumper, die + in de kerk nog zoo zijn best deed, meteen weer beter te maken, + die kans zou alleen reeds genoeg zijn om mijn geliefden broeder + tot een spoedige terugkomst te bewegen. Donerie's ziekte komt + in zooverre goed zegt pa, dat ik nu aan geen muziek kan doen. + + "August, ik tel de uren, de minuten. De koorts verheft + zich..... + + + Uwe Jacoba." + + +Of Jacoba inderdaad koorts heeft, of, dat haar stemming iets +koortsachtigs had, zooveel is zeker dat een ongewoon blosje haar +wangen kleurde toen zij den brief vouwde en, na het couvert te hebben +dichtgeplakt, nog een tamelijk breed lak er op deed, om eindelijk +het eenvoudige adres te schrijven: "Aan August." + +Nu gaat ze naar haars vaders "bureau". + +"Hier is mijn epistel voor onzen zwierbol, pa." + +"Ah zoo Coba," zegt Van Barneveld die aan 't schrijven was: "ik dacht +al, 't is kwartier voor twaalven; 't werd tijd. Om twaalf uur moet +Hendrik er mee weg." + +"Hendrik komt pas uit de stad terug pa. Ik wou 'm zelf even brengen. De +uwe is immers klaar?" + +Van Barneveld ziet haar verwonderd aan: + +"Ja, hier is mijn brief, maar wou jij dien naar de stad brengen? Eer +Willem de paarden klaar heeft, zal..." + +"Nee ik wou te voet gaan." + +"Te voet! Nú te voet.... jij! Heeft tante je daartoe bepraat?" + +"Nee pa, maar August heeft wandelen zeer aangeraden.--Ik moet bij de +naaister zijn. Hendrik heeft iets vergeten." + +"Je schijnt vandaag bijzonder wèl te wezen, beste meid." + +"O, ik ben weer heel flink!" Zij zoent den vader op zijn hooge +voorhoofd: "Toe, sluit u nu mijn epistel in; 't wordt immers tijd +beste pa?" + +"Maar wat een vreeselijk lak Coba. Dat couvert dient er af.... Wil +ik maar even?" + +Jacoba ontneemt hem onverhoeds haar brief: + +"O nee, wacht.... dat mag ik niet vergen, wacht!".... En met den +brief snelt ze voort. + +"Niet vergen! ha ha ha, niet vergen!" lacht Van Barneveld haar +achterna: "dat noem ik discretie....!" + +Maar eensklaps betrekt zijn gelaat. Jacoba's goed uiterlijk en haar +vroolijke stemming hebben hem voor een oogenblik doen vergeten, +'tgeen hem toch sedert het gesprek met zijn schoonzuster gedurig als +een akelig spooksel voor den geest heeft gestaan. + +Zoo dat schrijven aan August op zich zelf niets beduiden mocht, dat +zonderlinge wantrouwige wegrukken van den brief toen hij het couvert +er af wilde doen, dat zegt iets meer.... ja! dat zegt veel _veel_ meer: + +"Ah zoo Coba, is er nu een ander couvert om?" + +"Ja zonder lak.--Ik had het heele couvert kunnen weglaten omdat u hem +insluit; maar, nu het er weer om is, nu kan het zoo blijven niewaar?" + +"'t Couvert verzwaart een heelen boel; als het je 'tzelfde is dan +liet ik het er toch liever af; mij dunkt...." + +"Nee nee!" zegt Coba haastig, en als Van Barneveld--alsof hij die +zekere vrees niet verklaren kan--haar vragend aanziet, dan herneemt +ze heel luchtig, met een glimlach: + +"Als men bestellingen in Parijs doet dan kan men redenen hebben +waarom zelfs.... un très-cher général"--zij strijkt hem zachtjes met +het magere vingertje langs den neus--"heel discreet moet wezen. Kom +pa'tje-lief, nu wat spoedig, want u hebt zelf gezegd: beter drie +kwartier te vroeg bezorgd dan één seconde te laat. Bovendien ik ben +niet van plan om mij te overloopen, maar denk het doodbedaard te doen." + +Terwijl Van Barneveld Coba's brief in den zijne sluit, en, nog +eens naar haar opziende, weder dat lachje om haar lippen bemerkt; +nu hij plotseling een geheim in dien brief vermoedt, 't welk op een +verrassing voor hem zal uitloopen, nu kan hij toch niet anders dan in +stilte erkennen, dat er sedert gisteren--wie weet, na dat getrouwer +innemen en dat heerlijke slapen--iets in die bleeke kleur is gekomen +wat men _leven_ mag noemen. + +Ja, die vroolijke trek om hare lippen doet eensklaps het vreeselijke +denkbeeld verdwijnen 't welk hem in de laatste uren zoozeer beangst, +en, zijn zorg voor de gezondheid der dierbare is schier geheel naar +den achtergrond gedrongen. 't Was hem plotseling alsof er in 't +geheel geen reden tot vreeze meer bestond, en terwijl nu de _hoop_ +zijn liefde voor dat kind te sterker doet opvlammen, legt hij, +straks opgestaan, zijn beide handen op Coba's teedere schouders, +en zegt met de innigste verrukking, ofschoon uiterlijk kalm: + +"Ik geloof waarlijk dat je een _heelen boel_ beter bent Coba. Nu dat +dacht ik ook wel.--Ja komaan, waarom zou je niet wandelen als je er +lust in hebt; een kwartiertje heen en een kwartiertje terug.--Ei, +wat zou je ervan zeggen als papa eens meeging, hé?--Maar kindlief, +hoe beef je zoo?" + +"Uw handen drukken wat zwaar pa." + +"O popje, popje! Hij zoent haar op de wang: "Kom kruidje-roer-me-niet, +dan gauw maar den hoed opgezet. Hier heb ik den mijne. Tante zullen +we natuurlijk vragen om van de partij te wezen." + +"Hoor eens pa-lief. 't Zou mij waarlijk geneeren als u en tante +meegingt. Ik heb allerlei met Elsje te bepraten. Laten we van middag te +zamen naar den boschwachter rijden, en dáár wandelen; maar nu, naar de +stad om mijn commissies te doen, waarlijk, nú ga ik liever _alleen_!" + + + + + + + +TIENDE HOOFDSTUK. + + +'t Sloeg op den Romphuizer toren juist halféén toen Jacoba Van +Barneveld den brief aan 't adres van "Monsieur le docteur A Helmond, +Hotel du Helder, rue du Helder, Paris," zorgvuldig in de brievenbus +liet glijden. Om van het postkantoor naar de woning van Elsje de +naaister te komen, moest zij de eerste straat rechts nemen. Maar +Jacoba kiest haar weg ter linkerzij. De groote kerk langs gaande, +vermindert zij een oogenblik haar tred, terwijl ze het oog slaat op +een der hooge kruisramen, en straks op het kleine poortje dat--zooals +dikwijls voor bijzondere catechisaties in de consistoriekamer--ook nu +openstaat. Toch vervolgt ze haar weg. Aan 't eind der Korte Kerkstraat +gekomen, loopt ze den timmerwinkel van baas Krul voorbij. Zes huizen +verder staat ze stil. Wie haar gadesloeg zou op haar gelaat een +uitdrukking bespeurd hebben alsof zij zich iets herinnerde 't geen +ze bijna vergeten had.--Een oogenblik later staat ze in de werkplaats +van Baas Krul, en verzoekt hem op _De Zonsberg_ te komen teneinde er +iets aan een van haar meubels te veranderen: + +"Dat kun je immers wel, baas?" + +"Kunnen, ja juffrouw, wat dat betreft, zoo goed als de beste; maar +omdat ik nooit voor menheer den ginderaal heb gewerkt, zoo ben ik +een beetje schrompiljeus om Kraals het brood uit den mond te stooten." + +"O werk jij nooit voor pa; ik dacht het. Nee, dan.... dan.... Ik +wist dat niet. Maar in alle geval kun je voor mij wel iets maken, +bijvoorbeeld, een kistje niewaar? Zieje, voor mij. Jawel, zoo'n +vierkant kistje." + +"Meent uwe zoo'n soort van naaidoosje zal ik maar zeggen?" + +"Precies, zooals je d'r wel meer hebt gemaakt." + +"Wel meer? wel meer? O ja, uwe meent misschien iets zooals voor Mietje +Ten Hoed?" + +"Ja baas, zoo iets bedoel ik juist, maar dan heel netjes." + +"Nou, dat mot de juffrouw maar aan me overlaten. Als de juffrouw +de astrantigheid wil hebben is eventjes mee achter te komen, +dan kan ze eigens is zien wat baas Krul met den fijnen beitel al +knutselen kan. Kom maar mee asjeblief.--Ga binnen juffrouw.--Dat +is de freule van _De Zonsberg_, moeder; die wou ik eens eventjes +m'n kleine poppe-lindekastje laten zien.--Wacht, zet jij die wieg +is opzij.... Nou watbliefje? Al dat kleine snijwerk dat gaat uit +de hand, niewaar moeder? Ja juffrouw, wat de stakker die boven leit +me d'r over vercomplimenteerd hêt dat zal ik niet navertellen; maar +die was d'r gek na, en weet je wat ik en de vrouw al gezeid hebben: +als ie weer beter wordt dan...." + +"Wien meen je?" vraagt Jacoba. + +"Wien ik meen? Weet de juffrouw dan niet dat de muziekmeester Donerie +hier bij _mijn_ woont? Och hemel, welzeker! ik dacht dat je dat wist +omdat de knecht nog strakjes...." + +"O ja, nu je 't zegt, ja, nu weet ik ook wel dat de muziekmeester +hier boven woont; bij een timmerman--jawel!" + +"Al zeven jaren answiet m'n lieve mensch! Maar wat ik zeggen wou: +als ie door Gods goedheid weer beter mocht worden, dan ware ik en +de vrouw overeenkomstig geworden om menheer Donerie dat kastje voor +zooveel als een muziekkastje op z'n kamer te zetten. Och 't is zoo'n +gemoedsvol man." + +"Ja zeker dat is ie," zucht de vrouw: "en nou leit ie daar als 'en +geraamte.--Zoek ie 't een of ander juffrouw....? Och ja, ik begrijp +wel, 't zal je zeker aandoen, want de juffrouw is immers ook van +menheers eeleeves, en de heele grootheid van Romphuizen laat naar +'m vragen." + +"Dat doet de ginderaal net zoowel vrouw." + +"Ik strij 'et niet tegen Krul, daarvan niet; maar ik zeg alleen dat ie +veul vriendschap uit de stad ondervindt; al die vruchten en zeleitjes; +maar och heere, wat zon ie gebruiken!" + +"Is het zoo.... erg met menheer Donerie?" + +"Lieve juffrouw, als je d'r mijn naar vraagt, dan zeg ik...." De vrouw +zegt niets, maar haalt de schouders op en zet een zeer bedenkelijk +gezicht. + +"Maar wat scheelt hem eigenlijk?" + +"Ja, dat is de affaire juffrouw. Dokter Biermans zei dit, maar menheer +Van Hake die gisteren hier was, heeft--zoo van achteren op--laten +blijken dat ie den drank liever niet nemen moest, omdat...." + +"Hei hola vrouw! nou ga je buiten je boekje; menheer Van Hake zei +nadrukkelijk dat ie dat heel onder de roos zei, want anders ging ie +z'n kompetensie te buiten." + +"Nou Krul, we benne immers onder de roos, want de juffrouw zal d'r +niet van spreken niewaar?" + +"En gebruikt menheer Donerie nu in 't geheel geen medicijnen?" vraagt +Jacoba. + +Man en vrouw Krul zien elkander veelbeteekenend aan: + +"Wel nee juffrouw. Nee zekerlijk niet!" zegt vrouw Krul. + +"Hoor is Antje, laten we nou voor God en ons geweten niet liegen. Als +de juffrouw d'r niet van gesproken had dan zouwen we gezwegen hebben, +maar in stilte--jawel vrouw, waarheid bovenal--ziet u, in stilte +heeft menheer Van Hake...." + +Vrouw Krul, die op Jacoba's gelaat iets zag voorbijgaan 'twelk ze voor +een teeken van bijzondere goedkeuring hield, valt haar man in de rede. + +"Jawel, toen heeft menheer Van Hake 's avonds 't een of ander uit de +aptheek gebrocht, en we hebben van nacht met bloedzuigers getobd, och +Heere! en ofschoon 't niet beter is, menheer Van Hake zei strakjes +nog,--altijd onder de roos--dat ie zonder dat alles den dag niet +gehaald had." + +"'t Zou heel jammer zijn geweest;" zegt Jacoba terwijl ze zich omwendt +en naar de deur gaat: "Ik hoop er het beste van!" + +Juffrouw Krul maakte bij zich zelve de opmerking dat het gevoel der +_grootheid_ toch gauw bekoelde. Hoe koud was dat antwoord. + +Krul heeft iets dergelijks gevoeld; 'tgeen hem te meer trof omdat de +juffrouw niemendal van zijn poppe-lindekastje heeft gezegd, geen boe +of ba: + +"Jammer! ja, als je d'r jammer van zeggen kunt, dan zeg ik dat het +krek jammer zou zijn; en dan het adee dat zoo'n mensch--onder ons +gezeid en gezwegen--verknoeid is." + +Jacoba blijft bij de deur staan, en omziende zegt ze als viel haar +wat in: + +"Als dokter Helmond hem behandeld had dan zou het zoo erg misschien +niet geworden zijn?" + +"Net wat we samen gezeid hebben juffrouw," herneemt Krul: "en 't +ergste is dat hij nu juist op reis moest wezen, en zoo wijd van hier; +want om je de waarheid te zeggen, dat ie menheer Helmond uwes broer +of neef, niewaar, beter vertrouwde dan den ouwen Biermans, dat kon +je al lang merken; niewaar Antje?" + +"Ja. Ojee! als ie ielde dan was het schering en inslag: Helmond, +Helmond, en allerlei; maar van Biermans hoorde je nooit." + +"Als menheer Donerie er zoo op aandrong dan is het toch vreemd dat +jelui dokter Helmond niet hebt laten telegrafeeren." + +Krul ziet zijn vrouw met beteekenis aan: + +"Nou Antje, wat heb ik gezeid?" + +"Jij, nee wat heb _ik_ gezeid! Ik! En daarom heb ik menheer Van Hake +ook eigenlijk gesproken; maar die wou d'r niet aan; die durfde voor +een patiënt van Biermans geen telegraaf sturen; dat kon en mocht hij +niet doen. Zieje juffrouw, dat het aan ons niet lee....!" + +"Maar mij dunkt, jelui zult er toch de naasten toe wezen. Ik heb er mij +niet mee te bemoeien, maar de verantwoording zou me wat zwaar zijn." + +"Ja waarachtig Antje, de juffrouw heeft gelijk. Ziet u, als we wisten, +niewaar, dat dokter zou komen; en waar ie ergens bezeild was, dan...." + +"Ja Krul--maar zoo'n telegraaf.... en...." + +"Eigenlijk heb ik geen tijd," zegt Coba, meer naderbij komend: "maar +als jelui d'r zoo op gesteld bent, dan wil ik wel even zoo'n telegram +opschrijven; om je plezier te doen natuurlijk, en omdat menheer boven +er zoo op aandringt." + +"Aandringen; nu ja, aandringen is de rechte benaming wel niet, +maar...." + +"Jawel Krul, dat roepen: Helmond, Helmond, dat noem ik aandringen." + +"In één woord, als jelui er bij _mij_ op aandringt, geeft dan maar +een stukje papier...." + +Krul en de vrouw zien rond alsof ze het gevraagde op den vloer zouden +vinden, maar eindelijk zegt Antje: + +"Je zakboek Krul!" + +"Ah ja Juist!--Wacht."--Hij scheurt er een blad uit en biedt het met +zijn timmermanspotlood Jacoba aan. + +"Heb je geen inkt?" + +Weer zien de echtgenooten hun kamertje rond.--Nee, in dat glazen +fleschje, waaruit een vuil stompje ganzepen steekt, is niets dan een +weinig verdroogd zwart te ontdekken. + +"Zie dat is nou spijtig, maar inkt hebben we niet in huis;" zegt Krul. + +Jacoba met het oog op een "Onze Vader" in sierlijk schrift aan den +muur, vraagt, blijkbaar afgetrokken maar toch met een bijzonderen +nadruk op het voorlaatste woord: + +"Hé! geen inkt in het _heele_ huis!" + +"Wel Krul, nou zou je niet eens aan _boven_ denken;" zegt de vrouw: +"Op de voorkamer van meneer is een heele toestel." + +"Accoord, dat wou ik net zeggen!" herneemt de man: "loop jij maar +eventjes naar boven en haal het hier." + +"Maar dan moet je den zieke storen;" zegt Coba met eenige trilling +in de stem, terwijl ze steeds het "Onze Vader" ziet. + +"Nee, excuus juffrouw, menheer leit achter." + +"Ah--zoo--heeft ie een vóór- en achterkamertje?"' + +"Kamertje!!" vallen Krul en de vrouw schier gelijktijdig uit, en +de laatste vervolgt: "Nou 't benne in 't geheel geen kamertjes, +maar zuivere _kamers_ hoor! en heelemaal op z'n grootelui's +gemeubieljeerd. Nee, als de juffrouw ze zien wil, kom dan maar is +mee--asjeblief?" + +Jacoba met den rug naar de echtgenooten Krul, wijdt haar bijzondere +aandacht aan een paar zwarte knipsels naar reeds overleden Romphuizer +dominee's. + +"En als de juffrouw van schilderijen houdt, zooals ik zie dat ze doet," +zegt Krul: "dan kan ze daar nog m'n eigen vrouws vader en moeder in +miliatuur zien hangen, dat was ook grootheid, niewaar moeder?" + +Vrouw Krul blijft niet in gebreke om dit volmondig toe te stemmen. De +herinnering aan die--altijd eenigszins betrekkelijke grootheid, +verlevendigt haar wensch dat de juffrouw van _De Zonsberg_ eens zien +zal, hoe haar eigen huis er boven uitziet, en niet langer zal denken +dat het zoo min is. + +In 't einde zal ze echter dien wensch moeten opgeven. Juffrouw Van +Barneveld schijnt niets nieuwsgierig te zijn. + +"Nou Antje," zegt Krul gemoedelijk: "we moeten de juffrouw niet +forceeren. Ik zal maar eventjes dat inktpotje halen; de trap is ook +nog al stik voor de juffrouw." + +"Och nee, wat dat betreft," zegt Coba: "als je erop gesteld bent, +och dan wil ik waarlijk wel eventjes meegaan." + +'t Was goed dat vrouw Krul op de trap achteraan kwam--een oogenblik +werd Coba zoo raar, doch 't duurde één oogenblik slechts, en zonder +dat de timmermansvrouw er iets van behoefde te merken, kwam Coba boven. + +"Hier juffrouw asjeblieft: hier heb je nou de voorkamer. Dáár, die +deur, dat is de slaapkamer. Ik spreek wat zachtjes omdat de stakker +daar leit, weet u, en als ie me hoort dan wil ie me graag hebben ook." + +"Ligt ie dan alleen, heel alleen?" zegt Jacoba zeer snel. + +"Dat is te zeggen, nee, m'n oudste dochtertje, zoo'n aankomeling, +die zit bij 'em, en past 'em op, als _ik_ of m'n man d'r niet bij +benne. Wacht, gaat uwe nou hier maar in. Hé, dat hadt je zoo niet +verwacht! Riant niewaar? Prebeer die stoelen maar eens, ekfetief +paardenhaar! Onderwijl zal ik toch is eventjes kijken of ie nog +slaapt. Och als 'et maar rust was!" + +Na deze woorden verlaat vrouw Krul het zooeven binnengetreden vertrek; +ontdoet zich op het portaal van haar pantoffels, en gaat op de kousen +het slaapkamertje van Donerie in. + +Jacoba is alleen. + +--Zou het mogelijk zijn dat iemand het kloppen hoorde van mijn hart, +denkt ze, terwijl ze de eene hand erop houdt gedrukt en die vluchtig +aan het voorhoofd brengt: Wat heb ik gedaan! Hier te komen, hier!--Zie, +dat moet zijn piano wezen.--Dat vrouwenkopje er boven....?--Zou dat +misschien het portret zijn van eene.... die....? + +Met een snellen blik heeft Jacoba zich overtuigd dat het bedoelde +portret een gravure is. Maar, 't is de zeer fraaie gravure van +een beeldschoon meisje.--Een huivering overvalt Van Barnevelds +dochter. Toevallig heeft ze haar eigen bleek en mager gezichtje in +den spiegel gezien. + +--Stil, daar komt de vrouw terug: + +"Goddank!" zegt ze: "ofschoon hij niet slaapt, hij ligt toch +rustig. Och lieve God, de stakker! Maartje zei dat ie straks nog +driemaal in 't ielen Helmond riep: en dan van den kapitein Armelo +en z'n familie ielt ie ook. Maar omdat ie den dokter noemt, blijf +ik er bij dat we dokter met de telegraaf moeten hier halen. Wacht, +hier is inkt in overvloed, als je nou schrijven wilt...?--Je bent +d'r toch óók ontdaan van juffrouw; ik zie 'et aan je bevende hand." + +Jacoba verklaarde wel bewogen te zijn en wel medelijden met den +zieke te hebben, maar dat beven kwam toch van iets anders ... de trap +was tamelijk steil; en zie, terwijl ze schreef lag haar pols op den +scherpen rand der tafel.... Doch, nu beeft ze niet meer.... + +--Ja tóch, nu wel, Maar o God, wie zou er ook _niet_ gebeefd hebben +van dien droeven kreet. + +Met een ontsteld gezicht vertoont zich Maartje op den drempel en +wenkt hare moeder. + +Nogmaals blijft Jacoba alleen.--Zij luistert.... Bitter pijnlijke +kreten doen zich telkens hooren. Aan een onduldbaar lijden moet die +arme kranke ten prooi zijn. Terwijl de moeder met haar kind de deur +der ziekenkamer opent en er binnengaat, snijdt een schrikkelijke +wanhoopskreet de luisterende Jacoba door de ziel.--Nu klinken die +kreten weer doffer. Men had de deur gesloten. Nochtans de woorden, +die hij somwijlen met verheffing uitgalmt, zijn wel verstaanbaar +te midden van een klankenvloed zonder samenhang--treffend gelijk +plotselinge ratelslagen bij het doffer dondergerommel van verre. + +Jacoba's hart bonst met pijnlijk geweld. Op den drempel der voorkamer, +starend in de richting der deur van Donerie's slaapvertrek, staat ze +met het hoofd voorovergebogen en zich vastklemmend aan den deurpost. + +O God! zóó erg heeft ze niet gedacht dat het wezen zou. Daar moet +aanstonds, _aanstonds_ hulp komen: een professor uit Utrecht! O, +dat is een vreeselijke ijlkoorts. Hoor: + +"Laat mij!!--Laat los!!" zoo klinkt het: "Ik wil haar grijpen! Zij +vliegt over de daken. Zie maar, verscheurd door een tijger...! Laat +los! ik ben een tijger!... Heisa! Laat los! ik moet haar vangen! In +de secretaire. Ho! ho! pakt hem! pakt hem! Helmond! O, o! Helmond!" + +In hetzelfde oogenblik stormt het kind van den timmerman angstig +geworden ter ziekenkamer uit. + +"Vader! vader! help!" roept het gillend aan de trap. + +Jacoba weet niet meer waar ze zich bevindt; het donkere portaal is haar +als een graf; maar altijd hoort ze toch die kreten; ja, ondanks haar +verdooving nu zelfs sterker dan te voren. O, wat klaaglijk gesteun. Wat +vreeselijke smart in dien toon.--Ha, nu weet ze weer waar ze zich +bevindt. Ginder ligt de jonkman wiens dierbaar beeld haar geheele +ziel vervult. Daar ginder ijlt en lijdt hij; en ruwe handen verzwaren +zijn lijden misschien! En zij, wat moet, wat mag ze doen? Zal ze +haar zachte handen drukken op dat schoone, nu kranke voorhoofd? Hem +zoete woorden toefluisteren, om zoo mogelijk kalmte te brengen in +dat verhitte brein? Met koud water die blanke slapen bevochtigen; +immer koelend totdat een zachte slaap zijn oogleden sluit; en dan +waken aan zijn sponde, en den doodsengel verjagen door de innigste +gebeden? Hem met haar adem bijstaan als de zijne te ontvlieden dreigt; +hem liefkoozen ... zoenen op die bleeke lippen...!? + +Neen! neen!! O groote God, neen! dat heeft Jacoba niet gezegd; +zelfs niet _gedacht_ in dezen stond.--Al rijten die vreeselijke +kreten haar ook den boezem vaneen, geen schrede mag zij verder. Daar +is een krachtige stem in haar binnenste die 't haar verbiedt; en +immers, voor haar verbeelding staat daar een dreigende vader, die +vertwijfelen zou indien hij vermoeden kon wat er omgaat in het hart +van zijn teergeliefde eenige dochter. + +Van hier dan Jacoba! Spoed! Verzend dat telegram, of, doe nóg sneller +hulp opdagen, de beste die te bekomen is. Maar voort, van hier!--En +toch, moet zij de stem van dien arme dan hooren, zoo angstig, zoo +radeloos bijwijlen, en zonder hem te zien? O God, al is hij dan +niet meer gelijk voorheen, zooals hij dikwijls naast haar zat, met +de glimmend zwarte krulharen en den fijnen knevel scherp geteekend +tegen het mannelijk blank van zijn edel welgevormd gelaat; al zijn +die donkerbruine oogen, nú de oogen vol geestdrift niet wanneer hij +met den fijnbesneden mond aan zijn gretig luisterende leerlinge van +den kunstroem der klassieken sprak; al moet de schoone kloeke jonkman, +nu ten prooi aan de vreeselijkste ijlkoortsen, slechts de schaduw zijn +van 't geen hij zoo kort geleden nog was, ach, kan zij dan vanhier +gaan zonder een enkelen blik te werpen in dat vertrek; zonder den +juisten indruk te hebben van zijn toestand; zonder hem nog eens, +o God! misschien voor 't _laatst_ te hebben aanschouwd? + +Zie, de deur der ziekenkamer staat op een kier. Met bonzend hart en +op de toonen zachtkens voorwaarts komend, doet ze een schrede in de +richting dier kamer ... een tweede ... een.... Neen, eensklaps deinst +ze terug: + +"Laat los! Hoor je niet, los!" roept Donerie weder; en akelig klinkt +zijn hijgende stem: "Zij is de mijne!--Ha! Op de voorkamer is ze. Laat +los! of ze vliegt het raam uit; over de daken. Ha: heisa! los!" + +Een dreun, een slag heeft Jacoba nog gehoord. Toen is het nacht voor +haar geworden, heelemaal nacht. + + + + + + + + +ELFDE HOOFDSTUK. + + +'t Is een oud, misschien een goed gebruik in het stadje Romphuizen, +dat de torenklok der gemeente verkondigt wanneer er een doode naar +zijn laatste rustplaats wordt gevoerd. De klok had echter heden niet +noodig haar droef "memento mori" te doen klinken, want reeds voordat +ze haar stem verhief, was er veel volk op de been. Geen wonder, +er zal wat bijzonders te zien en te hooren zijn. + +Ginder, buiten de zoogenaamde Zijperpoort, trekt de zwarte stoet +langzaam voorwaarts, en de zware lindenlaan in, op wier helft het +groote kerkhofhek reeds geopend staat. + +De zon lacht en spartelt zoo vroolijk in de breede laan alsof het +een feeststoet ware, die zich onder de vallende bloesems voortbewoog. + +Spotte zij misschien met den vreeselijken huilebalk wanneer zij +tusschen de bladeren door, snelle lichten op dat zinlooze hoofddeksel +kantte? Lachte zij met den terugstootenden lijkwagen als ze vonken +spatte op die doodshoofden en gekruiste beenderen, op de doodskoppen +vooral, die natuurlijk niet zien kunnen--dat er een zon aan den hemel, +en het heelal met ontelbare werelden doorzaaid is. + +Wanneer men op de Zijperbrug bleef staan en van daar de laan inzag, dan +was er nochtans iets plechtigs, ja iets aangrijpends in dien optocht. + +Onder het tintelend groen der zware linden, verloor de hooge koets +zich van lieverlede in een fijn-blauwe tint. Zoo van verre had die +lijkwagen wel eenige overeenkomst met een monument, een vierkant +grafgesteente met een urn er boven op. + +En zie, aan den voet van dat monument verheft zich, boven de golvende +menigte, een zilverwit voorwerp--juist blinkend in een zonnestraal. 't +Is de kleine zilveren harp boven de rooskleurige banier der muziek- +en zangvereeniging "Koning David". Het rood satijn der banier met +zijn zilveren letters is door een zwart floers omgeven, maar nochtans +komt die kleur--evenals die blinkende harpknop erboven--steeds zeer +duidelijk uit tegen den vaalblauwen toon van dat monument, den langzaam +wegschuivenden wagen. + +En de golvende schaar, wier aanblik het hart met weemoedigen ernst +vervult, zij getuigt het mede dat er in dezen lentemorgen geen +gewone begrafenis plaats heeft. Immers, 't zijn niet enkel mannen en +jongelingen die den wagen volgen. Neen, meer dan dertig meisjes en +jonge vrouwen gaan met kloppende harten mede, om aan een afgestorvene, +die haar zoo lief was, nog een laatste hulde te brengen, en straks +bij de versch gedolven groeve saam te stemmen in het lied waarvan de +slotzang luidt: + + + Slaap zacht! + Op den krans dien we u vlochten, + Slaap zacht! + Tot den morgen die u wacht. + Goeden nacht! Goeden nacht! + + +Hoor, het geboem-bam der torenklok dreunt nog voort. En zie, de +lijkkist van de zwarte sprei ontdaan, staat reeds boven de groeve. + +Met bevende hand heeft een der meisjes een frisschen lauwerkrans op +het deksel der kist gelegd, terwijl een jonge vrouw van de andere +zijde genaderd, er eene van immortellen daarnevens plaatst. + +'t Is nu dominee Hoogerberg die op de lijkkist toetreedt en straks, +na een korte inleiding, zijn hartelijke toespraak aldus vervolgt: + +"Ja, een wolk nam hem weg van deze aarde. Nog ruischt ons de Hymme +in de ooren, die hij deed klinken toen twee geliefden zich voor +het oog des Almachtigen hadden vereenigd, en hij, instemmend met +hun blijdschap, als een andere David heerlijke tonen lokte uit zijn +verheven speeltuig. En,--dat die tonen de laatste zouden zijn! Velen +onzer wisten het ternauwernood dat hij zich ongesteld gevoelde op +dien morgen, en geen enkele was er die vermoeden kon dat reeds de +kille hand des doods hem had aangegrepen toen nog zijn vingeren het +orgel deden juichen: "Loof, loof den Heer mijne ziel!" + +"Hij is niet meer! De man die op het gebied der heerlijke toonkunst +zulk een leven in onzen doodsslaap wekte; die gedurende een zevental +jaren ons en onze kinderen voorging waar het de verhevenste der +kunsten gold; hij is van ons heengegaan: een wolk nam hem weg voor +onze oogen.--Dat hij leeft of leven zal in een betere wereld, ter +eindelooze volmaking, het is onze hoop, ons blij vertrouwen. Maar, als +ik de tranen zie, jongelingen en maagden, de tranen die u vloeien langs +de wangen, terwijl wij ouderen ze zelfs met moeite bedwingen of niet +bedwingen kunnen, dan zeg ik met u: 't is ons niet genoeg te hopen, +noch zelfs zeker te weten dat een dierbare broeder of zuster leeft in +hoogeren werkkring; immers wij missen, wij betreuren hem, wij dragen +rouw over hem. Maar wél dan, indien we bij een blijmoedig: Daar zal +licht zijn aan gene zij van het graf! ook kunnen roemen van hem of +van haar die stierf: Onze broeder of zuster leeft _nog op aarde_! + +"En onze vriend, onze leidsman in het rijk der tonen, hij leeft en +zal met ons leven, ofschoon wij hem missen zullen, heden en telkens +weer. Hij leeft, ook voor ons! Wat hij goeds stichtte dat blijft, dat +zal voortleven in ons en in de kinderen die hem liefhadden.--Ziet onze +banier: _Koning David_!--Neen, de groote koning is _niet_ gestorven +ofschoon er eeuwen over zijn graf zijn gegaan. Is het omdat hij tot +koning werd gezalfd, of, omdat uit zijn geslacht de Eenige onder de +menschen is voortgekomen? Neen, hij leeft bovenal, omdat hij dichter +was, omdat hij liederen zong vol gloed en bezieling; hij leeft als +de harpenaar, en zijn vorstelijk paleis is nu de gansche wereld. + +"In bescheidener huis dan een David zal onze ontslapen vriend woning +behouden op aarde: In _onze_ harten, in _onze_ dankbare _herinnering_ +zal hij gehuisvest zijn. + +"Mijn vrienden! Werke hij dan in reiner oorden, naar des Almachtigen +welbehagen, ook _hier_ zal zijn geest wonen, ook hier zal hij met +ons leven. Amen! Amen!!" + +En na deze woorden, op diepgeroerden toon gesproken, valt het koor in, +en zingen Donerie's vrienden: + + + VROUWEN. + + Nog was zijn lente niet gevloden, + Toen hem des maaiers sikkel trof. + + + MANNEN EN VROUWEN. + + Nu bergen wij zijn dierbaar stof + Vol weemoed in den stillen hof, + Te midden onzer lieve dooden. + + + MANNEN. + + Zijn kunstnaars-ziel vol reine klanken + Ontvonkte in ons den zin voor 't schoon. + + + SOLO sopraan. + + Welluidender werd steeds de toon + In onzen kring. + + + TRIO sopraan, tenor, bas. + + Helaas! tot loon + Ontvangt hij nu, in 't somber graf + Waaraan de dood hem overgaf, + Ons diep weemoedig danken. + + + SOLO tenor. + + Luister: "Treurt niet over mij," + Zoo ruischt zijn stem in 't suizend koeltje ons toe: + "De toonkunst, 't rijk der melodij + "Was reeds van eeuwigheid. Ze is de adem Gods! + + + SOLO sopraan. + + Ja, blij te moe + "Zal zelfs het vogeltje in 't woud bij 't uchtendpralen, + "U dat zoet schallende verhalen. + + + SOLO tenor. + + "Waartoe dan rouwe nu! Wie heeft er mij te danken! + "In 't Heiligdom der klanken + "Zijn _vele_ Priesters. Op dan! Op! Weent bij hun assche niet; + "Onsterflijk is de harp, onsterflijk is het lied!" + + + MANNEN EN VROUWEN. + + Een priester vol reinheid, hém geldt onze rouw: + Een priester rechtschapen, in 't minste getrouw. + Den kunstnaar zoo needrig en klein bij zijn kracht, + Dien _priester_, dien _mensch_ geldt ons weenend: slaap zacht! + + + VROUWEN. + + Slaap zacht, + Op den krans dien we u vlochten! + Slaapt zacht + Tot den morgen die u wacht! + + + MANNEN EN VROUWEN. + + Goeden nacht! Goeden nacht! + + +In welluidenden toon klonk nog drie malen, telkens stiller, dat +aandoenlijk: Goeden nacht! en de laatste droeve klank stierf langzaam +weg op den doodenakker, terwijl het stoffelijk overschot van _Herman +Donerie_ in de groeve werd neergelaten. + + + + + + + +TWAALFDE HOOFDSTUK. + + +'t Is de derde dag na dien, waarop de beschreven plechtigheid had +plaats gehad, en de achtste na de overhaaste terugkomst der jonge +echtgenooten. + +In de kleine achterkamer van het doktershuis aan de straatzijde, +onmiddellijk grenzend aan de apotheek, zit Eva in een keurig +morgentoilet, bij de overblijfsels van het ontbijt, dat ze reeds meer +dan een uur geleden met haar August gebruikte. + +Zooals ze daar zit, gracieus en toch ongekunsteld achteroverliggend +in haar stoel, de donkere lokken van onder het guitige morgenmutsje +dartel wégvluchtend naar de ronde schouders; met een nieuwsblad +van ongewonen vorm in de blanke handen, vertoont er zich op Eva's +schoon gelaat zulk een glans van innige verrukking, dat August, +indien hij haar zóó had mogen bespieden, geen oogenblik getoefd, +maar haar aanstonds met kussen van blijdschap zou hebben overladen. + +Wát--wát ter wereld wilde hij ook liever dan zijn aangebeden vrouwtje, +zijn eenige Eva, gelukkig zien; gelukkig, zooals hij het is met haar. + +Maar August ziet haar nu niet met dien trek van welbehagen op het +gelaat. Straks toen hij heenging, stonden die mooie oogen strak, +zeer strak. Ja, zij heeft hem wel een zoen gegeven, maar 't is geen +zoen geweest die.... haar geliefden man iets zeggen moest; niets--of +het moest iets geweest zijn dat maar beter gezwegen was. + +Eva heeft teleurstellingen gehad; 't is waar. Inplaats van een +groote veertien dagen in Parijs te zijn, is zij er slechts een paar +dagen geweest. Instede van zoo ontzaglijk veel te zien waarop ze +zich verheugde, is ze, uit deernis met haar vroegeren leermeester, +teruggekeerd, maar, zonder de voldoening te smaken dat haar opoffering +van eenig nut is geweest. Immers, toen August den kranken Donerie +zoo spoedig mogelijk na zijn thuiskomst heeft bezocht, toen moest +hij hem helaas, reeds stervende vinden. + +Ja, Helmond gevoelde wel dat Eva in deze dagen niet zijn kon zooals hij +het zich, met een vroolijk oog in de toekomst, had voorgesteld.--Moe +van het reizen, zoo heeft hij gedacht, verzadigd van het zien en +bewonderen, zal zij, bij 't allereerst bezitten van een _eigen_ +huis--al mag die woning haar dan ook niet in alle opzichten voldoen--er +toch spoedig een zekerder genot vinden dan die wereldstad haar schenken +kon. O, in zijn verbeelding zag hij Eva al schikken en verplaatsen +en beredderen, en de teugels opnemen van het huishoudelijk bestier, +met al den ijver, waarmee een jonge vrouw gewoonlijk de teugels van +haar bewind aanvaardt. + +--Maar nu, onvoldaan en geenszins van het zien verzadigd, is Eva +teruggekeerd. In haar nieuwe woning, waar men op die onverwachte komst +niet was voorbereid, ontbraken bijna al de kleine geriefelijkheden, +waaraan zeker op den eerstbepaalden dag van terugkomst, door de +goede zorg van mevrouw Van Hake, niets zou ontbroken hebben. Om +slechts iets te noemen: niet vroeger dan morgen konden de ledikant- +en meubelgordijnen bezorgd en opgehangen worden, zoodat men zich +nu reeds acht dagen zonder die gordijnen heeft moeten behelpen. De +dood van Donerie, die toch een goed vriend van Eva is geweest, en van +wien ze altijd met zooveel achting als haar leermeester sprak--heeft +ook niet meegewerkt om haar over de teleurstelling heen te zetten +en vroolijk te stemmen. Zeer veel verdriet heeft ze bovendien van +de "hulde" gehad, welke men hem aan zijn graf heeft gebracht. Ja, +'t moest haar wel zenuwachtig maken, zooals men haar gedwongen heeft +mee te zingen. Helmond is krachtig tusschenbeiden gekomen. 't Was +niet kiesch dat men een jonggehuwde vrouw kwam geweld doen om zich +aan een graf te doen hooren. En dan--zij had gelijk--men moest +ook begrijpen dat Eva Helmond, niet meer Eva Armelo was. In één +woord, die geschiedenis heeft het goede kind zeker nog veel meer +aangedaan dan ze blijken liet, terwijl ze zich toch de moeite heeft +getroost om op dringend verzoek van 't gezelschap "Koning David", +een compositie van Donerie, welke op den laatsten oudejaarsavond in +de kerk is gezongen en nu met kleine wijzigingen, bij andere woorden +in denzelfden rythmus, zou gebruikt worden, te helpen in orde brengen, +zoodat de kleine Cantate door die hulp dan ook zeer goed voldaan heeft. + +Eva had zich daaraan niet willen en kunnen onttrekken, maar, dit alles +moet haar stemming verklaren, een stemming die door het zonderlinge +verzoek van oom Van Barneveld, om vooreerst haar visite op _De +Zonsberg_ nog wat uit te stellen, er zeker niet op verbeterd was. + +--'t Is natuurlijk, denkt Helmond onder 't wandelen voort: het +kind heeft reden om niet zoo vroolijk en opgeruimd te wezen als +ik het wenschen zou; ik zie het nu duidelijk in.--De een zet zich +gemakkelijker over 't leed en de teleurstellingen der wereld heen +dan de ander.--Immers, ook hij zelf heeft zijn teleurstellingen +gehad. Reeds in het eerste uur na hun aankomst, kreeg hij aan Donerie's +sterfbed de zekerheid dat zijn kunst op den armen lijder niets meer +vermocht; en--nog in datzelfde uur bevond hij zich in de woning van +zijn oom, waar hem een nieuwe teleurstelling wachtte. + +Zonder den schijnbaar kalmen pleegvader te doen bemerken dat diens +onrust over Jacoba de oorzaak van hun overhaaste terugkomst is +geweest; voorgevend dat Donerie's hoogstgevaarlijke toestand hem +er toe besluiten deed, heeft August getracht den geliefden oom al +aanstonds zooveel mogelijk gerust te stellen, door, bij het terugzien +en ondervragen van Jacoba, een zoo luchtigen toon aan te slaan als +de omstandigheden het gedoogden. + +En gelukkig, met de meeste gerustheid heeft Helmond zijn vroeger +gegeven woord kunnen herhalen: dat Jacoba's toestand, volgens zijn +vaste overtuiging, voor 't oogenblik geen de minste reden tot +bezorgdheid gaf. Haar zenuwgestel was wel uiterst zwak, zoodat +schrikken als in de woning van Krul haar allernadeeligst waren, +maar indien men zijn voorschriften nu eens getrouw wilde volgen, +dan twijfelde hij niet of zijn lieve zusje zou nog dezen zomer weer +veel flinker en krachtiger zijn. + +En Van Barneveld heeft na die verklaring, zoodra hij zich met den neef +alleen bevond, met zekere ongewone koelheid gezegd, dat de verhaaste +terugkomst ter wille van den reeds stervenden muziekmeester, +hem mede genoegen deed, omdat _zuster Hermine_ zich over Coba +wat bezorgd had gemaakt, en met de herhaling van zulke vapeurtjes +inderdaad wel eens weten wilde of men er notitie van diende te nemen +ja of neen. Doch.... Helmond moest die ongesteldheid heel en passant +behandelen. Ware die laatste schrik er niet bijgekomen, dan zou Coba +nu zeker reeds geheel beter zijn, want tante Hermine kon getuigen, +hoe ze op den morgen, toen ze zoo ongelukkig bij den timmerman verzeild +geraakte, bijzonder wel en zelfs zeer opgewekt was geweest.--Welzeker, +Helmonds voorschriften, en vooral van de koudwaterbaden, zouden zoo +nauwkeurig mogelijk worden opgevolgd, maar hij zelf moest nu vooreerst +wat op den achtergrond blijven. Hoe minder Coba aan haar ongesteldheid +werd herinnerd, en ook aan de personen die ze in den laatsten tijd had +ontmoet, zooveel te beter scheen ze zich te gevoelen. Bezoeken waren +haar alles behalve dienstig, en dáárom ook zou Eva--ofschoon men haar +natuurlijk gaarne ontving--beter doen om haar bezoek op _De Zonsberg_ +nog een acht dagen uit te stellen. + +Zoo heeft oom bij het eerste bezoek gesproken. En August.... wat heeft +hij kunnen antwoorden! Ofschoon hij in Coba's toestand inderdaad +geen reden tot oogenblikkelijke bezorgdheid vond, zoo geloofde hij +toch dat men den vijand met kracht moest bestrijden. Hij heeft zich +voorgesteld dagelijks zijn geliefde pleegzuster te zullen bezoeken en +met de meeste opmerkzaamheid gade te slaan, teneinde den oorsprong van +haar kwaal te ontdekken, en alzoo te spoediger tot haar herstelling +te geraken. Dat een geheim verdriet haar kwelde had August reeds +vermoed, en krachtig werd hij in die meening versterkt nu hij Coba +heeft weergezien. En wat moest hij dan antwoorden? Zou hij ooms +onrust niet onnoodig prikkelen indien hij na zijn verklaring--die ter +geruststelling, helaas, wat al te rooskleurig geweest is--tóch op een +geregelde behandeling bleef aandringen? Hij kent den oom, en wil tot +geen prijs--ook in Coba's belang--zijn vertrouwen verliezen. Maar zie, +dewijl hij den vader niet noodeloos heeft willen bezorgd maken, wordt +nu zijn persoonlijke hulp, zijn geregeld praktizeeren over het goede +pleegzusje, als geheel onnoodig versmaad. Was hij dan niet alleen uit +belangstellende liefde voor Coba zoo haastig teruggekeerd! En instede +van blijdschap daarover, heeft hij een zonderlinge koelheid bespeurd, +terwijl ooms bepaald verzoek: dat Eva vooreerst niet op _De Zonsberg_ +zou komen, de maat heeft volgemeten. Ja, met reden mocht ook August +over teleurstelling klagen. Die overhaaste terugreis, wat heeft zij +goeds gesticht....? Niets! Een enkel recept, een enkelen raad heeft +hij aan Coba mogen geven, dat was alles! En Donerie is gestorven; +en Eva was ontevreden, en.... Maar komaan, heeft Helmond in 't einde +gezegd, men moet zijn verstand gebruiken: ooms aangeboren weerzin tegen +den "medicijnwinkel" en een "praktizeerend dokter over den vloer", +hebben hem zóó doen besluiten. Den dokter moet hij weren zoolang het +hem mogelijk is. Doch, ofschoon voor het oogenblik gerustgesteld, +oom zal het koudwatermiddel--'t welk blijkbaar zijn goedkeuring heeft +weggedragen--zeker geregeld doen aanwenden; August kan nu de werking +daarvan afwachten, en, mocht Coba's toestand onverhoopt den armen +oom in nieuwe spanning brengen en hem toch weder tot den dokter zijn +toevlucht doen nemen, dan--dán zal die dokter wat geslotener en ook +wat voorzichtiger zijn. En nu, Helmond zal zich over die wereldsche +teleurstellingen heenzetten. 't Is jammer dat Eva daar niet even +gemakkelijk toe besluiten zal. Maar geduld, met den tijd zal dat beter +worden. Eva is nog zoo jong; pas even twintig jaren!--Zeker, het zou +de grootste dwaasheid zijn geweest, indien hij had toegestemd om nu, +nú aanstonds reeds, die reis te hervatten: maar Eva zal het zelve +spoedig inzien, en als ze dan van dat denkbeeld is teruggekomen, +dan zal ze weer lief en vroolijk zijn. Ja! en als dan de mooie ovale +spiegel komt waar ze zoo'n zin in had, dan zal ze wel blij verrast +en tevreden lachen. Alle leed is dan vergeten, en we maken weer +plannen voor de toekomst, en reizen al vast eens achter den haard, om +later, later misschien.... Och, 't is zoo'n goed en lief en prachtig +vrouwtje. Indien zij dat andere, die zekere zucht naar grootheid maar +wat onderdrukken kon, dan.................... + +--Ho ho, dokter Helmond, dat is immers "het kenmerk van den adeldom +der ziel".--Nu ja, zoo is het, en hij zal ook met zijn lachende Eva +gelukkig wezen. Zeker, van morgen--van overmorgen afaan, geheel en al, +en juist "door wijsheid te mengen in zijn vurige liefde". + +Zoo dacht August bij tusschenpoozen terwijl hij zijn patiënten bezocht, +en telkens bij die bezoeken, waar het pas gaf, roemde in zijn geluk, en +roemde over de lieve vrouw, die "ook zoo gelukkig en zoo hoogsttevreden +in haar nieuwe woning was". + +En inderdaad, indien August zijn vrouw in de straks beschreven +houding had kunnen gadeslaan, dan zou hij immers geheel overtuigd +zijn geworden--of althans een oogenblik geloofd hebben, dat hij +waarheid sprak. + +'t Werd reeds gezegd dat het nieuwsblad, waarin Eva leest, +een bijzonderen vorm heeft, 't Is _Le Grand Hotel, Gazette des +Etrangers_. Heden, juist negen dagen geleden, heeft August dat blad +op den Boulevard des Italiens gekocht. Men had wel reeds vernomen dat +er dien avond in de groote opera Gounods Faust zou gegeven worden, +doch de Gazette heeft het bevestigd, en Helmond had er aanstonds +werk van gemaakt om zijn "lieve nachtegaal" het genot van dien avond +te verzekeren. + +Welk een heerlijke avond is dat geweest! Met haar eigen zangkennis en +talent, was er zeker niemand in de zaal, die meer dan Eva genoot; en +ofschoon zij zeker het allermeest door de voortreffelijke uitvoering +van Gounods meesterstuk was opgetogen, zoo hebben de gouden schalen, +waarop men haar de vrucht had aangeboden, en het altijd wederkeerende +bewustzijn zich in den Parijschen lusthof te bevinden, er toch krachtig +toe meegewerkt, om haar dien avond te doen zijn als een, doorgebracht +in een tooverwereld, in een hemel, in iets.... onuitsprekelijks! + +--August was gul--ja men kon er niet over klagen--maar, in kleinigheden +was hij soms.... enfin, misschien had hij gelijk! Hoe 't zij, toen +men: "Le Programme, Le Programme détaillé!" en "l'Entr'acte!'" riep, +en zij, in de Stalles d'orchestre gezeten, hem verzocht heeft een dier +bladen te koopen, toen haalde hij de 's morgens gekochte Gazette te +voorschijn, en beweerde dat dit blad evengoed was, en zeker nog meer +nieuws dan de tooneelbladen bevatte. + +En Eva heeft dan op _dien avond_ _in datzelfde_ blad gelezen, of er +althans, zoo nu en dan, gedurende de pauzen eens in gesnuffeld. Zie +maar, op de plaats waar met stellige zekerheid het gerucht werd +bevestigd, dat "Mlle. Patti ferait sa rentrée mardi prochain dans La +Somnambule," daar is nog de kleine scheur te zien, die ze in het papier +maakte toen ze August dat goede nieuws wilde wijzen en met haar pink +wat sterk erop drukte. Die kleine scheur heeft ze toen gemaakt, toen op +den avond, die haar nóg als een zalige droom voor den geest staat. En +onwillekeurig bevond Eva zich nogmaals, terwijl ze weder dezelfde +reclames en bulletins en programmas doorliep, in den toovercirkel +van grootheid en glans, welke haar zoo geweldig had aangetrokken. Het +Grand Hotel, 't welk ze op het blad zag afgebeeld, werd haar als iets +dat naar een hemel zweefde: een ruimte met onafzienbare zalen, waar +alles van wit was met goud!" Ja, bij 't gedurig al lezend ontmoeten +der namen van boulevards en straten, die ze aan Helmonds zij, in +een rijtuig was langs- en doorgevlogen, of ook die ze betreden had +met het oog op een wereld vol rijkdom en pracht, telkens klonken die +namen haar nu als de welluidendste tonen in de ooren. + +En daarom, 't was niet vreemd dat er op Eva's schoon gelaat een glans +van innige verrukking stond te lezen, terwijl ze zich met dat blad +in handen nogmaals baden mocht in de schitterendste herinneringen. + +Doch die glans van genot bij 't lezen van de oude Gazette, zal +sneller vergaan dan hij gekomen is. Door het geraas van een hondenkar +gewekt, ziet Eva op, en terwijl de Gazette des Etrangers nu eensklaps +ritselend neerglijdt langs haar schoot, is het een schampere lach +die haar schoonen mond komt ontsieren. + +--Hondenkar! zegt ze bijna overluid: 't Is allerliefst, welzeker; +_hier_ schrikt men op van een hondenkar! Zouden er ooit dommer +creaturen zijn geweest dan zij, die op den inval kwamen om steden +als Romphuizen te bouwen, met huizen en kamers als deze! Zie, uit dit +doodsch vertrek,--hemel ja, precies een doodkist: langwerpig, smal, +donker, vochtig, bah! uit deze kamer, met een eeuwigdurende ziekenlucht +van die nare apotheek, hier heb je 't uitzicht op een touwwinkeltje +en een blinden muur aan den overkant, met de passage van zes kippen +en wat zieke lui die om een drank komen.--Nee, in deze dompige la is +'t op den duur niet uit te houden. Vóór--hoe ellendig men er ook in een +kuil zit--vóór zie je tenminste nog een bloem en een enkel fatsoenlijk +mensch in de hoogte voorbijgaan; maar hier is 't om te verkniezen! + +--Pruttelen! zegt August: pruttelen! Nu ja, maar als ik bedenk dat ik +hier reeds acht dagen gevangen zit,--ja zeker _gevangen_, want al ware +dit huis zoo somber en akelig niet, dan zou het nu toch een gevangenis +voor me wezen, terwijl ik op ditzelfde oogenblik nog in Parijs moest +zijn, zooals mij _vast_ was beloofd.... 't Is waar, dat droeve bericht +van Herman kwam er tusschen. Zeker, als ik den armen jongen met mijn +thuiskomst en hier-zijn 't leven had kunnen redden, ja, dán.... Ik +heb het getoond.--'t Heeft me erg getroffen; telkens ben ik er nog +zenuwachtig van, want gedurig staat hij zoo voor me, zoo.... Maar +nee, nee! ik had hem nooit iets te kennen gegeven, nooit!--Als August +vermoeden kon hoe me die gedachte soms een oogenblik kan beklemmen, +dan.... Maar juist daarom ook zou het ter afleiding veel beter zijn, +om nu--nu alles toch is afgeloopen--nog eens van huis te gaan. Ja, +al was 't maar naar Brussel, 't Is hier zoo aller-aller-akeligst en +doodsch, he in vergelijking van daar, in dat brillante Parijs.--Als +ik er nu was in dat Grand Hotel--en ik moest er wezen--nú zou ik +bijvoorbeeld, liggend in zoo'n heerlijke cauzeuse, den garçon dien +naren ontbijt-trommel dáár laten wegnemen.--Zelfs thuis stak ik geen +hand naar die dingen uit. Ma of Louise deden het gaarne.--Hoe! is +'t al elf uur! En om twaalf komt August voor de koffie terug. + +Haastig opstaande schelt Eva.--Eenige oogenblikken later treedt een +boersch dienstmeisje van vijftien a zestien jaren de kamer in. + +"Gerritje, je moest dat ontbijt eens aan kant maken." + +"Van kant moaken juffer? + +"Afwasschen bedoel ik." + +"De kummekes wisschen juffer?" + +"Ja, alles; en dan voor de koffie weer klaarzetten." + +"Da' kan'k niet juffer." + +"Kun je dát niet? Goeje hemel!--Roep mevrouw Van Hake." + +"Mevrouw Van Oake roepen? Best juffer." + +"Hier! Hoor eens Gerritje." + +"Juffer?" + +"Weet je wel tegen wie je spreekt?" + +"Joawel, tegen _oe_ juffer."' + +"Dan zou ik in 't vervolg behoorlijk _mevrouw_ zeggen hoorje; de +mevrouw hier in huis is de vrouw van dokter Helmond.--Versta je me?" + +"Joawel, doof bin ik niet juffer, iens geheel niet.--Alsdat ik mevrouw +Van Oake zou roepen, niewoar juffer?" + +"En, en.... en.... dat je tegen mij niet meer juffer zult zeggen, +maar _mevrouw_!" + +"Bestig ma-juf-vrouw." + + + +"Goeje morgen lieve Eva, heb je me geroepen? Is er 't een of ander +waarmee ik je helpen kan?" vraagt mevrouw Van Hake, die vriendelijk +groetend binnentreedt. + +"Morgen mevrouw. Och ja, wilt u alsjeblieft hier eens omwasschen? 't +Is laat geworden; ik wou me kleeden voor de koffie. Helmond komt om +twaalf uur weer thuis." + +"Omwasschen?" herhaalt mevrouw Van Hake, en moet zich geweld doen om +een zekere ontroering te verbergen. + +"Ja," zegt Eva: "dat kleine boerenperceel kan noch het een noch het +ander. Dát is toch geen meid voor mij zou ik denken." + +"Misschien niet heelemaal Eva; maar met geduld...." + +"Ja maar, neem me niet kwalijk, om nu idioten op te voeden dat laat +ik aan de liefhebbers over. Misschien is het extra dom van me, maar +tusschen een boer of boerin en idioten zie ik geen onderscheid." + +"Wou je graag dat ik dit van morgen eens voor je omwaschte, Eva?" + +"Och ja; wil je?" + +"... Eva... ik ben... ik had gehoopt..." + +"Och mijn beste mevrouw, ik weet niet wat je bedoelt, maar als er +iemand is die op dingen heeft gehoopt die niet gebeurd zijn, dan, +geloof me, ben _ik_ het.--Hebt u een reis gemaakt na uw trouwen?" + +"Ja Eva, _Van Hake_ was _óók dokter_." + +"Dat weet ik. Hoe lang bent u uit geweest?" + +"We waren veertien dagen uit en thuis. Och ja, eerst gingen we...." + +"Veertien dagen! Zieje!--Zoudt u, als je man gezegd had "we moeten +om zaken met den vierden dag naar huis," niet de scha hebben willen +inhalen zoodra die zaak was afgedaan?" + +"Ik weet waar je op doelt Eva. Maar luister eens: als je brave +verstandige Helmond het nu minder goedkeurt om in de gegeven +omstandigheden aanstonds weer op reis te gaan, zou het dan van zijn +vrouwtje niet verstandiger wezen om...." + +"Mevrouw Van Hake," zegt Eva zich verheffend: "van uw lessen, hoe +goed ook gemeend, zou ik nu liefst verschoond blijven. Ik ben de jonge +juffrouw _Eva_ van vroeger niet meer. Sedert was ik lang in Den Haag, +en nú ben ik _Mevrouw Helmond_. Men dient hier in huis toch te weten +wie het hoofd is,--zoo dunkt me!" + +Na deze woorden verlaat Eva haastig de kamer. De weduwe, die reeds +het haar opgedragen werk had aanvaard, weerhoudt de tranen niet die +haar opwellen in de oogen, terwijl ze hoofdschuddend, de jonge vrouw +ziet verdwijnen. Ofschoon zelve een paar malen gevoelig door Eva's +woorden gekrenkt, vervult haar nu toch een andere smart. O, wat ze +in stilte wel eens heeft vermoed, dat werd voor haar in de weinige +dagen dat Helmonds echtgenoote onder het altijd zoo vreedzame dak +verkeerde, reeds zekerheid: de goede dokter zou met die vrouw niet +gelukkig wezen; en de dagen, die de bedroefde weduwe nog in de woning +van den weldoener zal doorbrengen, zijn zeker geteld. + +Terwijl de doktersweduwe het werk verricht dat dienstbodenwerk +moet heeten wanneer het zóó wordt opgedragen; terwijl ze afwascht, +en weder gereedzet, en de tranen gedurig langs de wangen rollen, +is Eva in haar onrustige stemming naar haar slaapkamer gegaan. Daar +gekomen blijft ze eensklaps staan. Met één oogopslag ziet zij welk een +verandering er heeft plaats gehad, sedert ze een paar uur geleden die +kamers verliet. Een keurig frisch-groen behangsel met nette kwasten +is er om den hemel van haar echtkoets gehangen. + +In weinige seconden was Eva beneden, en bevond ze zich in de voorkamer +der suite, die het uitzicht op den wal heeft. Zie, 't was er donkerder +geworden, maar waarlijk ja, daar hingen ze ook, de nette overgordijnen, +met zorg geplooid en ongebonden.--Dat stond goed, ja dat stond heel +goed; dat gaf waarlijk iets salonachtigs; iets niet-communs.--Wat is er +ook burgerlijkers te bedenken dan ramen zonder meubelgordijnen.--Jawel, +ze zijn zóó heel _heel_ ordentelijk, besluit Eva, terwijl ze de nieuwe +gordijnen nog eens op een afstand en dan van nabij beschouwt.--'t +Is aardig; dat moet mevrouw Van Hake van morgen gedaan hebben na 't +ontbijt.--'t Is eigenlijk toch een goed mensch. Een beetje saai. Maar, +och lieve hemel, wie zou er ook in Romphuizen _niet_ saai worden. Ja +waarlijk, ze heeft erg veel liefs.... Zie, daar staat dat mooie +zilveren beeldje onder 't stolpje ook nog. 't Was eigenlijk een mal +cadeau; je kondt er een voltaire of zoo iets voor gehad hebben, maar, +'t bewijst toch dat ze een goed hart heeft. Ik geloof dat ze me die +kleine terechtwijzing een klein beetje kwalijk nam; misschien omdat ze +juist was bezig geweest met me een verrassing te bezorgen. Nu ja, maar +men moet toch begrijpen wie hier in huis nummer één is. Zedenpreeken +aan te hooren van menschen, die men letterlijk en zonder eenige +verwantschap 't genadebrood geeft; nee nee, daar bedanken we voor; +en.... Maar ze staan heel netjes die gordijnen. Och hemel, ik liet +de goeje sloof nog omwasschen ook; misschien was ze daar ook wel wat +knak over. 't Zou me toch spijten indien ik haar leed had gedaan.... + +Een geruimen tijd stond Eva nog in de voorkamer, straks met de +hand nog op haar boezem. Er was strijd daarbinnen: Nee ja, nee +ja.... nee.... ja! En--nu is ze voort; bij de deur der ontbijtkamer +aarzelt ze nog, maar, tóch gaat ze erbinnen. + +Een laatste overwinning heeft er plaats; en dan, dan vat ze eensklaps +de oude dame, die Eva met blijde verbazing beschouwt, vertrouwelijk +bij de hand, en zegt: + +"Als ik een hard woord heb gesproken, lieve mevrouw, och wil het +mij dan vergeven; u waart zoo goed en hebt alweer zooveel moeite +gedaan. Och, ik was ondankbaar...." + +"Spreek zoo niet.... mevrouw Helmond. Ik gevoel...." + +"Zeg dan Eva, _Eva_! Immers straks nog was ik onverstandig als een +kind? Vergeef mij dan als ik u leed heb gedaan! Uw tranen maken +mij beschaamd." + +Juist op het oogenblik dat Eva de oude dame een zoen op de wang drukt, +treedt Helmond de kamer in: + +"Ei ei, zóó mag ik het zien," zegt hij met blijde verrassing: +"dat is nu een zoen, die mij niet jaloersch zal maken.--Maar hoe, +ik zie tranen? Is er iets dat u bedroefd heeft mevrouw...?" + +"Men kan immers ook schreien beste dokter," antwoordt de weduwe met +innige ontroering, "als het hart weldadig wordt aangedaan." + + + + + + + +DERTIENDE HOOFDSTUK. + + +Op den avond van dienzelfden dag zijn de weduwe Van Hake en haar +zoon in het schemerdonker bijeen. Mevrouw Van Hake zit in haar +leunstoel. Men ziet van haar niet veel meer dan 't wit van haar muts +en het wit der breikous, waaraan zij met ijver werkt, 'tgeen aan het +rusteloos naaldengetiktak te hooren is. + +Thomas, met den rug naar het venster gekeerd, is in massa wel +zichtbaar, maar zijn goedaardig doorgaans vroolijk gelaat is +nu--natuurlijk--zoo zwart als de nacht. + +"We willen er dan maar 't beste van hopen moedertje, en ik beloof +je vast er geen woord van te zullen spreken; maar, neem me niet +kwalijk, den eersten keer dat ik weer merk dat ze u voor haar _meid_ +aanziet...." + +"Stil stil beste Thom, wie heeft dat gezegd, ik...." + +"Nee, dat hebt u niet gezegd, maar wij beiden hebben het bemerkt +moeder; en ik herhaal het: den eersten keer dat zij u op de een +of andere wijze weer durft krenken, dan ... ja, dán moet het maar +uit zijn!" + +"Lieve Thom, 't is zeker je goeje hart dat daar spreekt, maar je hebt +me immers moeten toestemmen dat óók de jonge mevrouw getoond heeft +een goed hart te bezitten; en daarom, wie weet...." + +"Nu ja moedertje, maar goeje harten hebben alle menschen. Gisteren +hoorde ik nog van een zekeren mijnheer vertellen: dat hij gedurig +zijn vrouw sloeg, maar anders au fond een _heel goed hart_ had." + +"Eva heeft zich illusies gemaakt Thomas. De reeds lang loopende +Kippelaans-praatjes: dat Helmond voor liefhebberij praktizeert; dat +hij van den schatrijken oom zooveel geld kan krijgen als hij verlangt; +dat de generaal het mooie huis op de markt voor z'n neef zou koopen, +dat alles heeft haar al wat hooger opgewonden dan goed was. Zoolang wij +Eva kenden was zij hooghartig, en we weten ook dat ze thuis--vooral +sedert haar terugkomst uit Den Haag--door haar familie als een halve +godin werd gediend en ontzien. Wellicht heeft dat ziek-zijn er toe +bijgedragen; en later toen ze met dokter Helmond geëngageerd was, +toen is het er zeker niet op verbeterd. De goede dokter, die haar +zoo liefheeft, mag haar mede wel een beetje bedorven hebben." + +"Mijn beste moeder weet altijd de verschoonende zij van een karakter +op te sporen; maar...." + +"We willen nu liever zwijgen over dit punt beste Thom. Ik heb heden +meer hoop voor de toekomst gekregen; en vergeet het niet, dat we +uit dankbaarheid voor onzen lieven dokter toch wel wat geduld mogen +hebben." + +"Tot het uiterste moeder! Ja! maar ze moeten van ú afblijven! bij +God! of anders...." + +"Stil kind, stil! Maar bedenk dan ook dat je moeder nevens haar wensch +om _jou_ gelukkig te zien, er geen grooter heeft dan om hier onder +dit vreedzaam dak, op de plaats waar ze je braven vader zag werken +en lijden, haar dagen te eindigen, en het hoofd neer te leggen, +het oog gericht op een betere toekomst." + +De massa, die Thom moest wezen, had zich verplaatst, en men zag nu +niets, volkomen niets meer in de huiskamer der Van Hakes. Toch, als +men scherp keek, dan zag men nog een _grauwe_ vlak--die mevrouw Van +Hakes muts moest wezen--zich zeer terzij bewegen, terwijl men niet +langer het getiktak der breinaalden, maar een zoet geluid vernam, +het bewijs der innigste liefde tusschen moeder en zoon. + +Uit een eerst bijna onhoorbaar gemurmel worden in 't eind verstaanbare +klanken geboren. Zacht fluisterend klinkt het nu: + +"Jawel Thom, jawel!" + +"Nee moeder; nee....!" + +"Er _moet_ wel iets wezen Thom; je waart in den laatsten tijd niet zoo +vroolijk als anders. 't Is waar, je hadt veel te doen; en dan de dood +van mijnheer Donerie; je dagelijksche orgel-oefeningen in het vroege +morgenuur; de zorgen voor moeders toekomst.... ja, ik weet het wel; +maar, is er dan niets, niets anders, dat....?" + +Alsof Thom nog vreesde dat men in 't donker, _wit_ van _rood_ kon +onderscheiden, dook hij met den blonden krulkop achter moeders hals, +en terwijl hij--op den arm van haar leunstoel gezeten--haar middel +omvatte en haar zoo een zoen in den hals gaf, sprak hij een oogenblik +later zeer zacht, maar toch schijnbaar luchtig: + +"Wil ik je eens een vertelseltje doen moeder? 't Is heel kort: +D'r was eens een boerenjongen en een koning; en de koning had een +dochter; en de boerenjongen was een gek. Toen de koningsdochter van +'t paard was gevallen en de boer haar naar 't paleis had gereden, +toen vroeg hij de koningsdochter tot vrouw." + +"En....?" + +"Nou is 't uit moeder." + +"Hoe meen je? Ik begrijp niet....?" + +"Ik heb u immers gezegd moedertje, dat die boerenjongen een _gek_ was." + +Hoor, daar klonk de schel der apotheekdeur. + +In één oogwenk was Thom óp, en ter kamer uit. + +"Hoe vaarje; hoe vaarje?" Klinkt een stem den komenden provisor tegen: +"Altijd wél geweest? 't Is hier drommels donker. Ik heb immers 't +plezier dokter Helmond te zien?" + +"_Je plezier van zien_ kan zoo groot niet wezen, menheer Kippelaan; +maar wacht, ik zal even de aptheek-lamp aansteken. U moet immers in +de aptheek zijn?" + +--O! ah zoo menheer Van Hake, ben u het! Verrukt je te +zien.... of.... je zoo straks te zullen.... enfin! Mama +welvarend? Komaan, dat doet me ontzettend veel plezier. Al gehoord dat +je mama laboreerde. Zondag niet in de kerk geweest. Dokter welvarend +en 't jonge vrouwtje? Allerliefst lief vrouwtje, allerliefst! Altijd +een charme van me geweest. Entre-nous gezegd, bepaald vues op gehad; +maar zwak, niet gezond. Tenminste.... die ziekte waar ze mee uit +den Haag kwam, toen dacht ik: prudent! Voel-je? En ik wachtte; maar +tusschentijds is dokter gekomen. Enfin, even goeje vrinden. Je weet +Van Hake, dat we om zoo te zeggen boezemvrinden zijn, en dus...." + +"Moest u dokter hebben, menheer Kippelaan?" + +"Chut, chut, amice. Je begrijpt wel dat ik mijn reden heb waarom ik +hier _achter_ inkom. Mijn vriend Helmond wilde ik spreken; jawel, +maar chut! in een teere zaak; heel teere zaak; en dáárom.... A propos, +je hebt witte drop, _wit_? Klaar hé?" + +"Jawel.--Verkouden menheer Kippelaan?" + +"Ik, nee nee, pardon, nee, maar er is iemand die.... Enfin, ik wou +wel graag een pond witte drop hebben.... mijn neef de professor is +vóór witte drop; bepaald!" + +Van Hake ondanks zich zelven lachend: + +"Een pond....!?" + +"Jawel, of tenminste een groote quantiteit, en dan in een prachtdoos; +iets énorms--zóó zieje, van die hoogte bijvoorbeeld. Och entre-nous +menheer Van Hake, jij bent de eenige aan wien ik 't zeggen zou, maar +'t staat alles in 't nauwste verband. De reden waarom ik eigenlijk +hier kom is een gezondheidsinformatie. Is.... isse dokter vandaag op +_De Zonsberg_ geweest?" + +"Dokter is er op 't oogenblik met zijn vrouw." + +"Op 't oogenblik, och-kom, dus niet thuis? Ojee!...." Eensklaps +komt hij den provisor, die nog voor de toonbank staat, terzij; omvat +met zijn beide handen Van Hakes rechter-onderarm, karnt er met een +geweldige hartelijkheid mee op en neer, en vervolgt: "Ik vertrouw je +menheer Van Hake; je bent iemand in wien ik fiducie heb, en bovendien +_ik dank je_, jawel ik dank je; want ik heb verplichting aan je, +groote verplichting; parole!" + +"voorzichtig menheer Kippelaan, je zult zwarte handen krijgen want +mijn jas...." + +"Niemendal m'n vriend, niemendal;" zegt Kippelaan, ofschoon hij Van +Hake loslaat, die zich nu met een snelle wending achter de toonbank +verschanst. + +"Je hebt meer voor me gedaan dan ik zeggen kan," herneemt Kippelaan: +"We zijn hier veilig niewaar?" Hij ziet naar de openstaande gangdeur, +doch zonder eenige beweging te maken om haar dicht te doen: "Enfin, op +den dag toen mijn geliefde vriend Donerie 's-avonds gestorven is, toen +ben je 's morgens bij baas Krul geroepen niewaar? En een uur later toen +heb je iemand, een zeker iemand, compris, met een _vigilante_ naar een +zeker landgoed gebracht.... Vatje? Jawel, je vat me.... hé? De generaal +heeft het die domme timmermansfamilie zeer _zeer_ kwalijkgenomen dat +ze haar als 't ware gedwongen hadden naar boven te gaan, blootgesteld +aan een tooneel dat haar bijna van schrik den dood op het delicate +lijf heeft gejaagd. Ze was geheel van zich zelve niewaar?" + +"U spreekt van.... juffrouw Van Barneveld?" + +"Chut! chu.... u.... ut, mijn beste vriend. Enfin, wie zou ik +anders bedoelen. Jawel, onder ons, ik spreek van Jacoba, en ik +ben òvergelukkig dat het toeval mij u, en niet dokter Helmond deed +vinden. Je hebt haar op dien morgen gezien, geobserveerd, ge.... enfin +door je uitmuntende zorgen haar in 't leven behouden. Merci, waarachtig +Van Hake, van harte merci!" + +Kippelaan tastte over de toonbank naar handen, die echter niet voor +den dag kwamen. Weer omziende: "Nu is het alleen maar de vraag +of het.... toevallen zijn of niet....? Men zegt dat ze toevallen +heeft. Men zegt! maar men zegt zooveel. Geen verschijnselen--je weet +wel.... op den mond niewaar? Mijn neef de professor...." + +"Zijn ze razend! roept Thomas: "daar is niets _niets_ van waar," en hij +voegt er nog een krachtige bestrijding bij. Die malle Kippelaan was +anders wel instaat om te gaan rondventen dat juffrouw Van Barneveld +de vallende ziekte had, en als zijn zegsman den intiemen _Van Hake_ +te noemen. + +"Merci, merci hoor!" valt Kippelaan uit: "Ik was er zeker van; +'t was de schrik, de agitatie. Débiel gestel niewaar? Niet vrij +van een weinigje aamborstigheid. Goed geobserveerd; jawel! Ik kom +er tegenwoordig aan huis. De beide laatste keeren háár echter niet +gezien. Débiel gestel. Na die scène zou 't haar te veel schokken.... 't +Heet nu verkouden; vooralsnog moet ik haar excuseeren. Versta je, +vooralsnog!" + +"Aha, dus bestaan er plannen?" zegt Thomas nu tamelijk laconiek, +ofschoon hij zich zonderling voelt geslingerd tusschen uitbundig +lachen en "afranselen"! + +"Chut, _chuuuut_! Plannen, ja ja. Ben ik te rond geweest, +te openhartig, zeg? Ja, ik ben te rond. Maar enfin, +ik ben die ik ben. Zieje, ik moest zekerheid hebben; ik +wilde.... e.... e.... e.--Geen aanleg voor.... tering?" + +"Watblief?" + +"Een idee: een invallend idee. Ik heb een huwelijk gekend dat +werd vernietigd door die fatale ziekte. Enfin, vooruit kunnen +weten. Maar--zou je denken? aanleg?" + +Van Hake heeft onwillekeurig den stamper uit den grooten vijzel ter +hand genomen, en krijgt nu sterke aanvechting om "dat heer de tanden +uit den mond te slaan".--Zeer laconiek klinkt echter zijn antwoord: + +"Om dát heel zeker te weten, menheer Kippelaan, zou ik neef den +professor eens laten komen." + +"Maar.... maar m'n beste vriend, hoe zou die....? Ja! wat zijn +capaciteiten betreft; maar hoe zou ik neef bij juffrouw Coba kunnen +zenden om haar borst te kunnen onderzoeken.--Doch niewaar, als er +iets van aan was, dan zoudt u en mijn vriend Helmond het weten. Zie +'t was een idee. Ieder mensch heeft zoo zijn aanleg voor eenige kwaal." + +"Welzeker," bevestigt Thomas: "zooals men bijvoorbeeld veeldenkende +en alles onderzoekende menschen wel eens naar 't krankzinnigenhuis +ziet marcheeren." + +"Och-kom!" zegt Kippelaan, terwijl hij onwillekeurig naar zijn hoofd +tast. En dan op eenigszins kalmer toon, herhaalt hij zijn innigsten +dank voor de allerbelangrijkste inlichtingen. Mijnheer Van Hake +zou toch moeten toestemmen dat men op _zijn_ leeftijd--om en bij de +dertig--eenigszins met verstand moest te werk gaan. Dood in vertrouwen +gezegd was er toch bovendien 't een en ander, dat.... enfin--Van Hake +zou er wel alles van weten. + +Terwijl Van Hake, peinzend op een afdoend middel om dat individu kwijt +te raken, half gedachteloos ontkent, verwringt Kippelaan zijn gelaat +tot zulk een uitermate geheimzinnig en vertrouwelijk knipoogje, dat +Thom toch met een weinig meer belangstelling zijn ontkenning herhaalt. + +"Niet!" zegt Kippelaan: "weet je niets van die verstandhouding tusschen +den generaal en.... jawel onzen vriend, je uitmuntenden patroon?" + +"Verstandhouding?" zegt Thomas opziende. + +"Ja ja! alles behalve wenschelijk. Uit een goede bron. Watblief? Weet +je van niets? Ik zou 't aan niemand vertellen, maar aan u, die +me drievoud verplichtte...." En Kippelaan vertelde nu in 't diepst +geheim--Van Hake was reeds de zesde vertrouweling--'tgeen hij volgens +zijn verklaring uit een goede bron vernam, maar inderdaad op dien +avond, onder den eik en onder het raam van Van Barnevelds kamer heeft +afgeluisterd. 't Was buiten twijfel, verzekerde Kippelaan--die slechts +de luidst gesproken woorden heeft kunnen opvangen--dat de generaal in +'t geheel niet zóó met den neef was ingenomen als men dat meende. Nog +op den avond vóór zijn huwelijk, had hij hem in hevige woede, terwijl +hij somtijds als razend de tafel door vuistslagen deed dreunen, zijn +gebrek aan eerbied en onderdanigheid verweten, terwijl hij hem met +geheele onterving had bedreigd indien hij daarin geen verandering +bracht. + +Van Hake was nog te zeer onder den indruk van die eerste zotte +informaties naar Jacoba's gezondheid, dan dat hem deze laatste +mededeeling ernstig kon treffen. Al wist hij niet dat dit geheele +verhaal op een misverstand steunde, dewijl die toorn van den generaal +immers geenszins den geliefden neef maar wel diens broeder Philip +had gegolden, zoo hield hij de gansche geschiedenis toch aanstonds +voor een "Kippelaans-praatje" en, ofschoon hij ook nu nog met zijn +vroegere belhamels-natuur te strijden had, en dien babbelaar zeer +gaarne een paar blauwe oogen zou hebben geslagen, zoo riepen hem nu +al de etiquetten der groote medicijnflesschen toe: dat hij hier zijn +verstand moest bewaren, en 't allerminst in de apotheek van zijn +goeden patroon een dwaasheid mocht begaan. + +Hoe 't zij, toen Kippelaan ongeveer een kwartier later, maar zonder +zijn wit drop, uit Helmonds apotheek in de donkere straat kwam, toen +mocht hij wel van geluk spreken, zonder kleerscheuren van achter +die toonbank te zijn weggekomen. In 't eind toch was hij Van Hakes +verschansing binnengedrongen, en, terwijl hij de hand had vermeesterd, +waarin Thom den stamper hield, en er vol innigheid mee op en neder +karnde, verzocht hij "rondement" aan zijn besten vriend, om--met het +oog op iets zeer "kortafs" van den generaal, hem een enormen dienst +te willen bewijzen. Van Hake zou wel begrijpen wat hij bedoelde, +en--nietwaar, de beste vriend was juist de persoon om zoo eens te +polsen, want, sedert den morgen dat mijnheer Van Hake juffrouw Jacoba +van baas Krul naar _De Zonsberg_ bracht, is hij immers een paar malen +zeer welwillend door den generaal ontvangen. + +Ja, indien Kippelaan had geweten wat daar omging in Van Hakes borst, +dan mocht hij wel van geluk spreken--althans betrekkelijk--zoo +heelhuids uit die apotheek te zijn weggekomen, want, zelfs de zware +vijzelstamper, die hem eensklaps--voorzeker onwillekeurig door +den provisor losgelaten--op den voet is gevallen, die stamper had +hem slechts weinig geraakt, tenminste 't had niets te beteekenen; +o niets! nee--heusch.... tenminste.... Bonsoir! + + + + + + + + +VEERTIENDE HOOFDSTUK. + + +Zooals reeds gemeld werd, bevinden Dokter Helmond en zijn vrouw zich +dienzelfden avond op _De Zonsberg_. Des morgens aan de koffietafel, +heeft er inderdaad--en bijna voor 't eerst--een helder zonnetje +in de huiskamer van het jonge echtpaar geschenen. Eva, door het +voorgevallene met mevrouw Van Hake, en wel door de overwinning, +die zij op zich zelve behaalde in een mildere stemming gebracht, +heeft haar echtvriend met een zachten handdruk nog eens de stellige +verzekering gegeven, dat ze niet meer zou denken over 'tgeen voorbij +was, terwijl zich dan alles voortaan wel schikken zou.--Ja, zij wilde +wel gaarne haar best doen om met _alles_ zóó tevreden te zijn als +ze het van den beginne afaan met haar _geliefden_ man is geweest; +maar, August kon toch niet verlangen dat zij speelde op een piano, +die geheel en al dof en ontstemd van de vocht was, en dat zij haar +stem bedierf door te zingen in kamers als deze, waar men den zolder +op den neus had, terwijl het klonk als katoen....? + +--Nee natuurlijk. + +--Hij kon toch niet verlangen dat zij veinsde en mooi en goed vond +wat haar hinderde....? + +--Nee, dat sprak vanzelf. + +Nu ja, voor 't oogenblik was Eva dan ook heel tevreden. En, weinige +oogenblikken later, toen die heerlijke verrassing haar was geworden, +toen een waarlijk kostbare ovale spiegel in huis gebracht en in de +salonkamer was opgehangen, toen stond het vrouwtje weldra met haar +August in de teederste omhelzing ervoor, en vertrouwden die beiden +volkomen het fraaie Fransche glas 'twelk hun toeblonk en zei: dat ze +niet slechts waren een knap, maar ook een hoogstgelukkig paar. + +--Maar dat geluk, neen, het kon immers niet zoo innig, niet zoo +blijvend wezen, indien daar in de naaste omgeving iets was, 't welk +Eva telkens opnieuw moest hinderen wanneer zij eraan dacht. + +En Helmond heeft ook nu weer zijn vrouw gelijk moeten geven. Ja, +'t was een onaangename verhouding tusschen hen en _De Zonsberg_. De +korte vrij stijve visite, die oom met tante Hermine aan de jongelieden +heeft gebracht, kon niets goedmaken en heeft volstrekt geen licht +gegeven waarom men Eva van _De Zonsberg_ zocht verwijderd te houden, +terwijl Jacoba zich toch altijd, wanneer het te druk werd, op hare +kamer terugtrekken kon. + +_'t Een of 't ander is waar_, heeft Eva beweerd, óf oom Van Barneveld +en tante Hermine hebben een overdreven zorg voor Coba--misschien een +zorg die eer nadeelig dan goed voor haar is, óf--en Eva heeft hier +sterk op gedrukt--of oom Van Barneveld toonde maar al te zeer, dat +hij was 'tgeen zij reeds vroeger gevreesd heeft: haar tegenstander, +haar vijand, hoewel ter wille van den geliefden neef, een vijand met +het zwaard in de scheede. + +--Neen, dit laatste was onwaar, heeft August gezegd. Het verzoek van +oom is--hij moet het bekennen--zeer _vreemd_ geweest; maar indien +Eva oom Van Barneveld kende zooals hij, dan zou ze begrijpen hoe hij +tot zoo iets gekomen is. Oom mag soms zijn opinies hebben en iets +zonderlings, maar Eva's vijand--August weet het beter, zijn woord is +er haar borg voor--haar _vijand_ is hij niet. + +Indien dit dan waar was--en Eva wilde haar lieven man gelooven--dan +zou men nog dezen namiddag naar _De Zonsberg_ gaan om zekerheid te +bekomen. In geen geval handelde men tegen ooms verlangen indien men +er heden heenging, want, juist vandaag is het een week geleden dat +oom zoo beleefd was te verzoeken: of Eva haar bezoek nog een acht +dagen wilde uitstellen. + +En, August heeft toegestemd. + +'t Was ruim zeven uren toen dokter Helmond en zijn vrouw het groote +ijzeren hek van _De Zonsberg_ binnenstapten en het breede gazon +omgaande, de hooge stoep van het deftige landhuis, ofschoon langzaam, +naderden. Nog nooit had Helmond een zoo beklemd gevoel als in deze +oogenblikken. Hij, de anders zoo kloeke, handelende man, hij gevoelde +zich temoede als een schoolknaap, die den meester onder de oogen +zal treden van wien hij een welverdiende berisping verwacht. Neen, +'t was nog een ander gevoel.... Hij kon er geen naam aan geven. 't +Was hem schier alsof dat welbekende huis, 'twelk hij aan de zij van +een teerbemind vrouwtje zal binnengaan, een vreemd en vijandig terrein +voor hem geworden was; een vesting die hij bij verrassing verschalken +moet. En, de kracht van den bevelhebber dier vesting is hem bekend. + +Of het geknoerp en gekraak van hun schreden in het zware kiezelzand +Helmond een geregeld denken belet, althans in dezen stond heeft hij +geen helder bewustzijn van zijn verhouding tegenover den.... geliefden +pleegvader, en een oogenblik zelfs beschuldigt hij zich van zwakheid +en al te groote onderdanigheid, omdat hij zijn vrouwtje gaat wagen +aan een mogelijke koelheid van den man die--Eva heeft waarlijk +gelijk--haar niet volkomen genegen is; die van den beginne afaan een +trotsche houding tegenover de familie Armelo had aangenomen, en de +kleine zoo verschoonbare ijdelheden van een prachtig en talentvol +meisje steeds in het ongunstigst daglicht heeft geplaatst. Ware +het niet beter geweest indien hij die kinderlijke onderdanigheid en +terughouding, terstond na de tehuiskomst van Parijs, had laten varen, +en met gepaste vrijmoedigheid zoowel ten opzichte van Jacoba als +van Eva, zijn meening blootgelegd en opheldering gevraagd had? Ook +tegenover den oom had hij behooren te zijn 'tgeen hij elders is: +kordaat en onafhankelijk. Het gold Jacoba's gezondheid in de eerste, +het gold zijn huiselijk geluk in de tweede plaats. + +--Oom, indien gij Jacoba spoedig wilt zien herstellen dan moet ik haar +geheel als mijn patiënt behandelen, anders sta ik u voor de gevolgen +niet in. + +--Oom, indien gij tegen mijn Eva zijt ingenomen, en niet van plan +om haar de vriendschap en hartelijkheid te betoonen, zooals ik die +steeds van u ontvangen mocht, dan is het beter dat wij elkander niet +meer zien, want, ofschoon ik u eeren zal en lief hebben zoolang ik +leef,--man en vrouw zijn één.--Zie, zóó had hij behooren te spreken; +of althans in dien geest. En nu, is het niet onvoorzichtig dat hij +zijn Eva met hare grieven, laat komen voor den man, die wel eens +een zeer hoogen toon kon voeren, die niet gewoon is zijn minder +gunstig oordeel te verzwijgen, en vooral niet wanneer men zich op +een hoogte tegenover hem stelt, of--zij het op zachte wijze--hem ter +verantwoording zou willen roepen? + +--En is August dan zeker dat Eva geen woord zal spreken 't welk +den oom.....? + +"Nee, nóg niet," zegt August snel, terwijl Eva's voet reeds de +onderste stoeptrede drukt: "Wacht, laten we liever nog eens hier om +het huis naar den achterkant gaan. 't Is daar zoo'n heerlijk plekje, +en.... mij dunkt, nú vooral...." + +Eva ziet hem vragend aan. Zij bemerkte terstond dat het August geen +ernst met dat "heerlijke plekje" is; dat hij iets anders in 't schild +voert; dat hij aarzelt die stoep op te gaan. + +"Is er zwarigheid August? Ik dacht dat oom mij zoo liefhad; ik meende +dat je woord mij daar borg voor was. Hoe nu....?" + +"Welzeker Eva, zeker! Maar ooms zorg voor Coba! Oom is goed, uitermate, +maar...." + +"Maar.... hij heeft aan _mij_ den oorlog verklaard. Jawel, en daarom +aarzel je nu." + +"Nee Eva." + +"Enfin, we zullen zien." + +En de huisschel klonk luid in de breede marmeren gang. + +Ofschoon Hendrik op uitdrukkelijk verlangen van mijnheer en mevrouw +Helmond, hen eerst had aangemeld, zoo was er toch bij hun binnentreden +op Van Barnevelds gelaat, terwijl hij langzaam opstaande het naderende +echtpaar een paar schreden tegemoet ging, een uitdrukking te bespeuren +als van iemand die niet recht weet wie hij de eer heeft.... te zien, +of aan welke omstandigheid hij een onverwacht, maar daarom nog juist +geen aangenaam bezoek is verschuldigd. + +"Eva had een groot verlangen om eens hierheen te wandelen oom, en als +'t ware haar entrée op _De Zonsberg_ te maken;", zegt August terwijl +hij den generaal de hand reikt, en vervolgt: "Nu toch de staat van +beleg hier is opgeheven, konden wij er gerust aan voldoen. 't Was er +heerlijk weer voor. Hoe gaat het oom?" + +Er was iets gekunstelds in den toon van dokter Helmond. + +"Dankje August.--Aha nicht, hoe vaarje?" zegt Van Barneveld en drukt +Eva's hand die in keurig licht glacé is gesloten: "Ga zitten.--Tante +Hermine is juist met Coba naar boven gegaan. Kh'm! Wat meende je met +"staat van beleg"?" + +"Och.... u hadt immers te kennen gegeven dat het beter was indien +Eva nog een acht dagen wachtte met hier te komen; en, daar die acht +dagen nu juist om zijn...." + +"Ei zóó! heb ik acht dagen gezegd? Zoo!" + +"'t Was misschien uw bedoeling mijnheer Van Barneveld, dat ik...." + +August, vreezend dat Eva reeds terstond in vuur zal geraken, valt +haastig in: + +"'t Was uw bedoeling dat we om Coba's ongesteldheid, vooreerst niet +_al te druk_ zouden komen. Maar, nu alles zoo bijzonder naar wensch +gaat, nu meende ik dat het zelfs goed voor haar zou wezen wanneer we +ons eens tezamen vertoonden. Wat _mij_ betreft, ik verlang naar Coba, +want de beide keeren dat ik in de verloopen week hier was, mocht ik +wel heel aangenaam met u de plaats doorwandelen, maar mijn zusje zag +ik niet, om redenen...." + +"Om zeer natuurlijke redenen August." + +"Ik moest ze billijken oom, tenminste als.... _broer_; maar, als +_dokter_ niet." + +"We hebben datzelfde punt eergisteren op die wandeling met een enkel +woord behandeld. Voor 't oogenblik acht ik het minder gepast. 't Is +niet noodig je te zeggen dat ik je graag zie hierkomen; maar, indien +het naar mijn overtuiging beter is dat Coba vooreerst in haar zeer +dagelijksche omgeving blijft--terwijl ik er bijvoeg dat ze voor 't +overige zeer _zeer_ wel is, dan, dunkt me, moest men niet aandringen +op.... op ontmoetingen...." + +"Maar wie, wie dringt er....?" zegt Eva snel; doch August valt in: + +"Een misverstand oom; wij dringen daar volstrekt niet op aan, +al zouden we 't gaarne wenschen. Is het uw bepaalde wil dat Coba +vooreerst--vergun me de opmerking: tegen 't advies van haar dokter--in +'t geheel geen menschen zien zal, dan moet dat gebeuren! dan blijven +zelfs wij op den achtergrond, maar niewaar, als we 't vooraf doen +weten, dan zijn we toch immers bij ú altijd van harte welkom?" + +"Dit is een vraag August, waarop geen antwoord behoeft. Zooeven heb +ik nog gezegd dat ik je gaarne zie komen; maar...." + +"_Maar_.... menheer Van Barneveld," zegt Eva met kwalijk bedekte spijt: +"wanneer de vrouw van den geliefden neef blieft thuis te blijven, +niewaar?" + +"Beste Eva!" zegt August merkbaar ontsteld. En dan: "Ja ziet u oom...." + +Maar Van Barneveld begrijpt dat hij alles zeer goed heeft door_zien_ +en nog door_ziet_. + +Immers, bij alles wat hem vroeger tegen 't huwelijk van August met Eva +Armelo heeft gestemd, kwam nu nog het pijnlijke, schier tot zekerheid +geklommen vermoeden der laatste dagen, dat diezelfde schoone vrouw de +oorzaak is van het zielelijden zijner eenige teergeliefde dochter.--Op +lossen grond meent hij niet te oordeelen. Zuster Hermine heeft hem +getoond dat zij als vrouw, scherper blik bezat om een meisjeshart te +doorgronden, dan zelfs de vader die zijn kind van der jeugd afaan als +zijn oogappel heeft bewaakt. Had hem ook reeds een heimelijke vrees +vervuld, vooral op den morgen toen Coba zooveel bezorgdheid toonde dat +de brief, dien zij aan August had geschreven, door hem--haar eigen +vader--zou geopend worden; ach, toen zuster Hermine, nadat Coba +stadwaarts was gegaan, hem een doormidden gescheurd papier 'twelk +zij op Coba's schrijftafel vond, had doen lezen, toen.... toen heeft +hij wel moeten gelooven dat een steeds met kracht verborgen en nu +hopelooze liefde voor August, zijn Coba lijden, en, zoo God het niet +verhoedde, verkwijnen deed. Immers in haar gejaagden toestand heeft +zij, waarschijnlijk ter juistere uitdrukking harer gevoelens een eerst +begonnen brief terzij gelegd, en verzuimd de regels te vernietigen, +die hem nu gedurig voor den geest staan: + + +"Beste August! + +"Altijd heb ik je liefgehad en vertrouwd als een dierbaren +vriend. Sedert den dag van je vertrek had ik geen rustig uur. O, +waarom heb ik niet gesproken op dien avond toen je mij zoo deelnemend +ondervroeg.... + +Och, waarom moest ik huichelen; waarom verbergen wat mij verteert...." + + +Ja, de oude generaal--ofschoon hij ten deele op een dwaalspoor is +geraakt--hij gelooft nu alles zeer duidelijk te doorzien. Welzeker: +Hermine heeft gelijk. En al wil dan ook Coba zelve, de jonggehuwden, +maar vooral August bij zich ontvangen, dat mag en kan vooreerst niet +gebeuren. De zaak is van te teederen aard om er zelfs met Helmond +anders dan zeer _zeer_ vanverre over te spreken; en, zal Jacoba leven +en behouden worden, dan moet men gelijktijdig met het versterken van +haar zenuwgestel, alles vermijden, wat nieuw voedsel aan dien droeven +hartstocht zou kunnen geven. + +Na Eva's laatsten uitval heeft Van Barneveld niet zonder groote +zelfbeheersching zijn kalmte bewaard. Zulk een toon verdraagt hij niet, +van niemand! Slechts de herinnering aan het gebeurde met den jongsten +pleegzoon, maar tevens een snel herdenken van 'tgeen hij sprak op den +trouwdag; het besef bovendien dat Eva wel inderdaad eenige reden had +om zijn ingenomenheid met haar te mistrouwen, en zich nu gekrenkt +te gevoelen; dit alles, gevoegd bij een aangeboren hoffelijkheid +tegenover de schoone sekse--en Eva was immers zeer schoon--deed den +generaal nu zich zelf met kracht beheerschen. Schijnbaar kalm, doch +niet zonder klem zegt hij: + +"Wanneer ik verzeker dat er voor de vrouw, die mijn neef gelukkig wil +maken, een ruime plaats in mijn hart is, dan herhaal ik slechts wat +ik vroeger sprak, en zou wel gaarne op mijn woord geloofd worden. De +welgemeende zoen aan de vrouw van mijn pleegzoon op den dag van +haar huwelijk gegeven, moest haar het bewijs zijn geweest van +mijn.... welwillendheid." + +"Waarlijk oom, Eva is geheel van uw liefde overtuigd. Alleen de hooge +prijs, dien zij op uw toegenegenheid stelt, deed haar zoo spreken, +en daarom...." + +"En daarom wil ik haar dan ook alleen maar vragen August: of het +voortaan tusschen ons "mijnheer Van Barneveld en mevrouw Helmond" of +"oom en nicht" zal wezen?" + +Voor Eva's muzikaal gehoor heeft de toon waarop de oude generaal +daar sprak, niets welluidends gehad noch iets dat haar roeren kon. De +laatste terechtwijzende vraag heeft haar zelfs tamelijk schril in de +ooren geklonken; nochtans voor dien uitdagenden blik, door de grauwe +en zwaar vooruitkomende wenkbrauwen verdonkerd, slaat zij de oogen +neer, en zegt: + +"De ongewoonte.... _oom_; men kan zich vergissen." + +"Ik begreep het Eva, en geloof dat we elkaar op den duur hoe langer +hoe beter begrijpen zullen." Eensklaps zich tot August wendend: +"Sedert gisteren heb ik besloten met Coba voor een paar maanden naar +_De Godesberg_ te gaan. Dat besluit zul je wel goedkeuren niewaar?" + +"De koudwaterkuur heb ik zelf aanbevolen oom; maar...." August beziet +schijnbaar zeer aandachtig de toppen zijner vingeren: "maar, zult u +haar dáár zoo geheel kunnen isoleeren.... op een badplaats?" + +Van Barneveld, die op raad van zuster Hermine dit besluit had genomen, +heeft niet berekend dat men hem aanstonds op deze inconsequentie +betrappen zou. Zich gevangen te gevoelen en door eigen schuld, +het maakt den ouden generaal korzelig--narrig! zooals hij het zelf +zou noemen: + +"Ik meen dat men dáár zoowel als overal stil kan leven," zegt hij +tamelijk kortaf, en dan tot Eva wier donkere kijkers hem in deze +oogenblikken bepaald hinderen: "Wil je zoo goed zijn nichtje, de +honneurs van het theeblad op je te nemen? mijn zuster schijnt nog +wat boven te blijven." + +"Zou mevrouw niet terugkomen.... oom?" + +"Ik weet het niet; maar 't is acht uur geslagen." + +Of deze opdracht Eva aangenaam is valt moeielijk te bepalen. Vluchtig +denkt ze nochtans aan den morgen en het gebeurde met mevrouw Van +Hake. De parelgrijze handschoenen trekt ze schielijk uit, en voldoet +aan ooms.... _bevel_. + +"En denkt u al spoedig te vertrekken?" vraagt August. + +"Dat zal van het antwoord afhangen. Dezen morgen heb ik erheen +geschreven." Tot Eva, wier bewegingen hij onwillekeurig heeft gevolgd: +"Ik geloof dat je de verkeerde bus hebt nichtje; in die grootere is +de gewone thee, van de fijne doet Coba er tenminste gewoonlijk maar +zeer weinig bij. We zijn onder ons." + +Deze oogenschijnlijk onbeduidende aanmerking klonk inderdaad wat +vreemd uit den mond van den grijzen ex-generaal. August bracht +haar echter onmiddellijk in verband met ooms vroegere opvatting +omtrent Eva; en, heeft hij reeds gevoeld dat hun--of althans dat +háár bezoek den oom geen welkom bezoek was, hij meent nu in die +aanmerking een uit tegenzin geboren toeleg te zien om zijn Eva al +dadelijk wat huishouden en zuinigheid te leeren. 't Was ongepast; +'t was.... Maar neen, met de jaren kon zelfs een ex-generaal wel +eens huishoudelijk worden. Oom meent het toch goed, al is hij door +het onverwachte en niet gewenschte bezoek, al is hij om redenen, die +August niet vermoeden kon, in een minder goede luim. Die aanmerking, +zoowel als dat verzoek om thee te schenken, getuigt dat hij Eva als +"eigen", als een lid zijner familie wil beschouwen.--Zijn vrouwtje +vriendelijk toelonkend, zegt hij nu met eenige zelfoverwinning: + +"Je woudt oom zeker eens een heel lekker kopje schenken, niewaar Eva?" + +"Ik heb daar niet aan gedacht;" antwoordt Eva, over wier wang een +snelle blos is gevlogen, en wat ze er zachter bijvoegt, gaat--gelukkig +misschien--voor den oom verloren, want, Hendrik die mede licht +binnenbrengt, heeft luide het bezoek aangekondigd van den majoor +Kartenglimp. + +Van Barneveld fronst even de wenkbrauwen. + +Nog slechts weinige dagen geleden is hij heel toevallig met dien +majoor Kartenglimp in aanraking gekomen. Bij een wandeling in het +Hoenderveldsche bosch, op een afgelegen pad, heeft hij hem voor 't +eerst ontmoet, en het vallen van een dooden tak, die, volgens den +majoor, door het gevecht van een kraai en een lijster was afgebroken, +en juist tusschen de beide wandelaars is neergekomen, heeft hen +eenige woorden doen wisselen. Met de meeste belangstelling had de +majoor toen aanstonds naar juffrouw Van Barneveld geïnformeerd, +terwijl hij schier in één adem de bijzondere capaciteiten van Dokter +Helmond heeft geroemd, dewijl hij hem--Kartenglimp--van een ernstige +ongesteldheid zoo spoedig en radicaal genezen had. + +Van Barneveld heeft bij die ontmoeting in stilte een zeker leedwezen +gevoeld dat een opvatting, een mindere sympathie voor 't uiterlijk +van dien man, hem lomp heeft doen zijn, dewijl hij hem--volgens +stadsgebruik--bij zijn komst in Romphuizen een visite had behooren +te brengen, 'tgeen hij niet heeft gedaan. + +Dat Kartenglimp hem, zonder eenige gevoeligheid daarover te toonen, +in dat bosch zoo beleefd en respectueus heeft toegesproken, 't moest +den generaal wel aangenaam treffen. Immers hij werd toch te oud om zich +door vooroordeelen te laten regeeren, of naar praatjes te luisteren, +die waarschijnlijk in de kleinsteedsche sociëteit met de el waren +uitgemeten. Inderdaad, die majoor was heel vriendelijk, en dewijl +hij gezegd heeft dat hij bij zijn komst in de stad, als zooveel +jonger in jaren en lager in rang, zeerzeker den generaal het eerst +had behooren te complimenteeren, waaraan hij, beter laat dan nooit, +nog gevolg hoopte te geven--zoo heeft Van Barneveld wel niet anders +dan hoffelijk kunnen buigen, met de verzekering dat zijn bezoek hem +zeer aangenaam zou zijn. + +Maar, nu kwam hij toch bijzonder ongelegen.... of neen, misschien had +die komst juist nú haar nuttige zijde. De majoor scheen spraakzaam, +en met Dokter Helmond is hij bijzonder ingenomen. + +Van dit laatste was August in 't geheel niet overtuigd. Twee malen na +zijn terugkomst van de reis, heeft hij getracht den majoor te bezoeken, +maar telkens was de patiënt niet thuis, en 'tgeen Van Hake hem heeft +gezegd, en wat men later van Kartenglimps waardeering verhaald had, +'t is niet geschikt geweest om hem van 's mans ingenomenheid met zijn +persoon een hoog denkbeeld te geven. + +--Doch zie, 't bleek alweer dat men de woorden van een patiënt die wat +bang voor vriend Hein is, niet al te letterlijk moest opvatten, en, +dat de later uitgestrooide praatjes eenvoudig Kippelaanspraatjes zijn +geweest. Althans nadat Kartenglimp mevrouw Helmond en den generaal +begroet en naar de gezondheid van juffrouw Van Barneveld heeft +gevraagd, drukt hij zijn dokter met warmte de hand. Met een klein +excuus over "dat telegrafeeren", 'tgeen hij zegt volkomen juist door +dokter te zijn opgevat en beantwoord--buigt hij nogmaals voor Eva, +en terwijl hij haar, na een sierlijke geste, met de zeer belangrijke +lotsverwisseling van harte gelukwenscht--iets, waarin hij vroeger door +zijn ziekte is verhinderd geworden, en waarmee hij nu gemeend heeft te +moeten wachten totdat de familie geheel op orde zou zijn--neemt hij +toch alvast met veel genoegen deze bijzondere gelegenheid te baat, +om zich ook in mevrouw Helmonds vriendschap ten zeerste aan te bevelen. + +Dat klonk heel anders dan Helmond verwacht heeft. Niet, dat al de +mooie woorden van den majoor bij hem als _bewijzen_ van hartelijke +belangstelling golden, terwijl Kartenglimps persoonlijkheid hem nooit +bijzonder heeft aangetrokken, zoo kon het hem toch niet anders dan +aangenaam zijn te mogen bemerken dat Kartenglimp niets tegen hem +had, en, wat men van zijn grieven verhaalde, slechts uitstrooisels +zijn geweest. + +Nu de majoor zijn excusen heeft gemaakt dat dit eerste bezoek een +avondbezoek is, waarvoor hij echter verschoonende redenen bijbrengt, +wordt de ontmoeting in het Hoenderveldsche bosch als de aanleiding er +toe herdacht. De majoor beweert dat het waarlijk origineel is dat het +vallen van een dooden tak moest meewerken om hem een lang verzuimden +plicht te doen herstellen--althans voor zooveel dit mogelijk was--want +ja, "ja waarlijk generaal," zoo besloot hij: "'t was mijn plicht als +oud-militair om het eerst bij u mijn opwachting te maken. + +Van Barneveld beantwoordde deze herhaling van Kartenglimps beleefdheid +met een welwillende geste, en wilde juist vragen of de majoor inderdaad +_goed_ had gezien dat een kraai, telkens het nest van den lijster +voorbijscherend, een sterken vleugelslag aan den wakkeren verdediger +gaf, waardoor in 't eind het doode stuk tak moest zijn afgebroken; +toen Eva, zich over het theeblad vooroverbuigend, zacht maar toch goed +verstaanbaar de vraag tot hem richtte: of oom verlangde dat ze ook +nu--met het bezoek van.... mijnheer!--maar alleen van de _goedkoope_ +thee zou gebruiken? + +Van Barneveld schijnt haar niet te verstaan, althans zonder te +antwoorden wendt hij zich met zijn vraag--welke hem echter eensklaps +geheel onverschillig is geworden--tot den majoor. Deze heeft met een +oogopslag een zeer verschillende uitdrukking op de drie aangezichten +gelezen, en tevens bemerkt dat Helmond, die zeer nabij zijn vrouw +was gezeten, haar snel maar zacht met de knie heeft aangestooten. + +"Jawel je excellentie, ik heb dat zeer goed gezien. Door het breken +van den tak--zooals wij zagen juist een paar vingerbreed vóór het +nest--is de kraai zeer verschrikt weggevlogen, en niet teruggekomen, +tenminste zoolang wij er waren." + +"Ahzoo, ja juist; 't deed me plezier dat het nest niet mee naar omlaag +kwam;" zegt de generaal, en kan zich niet weerhouden om tegelijkertijd +een zijdelingschen blik op Eva te werpen. + +"Zeker generaal, recht gelukkig!" zegt Kartenglimp, en dan, zich tot +Eva wendend, terwijl hij zijn donkere oogen slechts bij tusschenpoozen +op haar bekoorlijke trekken gevestigd houdt: + +"De eerste maal dat ik u vluchtig mocht ontmoeten, waart u zeer +ongesteld mevrouw. Zeker had de Haagsche lucht u geen goed gedaan. Er +is, als ik 't zeggen mag, bepaald eenige sympathie tusschen ons: +die kille temperatuur in den Haag was mij--vooral omdat ik uit +Indië kwam--mede zeer onaangenaam, en, dat wij beiden onze spoedige +herstelling aan denzelfden vriend te danken hebben, nietwaar....?" + +"Dan toch altijd naast God," zegt Van Barneveld, die in geen stemming +verkeert om "menschenvergoding" te dulden, en nog twee malen als +tersluiks een blik langs de groote moderateurlamp op Eva geworpen +heeft. + +"Natuurlijk, natuurlijk je excellentie, we erkennen dat +stilzwijgend.--En wat ziet mevrouw er geheel anders uit dan toen. Dat +was in Maart als ik me niet bedrieg. Men scheen destijds eenigszins +bevreesd te zijn..... nietwaar? Tenminste onze goede vriend Donerie +sprak er, indien ik mij wel herinner, met de meeste belangstelling +over. Ja waarlijk, ik moet zeggen, dokter heeft er alle eer +van.... althans _naast God_." + +De laatste woorden klonken den generaal, uit dien mond, zeer zonderling +gemaakt in de ooren. + +Helmond zegt dat Eva inderdaad tegenwoordig gezonder is dan ooit, +en te hopen dat het doktersvrouwtje een uithangbord voor de affaire +zal blijven. + +De majoor merkt met bescheidenheid aan dat dit beeld van den dokter, +voor zijn jonge vrouw niet al te flatteus is; maar hij gelooft niet dat +dokter Helmond inderdaad een zoo schitterend uithangbord zal behoeven; +men beweert immers met recht dat het den neef van den generaal Van +Barneveld niet zoo bijzonder ernst met een al te uitgebreide praktijk +kan wezen; zijn jonge vrouw en de geëerde familie van _De Zonsberg_ +zouden daar zeker nog al op tegen hebben. + +"In 't geheel niet!" zegt Van Barneveld snel en met klem: "Het kan +de vrouw en de familie van mijn neef niet anders dan aangenaam wezen +wanneer de zieken die er zijn en geneeskundige hulp verlangen, hem, +zooveel mogelijk, hun vertrouwen schenken. De schoorsteen zal ervan +moeten rooken." + +De majoor Kartenglimp lacht bescheiden met ongeloovig ophalen der +wenkbrauwen; en, heeft hij al straks bemerkt dat de jonge vrouw den +blik van haar oom zocht te ontwijken, nu zag hij bij diens laatste +woorden een donkere blos haar gelaat overtrekken. + +Helmond weet met tact het gesprek een andere wending te geven. Zelfs +Eva, door de spraakzaamheid van den galanten majoor daartoe uitgelokt, +mengt er zich een enkele maal in, en was op het punt haar bittere +grieven te vergeten--want de "hatelijke woorden" van Helmonds +pleegvader en "de verregaande schrielheid van dien nabob in zijn +somber paleis" hebben haar als een doorn in het hart gestoken--toen +Kartenglimp de eenvoudige vraag tot haar richtte: of zij zich in haar +nieuwe woning reeds wat thuis gevoelde. + +Eva aarzelde een oogenblik, maar toen, bemerkend dat Helmond het +antwoord wilde geven, zegt ze snel met kwalijk verborgen wrevel: + +"Ik zou onoprecht zijn majoor, wanneer ik zei dat het huis mij +bevalt. 't Is er somber en gedrukt. Aan de voorzij zit men achter +een dijk, en aan de....." + +"Ja, aan de straatzijde valt zeker niet veel te zien;" zegt Kartenglimp +hoofdknikkend. + +"Maar we zien er elkaar, niewaar wijfjelief?" valt Helmond in: "en +dat is ons 't voornaamste. Aan een huis moet men wennen evenals aan +een nieuw kleedingstuk." + +"Als het kleed niet past August, dan zendt men het terug." + +Kartenglimp geeft hoofdknikkend het teeken dat hij de opmerking der +jonge mevrouw zeer ad-rem vindt. + +"Men had al gezegd dat u de woning aan den wal zoudt verlaten om +het leegstaande huis op de markt ervoor in plaats te nemen. Ik geloof +generaal, dat de jonge mevrouw in het zoogenaamde oud-burgemeestershuis +meer haar aisances zou gevonden hebben.--Nog altijd te koop je +excellentie." + +Op Eva's gelaat was--voor wie in haar ziel had gelezen--een oogenblik +van triumf te bespeuren. + +Van Barneveld die bij het hooren van den majoor, telkens sterker den +tegenzin voelde herleven, welke vroeger door dat brutale donkere oog +en de vreemde plooi om dien mond bij hem was opgewekt, meende, ondanks +den strijd, dien hij inwendig moest voeren, dat het zijn plicht was +om vis-à-vis dien man door geen enkel woord meer te verraden dat de +harmonie tusschen hem en de jonge echtgenooten nog iets te wenschen +overliet. + +"Ja juist majoor, dat huis is nog te koop, maar ik geloof niet dat +mijn neef er plan op heeft. Is 't wel August?" + +Nadat Helmond ontkend, en Kartonglimp Eva's vraag betreffende +zijn verkiezing van suiker en melk in de thee met een bijzondere +hoffelijkheid heeft beantwoord--waarbij hij haar voor 't eerst +rechtstreeks in de schoone oogen zag; na een snellen blik dien de +generaal zijn neef heeft toegeworpen en waarmee hij dien bezoeker +als geenszins van zijn gading, zocht te teekenen, zegt Eva tamelijk +zacht maar toch met nadruk: + +"U gebruikt zeker _geen_ suiker in de thee.... oom?" + +Kartenglimps oogen waren naar het fraai gestukadoorde plafond gekeerd, +maar toch heeft hij op het hooge voorhoofd van den oom een trilling +gezien als die van den effen vloed, wanneer een geworpen steen hem +beroert, terwijl hem evenmin de half angstige half verwijtende blik +van den jongen man is ontgaan, de blik waarmee hij als 't ware zijn +Eva smeekte om toch niet roekeloos vonken naar buskruit te werpen. + + + +"Maar ik begrijp volstrekt niet tante, waarom ik niet naar beneden zou +gaan; we weten nu immers dat het August en Eva zijn die zich lieten +aandienen," zegt Jacoba terwijl ze mevrouw Mansburg met haar zachte +oogen vriendelijk aanziet: "Wat zou mij nu meer goed kunnen doen dan +eens met mijn besten August te praten, al moet ik hem ook beknorren +dat hij de geheele week nog niet naar mij omzag." + +"Papa vindt het beter dat je alle mogelijke drukte vermijdt Coba, +je weet het, en daarom...." + +"Als papa geweten had wie het waren, die door Hendrik werden +binnengelaten, dan had hij mij zeker niet verzocht naar boven te gaan." + +"Ik geloof het wel Coba; maar we zitten hier immers ook heel prettig +en gezellig op je lieve kamer. Tante zal heel graag bij je blijven." + +--O die vermoeiende goedheid! zucht Coba bij zich zelve. Ja, +tante Hermine is inderdaad een voorbeeld van deelnemende liefde; +maar deelneming kan ook zoo bitter drukkend worden, en inzonderheid +wanneer men telkens middelen ter genezing komt aanwenden, terwijl de +wonde niet meer te heelen is. + +--Neen, de wonde aan het hart is niet meer te heelen; maar Gode zij +dank, indien men haar nu rustig liet, en niet zoo telkens pijnigde +door haar aan zich zelve te herinneren, en af te houden van hen, +die haar nog lief zijn op de wereld, ja, dan gevoelt ze wel dat het +zwakke lichaam langzamerhand zijn vroegere veerkracht zal hernemen, +en dat ze weer zal kunnen leven, geheel en al, voor den beminden +vader. O voorzeker, nu God zelf met den dood is tusschenbeiden +getreden, nu moest ze het wel verstaan dat ze een dwaas, misschien +een zondig kind is geweest. Het voegt immers een meisje niet om in +stilte lief te hebben; om in stilte te wenschen--te bidden aan God +misschien--dat de edele jongeling haar zal kiezen tot de gezellin van +zijn leven....? Maar immers nooit, neen nooit, door woord noch blik, +heeft zij verraden wat daar woelde en soms zoo pijnlijk brandde in de +borst. God is haar getuige hoe zij fel heeft gestreden, en reeds den +strijd had gewonnen; hoe ze Herman Donerie in 't eind heeft beschouwd +als een vriend, en de tijd reeds gekomen was dat ze hem naderen zag en +gaan, niet slechts met een kalmen blik, maar ook met een rustig hart. + +--Toen is de dreigende wolk komen opzetten. + +--Herman Donerie--zoo luidde het--was ongesteld. Ja toch, hij kwam +nog les geven; maar hij zag zeer bleek; en toen, toen is hij niet +teruggekomen; en, nú eens heeft men gezegd dat hij zeer ziek, en dan +weer dat hij geheel beter was. En zij is in een vreemde spanning en +tweestrijd geraakt. Somwijlen was het alsof de borst haar te eng werd, +alsof hoofd en hart werden saamgenepen. + +--Maar Goddank! op dien morgen van regen en storm, toen heeft ze in de +kerk toch gehoord dat Donerie's kracht niet was gebroken. Heerlijke +dag van Helmonds trouwverbond: Hermans volle orgeltonen zijn als +koele droppelen gevallen op den dorstenden bodem van haar hart. Ja, +die dag was haar een dag van zegen: ze kon haar vrienden een blij +gelaat toonen. + +--Maar ach! kort daarna is het _zeer_ duister geworden.--En toen; +neen 't is haar niet mogelijk geweest om haar goeden vader, hoe innig +lief ze hem had, een blik in haar hart te laten slaan, zelfs niet nu +de dood voor altijd een scheiding heeft gemaakt tusschen dien jongen +"muziekmeester" en Jacoba Van Barneveld. Immers het geringste woord +van verwijt of zelfs een enkele uitdrukking in tegenspraak met de +stille vereering, die zij den geliefden doode bleef toewijden, zou +haar een wreede dolksteek zijn geweest, en had een scheidsmuur kunnen +opwerpen tusschen haar en den lieven, haar zoo innig dierbaren vader. + +En, als ze dan zelfs aan dien beminden grijsaard de oorzaak van +haar zenuwlijden niet openbaren kan, hoe zal ze dan tot iemand +anders--bijvoorbeeld tot een tante Hermine--daarover spreken! Maar +dit laatste is haar ook geen oogenblik met ernst in de gedachte +gekomen. Wat ze gewenscht en gedroomd heeft met een schuldeloos hart, +zij zal het met zich nemen in het zwijgende graf. Neen, zelfs August, +voor wien ze in die dagen van hevige spanning, bijna haar hart had +uitgestort, of die, zoo Herman nog langer met den dood had moeten +worstelen, de waarheid wel in haar oog zou hebben gelezen, ook hij +zal nimmer vernemen wat haar heeft beroerd. Maar tóch, ze zou hem nu +zoo graag eens spreken, haar lieven broeder! + +"Ben ie nu weer verdrietig goede Coba, omdat ik je tot je bestwil raad, +geheel in overeenstemming met je pa? Jawel, ik zie het aan je oogen, +je bent er verdrietig om." + +"Wel mogelijk tante, maar ofschoon ik herhaal dat ik 't veel beter voor +mij zou vinden, indien ik nu bijvoorbeeld beneden kon wezen, zoo moet +ik mij onderwerpen. 't Is vreemd dat pa het zoo geheel met u eens is." + +"Nee, niet vreemd Coba, in 't geheel niet...." + +"En waarom dan toch tante?" + +"Waarom....? Wel lieve kind, weet je dan niet dat je na dien +schrik--nee nee, ik spreek er niet van, ik wil alleen maar zeggen +dat menheer Van Hake toen al dadelijk rust en vermijding van alle +drukte heeft aanbevolen. Helmonds vrouw is bijzonder levendig, en +je zoudt zeker een slechten nacht hebben indien je zoo van allerlei +moest hooren, en over alles zoudt meespreken misschien." + +Jacoba antwoord niet meer. + +Tante Hermine is er blij om. Op uitdrukkelijk verlangen van broeder +Alexander, mag zij zelfs in de verste verte niet laten doorschemeren +dat men de allerdroevigste oorzaak van Coba's toestand heeft +ontdekt. 't Zou voor het arme kind, dat zich tot zelfs op den dag van +Helmonds huwelijk zoo boven alle beschrijving krachtig heeft gehouden, +misschien de noodlottigste gevolgen kunnen hebben. De zwaarste strijd +was nu zonder twijfel gestreden. 't Zal haar triumf wezen dat ze +geheel alleen haar smart heeft gedragen, en, moest men dus alles in +'t werk stellen om te voorkomen dat de wond, die vermoedelijk reeds +aan 't heelen was, telkens weer door een vertrouwelijken omgang met +den vriend werd opengereten; in geen geval moest men die wonde nog +geweldiger aandoen door Coba te toonen, dat het bitter geheim van +haar schuldeloos hart geen geheim was gebleven. + +Met zulke overleggingen uit een valsch vermoeden ontstaan, moest +Coba's zwijgen der goede dame wel genoegen doen. + +--Het lieve kind gevoelt in stilte dat we haar ten beste raden, denkt +ze, terwijl ze Coba vriendelijk toeknikt, om vervolgens alvorens +de honderd en elfde rozet van haar sprei-deken te haken, een streng +katoen, die erg in de war zat, te gaan afhaspelen.... Heel "prettig +en gezellig" voor Coba. + +Jacoba zweeg; de herinnering aan dien "schrik" heeft haar feller +getroffen dan zij 't zich zelve bekennen wil. Ja, dat was het laatste +geweest; een schrikkelijk einde. Nóg ziet ze hem daar van verre; de +zwarte krulharen woest golvend om dat doodsbleek gelaat; de holle van +koortsgloed vlammende oogen eensklaps strak, angstig strak op haar +gericht, terwijl hij met angstige bijna schreiende stem de woorden +gilde: "Laat los! hoort ge niet! Zij is de mijne!" + +--De _zijne_....? + +Jacoba voelt een inwendig beven.--Dat is niet goed; dat mag niet! Zij +moet en wil immers krachtig zijn. Maar, hoe is dat mogelijk op +den duur, wanneer men haar uit kwalijk begrepen voorzorg, niet als +vroeger haar natuurlijken vrijen gang laat gaan; indien men haar hier +van iedereen, zelfs van den lieven broeder terughoudt om nochtans--o +zonderlinge tegenstrijdigheid--haar straks voor te spiegelen dat het +leven aan een woelige badplaats haar weldadig zal zijn! + +Inweerwil van tantes beweren dat papa het alles zoo goedvindt ja +nadrukkelijk verkiest, gelooft Coba dat het inderdaad tante Hermine +is die, ofschoon met de beste bedoelingen, haar physiek en moreel te +kerkeren zoekt. + +In dit oogenblik heeft Coba een onweerstaanbare behoefte om uit dien +kerker bevrijd te worden. + +En, de goede papa zal er niet tegen zijn. + +"De lust om August eens weer te zien tante, bekruipt me zóó sterk dat +ik ze beneden nu toch maar eens even verrassen wilde;" zegt Jacoba +terwijl ze eensklaps opstaat. + +"Jacoba-lief, dat kan niet; heusch dat zou onverstandig wezen;" +antwoord mevrouw Mansburg ontsteld. + +"Ieder mensch heeft wel eens zijn onverstandige buien tante. Nee, +weerhoud mij niet. Mocht het minder goed voor me zijn, welnu dan moet +ik er zelve de gevolgen van ondervinden. Maar, geen nood lieve tante." + +De belangstellende dame, die haar nichtje op hartelijken toon tot +andere gedachte zoekt te brengen, terwijl ze haar zachtkens met papa's +misnoegen dreigt, vreest reeds dat ze op die wijze niets winnen zal, +toen het klinken der huisschel haar eensklaps een krachtiger wapen +in handen gaf. + +--Nietwaar, dat bezoek van een vreemde zou Jacoba nu wel van besluit +doen veranderen? + +"Dat is te zeggen tante; als het dan waarlijk beter zal zijn dat ik +niet naar binnen ga, dan wilde ik August laten vragen of hij bij _mij_ +wil komen. Ik verlang zoo naar August." + +--Arm kind! zucht de oude dame bij zich zelve. Maar nú vooral moet +tante zich kranig toonen, en het klinkt schier bevelend: + +"Jacoba, je doodelijke bleekheid en je opgewonden stemming ontraden +je bepaald om iemand te zien van avond." + +"Maar als ik nu gevoel dat juist een gesprek met August mij weldadig +zal wezen, omdat hij mij goeden raad zal geven lieve tante, zoudt +u mij dan nog ontraden of verhinderen een _consult met mijn dokter_ +te nemen?" + +Haar dokter! dat arme kind! + +"Maar Coba, Alexander..... je pa.... hij zal...." + +"U voelt toch wel tante, dat niets ter wereld mijn gestel zoo nadeelig +moet zijn als het gemis van mijn vrijheid. Ik heb nu een gevoel alsof +ik een onschuldig-gevangene ben.... en dat ú...." + +"En dat ik...." + +"Nee tante, zoo bedoel ik het niet. U bij een gevangenbewaarder te +vergelijken dat zou toch wat al te dwaas en onvriendelijk zijn. Ik weet +wel dat u alleen uit belangstellende liefde handelt"--Op zoeten toon: +"Maar beste tante, ik wilde August zoo heel heel graag eens even +spreken; iets vragen....?" + +--Arm, arm kind! denkt de dame. Wat bitter zielelijden moet dat +toch wezen! Niet slechts den geliefde gelukkig te weten aan de zij +eener andere; maar, nu zoo nabij hem in dezelfde woning te zijn, +en hem niet te kunnen zien of spreken; weerhouden te worden door een +tante die.... Maar neen, zij is geen gevangenbewaarster, dat is een +ondraaglijk denkbeeld! Heeft zij dan geen medelijden met zulk een +lief en teeder, maar ongelukkig kind....? + +Ofschoon mevrouw Mansburg zelve aan haar broeder den goeden +raad--en zonder eenig voorbehoud--heeft gegeven, dat men Coba toch +alle gelegenheid zou benemen om August, en vooral afzonderlijk, +te ontmoeten, zoo hebben Coba's laatste woorden een zonderlinge +gevoeligheid bij haar opgewekt. Zij, _zij_ wordt beschouwd als een +gevangenbewaarster, als iemand met een sleutelbos en handboeien, +en dat, ter bewaking--niet van een schuldig wezen, maar van een +lieve arme lijderes, wier eenige misdaad het is geweest dat ze heeft +bemind zonder wederbemind te worden. Een gevangenbewaarster! nog eens, +dat denkbeeld is mevrouw Mansburg onverdraaglijk! + +Juist op het oogenblik dat Eva van haar echtgenoot den half angstigen +half verwijtenden blik ontving--nadat zij, toegevend aan haar +kwade luim, den generaal nogmaals op zoo weinig bedekte wijze deed +gevoelen, dat ze hem van schrielheid verdacht, trad mevrouw Mansburg +de kamer binnen.--Haar komst geeft een weldadige afleiding. Terwijl +Kartenglimp en de jongelieden opstaan om haar te groeten, en Van +Barneveld vluchtig den majoor aan zijn zuster voorstelt, vergeet +hij--althans voor eenige oogenblikken--de "zonderling kwetsende +maar toch waarschijnlijk verkeerd begrepen woorden van dat mooie +duiveltje"--zooals hij Eva reeds bij zich zelven heeft genoemd--om +aanstonds Hermines komst met Coba's welstand in verband te brengen, +en met inwendige onrust doch schijnbaar kalm te zeggen: + +"Toch wél boven, Hermine?" + +Mevrouw Mansburg geeft een zeer bevredigend antwoord. Zij heeft neef +Helmond iets te vragen. + +De vraag werd zacht gedaan. + +Om niet onbescheiden te zijn, knoopt Kartenglimp een gesprek met Eva +aan, over Parijs en muziek en zang. + +Van Barneveld begrijpt niet welk een bijzondere vraag zijn zuster aan +Helmond heeft te doen, en terwijl hij zijdelings het oog op haar mond +houdt gevestigd, als wilde hij zien wat ze sprak, zegt hij nog eens: + +"Is er misschien iets.... dat....?" + +"Volstrekt niet Alexander. 't Geldt mij zelve." Zij wijst op haar +hoofd. + +--Hermine zal weer last van hoofdpijn hebben, en geen rust aleer ze +met neef de heele apotheek is doorgewandeld, denkt de generaal: à la +bonne heure!--Ei zie, daar schijnen nog meer confidenties te moeten +plaats hebben.--Helmond zegt dat men hem even zal excuseeren.--Mevrouw +Hermine groet het gezelschap--wel wat vreemd, enpassant, meent Van +Barneveld--en beiden verlaten de kamer. + +De herinnering aan Parijs heeft Eva's kwade luim in een soort van +overmoed doen ontaarden. Nu August de kamer verlaten had, nu was het +alsof zij het geschikte oogenblik gekomen zag om den oom--al moest het +in presentie van dien vreemde wezen--eens nadrukkelijk te doen gevoelen +dat zij als Helmonds vrouw, ja zelfs als de nicht van den generaal +Van Barneveld, zich op den duur niet ongestraft zal laten beleedigen. + +Bij het luide roemen der genietingen in "die heerlijke stad", moest het +telkens uitkomen dat men dáár zooveel breeder en gezonder opvatting +van het leven had dan hier in het "achterlijke Nederland". 't Was +daar aan alles te zien dat men er het dwaze stelsel niet huldigde: +om door ontbering of gemis te leeren waardeeren. Neen, men genoot +er wat betamelijk was. _Potters_ en _schrapers_ vond men dan ook in +Parijs, ja zelfs in geheel Frankrijk niet.--Monsieur De Musard had +het zelf gezegd: Men leefde er, en liet er leven! De minste werkman +dronk er zijn flesch wijn en niemand bespaarde er een vijffrankstuk +tot na zijn dood, indien hij er de levenden mee vroolijk kon maken. + +Kartenglimp lachte gedurig zeer hoffelijk om de dikwijls niet onaardig +klinkende phrasen van het jonge mooie vrouwtje, doch was tevens zoo +vrij--met het oog op dien zwijgenden, meestal ernstig voor zich heen +zienden generaal--om een paar malen beminnelijk met den vinger te +dreigen, en iets van "Hollandsche degelijkheid" of "rijperen leeftijd" +in 't midden te brengen, terwijl hij zelfs ten slotte den generaal +met een: "nietwaar je excellentie?" tot de bevestiging zijner meer +degelijke gevoelens te bewegen zocht. + +"O ja majoor! men kan dat alles uit een zeer verschillend oogpunt +beschouwen;" heeft de generaal geantwoord, en de toon, waarop hij dat +antwoord gaf, verried niets, of althans zeer weinig van hetgeen er +omging in zijne borst. De man met een open rondborstig karakter heeft +zeker den zwaarsten strijd om zijn toorn te bedwingen. En nochtans +beheerschte Van Barneveld zich op waardige wijze. + +Neen, die majoor, wiens gemaakte manieren, wiens vreemde hoffelijkheid +en dikwijls zonderling vleiende toon hem hoe langer hoe meer +tegenstonden, de man wiens bezoeken op _De Zonsberg niet zullen +herhaald worden_,--hij zou geen getuige zijn van een scène de famille! + +De oude generaal zal de waardigheid van zijn rang tegenover dien +inférieur niet te grabbelen gooien, en zelfs in zijn tegenwoordigheid +dat dartele kind een vernederende terechtwijzing besparen, hoewel ze +die zeer noodzakelijk verdient. + +Of Van Barnevelds opstaan, zijn vluchtig rechts en links zien alsof +hij iets zocht, en daarop een tamelijk snel verlaten van de kamer, +zonder hierover eenige verontschuldiging te hebben gemaakt, alleen op +rekening van den inwendigen strijd moesten gesteld worden, of ook dat +het lange wegblijven van August nogmaals zijn heimelijke onrust over +Jacoba had opgewekt, zeker was het dat Eva, in het heengaan van dien +oom, alweder geenszins het bewijs vond dat haar persoon en gezelschap +hem zoo bijzonder lief waren, maar wel--en met heimelijk genoegen--dat +zij het "inhalige van zijn karakter juist heeft beoordeeld, en dat +haar zijdelings afgeschoten pijlen raak zijn geweest". + +Kartenglimp, die in een ondeelbaar oogenblik een flikkering van triumf +in dat schoone oog heeft gezien, werpt nog een blik naar de nu weder +gesloten deur, en maakt dan op bijzonder hoffelijken toon een half +beschuldigende half verschoonende opmerking over het heengaan "der +heeren", maar zegt ten slotte, dat hij zich niet te beklagen heeft +zoolang het lief gezelschap van mevrouw Helmond hem voor dat gemis +blijft schadeloos stellen. + +Eva had er nog niet aan gedacht, dat zij als 't ware alleen is gelaten +om dien vreemden majoor gezelschap te houden. Ze ziet hem na zijne +vleiende woorden vluchtig doch met zekeren weerzin aan. + +Straks heeft ze dien man een enkele maal gebruikt als.... den +telegraafdraad, waarlangs men zijn gedachten aan het bedoelde adres +zendt, als den biljartband, om van terzij een carambole te kunnen +maken. Maar nu, nú heeft hij uitgediend! Zijn hoffelijkheid op dien +gemaakt fatsoenlijken toon, stuit haar tegen de borst. Ofschoon zij +het heengaan van den oom--ook met het oog op dien vreemde--lomp en +hatelijk vindt, het komt echter niet te pas dat die man er zoo op +zinspelen durft; 't voegt hem niet dat hij August, een der heeren +noemt die het aan háár overlaten, om hem--dien man--"met haar lief +gezelschap voor dat gemis schadeloos te stellen".--Wat verbeeldt zich +die oude dwaas! En mijnheer Van Barneveld? Denkt hij misschien dat +Helmonds vrouw, omdat ze aanstonds toegaf en zich gewillig voor het +theeblad plaatste, dat ze hier juffrouw van gezelschap of huishoudster +is geworden? + +Indien de heele familie, uit welke oorzaak dan ook, er geen bezwaar +in ziet om de kamer te verlaten, en mijnheer Van Barneveld het zelfs +niet noodzakelijk acht in 't gezelschap van menschen te blijven, +die hem bezoeken, dan voelt Eva zich wel 't allerminst geroepen om de +honneurs van zijn huis waar te nemen, en zal die majoor haar althans +geen beletsel zijn om mede heen te gaan wanneer zij zulks verkiest. + +"Oom begrijpt zeker niet waar Helmond blijft," zegt ze snel, en dan, +opstaande: "Ik vrees dat mijn nichtje weer minder is geworden.--U +zult mij permitteeren....?" + +Niet zonder verbazing en een vreemde plooi om den mond, ziet nu +Kartenglimp die jonge schoone vrouw insgelijks en met haastigen tred +de kamer verlaten. Ternauwernood smoort hij een verwensching terwijl +hij haar naoogt; doch, niet zoodra is de deur achter haar gesloten en +bevindt hij zich in die groote kamer geheel alleen, of hij weerhoudt +den vloek niet, die hem op de lippen brandt, en balt hij zijn vuist, +en verwenscht bij zich zelven een familie die zich niet ontziet om +hem--den majoor Kartenglimp--als een kwajongen te behandelen....als +een _niets_, als een _nul_! + +Eensklaps--alsof een pijnlijke herinnering hem treft, fronst +Kartenglimp de zwartgeverfde wenkbrauwen.--Ja.... indien men had +vernomen....? Maar dat is onmogelijk.--Bij die toevallige ontmoeting +in 't bosch is het hem duidelijk gebleken dat ook de generaal met die +zaak geheel onbekend was. En, _hoe_ kon 't hem, of iemand anders ook +ter oore zijn gekomen! Hebben de vier officieren, die te Soerabaya +in de zaak waren betrokken niet hun woord gegeven dat ze zwijgen +zouden, en, althans zooveel mogelijk, de zaak geheim te houden of +te smoren, indien hij terstond zijn ontslag uit den dienst wilde +nemen, naar 't moederland vertrekken en er zich nimmer in eenige +garnizoensplaats vestigen zou? Neen, 't is niet mogelijk dat die +oud-kameraden hun woord hebben gebroken.--Dat zij hem steeds met hun +dwazen haat vervolgen, en zelfs nog over den wijden oceaan het oog +op hem gevestigd houden, 't is hem gebleken toen hij te 'sGravenhage +vóór zijn vertrek naar Romphuizen, dien scherpen brief ontving, met +bevel om zich onmiddellijk uit de residentie te verwijderen, indien +hij wenschte dat het voorgevallene onbekend bleef. Maar juist deze +bedreiging is hem weder het bewijs geweest dat men, zonder aanleiding +van zijn kant, het gegeven woord niet zou breken, en, dewijl hij nu het +kleine Romphuizen--waar volstrekt geen garnizoen was--tot zijn vaste +woonplaats had gekozen, zoo is er immers van die zijde geen de minste +reden tot vrees. Neen, zelfs hier heeft hij uit alle voorzichtigheid de +conversatie met den oud-kapitein Armelo maar weinig gezocht, en er tot +heden geen werk van gemaakt om den generaal te ontmoeten, ofschoon een +verkeer met oud-officieren buiten een garnizoensplaats hem geenszins +verboden was.--_Verboden_! ha! Zal hij zich dan nooit kunnen wreken +op dat viertal, op dat ellendig eedgespan? Neen, elke poging ertoe +zou slechts uitloopen op zijn eigen vernedering. 't Ware het zekere +middel om hem bekend te doen worden voor de geheele wereld, en zich +gebannen te zien uit elken kring waar hij nu zijn genoegen vindt. + +En toch, soms kookt en bruist het met geweld in zijn borst, en schept +zijn wrekende verbeelding zich een schitterende zegepraal. Dan, dan +ziet hij ze ginder.... dáár in een kleine ontredderde boot, meegesleurd +door den woest opgezweepten oceaan, kampen met de schuimende golven. + +En met den storm van zijn haat stuwt hij het zwakke vaartuig voort, +door de felle branding naar gindsche klip, en ha! het stoot er in +splinters vaneen, en--vier verminkte lijken, gebeukt tegen de naakte +rots, ze worden door 't schuim bedolven. + +Of ook: + +Zie, daar ginder snellen ze voort, met opgeblazen moed; ze zullen +een vijandelijke benting bestormen. Maar stil, stil! een hinderlaag, +kunstig met bamboes en palm en aarde bedekt, ze schuilt daar weg op +hun pad als een adder onder 't gras. En zie, daar stormen ze heen; +ze bereiken de plek. Ha! met dreunenden doffen klank storten er vier +neder op de spiesen en palissaden, en, gillende kreten stijgen er op +uit de diepten waar 't bloed spat in 't ronde. + +--Doch, wat baat hem zulk een gewaande wraak? Staat hij niet machteloos +tegenover hun geweld? + +--Maar _hier_, waar men Kartenglimp slechts kent als den +gepensioneerden majoor; waar men hem de eer aan zijn rang is +verschuldigd, hier kan en zal hij zich wreken zoo men beleedigen durft! + +--Opgestaan, met de linkerhand op den stoelknop gedrukt, balt de majoor +nu nogmaals de vuist, en vlamt zijn oog de kamer in 't rond. Zie, +een bijna levensgroot portret van den generaal treft eensklaps zijn +blik, en uit den halfdonkeren toon aan den wand ziet het hem met wijd +geopende oogen gestreng en onbeweeglijk aan. + +Dat oog, zoo doordringend op hem gericht, hij weerstaat het +niet. Wanneer zulk een blik hem in de werkelijkheid trof, het zou hem +zijn alsof men hem had doorgrond, alsof men hem kende als den man, +"onwaardig den degen te dragen, onwaardig zelfs den naam uit te +spreken van een _fatsoenlijke_ vrouw". + +--Maar dat is gelogen! Indien er werkelijk vrouwen zijn die zulk een +schoonen naam verdienen, die eerzamen, ze hebben zich nooit over hem +te beklagen gehad. En wat het eerste betreft, heeft hij dan in den +Bandjermassinschen krijg den dood niet onder de oogen gezien? 't is +waar, steeds goed gedekt, met de rumflesch terzij en de zweetdroppels +op het aangezicht, maar "'t gaat er immers duizenden zóó"!--Wie wil +sterven!? Niemand! De krankzinnige alleen, omdat hij.... krankzinnig +is; of de grijsaard misschien omdat zijn levenslust vervloog en hij +niet meer genieten kan. + +--Maar hij--Kartenglimp--hij wil leven en genieten zoolang het hem +mogelijk is. En daarom ook, ofschoon dokter Helmond zijn wrok heeft +gewekt, hij zal hem nu te vriend houden. Immers dat niet terugkomen na +het ontvangen van het telegram, 't heeft juist bij de uitkomst bewezen +hoe goed hij zijn gestel reeds kende, en dat hij een uitmuntend dokter +is.--Ja hij, wil leven en genieten!--De ontdekking dat er door zijn +verre vijanden geen scheidsmuur was geworpen tusschen hém en dien +vermogenden luitenant-generaal; de zekerheid dat hij nu welwillend +op _De Zonsberg_ zou worden ontvangen; de hoop in 't eind dat men +hem in dien kring zou waardeeren en trekken; dat hij er dikwijls de +schoone doktersvrouw ontmoeten, en met de jonge teedere erfgename +op een goeden voet zal komen, dat alles heeft hem met zonderlingen +glans in 't oog geblonken. Ha, nu zou hij voortaan den rechten toon +wel treffen. Ofschoon nog jong van hart en van kracht, men werd toch +wat kalmer met de jaren. Welzeker, die _Zonsberg_ zou voor hem een +bron worden van genot, en de vriendschap van den generaal wel mogelijk +meteen het bolwerk tegen "valsche geruchten". + +Schuin terzij ziende, ontmoet Kartenglimp nu nogmaals dien strengen +blik aan den wand. + +--En moet die blik nu de bevestiging zijn dat hij heeft misgerekend; +de bevestiging van 'tgeen hij inderdaad inweerwil van zijn gekoesterde +verwachting, sedert het eerste oogenblik zijner komst in dit sombere +vertrek, als onwillekeurig gevoelde, namelijk: dat zijn bezoek een +onwelkom bezoek, en zijn hoop op de vriendschap in dit huis een +illusie was? + +--'t Zij zoo; de tijd moet het leeren; men kan zich bedriegen; +maar, indien dát waar is, dan--en een zware vervloeking knoerpt er +tusschen zijn blank gebit--dan, ja, dan heeft de duivel reeds zelf +voor brandstof gezorgd.--De wauwelaar van het stadje had ditmaal +toch waarheid gesproken. Kartenglimp heeft het nu zelf gezien: het +vuur ligt te smeulen; soms spat het al vonken, en--langs de palm van +zijn hand behoeft hij onbespied slechts zachtkens te blazen om den +breeden vuurstroom te doen opgaan. Ha, dat zou een lust zijn om te +aanschouwen; en in 't eind zal hij van verre zich zelf nog kunnen +koesteren aan den fellen gloed! Ha! + +Kartenglimp schrikt.--Eensklaps werd de deur geopend en de vrouw aan +wie hij daar juist heeft gedacht, trad onverzeld de kamer weer binnen. + +Straks in de marmeren gang gekomen, heeft Eva--die zich in de woning +van haar nieuwen oom nog op vreemd terrein bevond--inderdaad niet +geweten waarheen ze zich begeven zou. Ze heeft rechts en links gezien, +even aan de trap geluisterd, in de hoop dat August komen mocht, en, +terwijl ze nog luisterend op het koele marmer staarde, is het haar +eensklaps geworden alsof een looden druk, een pijnlijk vuur haar van +den boezem werd weggenomen. Ook nu heeft het betere in haar gesproken, +ofschoon met zachte zoet-vleiende stem.--Zij is te ver gegaan!--Ja, +maar veinzen dát kon ze ook niet, en dáárom heeft ze den oom moeten +toonen wie hij aan Eva hebben zou en hoe ze hem beoordeelt. Doch +wanneer zijn plotseling heengaan, en zonder dat hij een enkel woord +heeft gesproken, dan eens het bewijs mocht zijn dat ze haar doel +had getroffen; wanneer de rijke oom nu inderdaad gevoeld heeft wat +hij aan den geliefden neef is verschuldigd, en hoe de aangenomen +houding tegenover Helmonds jonge vrouw hun aller leven niet anders +dan verbitteren kon; _indien_ het dan waar is dat hij door haar +"overtuigende redenen" reeds zoo spoedig tot een mildere zienswijze +geraakte, dan moest zij bij kalmer beschouwing wel leed gevoelen dat +ze zich zoo weinig beheerschte. In tegenwoordigheid van _een vreemde_, +vierde ze immers haar onwil den vrijen teugel; in het bijzijn van hem, +die met zijn vorschend oog ongetwijfeld geheel haar toeleg doorzag, +heeft ze Helmonds oom moedwillig vernederd. + +Een vuurrood bedekte Eva's gelaat.--Zij is te ver gegaan, veel te +ver! Wát er mag wezen, de generaal Van Barneveld is ook _haar_ oom.--En +zal nu die vreemde--gekrenkt, dewijl men hem geheel alleen heeft +gelaten--met den ontvangen indruk van hier gaan, om naar goedvinden +te verhalen van 'tgeen hij ter kwader ure heeft opgevangen? Neen, dat +kan en mag niet wezen; de gemaakte indruk moet worden uitgewischt; +ze is het verplicht; en bovendien, de eer der familie is ook háár +eer. Terug dan Eva, terug naar dien vreemde! + + + + + + + +VIJFTIENDE HOOFDSTUK. + + +Slechts met haar doel voor oogen bemerkte Eva bij haar binnentreden +de plotselinge verwarring niet, die er op Kartenglimps gelaat was +te lezen. + +Alsof ze zich straks inderdaad met het voornemen had verwijderd om +aanstonds terug te keeren, begeeft ze zich nu, met den snellen tred +die zulks bewijzen moet, naar hare plaats, en ofschoon het haar de +grootste moeite kost, vraagt ze tevens beleefd om verschooning dat +ze mijnheer een oogenblik heeft alleen gelaten. + +De overgang zijner zwarte of roodvlammende visioenen tot de onverwachte +werkelijkheid van Eva's verschijning, had Kartenglimp zoodanig verrast +dat hij niet aanstonds een antwoord gereed heeft, maar nochtans in +hetzelfde oogenblik een zeer sterk sprekenden trek van hoffelijkheid +op zijn gelaat kan te voorschijn roepen. + +En Eva zal nu trachten goed te maken wat ze met het oog op dien +vreemde misdeed. + +Ze zegt te hopen dat mijnheer Kartenglimp de afwezigheid der heeren +toch zal ten goede houden.--Neen, er is volstrekt geen gevaar; maar de +lichte ongesteldheid van nicht Jacoba maakt oom Van Barneveld dikwijls +zeer onrustig. Zeker zou hij echter zoo aanstonds terugkomen. Oom +Van Barneveld en zijn dochter--zoo luidde het verder--ze waren met de +innigste liefde aan elkander gehecht, en geen wonder, Jacoba was een +goed zachtaardig meisje, terwijl oom--men behoefde er Helmond slechts +naar te vragen--een door en door rechtschapen en edel mensch was, +dien men zeerzeker liefkreeg op den duur. + +Kartenglimp meende, met een goedwillig lachje, dat het altijd aangenaam +was wanneer die _duur_ niet te _lang duurde_. Er waren ook menschen, +die men lief en beminnelijk vond van het eerste oogenblik dat men ze +kennen leerde. + +Juist omdat Eva de bedoeling zijner woorden giste, klonken ze haar +in dezen stond zeer onaangenaam. Haar verheffing ten koste van den +oom in diens _afwezigheid_, tooverde haar zijn beeld in waardiger +trekken voor den geest dan het er tot nu toe gestaan had. Zonder haar +overtuiging geweld aan te doen, voelde zij zich eensklaps gedrongen om +den heer van _De Zonsberg_ in het schoonste daglicht te plaatsen, en, +met den lof van vrienden en vereerders op de lippen, haar geliefden +August als 't ware sprekend in te voeren, terwijl ze met de weinig +doordachte verklaring besloot, dat haar schermutselingen met den oom +op rekening moesten gesteld worden van haar ondeugende zucht om oude +heeren te plagen, waarbij ze dan altijd de slechte gewoonte had om +de zaken zoo sterk te kleuren als haar mogelijk was. + +En mijnheer Kartenglimp begreep dat alles zeer goed, en was uitermate +beleefd. + + + +'t Is nog luttele minuten geleden dat Eva in de kamer terugkwam, maar +ze duurden haar reeds verbazend lang. Nu ze haar schuld had geboet, +nu kost het haar groote moeite om het gesprek met dien majoor te +vervolgen. Toch zal ze volhouden, al dreigt ook de wrevel haar weer +te overweldigen, dewijl de man wiens eer ze nu ophoudt, nog steeds +op zich wachten laat. + +Kartenglimp zoekt naar den juisten toon. Hij wenscht een goeden +indruk bij het zonderlinge vrouwtje achter te laten, en, gevoelig voor +zijn kleine hoffelijkheden is ze niet, ook dán niet wanneer hij haar +buitengewone muziek- en zanggaven roemt, waarvan hij "zoo dikwijls met +bewondering hoorde spreken".--En--naar zijn lof over dokter Helmond +hoort ze met zichtbaar welgevallen. Maar zie, een blosje kleurt haar +gelaat, nu hij eensklaps, half vragend zegt: dat mijnheer haar vader +immers nog een afstammeling is van het oud Hollandsch geslacht der +graven Van Armeloo? Hij had tot nog toe verzuimd den kapitein er eens +naar te vragen. + +Ofschoon Eva van die grafelijke familie niets anders wist dan dat +ze moest bestaan hebben, zoo was het toch alsof een schok, maar vol +zoete bedwelming haar getroffen had. Merkbaar in verwarring, geeft +ze ten antwoord dat ze.... ja.... gelooft, maar toch niet zeker durft +zeggen;--en ze gevoelt terzelfdertijd den blos steeds hooger stijgen, +en 't wordt alsof vonken vuurs haar uit de oogen spatten. Dewijl +verlegenheid bij Eva inderdaad een zeldzaam verschijnsel is, kwelt en +drukt ze haar nu te sterker. Ze zou zich onzichtbaar willen maken in +dezen stond. Ofschoon ze heimelijk hoopt dat men 't minder aan haar +zal kunnen bespeuren dan zij 't zelve gevoelt, zoo zoekt ze nochtans +naar een middel om zich voor een verdere bespieding te vrijwaren, +en, ijlings opstaande wendt ze zich naar een pianino, die op eenigen +afstand schuin achter haar staat. + +Straks, terloops over muziek sprekend, had Kartenglimp gevraagd, of dat +stuk een Erard was, waarop Eva het antwoord is schuldig gebleven. Nu, +in haar verwarring, kwam het haar niet te gezocht voor om fluks het +instrument te openen, en, met een blik op het étiquet den naam van den +fabrikant te noemen; maar ook, ze gevoelt zich daarna nog te weinig +hersteld om nu reeds voor 't oog van dien man in 't volle licht +terug te keeren, zoodat ze haar toevlucht neemt tot het aanslaan +van eenige zeer krachtige accoorden, de introductie van een lied, +waaraan ze vluchtig was herinnerd door het vignet van een muziekstuk +dat op de piano lag. + +Fiks! het aanslaan van die accoorden doet reeds goed. + +Zoo aanstonds zal hij niets meer aan haar bemerken.--Hier begint +het lied.--Dat lied te _zingen_.... voor dien vreemde! Ze zal wel +wijzer wezen. Toch kan ze nog even voortspelen; de melodie met de +rechterhand.--Forto: + + + + "Ach lieber Gott, mein krankes Herz + Wird brechen bald vom Liebesschmerz." + + + +--Maar straks, ja dan moet zij van dien vreemde méér vernemen.... De +graven Van Armeloo.... _Van Armeloo_! In stilte heeft zij wel +eens aan zoo iets gedacht.... Ha! een verarmde tak der graven +Van.... Diminuendo: + + + + Und bricht es in der tiefen Noth; + Schau' denn mein' Augen weinens roth, + Und tausch' mich in dein Armen, Tod! + + + +"Nicht Eva, wil je alsjeblieft niet meer piano spelen? Je weet dat +Coba ongesteld is;" zegt Van Barneveld, die bij het klinken der +laatste accoorden in de kamer trad. + +Ondanks den kalmen toon, waarop de generaal zijn verzoek heeft gedaan, +was er toch een bijzondere trilling in zijn stem te bemerken, en +spreken zijn oogen het stil verwijt: Als men dan den ouden man niet +wil sparen, dan moest men althans zijn lijdend kind ontzien. + +De majoor, die Eva reeds tot op zeer korten afstand was genaderd, +heeft bij het binnenkomen van den generaal, onwillekeurig een schrede +zijwaarts teruggedaan. Zich spoedig van zekeren schok herstellend, +maakt hij nu een beweging met de hand die moet uitdrukken, dat men--hij +en zij--daaraan had moeten denken, maar....! + +"'t Is mijn gewoonte niet mijnheer," vervolgt Van Barneveld terwijl hij +zich tot den majoor wendt, "om menschen die de beleefdheid hebben mij +te bezoeken alleen te laten, de ongesteldheid mijner dochter was er nu +de oorzaak van. Om u de waarheid te zeggen, liever had ik dezen avond +_niet_ ontvangen. U zult me deze openhartigheid ten goede houden." + +"O generaal, indien ik had geweten....." + +"U kondt dat niet weten majoor. Maar....." en uit den nadruk, dien +Van Barneveld op dit laatste woord heeft gelegd, valt gemakkelijk +te besluiten dat hij er zou willen bijvoegen; maar--'t zal mij nú +aangenaam zijn indien gij _vertrekt_. + +Weinige seconden later heeft Kartenglimp het landhuis verlaten. Na +een ongezellige wandeling, waarbij hem gedurig zeer zwarte beelden +voor den geest zijn gekomen, terwijl niet zelden een geritsel in 't +akkermaalshout of eenig ander geluid hem tot grooteren spoed heeft +aangezet; na dien gejaagden tocht is de majoor eindelijk met zekere +verruiming het oude stadje binnengestapt, om al spoedig zijn woning +te bereiken waar hij zich op zijn kamer met wat grog zal kalmeeren, +en eens geregelder zal kunnen nadenken over...... + +Een "Ha!" op vreemden toon, rolt hem straks van de lippen terwijl +hij, geheel in zich zelven gekeerd, juffrouw Ketels ronde dienstbode, +kokend water in zijn glas ziet schenken, 't welk ten halve met rum +is gevuld. Een gemeenzame lofrede op den klaargemaakten drank, die +de deerne, na dat "ha!" meende verschuldigd te zijn, wordt echter +door den majoor met een voor haar zeer ongewone ruwheid beantwoord, +want, ofschoon door walmen en roode vlammen heen, ziet Kartenglimp +nu slechts de slanke en fiere gestalte der beeldschoone doktersvrouw. + + + +En in diezelfde oogenblikken staat Eva Helmond, gereed tot vertrekken, +vol ongeduld op haar August te wachten. + +'t Is haar bekend geworden dat Helmond bij Jacoba is geweest, en +dat Coba--wier zenuwgestel immers zoo buitengewoon zwak was--op het +hooren van het gespeelde lied, waarvan de tonen, ofschoon door het +plafond gedempt, toch duidelijk tot haar kamer zijn doorgedrongen, +eensklaps klappertandend en straks ook snakkend naar den adem, in +Helmonds armen is neergezegen. + +Meer weet Eva niet. Doch zij heeft genoeg vernomen. 't Verwijt heeft +haar getroffen dat ze door haar _onnadenkendheid_--jawel, niets meer +en niets minder--het zwakke kind, zoo al niet in levensgevaar gebracht, +haar dan toch zeker een gevoeligen schok had gegeven. Oom Van Barneveld +meende dat Eva nu wel begrijpen zou, wáárom het ontvangen van menschen +hem minder raadzaam voorkwam, terwijl hij haar uitdrukkelijk heeft +verzocht, om haar bezoeken liefst niet te herhalen voordat Coba geheel +en al hersteld zou zijn. + +De oude generaal, die straks te laat was gekomen om nog een onderhoud +van Coba met August--waarvoor hij gevreesd heeft--te kunnen +verhinderen, had zuster Hermines redenen, ofschoon met droevig +hoofdschudden, moeten aanhooren, terwijl men reeds zoo spoedig de +treurige gevolgen van haar onvoorzichtigheid aanschouwen zou. Maar, +nú ook bestond er geen schijn van twijfel meer dat Jacoba inderdaad +een andere liefde dan zusterliefde voor haar pleegbroeder koesterde, en +dat zijn huwelijk met Eva Armelo haar een _diepe_ wond had geslagen. En +Van Barneveld aarzelt niet langer, maar voelt zich krachtig gedrongen +om in 't einde rondborstig met zijn pleegzoon te spreken. Helmond, met +de oorzaak van Coba's zielelijden bekend, zal hem raden en steunen in +'t belang van zijn geliefd kind. Ja, wat zou hij, de oude krijgsman, +bij zulk een toestand ook langer alleen staan en schijnbaar zorgeloos +zijn, zonder den raad en de medewerking in te roepen van hem, die in +deze teedere zaak zoo nauw betrokken is! + +En terwijl Eva vol ongeduld wacht, staan Van Barneveld en August +tegenover elkander op de kamer van den generaal. + +De laatste woelt met de hand in de witte haren, en herhaalt: + +"Heeft ze niets.... _niets_ anders gezegd?" + +"Nee oom! Coba heeft me alleen over dat reisplan gesproken, waarbij +ze mij dringend verzocht om u daarvan af te brengen, en ik moest haar +toestemmen oom, dat ze evengoed op _De Zonsberg_ als op _De Godesberg_ +herstellen kan; tenminste...." + +"Ten minste....? Nu spreek dan Helmond." + +"Wanneer oom zoo goed wil zijn te begrijpen, dat tante Hermine het +veld voor Jacoba's dokter moet ruimen." + +"Er zijn kwalen Helmond, die een vrouw van jaren misschien eerder en +juister zal inzien dan een jong dokter, hoe knap hij ook wezen mag." + +Van Barneveld neemt een boek van de tafel, en terwijl hij schijnbaar +aandachtig den titel beziet, vervolgt hij: "Coba's zenuwkwaal moet +een geheime oorzaak hebben." + +"Dat heb ik sedert lang begrepen oom." + +Van Barneveld opziende: + +"Jij, begrepen? Sedert _lang_? Sedert wanneer August?" + +"Het eerst op den avond vóór mijn trouwen oom, toen ik na ons gesprek +over Coba haar eens nauwkeurig heb ondervraagd." + +--Vóór zijn trouwen! August heeft het dan geweten nog eer hij zich en +voor immer aan dat ijdele kind verbond! Hij heeft den oorsprong van +Coba's zielelijden gekend, en is geen stap teruggetreden in 't belang +van háár, die hij altijd zijn lieve zusje heeft genoemd. Eigen zin en +hartstocht heeft hij gevolgd zonder te bedenken dat hij zijn weldoener +met dien moord aan zijn kind een vreeselijken slag ging toebrengen, +vreeselijker nog dan die, waarmee Helmonds jongere broeder hem vroeger +getroffen had! + +De oude generaal heeft weder door het opnemen van het boek een +afleiding voor zijn ontroering gezocht. Nu is 't voorbij.--Ben ik +dan kindsch geworden of wel een blind egoist, zoo peinst hij voort +gedurende de luttele seconden, waarin het na Helmonds verklaring +stil bleef. Kon ik dan verlangen dat August zijn liefde, zijn +hart zou dwingen uit dankbaarheid; ter genezing....!? _Wie_ zou de +krankzinnigheid hebben om zoo iets te eischen? Maar zeker, altijd +heeft August Jacoba liefgehad; zijn bewijzen van teederheid hebben +wortels geschoten in haar schuldeloos hart; en toen, toen is een +Delila met haar Sirenenzang gekomen, en ze heeft hem bedwelmd, zoodat +hij blind voor Coba's liefde en voortreffelijkheden geworden is. Die +vermetele! Smaden en trotseeren durft ze nu nog den grijzen pleegvader, +en.... haar triumf op zijn engelachtig kind vol zelfverloochenende +liefde, komt ze hier schaamteloos vieren met haar..... _vervloekt +pianospel_! + +Een oogenblik was Van Barneveld zich zelven geen meester; het boek +wierp hij met kracht op de tafel, en een paar woorden, ofschoon bij +het uiten gesmoord, ze mengden een verbolgenheid in die anders zoo +waardige trekken, waaruit schier haat was te lezen. + +"Oom, wat deert u?" + +"Niets August."--Na een oogenblik van krachtige zelfbeheersching +herneemt Van Barneveld, uiterlijk kalm: "Zoo, je hebt dus al vóór je +trouwen geweten dat Coba.... méér voor je gevoelde dan...." + +Een vuurrood vliegt over Helmonds gelaat. Hij moet zich aan de tafel +vasthouden, want die schok kwam te onverwacht.--Groote God! is dat +de oorzaak van Coba's lijden! zou het teedere zwakke kind....? Maar +neen, door woord noch blik heeft ze hem ooit iets meer gezegd dan +'tgeen ze nog dezen avond, met blijdschap over zijn komst herhaalde: +hij was haar lieve broeder--dát, maar ook _niets meer_. + +"Oom, ik begrijp niet....? U bedoelt....?" + +"Ik bedoel August, hetgeen je uit mijn woorden hebt begrepen.-- + +De zaak is van teederen aard. Had ik je niet van jongs af aan mijn +zoon genoemd, we stonden zeker niet met zulk een verklaring tegenover +elkander. Maar nu, 't is mij om 't welzijn, om 't leven van mijn kind +te doen. Ik oude man kan niet langer een rol spelen; mij kwellen met +verzinsels en vrouwen-intriges om Coba te vrijwaren voor schokken +die haar nadeelig zijn; immers Hermine zelve heeft getoond dat de +omstandigheden haar te machtig kunnen worden.--August, mijn openhartig +spreken is je een vernieuwd bewijs van mijn achting en vertrouwen.--Je +hebt de goede Coba lief..... als een broeder. Zeg me wat wij te doen +hebben in haar belang?--August! August!!..... Hoor je me niet?" + +"Ik hoor u oom.--Maar nee, nee! dát kan niet waar zijn!" + +"Heb je geen brief ontvangen die, waarschijnlijk na je vertrek in +Parijs gekomen, van daar is teruggezonden?"' + +"Nee oom! van wie?" + +--Zal mij dan niets gespaard worden, zegt Van Barneveld onhoorbaar. En +dan overluid, terwijl hij August het papier toont, 'twelk door midden +gescheurd op Coba's schrijftafel werd gevonden: + +"Lees!--Ik weet dat mijn pleegzoon ons lief heeft, en zwijgen kan." + +En Helmond leest de regels door Jacoba op dien bewogen morgen in +vreeselijken angst geschreven.--Met strakken blik blijft hij op het +onvoltooide epistel staren. Zou het mogelijk zijn?--Maar, geen enkel +woord in dat schrift bevestigt zulk een vermoeden. Wat zegt het anders +dan 'tgeen Helmond reeds zelf had doorzien: dat Coba namelijk hem +deelgenoot wilde maken van een bitter hartzeer, van een zieleleed +'twelk haar lichaam te sloopen dreigde. + + + +Eva Helmond loopt in het groote benedenvertrek vol ongeduld op en +neer. Met een smadenden blik beschouwt ze vluchtig het sprekend +portret van den generaal, 'twelk met dat doordringende oog op haar +neerziet. Eensklaps treedt ze op het schelkoord toe en trekt er met +kracht aan. + +Eenige oogenblikken later verschijnt Hendrik. + +Eva in een voltaire neergegleden, heeft een achtelooze houding +aangenomen en zegt: + +"Wil je mijnheer roepen. Zeg dat ik klaar ben." + +"Mevrouw..... belieft.....?" + +"Je zoudt dokter zeggen dat ik hem wacht." + +Hendrik aarzelt. + +"Mevrouw zal niet kwalijk nemen, maar dokter is op menheers bureau, en +toen ik zooeven met de brieven boven kwam, toen zei mevrouw Mansburg, +die juist op den overloop was, dat ik niet zou aankloppen maar de +brieven hier brengen. Een is er voor dokter bij. Menheer Van Hake +had gezegd dat de besteller hem maar mee zou nemen omdat dokter +_hier_ was." + +Hendrik legt een paar brieven bij Van Barnevelds plaats op de tafel. + +"Geef hier!" zegt Eva met een wenk naar de brieven; en dan, als Hendrik +aan het bevel heeft voldaan: "Je hebt gehoord wat ik zei niewaar? Je +zoudt dokter waarschuwen dat ik klaar ben." + +"Tóch naar boven gaan mevrouw?" + +"'t Komt me voor dat ik het vrij duidelijk heb gezegd Hendrik!" + +Hendrik meesmuilt in zich zelven, dat die jonge mevrouw van de kale +kapiteinsfamilie, nog meer komplementen op 'r lijf hèt dan al de +leden der generaalsfamilie te zamen. Zoo'n kommando heeft ie van +juffrouw Coba--die zachte engel!--nog nooit gehad. Maar afijn, als +ie tegen de orders van den generaal handelt dan zal hij weten _wie_ +'t hem gelastte. + +Eva beziet de brieven. De ééne--voor den luitenant-generaal Van +Barneveld--interesseert haar volstrekt niet; de andere is aan +'t adres van "monsieur le docteur A. Helmond, hotel du Helder, +rue du Helder, Paris." Hé, dat is aardig! Een stempel van het +hotel er op, en dáár afgeschreven: "Ronduyse près de la Haye, +Hollande!" Kluchtig! _Ronduyse_ près de la Haye!--Nu ja, wat wist +men in die wereldstad ook van een nest als Romphuizen aan 't eind +der aarde; 't was al mooi dat ze er een stedeke kenden 'twelk men +hier de residentie noemt.--Wat al poststempels! Tweemaal Paris--'s +Gravenhage--en Romphuizen--'t Is niet de inhoud van den brief, +die haar belangstelling wekt, maar de brief, zooals zij hem daar in +handen houdt, heeft voor haar zulk een bijzondere aantrekkelijkheid, +omdat hij diezelfde heerlijke reis heeft gemaakt, en hun uit die +prachtige stad en uit datzelfde hotel, nog als een groet van verre +werd nagezonden. Men had hen dáár niet vergeten. Hém niet: le beau +docteur, en zeker ook háár niet: la belle Hollandaise--ha! zoo men +het geweten had: née comtesse d'Armeloo! + +Het beschouwen van den brief met de vele postmerken op de voor- +en achterzijde, heeft Eva's gedachten een weinig afgeleid. Zal ze +hem openen?--Man en vrouw zijn immers één.--Bah! nieuwsgierigheid +past niet in het kader van een fier en edel karakter.--Ze zou dien +brief _kunnen_ lezen, maar ze wil het niet.--Toch zal ze zoo vrij +zijn om hem in den zak te steken: mijnheer de generaal behoeft de +correspondentie van de familie Helmond niet te controleeren. + + + +Weinige minuten, nadat dokter Helmond de hem straks getoonde letteren +heeft gelezen, zegt Van Barneveld terwijl hij Helmond met zijn +doordringendsten blik beschouwt: "Maar ik herhaal je, dat zulk een +vermoeden mij en mijn kind beleedigt." + +"En _ik_ behoef u niet te herhalen oom, dat dit vermoeden zeker nooit +in mij zou zijn opgekomen wanneer er voor u of Coba--naar mijn innige +overtuiging--iets beleedigends in te vinden ware, want...." + +"August, ga niet voort. 't Is volstrekt onnoodig dat mijn pleegzoon +zich in deze teedere zaak verontschuldigt. Ik weet te goed wat hij +voor Coba geweest is. Maar wáárom zich dan ook te verschuilen achter +een vermoeden--bah! alsof Coba zich zóó zou hebben vergeten; alsof +ze affecties zou hebben gevoeld voor haar.... _muziekmeester_! Zwijg, +dat is beleedigend, zeer!" + +"Als u mij niet vergunt te spreken dan zal ik zwijgen; maar, u hebt +ongelijk." + +Van Barneveld loopt met afgewend gelaat de kamer op en neer. + +Helmond herneemt: + +"Zelfs met uwe begrippen oom, kan mijn vermoeden noch voor u, noch +voor de goede Coba beleedigend wezen. Immers door woord noch blik +heeft ze ooit doen gissen wat er omging in haar hart." + +"Maar ik zeg je dat er in Coba's hart niets, _niets ter wereld_ +omging voor dien man.... een muziekmeester, die...." + +"Die een uitnemend mensch was, en--die nú rust in het graf oom." + +"Wat beteekent die toon! Dat laatste klinkt als een verwijt. Mij +dunkt dat er niemand is die de rust van den doode verstoort dan dokter +Helmond alleen. Ik heb dat jonge mensch geacht; hij was bescheiden, +had talent; maar, zulk een verhaal--wat kon het anders dan mijn +weerzin verwekken!" + +"Oom ik geloof...." + +"Je gelooft het ongerijmde. Stil! Ik had je raad gevraagd, maar +behoef hem niet meer. 't Kwam mij niet geheel onnatuurlijk voor +dat een gevoelig kind zich wat al te zeer aan den zoon van mijn +vroeg gestorven krijgsmakker had gehecht; maar, dat die broeder--na +misschien wat al te veel haar teederheid te hebben opgewekt, haar nu, +en tegenover haar vader, durft verdenken; haar durft betichten van +een.... gemeene liaison; dát, zie dat is...." + +"Maar, bij God....!" + +"Nog ééns, genoeg August! Ik wil mijn kalmte niet verliezen. Stel je +gerust: Jacoba zal genezen ook zonder je meewerking." + +"Hoe! zou ik dan niet willen meewerken om Coba...." + +"Wij zullen in geen herhaling treden Helmond. Ons gesprek heeft me +meer gekost dan je vermoedt. Ik wilde...." + +Er wordt vrij luide op de deur geklopt. + +"Wie daar?" roept Van Barneveld. + +Hendrik opent de deur en zegt op den drempel: + +"Menheer, mevrouw Helmond vraagt of dokter beneden wil komen? Mevrouw +was klaar om te vertrekken en kon niet langer wachten." + +"Zeg aan mijn vrouw of zij nog even...." + +"Heeft mevrouw Mansburg je niet gezegd dat ik ongestoord wilde +blijven?" + +"Jawel generaal." + +"En tóch durf je hierkomen!" + +"Mevrouw Helmond gelastte me generaal." + +"En heb je niet gezegd dat mijn orders...." + +"Jawel generaal, dat heb ik duidelijk gezegd, maar de jonge mevrouw +zei dat dát er niet op aankwam, en dat ik tóch gaan moest." + +Een donkerrood bedekt eensklaps het gelaat van den ouden krijgsman. + +"Zeg aan mevrouw dat ik zal komen zoodra ik kan;" klinkt Helmonds +bevel, en hij geeft een gebiedenden wenk aan Hendrik, die daarop +aanstonds vertrekt. + +"De onbeschaamde feeks!" murmelt Van Barneveld, terwijl hij zijn +gelaat naar een andere zij heeft gekeerd en de vuisten krampachtig +gesloten houdt. + +Helmond heeft dat laatste gehoord. Het greep hem in 't hart. Snel +werpt hij een blik naar de deur om zich te overtuigen dat hij zich +met den pleegvader alleen bevindt, en dan: + +"U spreekt van _mijn vrouw_ oom!" + +"Ja Helmond, ja!" + +"Maar gevoelt u niet oom...." + +"Gevoelen! Ha, dat zal waar zijn, meer dan ik zeggen kan. Bleef ik +daarom te midden van 's-vijands lood in duizend gevaren ongedeerd, +om mij 't leven door een paar wijven te doen vergiftigen!" + +Helmond, doodsbleek geworden, staart met saamgeperste lippen op den +grijsaard, die eveneens strak voor zich heen ziet. Bijna fluisterend +met een trillende stem, zegt de eerste terwijl hij met de hand op +de tafel geleund zich eenigszins naar de zij van zijn pleegvader +vooroverbuigt: + +"U bedoelt.... toch.... niet.... dat mijn Eva....?" + +Van Barneveld grijpt den rug van een armstoel vast; blijft strak voor +zich heen zien, en geeft geen antwoord. + +"Het kan u geen ernst wezen oom, dat mijn vrouw waarlijk een hinderpaal +zou willen zijn voor uw geluk....?" + +Van Barneveld blijft zwijgen. Met Gods hulp zal hij verder heerschen +"over den boozen geest die hem te vervoeren zoekt".--Helmond vervolgt: + +"Al moest het waar zijn wat u ten opzichte van Coba hebt _vermoed_, is +het dan _Eva_'s schuld dat ik haar tot vrouw koos, terwijl ik de goede +Coba toch nooit met zulk een liefde zou hebben bemind? Maar bovendien, +de tijd zal het leeren dat mijn huwelijk met Eva Armelo uw kind geen +hartzeer heeft berokkend oom. En dan, wat heeft Eva gedaan dat zij +door u een onbeschaamde.... een--o het woord is te bitter--een _wijf_ +wordt genoemd, dat.... u het leven.... te.... vergiftigen zoekt.--Oom, +mijn achting, mijn eerbied voor u, ze eischen toch niet dat ik de +vrouw mijner liefde onverdiend zal hooren smaden en beleedigen....?" + +Van Barneveld wendt zijn gelaat langzaam naar Helmonds zijde, en +'t klinkt schijnbaar kalm op diepen toon: + +"Zal ik mijn pleegzoon verschooning moeten vragen voor de woorden die +hem griefden?--Welaan, het zij zoo, op mijn ouden dag wil ik den oorlog +niet.--August, ga nu heen, we hebben niets meer te praten;--neen, niets +meer, niets!--Groet je vrouw August. Zeg haar dat het beter zal zijn +indien we elkaar niet meer--of wil je--slechts zelden ontmoeten. Ik +eisch tenminste rust en vrede wanneer ik dan niet oogsten mag waarop +mijn hoop was gebouwd: de liefde van hen die ik.... als eigen zoons +heb opgevoed.--Ga nu August.... je vrouw wacht je." + +Dokter Helmond staat een oogenblik besluiteloos. Op dien toon heeft +hij den pleegvader nog nooit gehoord. Er was een weemoed in zijn stem +die geweldiger trof dan ooit zijn toorn het gedaan had. August ziet +den ouden man in een leunstoel neerzakken. Met den arm op de tafel +ondersteunt hij het sneeuwwitte hoofd. Hoe! blinkt daar een traan in +het starende oog,--een traan in het oog, 't welk men voorheen wel eens +"des vijands vlucht" of "Neerlands krachtigst wapen" heeft genoemd? + +Van Barneveld wendt zijn gelaat van Helmond af; maar de pleegzoon +heeft den traan gezien. Met bliksemsnelheid vliegt een blonde +jeugd en gelukkige jongelingstijd zijn geest voorbij; al wat hij +goeds genoot van dien edelen maar gestrengen pleegvader, het staat +daar weer levendig voor zijn herinnering. Zijn waardige lessen of +kernspreuken, hoezeer ook somwijlen in tegenspraak met een vrijere, +mildere--misschien een jongere--wereldbeschouwing, doch altijd +getuigend voor zijn edelen aard en onkreukbare trouw, hij hoort ze +opnieuw: "Vrees God! Eer den Koning!"--"Heb je vijanden lief, maar +verdelg ze die komen om 't vaderland te belagen, of hém te bestoken die +door God tot opperheer werd gezalfd."--"Zelfs de rijke werke in zijn +jeugd opdat hij met zijn rijkdom niet arm zij in den ouderdom."--"God +heeft standen en rangen verordineerd: wie huwt beneden zijn stand +verbreekt de ordonnantiën Gods."--"Wees gestreng maar rechtvaardig; +mild voor wie geen handen heeft of op krukken gaat."--"Zwijg als uw +meerdere spreekt."--"Buig het hoofd indien de Heer gebiedt."--"Kruipen +doet het laag gedierte."--"_Knielen_ zult ge voor _God alleen_." + +En dan, moest in dit oogenblik het woord niet met gloeiende letters +voor Augusts oog geschreven staan: "Vergeet de hand niet die u de +veldflesch reikte toen ge snaktet naar water"? + +"Oom!" barst Helmond uit, terwijl hij de hand van den grijsaard vat: +"ik bid u, spreek zoo niet. Heb ik u niet lief als een dankbare zoon?" + +"'t Is wel August, maar ga nu. Waartoe nog meer! Je _vrouw_ wacht +beneden." + +"Zou een vrouw mij verhinderen om u te zeggen dat ik u als een eigen +vader liefheb?" + +"Men zal de vrouw boven den vader stellen. Ga nu heen August!" + +"Maar wij beiden zullen u liefhebben oom; zij _zal_ wijs worden; +maar wees niet te gestreng tegen haar!?" + +Van Barneveld ziet hem eensklaps aan alsof hij wil vragen: was _ik_ +gestreng tegen háár? Gij die mij kent, hébt gij van dezen avond mijn +zelfbeheersching niet gezien?--Maar, zonder spreken ziet hij weer +voor zich neer, en dan: + +"Ik wenschte nu dat je heengingt August; nóg eens, je vrouw staat +te wachten." + +"Maar Eva _zal_ wachten oom! Zonder de zekerheid dat ik nog altijd +uw liefde en achting bezit, kan ik niet heengaan. Waardoor heb ik +die liefde verbeurd? Waarin heb ik moedwillig uw hoop bedrogen? Als +man van eer verzeker ik u dat ik nooit met Coba's hart heb gespeeld, +en zelfs, tot het oogenblik, waarin u mij uw vermoeden meedeeldet, +is het denkbeeld aan de _mogelijkheid_ niet eens in mij opgekomen. U +gelooft mij oom....? U gelooft me, niewaar?" + +Van Barneveld antwoordt niet; maar juist in dat zwijgen vindt Helmond +zijn vrijbrief. Hij vervolgt: + +"En, _moest_ het nu al waarheid wezen dat ik geheel ondanks mij +zelven aan uw dierbaar kind een dieper gevoel heb ingeboezemd dan +we vermoedden, wat ik u bidden mag, laat mijn Eva dan toch buiten +die teedere zaak. Immers, toen ik reeds haar jawoord ontvangen had, +toen wist ze ternauwernood dat de lieve Coba bestond. En bovendien, +haar aard is te edel om gelukkig te kunnen zijn ten koste van een +andere. Is zij dan wat veeleischend misschien, bedenk ook dat Eva geen +hart zou hebben aangenomen 't welk haar niet in den uitgestreksten +zin alleen toebehoorde. Verdenk dus mijn Eva niet. Maar ook, om +mijnentwil vergeef mijn jonge vrouw, die niet in uw goede leerschool +werd grootgebracht, wanneer ze eens vergeet...." + +Eva gekleed met hoed en sjaal heeft de deur van Van Barnevelds kamer +geopend, en den drempel overschrijdend, zegt ze nu tamelijk luid: + +"Ik geloof August, dat alleen de _jonge vrouw_ iets te vergeven heeft, +wanneer men haar gedurende een paar uren _geheel en al vergeet_." + +"Eva....!" + +Van Barneveld heeft eensklaps met vlammenden blik naar Eva omgezien; +doch, nu zegt hij bedaard: + +"August.... je hebt het gehoord." + +"Maar ik had met oom te spreken Eva." + +"Leert mijnheer Van Barneveld misschien dat men ter wille van zulk +een gesprek, eerst zijn _jonge vrouw_ met een vreemde, en later in +holle kamers bij nachtlicht geheel alleen zal laten?" + +"Eva, ik verzoek je...." + +"....Te begrijpen August, dat men zulk een les niet opvolgt, en +althans niet wanneer de zeer wellevende leermeester, die vrouw _de +deur heeft gewezen_." + +Van Barneveld steeds in zijn armstoel gezeten, grijpt een pen, stoot +die eenige malen met kracht op de tafel, en dan, als hij haar gansch +gespleten wegwerpt zegt hij zacht doch met klem: + +"August, je kent me: Ga nu heen." + +"Oom, ik kan...." + +Van Barneveld reikt hem van terzij, met afgewend gelaat, de hand, en +'t klinkt weer zacht: + +"Laat dit eindigen; om Godswil, ga heen!" + +Eva komt den generaal een schrede nader, en met een stem die bits +kon heeten indien ze niet door een natuurlijke welluidendheid werd +getemperd, zegt ze: + +"Ik heb begrepen mijnheer Van Barneveld, dat het eindigen zou nog +vóórdat het begonnen was. Dezen avond wilde ik zekerheid hebben, +en...." + +"Eva, kom, wij gaan.... Bedenk tegen wien...." + +"Ik bedenk dat zeer goed, en wil dien ouden heer ook volstrekt geen +kwaad August; ja zelfs ik zal je niet weerhouden hem lief te hebben +zooveel je dat kunt. Maar, heb ik zelve nog straks zijn eer tegenover +dien vreemde trachten op te houden; nú tegenover hem zelf, en bij +ons laatste samenzijn, nu _wil_ ik spreken: Ik heb altijd vermoed +mijnheer de generaal, dat het zoo eindigen moest, en wel.... omdat +mijn karakter nooit sterker in opstand kwam dan wanneer het _trots_, +gepaard met _schrielheid_, ontmoette. Mijn ondervinding...." + +"Eva zwijg!" roept Helmond hevig: "bij God, dat gaat te ver...." + +De oude generaal heeft nogmaals en krachtig gestreden, maar ook +nogmaals--tegenover een _vrouw_, zich zelf overwonnen. Nu opgestaan, +zich zijwaarts tot Eva keerend, zonder haar echter aan te zien, +zegt hij met een zeer merkbaar gekunstelde bedaardheid: + +"Wil me uw ervaringen sparen mevrouw. Met mijn leeftijd zou ik driemaal +uw vader kunnen zijn. Mijn trots en schrielheid...." + +"Oom ik bid u, zij bedoelde...." + +"Zij bedoelde mijn _trots_ en _schrielheid_ August, en +daarom.... dáárom...." Doch de grijsaard kon niet verder spreken. Zijn +lippen trilden; de stem stokte hem in de keel. Helmond greep zijn hand, +maar als hij met de andere ijlings een glas water wil inschenken, +dan vermant zich de oude krijgsman voor 't laatst, en zegt op zacht +gebiedenden toon, terwijl August Goddank, nog zijn handdruk gevoelen +mag: + +"Laat me.... nu alleen.... of.... of ik vergeet....--Voort Helmond, +voort!" + +En August, wankelend tusschen den verguisden pleegvader en zijn +gekrenkte maar onberaden echtgenoote, werpt een gestrengen blik op +Eva, en ze vlucht voor dien blik terug naar de deur. En de grijsaard, +neervallend in zijn zetel, bedekt met beide handen het gloeiend gelaat, +en murmelt met tranen in zijn heesche stem: + +"O God, dit alles op mijn ouden dag! Heb ik dat aan hen +verdiend! Groote God, moest ik dit nog beleven!" + + + + + + + +ZESTIENDE HOOFDSTUK. + + +'t Was den jongen dokter bij 't naar huis keeren alsof de starren hem +treurig toeriepen dat de zon voor altijd was ondergegaan.--Ach! is +dan de vrouw, die daar aan zijn zijde treedt, de schoone zoetgeurende +bloem, die hij op zijn pad gedacht heeft te vinden? Is zij de teedere +zachte; de stille bescheidene; de tevredene eenswillende de plooiende +nederige levensgezellin, die hij voor 't eerst met een kwijnende plooi +om den fijnbesneden mond onder den meidoorn heeft begroet? Hoe! is +dan de vrouw, die daar zonder spreken als een donkere massa nevens +hem voortgaat, en van wie het hem goeddeed dat zij straks den noode +aangeboden arm versmaadde, is zij dezelfde, wier eerste kus hem voor +luttele maanden de grootste zaligheid schonk, wier hemelsche oogen hem +spraken van een eeuwigdurende liefde; wier mondje hem zoo dikwijls +de zoetste woordjes had toegefluisterd en zoo plechtig verzekerd: +dat het eenig geluk zou wezen, met en voor hem te leven! + +--Heeft hij zich dan zóó bedrogen!? + +--Welk een aard stak er dan in die schoon gevormde vrouw? Ongevoelig +en vermetel, ja _onbeschaamd_ heeft ze den edelen pleegvader +grofheden gezegd die.... O God, 't is ongelooflijk dat zóó iets +geschieden kon.--Is het wel waarlijk gebeurd? Heeft geen droom hem +begoocheld? Neen, het is geen droom.--Daar gaat ze; nu bijna geheel aan +de overzij van den straatweg.--Spreekt ze? Neen, 't Is het fladderen +der zijden linten van haar hoed in den avondwind.--Toch meent hij te +hooren....?--Neen, spreken doet ze niet. Is het klappertanden....? + +"Eva!" + +Geen antwoord. + +Hij treedt naar den overkant van den weg haar terzij, en dan, na een +oogenblik zwijgens: + +"Wil je me vasthouden Eva?" + +Nog geen antwoord; maar duidelijk hoort Helmond nu het gerikkel en +het geklepper van haar tanden. + +"Geef me den arm Eva!" + +"Ik dank je August;" zegt Eva, bijna onhoorbaar, terwijl ze zich +geweld doet om het tandengeklapper te bedwingen. + +"'t Zou toch gemakkelijker voor je zijn; 't is nog een heele +wandeling." + +Eva antwoordt niet, maar denkt: En bij den _dierbaren_ pleegvader +staan drie paarden op stal, en zit een koetsier te luieren in de +keuken!--Die goede pleegzoon! hij wil mij gaarne den arm geven, +bevreesd misschien dat mij hier op den weg iets overkomen zal. Geen +nood, zoo erg is het niet. Zou het mij bij zijn aanraking niet zijn +alsof ik nogmaals den dolksteek zijner oogen gevoelde? Zulk een +blik! Op mij.... zijn "liefste", zijn "eenige", zijn "geluk voor +altoos". O! mag dankbaarheid dan zóó verblinden? Zou een man die +waarachtig zijn grootsten schat vindt in de liefde zijner jonge vrouw, +zou hij zich aanstonds zóó kunnen stellen tegenover haar, en aan de +zij van een bekrompen autocraat! + +"Of ik koud ben August? Ja, _koud_, verschrikkelijk!" + +"Ik begrijp het Eva, je hebt...." + +"Ik heb je ijskoude oogen gezien August. Nee, laat me, ik wil alleen +gaan." + +"Eva, we hebben onlangs van een kind gelezen, dat bij het naderen +van een trein op de rails speelde. De vader schoot toe en greep +het kind met ijzeren vuist. Het kind schreide want de vader had het +zeergedaan.... Maar zeg, die ijzeren vuist getuigde zij voor de liefde +van dien vader.... of....?" + +Eva antwoordde niet. + +Had dokter Helmond dan vergeten dat hij zijn patiënten gedurende een +heete koorts geen versterkende middelen toedient, en heeft hij niet +doordacht dat zijn overtuigend woord in deze oogenblikken zou zijn +als olie geworpen in het vuur? + +--Dat gaat te ver, prevelt Eva binnensmonds. Ei! _ik_ ben dus het +domme onwijze kind dat zelfs niet weet waar het speelt, _ik_! terwijl +inderdaad de hoogwijze echtgenoot, die zoo beschermend de hand naar +de onnoozele uitstrekt, met blindheid is geslagen en ten koste zijner +jonge vrouw de partij trekt van een schrielen laatdunkenden voogd! + +Toen dokter Helmond en zijn vrouw waren thuis gekomen, en mevrouw +Van Hake nog eens even naar den welstand van juffrouw Van Barneveld +kwam vragen, om meteen zoo ongemerkt te zien of ze Eva ook in 't +een of ander behulpzaam kon wezen, toen bespeurde zij al spoedig +dat het bezoek op _De Zonsberg_ de jonge echtgenooten niet vroolijk +gestemd had. + +Zij achtte het echter verstandig daarvan niet te doen blijken; +maar, nadat Helmond nog even in de apotheek was gegaan, zocht ze +Eva een weinig te verstrooien door haar op vriendelijken toon over +een huishoudelijke aangelegenheid te raadplegen, terwijl ze later, +alvorens te vertrekken, een schoteltje aardbeien uit een buffetkastje +te voorschijn haalde, met verzoek om dokter met deze eerstelingen +eens bij 't souper te verrassen. Mevrouw Van Hake had ze zelve van +een tuinman gekregen aan wiens dochtertje zij 't naaien leerde. Maar +Eva mocht daar niets van zeggen. + +En het betere, het edele in Eva fonkelde nu weder in haar oog, +terwijl ze daar peinst: + +--De arme ziel! Zij die zoo weinig, neen die _niets_ bezit in +de wereld, zij kon wel aanstonds wegschenken 'tgeen men haar uit +dankbaarheid heeft aangeboden. En, niet uit _haar_ naam moet ik ze +geven, maar zij wil dat ik ze August zal voorzetten alsof ik zelve +bedacht had hem er mee te verrassen.--O! zeker, 't is een lief en +goed mensch die arme vrouw.--Welk een onderscheid met dien nabob van +_De Zonsberg_! Uit haar attentie--hoe gering op zich zelve--spreekt +liefde voor ons, en hartelijke gulheid. + +En, bijna overluid zegt Eva, met de oogen in de richting der deur door +welke mevrouw Van Hake zooeven de kamer verliet: Goed schepsel, arme +sukkel, je had met je ananas-aardbeien op geen beter moment voor den +dag kunnen komen. We zijn vriendinnen hoor, vriendinnen voor altijd! En +dan, met een blik op de mooie vruchten: Maar mijnheer Helmond zal +van avond geen aardbeien eten. Immers, er was reeds verkoeling genoeg! + +En Eva borg de heerlijke donkerroode vruchten weer in de kleine +buffetkast. + +Weinige oogenblikken later ziet ze luisterend op. Een rijtuig--in den +aanvang nog zeer van verre--komt al nader en nader, en doen de huizen +der stille Hoenderveldstraat beven en trillen; verschrikt misschien +over zulk een onverwacht bezoek in den laten avond. + +Hoor, het rijtuig houdt voor de achterdeur stil. + +Eenige minuten later komt Helmond uit de apotheek terug en zegt: + +"Mijnheer Debecque laat me op _De Poel_ halen Eva. Zijn zoon, die +voor een paar dagen was thuisgekomen, is ziek geworden. _De Poel_ is +drie kwartier rijdens; 't zal dus laat worden eer ik terug ben. Jij +moet maar naar bed gaan Eva." + +"O, als je dat liever hebt....." + +"Laat opblijven is niet gezond." + +"Och, die gezondheid zal wel zoo schrikkelijk zwaar niet meer wegen." + +Helmond ziet haar een oogenblik stilzwijgend aan. Nu gaat hij in de +gang; maar komt ook spoedig, met zijn overjas aan en tot vertrekken +gereed, in de huiskamer terug: + +"Slaap wel Eva." + +--Neen, die koude duldt ze niet langer. Nu ze den geliefde daar gereed +ziet om haar voor 't eerst op zulk een vergevorderd uur, hoewel slechts +voor korten tijd te verlaten, nu komt een zekere avond-weekheid--en +vooral na een overspanning als die der laatste uren--zich huwen +aan haar liefde voor den echtvriend; en dan, ofschoon met groote +zelfoverwinning--want dien ijskouden blik kan ze niet vergeten--zegt +ze, terwijl ze op het gereedstaande avondbrood wijst: + +"Ik zou toch eerst iets eten Helmond." + +"Nee..... dankje. Ik heb geen trek Eva.--Ik zeg..... wacht me niet; +'t kan wel één uur worden eer ik terug ben." + +"Dan zou ik toch zeker eerst nog iets eten."--Zij gaat naar het +buffetkastje; opent het, en..... neen, ze doet het weer dicht. Maar +zie, als Helmond haar straks is genaderd, en haar een zoen ten afscheid +zal geven, omdat.... omdat hij het nu voor 't allereerst toch niet +laten wil, zie, dan heeft ze den kleinen schotel met aardbeien reeds +in de hand, en zegt ze met bijzonder welluidende stem: + +"Als je er van deze wat bijnaamt August, hé? Een klein stukje brood?" + +"Eva.... hadt je die voor mij.... die prachtige aardbeien?" + +"Nee August, niet ik...." + +"O, dan heeft oom ze gezonden.--Al gisteren had Coba gezegd...." + +Eva legt haar vinger op den mond: + +"Stil, niet te voorbarig August. Mijnheer Van Barneveld is er waarlijk +onschuldig aan.--Nee, ze zijn van een _arme_ weduwe, die ze uit haar +eigen mond voor je spaarde, en, die zelfs wenschte dat ik haar _naam_ +niet zou noemen." + + + +'t Was een prachtige lente-avond of lentenacht; prachtig inzonderheid +voor wie, zooals dokter Helmond, zeer gemakkelijk in het grijs damast +eener overheerlijke coupee--gevrijwaard voor de kou, die dit jaar zeer +lang bleef aanhouden--zachtkens geschommeld, het schoon daarbuiten +genieten mocht. + +De koetspaarden van mijnheer Debecque vlogen over den straatweg; en, +door het portierglas heen zag Helmond, hoe de straks gerezen volle maan +hen najoeg als op donzen wiek door het grauw azuur, terwijl ze velden +en heuvels en bosschen, al dommelend of slapend in breede schaduwen, +hier en ginds met haar phantastisch zilverlicht, deed _droomen_ +van den klaarlichten dag. + +En zie, nu Helmond reeds lang heeft getuurd naar die zacht glanzende +maan, meest in volle klaarheid voortjagend aan den wolkeloozen hemel, +maar gedurig ook wegschuilend achter takken en blaadjes, waardoor +zij zoo tooverachtig heenblonk alsof ze oude sprookjes vertellen +wilde.... zie, nu giet zij eensklaps haar bleeken glans over den +zijmuur van een deftig landhuis, terwijl zij het hooge ijzeren hek +aan den straatweg met matte blinklichtjes flikkeren doet. + +Dat is _De Zonsberg_. + +'t Is niet vreemd dat Helmond eensklaps in levendige trekken het +beeld van den grijzen pleegvader voor oogen heeft. + +En weer,--maar sterker dan te voren, komt de vraag hem bestoken: +Bezit die waardige grijsaard dan inderdaad de gebreken waarvan Eva +hem zoo overmoedig durft betichten? Is hij dan werkelijk trotsch....? + +--Neen neen, dat kan niet waar zijn.--En toch, sprak hij niet meermalen +dat woord; Er zijn standen en rangen door God verordineerd. Wie +huwt buiten zijn stand verbreekt de ordonnantiën Gods!--En wanneer +men dan daarmee zijn houding tegenover den armen Philip in verband +brengt! 't Was toch zijn wil geweest dat de vurige knaap, het meisje +aan wie hij reeds zijn woord van trouw, en helaas ook het recht op +zijn naam had gegeven, dat hij haar dien naam zou onthouden; dat hij +haar verstooten zou omdat-- omdat er standen zijn.... ha! rangen, +hooger en lager, bepaald naar de geboorte der menschen.--O, den man +dien men van kind afaan schier als het middelpunt der wereld, als +den edelste der menschen, als den weldoener, den steun van zijn leven +leerde beschouwen, zulk een ziet men zoo moeielijk anders dan bij den +glans der aureole, waarmee wij hem zelf vol geestdrift tooiden. Maar +toch, peinst Helmond voort, reeds zoo dikwijls heeft het mij strijd +gekost om het denkbeeld te verjagen, dat er inderdaad op den bodem +van dat hart een trots zetelt, die slechts op de gelegenheid wacht +om zich naar waarheid te toonen.--Zou dan die vrees voor Eva's zucht +naar grootheid, zouden zijn bedenkingen tegen mijn keuze, inderdaad +de uitvloeisels van dien trots zijn geweest, ofschoon hij het steeds +te verbergen zoekt? Oom is goed voor iedereen, maar zijn toon klinkt +meestal gestreng; tegenspraak duldt hij niet, en gemeenzaam met zijn +minderen is hij nooit.--En dat andere....? Maar neen, mijn gansche +leven, alles wat ik ben, 't is immers het klinkendst protest tegen +zulk een beschuldiging.--Hij, de weldoener, de grootmoedige, die +zelfs twee arme knaapjes tot zich nam, hij zou de kiem in het hart +dragen van dien wortel van alle kwaad? + +Helmond weet niet meer waaraan hij later een geruimen tijd heeft +gedacht. Onder 't voortrijden zag hij wel, dat kleine zwarte wolkjes nu +en dan de maan hebben befloerst, maar wánneer dat begonnen is.... hij +weet het niet. 't Is aanstonds een heele boel donkerder wanneer +zoo'n wolkje de glanzende nachtvorstin in den weg treedt; doch zie, +doorschijnender vluchten de laatste vlokjes reeds heen, en voorzeker, +wanneer het dan weer helder en licht is--neen, dan komen weer andere +veel grootere vlokken en wolken, en, de maan zal 't verliezen in den +kamp, want..... de lucht gaat betrekken. + +Straks in de lanen van het landgoed _De Poel_ was het,--ofschoon geen +donkere nacht, toch in geen geval helder. + +--Mijn Eva ziet scherp en met onbevangen blik, peinst Helmond, +terwijl hij in het dommelig zwart voor zich heen staart: Onverstandig, +berispelijk zelfs was haar overmoed; maar ongelijk, inderdaad ongelijk +heeft ze niet. + +Aan een kleinen zwaai van het rijtuig en aan het knoerpen der wielen +en paardenhoeven in 't kiezel zand, bespeurt Helmond dat men den oprit +van _De Poel_ heeft bereikt. Eenige oogenblikken later stapt hij de +coupee uit, en treedt de vestibule van het fraaie landhuis binnen. + +De oude baron Debecque ontvangt den dokter in de vestibule. Men heeft +zijn komst met verlangen tegemoet gezien. Eergisteren is Archibald--de +voorzoon van mevrouw Debecque, een charmante jongen, die voor zes +jaren geheel vrijwillig, maar zeer tegen den zin zijner familie naar +de Oost was gegaan,--met overplaatsing bij het leger in Nederland, +uit Indië in de ouderlijke woning teruggekomen. + +"Vandaag," zoo geeft Debecque eenigszins gejaagd de verdere inlichting: +"vandaag, vooral van avond, zag hij vreeselijk bleek; fameuze pijn +in de zij; belemmerde ademhaling; koortsig; mama zeer ongerust, +natuurlijk!--Vooral niets laten blijken indien er gevaar mocht +wezen.--Jawel op die kamer; ga binnen dokter." + +Archibald Hardenborg, omtrent zes en twintig jaren oud, had een +bijzonder gunstig voorkomen; men kon hem gerust een type van mannelijke +schoonheid noemen. Nú, zooals hij daar met de donkerblonde krulharen +om het eenigszins bleek gelaat in het kussen neerligt, nu zal men het +eerste wel aanstonds toestemmen, doch waarschijnlijk het tweede niet +zoo gereedelijk beamen. + +Helmond groet mevrouw Debecque, die zwijgend een welkomstteeken heeft +gegeven, en gaat dan aanstonds naar het ledikant. + +"Ah zoo, ben je daar menheer Helmond;" zegt de zieke tamelijk snel, +ofschoon het te hooren is dat hij moeite heeft om zoo rad te spreken: +"Mama's troetelgodin, de lieve Hollandsche lente, heeft me leelijk in +m'n wiek geschoten.--'t Spijt me dat ik je.... derangeeren moet.--Links +in de zij, jawel.--Een pols als een gangklok.... Volstrekt geen kwaad +bij.... Hoor je wel mama.... 't is niemendal!" + +"Wees zoo goed luitenant! u niet te veel met spreken in te spannen, +'t Valt u moeielijk niewaar?" + +"Als je me nu vroeg om bijvoorbeeld een "Grace" uit de Robert of zoo +iets te zingen, dan ja.... ai!.... Nee nee, 't is zoo erg niet." + +"Heb je weer meer pijn?" vraagt de oude baron, en ziet beurtelings +zijn zoon en dokter Helmond aan. + +"Om u de waarheid te zeggen papa, daar hou ik zoo precies geen +boek van. 't Is in alle geval een allemachtig mooie bestiering, +dat een patiënt z'n rantsoen pijn niet voor de heele expeditie +opeens.... te.... dragen krijgt." + +Bij de laatste woorden, half lachend gesproken, bemerkte Helmond +opnieuw dat dit schertsend spreken--waarschijnlijk het gevolg van een +doorgaans vroolijken aard, en ter geruststelling zijner moeder--den +patiënt meer moeite kost dan hij weten wilde. Archibald wendde het +gelaat naar de binnenzij van het ledikant, en Helmond vernam voor +niemand dan hém verstaanbaar de woorden: + +"Een pleuris hé? Zeg aan mama dat het niets te beduiden heeft." + +Mevrouw Debecque was een eenigszins vreemd, schichtig, lief leelijk +mensch van ruim vijftig jaren. + +Als de echtgenoot van den steeds galanten en doorgaans opgeruimden +ouden baron, die _zelf_ een goed gevormd gelaat had, waarover iets +blank-zilverachtigs verspreid lag; als de echtgenoot van zulk een +man, moest mevrouw Debecque, op wie haar voor 't eerst ontmoette, +wel een zonderlingen indruk maken. + +Ofschoon van patricische, maar niet van adellijke afkomst, had +mevrouw Debecque een _zeer_ burgerlijk voorkomen. Wat echter de minder +schoone weduwe van den kapitein Hardenborg, vooral in de oogen van +den baron Debecque tot een zeer wenschelijke partij heeft gemaakt, +was de omstandigheid dat mevrouw Hardenborg, geboren Rebecca Fontayn, +een zeer groot vermogen bezat; en, dewijl de baron na den dood zijner +eerste vrouw--die hem een paar huwbare dochters had nagelaten--zich +in groote financieele moeielijkheden bevond, zoo was hij verstandig +genoeg geweest om te zorgen "dat hij baron kon blijven" ten einde +ook aan zijne dochters, namens de tweede mama, een huwelijksgift te +kunnen aanbieden, eenigszins geëvenredigd aan haar stand. + +Nochtans, hoewel Debecque "baron en vader was in de eerste plaats", +en ofschoon hij nog geenszins ongevoelig mocht heeten voor vrouwelijk +schoon, hij was te zeer _edelman_, om zijn woord van trouw aan de +weduwe Hardenborg te schenden, of voor haar toenmaals tienjarig +zoontje Archibald, liefde te huichelen, indien hij niet werkelijk +dat aardige kind als zijn eigen had liefgekregen. + +Debecque heeft aan zijn tweede vrouw nooit gezegd dat hij haar "vurig +beminde" of dat hij haar "schoon vond", maar somwijlen slechts dat +"die beste lieve Archibald, waarlijk wel wat op zijn moeder geleek". + +En immers, zoo iets te hooren, het was voor die moeder reeds meer +dan zij wenschen kon. + +Toen Archibald op twintigjarigen leeftijd officier is geworden, toen +heeft mevrouw Debecque de zwaarste slag van haar leven getroffen. Met +zijn vurigen aard, had haar jongen rust noch duur gekend eer hij +den steeds gekoesterden maar lang verzwegen wensch zag vervuld, +om als officier naar Oost-Indië te vertrekken, waar, zooals hij +zeide, de nikker-populatie tenminste van tijd tot tijd nog zorgde +dat een Nederlandsch officier zich leerde herinneren waarvoor hij +den degen droeg. Met de vaste belofte "dat hij juffrouw Insulinde +'t vaarwel zou toeroepen als ze hem soms wat al te chaude werd, of +wanneer ze een van z'n ledematen als liefdepand zou hebben geëischt; +met ernstige beloften, ook van "schrijven" en "niet vergeten" en +"niet roekeloos wagen" en "altijd maar denken" enz., is Archibald +vertrokken, zonder dat ook de invloed van papa Debecque hem heeft +kunnen bewegen om af te zien van den altijd gekoesterden wensch. + +Met Archibalds vertrek was voor de goede vrouw de zon uit het landschap +verdwenen.--Zij is aan 't sukkelen geraakt, en terwijl haar schoonheid +daardoor in geen geval had mogen winnen, ging bovendien het schichtige +van haar blik zich steeds sterker in haar handelingen openbaren, +zoodat zij zeer menschenschuw en dikwijls uiterst zwaarmoedig en +zwaartillend geworden is. + +Doch, sedert een half jaar, toen men het bericht uit de Oost ontving +dat Archibald zou terugkomen, is mevrouw Debecque oneindig veel beter +geworden; zij sliep veel geruster en was, voor den gewonen beschouwer, +dan ook niets anders dan.... een eenigszins vreemd, schichtig, lief +leelijk mensch. + +En nu, twee dagen na Archibalds blijde tehuiskomst, werd hij eensklaps +ziek; o goede God, en erger ziek dan men bekennen wilde, ja, dat zag +de moeder zeer duidelijk. + +Dokter Helmond heeft zijn recept geschreven, en geeft verder den +noodigen raad. Opstaande zegt hij nu: + +"Tot morgen jonker. Zoodra de middelen er zijn, trouw innemen, hoor!" + +Door den baron vooruitgegaan en op het portaal gekomen, voelt Helmond +zich eensklaps aan 't pand van zijn jas trekken. + +"Dokter, zeg, verberg mij niets: is hij vergiftigd misschien? Door een +wraakzuchtige in Indië.....? O God, dat zou verschrikkelijk wezen! Een +langzaam werkend vergif?" + +"Vergiftigd?" zegt Helmond zonder verbazing, want hij weet wel dat +mevrouw Debecque zeer sombere oogenblikken heeft: "Nee waarlijk, +daar is geen quaestie van mevrouw." + +"Och waarlijk niet dokter! Maar mijn kind is toch ziek, ernstig +ziek. Zal hij beter worden, _zeker_?" + +"We zullen ons best doen om den luitenant weer heel gauw op de been +te helpen. Maar, als u je ongerust maakt, en de luitenant het bemerkt, +dát doet kwaad, natuurlijk." + +"Och, ongerust ben ik niet...." Zeer zachtjes: "Maar hij is heel rijk; +en ik ben er zeker van dat er zijn die loeren op zijn geld; jawel!--U +zult de drankjes zelf en alleen klaarmaken?--Nu ik zal niet angstig +zijn; maar hij is mijn eenig kind, en mijn voornaamste erfgenaam--Een +klein beetje loeren ze wel dokter,--jawel, jawel!" + + + +Terwijl de coupee weer voorkomt, wil mijnheer Debecque volstrekt dat +Helmond even in de huiskamer een glas wijn zal drinken. + +Helmond herhaalt op Debecque's vragen zijn verzekering: dat het met +den luitenant, naar hij vast vertrouwt, wel spoedig zal terecht komen; +bovendien hij heeft een krachtig gestel en een vroolijke natuur, +maar.... men kan een ziekte niet vooruitloopen. + +"Doe toch wat je kunt dokter," dringt de baron: "je weet niet hoe blij +ik was toen ik Archibald weer behouden thuis zag. Mijn vrouw scheen +letterlijk een geheel ander mensch geworden; over niets niemendal +hebben we eenige tobberij gehad. Je begrijpt me.--Zie, voor 't +geluk van mijn vrouw moet ik zorgen zooveel ik kan; maar bovendien, +ik houd van Archibald, waarachtig! Allercharmantste jongen! In één +woord, doe wat je kunt. 't Rijtuig blijft om zoo te zeggen voor je +ingespannen. Zijn twee visites daags niet te veel van je tijd gevergd, +maak er drie. Zijn consulten noodig.... beslis en handel.--Nee nee, +'t is maar omdat ik die arme vrouw dat kind zoo duizendmaal gun; +en.... zelf, ja _zelf_ heb ik veel liefs van hem ondervonden. Onder ons +gezegd amice, 't was al mijn plan om 't mooi gelegen _Hoeverszathe_ +voor hem te koopen; 't ligt vijf minuten van hier en vlak aan den +straatweg. Niewaar, als hij zich dan een lief mooi vrouwtje koos, +zooals bijvoorbeeld een mevrouwtje Helmond;--ja ja dokter, dat is +charmant, charmant! eere hebbe je smaak. Ik zeg, als Archibald zoo +nabij ons kwam wonen; natuurlijk den dienst quitteerde, en al vast +over een tien duizend jaarlijks te beschikken kreeg, niewaar, dat +zou voor z'n moeder en ook voor mij een waar genot, een.... Ah, +daar hoor ik het rijtuig.--Nu, zooals gezegd is; we stellen het +onbepaaldst vertrouwen in je. Doe voor den vroolijken snaak wat je +kunt; spaar niets, en wat het rijtuig betreft, je bestelt maar zelf en +disponeert er over,--als 't noodig is hoe meer hoe liever. Adieu! Wel +thuis! Respect aan je mooie vrouwtje met haar schrander oog.--Jan, +zeg aan Karel dat hij rijdt als de drommel!" + + + +Toen Helmond een klein half uur later, terwijl de maan geheel achter +donkere wolken verborgen bleef, het groote hek van het nu gansch +weggedommelde landhuis _De Zonsberg_ voorbijreed, toen dacht hij niet +meer aan den nieuwen patiënt, wiens toestand hem ook inderdaad geen +reden tot bezorgdheid gaf, maar, voor zijn geest stond daar opnieuw +en altijd weder het beeld van den pleegvader. + +--Neen, er is geen twijfel meer: ofschoon Eva in eerbied is te kort +geschoten, en niet zacht, niet vrouwelijk, in één woord niet _goed_ +heeft gehandeld, zij heeft toch den generaal bij zijn ware namen +genoemd, niet verblind, zooals hij, door het altijd hoog opzien +tegen dien krachtigen krijgsman met zijn vaste principes, of verweekt +misschien door het voeden van een wat al te kinderlijke onderwerping +en dankbaarheid. Ja, niet slechts is hij hoogmoedig en trotsch, +maar _schriel_ daarenboven. Helaas! het is niet anders. + +--Hoe! als men twee kinderen _aanneemt_, twee arme weezen, zal men +dan het recht hebben om één dier kinderen--alleen omdat hij zich +tegen onzen wil verzet, of ons een ongepast, een beleedigend woord +naar het hoofd werpt, terug te stooten in den poel van armoede en +gebrek?--Neen, dat is waarachtig _wreed_! dat is.... --Maar zacht, +heeft oom Van Barneveld dan toch niet dikwijls getoond....? + +--Helaas! dat bezoek bij de familie Debecque zou zelfs niet noodig +zijn geweest om Helmond te overtuigen dat Eva scherper heeft gezien +dan hij. Immers, een paar uren geleden hebben Eva en Helmond--het +eigen pleegkind met zijn jonge vrouw--dezen zelfden weg te _voet_ +afgelegd--het eind van _De Zonsberg_ tot aan Romphuizen! En ginds: +In het belang van een stiefzoon, wiens dood den baron Debecque tot +universeelen erfgenaam van het kolossaal fortuin zijner vrouw zou +maken, daar zal het rijtuig van mijnheer de baron om zoo te zeggen +steeds ingespannen voor den dokter gereed blijven. Niets, _niets_ moet +er ontzien worden. En dan, welk een vertrouwen op Helmonds _kunde_! 't +Is daar geen geringschatting der geneeskunst--ofschoon helaas, +de resultaten der wetenschap nog altijd te luttel en onbevredigend +zijn.--Zie, men stelt er een onbepaald vertrouwen in hem als dokter, +wanneer hij handelen zal in 't belang van den patiënt. 't Is daar +geen uithooren slechts, om straks eigendunkelijk voort te leven met +hypothesen zonder voorafgegane studie en degelijk onderzoek.--Welk +een onderscheid! Inderdaad, wanneer de wereld het wist, men zou zich +moeten schamen: Een man als Debecque, die toch twee _eigen_ dochters +heeft, hij bedoelt het welzijn van zijn stiefzoon alsof het zijn +eigen leven gold; hij wenscht hem gelukkig te zien en steeds nauwer +aan zich te verbinden. Een heerlijk en kostbaar landgoed wil hij +hem koopen; een lief mooi vrouwtje wenscht hij hem toe, zonder zich +door de gedachte aan een zeer mogelijke vermeerdering der familie te +doen weerhouden. En dan, een jaarlijksche toelage van tien duizend +gulden zal hij hem gaarne bij zijn huwelijk verzekeren.--Tien duizend +gulden! O Eva, Eva! 't is hard maar 't woord moet er uit: Je hebt +gelijk, oom is schriel, verfoeielijk _schriel_! De zeer vermogende +generaal geeft aan den bevoorrechten pleegzoon een jaarlijksche +toelage van driedui... ho, van driehonderd, zegge: drie-_honderd_ +gulden. En dan, goeje hemel! de vreugde over de geboorte van een kind; +de blijdschap over 't huwelijksheil van zijn beminden pleegzoon, zal +door den schatrijken oud-generaal worden gevierd met een geschenk van +honderd gulden! _Honderd_ gulden! Waarlijk, zulk een vreugd is al te +uitbundig!--Ja, Eva had toch gelijk toen ze bij 't vernemen van die +"schitterende toezegging", half blozend half glimlachend fluisterde, +dat Helmond tegen dien tijd wel zorgen mocht een fiksche brandkast +in huis te hebben. + +--En dan, tweehonderd gulden voor een huwelijksreis, die veertien +dagen zou duren, terwijl dat geld hem nog bovendien als honorarium +voor zijn eerste consult was aangerekend! Tweehonderd gulden, terwijl +Eva--niet meegeteld de diamanten, die hij haar op dien laatsten morgen +heeft gekocht--bijna zóóveel besteden moest om in de geboorteplaats +der mode, een weinig comme il faut voor den dag te komen. + +'t Zijn droeve oogenblikken in 't leven wanneer een illusie der +kindsheid ons ontvalt, wanneer de vereering voor ouders of opvoeders +moet plaats maken voor den onbevangen blik van het rijper verstand, +en die edelen--die heiligen misschien--weggerukt van hun verheven +voetstuk, daar staan als zeer gewone menschen met hun dwaasheden +en gebreken. + +Toen Helmond thuisgekomen, aan Thomas zijn recepten had gegeven om +ze aanstonds klaar te maken, toen zag hij al spoedig Eva's rijkgelokt +hoofdje om den hoek der apotheekdeur verschijnen terwijl haar schoone +oogen--en zonder eenige terughouding--hem vriendelijk toelonkten. O +welke heerlijke schrandere oogen! Ja _schrandere_ oogen; die oude +baron heeft het goed gezegd. + +En wat moest dokter Helmond dan gevoelen nu hij na een avond als deze, +in 't holle van den nacht van een zieke teruggekeerd, niet zooals +voorheen een kil en zwijgend tehuis, maar, _in_ dat huis een prachtige +jonge vrouw mag vinden, die.... gedurende een paar lange uren heeft +gewaakt en gewacht, alleen om hem te toonen hoe oprecht en teer ze hem +bemint; die hem straks zachtjes toefluistert dat ze er waarlijk berouw +van heeft dien ouden man wat al te openhartig te hebben toegesproken, +omdat.... haar lieve August hem immers zooveel dank is verschuldigd! + +O! en nu hij haar zijden lokken voelt wiegen langs zijn wang, en haar +zoetste kus hem weer verrukt, ja, nu beseft hij dat er inderdaad op +de gansche wereld toch geen is, die hem meer ter harte gaat dan zijn +Eva; dat hij slechts leven moet vóór en mét haar; dat hij desnoods +ieders liefde zal kunnen missen indien hij slechts zooals nu, het +moede hoofd mag vleien aan hare borst, wanneer hij maar rusten mag +in haren arm. En terwijl nu die schoone oogen, ofschoon ze slechts +van liefde spreken, hem herinneren aan den stond toen hij voor God +en de menschen betuigde dat hij zijn vrouw zou liefhebben als zijn +eigen lichaam, met verstand; dat hij niet bitter tegen haar zou wezen, +maar haar de eere geven als het zwakkere deel; nu zegt hij al spoedig +in den zaligen roes der min, na zoo vele uren van zieleleed: + +"En zul je mij dien naren zwarten blik dan ook vergeven, en vast hem +vergeten mijn beste wijfje?" + +En Eva zoent haar echtvriend weder, terwijl haar zachte hand hem een +haarlok van het voorhoofd strijkt. + +En hij: "O, ik wist het Eva, en geloof mij dan ook, _voortaan_ +zullen we EEN zijn zooals het behoort. Immers wij zijn elkaar het +allernaaste. Nee Eva, zeker, ik trek geen partij meer voor wie mijn +liefste zou durven beleedigen. Ik zie den schoonen kant van haar fiksch +karakter, en stel dien in 't licht alsof het mij zelven gold. Zie, +en wij onderwijzen dan elkander; ik leer van mijn vrouwtje om zaken +en personen, ofschoon in een liefderijken geest, te beschouwen zooals +ze werkelijk zijn, en zij...." + +Op dit oogenblik was het Eva echter niet mogelijk naar een reeds +bekend _sermoen_ te luisteren. De bekentenis van haar August was +dan ook al te verrassend. Met een schalksch lachje valt ze nu in, +terwijl ze zijn baard om haar blanken vinger doet krullen: + +"Ei! als het je dan heusch ernst is om zaken en personen te beschouwen +zooals ze zijn, komaan mijn lief Augustje, beken jij dan eens +volmondig, dat deze zeer geroemde huiskamer zóó ongelukkig laag van +verdieping en zóó akelig doodsch is, dat de vrouw die er haar lieven +man, dag aan dag en soms 's-avonds laat vol ongeduld zal wachten, +zich er suf in kniezen of wel een tering op den hals halen moet!" + +--Een tering!--Dat woord treft Helmond pijnlijk. Wat heeft hij +gevreesd toen hij Eva voor 't eerst onder den meidoorn ontmoette? Een +tering! En--Eva ziet wat bleek. Van 't late opzitten misschien? + +"Komaan August, beschouw de kamer dan eens zooals zij waarlijk is, +en spreek." + +"Nu ja, ik wil niet zeggen Eva...." + +"Nee nee, _volmondig_!" + +"Vroolijk is anders Eva, welzeker."--Haar teer omhelzend: "'t Wordt +nu tijd tenminste dat we een andere kamer gaan opzoeken: 't sloeg +daarbuiten al twee." + +En terwijl ze samen naar boven gaan--zoo heel vertrouwelijk, hand in +hand--zegt Eva zachtjes langs zijn schouder heen: + +"Ik las van avond toevallig in 't Romphuizer blaadje, dat het +oud-burgemeestershuis over drie weken geveild, en acht dagen later +publiek zal worden verkocht. Heusch, bij Siebold in de _Gouden Arend_." + + + + + + + +ZEVENTIENDE HOOFDSTUK. + + +Den volgenden morgen nadat Eva zich voor 't koffiedrinken gekleed had, +ontstelde ze een weinig toen ze, beneden gekomen, in den zak van haar +japon nog den brief vond, dien ze den vorigen avond voor August van _De +Zonsberg_ had meegenomen. Maar immers haar lieve man zou wel begrijpen +dat zij, door 'tgeen er is voorgevallen, dien brief vergeten moest. + +En August heeft het begrepen. Doch, niet zoodra had hij het adres van +den veel gestempelden brief bezien, en in het schrift de hand van +Jacoba Van Barneveld herkend, of hij stak hem snel in zijn jaszak, +om echter losweg te zeggen: + +"O van..... ne dinges, dat was niets; al gesproken." + +"Dinges, een patiënt?" + +"Ja, 't heeft niets te beduiden." + +"Wil je eens weten August, wat ik dacht toen ik dien brief voor +je kreeg?"' + +"Welnu?" + +"Ei, dacht ik, is mijn lieve man zoo met dames aan 't +correspondeeren. Ja, 't kan niet missen, 't adres is van een +vrouwenhand, en...." + +"Is dat zoo duidelijk? Waaraan zou dat te zien zijn? Ik ken dames +genoeg die een fiksche heerenhand schrijven, en heeren in legio die +krabbelen als een keukenmeid. Ik verzeker je....." + +"Hé August, hoe vat je daar ineens zoo verschrikkelijk vuur op? Zóó +zou je iemand waarlijk op gedachten brengen die...." + +"Die....? Wat meen je Eva?" + +Er werd aan de deur geklopt. + +Een oogenblik later overhandigde Thomas Van Hake aan de doktersvrouw +een brief waarvan het adres luidde: + + +Madame E. Helmond. + +née Van Armeloo, + +en ville." + + +Eva bloosde niet, maar, het adres beziende, ging ze toch naar +het venster om een kleine ontroering te verbergen. 't Was dwaas, +bespottelijk; maar 't kon ook niet zotter treffen: juist op het +oogenblik dat de brief, dien August zoo haastig had geborgen, +haar inderdaad begon te intrigeeren en--zij moest het zich zelve +bekennen--terwijl Helmonds vreemde houding haar onaangenaam +heeft getroffen, bracht men haar een brief van een.... onbekende +_mannenhand_. + +Eva zal echter van _haar_ brief _geen_ geheim maken. Dat behoort en +dat behoeft ook volstrekt niet. + +Helmond ziet haar zwijgend aan. Eva opent den brief en leest voor +zich zelve: + + +"Mevrouw! + +Gisteravond, na een hoogstaangename kennismaking met de echtgenoote +van mijn hooggeëerden dokter, thuis gekomen, heeft het mij tot een +waar genoegen verstrekt om--voor zooveel de bronnen er mij toe in +staat stelden--na te sporen of mijn vermoeden zekerheid zou blijken +te zijn....." + + +"Wat scheelt je Eva? Je wordt bleek. Van wien is die brief?" + +Eva heeft zich spoedig hersteld; ze weet nu waarover die brief +handelt. Een paar seconden ziet ze August zwijgend aan, en dan zegt +ze met nadruk, ofschoon vriendelijk zacht: + +"Ik denk op dit oogenblik, in verband met een brief die straks +zoo spoedig in een jaszak werd geborgen, aan een laatsten avond in +'t Hotel du Helder. Als dokter Helmond telkens redenen heeft om wat +men hem schrijft voor zijn vrouw te verbergen, zou dat niet een zeer +slecht voorbeeld kunnen zijn.....? Maar nee, nee August, zoo wil ik +het niet. Ziehier, wij zullen samen lezen." + +"Zou je denken Eva, dat een zweem van.... jaloezie..... of.....?" + +"Ssst ssst beste man, wie zou aan zóó iets denken! Kom lees nu mee; +'t betreft....." + +"Is het je wensch; is het noodig? goed! maar zoo niet.... als men +mijn lieve kind slechts den eerbied betoont, dien men haar als vrouw +is verschuldigd, dan ben ik tevreden." + +"O wat dát betreft; zie maar, de laatste regels ze vloeien over +van eerbied." + +Een oogenblik later lezen Eva en Helmond te zamen: + + + ".... thuis gekomen heeft het mij tot een waar genoegen + verstrekt om, voor zooveel de bronnen er mij toe in staat + stelden, na te sporen, of mijn vermoeden zekerheid zou + blijken te zijn, dat n. l. mijnheer uw vader inderdaad een + afstammeling is van het bekende oud-Hollandsch geslacht der + graven Van Armeloo." + + +"Wat, duivel, is die Kartenglimp gek!" + +"Hé, vinje?" + +Men leest verder: + + + "Met het familiewapen van Mijnheer uw vader bekend, mocht ik + inderdaad de overeenkomst treffend bevinden." + + +Hier volgde een beschrijving van het bedoelde wapen. + + + "Mijne vroegere relaties"--zoo luidde het verder + in den brief--"brachten mij in kennis met een onzer + eerste genealogen. Door hem werd het mij duidelijk hoe + niet zelden--tijdens de Hervorming vooral--zonen uit de + aanzienlijkste geslachten hun adellijke titels prijsgaven om + ze, bij het omhelzen van de Calvinistische leerstellingen, + met die van herder en leeraar te verwisselen. Bedrieg ik mij + niet, zeer geachte Mevrouw, dan heeft Mijnheer uw vader mij + eens meegedeeld dat hij van Duitsche afkomst was, maar, dat + zijn genealogie niet verder reikte dan tot zijn grootvader + genaamd Peter Harmen Armelo, die in 1787 te Birchheim in + Hanover gestorven was. De treffende overeenkomst der wapens + doet mij schier met volkomen zekerheid beweren, dat een der + voorvaders van Mijnheer uw vader, om geloofs- of andere redenen + uitgeweken, zijn Hollandschen graventitel heeft prijsgegeven om + te zijn een dienaar in den wijngaard des Heeren.--Wanneer zijn + nakroost echter, zooals Mijnheer uw vader deed, opnieuw het + zwaard voerde voor het erf, waarop zijn stam is geworteld, dan, + dunkt mij, dient de gravenkroon hem te worden hergeven...." + + +"Welzeker!" lacht Helmond: "alleraardigst!" En hardop lezend: + + + "Den ondergeteekende zal het een waar genoegen zijn, indien + hij nader mag vernemen of de familie Van Armeloo hem zal + vergunnen, naar zijn beste vermogen mee te werken tot het + herwinnen van een zoo schitterenden titel, dien zij--naar zijn + bescheiden meening--niet aan haar _nakomelingen_ mag onthouden, + en waarvoor zij zich slechts een geringe financieele opoffering + zal te getroosten hebben. + + "Met de meeste onderscheiding en respectsverzekering, zoowel + aan dokter Helmond als aan de geëerde familie Van Armeloo, + heb ik de eer te zijn, + + + Mevrouw! + + Uw zeer bijzonder gehoorzame en dv. Dr. + + Kartenglimp." + + +Het hinderde Eva wel dat Helmond alweder lachte en haar met de woorden: +"Wel wel, gravin Van Armeloo!" op eenigen afstand met zekere kluchtige +reverentie beschouwde; doch zij zou hem niet toonen dat de ontvangen +meedeeling haar borst met zulk een ongekende verrukking had vervuld. + +"Wel kind, wat of er van den armen dokter zou geworden zijn, als +men eerder had geweten 'tgeen die zeer vindingrijke majoor nu zoo +eensklaps heeft uitgevonden!" + +"Is dat het loon voor mijn openhartigheid? Meen je August, dat ik +niet reeds lang heb vermoed en geweten 'tgeen die man daar schreef?" + +"Waarlijk, al lang?" + +"Maar heb ik er ooit van gesproken of er zelfs ooit op gedoeld?" + +"Nu, laten we er dan ook maar _te zamen_ om lachen mijn wijfje. Weet +je wat _ik_ geloof?--Ronduit gezegd, ik geloof hoe langer hoe meer dat +die majoor de rechte broeder niet is. Hij wil zich aangenaam maken; +en daarom dien gekunstelden brief." + +"Genoeg van dien man August; zijn persoon staat mij tegen; maar hem om +het schrijven van dien brief te beschuldigen, dat is onheusch. Gesteld +eens dat hij waarheid had geschreven, dan zou hij voor 't allerminst +op onze erkentelijkheid aanspraak hebben. 't Is zeker dwaas zich +te verheffen bij de gedachte dat men zulk een adellijken titel zou +kunnen bezitten, maar, er om te _lachen_.... nee! Indien het inplaats +van de familie Armelo de familie Helmond gold, ik weet niet August +of je dan...." + +"Ah ja, daar zeg je een goed woord, als het de familie Helmond +gold! Ja dan...." + +"Welnu....?" + +"Dan zou het voor die onderschrapte "nakomelingschap" tenminste nog +van eenige waarde kunnen worden; maar kindlief, vader Armelo heeft +twee dochters; de eene is het vrouwtje van je onderdanigen dienaar +Helmond, pur sang plebejer, en de andere, al trouwde ze met een prins, +de gravenkroon der Van Armeloo's zou toch nooit door haar edele telgjes +kunnen gedragen worden!" En weder lachend: "'t Is alleraardigst!" + +"Helmond, extra verstandig vind ik dat lachen niet. Ik zeg je nóg eens, +als het zulk een titel voor de Helmonds gold....." + +"En _ik_ herhaal Eva, dat dit, met het oog op het onderschrapte in +dien brief"--hij geeft haar een zoen--"ook heel iets anders zou +wezen. Maar over mijn adelbrieven behoeven we ons 't leven niet +moeielijk te maken. En nu, al is mijn lachen dan misschien niet +heelemaal verstandig, geloof me kind, waartoe zou men zich iets in +'t hoofd, en vele moeiten en kosten op den hals halen, om--gesteld dat +alles dan waar was--een titel te verkrijgen waar men, zonder fortuin, +eigenlijk mee verlegen, en geen enkel naneefje mee gebaat zou zijn?" + +Eva zweeg en zag naar den grond. 't Was wel te merken, zoo dacht ze, +dat Helmond plebejisch bloed in de aderen had. In háár is altijd iets +geweest 'twelk haar zeide dat ze eigenlijk niet thuis behoorde in "'t +knechtelijk gareel"--met welk beeld een _groot_ dichter de lagere en +middelstanden eens zoo juist had geteekend. Nochtans ze gevoelde het +ook: Mocht het al schoon zijn en weldadig voor 't hart, indien men +zeker wist uit zulk edel bloed te zijn gesproten; 't zou verkeerd +wezen om er voor de toekomst een te groote waarde aan te hechten, +dewijl papa geen zoons en geen fortuin bezat.... Maar.... ha! welk +een licht gaat daar plotseling voor haar op! Zie, uit eigenliefde, +uit trots heeft August zich zoo weinig ingenomen betoond met hetgeen +hij vernomen heeft. 't Moest voor een man ook stuitend wezen om zich +eensklaps ver beneden zijn vrouw te zien gesteld, vernederend om als +eenvoudig burger te staan naast een geboren.... gravin! + +"Nee August, wacht nog even, ik wou je zeggen....!" + +"Ja maar vrouwtje, ik moet noodzakelijk weg. 't Is al één geslagen; +je weet men wacht me in de stad, en om halfdrie komt het rijtuig van +Debecque. Circa vier uur hoop ik weer thuis te zijn, en we kunnen dan +'t chapitre vervolgen; nu, bonjour kind!" + +Haastig heeft Helmond haar omhelsd, en gaat dan snel naar de deur. + +--Maar neen, zóó kan Eva hem niet zien vertrekken. Zij moet hem aleer +hij haar voor drie volle uren verlaat, dat nieuws doen _zien_ bij +'t licht dat er voor haar is opgegaan. + +"Even Helmond, luister even." + +Helmond blijft met de hand aan den deurknop staan. + +Zij komt hem zeer nabij: + +"Maar August, als mijn familienaam dan uitsterft, en we toch weten +dat mannen dikwijls om zulk een reden den naam hunner vrouw er bij +aannemen; ik meen _als_ alles nu waar is, en dat het zoo uitkwam, +natuurlijk, dan zou jij--juist met het oog op 'tgeen de tijd _ons_ +kan schenken...."--zij sloeg de oogen weer neer--"dan zou jij immers +best...." + +"Pots selderementen Eva! wou je een graaf van me maken!? Nee maar nou +geloof ik waarachtig dat je eens zien wilt, of er hier bij me boven, +iets los of stuk is. Kom wijfje, maak geen gekheid, en kus me maar, +en noem me nóg eens zooals gisteravond je "trouwe"; die titel is +me wat meer waard dan andere, die bovendien wel wat heel hoog in de +lucht hangen. Bonjour!" + + + +Een kwartier later was Eva gekleed om uit te gaan. Neen, ze ging niet, +zooals August altijd deed, die apotheek door en de achterdeur uit; +zij nam de voordeur aan den wal. + +Binnen weinige minuten bevindt ze zich in de ouderlijke woning. Ze +moet papa en mama afzonderlijk spreken. + +Mama Armelo was druk met dochter Louise aan 't rekken en vouwen +van de wasch, doch mama heeft voor dochter Helmond in allerijl een +mooie muts opgezet, en komt nu in de voorkamer waar Eva wachtte, en +verontschuldigt zich--tegen haar kind--over haar toilet. Niewaar, +Eva wist wel hoe het soms laat werd, en, zij had zich juist even +met een schoteltje bemoeid, een lekker schoteltje voor papa. Eva zou +het begrijpen. + +Eva met haar Parijschen hoed en mantille, maakte in de voorkamer +van den zeer eenvoudigen oud-kapitein, en tegenover die mama in een +vieze zwarte jas, en de sterk met rood gemonteerde muts--een contrast, +waarmee ze zelve _bijna_ verlegen werd. + +Papa was op 't oogenblik dat hij geroepen werd juist in zijn +achterschuurtje aan 't blokjes zagen. Hij deed gewoonlijk zoo iets; +en vooral om anderen eens wat te kunnen "overdoen". + +"Je zegt mevrouw Helmond?" heeft hij aan 't dienstmeisje gevraagd +die hem roepen kwam: "wou die mij alleen hebben? Dadelijk hoor!--Gauw +'en bakje." + +De kapitein behoefde geen nadere toelichting te geven. Als er voorname +lui waren om hem te spreken, dan moest het meisje--wanneer hij althans +aan eenige bezigheid was--terstond waschwater brengen. + +Terwijl Armelo de zeep deed schuimen dat het een lust was, kan hij zich +maar geen denkbeeld maken van 'tgeen Eva hem in 't geheim--alleen aan +hem en mama--zou te zeggen hebben. Hoelang was ze getrouwd? Nee nee, +dát zou ze ook niet aan hém.... Nee, wát of het wezen mag! + +Zeer verlangend naar de oplossing van 't raadsel, trad Armelo de kamer +in, juist op 't oogenblik dat mama Armelo reeds den voorsmaak van +'t allerbelangrijkst geheim had genoten. + +"Wat zeg je Eva, je pa een graaf Van Armeloo?" heeft mevrouw geaarzeld: +"WIJ zouden.... WIJ....?" En dan naar de deur ziende: "Goeje God, +Armelo! ben je gek; met je sloofje voor!" + +Inderdaad de "graaf Van Armeloo" stond daar op den drempel der deur, +en zag, half verrast half verlegen, op het bekleedsel neer, waarvan +hij zich inderhaast vergat te ontdoen, geheel vervuld met de gedachte +aan het nieuws 'twelk hij hooren zou. + +De oud-kapitein schaamde zich inderdaad een weinig voor zijn dochter; +maar, nadat het sloofje buiten de deur was geworpen, ging dat toch +spoedig voorbij. Eva wist wel dat hij niet leeg kon zitten; en, hij +heette haar hartelijk welkom, want waarlijk, hij zag haar niet al te +druk, en spoedig keek hij haar vragend aan, immers 't was wel iets +buitengewoons dat hij tegelijk met mama in de confidentie zou wezen. + +Toen men zich reeds eenige oogenblikken in de grafelijke sferen +bewogen had, beweerde mevrouw Armelo met klem dat Armelo "zich zelf +altijd in den weg stond". Jawel, hij had geen oog voor de toekomst. + +Maar Armelo bleef beweren dat het ook waarlijk te gek was. Hij heette +eenvoudig Armelo, en het _Van_ dat er vóór moest, dááraan haperde +het immers. + +"Maar dat hebben je voorouders laten vallen;" verzekerde mevrouw: +"Begrijp je dat niet?" + +"En als ik me niet bedrieg dan schreven de graven Van Armeloo zich +met twee _oo_'s." + +"Maar die ó heeft je overgrootvader dan zeker óók laten vallen." + +"Ja, zoo kun je alles laten vallen, Marie; maar ik zeg je dat m'n +vader en grootvader eenvoudige boeren in Hanover waren, en dat ze....." + +"Nee maar man, zóó dwars als jij bent, daar staat m'n verstand +voor stil." + +"Hoor eens pa," zegt Eva: "ik wist wel vooruit dat mijn nieuws met +bezwaren door u zou ontvangen worden; maar, ik bid u, waarom wilt u +je tegen zóó iets verzetten!" + +"Mijn hemel, dat _vraag_ ik je!" valt mevrouw Armelo in: "Maar ik +herhaal het man, 't is je nooit recht ernst met de eer van je familie +geweest; zeker, men zou je nooit zoo vroeg gepensioneerd hebben als +je je niet....." + +"Vrouw! moet je mij in presentie van mijn kind aan iets herinneren, +dat ik met Gods hulp bestreden en geheel overwonnen heb?" + +"Ja, toen het te laat was Armelo. Ik blijf er bij, je hebt je zelf +altijd in den weg gestaan; je hadt generaal kunnen zijn als je dien +drank...." + +"Nee ma," valt Eva in, nu ze den man strak voor zich heen zag staren, +en eensklaps berouw kreeg dat ze misschien eenige aanleiding tot dat +verwijt heeft gegeven: "nee ma, daar moet u niet van spreken." En dan, +terwijl ze haastig opgestaan haars vaders hand neemt, en hem op het +voorhoofd zoent: "Ma meende het niet kwaad pa'tje-lief; zij wilde +maar zeggen....." + +"Nu, 't is niemendal kind, ik weet wel hoe jij het meent; 't is +niemendal!" + +"Zeker, 't was de kolonel Dadel die u niet zetten kon; en die leelijke +Minister van Oorlog! Maar als anderen u dan hebben teruggestooten, +terwijl er zoovelen vooruitkomen, die 't vrij wat minder verdienen, +zoudt u dan--wanneer we toch _werkelijk_ van zoo hoogen adel zijn, +niet alles doen om u, door het herwinnen van dien rang, boven dien +Dadel en dergelijken te verheffen?" + +"Maar waarachtig kind, het is niet mogelijk; ik weet immers zeker...." + +"Zeker!" valt mevrouw uit: "je weet niets niemendal! Die majoor +Kartenglimp zal toch niet gek wezen. Wat hij schrijft, is zoo klaar als +de dag; we hebben Goddank ons verstand nog; en als ik dien brief niet +driemaal had gelezen, dan zou ik twijfelen kunnen; maar driemaal heb +ik hem gelezen; en met Eva ben ik het volkomen eens dat er gehandeld +dient te worden in ons aller belang." + +"Maar mijn hemel Marie, we komen met de grootste moeite rond, +en hoe wil je dan dat we ons nog opofferingen zouden getroosten +om--gesteld dan.... _gesteld dan_.... dien titel te krijgen; maar +vooral om als graaf en gravin....." schielijk opstaande: "Nee nee, +'t is onzinnig, we zijn gek! We droomen! _Ik_, _ik_ een graaf.... jij +een gravin!" Zenuwachtig lachend: "'t Is om te lachen! Waar heb je +den brief, geef nog eens hier; maar 't is om te lachen!" + +Eva begrijpt nu dat lachen zeer goed. 't Was bij papa een repetitie van +'tgeen ze van Helmond hoorde, maar toen niet begreep. Zenuwachtigheid; +jawel, anders niet. Dames vallen flauw zoodra ze bloed zien; maar de +zenuwen van heeren worden 't eerst geprikkeld, wanneer hun iets van +eer of rang in de oogen blinkt. Wie 't hardst heeft gelachen om een +ridderlint, draagt het zelf als ridder op overjas en chambercloak. Dat +ongeloovig lachen, ja zeker 't is de dekmantel voor een inwendige +blijdschap die zich anders te ras zou verraden. Wie zoekt, of althans +wie wil er geen eer! Ja! zelfs de domsten en zotsten, die nooit +eenige eer kunnen behalen, ze dringen vooruit als er _eerewijn_ +wordt aangeboden. + +--Ja zie maar: bij 't nogmaals doorloopen van Kartenglimps brief, +gaat dat lachen van papa al over in een glimlachje, waaruit iets +anders te lezen is. + +Armelo las: "Wanneer zijn nakroost echter, zooals mijnheer uw +vader deed, opnieuw het zwaard voerde voor het erf waarop zijn stam +is geworteld, dan, dunkt mij, dient de gravenkroon hem te worden +hergeven." + +"Nu pa, dat is toch zoo heel onverstandig niet;" zegt Eva, terwijl +ze met haar vinger in parelgrijs glacé, op den genoemden volzin wijst. + +"Nee te donder, wat dat betreft; na Hasselt zei de kolonel Bik, +in presentie van de sergeants Leeuwendaal en Wagenaar en een heele +boel anderen tegen me: "Luitenant, je hebt je als een braaf officier +gehouden." Zieje, dat vergeet ik niet; maar verdord dat hebben ze +aan Oorlog vergeten, zoo'n Dadel! zoo'n Minister, die..." + +"Och Armelo, als je nu hier bent gekomen om je ouwe litanie te zingen, +dan zou ik liever...." + +"Nee ma, 't is begrijpelijk dat pa zoo iets nu juist moet hinderen; +als je dan bijna zeker weet dat je zoo heel veel hooger dan die nare +menschen staat." + +"O ja, juist Eva, wat dat betreft.--Voel je dat Armelo? Nee, ik geloof +je voelt dat nog niet; jij voelt zoowat niemendal." + +"Marie, nóg eens: 't is niet gepast dat je zoo in tegenwoordigheid van +onze dochter spreekt. Als er iemand gevoel heeft dan ben ik het. Heb +ik jou armen neef den schoolmeester niet laatst nog m'n ouwe polonaise +en vijf en twintig stuivers gegeven, den armen drommel!" + +"Och, laat nu in 's-hemelsnaam mijn familie en je ouwe polonaise +rusten bij zaken als deze. Wat anders de Lieders betreft, die konden +best--zei neef eens--van 't oude Lydië in Klein-Azië afkomstig en +van vorstelijken oorsprong zijn; maar van zulk een oudheid is dat +niet eens meer na te sporen. Ik zeg Armelo, we zijn voor God en onze +kinderen verplicht de handen aan 't werk te slaan." + +Armelo krijgt eensklaps een "akelig prozaïsch gevoel". Hij kon het +niet helpen; maar.... 't spijt hem dat hij niet stilletjes buiten +de confidentie is gebleven. Hij was straks juist zoo plezierig aan +'t blokjes zagen; en 't bruine pijpje smaakte zoo lekker, en.... Och +goeje God! hij was toch niet voor een graaf in de wieg gelegd. + +--Wel hemel, waarom niet! Geen fortuin! wat doet het er toe. Luister, +mevrouw zal 't hem herinneren: Graven _met graafschappen_ zijn er +geen drie meer in de heele wereld. De graaf Van Tiel is stationschef +ergens op een klein tusschenstation. Baron Hars is gemeente-ontvanger +te Limmen. De twee freules Van Winteren maken in stilte hoedjes voor +de lui; en de drie magere freules Blankenberge met haar groote oogen, +eten te zamen vijf ons vleesch in de week; hebben één fluweelen mantel +met 'er drieën, en niet anders dan 'en loopmeisje van 's-morgens acht +tot licht en donker! + +"Maar dat is dan ook erbarmelijk;" zegt Armelo. + +"Maar.... ze zijn van adel!" antwoordt mevrouw op tooneeltoon: "en, +dat doet haar de wereld gemakkelijk trotseeren. De adel geeft een +verhooging, een glans. Je kunt het dadelijk zien dat iemand van adel +is, zelfs de freules Blankenberge...." + +"Och omdat je 't weet Marie! maar anders, waarachtig...." + +"Weten! weten!! Nee, ook zonder dát zou men 't zien. Maar als ze het +dan van _óns_ zullen hooren, dan moeten ze 't immers toch ook _zien_ +niewaar?" + +Eva was stil geworden: ze wist niet wat haar eigenlijk méér hinderde, +de burgerlijke toon, waarop mama den goeden papa gedurig beknorde, +of de burgerlijkheid waarmee papa--een oud-officier--zich telkens de +eer die hem toekwam van den hals zocht te schuiven. Inderdaad moet Eva +voor zich zelve bekennen dat de graaf en gravin Van Armeloo-Lieder +een tamelijk mal figuur in de wereld--ja zelfs in de Romphuizer +wereld--zouden maken. Mama had meer dan papa dat gepaste gevoel +van eigenwaarde, dat zekere, om zich te willen verheffen boven het +mindere, het gemeene; doch, hoe goed zij mocht wezen, mama miste door +haar opvoeding in den hoogsteenvoudigen stand, ten eenenmale dien +fijneren toon en goeden smaak waaraan de aristocratie zoo gemakkelijk +te herkennen is. Honderden malen bijvoorbeeld is Eva tegen de bonte +kleuren die mama gewoonlijk droeg te veld getrokken, doch zonder een +blijvende verbetering van smaak te kunnen bewerken. Neen, ware het +slechts om dien titel voor haar _ouders_ te doen, Eva zelve zou het +bij nader inzien verstandiger oordeelen om de goede menschen verder +maar stilletjes ongemoeid te laten. 't Zal toch inderdaad ook nog +al werk hebben om dit huishouden, waar alles oud en versleten is--de +weinige smakelooze meubels in deze pronkkamer getuigen ervan--slechts +eenigszins in harmonie met dien nieuwen stand te brengen. Neen, +had Eva geen andere plannen gehad--en zij twijfelt niet of ze zullen +gemakkelijk te verwezenlijken zijn--dan zou ze zeker met haar vader +hebben ingestemd, dat het waarlijk _te dwaas_ is. Nu echter, nu moet +er gehandeld worden! En, onder het diepst geheim, ontvouwde Eva nu de +reden waarom zij, voor zich zelve, er hoogen prijs op stelde dat papa +gevolg wilde geven aan de zaak, en zoo spoedig mogelijk den majoor +Kartenglimp zou gaan spreken. + +De oud-kapitein, ofschoon weinig bekend met de rechten van heraldiek of +genealogie, betwijfelde het echter zeer of het wel mogelijk zou wezen +dat Helmond--gesteld dan.... _gesteld dan_--met den naam zijner vrouw +bij den zijnen te nemen, ook den titel van haar geslacht zou bekomen; +doch, moeder en dochter vonden dat "zóó doodeenvoudig natuurlijk", +dat hij zichzelf al voor heel onnoozel en dom had moeten houden, +indien hij het zou gewaagd hebben daartegen nog bedenkingen in 't +midden te brengen. Ten slotte beloofde de kapitein dan ook aan zijn +dochter--ofschoon juist niet zoo geheel van harte--dat hij werk van de +zaak zou maken, en, ja zeker, nog heden den majoor te zullen opzoeken +om van hem te vernemen op welke wijze men dan zou moeten handelen. + +Alvorens Eva naar huis zal terugkeeren, heeft ze nóg een vertrouwelijke +meedeeling.--Nee, papa moest niet weggaan, 't gold hém in de eerste +plaats. + +Eva geeft een kort verslag van het gebeurde op _De Zonsberg_, en van de +"infame houding die de generaal tegenover haar heeft aangenomen."--"Ter +wille van Helmond," zoo vervolgt Eva, "zal ik mijn best doen om den +man, die uit trots en schrielheid de jonge vrouw van zijn pleegzoon met +onheuschheden overlaadt, niet al te zeer te.... verachten. Ik ben van +plan zijn hostile houding met de grootstmogelijke onverschilligheid +te beantwoorden. Het kan me soms hinderen dat we zijn zoogenaamde +weldaden nog moeten aannemen, en ik zag die prachtige bewijzen +van zijn schrielheid liever aan een arme gegeven. Maar ik moet ze +dulden. August is voor de helft zijn erfgenaam; en hoewel ik voor +mijzelve in staat zou zijn om die heele erfenis er aan te wagen, en +mij stoutweg met hem te brouilleeren, indien hij 't nog eens te bont +maakte, ik mag de toekomst van August, die nu werkt en draaft als +een paard, niet roekeloos op 't spel zetten. Ik zal me om zijnentwil +beheerschen. Maar papa, wat _ik_ dulden moet als Helmonds vrouw, +dat moogt u als de kapitein Van Armeloo--ik zeg _Van_ Armeloo...." + +"Hoor je wel Armelo; ze zegt _Van_ Armeloo...." + +"En wát mag ik niet dulden?" valt Armelo in: "de generaal heeft +me niets niemendal gedaan; integendeel, hij was compleet frère +en compagnon; kameraad, alles wat je wilt. Verduiveld, hij heeft +immers nog zelfs het heele diner van je trouwen in _De Arend_ +betaald.--Schriel! Nee Eva, neem me niet kwalijk, dat is....." + +"Maar goeje hemel papa, dát, dat is het juist! Me dunkt uw +militair.... uw.... uw.... ja uw gevoel van rang enfin, alles in u +moet daartegen opkomen. Toen ik er straks over nadacht, toen brandde +mij de gedachte letterlijk als vuur op de borst, dat die mijnheer +Van Barneveld mee het diner heeft betaald, 't welk de kapitein Van +Armeloo ter eere van 't huwelijk zijner dochter gaf. Bah! 't is +vernederend! 't is...." + +"Maar kind, Helmond heeft me gezegd dat dat heelemaal onder ons +zou blijven." + +"Ja dat kan wel waar zijn papa, maar waar blijft het ook, dat de +generaal vijftig gulden heeft gegeven voor uw diner." + +"Vijftig gulden!" roept mevrouw: "voor een diner van twintig +personen à vier gulden buiten den wijn! Goeje hemel, wat een schriele +kompeer! Heeft Helmond dan de rest betaald?" + +"Zeker! en ik wou dat hij 't heelemaal betaald had; maar nu, die +vijftig gulden ze compromitteeren u en mij; onze heele familie; +verschrikkelijk! Vandaar die trotsche minachting. Welzeker, ik ben +de dochter van een officier, die zich het bruidsmaal voor zijn kind +laat betalen!" + +"Maar wat duivel, als een ander het niet betaald had dan zou het +ding niet gegeven zijn! Je weet wel Eva dat wij geen geld voor zulke +foeven hebben." + +"'t Spijt me papa, dat u niet aanstonds gevoelt dat die schuld aan +mijnheer Van Barneveld _moet_ worden afgedaan. 't Komt me zoo heel +natuurlijk voor." + +"Ja maar...." aarzelt mevrouw: "ik moet toch ook bekennen Eva, +dat.... vijftig gulden.... in onze omstandigheden...." + +"Ik zou op m'n woord niet weten waar ik ze vandaan moest halen," +herneemt Armelo: "en mij dunkt kind, dat diner is nu gepasseerd en, +bij m'n ziel, de generaal heeft als oud-kameraad gehandeld; ik zou +hetzelfde gedaan hebben wanneer ik in zijn schoenen stond.--Waar ga +je heen Marie?" + +Mevrouw gaf geen antwoord. Ze was reeds de kamer uit. Een overheerlijk +denkbeeld was haar ingevallen. + +Louise--Eva's jongere zuster--stond nog in de kleine tuinkamer +aan het vouwen van de wasch, toen mevrouw Armelo haar om raad is +komen vragen. Louise kent hare moeder. De goede vrouw heeft in alle +opzichten een bijzondere liefde voor _kleuren_. Honderdduizendmaal +geldt bij haar voor _eens_ of hoogstens _tweemaal_. De rest laat zich +gemakkelijk begrijpen. Moeder Armelo zou verder met wat opleiding +een uitmuntende tooneelspeelster zijn geweest. Zie maar, ook nu is +er in haar blik een soort van vertwijfeling te lezen terwijl ze, +het gesprek vervolgende, zegt: + +"Maar mijn hemel kind, denk je dan niet dat je arme vader er in stilte +onder lijdt?" + +"Ik heb er niets van gemerkt ma." + +"Daarom zeg ik _in stilte_.--En wanneer nu de heele stad hem bespot +en belacht, moet dan het hart van een oud-officier die--ik zeg het +je--van den oudsten Nederlandschen adel is--ja, ik zeg het je--moet +dan dat hart onder zijn ridderkruisen niet breken!" + +"Maar weet dan de heele stad dat papa vijftig gulden van...." + +"De heele stad Louise? Ja helaas! Wij kregen een brief van den majoor +Kartenglimp. Papa is den titel van officier niet meer waardig....." + +"Schreef dat die leelijke oud-majoor?" + +"Nu ja, ten naastenbij.--Men zal hem van de sociëteit weren; men +zal....." + +"Wat! zal men papa van de sociëteit....?" + +Mevrouw haalt schouders en wenkbrauwen op; werpt een blik naar den +groen geverfden zolder, en zegt: + +"Ik hoop mijn kind, dat ons zoo iets zal gespaard worden." + +Louise ziet eenige oogenblikken strak voor zich heen.--Ruim éénhonderd +en tachtig gulden heeft ze sedert vijf jaren bespaard; want evenals die +straks genoemde adellijke dames, had ze met de naald in de behoeften +van haar toilet zoeken te voorzien, en haar overgroote bedrevenheid +in 't maken van handwerken is oorzaak dat zij nog bovendien zulk +een som heeft kunnen overhouden. Louise is er altijd zeer geheim mee +geweest, en waarschijnlijk had ze er gegronde redenen voor. Maar nu, +na een ontmoeten van den heer Kippelaan, in wiens bijzijn men haar, +onvoorzichtig genoeg, een gekleede muts heeft besteld, sedert die +ontmoeting, waarbij zoo schrikkelijk veel gesproken was, wisten papa +en mama Armelo ook al spoedig dat hun jongste dochter "fortuin" had; +en, ofschoon eerst een weinig gevoelig over Louises achterhoudendheid, +hebben ze hun dochter toch bewonderd en geprezen, 't geen mama anders +volstrekt niet gewoon was. + +En 't is heden nu reeds de derde maal dat mevrouw Armelo aan haar +dochter een plekje van de gloeiende plaat wijst, waarop Louise een +deel van haar zuur verworven spaargeld kan zien verdwijnen. + +--Haars vaders eer!! + +Louise zal er met papa over spreken. + +Maar mevrouw Armelo zegt plechtig met de hand op den boezem: + +"Met papa!--Louise! in Godsnaam, met hém _geen woord_!" + + + + + + + +ACHTTIENDE HOOFDSTUK. + + +Op _De Poel_ werd dokter Helmond met blijde aangezichten +ontvangen. Archibald was veel beter. De ongesteldheid is niet +van zooveel beteekenis geweest als het zich in den beginne liet +aanzien. 't Viel ook Helmond mee dat hij den luitenant reeds buiten +'t bed en bijna zonder pijn vond. + +"Mijn waarde dokter, je bent al te menschlievend;" riep Archibald hem +bij 't binnenkomen toe: "'t Is immers geen gebruik om zijn patiënten +met één visite weer beter te maken. 'k Geloof waarachtig dat er +geen treurspel meer zou mogelijk zijn, als ze er ú in de laatste +akte maar even bijriepen. Mama wil me van pure blijdschap een glas +advocatenborrel maken, maar...." + +"Guns Archibald, hoe kom je er aan?" + +"Ja hóe ik er áánkom dat vraag ik ook; tenminste als ik u zulk een +bedenkelijk gezicht zie zetten. Enfin, dokter Helmond zal misschien +liever een glas port drinken." + +Terwijl Debecque om den port schelt, zegt mevrouw met iets angstigs: +"Ja maar, jij lieve Archibald, jij moogt daar niet aan denken." + +"'t Zou ook wat erg zijn luitenant, als u mijn wonderlikeur nu al +voor iets anders liet staan." + +"Dat is een waar woord! Komaan dan mama'tje, versez à tasse +pleine!" Maar als de vroolijke patiënt reeds de medicijnflesch vat, +dan treedt de moeder haastig toe om hem die te ontnemen, want: +"Voorzichtig, voorzichtig! _Om de twee uren een lepel_ staat er op +het briefje, en 't is nu nog drie minuten te vroeg." + +De vernieuwde kennismaking met den zoon der Debecque's heeft Helmond +een aangename afleiding bezorgd: + +"'t Is een zeer opgeruimd, recht prettig mensch;" zegt hij tot den +ouden baron, die hem straks uitgeleide doet: "'t Gezelschap van den +jonker zal zeker voor mevrouw zeer heilzaam wezen." + +"Ja zeker, Archibald weet best met haar om te springen." + +"De jonker is de eenige zoon uit mevrouws eerste huwelijk nie-waar?" + +"Juist! maar daarom nog geen _jonker_ dokter. 't Maakt niet uit, +natuurlijk; maar hij is niet van adel.--Ja waarachtig, ik heb wel +eens gedacht: als ik den snaak mijn naam liet aannemen dan konden we +hem misschien mettertijd nog baron maken ook. Je ziet me verwonderd +aan. Ja Helmond, ik weet wel dat een knappe burgerkrullebol met +fortuin, evengoed het mooiste meisje van 't land aan z'n hart zal +kunnen drukken als een baron; maar, wat zal ik je zeggen: we zijn +nu eenmaal wat bekrompen op dat punt; en lach dan binnenskamers om +titels en eerelinten zooveel je wilt, 't publiek ziet er iets in, +dat je niet weg kunt praten: Je hebt een pré.--Au fond sta jij, met je +wetenschap, hooger--jawel, sans compliments, oneindig veel hooger. En +Archibald--knappe jongen! een der eersten te Breda--hij beteekent +duizendmaal meer dan een massa adellijke non-valeurs. Maar toch, +au bout du compte, je blijft als baron altijd aan 't langste eind." + +"Maar mijnheer Debecque," valt Helmond in, terwijl hij in de breede +vestibule stilstaande, met eenigszins saamgetrokken wenkbrauwen het +fijnbesneden gelaat van den kleinen ouden baron nauwkeurig schijnt +op te nemen: "u zegt, als ik wel versta, dat de luitenant uw naam +zou kunnen aannemen, en dat hij dan......." + +"Welzeker!... Maar kom binnen. Hier.... hier asjeblieft.--Zieje, ik +heb geen eigen zoons; en de naam Hardenborg-Debecque van _De Poel_ +en _Hoeversathe_, klinkt niet onaardig." + +"En zal hij dan uw adellijken titel daarbij kunnen krijgen? Ik dacht +dat zoo iets onmogelijk was." + +"Onmogelijk! Parbleu, wàt is onmogelijk! Sedert het koningschap +m'n vrind, doe je met geld en goede woorden een heelen boel in ons +land. Vanwaar anders je nieuwe adel?" + +"'t Is waar;" zegt Helmond. + +"Nu ja, hij beteekent niet veel; maar het "juger les choses", en +dus ook "les _titres_ d'aprés leurs dates", is nog geen algemeen +gebruik. En wat Archibald betreft, hij zou als een Debecque aanstonds +tot den goeden adel behooren.--Maar parbleu, hoe komen we op dit +chapitre? Mijn beste dokter moet wel denken dat de oude man aan +'t verkindschen raakt, daar hij zich zoo vermeidt in den glans van +'t wereldsche klatergoud." + +"Nee, ik begrijp me zeer goed dat het niet onverschillig is of men +zijn naam...." + +"Niewaar, dat is de zaak! Je wilt dat je naam zal in stand +blijven. Mijn beide vrouwen hebben het hare er niet toe +gedaan. Archibald houdt van me alsof ik z'n eigen vader was. Enfin, +enfin, 't zijn van die opwellingen, van die passe-temps. Pardon, dat +ik je zoo lang er mee lastig viel. Wat jou betreft Helmond, jij moet +een boek schrijven, waarachtig! over pokken of mazelen, 't doet er +niet toe. 'k Bezorg je "de Leeuw!" 'k Heb connecties in overvloed, +en, met capaciteiten als de uwe is er geen quaestie van! A propos, +ik hoop dat je toch nog eens naar m'n woelwater zult komen zien? 't +Spijt me dat we daardoor je charmant lief vrouwtje wat veel van je +gezelschap berooven, maar, als we haar onze opwachting gemaakt hebben, +dan breng je haar later eens mee niewaar? Hoe meer hoe liever." + + + +Nog vóórdat Helmond zijn bezoek op _De Poel_ bracht, heeft hij +gelegenheid gevonden om Jacoba's brief te lezen, die hem na langen +tijd zwervens, dezen morgen door Eva geworden is. + +De inhoud van dien brief heeft hem krachtig in zijn vermoeden +versterkt. Jacoba's dringende bede aan haar geliefden pleegbroeder, +om toch zoo spoedig mogelijk uit Parijs terug te komen, moest een +anderen grond gehad hebben dan vrees voor eigen gezondheid. De altijd +zich zelf beheerschende, zich zelf verloochenende Coba, hoe! zou ze +alleen uit angst voor eigen welzijn, een gelukkig echtpaar, reeds bij +hun eerste schreden op het huwelijkspad, den voet hebben dwarsgezet? 't +Was onmogelijk!--Maar ook, de dwaze onderstelling van tante Hermine, +als zou Jacoba's zenuwlijden het gevolg zijn van een, door hém +teleurgestelde liefde....? August meent juist in dezen brief het bewijs +van de ongerijmdheid dier onderstelling te vinden. Immers, gesteld +eens dat Coba zulk een liefde had bestreden en geheel onderdrukt, +zou dan het meisje, dat nooit door woord of blik haar hartsgeheim +verried; dat zelfs den vriend als bruidegom haar bloemruikers heeft +gemaakt, en hem aan de zij van zijn jonge vrouw een hartelijken +heilwensch heeft toegebracht,--zou datzelfde meisje zich dermate +kunnen vergeten dat zij hem reeds een paar dagen later, onder 't +voorwendsel eener ernstige ongesteldheid, tot een terugkeeren in haar +nabijheid te bewegen zocht? Neen, dat is volstrekt onmogelijk en geheel +onbestaanbaar met Coba's karakter. August verstaat dien brief. De +luchtige toon waarop zij over "den armen sukkel" Donerie schrijft; +'t verzoek, dat Helmond als reden van zijn vervroegde terugkomst +de ziekte van "den waarlijk niet ontalentvollen muziekmeester" +zal opgeven, "den stumper die in de kerk nog zoo zijn best deed;" +dat alles in verband gebracht met het gebeurde in de woning van den +timmerman Krul, maar ook vooral met Coba's hevige zenuwaandoening +toen ze gisterenavond zoo geheel onverwacht de melodie hoorde spelen, +welke Herman Donerie bij de woorden van een Duitsch lied componeerde, +dit alles versterkt hem in de overtuiging, dat Coba dien brief had +geschreven en zich daarin zoo ernstig ziek heeft gemeld, teneinde hem +tot een onverwijlde terugkomst te noodzaken, opdat hij den jongeling +dien ze in stilte beminde, zoo mogelijk nog in 't leven behouden mocht. + +En Herman Donerie is gestorven, en Coba treurt en lijdt in stilte. Maar +Gode zij dank! nu is er nog genezing voor haar mogelijk: nu immers zal +de tijd haar wonde--ofschoon dan langzaam misschien--toch heelen in +'t eind. + +--En ook, de tijd moet de verbroken harmonie tusschen het doktershuis +en _De Zonsberg_ herstellen! Ja voorzeker, wanneer de oom zal erkend +hebben dat de pleegzoon, Jacoba nooit van iets onedels betichtte; +maar nog veel minder dat hij haar ooit reden heeft gegeven om iets meer +van hem te verwachten dan trouwe broederliefde. En wanneer die oom dan +bovendien in 't eind zal bemerken dat August met zijn Eva gelukkig is; +dat zij inderdaad zoo oneindig veel goeds heeft, en begint in te zien +dat hij ten opzichte van zijn beminden pleegzoon _niet_ zoo royaal +en niet zoo heusch is geweest als passend zou wezen voor iemand van +_zijn_ stand en fortuin, dan.... + +Eensklaps tikt Helmond vrij hard tegen het voorglas der coupee, +waarmede men hem naar de stad terugrijdt. De koetsier ziet om. Een +oogenblik later staat het rijtuig stil, en de dokter springt er +uit. Zooeven was men twee dames voorbijgereden. Helmond had ze herkend, +en terwijl nu de coupee naar _De Poel_ terugkeert, wandelt August +met tante Hermine en Jacoba Van Barneveld naar den kant van het stadje. + +Aan mevrouw Mansburg is het blosje niet ontgaan, 'twelk bij Helmonds +onverwachte verschijning vluchtig de bleeke wang van Jacoba heeft +gekleurd, en tante vindt er alweder de bevestiging in van haar +"diep treurig" vermoeden.--Helmond echter heeft in het blosje van +een zenuwachtig meisje, en vooral na 'tgeen er gisteren gebeurde, +niets vreemds gevonden. Hij wenschte van Coba te hooren of ze zich +beter gevoelde, en hoe oom het maakte. Straks was hij in tweestrijd +met zich zelf geweest of hij even enpassant _De Zonsberg_ zou aandoen, +maar, had ervan afgezien. + +Op zachten toon is mevrouw Mansburg toen met de opmerking ingevallen, +dat Helmond maar goed heeft gedaan met nog niet zoo spoedig te +komen. Alexander was een beetje ontstemd. Men kon niet alles zeggen +zonder spreken; maar Helmond zou wel begrijpen waarom. + +Welzeker, Helmond begreep het; en hij begrijpt ook dat tante al +spoedig den voorslag aan nicht Coba doet, om nu maar terug te keeren: +'t was wel wat warm op den weg, en Coba moest zich ontzien. + +Maar tante kreeg haar zin niet. Jacoba heeft haar pleegbroeder te lief, +dan dat ze hem geen deelgenoot zou maken van 'tgeen ze weet dat hem +om harentwil zal verheugen. Maar ook, terwijl de vrees haar heeft +gekweld, of Helmond, na 't gebeurde gisterenavond op _De Zonsberg_, +misschien iets van haar hartsgeheim geraden had, zoo acht ze nu deze +ontmoeting te schoon dan dat ze er geen partij van zou trekken teneinde +hem dat vermoeden geheel te benemen. + +"Nee tante, ik wil veel liever nog een eindje meewandelen;" zegt ze zoo +levendig als haar mogelijk is: "August moet het goede nieuws hooren." + +"Ei, goed nieuws Coba?" + +"Zeker. Toen ik van morgen wakker werd en de zon zoo vriendelijk zag +schijnen, toen voelde ik mij eensklaps zoo verruimd en gesterkt, alsof +mij in den laatsten tijd volstrekt niets gedeerd had. Niewaar tante?" + +"Ja, je hebt het tenminste dadelijk gezegd Coba." + +"Nog vóór het ontbijt was ik al beneden, en vroeg aan pa of hij dat +plan van _De Godesberg_ niet zou willen opgeven, wanneer hij werkelijk +zag dat ik beter werd. En--papa heeft het dadelijk toegestaan!" + +"Ja lieve Coba," valt de tante in: "dat was een beetje heel zwak van +papa. Wanneer Alexander niet zoo slecht geslapen en zich zoo moe had +gevoeld, dan zou hij ook zeker niet zoo spoedig hebben toegegeven. 't +Was onverstandig." + +"Onverstandig? Ik betwijfel dat tante;" zegt Helmond. + +Mevrouw Mansburg prevelt weer onhoorbaar dat men helaas zonder spreken +niet alles zeggen kan. + +"Om papa maar dadelijk te toonen dat ik mij zoo veel sterker +gevoelde," herneemt Coba: "ging ik terstond naar de piano en zong +het stuk van.... Donerie--je weet wel dat erg sentimenteele--als een +lijster. Niewaar tante?" + +"Ja bespottelijk, terwijl ze gisterenavond alleen bij 't hooren van +eenige piano-accoorden uit de verte, reeds geheel van streek raakte." + +"Nee tante, dat is volstrekt niet vreemd," zegt August die, toen Coba +den naam van Donerie noemde, een vluchtig zenuwtrekje op haar gelaat +heeft bemerkt: "Een zenuwaandoening laat zich niet zoo gemakkelijk +verklaren. De kleinste schrik, ja zelfs iets lachverwekends zou Coba +gisteravond evengoed van streek hebben gebracht als nu het hooren +van die piano-accoorden." + +"Ziet u wel tante!" roept Coba levendig; en Helmond bespeurt met +stille blijdschap een door tante niet begrepen verrukking op haar +bleek gelaat: "ziet u wel, als men mij maar vrij laat dan zal ik +beter worden. U hoort het nu zelve: mijn ongesteldheid kwam niet van +die muziek, maar dáárdoor dat u...." + +"Welzeker kindlief, tante is er vast weer de oorzaak van geweest. Och +ja, en als je nu straks misschien wéér niet wel wordt, dan zal het +óók weer tante zijn die er de schuld van heeft, ofschoon ze--al wie +weet hoe dikwijls heeft aangeraden om niet verder te gaan." + +"Nú moet ik tante gelijk geven Coba. Zie, we hebben daar de Romphuizer +brug al; kijk, over den wal heen zie je 't hotel Helmond tusschen +'t lindengroen. Komaan, rechtsomkeert! Een klein eindje ga ik mee +terug. Ik geneer u niet tante?" + +"O nee, wat dat betreft, maar 't is al laat, en je vrouw...." + +"Eva is heel wel; dank u." + +"Zij wacht je misschien met 't eten." + +"Een doktersvrouw eet zoodra haar man thuiskomt tante." + +"Zeer onderdanig!" + +"Ik hoop Eva eens gauw te komen bezoeken, want ik moet je toch +spreken;" zegt Jacoba. + +"Ja maar Coba, vooreerst...." + +"Hé tante, en uw eigen plan; uw eigen idee...." + +"_Mijn_ plan? _mijn_ idee? Wat meen je Coba-lief?" + +Tante Hermine voelde zich gestreeld; ze wist wel wat Coba bedoelde. 't +Was haar zoo losweg uit den mond gevallen; maar waarlijk, het +denkbeeld is toch van _háár_. Niemand heeft er te voren aan +gedacht. Toen Jacoba van morgen zoo dolzinnig aan 't zingen is +gegaan, en haar gevraagd heeft of ze die compositie, als het werk +van een eenvoudig muziekmeestertje, niet heel mooi vond, toen heeft +ze--eigenlijk boos, omdat Coba zoo overmoedig zoo.... luidruchtig was, +en zonder dat het haar kwaad scheen te doen--toen heeft ze gezegd: +"O prachtig, 't is jammer dat ze die menheer Donerie geen monument +op zijn graf maken." + +Neen zeker, tante heeft het zóó niet bedoeld; maar, toen Coba dat +denkbeeld niet geheel verwerpelijk had gevonden, toen heeft tante het +recht van uitvinding met kracht gehandhaafd. De muziekmeester scheen +nog al een enfant chéri van de Romphuizers te zijn geweest. Ze hadden +tenminste bij zijn begrafenis gezongen. Wie weet welk een opgang het +denkbeeld van een monument, of iets van dien aard, zou maken, en, +wanneer dan "zoo iets" verrees, dan was mevrouw de wed. Mansburg, +geboren Van Barneveld, de operatrice ervan; misschien kwam haar +naam dan nog wel op het voetstuk. Maar.... nee dát was wat al te +gek. Hoewel.... + +"O, je meent van een gedenkteeken op het graf van.... ne.... dien +talentvollen muziekmeester?" valt tante zich zelve in de rede. + +"Ja, wat zal ik zeggen, 't is me onverklaarbaar dat niemand vóór mij +daaraan gedacht heeft. Zelfs jij Coba, die toch les van hem kreegt +en bekennen moest dat hij knap was, je zou nooit op zoo'n idee zijn +gekomen. 't Goede wordt spoedig vergeten in de wereld!" + +Helmond vernam nu, dat "het denkbeeld van tante Mansburg" door Coba +niet geheel verwerpelijk was geacht, ofschoon Coba toch bedenkingen had +gemaakt--welke tante echter volstrekt niet gedeeld heeft. Jacoba had +ten slotte gezegd, dat zij "tantes denkbeeld" aan Helmonds oordeel +zou onderwerpen; zijn Eva behoorde tot de muzikale wereld, en van +zulk een kant diende een dergelijk voorstel uit te gaan. + +Toen de dokter straks de dames heeft vaarwel gezegd, en zijn woning +naderde, toen bestond er bij hem geen twijfel meer: Jacoba heeft +dien jongeling liefgehad, en zijn nagedachtenis zal haar heilig +blijven; maar ook, nu ze haar geliefden vader, na het voorgevallene +van den vorigen avond, zoo bitter ontstemd heeft gezien zonder +de rechte oorzaak ervan te weten, nu heeft ze--mede dorstend naar +vrijheid voor zich zelve--zich krachtig aangegord om haar zwakheid +te bestrijden. Leven moet ze en gezond zijn om den geliefden vader +het voorhoofd effen te doen houden, en, was de eerste proeve reeds +wel geslaagd, August houdt zich overtuigd dat Coba ook voor zich +zelve het beste geneesmiddel gevonden heeft. Neen, zij zal niet +langer staren op het nevelachtig beeld van een geliefde, die haar +door den dood werd ontrukt. Ze zal nu slechts het oog hebben op een +werkelijkheid. Een _monument_ zal er voor hem verrijzen, en _zij_ zal +zorgen dat het tot stand komt, ofschoon men niet mag bemerken _wie_ +het roer in handen heeft. + +Goed zoo Jacoba! broeder Helmond zal u terzijde staan. + +Eva ontvangt haar August met een opgeruimden blik, ofschoon hij bijna +een half uur te laat komt. Alleen wil ze graag weten met welke dames +hij zoo doodbedaard den straatweg op en neer heeft gewandeld? + +Of het kwam omdat August heden liefst geen namen van _De Zonsberg_ +noemde, en de dwaze onderstelling van tante Hermine hem voor den +geest sprong, of vreezend misschien dat Eva weer over den brief +zal beginnen die van morgen vergeten werd, zeker is het dat hij een +oogenblik aarzelt aleer hij eenvoudig de waarheid zegt. + +Eva's gelaat betrok. Zou het mogelijk zijn dat Helmond en +Coba...? Neen, 't was te dwaas.... Maar toch, indien ze alles goed +in verband beschouwt.... + +"Ik zou haast zeggen August, dat je in de laatste vier en twintig uren +meer het gezelschap van Coba dan het bijzijn van je "lieve vrouw" +hebt gezocht. Men heeft mij vroeger wel eens gezegd August, dat +Coba.... veel van je hield.--Hé, à propos.... we zijn nog niet quitte." + +"Wat meen je....?" + +"Den brief van Kartenglimp heb ik je terstond laten meelezen: maar +die andere.....? Zit hij nog in dien jaszak August?" + +"Welke? O! je bedoelt den brief die me uit Parijs is +nagezonden? Eva-lief, je moest je nu eens voornemen om niet +nieuwsgierig te zijn, wanneer ik je in de zaken van mijn praktijk +niet altijd geheel op de hoogte houd. Wat een biechtvader is voor +de ziel, dat is de dokter voor het lichaam, en de biecht ligt onder +'t zegel der geheimhouding, dat weet je wel." + +"Nieuwsgierig!" zegt Eva fier; en dan met klem: "Mij dunkt August, +dat er van zóó iets geen sprake kan zijn, wanneer ik je zeg te +gelooven..... dat die brief van Jacoba was." + +Helmond zwijgt. Bedriegen wil hij haar niet; en ofschoon ze den brief +_niet_ lezen mag, toch zal hij haar dien zotten argwaan benemen. + +"En zoo hij dan werkelijk van Jacoba was, Eva, is _zij_ mijn patiënt +dan niet?" + +Een vuurrood overdekt Eva's gelaat. + +"Dus de brief _was_ van Jacoba!?" + +"Ja." + +Een oogenblik blijft het stil. Dan zegt Eva snel als tot zich zelve: + +"Dus _bestaat_ er een inclinatie!" + +"Maar lieve hemel Eva, hoe kun je nu zulk een gevolgtrekking maken. Ik +zeg....." + +"Vandáár dan een avond zooals gisteren op _De Zonsberg_," valt +Eva in, met den blik strak voor zich heen: "Vandáár al die onwil, +die liefdeloosheid, die vernederingen..... O 't is genoeg, nu weet +ik alles. Dat bleeke kind kwijnt en treurt om den geliefde, en hij, +hij hinkt op twee gedachten. O God! welk een ontwaken uit den korten +dommel van geluk!" + +"Eva, wees verstandig. Je bedriegt je waarachtig!" + +Zij ziet hem fier in de oogen. + +"_Waarachtig_ Helmond!?--Laat mij den brief dan lezen?" + +"Ik heb.... hem verscheurd." + +"Dat is onwaar; geef hem, als ik mij dan _waarachtig_ +bedrieg. Niet!!?"--Zij stampt met den voet: "_Goed zoo_!.... goed! dan +houd ik je voor 'tgeen ik nooit heb _kunnen_ denken; ja, voor een....." + +"Nu niet verder Eva, de scène behoeft niet tragisch te worden. Van +morgen heb ik om Kartenglimps brief gelachen; maar, geloof me in +vollen ernst, meer reden tot lachen is er nú om je ijverzucht, dan +toen om je plannen voor onze verheffing in den gravenstand." + +"Bewijs het me Helmond! Ik zeg _bewijs_ het me! O God, ben ik dáárvoor +geboren, ben ik dáárvoor getrouwd om nu reeds vernederd en verwaarloosd +te worden ter wille van..... O!" + +"Zie me eens aan Eva.--Nee goed! flink, heelemaal, zooals straks, maar +nu als een zachte vrouw, die haar man vertrouwt en leed gevoelt dat +ze hém, die haar geheel behoort en alles voor haar zijn wil, zonder +grond en onrechtvaardig van ontrouw en misleiding verdenkt.--Geloof +je me niet Eva?" + +"Waarom mag ik dan dien brief niet lezen? Je hebt hem _niet_ +verscheurd, dat kon ik aan je antwoord hooren." + +"En al ware dat zoo, je zult hem niet lezen. De brief is van een +patiënt in _vertrouwen_ geschreven." + +"Je zult hem niet lezen!" herhaalt Eva: "je ZULT NIET! en zóó wordt +de tirannie in de eerste huwelijksweken dan reeds grooter van dag tot +dag. Is er geen reden dat de vrouw begint te twijfelen aan de volle +liefde van haar man, wanneer hij instaat is haar argwaan te benemen, +maar dat weigert onder een nietig voorwendsel, met een: je _zult_ +hem niet lezen!" + +"Eva, geloof me....!" + +"Ik geloof nu August, dat je ter wille van Jacoba, wie niets mankeerde, +zoo spoedig naar Romphuizen bent teruggekeerd, zonder je om 't genot +van je vrouw te bekreunen; ik geloof nu dat al die vernederingen +van mijnheer den generaal, haar oorsprong namen in de misrekening op +je onverdeelde liefde voor zijn kind, die zich in den beginne heeft +goedgehouden, maar zich nu niet langer beheerschen kan; ik geloof...." + +"En ik zeg je Eva, dat je je bedriegt. Wat geeft je dan toch het +recht om aan het woord van een man, aan _mijn_ woord te twijfelen?" + +Eva aarzelt: + +"Je achterhoudendheid!" + +"Maar wanneer ik dan herhaal dat mijn plicht mij gebiedt om het +vertrouwelijk schrijven van patiënten geheim te houden, zelfs voor mijn +vrouw? Wanneer ik.... Nee Eva, keer je niet weer van mij af. God weet +dat ik niemand liever heb dan mijn eigen, mijn eenige vrouw!--Kind, +zie mij dan aan.... Moest ik dit, in zoo'n luttel tal huwelijksdagen, +reeds zoo dikwijls herhalen? Eva, weet en geloof je dan niet dat +ik alles _alles_ voor je overheb; dat ik--wanneer het maar _niet in +strijd met mijn plicht is--aan je kleinste, ja zelfs aan je grootste +wenschen met liefde zou voldoen?--Eva_....!" + +Terwijl Helmond de laatste woorden sprak heeft Eva hem aangezien, en +'t was alsof plotseling de zon weer door de nevelen brak. Zij weet +niet dat August haar weigert den brief te lezen, omdat het haar, +óf in hare dwaze opvatting versterken, óf zoo hij haar den waren +zin van dat schrijven verklaarde, Jacoba's zielsgeheim verraden +zou: neen, maar de zachte toon waarop hij daareven sprak heeft haar +getroffen. Heeft ze dan werkelijk recht om aan de waarheid van zijn +mannenwoord te twijfelen? 't Was immers mogelijk dat een dokter de +confidenties omtrent ziekteverschijnselen van een jong meisje, zelfs +voor zijn vrouw moest verbergen. Maar ook.... nog andere woorden had +Eva gehoord; hij heeft haar gezegd: dat God het wist hoe hij niemand +meer dan haar beminde, en.... _dat hij aan haar kleinste, ja zelfs +aan haar grootste wenschen met liefde zou voldoen, indien het niet +in strijd was met zijn plicht_. + +En zie, slechts weinige seconden later slaat ze haar beide armen +om Helmonds hals, en zoent ze den man harer liefde met innigheid +verscheidene malen op den blij glimlachenden mond. Ja, ze zegt, nu te +gevoelen dat ze slecht deed haar edelen vriend zoo liefdeloos te hebben +bejegend. En dan, wanneer de eerste reine uiting van het berouwhebbend +gemoed voorbijgegaan, en vurige kussen van den echtgenoot het verbond +van trouw hebben vernieuwd en bezegeld, dan.... helaas! dan komt de +vijand die vanbinnen woelt zich weer met het zoetste lachje aan den +gelukkigen echtvriend vertoonen. Nietwaar....? Als Eva haar besten +man dan _altijd op zijn woord wil gelooven_, dan zal hij zeker ook +het woord gestand doen 'twelk hij daareven sprak. + +"Kom nu August, het eten zal wel koud zijn geworden, kom....!" En +fluisterend met zoete stem: "Een mijner kleinste wenschen is, +beste August, dat je niet meer lachen zult om het verkrijgen van +dien titel voor papa, maar dat jij zelf zooveel je kunt daartoe zult +meewerken: en, wat de grootere wenschen betreft, o ik weet het, mijn +lieve man zal nu die eenig eenige gelegenheid niet laten voorbijgaan +om me, door 't koopen van het oud-burgemeestershuis, te verlossen +uit den vreeselijken druk dezer lage zolders en benauwende muren; +maar ook, hij zal getrouw blijven aan zijn woord, en nooit meer den +handschoen oprapen voor wie zijn wijfje--zijn ander _ik_, niewaar +August?--onridderlijk minachten en beleedigen durft?" + +En Helmond, nu hij zijne schoone Eva weer vast in de armen sluit, +nu gedenkt hij wel vluchtig het woord der wijsheid van den grijzen +pleegvader, en gevoelt hij wel--bij de blijde overtuiging Eva's argwaan +voorgoed te hebben overwonnen--dat hij zijn triumf wat te duur heeft +gekocht; maar nochtans, bij het smaken der zoete liefdeteugen kan hij, +na zulk een overwinning, de stem niet meer hooren die waarschuwend +klinkt: + +--Voorzichtig, met bedwelming is de beker gevuld, en een doodelijk +venijn ligt op den bodem! + + + + + + + +NEGENTIENDE HOOFDSTUK. + + +'t Is een prachtige maar tevens een echt autocratische zomerdag. Zelfs +de machtigen der aarde houden met slappe hand de teugels van 't bewind, +en buigen het hoofd, want heden is het de zon, die haar macht doet +gevoelen en het aardrijk regeert met verblindende majesteit. + +Alles zwijgt in het gloeiend middaguur. + +De landman slaapt; het rundvee staat te lodderoogen in de schaduw +van wilg en hagedoorn; de schapen op de hei hebben den zoom van het +dennenbosch gezocht waar hun herder met opgetrokken knieën achterover +op den grond ligt, en Philax nevens hem met de amechtige tong uit +den ruigen bek. + +Alles zwijgt. Geen vogel doet er zijn lied schallen of tjilpt op +bescheiden toon; geen blaadje is er dat ritselt. Slechts een enkele +bij, die zich op rappe wiek naar gindsche kamperfoelie spoedt, +snort suizend langs 't oor; of ook een zwerm bruinvliegen doet zich +hooren, wanneer een loome hoef of klauw den verschgevallen buit in +'t weiland beroeren komt, en 't klein en azend gedierte daardoor al +gonzend uiteenschuift. + +Het landgoed _De Zonsberg_ ligt daar almede zwijgend en dorstend in +de gloeiende stralen der Juni-zon. + +Nochtans voor den mensch, die zich heden aan een wandeling op den +Romphuizer straatweg durft wagen, schijnt dat landgoed een oase te +zijn. Ja zie maar, achter die fonkelend roode en witte stamrozen aan +de linkerzij van het huis onder het lommer van het zwaar geboomte, +daar moet het wel overheerlijk koel en verkwikkelijk wezen. + +Mijnheer Kippelaan, nog slechts weinige schreden van het groote +ijzeren hek van _De Zonsberg_ verwijderd, voelt nogmaals naar zijn +beide boordjes, die van de overmatige warmte in onmacht liggen; +doet een hopelooze poging om ze weer tot den "kelk te vormen waarin +zijn edelst lichaamsdeel--het hoofd--is gevat", en vraagt zich zelven +dan zeer ernstig af: of hij in zulk een toestand wel inderdaad zijn +plan kan volvoeren? 't Loopt hem--met permissie--onder den hoed uit, +en langs het aangezicht met straaltjes den hals in. Kon hij 't zelf +zien dan zou hij bespeuren: eenigszins bruinachtig gekleurd door de +pomade, waarmee hij straks aan zijn kapsel zulk een verhoogden glans +en zomergeur heeft gegeven. + +Mijnheer Kippelaan begrijpt echter bij nader overwegen, dat +juist deze positie--_en jus, en nage_--moet meewerken in zijn +belang. Men trotseert! men braveert! men waagt een coup de soleil, +een hersenontsteking! + +'t Is verbeelding, maar Kippelaan verbeeldt zich dat hij het ijzeren +hek hoort sissen nu hij het met zijn eenigszins vochtige vingers +aanraakt. 't IJzer was letterlijk gloeiend. Enfin, zijn hart! Enfin, +alles was heden daarmee in harmonie! + +En terwijl mijnheer Kippelaan nu zijn paille glacé handschoenen +gaat aantrekken, maar den laatste, bij een geweldige inspanning om +hem over de vochtige "muis" te krijgen, van onder tot boven ziet +openbersten, stapt hij--door het ongeluk zoo mogelijk nog meer _en +nage_ geraakt--het gazon om, en op de groote stoep toe, doch ziet +dan eensklaps terzij van het landhuis achter die prachtig fonkelende +rozen en onder het zwaar geboomte, iets.... wits; iets.... En.... + +Daar staat hij dan nu.... in _hare_ nabijheid!--Zoo pas uit de felle +zon in het dichte lommer gekomen, heeft hij niet dadelijk bemerkt +dat zij ter afwering van muggen en ander "onwellevend gevogelt" een +witzijden doek over 't hoofd heeft gehangen, en, door de drukkende +hitte overweldigd, in slaap is gevallen. Hoezeer ook _en nage_, +met de sierlijkste buigingen is hij haar genaderd. Doch, nu buigt +hij niet meer. + +"'t Hem, kehem!" kucht hij eenige malen steeds luider en krachtiger, +ofschoon gedempt. Doch helaas, het baat hem niet! + +--Zij slaapt! O zij slaapt!!--Edele spruit! droomt zij +wellicht, en ziet ze met haar zielvol geestesoog den man die +haar.... enfin.... aanbidt, die háár, en al wat het hare is, liefheeft +als zich zelf? Droomt ze van hém, en vermoedt ze onbewust dat hij in +haar nabijheid ademt? Zal hij haar nog een wijle bespieden, ofschoon +hij door dien vasten sluier, waarachter ze zich verborg, niets anders +kan waarnemen dan de plek, waar zich het topje van haar neus bevindt? O +die teedere! O dat uitstekende topje! hij zou het willen aanraken, +hij zou haar willen ontsluieren en dan op dat topje een zoen drukken, +en haar zeggen: Hier is hij die over u waakt als gij slaapt! Hier +is hij van wien gij "droomend waakt en wakend droomt"; die u "wil +omstrengelen met de teerheid van zijn hart". Maar--helaas! paf! daar +barst ook de tweede paille handschoen. Schrikt ze wakker? Nee! zie +maar.--Bah! 't is te warm voor handschoenen. + +--Hij zal ze allebei uitdoen en los in de hand houden, dan ziet men +niet dat ze kapot zijn. + +"Juffrouw! juffrouw Jacoba!" + +De neustop klimt. De sluier valt: + +"Goeje hemel!--phu!--wat? Wie....? phu! Pardon menheer.... wie heb ik +'t plezier....?" + +"Hé, ik dacht...." zegt Kippelaan, in den beginne eenigszins uit +het veld geslagen: "Ik meende dat u.... Maar enfin, ik heb de eer +mevrouw Mansburg te zien? Ontzaglijk veel genoegen! Altijd wèl geweest +mevrouw? En mijnheer de luitenant-generaal....?--Charmant mooi weer. Ik +dacht.... enfin.... la belle dormeuse au bois, enfin!...." + +"O ik vraag wel om verschooning. Mijnheer.... re Kippelaan +nietwaar....?" + +"Jules Janin, om u te dienen. Van mama's kant--de +Parladotti's--Italiaansche origine!--Recht aangenaam u hier te +ontmoeten. Fameuse warmte, maar als het hart niewaar....? Een dame, +eene vrouw gevoelt zoo spoedig wat men zeggen wil. Geen zonnehitte +is instaat om...." + +Mevrouw Mansburg, die vreeselijk benauwd onder den zijden doek had +gedroomd, weet waarlijk niet of ze nog wel heel wakker is. + +--Wat wil die man?! + +"Waarschijnlijk zal uw bezoek mijn broeder gelden," valt ze haastig in: +"wanneer u zoo goed wilt zijn maar even te schellen dan zal de knecht +u aandienen." + +"Pardon, o pardon mevrouw; het voorrecht u hier 't eerst te spreken! 't +Was ontzettend warm op den weg, en dáárom, indien ik mijn hart het +eerst voor u mocht ontlasten; indien...." + +"Mijnheer, ik verzoek u niet verder te gaan.--Op mijne jaren...." En +dan terwijl een vuurrood haar aangezicht bedekt, staat mevrouw +Mansburg van de tuinbank op, en Kippelaan den rug toekeerend om +zich naar de achterzij van het huis te begeven, voegt ze er bij: +"Zooals ik u zeide, men laat zich aanmelden. Ginds is de voordeur." + + + +De generaal Van Barneveld verkeerde 't allerminst in een stemming +om menschen als Kippelaan te ontvangen. Nochtans het strookte niet +met zijn karakter om onder eenig voorwendsel belet te geven; en, +om iemand, die in deze hitte een kwartier ver kwam loopen, eenvoudig +met de boodschap: mijnheer ontvangt niet, naar huis te zenden, dat +kon er in 't geheel niet door. + +De merkbaar gedrukte stemming, waarin de generaal verkeert, werkt +eenigszins kalmeerend op den gloeienden Kippelaan, en doet hem voor +een goed deel zijn "joviale vrijmoedigheid" verliezen. + +"En welke zaak is het menheer, waarover u mij zoo noodzakelijk +spreken moest?" + +"De zaak uw excellentie, de.... eigenlijke zaak.... Enfin, mijn +naam is u bekend: Kippelaan, patricische familie; mama een geboren +Parladotti.--Allebei overleden; papa en mama, aan de mazelen op een +reisje, in den bloei van 't leven. Enfin! de eenige spruit, Julus +Janin, naar een Fransch bisschop uit de veertiende of vijftiende +eeuw--daar wil ik afwezen. Al vroeg...." + +"De hoofdzaak, menheer Kippelaan?" + +Kippelaan wischt zich nogmaals eenige bruinachtige zweetdroppels van +'t gelaat. De donkergrijze oogen van den ouden generaal zien hem zoo +"dolks en sabels" aan. + +"De zaak uw excellentie, de zaak, enfin...." Eensklaps opstaande +terwijl hij een snelle buiging maakt: "Mijn bijzonder compliment +generaal. 't Prouveert voor zijn kunde, voor zijn praktijk. 't Zal +uw gloriole zijn; ik wensch u van harte...." Kippelaan is er bijna +toe gekomen om weder een aanval op Van Barnevelds hand te wagen, +doch dat scherpziende oog dringt hem terug. + +"Wàt meen je menheer?" + +De generaal wendt straks het hoofd naar de raamzijde. 't Heeft hem +de grootste moeite gekost om zijn verbazing voor dien babbelaar te +verbergen, toen hij hem met een zonderling gekozen woordenvloed hoorde +verhalen, dat dokter Helmond onderhands het oud-burgemeestershuis op +de markt gekocht had. + +Mijnheer Kippelaan gevoelde zich meer op zijn gemak toen hij mocht +bespeuren de eerste boodschapper van dat goede nieuws te zijn +geweest. De zaak, ohee, was anders in Romphuizen reeds "publiek +domein". Op een avondpartij bij den notaris in 't laatst van de +vorige week--waar o. a. ook getruffeerde kapoen uit Utrecht was +geweest--daar moet die zaak tusschen thee en wijn reeds haar beslag +hebben gekregen. Piet de aanspreker, die er 's-avonds met witte +handschoenen heeft gediend, maar volgens de waschvrouw z'n duim +in de chocolade-vla had gehouden, Piet heeft hem 's-anderendaags +bij 't scheren, stellig verzekerd dat de zaak haar beslag had. Er +waren onder de gasten heel wat glaasjes op den nieuwen koop en de +aanstaande bewoners gedronken. De kleinste freule Blankenberge met +den wipneus, had zachtjes tegen den majoor Kartenglimp gezegd: "Voor +achttienduizend! Spotprijs!" en de majoor heeft toen geheimzinnig +met de oogen geknipt alsof hij er alles van wist. + +Dokter Helmond en zijn vrouw hadden de hoogste plaatsen aan tafel +moeten innemen. Piet kon dat precies weten met de tafelpooten en de +fauteuils--hij lette op alles, en de notaris had een "toost geslagen" +zei Piet, over "de schoonere toekomst van de goede stad Romphuizen, +wanneer degelijke kundige mannen zooals dokter Helmond, blijk gaven +dat zij zich hoe langer hoe meer aan de spits stelden der burgerij; +wanneer vrouwen, zoo schoon en beminnelijk als zijn gade, wilden post +vatten op het hoogste, zeerzeker het moeielijkste standpunt, om van +daar beschermend en zegenend de handen over de plaats harer inwoning +uit te strekken." De majoor Kartenglimp had toen ook een "toost +geslagen", en gezegd: dat de man die in het stadje Romphuizen zoo +hoog werd gewaardeerd, die tot zulk een bevoorrechten stand behoorde, +en wellicht eenmaal niet slechts onder de meestvermogenden in deze +gemeente, maar tevens--hij mocht met eenige zekerheid spreken--dank +zij het bezit van eene zoo uitstekend schoone en talentvolle gade, +den schitterendsten titel zou kunnen verwerven, dat zulk een man +dan ook voorzeker zijn edelste krachten zou blijven wijden aan het +heil van het lieve stedeke waarvan _hij_, gave het God!--de majoor +had toen den blik naar boven geslagen--eenmaal de vader, en zij, die +teedere gade, de beschermvrouw, neen, de _moeder_ zou worden genoemd. + +Piet de aanspreker had dit alles zoo duidelijk gehoord dat mijnheer +Kippelaan zich recht gelukkig gevoelde om nu de détails even precies +te kunnen teruggeven. 't Was zeker voor den ouden generaal, die er +nog niets van wist, aller.... aller.... interessantst! + +"Welzeker, om u te dienen je excellentie; welzeker, tenminste +gisterenavond hoorde ik nog dat uw lieve familie reeds met Augustus +'t nieuwe huis zou betrekken.... en...." + +"Genoeg menheer....!" + +"Ben ik onbescheiden geweest? O pardon! Ja ik was +onbescheiden. Misschien moest het een surprise, een.... pardon, +pardon! Ik heb niets gezegd, niemendal. Wat weet ik ook anders dan wat +iedereen weet. Meubels uit Utrecht; enfin, apotheek afgeschaft; 't huis +aan den wal cadeau aan mevrouw Van Hake. Genereus, allerliefst....!" + +De generaal, die een paar malen terwijl hij weer naar buiten zag, op +'t punt is geweest om dien wauwelaar den mond te snoeren, zegt bedaard: + +"Heeft men u verzocht mij die boodschap te brengen? Was dát de zaak +waarover...." + +"Waarover ik u spreken kwam? O pardon, pardon excellentie. Ik...., +ik ben...., que voulez-vous; ik.... Charmant lief weertje vandaag, +charmant! Maar de warmte.... ziet-u, de hitte." Opstaande: +"Phu! enfin...." + +"Je zult het een oud soldaat ten goede houden menheer, dat hij je den +raad geeft om te denken voordat je spreekt; en, neem me verder niet +kwalijk dat ik je niet langer te woord sta; ik heb hoofdpijn vandaag." + +"Hoofdpijn? Tic? tic douloureux? Ah! een martelaar van! Een...." + +Van Barneveld staat op: + +"Wanneer u beneden een glas wijn met water of wat vruchten wilt +gebruiken, menheer Kippelaan, 't zal me aangenaam zijn, maar wil me +ten goede houden...." + +"En toch, ik...., ik bid uw excellentie: als de zon dan mijn hart +en mijn hart dan de zon is, verterend....! O! pardon, ik spreek +te luid, enfin, indien dan een ander, een winkelbediende, zich +verstout een blikslag te werpen op wat mijn ziel bekoort. Generaal, +de liefde.... O, de liefde drijft mij en zal mij drijven. Ik ben, ik +heb.... Mama was een Parladotti; ik ben in den bloei van 't leven; niet +onwelgemaakt!--De teedere ziel onder uw dak generaal, heeft mij als aan +mijzelven ontvoerd, en, dat een pharmaceut, een pillendraaier--pardon, +een kruidenier mijn zaligste hoop en verwachting zou doen vervloeien +tot nietig slijk, dit alles...." + +Misschien zou er zich op Van Barnevelds gelaat een glimlach hebben +vertoond, indien niet zooveel grievends zijn borst had vervuld, en +die babbelaar hem geen zaken meegedeeld en vermoedens bij hem had +opgewekt, waardoor hij nog meer in een bittere stemming geraakte. + +Sedert den fatalen avond, toen dat "ijdele overmoedige ding" zulk +een diepe kloof tusschen hem en zijn meestgeliefden pleegzoon heeft +gedolven, is Van Barneveld zichtbaar afgetrokken en stil geworden. Ja +zelfs, hoezeer het hem verheugde een merkbare beterschap bij Jacoba +waar te nemen, zijn bijzonder gedrukte stemming--ofschoon hij haar +zooveel mogelijk bestreed en voor Coba te verbergen zocht--was er niet +door verminderd. Toen August zich veertien dagen later deed aanmelden, +toen heeft Hendrik de boodschap aan dokter gebracht, dat de generaal +niemand ontving; en zoo heeft Helmond, zonder nadere verklaring, +kunnen begrijpen waaraan hij zich te houden had. + +Uit een vertrouwelijk gesprek met Jacoba, waartoe de vader na rijp +beraad besloten heeft, was het hem tot zijn groote blijdschap +duidelijk gebleken, dat tante Hermines onderstelling, alsof een +geheime liefde voor August haar zenuwgestel zou ondermijnd hebben, +ten eenenmale ongegrond is geweest; en evenzeer had de luchtige wijze +waarop Jacoba, bij dat gesprek, over Donerie's dood is heengegleden, +hem wel het bewijs gegeven dat Helmonds vermoeden, waarmee hij zijn +vaderhart zoozeer heeft gekwetst, niet minder ongerijmd mocht heeten; +maar, of de vrees voor Jacoba's welzijn--nu hij haar werkelijk wat +opgeruimder zag worden, ja zelfs nu hij haar weer telkens hoorde +zingen zonder dat het haar kwaad scheen te doen--ach, of die vrees, +die onrust over zijn kind, hem dan door Gods goedheid voor 't oogenblik +is benomen, er was een diepe, een steeds dieper grijpende smart die +_niet_ zou voorbijgaan. + +--Ja, t zal zeker wijs en goed zijn dat hij nog leeft, voor zijn +eenig kind, maar anders....! Wanneer hij bedenkt wat het had kunnen +zijn!--O God, die lieve jongens, die stoeiende knapen! Moest hij +ze dan grootbrengen om ze beiden te verliezen, en zonder dat ze +gestorven waren! Daar zijn oogenblikken die hij niet vergeet: Op elke +knie zat er een. August rechts; _de ander_ links. Wat staarden die +tintelende oogjes hem aan wanneer hij hun van Waterloo, en Hasselt +en Leuven, of van Neerlands helden en groote mannen vertelde, +van De Ruyter vooral, den godvruchtigen zeeheld.--Ha, hij ziet die +zielvolle kijkers nog glinsteren wanneer hij zoo verhaalt. En dan, +'t was winter; druipnat werden ze thuis gebracht; de doodskleur lag op +beider gelaat.--"Gerust maar," had _de ander_ tot den oudsten broeder +gezegd: "het ijs is sterk genoeg; als je er doorzakt dan zal _ik_ +er je uithalen, op m'n woord van eer."--En August was er doorgezakt, +en _de ander_, trouw aan zijn woord, is hem nagesprongen; maar, +als vreemden hen niet gered hadden dan zouden ze beiden verdronken +zijn. De arme jongens! En wat schreide kleine Coba toen ze hen daar +zoo koud en zoo bleek zag; en hij--de pleegvader--hij voelt nog dat +inwendig beven, 'twelk hij nooit te voren gevoelde; en 't is hem +nog als biggelt de traan langs zijn wang terwijl hij bad: "O God, +laat het rood terugkomen op die kaken en de ziel weer in die oogen +blinken; ik heb die jongens _zoo lief_!"--Ja, dat zijn oogenblikken +die men nooit vergeet. Maar weg, weg met deze herinneringen! Zwakheid +is laagheid! Toegeeflijkheid is spelen met de zonde! Een adder, +die de borst waaraan hij werd gekoesterd vergiftigt, wordt in het +vuur geworpen. En ook, de man die een ijdel schepsel terzij staat +terwijl ze een grijzen weldoener lastert en smaadt; die, zonder haar +te gebieden dat ze zich aan zijn voeten zal verootmoedigen, ja zelfs, +die zonder genade voor haar te vragen, heengaat en eerst veertien volle +dagen later terugkomt, om, ijskoud bij de geringste tegenkanting, +zich voorgoed verwijderd te houden, zulk een man is...... Ha! en de +maat was nog niet volgemeten. 't Moest August bekend zijn hoe de dwaze +familie zijner vrouw--zonder twijfel door _haar_ gedreven--den ouden +luitenant-generaal heeft durven krenken! Het libel ligt daar nog in +den lessenaar om tegen dat vermetele volk te getuigen: + + + "Hiernevens zendt de familie Van Armeloo aan den + Hoogedelgestrengen heer A. Van Barneveld de vijftig gulden + terug, die ZEd.--haars ondanks' en onbewust--voor het diner + had geschonken, 't welk zij ter eere van het huwelijk harer + dochter, mejonkvrouwe E. Van Armeloo, met den heere dokter + A. Helmond heeft gegeven. + + Met de aan ZEd. verschuldigde achting de familie + + Van Armeloo." + + +--Rechtvaardige hemel! De letters van dat libel staan hem telkens +weer als vurige slangen voor den geest. En ja, na alles wat hij daar +van dien wauwelaar hoorde, kon het niet anders of ook August moest +schuld aan die verregaande beleediging hebben. Een andere Eva heeft, +maar al te ras, den vroeger zoo kloeken en verstandigen man tot het +proeven van den schoon-glanzenden appel verlokt, zoodat ook hij, +helaas, nu reeds is verdreven uit dat paradijs van dankbare, maar +tevens werkzaam vooruitstrevende tevredenheid. + +Na een oogenblik van stilte, weet Van Barneveld eigenlijk niet meer +wat die zotte man met zijn schellevisch-tronie daar 't laatst heeft +geroffeld.--Had die dwaze veertiger inderdaad om de hand van Coba +gevraagd? Was er een apotheker die haar het hof maakte? Zou het +mogelijk wezen dat Van Hake die, na den morgen van Coba's ongeval +bij Krul, een paar malen zoo deelnemend naar haar gezondheid kwam +vernemen..... dat hij....? + +Op het oogenblik dat Van Barneveld met een kort maar kernachtig +woord den heer Kippelaan tot een snelle escampade wil noodzaken, +en Kippelaan zelf, met een blik op het gelaat van den generaal, en al +kloppend met zijn kapotte paille handschoenen tegen het been, reeds een +weinig retireerde, werd er een zacht tikken op de kamerdeur vernomen. + +Mevrouw Mansburg verzoekt verschooning dat zij de heeren stoort. + +"Watblief?--Nee Alexander, 't spijt me wel, maar ik moet me +excuseeren. Mijnheer zal me ten goede houden, ik kan en mag...... 't +Was maar even om je te zeggen...." en mevrouw Mansburg fluistert den +generaal wat in 't oor. + +"Helmond!? Is hij? Wou hij? Weet ie niet meer dat mijn geduld, dat +mijn bloed...." Eensklaps opstaande tot Kippelaan: + +"Menheer, permitteer me je te herinneren dat je bezoek me vandaag niet +zeer gelegen komt. Hou me ten goede; ik ben een oud man, en.... Nee, +'t spijt me.... maar.... Wat het hoofddoel van je komst betreft...." + +Kippelaan strijkt eensklaps nader: strekt de beide handen met de tien +paille handschoenvingers naar Van Barnevelds hand uit, en zegt: + +"O generaal, het is...." + +"Voor heden genoeg menheer. Ik begreep je niet recht; men kan die +zaken schriftelijk behandelen." + +"Maar excellentie, de liefde, O.... indien mevrouw?" + +Mevrouw Mansburg maakt een zeer zonderling afwijzende beweging. Aan +zoo iets heeft ze immers niet kunnen denken, op hare jaren: acht en +vijftig! Na reeds twaalf jaren weduwe te zijn geweest! Nee o nee! Een +man zooals hij in de kracht van 't leven! Maar toch, als _onmogelijk_ +heeft ze het niet beschouwd. + +"Mijnheer Kippelaan," zegt de weduwe met eenige terughouding zeer +deftig: "mijn broeder de generaal lijdt waarlijk aan hoofdpijn. U +zult hem excuseeren. Wat mij betreft, wanneer ik u, in zijn plaats, +kan....ne te woord staan, wil over mij beschikken." + +--Och neen, Hermine weet en gevoelt wel dat het een dwaasheid, een +dolzinnigheid zou wezen, op haren leeftijd; maar men wil zoo iets +toch hooren; men wil.... En terwijl mijnheer Kippelaan--verrast over +zooveel heuschheid--na de hartelijkste respectsverzekeringen aan +zijn excellentie, met de oude dame het"bureau" van den generaal zal +verlaten, herhaalt Van Barneveld op gestrengen toon het reeds gegeven +antwoord aan zijn zuster: + +"Nee Hermine, zeg aan dokter Helmond, of laat hem zeggen, dat ik hem +niet kan spreken.--Nee: _niet_, 't is immers duidelijk genoeg!" + + + + + + +TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Tegen den avond van denzelfden dag stond Thomas Van Hake in de +vestibule van het huis _De Zonsberg_, en gaf aan Hendrik een brief +van dokter voor den generaal. + +Hendrik zegt: niet te gelooven dat mijnheer op 't bureau of in huis is; +tenminste vóór een half uurtje omtrent is hij de plaats ingewandeld, +en Hendrik zag hem niet terugkomen. + +Welzeker, Van Hake zal dan maar zoolang in de achterkamer gaan en +meteen wat rusten; hij moet den generaal toch zelf even spreken en +het antwoord op den brief ontvangen. + +"A propos: is de juffrouw thuis Hendrik?" + +"Jawel menheer, de juffrouw is binnen. Juist toen u schelde hield +zij op met piano-spelen; dat doet ze maar 't liefst als zij alleen is." + +Bij 't hooren van deze woorden wordt Van Hake eensklaps door een +zonderlinge beklemdheid overvallen. Neen, zie, dáárop had hij niet +gerekend. De beide vorige keeren, toen hij naar Jacoba's welstand +is komen vragen, toen is hij óók in die kamer gelaten, en weinige +minuten later kwam toen de generaal en heeft zeer welwillend een +kwartiertje met hem gepraat. Maar, juffrouw Jacoba had hij niet te zien +gekregen, neen, ofschoon men toch eenige verplichting aan hem had en +het belangstellend bezoek zeker háár gold in de eerste plaats.--Hoe +'t zij, 't heeft hem eigenlijk niet verwonderd dat het zoo gegaan was, +en vooral niet omdat Juffrouw Jacoba nog altijd ongesteld heette. Maar +nu, nu hij door dokter met den brief--een speciale zending--is belast, +en zijn bezoek alzoo geen uitsluitend belangstellend karakter had, +nu heeft hij zich in 't geheel niet durven voorstellen dat hij +háár.... háár, dat zachte teedere schepseltje, zoo aanstonds en alleen +zou vinden. + +"Nee Hendrik, wacht... ik weet niet.... ik heb.... Is.... isse de +juffrouw weer heelemaal beter....? Zou het wel goed zijn dat ik.... als +de generaal....? Watblief?" + +"Wou je liever _niet_ binnengaan menheer Van Hake? Ja, als u in de +zaal wilt, of in de eetkamer, dan...." + +"Nee Hendrik, ik meende alleen...." + +Diep ademhalend en na een snelle beweging met de hand door de blonde +krulharen, herneemt hij: "Ga jij je gang maar Hendrik; dien me maar +aan alsjeblief. kHem hém!" + +Over Jacoba's bleek gelaat verspreidt zich een licht blosje nu zij den +jongen provisor ziet binnenkomen. Nochtans, zij heeft zich spoedig +hersteld, want, terwijl haar physiek door het geregeld gebruik van +versterkende middelen inderdaad wat verbeterd is, zoo schijnt het +verbond met haar _wil_ gesloten, den wil om zich los te scheuren van +droombeelden en ijdele wenschen, haar een nieuwe veerkracht te hebben +geschonken.--Dien blos, nu ja, zij heeft hem niet in haar macht gehad, +en bij het zien van dien blonden knaap moest dat vreeselijk uur in de +woning van baas Krul zich immers wel krachtig opdringen aan haar geest. + +Nu is 't voorbij. + +"Ga zitten menheer Van Hake.--Ik hoop dat vader gauw komen zal.--Ik +heb nog altijd een oude schuld met u af te doen, en u hartelijk dank +te zeggen voor uw goedheid. Papa is u ook zeer erkentelijk. Op dien +morgen.... 't was...." + +"O, ik bid u, spreek daar niet van juffrouw Van Barneveld; 't maakte me +waarlijk gelukkig dat ik u zoo spoedig behulpzaam kon zijn.--Ja! dat +was daar wel een schrikkelijke toestand. Die arme Donerie zoo in den +bloei van 't leven! en zoo knap niewaar!? U kunt er over oordeelen +juffrouw; en dan vooral: hij was zoo'n edel best mensch! Och ja, +we hadden in 't laatst nog een soort van orgelkrans." + +"Ei zoo!" zegt Coba met eenigszins afgewend gelaat. + +"Jawel, eigenlijk waren we maar met ons drieën, 's Zondags avonds, +en een paar malen 's morgens vroeg, kwamen we op 't orgel bijeen, en +dan gaf hij ons les; altijd even fiks en degelijk, en toch zoo heel +amikaal. 't Mocht niet eens den naam van _les_ hebben, en hij nam +er dan ook niemendal voor; we noemden het orgelkrans of orgelclub; +jammer dat het maar zoo heel kort mocht duren." + +"Zoo.... kort?" + +"Ja, na de zevende les is hij aan 't sukkelen geraakt. Ik kan u niet +zeggen hoe vreemd of 't me nog altijd is wanneer ik mij nu op dat +orgelkamertje 's morgens heel vroeg wat aan 't oefenen ben. 't Is me +dan alsof ik hem nog zóó moet zien binnenkomen." + +Er volgde een pauze. + +Van Hake begreep eensklaps dat het misschien niet goed was om zoo over +Donerie te spreken; dat lieve meisje heeft immers zenuwaandoeningen, +en de herinnering aan dien akeligen morgen bij Krul kon haar nadeelig +zijn.--Die blanke engel! + +"'t Is hier toch een prachtig uitzicht juffrouw Van Barneveld! Wat +geeft de ondergaande zon een heerlijken gloed over 't land, en wat +blinkt de Rijn daar helder in 't verschiet; het donkere hout op den +voorgrond maakt het uitzicht hier waarlijk tot een schilderij." + +"Ja.... 't is wel een heerlijk gezicht;" zegt Coba, mede naar buiten +ziende; en dan: "Is dat een mooi... instrument.... zoo'n orgel? Ik +bedoel er achter, waar men speelt? Ik heb nooit... Ja, op een plaat +misschien; maar anders heb ik nooit...." + +"O, als u 't orgel zien wilt juffrouw; wel, als ik dan de eer mocht +hebben?" zegt Thomas snel, en er is een verheffing in zijn stem, +alsof hij een vraag doet waarvan de toestemming hem voor zijn gansche +leven gelukkig zal maken. + +"Zien, ja wat dát betreft, maar 't is tegenwoordig zoo warm op +den dag." + +"Nee maar in de _vroegte_ juffrouw! Van morgen bijvoorbeeld was ik +al om halfzes op 't orgel. Zie, als ik weten mocht _wanneer_, dan +zou ik zorgen...." + +"Wel vriendelijk, maar 't zal toch niet gaan, zoo vroeg; ik moet mij +nog wat ontzien, en geloof dat papa...." + +"Nee, als mijnheer de generaal 't liever niet had.... dán.... Maar +anders, ik zou er mij een feest van maken om u alles eens goed +uit te leggen. De brave Donerie kon met zulk een warmte over zijn +orgel spreken. Wat speelde hij nog prachtig op den dag van dokters +trouwen, niewaar? Wie had kunnen denken dat het zijn laatste toon +zou wezen! Maar neem mij niet kwalijk juffrouw, dat ik alweer over +mijn vriend spreek, 't geeft u een sombere herinnering." + +"Hebt ú ook gehoord van een plan.... van een monument of zoo iets op +het graf, menheer Van Hake?" + +"Welzeker juffrouw; dokter heeft er al van gesproken; maar ik meen +dat u--tenminste de familie er niet vóór waart." + +"Wij.... dat is te zeggen: papa heeft geweigerd te teekenen omdat hij +in 't algemeen tegen zulke zaken is; maar wat mij betreft, ik, nee, +ik ben er niet tegen." Even naar buiten ziende en dan snel en bepaald: +"Ik moet u ronduit zeggen dat naar mijne meening de stad Romphuizen +zoo iets wel verplicht is aan de nagedachtenis van mijnheer...." + +"Donerie," helpt Thomas. En dan, terwijl er een bijzondere glans in +zijn mooi blauw oog te bespeuren is: "Zou het waarlijk ook ú genoegen +doen dat het tot stand kwam, juffrouw Van Barneveld?" + +"Ik geloof dat het de wensch zal zijn van allen die zijn onderricht +ontvingen of die zijn talent op prijs stelden. De wijze waarop hij +les gaf was eenig." + +"Nu juffrouw, als ú het wilt, dan zal, zoo waar als ik Thomas Van Hake +heet, dat monument er komen ook! Dokter wou dat ik er mij eens flink +zou voorspannen; maar.... ik was wat bang, en 't ging niet zoo vlot +als ik wenschte, doch nû, ja, nu ik weet dat u.... jawel juffrouw, +jawel! dat geeft me courage, dat steekt me, als ik weer werven ga, +een riem onder 't hart. Sapperloot juffrouw, ik kan u niet zeggen +met welk een ijver...." + +Jacoba moet de hand op 't hart drukken om het hevig kloppen ervan te +weerstaan, terwijl ze Van Hake snel in de rede valt, en hem dringend +verzoekt om de zaak niet op die wijs te behandelen. Haar naam mag +niet genoemd worden. + +"Nee natuurlijk niet juffrouw," stemt Thomas eenigszins verrast maar +haastig toe: "dat begrijp ik best. Als mijnheer de generaal er niet +voor is.... nee natuurlijk, natuurlijk!" + +"Niewaar, natuurlijk!" herhaalt Coba, en dan zachtjes met een blos: +"Een _onbekende_ heeft bij u ingeschreven voor een bedrag dat.... later +kan worden ingevuld, u verstaat me; en _ik_ teeken--een weinig onderaan +slechts voor tien gulden." Rondziende snel: "Maar de onbekende blijft +onbekend voor iedereen.... natuurlijk!" + +"Welzeker, _natuurlijk_ juffrouw!"--Och hemel, zoo'n engel! + +De deur werd geopend. De generaal trad binnen. + +De kloeke vormen van den ouden krijgsman komen in zijn lichtgrijs +zomer-tenue nog sterker uit; nochtans nu hij den grooten ronden +stroohoed afneemt, nu ziet men dat de uitdrukking van zijn gelaat +geenszins in harmonie met dien kloeken bouw is. + +"Wie daar....? Ahzoo menheer Van Hake, ben jij 't! Je moeder +welvarend?" + +"Dank u generaal; ma is heel gezond, en het doet me ook recht veel +genoegen dat ik de juffrouw hier zoo wél mag vinden. De juffrouw ziet +er waarlijk al veel beter uit." + +"Ben je druk aan 't praten geweest? Je hebt zoo'n kleur." + +"Niet te druk, lieve pa. Menheer Van Hake heeft een brief voor u +gebracht. Hebt u hem niet gekregen?" + +"Nee, een brief? Van wien?" + +"Van dokter, generaal. Hendrik zou u buiten gaan opzoeken." + +"Ik heb 'em niet gezien;" zegt Van Barneveld en trekt tweemaal met +kracht aan de schel: "Jacoba-lief, je zoudt me nu plezier doen met +wat naar buiten of naar je kamer te gaan. 't Is goed dat je menheer +Van Hake, die ons zeer verplichtte--ja zeker m'n vrind, ik vergeet +dat niet--dat je hem ontvangen hebt; je bent veel beter, en je mocht +hem nu zelf wel eens bedanken, maar je ziet er wat vermoeid uit; +menheer Van Hake zal je nu zeker excuseeren." + +"O wat dat betreft generaal; ik hoop niet...." + +"Nee 't zal haar nu geen kwaad hebben gedaan; maar we moeten nog +voorzichtig zijn." + +Hij geeft Jacoba een gebiedenden wenk. + +Van Hake tast naar zijn hoed die onder zijn stoel staat: + +"Indien _ik_ anders zoolang ergens anders....?" + +"O nee, volstrekt niet menheer Van Hake," zegt Jacoba: "papa heeft +gelijk; 's morgens moet ik me nog wat rustig houden, want ik wil in 't +vervolg 's morgens wat heel vroeg opstaan en wandelingen maken. Goeden +avond! Mijn groeten aan mevrouw uw mama. en ook aan...." + +"Waar of Willem blijft!" valt Van Barneveld in met krachtige stem: +"Ik heb tweemaal gescheld; de oude wordt langzaam." + +Gevoelde Jacoba dat haar vader 't slot van haar opdracht wilde +verhinderen, toch zegt ze bij 't heengaan: + +".... En ook mijn groeten aan dokter Helmond en zijn vrouw."' + +De oude koetsier--die 't nooit verleeren zal om bij 't naderen van zijn +generaal, de twee voorste vingers nabij de grijze haren te brengen, +krijgt in last om driemaal de groote schel boven 't huis te doen +klinken: dat was 't sein voor Hendrik dat hij niet meer in de plaats +behoefde te zoeken en terugkomen moest. + +In afwachting van Hendrik sleept het gesprek tusschen den ouden +generaal en den jongen provisor. De laatste, ach, hij gevoelt het +weer levendiger dan ooit dat hij met "zulke wenschen" een gek, een +groote gek is; en toch.... + +En Van Barneveld?--Heeft hij dan daarvoor in Gods schoone schepping +wat rust voor zijn ontstemd gemoed gezocht, om bij zijn binnentreden +aanstonds weer in dien maalstroom te worden geworpen! Had hij van +den babbelaar niet meer dan genoeg vernomen; heeft hij den pleegzoon +dezen morgen niet ten tweeden male--en toen met nog wat meer recht dan +den eersten keer--een onderhoud geweigerd! Wat moet die brief hem nu +melden? Wat wil hij dan? Wil hij liefde van den pleegvader en _heulen_ +met een Delila! Wil hij twee heeren dienen!?--En die jongen daar; voert +ook hij iets in zijn schild? Heeft de wauwelaar van 't stadje dezen +morgen waarheid gesproken? Zou dat manneke zich verstouten.... zou +hij zich in 't hoofd hebben gezet dat bij met Jacoba....? Neen, +'t is bijna niet te denken; en toch.... + +Hendrik kwam binnen en overhandigde zijn meester den brief. + +Van Barneveld heeft toen met een wenk verlof gevraagd of genomen, +om den brief in Van Hakes tegenwoordigheid te lezen. + +Van Hake zit voor op zijn stoel. + +Van Barneveld leest: + + +"Geëerde oom!" + + +De generaal gaat naar het raam. 't Werd al wat donker, en, 't was +niet noodig dat die knaap hem zag terwijl hij las. Bij 't raam leest +hij verder: + +"Voor de tweede maal werd ik aan uw woning afgewezen. Gedachtig aan uw +spreuk: "Kruipen doet het laag gedierte", drong het besluit zich aan +mij op, dat deze poging om u te ontmoeten de laatste zou geweest zijn. + +"Goddank, dat ik tot betere gedachten kwam! + +"Ik wist niet oom, dat het voorgevallene op dien avond,--het opperen +van mijn vermoeden omtrent de oorzaak van Coba's zenuwlijden, en het +wel wat vrije gedrag van mijn vrouw,--reeds voldoende zou zijn om +mij uwe liefde onwaardig te maken...." + +"Wátblieft u Generaal?" zegt Thomas, door een paar onverstaanbare +woorden van Van Barneveld, plotseling uit een zeker orgelkamertje +weggerukt. + +"Watblief?" herhaalt Van Barneveld, die den provisor vergeten was, +terwijl hij omziet. En dan met een vorschenden blik: "Ben je met den +inhoud van dezen brief bekend menheer?" + +Thom die onwillekeurig is opgestaan, aarzelt, maar zegt toch ferm: + +"De hoofdinhoud is me geen geheim generaal; maar gelezen heb ik +hem niet." + +"Ahzoo!" zegt Van Barneveld, terwijl hij Thom nog even van terzijde +beschouwt. Daarna den brief weer inziende en zoekend naar de woorden, +die hem straks onwillekeurig een gesmoorden kreet van verbazing +ontlokten, prevelt hij onhoorbaar: "_Wel wat vrij gedrag!_ Ha, mij +dunkt!"--Nu leest hij verder: + +"Diep erkentelijk voor het vele goede, dat gij mij van jongs af +aan bewezen hebt; gedachtig aan zoo menig woord door u gesproken, +aan zoo menige les van u ontvangen, moet de vrees dat uw liefde voor +mij verloren ging, mij wel bitter kwellen. + +"En waardoor moest ik haar dan zoo eensklaps verliezen? Door mijn +opvatting omtrent Coba? Dat is niet mogelijk. Een enkel oogenblik +mocht die meening uw wrevel wekken, uw helder doorzicht zou er mij +op den duur geen verwijt van maken, daar ben ik zeker van. En evenmin +kan Eva's ondoordachte handelwijze er oorzaak van zijn." + +--Ha, _ondoordacht_! bromt Van Barneveld in den grijzen knevel; +en leest weer voort: + +"Neen, wat zij in uw oogen misdreef, het kan toch niet voor rekening +komen van den man, die ook in zijn vrouw zal afkeuren wat afkeuring +verdient. Ik wil Eva's gedrag op dien avond niet rechtvaardigen: zij +heeft den eerbied aan uw jaren verschuldigd zeerzeker een oogenblik +uit het oog verloren, maar ook, haar oprecht karakter...." + +Van Barneveld leest niet meer; zijn oogen staren strak in het dommelig +verschiet, waar de zon zooeven is ondergegaan en slechts roode strepen +aan den hemel heeft achtergelaten. De hand, waarin hij den brief hield, +zakt bij het lichaam neer, terwijl hij de linker tegen 't hart drukt, +'t Kon hem daar in de laatste weken soms zoo snel, zoo pijnlijk +kloppen. Groote God! mocht hij zulk een brief dan nog verder lezen: de +verbloeming, de verdediging van een smaad, waarover ieder rechtgeaarde, +en die pleegzoon althans, niet dan verontwaardiging gevoelen moest. + +--Ha! ik heb het gevreesd! zucht Van Barneveld onhoorbaar: Neen, +God weet het dat ik niet "_trotsch_ en _schriel_" ben, maar 't bloed +kookt mij al te onstuimig wanneer ik de dwaasheid ten troon, en +Gods wetten verkrachten zie. Om dat bruisende bloed, om dat pijnlijk +kloppen hierbinnen, ontving ik hem niet. Maar zijn brief kon ik lezen; +die brief--lang verwacht--zou me zeggen hoe het stond tusschen hem +en mij. En ik weet het nu: Breed en diep is de kloof. Tusschen ons +is alles voortaan.... + +"Deert u iets generaal?" + +Van Barneveld geeft in den beginne geen antwoord. Het blad papier +heeft geritseld in zijn hand en viel op den grond. + +Doch zie, met een krachtige zelfoverwinmng grijpt hij de leuning van +zijn stoel. Zijn donkere oogen strak op Van Hake richtend, staart hij +hem eenige seconden stilzwijgend aan, als zoekt hij naar een gepasten +vorm voor 'tgeen hij spreken wil, en zegt dan met vaste stem: + +"Je hebt het vertrouwen van.... je patroon, menheer Van Hake, dáárom +geef ik je in antwoord op zijn brief een mondelinge boodschap. Zeg +aan.... dokter Helmond, dat ik hem aan Simson herinner, hoe deze, +sterk met God, schier ongewapend duizend Philistijnen versloeg; maar +ook, hoe hij, krachteloos gemaakt door een _vrouw_--een heidin--slechts +zijn sterkte mocht herwinnen om zich onder 't puin van den heidentempel +te begraven." + +Van Hake stond roerloos. Zonder een woord te kunnen zeggen, zag hij +den spreker een wijle aan. Wat moest die toon, wat moest dat beeld +beduiden? Ach, hij vreest nu maar al te zeer dat die oude man meer +reden tot wrevel heeft, dan dokter vermoedde of blijken liet. + +Helmonds sombere stemming der laatste dagen was Thom niet +ontgaan; maar, eerst dezen middag--nadat dokter erg verhit was +thuisgekomen--heeft hij zijn hart voor hem uitgestort.--Thom, zoo +onverwacht de vertrouwde van zijn weldoener geworden, heeft bescheiden +maar toch met veel vrijmoedigheid zijn oordeel gezegd, en, hij gelooft +het zeker, ook goeden raad gegeven. Als het niets anders was dan een +opvatting tegen mevrouw Helmond--zooals dokter zeide--een verschil +van zienswijze; de strijd van een jonge levenslustige vrouw met een +grijsaard, die toch ook alleen door _ervaring_ de wereldsche goederen +en genietingen als ijdel heeft leeren beschouwen, welnu, dan was er +toch zooveel reden tot voorhoofdrimpelen niet.--Och zie, heeft Thom +gevleid en gedrongen: als dokter nu eens wilde doen wat hij dacht, +namelijk; aan den ouden man een hartelijken brief schrijven, maar een +_heel hartelijken_, met verzoek om een onderhoud in alle liefde; en +als Thom dan zelf dien brief mocht brengen, en dokter het verder eens +stilletjes aan hem wilde overlaten, ja, dan geloofde hij zeker dat hij +dokter nog dezen avond met een gunstig antwoord zou kunnen verheugen. + +Wat Thom in die oogenblikken zoo vermetel heeft gemaakt, hij weet het +zelf niet. Maar immers, tweemaal is hij zeer welwillend door dien +voornamen heer ontvangen; en heeft hij dan toen niet vrij--erg op +zijn gemak--over alles kunnen spreken? 't Was toch een heel verstandig +man die generaal, en Thom geloofde vast dat men, wanneer men 't maar +verstandig aanlei, in de redelijkheid wel alles van hem gedaan kon +krijgen. Zie, 't was toch ook bedroevend dat dokter nu in weerwil +van al zijn geluk, met zoo'n mooie jonge vrouw en een prachtig huis, +en zulke schitterende vooruitzichten--terwijl hij al gedurig zoo +stil en afgetrokken geweest is--daar nu neerzat alsof alle geluk +is vervlogen; die beste dokter, die edele vriend! En dan--maar nee, +waarachtig niet! Nee, op zijn woord van eer, met eenige bijbedoeling +heeft hij geen boodschap naar _De Zonsberg_ gezocht. Wat zou het +hem voor zich zelven baten, al kon hij door een gepast goedmoedig +woord die beide mannen weer wat spoediger tot elkander brengen? Nee +zeker, die andere gedachte is achteraan gekomen, als een roover. Hij +behoeft zich immers 't vertelseltje maar te herinneren: Er was eens +een koning, en die koning had een dochter. En er was een boerenjongen, +en die boerenjongen was een gek.--Uit er mee! + +--Of hij Jacoba misschien toch even zien zou? Nu ja, _zien_; wie +weet....! zoo heeft hij gedacht. + + + +En of het geen dwaasheid van Helmond geweest is om aan het voorstel +van zijn jongen vriend gehoor te geven? Och, Helmond wist het toen +evenmin. Erg verhit met een bonzend hoofd thuisgekomen, heeft hij +zooveel oprechte deelneming in het oog van dien braven Thom gelezen, +dat hij hem wel tot zijn vertrouwde moest maken. + +Eva was niet thuis. Indien hij haar terugkomst afwachtte, om haar eerst +zijn weervaren mee te doelen, ongetwijfeld zou zij hem, na zulk een +afwijzing, het onmiddellijk schrijven als de grootste dwaasheid, ja +misschien als een laagheid hebben ontraden. Waarom dan niet _aanstonds_ +gedaan, waar een goede geest hem nu toe aanspoorde; uitstel zou licht +tot afstel kunnen leiden, en immers, terwijl hij vroeger zoo lang +besluiteloos bleef, is _spoedig_ handelen nu geraden. Bovendien, nu hij +ten tweeden male werd afgewezen, nu is er zeerzeker bij den ouden man +_meer_ grieve dan August zich heeft voorgesteld. En zie, daar stond +die goedmoedige Thom met zijn blonden krullebol en zijn helderblauwe +oogen. Helmond had zijn tusschenkomst niet gezocht, Thom heeft ze hem +als 't ware opgedrongen. Nu dan, geen bedenkingen meer; gedachtig aan +ooms onverzettelijke gestrengheid tegen Philip, was een algeheele +scheuring nog 't best te voorkomen door de tusschenkomst van zulk +een vriend, die nog bovendien het vertrouwen van den grijsaard bezat. + +En of Thom een warm vriend en zijn zending waard was. Hoor dan: + +"Generaal, u moet me niet kwalijknemen, maar dat heele verhaal van +Simson, dat.... neem mij niet kwalijk, dat durf ik niet aan dokter +weeromzeggen. Dokter is een best mensch generaal, een bijzonder best +mensch, en.... dat heeft ie van u.... jawel op m'n woord, hij heeft +het vroeger honderdmaal gezegd: al wat er goeds aan hem was dat had +hij aan u te danken." + +--Och! wát is het anders dan de eeuwenheugende geschiedenis van de +slang en de vrouw, en de vrouw en de slang, zucht Van Barneveld +onhoorbaar, terwijl hij zonder op Thom te letten strak voor zich +heen ziet. + +"Maar als men dan alles weet generaal, van de gevoelens en van de +liefde niewaar, dan kan er immers geen misvatting meer zijn, dan...." + +Van Barneveld ziet op, en Thom van terzijde aan: + +"Ik heb je, meen ik, 't antwoord voor den dokter gegeven. Iets anders +heb ik niet." + +"Maar.... met uw verlof; als ik me niet bedrieg dan hebt u den brief +niet heelemaal gelezen generaal." + +"Jawel, tenminste...." + +"Nee! nee waarlijk niet! U moet me niet kwalijknemen dat ik u +tegenspreek, maar op m'n woord, als u hem heelemaal gelezen hadt dan +liet u zeker weten: dat u dokter met plezier ontvangen zoudt. Och +beste dokter--generaal wil ik zeggen, als u nu eens wist hoe blij +ik met die boodschap zou wezen. Vijf en twintigmaal zou ik er voor +door een heete zon, zooals 't van morgen was, willen heen en weer +loopen. Och, dokter is zoo'n best mensch, generaal, en nee, z'n vrouw +is ook zoo kwaad niet, als men haar nader leert kennen. Gul is ze, +goedhartig! Kom generaal, u moest die haken en oogen nu maar uit de +wereld maken, en maar denken...." + +Van Barneveld, die weer met de hand op de vensterbank geleund bij 't +raam staat, ziet om, en valt met eenigszins schorre stem nu haastig in: + +"Je bent nog zeer jong menheer Van Hake, en daarom vergeef ik je +dat je een man van mijn jaren de les wilt lezen, en onder 't oog +brengen hoe hij ten opzichte van dokter Helmond en .... zijn _vrouw_ +te handelen heeft. Een man...." + +"Maar.... maar...." aarzelt Thom in bijna smeekende houding: "als u +dan toch waarachtig dien brief niet heelemaal gelezen hebt...." + +"Mijnheer de provisor, ik verzoek je mij niet meer in de rede te +vallen. _Een man_ als je patroon, van wien men onderstellen mag dat +hij denkt alvorens te schrijven--nee dankje, dien stoel kan ik wel +zelf....--ik zeg, zulk een man zal aan 't slot van zijn geschrift +niet weerspreken wat hij vooropstelt. Genoeg, ik ken dien brief, +al las ik hem niet ten einde. De kern...." + +Thom kan zich niet weerhouden en valt in: + +"Ja maar generaal, juist die _kern_ van dokter; zijn hart voor u..." + +Van Barneveld ziet Thomas aan met een blik, waarin zeer duidelijk +geschreven staat: _Zwijg!_ Meer niet, maar 't was voldoende: + +"Ik dien toch een misverstand bij je weg te nemen jongmensch," herneemt +Van Barneveld met zichtbare inspanning: "Je schijnt te denken dat +een verschil, "haken en oogen" zooals je dat gelieft te noemen, mij +'t besluit deed nemen om dokter Helmond niet meer te ontvangen. Maar +ik zeg je: zoomin als vuur en water, of duisternis en zonneschijn in +vrede kunnen leven, zoomin kan het de geest, die in dokter Helmond +gevaren is met mijn waarachtige overtuiging," + +Thom bijt zich schier de lippen aan bloed. Hij wil spreken, hij moet +spreken..... Maar nee, halt! halt jongmensch, wacht je beurt; halt! + +"En Helmond kent die overtuiging!" hervat de generaal met verheffing: +"Of weet hij niet meer wat ik den worm noem, die knaagt aan den +wortel van ons volksbestaan! Die worm is het zinneloos teren op den +roem en het geld van een wakker voorgeslacht; 't is die geest van +luie brooddronkenheid, van voorname domheid, maar vooral van _zotte +verheffing boven zijn stand_. En die duivel in veel gedaanten, moet met +kracht worden bestreden zal de geest van 't voorgeslacht ontwaken in 't +eind: "_Met God voor Oranje! Door noeste vlijt, tot Neerlands roem!_" + +Maar hij _zal_ ontwaken. Bij God, men zal het ervaren dat Neerland +niet rijp is, en niet rijp worden zal voor annexatie! Het juk der +dienstbaarheid verdragen wij nooit op den duur. De oude leeuw zal tand +en klauwen toonen. Losrukken zal hij zich en vechten tot zijn laatsten +droppel bloed, wanneer overmacht hem den nek durft krommen. Wee, _wee_ +dan de vadsige _gasthuis-Nederlanders_, 't ontaarde ras, wanneer +het, in zijn dommel, door kanongedonder wordt wakkergeschokt! Wee, +wee de verwijfden!" + +"Generaal, ik bid u, zou mijn beste brave dokter...." + +"Knaap, kun je niet hooren en verstaan? Zeg, werd dan Helmond sedert +zijn vrouw hem regeert, niet mijn tegenstander, een vijand van zijn +vaderland!?" + +"Generaal, waarachtig hij wil niets liever dan in overeenstemming +met u handelen." + +"Maar wie, _wie_ kiest hij dan! _Ik_ zeg je dat hij steeds _haar_ +zal kiezen, al gevoelt hij zelf dat hij zondige weelde boven eenvoud +en tevreden zin, dat hij een Delila boven _Jehova_ verkiest." + +"Generaal, nog eens: u trekt het te ver. Mevrouw Helmond is...." + +"Een duivelin! Zwijg jongen; wie mijn pleegzoon in zulk een korten +tijd reeds zóó tot haar slaaf maakte, heeft met satan een verbond +gesloten.--Na zulk een avond, mijn God, inplaats van haar te noodzaken +aanstonds neer te vallen aan mijn voet, liet hij zich door die _vrouw_, +vier weken lang van zijn grijzen pleegvader terughouden.--'t Is haar +wufte zin die hem zand en klatergoud in de oogen strooit.--Wat wil +hij nu!--Mij zeggen dat hij de kooper werd van een huis met dertien +kamers, zonder het te kunnen betalen. Mij bekennen misschien--zoodra +ik hem het geld voor zijn dwaasheid weigeren moet--dat hij nu mede +geheel overtuigd is van 'tgeen zijn vrouw mij verwijten dorst, dat +ik.... ha! dat ik ben: én _trotsch_ én _schriel_!" + +"Goeje hemel, generaal!" + +"Nu weet je het knaap. En 't is goed misschien dat de vertrouwde +van dokter Helmond het weet, om ervan te kunnen gruwen. Spaar me nu +verder; ik was niet voorbereid op dit alles.... Ga! Nee, _niets_ +meer. Ik ben wél, maar toch...." Van Barneveld, die reeds gedurig +de hand ter plaatse van 't hart heeft gebracht, doet het ook nu, +terwijl hij vervolgt: "In een fel bestookte vesting wordt spoedig +bres geschoten. Heb ik je soms wat hard toegesproken menheer Van Hake, +vergeef 't den ouden man; jij deedt je plicht.... jij....! Blijf een +brave zoon; _vergeet je moeder nooit_. Wees eenvoudig; tracht niet naar +'tgeen onbereikbaar voor je is; en, als je een vrouw kiest...." Thom +werd bloedrood: "neem er dan eene uit je stand, die--zoo noodig, +'t brood mee verdienen durft. Vaarwel!" + +'t Was Thom na dat laatste zeer beslissend: vaarwel, niet mogelijk +een woord meer te spreken.--Ja toch: + +"Maar ik bid u, generaal!"--Halt! zóó donker heeft hij nog nooit een +oog zien worden.--Goeie hemel, moest dit het besluit dan wezen! Die +beste dokter!--En dan, ach!.... Daar was eens een koning en die +koning had een dochter en, en.... de boerenjongen was een gek, een +verduivelde gek! + + + +Nog denzelfden avond moest Hendrik een brief aan 't adres Binzler +te _Godesberg_, op de post bezorgen; en, reeds twee dagen later--bij +'t eerste uchtendkrieken, draafden Victor en Coco, voor de vigilante, +met koffers beladen, het hek van _De Zonsberg_ uit. + + + + + + + +EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +'t Was Augustus.--Reeds sedert eenige dagen hebben Helmond en Eva +hun nieuwe woning betrokken. + +Inderdaad, het deftige oud-burgemeestershuis was prachtig opgeknapt, +zoowel vanbuiten als vanbinnen. Ja, en men komt zoo van 't een op +'t ander. De stadstimmerman beweerde dat dokter het huis "schandekoop +had: tweeduizend gulden voor reperaties--met de serre, waar mevrouw +zoo'n zin in heeft gehad erbij--'t was hem wel driehonderd gulden +meegevallen. Zoo goed als present!" + +De zaal, waarin Helmond en zijn vrouw zich op dit oogenblik bevinden, +is de kleinste der beide zalen in het huis, en werd de Oranjezaal +genoemd sedert Koning Willem I er op zekere doorreis, bij den +voormaligen hoogadellijken burgemeester een collation gebruikte. + +Eva heeft aanstonds een bijzonder zwak voor deze zaal gehad. Het +prachtige stukadoorwerk met zijn fiks gesneden cherubs; de +fraai geschilderde doeken aan den wand--Arkadische landschappen +voorstellend: de hooge zeer kunstig gebeeldhouwde schoorsteenmantel, +met zijn prachtig wit marmeren beeldengroep in 't midden en een paar +wapenschilden in 't lofwerk erboven, dit alles heeft Eva van het +eerste oogenblik afaan ten zeerste bekoord. + +En dan, niet al te groot en daardoor ongezellig: een vroolijk +uitzicht hebbend op het ruime marktplein met de frisch groene linde- +en kastanjeboomen; zóó, keurig gemeubileerd, was het niet vreemd dat +Eva de Oranjezaal tot het vertrek heeft gekozen, waar ze het meest +vertoeven en haar vrienden ontvangen zal. + +Ja zelfs August, die in den laatsten tijd wel wat somber en +afgetrokken was--"geen wonder na de infame behandeling van den +ouden despoot"--zelfs August die eerst in de onaangename bui drie +stuks meubels voor de Oranjezaal onbarmhartig van het lijstje had +geschrapt, hij stond verrukt toen hij voor 't eerst een kijkje mocht +nemen, en zijn Eva met een kus moest toestemmen, dat, zonder de drie +stuks--die ze natuurlijk tóch maar komen liet--het geheel lang niet +zóó zou voldaan hebben. + +Weinige oogenblikken geleden heeft Helmond een boodschap van zekeren +boer Bikkers ontvangen, om aanstonds op _De Schebbelaar_ te komen. + +Dat verzoek kwam zeer ongelegen. Dokter Helmond heeft het dezen morgen +zóó met zijne visites geregeld dat hij den namiddag vrij had.--Het +theegoed stond reeds gereed; men wachtte behalve papa en mama Armelo, +den majoor Kartenglimp, die den uitslag zijner nasporingen betreffende +de veronderstelde afstamming der kapiteinsfamilie van de graven Van +Armeloo, zou komen meedeelen. + +"Ja August, 't zou al heel onredelijk van me zijn indien ik niet +volmondig toestemde, dat je als een lieve brave man hebt woord +gehouden. Welzeker heb je getoond dat ik je _onverdeelde_ liefde bezit, +ja, door alles te doen wat mij genoegen kon geven, wanneer het namelijk +niet in strijd was met je plicht. Maar mij dunkt, je neemt het nu met +dien plicht wat al te zwaar. Of je een paar uur vroeger of later naar +dien boer gaat, dat zal zooveel niet uitmaken. Aanstonds zullen de +oudelui en de majoor hier zijn. Je dient er toch bij te wezen August, +en 't zou me bepaald een groot verdriet doen als je nu heengingt." + +"_De Schebbelaar_ ligt een heel eind buiten de stad Eva. Men kan niet +weten; misschien is er werkelijk haast bij." + +"Die menschen hebben _altijd_ haast August." + +"'t Is waar, de boer wacht langer met den dokter te roepen, dan hij +_zelf_ wachten wil. Indien ik wist dat Kartenglimps verslag wat spoedig +afliep...." Hij ziet naar de pendule; "Maar nee 't is toch beter....." + +"We kunnen hem immers zeggen dat je wat haast hebt, en later neem je +een vigilante." + +"Nee Eva, _vigilantes_ nemen dat kan en wil ik niet, dan zou ik zelf +op die visite een gulden toegeven." + +"Och arm _arm_ mannetje!" zegt Eva; en opstaande komt ze aan zijn +zij, en hem zacht onder de kin strijkend, vleit ze met zoete stem: +"Zal dat nu altijd zoo blijven?" + +"Wat meen je lieve kind?" + +"Nu ja, wát meen ik.... Niet boos worden August!" + +"Boos....? Geef ik zooveel reden om dat te vreezen?" + +"Nee zeker niet. Maar...." Aarzelend: "We zijn immers één als man en +vrouw; en waarom dan altijd die achterhoudendheid! Toen je mij 't eerst +van liefde hebt gesproken, toen vroeg ik er niet naar of je..... rijk +waart; maar, nu ik het weet--ja natuurlijk, ik weet het--nu moest +je vis-à-vis je eigen vrouw dat vertoon van armoede, of wat er naar +zweemt, toch laten varen.--Is het uit vrees August, dat ik op den duur +wat veeleischend zal worden? O, geloof me, wanneer je mij in _alles_ +je vertrouwen woudt schenken, dan zou je me waarschijnlijk al gauw +moeten opdringen wat ik nu onstuimig begeeren blijf." Hem liefkoozend: +"We dokteren zoo wat voor liefhebberij.... hé....? en hebben fortuin, +nog al _veel_ fortuin....?" + +"_Ik_, Eva, _ik_?" + +"Nu ja, van _mijn_ kant is er geen quaestie van. Pa en ma hebben +geen sous; en tante in Den Haag heeft haar fortuintje in een +levensverzekering gestoken. Als de goeje ziel morgen sterft: La bonne +nuit ses écus!" + +"Nee Eva, je bedriegt je; ik heb geen...." + +Eva legt hem snel de hand op den mond: "Stil, niet jokken. Foei, +die guldens- en stuiversberekeningen á la Zonsberg, zouden den +besten en verstandigsten mensch van de wereld ten laatste in de +war brengen. Wat je me verbergt, je doet het op aanraden van het +gepensionneerd reliek...." + +"Eva! zóó niet!" + +"Pardon, op aanraden van Rechtsomkeert met de leege tasch, +marsch! Volgens het mooie systeem: Eet alle dagen beschimmeld +roggebrood zoo hard als een keisteen, dan zal beschimmeld wittebrood +zoo hard als een baksteen, taart of pastei voor je wezen." + +"Eva, Eva!" + +"Heb ik er iets aan miszegd, lieve August, dat ik je voor den besten +verstandigsten man van de wereld houd--met een klein deukje door +een schriele opvoeding misschien?--Toen we op de catechisatie eens +den tekst behandelden: "Geldgierigheid is de wortel van alle kwaad," +toen heb _ik_ er tegenover-gesteld: "Royaliteit is de moeder van alle +deugd," en, dominee en al de meisjes hebben er toen met sympathie +om gelachen. Jij bent au fond royaal mijn beste man, ik weet het +bij ondervinding; maar zeg dan nu ook ronduit dat je die dubbeltjes- +en centen-uitzuinigings-manie zult zien af te leeren; dat past niet +wanneer men...." + +"Maar Eva, ik bezweer je...." + +"Tuterletuterletu!" roept Eva zoo hard mogelijk, als wilde zij een +valschen eed voorkomen. En dan vleiend: "August, als je me nu waarlijk +liefhebt, veins dan niet langer. Of je arm of rijk bent, ik heb er je +even lief om, dat weet je; maar, nu je het _bent_, toon me nu ook, door +het te erkennen, dat je me heelemaal vertrouwt. Als je het _niet_ waart +dan zou je immers wel de domste man van de wereld moeten zijn. Welk +verstandig mensch zou er huizen koopen zooals dit, en het meubileeren +zooals wij deden, wanneer hij er niet zeer warmpjes inzat. O, ik heb +het al begrepen toen je in Parijs, voor mijn toilet en diamanten, +zooveel meer kondt uitgeven dan het totaal van je reisgeld bedroeg!" + +'t Was Helmond bij Eva's laatste woorden alsof hij door een wesp werd +gestoken.--Dát was te veel! + +Alleen ter wille van háár wier oog hem liefdevol moet toelachen, +aan wier boezem hij zoo gaarne rust, en van wier heerlijk mondje +hij zoo graag een zoeten kus ontvangt, slechts om haar gelukkig en +tevreden te zien, heeft hij dat fatale woord gehouden, en, toegegeven, +telkens meer. En nu zegt hem diezelfde mond dat hij een dwaas zou +zijn geweest indien hij, zonder de middelen ertoe te bezitten, dat +alles had ingewilligd; Een onverstandig, een _dom_, een _zeer dom_ man! + +--Maar was hij dat inderdaad? Heeft hij dan niet werkelijk een kleinen, +spaarpot gehad, waarmee hij nooit heeft willen pralen, maar die +hem instaat zou stellen om het dierbare wezen, dat hem geheel wilde +toebehooren, als op rozen te doen gaan in de zoetste levensdagen--de +eerste van een zaligen echt?--Toen was hij dan toch geen dwaas en +onverstandig man, al heeft hij in die luttele dagen wat heel veel +geld uitgegeven.--En later?--Ja ja Helmond! fluistert het vanbinnen: +Ja, later! + +--Maar, neen! nog eens _neen_! Hij is er immers gerust op +geworden. Voor zooveel de notaris mocht laten blijken, is er sedert het +gebeurde met Philip geen wijziging in het testament van den pleegvader +gebracht. En heeft men dan inderdaad geen fortuin, wanneer men het +later met eenige zekerheid verwachten mag? En bovendien al moest dat +uitzicht in damp vervliegen--en zoo waar als er een God is, en zoo +waar als hij den grijzen pleegvader altijd zal.... achten, zoo waar +zal hij niet speculeeren op een vermogen, waarop hij inderdaad geen +recht heeft--neen, al moest dat uitzicht geheel verdwijnen, indien +hem 't leven en de kracht gespaard worden, dan kan hij, na een zestal +jaren, die tot heden gemaakte schulden reeds hebben ingehaald. + +--Een man als hij: een dokter wiens praktijk dagelijks toeneemt en +zeer winstgevend mag heeten, hij kan waarachtig zeggen: _fortuin +te bezitten_. En zie dan Helmond, hoe die schrandere zielvolle +oogen je aanstaren. Zal hij voortaan een _onverstandig_ man zijn +in _zulke_ heerlijke oogen!--Zou hij niet door te bekennen, de +achting waarop hij aanspraak heeft verliezen, en bovendien zijn +zedelijk overwicht.... 'twelk hij voortaan wat meer zal weten te +handhaven! Inderdaad, met het oog op dit alles, mag bij immers zijn +Eva toestemmen, dat hij niet de domme onverstandige man is, die een +huis koopt en het prachtig meubileert zonder het te kunnen betalen. + +Na een korte weifeling zegt Helmond: + +"Nu ja kindlief, 't spreekt vanzelf. Zou ik zoo iets gedaan hebben +indien ik 't niet doen kon! Maar toch...." + +"Bravo, bravo!" valt Eva in: "dat heet nu waarlijk lief hebben, +en zijn vrouw als zijn ander ik beschouwen. Zie, dát moest ik maar +zeker, _heel zeker_ weten: mijn beste man deed niets wat hij niet doen +kon. 't Blijft me even onverschillig August, _hoeveel_ we hebben in +de wereld. Ik weet genoeg, en ben recht tevreden. Maar mannetjelief, +tob dan ook over geen gulden meer, als je om mij genoegen te doen, +die visite wat later per vigilante kunt maken. Zeg, zul je blijven +August? De zaak is immers belangrijk genoeg?" + +August stond met den rug naar Eva gekeerd in een boek te bladeren.--Hij +heeft haar bedrogen, hij heeft haar gezegd dat hij.... als een +verstandig man handelde, toen hij inderdaad maar al te dikwijls aan +haar dwaze wenschen het oor leende. Zal hij haar nu een vermaning +geven; haar nog eens het oude lied herhalen....? Neen! Maar toch: + +"Eva, al is het dan waar dat ik vóór ons trouwen misschien iets +terzij had gelegd, vergeet niet dat zelfs de verstandigste man door +de omstandigheden zijn verstand kan verliezen, en.... dat na alles wat +we reeds uitgaven, ijver en zuinigheid _waarachtig boven alles plicht +is_.--Nu ja, wat de conferentie betreft, ik zal ze bijwonen. 't Zou +niet aardig voor je zijn wanneer ik al dadelijk heenging; maar zoo +spoedig mogelijk zal ik dan toch naar mijn zieke wandelen. Ja zeker +_wandelen_ Eva, al wordt het wat laat." + +"Och mijn lieve beste August!" vleit Eva met een zoen; en dan +vroolijk: "Wacht, om je te toonen hoe lief ik je vind, zal +ik je nog maar eens dadelijk laten hooren dat mijn Erard hier +uitmuntend voldoet.--Zingen? Ja zeker, zingen zal ik erbij, als je dat +wilt. Wacht! een aardig lied, dat mij juist zooeven uit vroeger tijd te +binnen viel. Zieje wel manlief, dat ik waarheid sprak toen ik je zei, +dat ik hier in ons ruimer huis weer heel veel spelen en zingen zou?" + +Eva's slanke gestalte zweeft naar haar kostbaar instrument; +en, nadat ze al ras met groote kunstvaardigheid en kracht een +wegsleepend praeludium deed hooren, zingt ze nu met haar overheerlijk +sopraangeluid: + + + Vraag aan den nachtegaal toch niet, + Als hij zijn plechtig avondlied + Zoo rein welluidend klinken doet: + "Waarvoor ontvingt ge als prijs of loon + "Een stem zoo schoon, + "Zoo wonderzoet?" + + Laat toch het vogeltje ongestoord + Maar jubelen met vol accoord, + Wat ook natuur ten loon u biedt, + Haar _eêlste_ gaven schenkt ze om niet! + + Vraag aan het bloeiend roosje niet, + Als gij haar lieflijk blozen ziet, + En ze u bekoort door zachten gloed: + "Waarvoor ontvingt ge als prijs of loon + "Een kleed zoo schoon, + "Een geur zoo zoet?" + + Laat toch het roosjen ongestoord; + Van arbeid heeft net nooit gehoord. + Wat ook natuur ten loon u biedt + Haar _eêlste_ gaven schenkt ze om niet! + + + +Nu Eva zwijgt en de slotaccoorden reeds wegsterven, nu staat Helmond +daar nog sprakeloos, doch met een glans van verrukking op zijn +mannelijk schoon gelaat. Hij denkt er niet aan dat Eva misschien +als tegenhanger van 'tgeen hij daar straks had gesproken, dit bijna +vergeten lied gezongen heeft, 't Sloeg ook wat al te weinig op 'tgeen +hij bedoelde. Maar ja, ja zeker: "Natuur schenkt haar eêlste gaven om +niet!"--Groote God, is het werkelijk zijn vrouw, zijn _eigen_ vrouw, +die daar zoo heerlijk, zoo betooverend schoon heeft gezongen? Ze heeft +woord gehouden; hier, waar het ruim hoog en niet vochtig is, hier +zingt en speelt ze; hier leeft ze weer op; hier wil en zal ze gelukkig +zijn met hem, en met haar prachtig talent. Reeds vier malen zong ze in +deze zaal, maar zóó heerlijk, zóó onuitsprekelijk betooverend schoon, +neen, zóó kan ze zelfs voorheen nooit hebben gezongen: + +"Eva.... nóg eens, ik bid je, engel! nóg eens!" dringt Helmond met +denzelfden blik vol verrukking, terwijl hij schier aarzelend zijn +hand op haar schouder drukt: "Ja waarachtig: Natuur schenkt haar +eêlste gaven om niet!" + +"Bevalt het je lieve man? Komaan!" En weder zingt Eva het eerste +couplet, waarin men nu werkelijk den reinen nachtegaalstoon kan +herkennen. + +En August, hij voelt een heeten gloed naar het voorhoofd stijgen.--Een +talent als het hare, waarvan misschien de gansche wereld als van een +Jenny Lind of een Patti kon hebben gewaagd, zulk een talent heeft +zich aan hém, een eenvoudigen stadsdokter, overgegeven, geheel en al, +met hart en ziel! En zulk eene heeft hij willen kerkeren in bedompte +lage naargeestige vertrekken. En dan--deze eenige onder de Romphuizer +vrouwen, zou men miskennen en beleedigen durven! Zulk eene zou niet +de eerste en eenige blijven! Ja, zoo waar als God leeft, zweert August +bij zich zelven, terwijl nogmaals de laatste tonen wegsterven van die +wonderschoone melodie: ik zal haar in eere houden zooals ze _verdient_! + + + + + + + +TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Mama Armelo heeft zich dezen middag in 't gala-pak gestoken om met +Armelo, die ook zijn Zondagsche jas heeft moeten aantrekken, aan +Eva's uitnoodiging te voldoen. + +De echtgenooten begeven zich op weg naar het nieuwe doktershuis. + +Met een eenigszins vreemd draaiende deftigheid stapt mevrouw, +naast den ex-kapitein--die in de laatste jaren wel wat voorover +loopt--door de voornaamste straten van het stadje, op het tamelijk +groote marktplein toe. + +"Zieje wel Armelo, dat Wessels de kleermaker weer groet?" + +"Ja Marie." + +"En slager Van Delden dáár..... heb je 't gezien, zoo anders als +anders, zoo onderdanig?" + +"Ja.--Je hadt je wel wat minder mooi kunnen maken Marie." + +"Waarom?" + +"'k Heb immers Van Delden nog om drie maanden uitstel gevraagd; +nu zal je mooie plunje hem in de war brengen." + +"'t Is vreemd Armelo, dat je dat uitstel en die beleefdheid niet +beter begrijpt. Ik voor mij geloof dat we sinds het bekend is, +zooveel krediet kunnen krijgen als we maar willen." + +"Bekend? Wát zeg je! is het al bekend? Ik dacht dat die gekheid +tenminste geheel onder ons zou blijven totdat de majoor...." + +"O dáár spreek ik niet van Armelo, ik bedoel van onzen schoonzoon, +van Helmond. Sedert dat men zeker weet dat hij, ook van zich zelven, +er warmpjes inzit." + +"Ahja, wat dát betreft. Maar het staat me toch eigenlijk tegen dat +men dáárom aan mij...." + +"Is Eva dan misschien je eigen vleesch en bloed niet, man?" + +"Ja waarachtig! Maar te speculeeren op andermans geld! Nee Marie, nee!" + +"Andermans! andermans!! De wettige man van je eigen kind! van het kind +dat haar bestaan in de wereld aan ons te danken heeft. Is dokter niet +precies zoo goed je zoon als Eva je dochter? Noem jij het andermans, +ik noem het _eigen_! Van één meel, van één deeg!" + +"Ik spreek van zijn geld." + +"Geld is niemendal. Wát is geld voor iemand die genoeg heeft! Geld +is een dood, een onnoozel ding...." + +"Stil vrouw, je praat zoo hard dat de jongens die daar knikkeren er +van opkijken." + +"Die jongens kunnen ook wel om wat anders opkijken, Armelo. Maar +hoe 't zij," vervolgt mevrouw iets zachter: "wat heeft men aan geld +dat niet gebruikt wordt? En, als jij bijvoorbeeld eens rijk waart +en schoonouders hadt die een stand moesten ophouden in de wereld, +zou jij dan niet zeggen..." Mevrouw vervalt in iets zeer theatraals: +"neem van het mijne, ik heb fortuin!" + +"'t Is me moeielijk Marie, om me met de herinnering aan _mijn_ +schoonouders, zoo iets van _stand ophouden_ voor te stellen, en nog +moeielijker om....." + +"Och Armelo zwijg nu maar, je schijnt weer een dwarse bui te hebben; +dat treft al heel slecht van avond. Je hebt die buien zeker uit de +Tiendaagsche ruzie gehouden!--Kom man, kijk toch wat opgewekter. Zie, +daar heb je het huis al. Goeje hemel, dat we nu zoo zeggen kunnen: +daar, in dat mooiste huis van de heele stad, daar wonen _onze +kinderen_! Och lieve deugd! wat een front maakt dat huis!--Nee, +zenuwachtig ben ik niet Armelo, tenminste niet dagelijks; maar +nou! wil je wel gelooven dat ik ieder keer kippevel krijg, als ik +den markthoek omsla en dat huis daar voor me zie.--Och, hij doet het, +onthoud er je vrouw bij." + +"Hij doet het? Wat meen je?" + +"Wat? Wel Armelo, denk toch eens door.... zóóveel kamers, zóóveel +ruimte voor _twee_ personen!" + +Armelo antwoordde niet. Het hoofd ging hoe langer hoe meer +voorover.--'t Is hem tegenwoordig precies alsof hij overdag +een boek leest, en 's nachts droomt dat hij er zelf in vermoord +wordt.--Ha! zonder dien verwenschten drank, die het gevolg was +van..... Stil, zijn vrouw leeft nog, en ze heeft zich gebeterd, evenals +hij, helaas toen het te laat was.--Maar ja, zonder dát zou hij niet +telkens gepasseerd en, ofschoon nog per gratie met klokke vijftig, +gepensioneerd zijn geworden. Neen, dan was hij _nu_ kolonel, wie weet +misschien generaal geweest! Maar dat alles is voorbij. Stil dan ouwe +kameraad; gedane zaken nemen geen keer. Als je na nummer één, daar +_heel_ Boven, ergens in een nieuw garnizoen komt, en bij een hooger +wapen van voren afaan kunt beginnen, dan zul je 't wel verstandiger +aanleggen. Zeker! Nu, wees te vreden dat je zonder schandaal nog een +geregelde retraite hebt kunnen maken; dankbaar dat je stilletjes +kondt rondsukkelen met wat zuinigheid en wat werken erbij.--Maar, +in den laatsten tijd! in de laatste weken! Ach, somwijlen heeft +hij oogenblikken gehad dat hij--nee, dat is niet waar; ja, ja toch, +verdord! dat hij naar een glas jenever verlangde. Als het dan toch +draait..... dan..... Een glas jenever! + +Dat was slecht! Heeft het geluk hem beneveld en zoo uitzinnig +gemaakt? Welk geluk? Welnu is Eva niet geheel gelukkig getrouwd; +Eva, zijn oudste, zijn lieve dochter?--Stil, dat is voor hem zulk +een groot geluk niet. Hij durft het niet uitspreken; men zou het +verkeerd kunnen uitleggen; maar, sinds dat goede huwelijk, zoo geheel +naar aller zin, en vooral in de laatste weken, was Eva _zijn Eva_ +niet meer. Vriendelijk is ze, nu ja, heel vriendelijk. Eens hebben +papa en mama met Louise zelfs bij haar gegeten, en tweemaal thee +gedronken, welzeker! Maar toch, 't was hem toen juist zoo vreemd en +raar geweest. Bijvoorbeeld 't is hem soms onmogelijk om zich duidelijk +voor te stellen dat hij háár--die mooie rijke mevrouw--als kind zoo +dikwijls op zijn knie heeft gehad; dat ze hem in die schrikkelijke +dagen van vernedering en ellende--de lieve vroolijke bloem met haar +golvende lokken--zoo telkens uit eigen beweging kwam liefkoozen en +zoenen op den pijnlijk geplooiden mond; of, met haar rein welluidende +stem haar schoonste liederen ging zingen, om, zooals ze zeide, haar +"lieve pa'tje weer wat vroolijker te maken, en van zijn dierbaar +hoofd die nare rimpels te verjagen". Toen, ach, ofschoon telkens en +telkens teruggestooten, gekrenkt in zijn eer en benadeeld in zijn +inkomsten--helaas door eigen schuld! was hij toen niet dikwijls nog +gelukkiger dan nu? Is het dan niet alsof de rust en kalmte der laatste +tien jaren, nu na dat huwelijk van Eva, een eind hebben genomen? Aan +wien zal men het wijten? Aan den braven dokter die Eva als zijn +oogappel bemint? Neen onmogelijk! Maar toch..... Ach, ware ze met +ziek geworden! zucht Armelo onder 't voorttreden in stilte; ware ze +zoo meer in "onzen doen" gebleven; muziekonderwijzeres geworden; en +was dan die goede Donerie niet zoo terughoudend geweest..... Maar, dat +alles is voorbij! En nu, 't is alsof er sinds dat huwelijk en sinds die +dwaze voorspiegeling van een graventitel vooral, een oude kwade geest +in huis is wakker geworden. Het geld van den generaal; het fortuin +van Helmond, en de adellijke titel, ze maken het oude hoofd van die +arme vrouw weer op hol. Heb ik Louise, dat goede eenvoudige kind, niet +bijna alle dagen met tranen in de oogen gezien, en was het mij dan niet +telkens alsof ik in een zwarten nacht staarde; alsof ik op een slagveld +was met kermenden en lijken overdekt, terwijl de raven akelig krasten +in 't rond? Dat beeld vervolgt me al meer en meer; en als ik wakker +lig, soms uren lang--terwijl ik in die laatste jaren weer zoo gerust +kon slapen--dan zie ik altijd en altijd weer datzelfde huis, dáár, +en schrikkelijk groote vlammen uit die vensters naar buiten slaan, +en dan hoor ik haar kermen en gillen: Vader, vader!--O God! En dan..... + +"Guns Armelo, je loopt alsof je spelden zoekt;" klinkt het eensklaps +aan zijn zij; en Armelo schrikt op, en zet zijn kin in de stropdas, +want ja, zij heeft gelijk: als oud-soldaat mag die rug niet zoo krom +worden.--Maar, wie weet, _wie weet_ wát hij nog te dragen krijgt: +"Watblief Marie?" + +"Dat je waarlijk je oudste schoenen hebt aangedaan." + +"De oudste? Ik dacht dat het de nieuwe.... Ahja, nu zie ik ook...." + +"Ze zijn bovenop in de buiging heelemaal kapot; je kous schijnt er +door. Zóó kun je niet meegaan, we moeten eerst weer...." + +"Marie ben je mal! Eva zal dáár niet naar zien, en al deed ze het, +we hebben háár dunkt me in allerlei toilet gekend, van haar eerste +kreetjes afaan." + +"Daar spreek ik niet van Armelo, maar een fatsoenlijk man, een man +van geboorte.... enfin zelfs een oud-militair loopt met geen kapotte +schoenen. Wat zou de majoor wel van je denken!" + +"De majoor! dat is me vrij onverschillig. Je weet dat ik aan die +heele affaire niemendal hecht; tenminste...." + +"Tenminste Armelo, zoolang we geen zekerheid hebben. Ik ken je, +mannetje, en zoo ben jelui mannen allemaal: schimpen op zoete +koek, maar, als ze 't trommeltje bij zich krijgen 't heelemaal leeg +eten--zoo ongemerkt!--Ik zou me schamen, in jou positie met kapotte +schoenen! Kom, ik heb quasi m'n zakdoek vergeten." + +"Als ik nú weer mee naar huis terugga, Marie, dan kun je er _zeker_ +van zijn, dat ik blijf waar ik ben.--Je weet wel dat ik toch al +moeielijk tot deze visite--of conferentie zooals jelui het noemt--te +bewegen was." + +"Maar met zulke vieze kapotte hannekemaaiers op haar mooie tapijt!" + +"Als je met de hannekemaaiers mijn _schoenen_ bedoelt, dan zeg ik +je dat je overdrijft; 't is er maar één, en waarlijk zoo erg niet; +de andere is nog heel." + +"'t Staat arm man, armzalig! Maar als je in zoo'n dwarse bui bent, +dan zou je wezenlijk instaat zijn om thuis te blijven.... tenminste +'t zou schrikkelijk laat worden.--Je houdt dan je rechter den +heelen tijd over je linker, op die plek, begrijp je Armelo. En nu, +in 's-hemelsnaam, niet dat lamentabele gezicht!--Kijk, daar staat +schoonzoon al voor 't raam. Hemel, wat een pracht van een huis!--Gauw +Armelo, zie eens op zij, ongemerkt: Zie me om de liefde eens hoe de +freules Van Winteren ons nakijken. Je kunt denken hoe het die dames +pikeert dat wij de hooge breede stoep van 't mooie oud-burge.... van +'t nieuwe doktershuis opstappen."--Zij trekt aan de schel der huisdeur: +"Nu front naar de markt kapitein!"--en dan bij zich zelve: "Ziezoo +dames, als je wilt dan kun je ons nu uit de verte nog eens in onze +volle waarde genieten. Jawel kale jonkvrouwen met een heelen boel +verbeelding en wind op het lijf! hier staan wij; ik en m'n man; en we +gaan hier--om zoo te zeggen zoo goed als in ons eigen huis, en als +je maar geduld hebt, dan zie je mettertijd nog eens een heel ander +kroontje op de kaartjes van de familie Van Armeloo dan het magere +ding, waarmee jelui zoo'n laffen bluf maakt." Luide: "Och Armelo, +zie eens, zit m'n mantille wel recht? Trek hier 'en beetje. Man, +strijk je knevel toch op; en,--denk aan je schoen!" + +Bus, de lange drankjesrondbrenger van dokter Helmond, die een soort +van "huisknechtelijk" voorkomen heeft gekregen--door een licht linnen +jasje met blauwe streepjes--opent de deur. + +"Dag _Bosch_!--_Mijn kinderen_ thuis?" zegt mevrouw: "_Mijn zoon_ +de dokter óók? Ha! le voola!"--Een enkelen keer--nochtans hoogst +zeldzaam--sprak mevrouw Armelo Fransch.--"Ha! Lieve Helmond! hoe +gaat het? Foei, kom je ons zelf in de gang ontvangen? foei!--Och, +je moet je om óns niets, niets ter wereld geneeren. Wij hebben zoo +volstrekt geen complimenten of aanmatiging, wij...." + +Helmond die den zoen van zijn mama "recht hartelijk" heeft gevonden, +begroet intusschen zijn schoonvader met een trouwhartigen handdruk; +en dan: + +"Wat! niet heel fiksch papa; moet ik u in den vijzel hebben?" + +"O 't heeft niets te beteekenen," zegt Armelo: "van morgen een beetje +hoofdpijn." + +"In den vijzel!" zegt mevrouw: "Helmond-lief, ik dacht dat je den +vijzel voorgoed...." + +"Maar mama'tje, wie heeft _dát_ gezegd!" + +"Gud! menheer Kippelaan zei...." + +"Och vrouw, zwijg toch van Kippelaan, 't is 'en proppenschieter." + +"Ga binnen; Eva wacht u;" zegt Helmond en doet de deur, waaruit hij +in het breede marmeren voorhuis kwam, wat verder open, en papa Armelo +treedt achter mama Armelo de Oranje-zaal binnen. + +Eva heeft gewacht. + +Als altijd schoon, ja schooner misschien dewijl het zwart barège kleed +haar blankheid te meer doet uitkomen, ligt Eva bij het binnentreden van +haar ouders, zeer gracelijk in een voltaire, met het hoofd achterover, +de fijne hand aan den kleinen mond, en den blik schuin terzijde +door 't venster in de blauwe lucht. Helmond begreep die houding +op dit oogenblik niet. Moest dat een klein ondeugend comediestukje +wezen? Was het om haar ouders stilzwijgend een raadseltje op te geven, +'t raadseltje van twee is drie? Of Eva inderdaad iets van dien aard +bedoelde toen ze bij 't binnentreden der ouders--hoewel slechts +gedurende een ondeelbaar oogenblik--half liggend zitten bleef, of dat +zij misschien 't effect van haar Oranjezaal die nu kant en klaar was +door een gepaste stoffage,--een rustig figuurtje--wilde verhoogen, +wenschend dat men bij 't binnentreden een _indruk zou krijgen_ +'tgeen onmogelijk was wanneer zij aanstonds ging opvliegen als een +schichtig konijn!?--Helmond gelooft het eerste. Eva zou hem, indien +hij 't haar later gevraagd had, waarschijnlijk geantwoord hebben: +Mijn hemel, wie kan nu van al die vluchtige gedachten en invallen +zoo haarfijn rekenschap geven? Ik zat zoo, mijn hemel, _ik zat zoo_! + +Nu heeft ze de ouders begroet. Er is plaats genomen. Eva zet thee. Mama +Armelo komt aan het woord: + +"Wij denken geheel eenstemmig _Eva_, en 't allerbeste zal dunkt me +zijn, dat we nu eerst eens bedaard den majoor af wachten.'t Verstand +van je lieven man, mijn besten zoon--ja ja Helmond, God weet hoe ik +dweep met je kennis en verstand; maar ik zeg Eva, er zijn wel eens +zaken die de vrouwen oneindig beter inzien. De majoor is een man die +zeer juist...." + +"Och Marie, jij altijd met je verheerlijking van dien majoor!" roept +Armelo; en dan wat zachter: "Als Helmond zelf me niet had laten vragen +om de zoogenaamde explicatie van dat heerschap te komen aanhooren, +dan, neem me niet kwalijk, dan zou ik er vast voor bedankt hebben." + +"Heb _ik_ u gevraagd....?" zegt Helmond en ziet Eva die naast hem zit, +van terzijde aan. + +"Hé August-lief, weet je niet meer dat ik zei van _gisteren_, +en toen.... van _morgen_;" zegt Eva met een snel blosje, terwijl +ze met den rug van haar mooi blank handje even zijn wang streelt: +"en dat je het toen beter vondt om het vandaag te hebben. Weet je +niet meer August?" + +"O ja, wat dat betreft in zoover heb je gelijk Eva." En dan tot den +schoonvader, waarschijnlijk met het doel om aan zijn interpellatie +voorgoed een eind te maken: "In onze waardeering van den majoor--hoewel +we hem eerlijk gezegd, nog weinig kennen--geloof ik niet dat we zoo +heel veel van elkander verschillen papa. Maar zonder te beslissen +of er iets van komen kan, zoo moet ik mama en Eva toestemmen, dat +de majoor zich de zaak waarlijk met den meesten ijver en belangeloos +heeft aangetrokken. De man verdient tenminste met eenige waardeering te +worden aangehoord; hij heeft zeker aanspraak op onze.... dankbaarheid." + +Helmond had de laatste woorden met moeite en weerzin uitgebracht. De +dankbaarheid weegt hem pijnlijk zwaar.--'t Was alles, met die +verandering van woning enz. enz. alles zeer eenvoudig in zijn werk +gegaan. De notaris Zoutenheer heeft hem het geld bezorgd--zeer amikaal, +en 't is dus een zaak geheel tusschen hen beiden. Maar toch, was die +majoor niet inderdaad de man, die hem door zijn praatjes, in Eva's +tegenwoordigheid, het hoofd op hol heeft gebracht!--Helmond heeft geen +berouw van 'tgeen hij voor zijn vrouwtje deed; neen, straks nog heeft +hij het levendig gevoeld: 't was goed, en alles zou best terecht +komen. Maar, dat die persoon, die indringer, op zijn _handelen_ +inderdaad invloed heeft uitgeoefend: dat die vreemde sinjeur door +den loop der omstandigheden geheel op de hoogte van Helmonds zaken +gekomen is, dewijl--zooals de notaris hem in vertrouwen meedeelde--de +majoor zelf een deel van het geld bezorgde waarmee hij geholpen werd; +dát, zie, dat alles heeft een weerzin tegen dien man bij hem verwekt, +een geheel anderen en veel sterkeren weerzin dan vroeger het uiterlijk +en de manieren van dien majoor, of wel zijn vrees voor den dood het +gedaan hebben. Nu echter zal Helmond dien weerzin moeten bestrijden, +omdat hij bij 't openbaren ervan het allereerst zijn eigen vonnis +zou hebben geveld. + +De kapitein, die zich steeds vrijer tegenover zijn vrouw gevoelt +wanneer er heeren in 't gezelschap zijn, en zich nu vooral--onder +den machtigen indruk dat eens in deze zelfde kamer een Oranje heeft +gezeten--zonderling sterk en in zijn kracht gevoelt, de kapitein +herneemt terwijl hij zijn schoonzoon een sigaar presenteert--'tgeen +zijn vrouw de verkeerde wereld en bespottelijk vindt: + +"Ik spreek het niet tegen Helmond, de man is almachtig gedienstig; +maar in dienst kenden ze geen dienst zonder commando." + +"Och hoor je wel kind," fluistert mevrouw Armelo tot Eva: "papa +spreekt van zijn dienst alsof ie nog in 't volle vuur stond." + +Eva glimlachte, maar zweeg. + +"Ik hou niet van menschen," vervolgt de kapitein: "die zich ongevraagd +in onze zaken mengen. In 't jaar dertig...." + +"Beste Armelo, die geschiedenis kennen we allemaal." + +"Pardon mama, ik ken ze niet;" zegt Helmond, en luistert nu met geduld +naar het verhaal van den schoonvader, hoe deze namelijk indertijd met +een zeer indringend kameraad van 't "zesde" had gehandeld. Helmond, +echter al spoedig bemerkend dat hij reeds volkomen op de hoogte der +geschiedenis is, kan intusschen zoo van terzijde gedurig eens naar +Eva luisteren, om haar blijde instemming te vernemen met alles wat +mama vooral in deze zaal te roemen en te bewonderen vindt. + +"Zoodat ik maar zeggen wil Helmond," vervolgt de kapitein: "dat ik +nooit op menschen gesteld ben, die je hun vriendschap zoo opdringen, +en voor niemendal alles voor je doen willen. Er wordt zoo weinig voor +niemendal gedaan in de wereld!" + +"Je moet van middag maar niet te veel van papa verwachten Eva; +papa heeft de bokkepruik opgezet. Heb je niet Armelo? Och manlief, +ze staat je zoo leelijk. Jij kunt niemendal goeds van den majoor +hooren omdat ie majoor is, dáár zit 'em de knoop.--Wat zeg _jij_ kind?" + +"Kom papa, zet uw grieven nu maar aan kant. We vinden menheer +Kartenglimp geen van allen een modelman, maar, zooals Helmond al +zei: wat ie voor ons doet dat is wel zeer beleefd, en ik verzoek u +dus tegen _mijn_ gast heel vriendelijk te zijn papa'tje. Mij dunkt, +u zult toch ook naar zijn verslag verlangen." + +"Ja Armelo, dat dunkt me; tenminste...." + +Armelo--'t is aan zijn gelaat te zien--zet er zich overheen: + +"Verlangen? Nee Marie, nee! Of je me nu aankijkt of niet, ik zeg +je _nee_; ik verlang er niets naar; ik heb er geen oogenblik--nee +tenminste geen minuut naar verlangd. Ik zei van den beginne afaan +dat het gekheid, groote gekheid was." + +"Dat heb je _niet_ Armelo lief; je hebt er wel degelijk in gegroeid: +je hebt in je handen gewreven. Niewaar Eva? Ik zie het nóg." + +"Ja, u hadt er wel mee op papa. Misschien niet dadelijk, maar toen +u begreept...." + +"Ik zeg je _nee_! Ik heb gelachen." + +"Ja juist Armelo-lief, dat was het bewijs: je hebt gelachen." + +"Maar duizend bommen en kanonnen, is lachen dan niet een bewijs..." + +"Zeker pa, dat je ergens plezier in hebt." + +"Of Eva, dat je iets _belachelijk_ vindt. Zieje, en ik lach inderdaad +om dat malle idee van dien adel. Heb ik het dan niet aanstonds gezegd: +al ware het zoo, wát zou ik met zoo'n titel doen; ik die met Gods +hulp nog werk heb om rond te komen." + +"Chut, chut beste, je schreeuwt dat men 't buiten wel hooren kan." + +"Dat komt omdat jij me zoo dikwijls overschreeuwt! Maar zieje, als men +er mij naar vraagt dan wil ik het zeggen: In den verstandigen tijd +dan eten we gewoonlijk moespot met een stukje vleesch of spek--of +_zonder_ als 't wezen moet; afgemarcheerd! We houden onze kleeren +tot ze 't verstellen niet meer waard zijn, en...." + +"Maar Armelo, ik ken je niet meer! Man, je vergooit je...." + +"Dan gaan we in 's-hemelsnaam allebei tegelijk!--De schoenen"--en +Armelo laat, doch niet zonder zekere zelfoverwinning zijn linkervoet +zien--"we dragen ze totdat ze versleten zijn." + +"Maar dat is 'en schande!" roept mevrouw. En Eva het hoofd met +zekeren weerzin afwendend, zegt zacht in zich zelve: "C'est un peu +_trop_ fort!" + +"U wilt maar zeggen papa, dat zulk een titel minder bij uw +tegenwoordige positie past," meent Helmond. + +"Dát wil ik maar zeggen: dat, heel eenvoudig: en hoe belachelijk ik +het denkbeeld vind: dat ik een graaf zou wezen, en mama, de dochter +van een bakker, _gravin_! 't Is onzinnig!" + +"Maar Heer in den hemel!" roept mevrouw met trillend hoofdgebaar: +"Een bakkersdochter! Alsof bijvoorbeeld _alle_ adellijke families +Bakker geen bakkers, of weet ik het wát anders geweest zijn! Ga jij +je gang maar Hanoversche boerenzeun.... ga jij...." + +"Mama ik bid je," valt Eva in met hooggekleurden blos, nadat ze een +snellen blik op haar man heeft geworpen: "u moet je niet zenuwachtig +maken. We weten heel goed dat, onder andere, de eigen broer van úw +mama luitenant ter zee is geweest." + +"Ja, ja juist!" stemt mevrouw: "dáár denkt men niet aan." + +"Wat geeft dat!" zegt Armelo: "Ik, Harmen Pieter Armelo, ik ben van +boerenzoon wel kapitein geworden; maar wou je daarom nog een graaf +van me maken? Ik zeg je 't is onzinnig!" + +"Papa, dát is het niet," zegt Eva eenigszins driftig, ofschoon +op een gansch anderen, oneindig gekuischter toon dan hare moeder: +"'t wordt dunkt mij _onverstandig_ om over de onmogelijkheid en de +onzinnigheid van iets te spreken, dat men niet onderzocht heeft en +waarvan de mogelijkheid door anderen in 't geheel niet zoo sterk +wordt betwijfeld." + +--Aha, het kind leest hem de les! Moeders partij wordt krachtig +versterkt! Och 't zal nu maar beter zijn verder te zwijgen. Er +zijn vrouwen die altijd _altijd_ gelijk hebben; volkomen! al ziet +men ook klaar dat ze een kanon voor een trekpot houden. Zwijgen is +dikwijls verstandiger. Maar een enkele maal moet het pak eens van +'t hart.--Helmond heeft nu tenminste gehoord hoe de oude man erover +denkt. En, al zal hij dan nooit in der eeuwigheid zulk een gekheid +goedkeuren, nú wil hij zwijgen.--Als het kind gaat meedoen..... en +vergeet....--Enfin, hij zal weer zwijgen, en luisteren. Welzeker! + +"Drievierden van 't gezelschap papa, beschouwen als zeer wel mogelijk, +'t geen ú zoo heelemaal verwerpt. Mama, Helmond en ik."--Mama geeft +teekenen van goedkeuring; Helmond tuurt op het gloeiende kooltje van +zijn sigaar onder de grauwe asch, en Armelo luistert: + +"Wij met ons drieën verlangen te weten wát mijnheer Kartenglimp ons +zal meedeelen;" vervolgt Eva: "Na gehoord te hebben papa, kunnen we +oordeelen of de zaak mogelijk is. Als er werkelijk stukken zijn die +duidelijk aantoonen dat wij afstammen van de oude graven Van Armeloo, +en ons goed recht op dien titel alzoo te bewijzen is, dan zal ieder +verstandig mensch toestemmen...." + +"Welzeker!" komt mevrouw tusschenbeiden. + +"Toestemmen dat men zoo iets _niet_ mag prijsgeven; dan zal men...." + +"Ja maar Eva," valt Helmond in: "papa oppert alleen het groote bezwaar +dat men als _graaf_, heel anders dan als eenvoudig gepensioneerd +kapitein voor den dag dient te komen. Papa begrijpt....." + +"Papa begrijpt de zaak geheel en al verkeerd, evenals jij lieve +man....." + +Mevrouw Armelo bijt, hoofdknikkend, op den nagel van haar duim. + +"Ronduit gezegd, hij voelt niet dat een graaf, die bijvoorbeeld niets +meer dan roggebrood heeft, toch inderdaad een heel ander mensch is +dan een burgerman in dezelfde omstandigheid. Met honderd voorbeelden +zou ik dat kunnen bewijzen." + +"O, desnoods met duizend;" stemt mevrouw. + +"Om iemand te noemen," hervat Eva: "was Karel V geen keizer meer toen +hij in zijn klooster horloges maakte?" + +"Me dunkt 't," zegt mevrouw, ofschoon ze inderdaad dien vijfden Karel +niet zoo spoedig te plaatsen weet. + +"Daar heb je Napoleon," vervolgt Eva met vuur: "was die op St.-Helena +de groote keizer niet meer? Was Marie Antoinette zelfs onder +beulshanden niet _koningin_? Waren....." + +"Eva, je moet je niet zoo opwinden," zegt Helmond met een vriendelijk +dreigen: "we begrijpen wat je bedoelt, maar waarlijk je slaat met +die voorbeelden mis. In 't klooster was Karel zoomin _werkelijk_ +keizer als Napoleon het was op St.-Helena, of de ongelukkige Marie +Antoinette koningin op het bloedig schavot." + +"Maar Helmond, begrijp jij, _jij_ dan ook niet dat _waarachtige_, +dat _hoogere_ van den adelstand? dat het iets aangeborens is, iets...." + +"Onafneembaars," vervolgt mevrouw Armelo: "iets wat er nooit uitgaat, +wat er altijd in blijft, totdat....." + +"Totdat het verzuurt misschien!" mompelt de kapitein onhoorbaar. + +"Ik begrijp wat u zeggen wilt mama," valt Helmond haastig in: "maar +dan zouden we bijna evengoed kunnen stellen dat Sixtus V, als paus, +eigenlijk nog veehoeder, of Benedictus XII in die hooge waardigheid +nog molenaar was." + +"Je bent onaardig Helmond, heel onaardig, en dat in presentie van +mijn ouders!" + +"Ik ben 't niet Eva. Misschien begrijp je 't verkeerd; ik sta tusschen +de partijen in. Met mama en met jou ben ik het eens, dat Kartenglimp +eerst moet gehoord worden. Zoodra het _waar_ blijkt te zijn wat hij +als _zeker_ stelt--'t geen ik betwijfel--dán kunnen we nog nader +beoordeelen of niet inderdaad de inzichten van papa de beste zijn, +en....." + +"Dáár moet het heen, welzeker!" roept Eva, terwijl tranen van spijt +haar in de oogen springen: "'t Mankeert er maar aan August, dat jij +papa gaat stijven in zijn.... ja al heel weinig militaire opvatting; +in een bekrompenheid waaraan ik geen naam weet te geven. Diezelfde +bekrompenheid....." + +--Zwijg Armelo, zwijg, vermaant de ex-kapitein zich zelven in stilte: +je hebt straks genoeg gezegd. Als jij spreekt dan zal 't vuur van +een anderen kant nog feller gaan opvlammen.--Goed zoo kind! denkt hij +terwijl Eva verder spreekt: ga jij zoo maar voort. Ik ben niets meer +dan _je vader_; och nee, een door eigen schuld vernederd en bekrompen +vader. Goed zoo, diezelfde bekrompenheid zal papa doen voorbijzien +wat hij aan zijn kinderen is verschuldigd, en dat hij als man, als +hoofd van zijn geslacht, verplicht is om zijn recht in de wereld--ha, +zijn _recht_!--'t koste wat het wil, te hernemen. + +"'t Is als de dag!" zegt mevrouw. + +"En," gaat Eva voort: "dat het aan een dochter, die tenminste een +aristocratisch hart bezit, dat het aan háár als 't ware een roof zou +wezen....."--Goed zoo kind.... een vader die je besteelt! + +"Ik zeg August _een roof_, als hij _niet_ deed wat zijn plicht is in +'t belang van de zijnen. Men verzaakt niet _altijd_ zijn plicht...." + +--O God, dat is te veel! dát van haar, van Eva _zijn kind_! Maar +blijf zwijgen Armelo, zwijgen; toon om Gods wil niet dat je zoo iets +_begrijpt_. Ze heeft het zóó niet bedoeld. Neen, je kind, je oudste, +heeft dát niet willen zeggen. Zwijg! aan 't beven van je stem zouden +ze 't merken.... Raap dat pluisje van den grond, want..... aan je +oogen kunnen ze zien dat er iets naar boven dringt.--Zeker, als hij nu +sprak hij zou zich niet goedhouden, hij zou 't uitbarsten misschien. O +God! zulk een verwijt van _háár_!... Stil--stil!--Goddank! daar wordt +gescheld. Dat geeft afleiding. Goddank! + +"Nee, niemendal, Helmond;" zegt Armelo nog met het hoofd naar omlaag: +"Ik dacht dat ik daar iets op 't tapijt zag liggen.... dáár.... maar +'t is niets.... O zoo, is de majoor er. Ei zoo!" + + + + + + + +DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Dank zij Helmonds bijzonderen tact, heeft Kartenglimp bij zijn +binnentreden niets bemerkt van de bewogen stemming, waarin het +gezelschap verkeerde. + +Maar ook Eva zelve, ofschoon door papa's tegenstreven ten zeerste +ontstemd, zij heeft zich spoedig weten te herstellen. Een man aan +wien men verplichting had--zie, dat moest men begrijpen--zulk een man +diende men met eenige onderscheiding te ontvangen, en 't zou al zeer +burgerlijk en onhoffelijk zijn, indien men zulks, door een onderlinge +verdeeldheid, kon verzuimen. + +Eerlijk moet Eva zeggen dat die majoor Kartenglimp nooit haar +charme zal worden. Er is iets in zijn gelaat 'twelk haar niet +bevalt; zijn manier van spreken heeft bovendien zeer dikwijls een +zekere gemeenzaamheid die geen plezier doet, en waardoor men wel +haast gedwongen wordt om zekere geruchten niet zoo onvoorwaardelijk +met den naam van laster te brandmerken. Maar toch, bij een nadere +kennismaking--en Eva heeft hem nu immers reeds eenige malen, ook bij +den notaris ontmoet--mag zij zeggen, dat ze het zeer onverstandig +zou noemen om iemand als den majoor, alleen op 't uiterlijk of op +geruchten te veroordeelen, zonder hem meer van nabij te kennen. Wanneer +men over dat zekere Oostersche in den man wat heen was, dan zag men +tenminste dat hij een fameus goed hart bezat. En bovendien, hij heeft +iets breeds. Niemand bijvoorbeeld heeft zoo goed als hij begrepen, +dat August wel heel onverstandig zou hebben gehandeld, indien hij +de eenige gelegenheid om dit huis te koopen had laten voorbijgaan; +niemand als hij begrijpt zoo geheel en al, dat men in de wereld moet +zijn wie men is, en dat men.... + +"O nee volstrekt niet majoor; nee, ik heb wel altijd zeer veel aan +de muziek gedaan, maar niet om er ooit...." + +"Dat begrijp ik mevrouw: u hebt de Kunst liefgehad om de Kunst, +maar 't is natuurlijk nooit bij u kunnen opkomen om er een armzalige +broodwinning van te maken. Uw familie zou zóó iets...." + +"Dat was toch primitief wel degelijk 't plan menheer;" zegt Armelo, +die sedert Kartenglimps komst nog bijna geen woord heeft gesproken. + +"Mijn vrouwtje beklaagt zich haar studies niet;" valt Helmond in, +terwijl hij Eva met een blik beschouwt waarin een zacht verwijt stond +te lezen: "Maar, of haar ouders al bedoelingen hebben gehad, toen +ze zeer verstandig voor de ontwikkeling van dien prachtigen aanleg +zorgden, ik geloof ook dat zij zelve alle recht had om te gelooven, +dat haar kunst wel gauw brutale kapers aan boord zou krijgen." + +"Wat papa bedoeld heeft August, dat weet ik niet, maar dit weet ik wel, +dat ik nooit heb begrepen dat men in ernst het plan had om mij zoo te +vernederen: Een muziekjuffrouw!--Of bestond het voornemen misschien om +mij tot een théâtre-chanteuse, een tooneelprinses te promoveeren? 't +Is allerliefst, _allerliefst_!"--Fier: "Nee! dat is papa's bedoeling +nooit geweest." + +"Maar mijn hemel Eva!" zegt Armelo: "omdat je zoo'n mooie stem +hadt.... omdat.... Weet je dat niet meer?" + +"Nee papa, dát weet ik zeker niet meer. Ik geloof dat u je vergist; +zulk een eer zoudt ú als oud-officier voor uw kind niet hebben +begeerd, dát weet ik papa. U zult mij met iemand anders verwarren, +'t Is onaangenaam. U meent het goed, maar.... zóó.... Wat moet men +van mij denken!" + +--Wat moet men van haar denken! Ja, waarachtig, wat, wát moet men +van haar denken!--Zwijg Armelo, zwijg nu vooral: die vreemde is er +bij. Wat zou _hij_ dan wel van haar moeten denken indien hij wist +dat ze de waarheid bedekt.... neen, dat ze--ofschoon misschien voor +'t allereerst--dat ze nu.... liegt, dat ze haar ouden vader tot een +suffer, of, tot een _leugenaar_ maakt.--Stil ouwe kameraad.... daar +ligt weer iets onder de tafel. Stil! "Nee niemendal Helmond, +dankje.... ik dacht dat daar tóch iets lag, maar 't is niets, +niemendal." + +Aangezien Helmond dezen avond, zooals bekend is, nog een zieke buiten +de stad te bezoeken heeft, en daarom op wat spoed moet aandringen, +zoo geeft de majoor gaarne aan de uitnoodiging gehoor om het resultaat +van zijn onderzoek aan de familie te gaan meedeelen. De papieren, +die Kartenglimp nu te voorschijn haalt, legt hij met een bijzondere +zorg voor zich op de tafel. Hij schijnt heel wat correspondentie over +die zaak te hebben gevoerd, en 't moet moeielijk zijn om alles goed +uit elkaar te houden. + +Eva voelt haar hart kloppen nu de majoor nog eens een papier inziet +alvorens te beginnen. Maar hoor, 't was alsof haar een pak van dat +hart viel: + +"Mijnheer Van Armeloo, nu wij tot de belangrijke zaak komen, die u +mij hebt willen opdragen, nu acht ik mij gelukkig u voorloopig met +een gunstigen uitslag te mogen feliciteeren." + +Eva zag terzij, en stond op; en, om haar opstaan te rechtvaardigen, +gaat ze naar de schel waaraan ze trekt, maar bespeurt niet dat +Kartenglimp nu juist in den grooten spiegel, die schuin tegenover hem +hangt, haar schoon gelaat waarop een blijde ontroering te lezen stond, +genieten kan. + +Armelo maakt een beweging alsof hij iets zeggen wil; immers, hij +heeft dien majoor volstrekt niets opgedragen, niets! maar moeder +Armelo geeft haar echtgenoot een zoo beheerschenden wenk, dat de +majoor ongestoord kan vervolgen: + +"U weet kapitein, dat uw naam mij van den beginne af aan zeer bekend +voorkwam. Ziehier de reden: In mijn jonge jaren logeerde ik veel +te Waechtel in Noord-Brabant. De pastoor van het dorp kwam somtijds +bij mijn familie aan huis, en van hem vernam ik--zonder er destijds +eenige waarde aan te hechten--dat de goederen zijner parochie voor +'t grootste deel het geschenk waren van een zekeren graaf Arend Van +Armeloo, wiens echtgenoot de erfgename der heeren van Waechtel geweest +was. In de eerste plaats kan ik hier het stuk overleggen van den +tegenwoordigen pastoor van Waechtel aan wien ik heb geschreven. Wees +zoo goed dit even in te zien kapitein..... alsjeblieft....." + +"Ja..... maar mijn oogen..... Ik heb....." + +Mevrouw Armelo heeft nu haastig het papier gegrepen, doch Helmond, +vreezend dat zijn schoonmoeder bij 't mogelijk voorlezen ervan, over +'t een of ander woord zal struikelen, neemt het snel van haar over, +alsof hij meende dat mama het hem heeft willen toereiken. + +De deur wordt geopend, en Bus in zijn huisknechtelijk jasje, vraagt +bij 't binnentreden: + +"Wat blieft oe mevrouw?" + +"Zul je straks wijn brengen Herman?" + +"Da's goed; woar mo'k ze kriegen?" vraagt Bus geheimzinnig. + +Eva had den domoor wel willen schudden.--Dát kwam ervan! Is die +oude apotheeklooper dan ook een persoon om meteen voor huisknecht +te dienen? 't Was om dol te worden. Enfin, August heeft het nu zelf +kunnen hooren! + +"Ik heb aan Antje m'n bevelen gegeven Herman. Ik dacht dat je 't +wist. Ga, vraag 't haar." + +"Joa moar mevrouw, as Antje altied van "kalfsoog" en "pillenposteljon" +begint dan...." + +"Bus, je vraagt aan Antje 'tgeen mevrouw je gelast;" zegt Helmond, +en geeft den man een gebiedenden wenk; en als de huisknecht met +een: "Asjeblief dokter" vertrekt, dan haast zich Helmond om door +'t voorlezen van den brief die onaangename stoornis te bedekken en +Eva's voorhoofd weer effen te strijken. Hij leest: + + + "Hoogedelgestrenge Heer! + + + "Op uw verzoek meld ik u, dat de goederen onzer parochie + Waechtel cum annexis, inderdaad voor het grootste deel bestaan + uit een donatie van wijlen den grave Arend Van Armeloo, + ter eere geschonken en gelegateerd aan onze Lieve Vrouwe + en Heilige Moeder de Kerk, zijnde dit geschied, zooals uit + het charter blijkt, "ad pias causus, met vollen consent van + zijnen veelbeminden soon Herbert van Armeloo, in den jare + onzes Heeren vijftienhonderd en tien, bij zijn vollen kennis + en verstande op het grafelijk slot Waechtel." + + Met dezen aan uw wensch voldaan hebbende teeken ik mij, + + + Hoogedelgestrenge Heer! + + "Uw Dienstw. Dienaar + + "J. Mans, + + "Pastoor te Waechtel c. a," + + _Waechtel_..... 18. + + +'t Klonk Eva--die voor 't oogenblik den huisknecht geheel vergeten +was--als muziek in de ooren, toen Helmond, nog eens het adres van +den brief beschouwend, met overtuiging zeide: + +"Die brief is al dadelijk een bewijs voor uw goed geheugen, majoor!" + +"Mijn geheugen bedriegt mij niet gemakkelijk dokter. Ik ga verder: +Een tweede brief van pastoor Mans gaf mij zekerheid dat het wapen der +graven Van Armeloo de treffendste overeenkomst heeft met dat van ú +kapitein. Het uwe is goud met een blauwen dwarsbalk; dat der graven +Van Armeloo was mede goud, maar de blauwe dwarsbalk is beladen met +drie gouden sterren. Wacht--of nee, de brief bevat niets bijzonders; +maar ziehier de afbeelding die ik voor mijn eigen genoegen van de +beide wapens gemaakt heb." + +"'t Is al te vriendelijk;" zegt mevrouw Armelo. + +Eva's oogen glinsteren sterker dan de gouden sterretjes in den blauwen +balk terwijl ze de teekening beziet. + +"Maar ik heb u vroeger al eens gezegd majoor, dat ik dat wapen zelf +heb laten maken. We deden het vroeger met 'en grosken, een duit of +'en cent, maar toen ik de epaulet kreeg toen meende m'n vrouw....." + +"Mijn beste kapitein, ik weet het, _ik weet het_, maar juist dat uw +wapensnijder u _dit_ wapen heeft gemaakt, het bewijst zijn bekendheid +met uw geslacht." + +"God! dat is nu zoo duidelijk als tweemaal twee!" zegt mevrouw terwijl +ze Eva aanziet; en dan tot haar man: "Armelo-lief, je moest den majoor, +die zooveel moeite voor ons doet--jawel majoor ook met dat schilderij +van de wapens, jawel--je moest hem nu laten uitspreken." + +"Ja maar, ik zeg ..." + +Kartenglimp maakt een gebaar met de hand, waarmee hij uitdrukt dat zulk +een oppositie hem onaangenaam is, en voegt er bij: "Wil de kapitein +_liever_ dat zijn hooge titel _niet_ te bewijzen zal zijn.... ik +heb er vrede mee. 't Is dan alleen jammer dat men 't mij niet eerder +heeft gezegd." + +De beide dames verzekeren den majoor dat men vol belangstelling +luistert. De majoor zal--volgens Armelo's echtgenoot--begrijpen dat +de tegenspraak van Armelo alleen voortspruit uit.... uit.... dat +ongewone; als men nu "dagelijks graaf was geweest", niewaar....? En +uit verkoudheid; Armelo had van morgen schrikgelijk geniesd; +en.... en.... 't een bij 't ander: "Jawel Armelolief, en een geest +van tegenspraak, dat is.... dat is.... Laat den majoor, ik bid je, +nu voortgaan." + +Kartenglimp ziet een papier in, en voelt terzelfder tijd dat +de beeldschoone doktersvrouw haar oogen met al den "gloed der +belangstelling" op hem gevestigd houdt. Hij moet dien zoeten triumf +toch even genieten: + +"Als er belangstelling is dames.... met veel genoegen.--'t Spreekt +dan vanzelf dat ik verder 't allereerst mijn werk ervan maakte om te +vernemen of er in ons vaderland nog andere afstammelingen van dien +Arend of zijn zoon Herbert te vinden waren; doch nergens is daar +eenig spoor van te ontdekken. In 't archief van de oude leenkamers, +vond een mijner vrienden wel het geslacht Van Armeloo vermeld, doch +van veel vroeger en zonder dat het van eenig belang voor onze zaak +was. Ik meende nu aanstonds mijn verdere stappen in uw geboorteland +te moeten beginnen kapitein. U werdt in November 1807 te Birchheim +in Hanover geboren niewaar?" + +"Watblief....?" + +"Ja majoor, juist," zegt Eva snel, en wisselt dan een blik met haar +moeder, die Kartenglimp niet ontgaat en waardoor hij opnieuw in de +overtuiging wordt versterkt dat mijnheer de graaf van Armeloo ook bij +die mooie dochter een nul in 't cijfer is. Best! als hij 't maar weet! + +"Zoon van Peter Harmen niewaar?" vervolgt Kartenglimp; "welgesteld +landbouwer aldaar." + +"Welgesteld!" herneemt Armelo: "ik moet je zeggen...." + +"Ja maar papa," valt Helmond in: "Eva heeft nu gelijk: wanneer de +majoor zoo telkens door u in de rede wordt gevallen dan...." + +"Dan is het letterlijk om gek, om tureluursch te worden:" stemt +de gravin. + +"Hier dokter," herneemt Kartenglimp die--zooals Eva opmerkt--zeer +bescheiden doet alsof hij van dat intermezzo niets gehoord heeft: +"hier dokter, heb ik een heele correspondentie met de burgemeesters +van Birchheim, Puttenburg, enz. enz.; met heeren Archivaren und +Geheim-ober-land-und-volk-statistik-inspectors, of hoe ze heeten; +met heeren Pastors oder Predigers en het lest wel 't best, met een +persoon, waaraan ik zeer toevallig ben gekomen, een allerschranderst +actief mensch, van wien ik u later spreek. 't Grootste deel, ja bijna +die geheele correspondentie kan ik u sparen. Ze zou u niet veel meer +doen zien dan wát er alzoo is gedaan dokter, om den overgrootvader, +ik zeg den _over_grootvader van mijnheer uw schoonvader op 't spoor +te komen." + +"En is hij gevonden majoor?" zegt Helmond, nu Kartenglimp een +oogenblik zwijgt. + +--Hoor, hoor! August vraagt dat met wezenlijke belangstelling, meent +Eva, en ze voegt er bij: "Ja niewaar, hij was er majoor?" + +"Maar kind, welzeker!" bevestigt mevrouw: "de eene vader heeft +natuurlijk altijd weer een anderen vader gehad, dat spreekt!" + +"Hier heb ik, om kort te gaan, een brief," hervat Kartenglimp, +terwijl hij met een uitdrukking van groot gewicht het papier toont: +"een stuk dat voor het geslacht der Van Armeloo's evenveel waard +is als het gevoel van eer voor den soldaat. Deze brief dokter,"--de +majoor scheen het woord niet meer tot den kapitein te richten; "deze +brief van den heer Dr. Heinrich Stangbetter, evangelisch Pastor of +Prediger te Mariënthalen in Oldenburg, ofschoon hij in bijna onleesbaar +Duitsch is geschreven--zie maar dames--hij gaf mij de zekerheid van het +hoogstbelangrijke feit dat van 1707 tot 1752 twee heeren Armelo, Walter +en Peter, vermoedelijk vader en zoon, na elkander evangelisch predikant +in die plaats zijn geweest, terwijl te Mariënthalen in gemeente- +en kerk-archieven de overvloedigste bewijzen daarvan voorhanden zijn."' + +De linksche wijze, waarop de lange drankjesrondbrenger Bus inmiddels +het theeblad heeft weggenomen en den wijn op de tafel gezet, kon Eva +nu voor 't oogenblik niet uit den zaligen hemel stooten waarin ze zich +bevond, 't Hinderde haar alleen dat papa zoo akelig onverschillig +en strak zat te kijken; en ook--ja, dat Kartenglimp hem nu zoo in +'t geheel niet meer aansprak. + +"Papa!" + +"Watblief?" + +"Meen je om in te schenken, vrouwtje?" zegt Helmond: "Ja, de majoor +mag wel eens drinken." + +"Ah! merci!" zegt Kartenglimp, en proeft den heerlijken Cantemerle, +en herneemt terwijl hij ter halverwege opstaande met het glas +salueert: "Ik drink even het welzijn van dezen huize: Mevrouw +Helmond! dokter! mevrouw Van Armeloo...." + +"Papa, de majoor wou.... Papa dan!" roept Eva. + +"Hemel Armelo-lief! zie je dat glas niet!" + +"O jawel; jawel.... Wát was de....?" + +"Derangeer je niet kapitein. Ik dronk het welzijn van mevrouw je +dochter, en van mijn vriend Helmond in hun nieuwe woning."--Den +ontevreden blik van Eva bemerkend: "'t Is niets mevrouw; papa heeft +zeker zinkings die hem wat hinderen in 't hooren." + +Armelo zet er zich _weer_ overheen, en ja, hij verstout zich: + +"Ik drink graag het welzijn van mijn kinderen majoor, maar.... ik +weet niet of deze conferentie en uw bemoeiingen wel inderdaad zoo +bijzonder in 't belang van hun en ons geluk zijn." + +De majoor is doodsbleek geworden, maar schijnt toch zijn kalmte +te bewaren. + +"Hemel papa!" zegt Eva. + +"Man ben je.... om Godswil, ben je _stapel_ geworden!" roept mevrouw. + +Ja, ook Helmond moest in stilte bekennen dat het wat erg liep. Ofschoon +zulk een bemoeiing in zake van afkomst, het stokpaardje van dien majoor +bleek te zijn; hoewel hij volstrekt niets te verzuimen had en hij zich +voor deze bereddering letterlijk heeft opgedrongen, men moest toch +erkennen dat niemand hem bepaald weerhouden heeft, en zelfs dat mama en +Eva door haar openlijk betoon van ingenomenheid, hem zeker tot handelen +hebben aangevuurd. En nu, terwijl men hem dan een tijd lang rustig liet +begaan; nu men bijeen is gekomen om zijn verslag te hooren--ofschoon +Helmond zelf het wel graag had ontweken--nu de majoor werkelijk reden +meent te hebben om papa te kunnen feliciteeren; zie, nu zet die oude +heer zich eensklaps zoo schrikkelijk stijf in den zadel. Indien het +_onmogelijk_ was, à la bonne heure, maar _onmogelijk_ was het niet; +en ofschoon papa er dan zelf--althans van middag--schrikkelijk tegen +was, vergeten mocht hij niet dat Eva er geheel anders over denkt. Hij, +Helmond, o nee, hij hecht er niets aan, zoo goed als niets; maar +als het dan waar is, wat Debecque heeft gezegd, dat namelijk zulke +titels zeer gemakkelijk kunnen overgaan, en hier dus zeker vooral, +van schoonvader op schoonzoon--natuurlijk in 't belang van kinderen en +kleinkinderen,--ja! dan was het inderdaad zeer onbeleefd om een man, +die zich zooveel moeite getroostte, en nog wel op het oogenblik dat +hij aan Eva een soort van toost bracht, zoo onheusch te behandelen. + +"Papa, we mogen dunkt me niet vergeten dat de majoor zich te veel +moeite voor ons gaf, om er tot dank een onvriendelijk woord voor te +ontvangen.--Wij die u kennen, weten wel dat het uw bedoeling niet +was om den majoor iets onaangenaams te zeggen." Met nadruk, ofschoon +steeds op gepasten toon: "De majoor wil met u klinken papa!" + +Na een korte aarzeling heeft Armelo met eenige trilling zijn glas +genomen, en stoot het weifelend tegen dat van Kartenglimp, doch, +met een wrevelig gebaar en zonder te drinken zet hij het daarna op +de tafel. + +Kartenglimp bespeurt een "algemeene verontwaardiging," waarvan mevrouw +Armelo inderdaad al aanstonds de tolk wordt. Er komt iets in zijn +blik, 'twelk hij met moeite zou kunnen verbergen, doch 'tgeen hij nú, +bij die "algemeene verontwaardiging" te verbergen onnoodig acht. + +"Ik geloof mevrouw," zegt hij snel tot Eva: "dat papa zijn diensttijd +wat te zeer vergeten is. Wanneer hij _uw_ wellevendheid en _uw_ +beschaving bezat...."--Kartenglimp ziet Eva--ongetwijfeld door zijn +woorden gestreeld--de oogen neerslaan en blozen, en vervolgt: "dan zou +hij zich wat beter herinneren dat de man, die ertoe meewerkt om hem van +eenvoudig gepensioneerd kapitein tot den gravenstand te brengen--'tgeen +zonder mijne relaties zeker _nooit_ gelukken zou--dat die man tot +nu toe in rang nog altijd zijn _meerdere_ is. Je moest een voorbeeld +aan je vrouw en dochter nemen kapitein, en wat meer eergevoel toonen." + +Mevrouw Armelo geeft, sterk knikkende, bewijzen van toestemming.--Eva +is vuurrood geworden.--Helmond ziet links en rechts.... naar +Eva, naar papa, naar Kartenglimp, en zijn gansche houding teekent +onrust. Opgestaan gaat hij naar de deur, vreezend dat iemand onverhoeds +in deze oogenblikken zal binnenkomen, terwijl Kartenglimp nog voortgaat +met inzonderheid Eva te verheffen tot een model, waaraan de vader +zich wel spiegelen mocht. + +En, een zwaren strijd heeft Helmond te strijden. Op dien toon kan +het niet verder! Hij ziet den armen schoonvader daar zwijgend en met +pijnlijk saamgeperste lippen neerzitten.--Ja, zijn vijandige houding +tegenover den majoor was zonderling en ongewettigd; maar op _deze_ +wijze! Zal die vreemde, den oud-kapitein hier, onder Helmonds dak, +dan zóó de les mogen lezen; zal hij Eva zóó op een dwaalspoor mogen +brengen, en haar doen vergeten dat zij _ten koste van haar vader_ +verheven wordt? Helmond wil spreken, hij zal, hij _moet_!--Maar, +als hij dien man--nu zichtbaar verstoord--door een terechtwijzing +tegen zich in 't harnas jaagt....? Vernam hij dan niet in vertrouwen +dat juist die majoor een der personen is door wien de notaris hem 't +geld kon bezorgen? En heeft hij niet zooeven gehoord dat het zonder de +hulp van dien man zeker _nooit_ zal gelukken om een titel te bekomen, +waaraan Eva hangt met al de kinderlijkheid van haar hart? Waagt +hij dan niet, door zijn terechtwijzend woord, dien man nog meer te +ontstemmen, en Eva een teleurstelling te berokkenen, die dan ook wel +mogelijk een bron van kwelling voor _hem_ worden kon?--Maar hoor! + +"Ik bedrieg mij niet kapitein, uw vrouw en dochter, en ook uw zoon, +ze schamen zich over je kleingeestigheid. Ze gevoelen...." + +Armelo hoort niet meer wat zijn vrouw en kinderen gevoelen. Hij, hij +_zelf_ voelt het oude militaire hart weer krachtig wakker worden in +de borst.--Wat vermeet zich die gepommadeerde opsnijer, de brutale +klant met zijn vreemde tronie, de indringer van wien "God noch goed +mensch" de origine en geschiedenis kent; de man, die zich opwerpt om +een titel aan 't licht te brengen--wie weet met welke bedoeling--een +titel die tóch niet bestaat. Wat waagt hij het--duizend bommen en +kanonnen! om op zijn kwajongensjaren met een in Indië verworven rang, +een oud-kapitein van het Neerlandsche leger te insulteeren! Wat duizend +donders! waagt hij het om vis-à-vis vrouw en kinderen zulk een toon te +voeren; zijn dikwijls weerspannige, hooghartige vrouw nog meer tegen +hem op te zetten, en zijn kind, zijn Eva, van hem te vervreemden +geheel en al!?--Op, ouwe kameraad! knip dat brutale onridderlijke +poespas onder z'n neus! Duizend donders! toon nu.... Nee, chut Armelo, +stil! bedaar!.... 't Is _hier_ de plaats niet. Zal de arme kapitein +dan aanstonds in de rijke woning van zijn schoonzoon schandaal gaan +maken en haar tot een kroeg verlagen? Nee, stil; stil nu Armelo; +weerhoud je. Als je spreekt en loskomt dan raak je slaags in 't volle +vuur. Zwijg dus! Morgen in de sociëteit, dan kun je hem vinden. Een +knip onder den neus zul je hem geven; ha! _dáár, een knip onder den +neus_; Ga nu maar voort sinjeur; wel ja, doe mijn eigen vrouw maar +altijd toestemmend knikken en triumf op mijn "_kleingeestigheid_" +vieren. Laat dat kind zich maar _schamen_ voor een vader, die.... o +God!.... Neen zwijg Armelo, zwijg tot morgen! Laat hem zijn gang +gaan. Stil! + +"Ik denk dames," vervolgt Kartenglimp met een naren lach, "dat de +kapitein dat glas niet wil drinken, omdat hij misschien _tegenwoordig_ +tot het korps der _afschaffers_ behoort,--hahihaha! hahihaha!" + +--Maar God, wat is dat?--Hoor, wat snerpt daar _als_ een gil door +de ruime Oranje-zaal? Wat vliegt daar op en scheurt dien valschen +lach vaneen? + +Ze hebben het niet gehoord hoe het in de laatste minuten, mede +bonsde in Eva's borst. Haar blozen en verbleeken; het neerslaan +dier oogen; haar zwijgen, neen, ze hebben het niet beschouwd als +den strijd van haar dwazen wensch met haar waarachtig liefhebbend +kinderhart.--God! had zij dan straks zoo iets uitgelokt? Maar zóó +heeft ze het niet bedoeld! + +"_Zwijg! dat is laag en gemeen!_" heeft Eva eensklaps met de grootste +overspanning geroepen, terwijl ze zich ten deele van haar zitplaats +verhief: "Zwijg man, en lach zoo akelig niet..... Dat is _mijn vader_ +weetje, mijn _goede lieve brave_ vader! Wie riep je hier, om dien +ouden man te beleedigen, zeg? in _mijn_ huis....? + +"Eva, Eva!" zegt Helmond: "In 's-hemelsnaam!" + +"Wát Helmond! wil _jij_ me terughouden? Al heb ik straks ook den schijn +gegeven van meer aan een titel dan aan mijn lieven vader te hechten, +die schijn mag niet blijven! Zou jij dat willen!?"--Geheel opstaande +en fier tot Kartenglimp:--"Je lacht al niet meer, _goed_! Vraag nu +mijn vader excuus voor de verregaande beleediging die je hem, vooral +met dat laatste woord, hebt aangedaan.--Ik zeg: _vraag excuus_!" + +Kartenglimp zoo wit als een lijk geworden, schijnt nochtans zijn +kalmte niet te verliezen. + +"Een beleediging mevrouw? Heb ik met dat laatste woord een beleediging +gezegd? Ik wist niet...." + +--O God, heeft ze dan haar zinnen verloren....? Hoor! het was hem +onbekend, wat er gebeurd is in vroeger tijd! Heeft ze dan in haar +overijling nu zelve dien goeden stillen vader den pijnlijksten stoot +gegeven, door vuur te vatten toen men hem een afschaffer noemde? Ze +heeft goed willen maken wat ze straks misdeed, neen--haar _hart_, +haar liefdevol kinderhart heeft gesproken; maar helaas, ondoordacht, +om hem nu nog dieper te wonden in 't bijzijn van dien man. O, zij +weet niet wat ze nu spreken, waar ze zich bergen zal. + +Maar zie.... het hoofd van den vroeg vergrijsden vader, het schudt +wel vreemdsoortig, maar toch, ja, in die altijd zoo goedige oogen +ziet ze tranen glimmen. Tranen!--En met die oogen vol tranen ziet +hij haar aan.--Lachen ze haar toe door die tranen heen? Wenken ze +haar om te komen aan zijn zij; in zijn armen, aan zijn vaderhart? + +Ja Eva, dat trillen van het hoofd en dat beven van die lippen, +'t is nu een gevolg van den warmen gloed, die daar eensklaps zijn +borst doorstroomde. + +O, toen ge daar op dien schrillen gejaagden toon uw: "Zwijg! dat is +laag en gemeen", hebt uitgekreten; toen gij hem uw _lieven braven +goeden_ vader hebt genoemd, toen was het hem als zongt gij het +schoonste lied uwer kinderjaren; als drukten weer uw rozelippen op +'t teederst zijn pijnlijk gesloten mond.... o God, toen had hij zijn +Eva, zijn kind weergevonden, de oudste, de lieveling die hij straks +reeds verloren dacht. + +Zie, en nu staat ze aan zijn zij, en ze drukt dat grijze goede hoofd +vast, heel vast aan haar borst;--zóó, zóó! nog meer op zij, nog vaster, +ja, want--die vreemde, zal ze niet zien: de tranen van haar goeden, +haar _lieven_ vader! + + + + + + + +VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Een groot kwartier later was de majoor Kartenglimp vertrokken. + +Door zelf zijn kalmte te bewaren, of wel met geweld te hernemen, +was Helmond er al spoedig in geslaagd om, althans voor 't oog, de +gemoederen tot bedaren te brengen. + +'t Was immers een misverstand, een mal-à-propos. Men heeft het den +majoor die zooveel moeite deed, niet durven zeggen, dat papa, bij +rijper en rijper indenken, hoe langer hoe meer _tegen_ de zaak is +geworden, en niet dan op sterk aandringen van.... de familie, erin +heeft toegestemd om dezen namiddag de conferentie bij te wonen. Een +lichte ongesteldheid, zooals mama zeer juist gezegd heeft, had +hem misschien dezen middag nog bovendien wat zenuwachtig gemaakt, +en zoo heeft het den schijn gehad alsof hij zich tegen den majoor +en niet, zooals werkelijk het geval is geweest, tegen de zaak bleef +kanten.--"Niewaar papa?" + +"Jawel, welzeker!" heeft Armelo gezegd. Och hij zou nu wel alles +hebben toegestemd; immers, hij had zulk een zalig oogenblik gehad, +o zoo _onbeschrijfelijk_ zalig! + +En wat Eva's uitval betrof, de majoor zelf zou dien waardeeren +niewaar? Een dochter die gevoelig wordt, _zeer_ gevoelig, wanneer +men haar vader.... "U zult bekennen majoor," heeft Helmond vervolgd: +"dat, ofschoon er reden was u eenigszins gekrenkt te gevoelen, +dit gevoel zich wat sterk tegenover onzen braven vader heeft lucht +gegeven. Ook op mijn schoonmoeder en mij moest uw woord een pijnlijken +indruk maken. Maar als een misverstand nu aanleiding gaf.... wanneer +ik zelf erken dat wij schuld hadden door u onbekend te laten met +de zeer verminderde ingenomenheid van onzen vader met de zaak, dan +bedrieg ik mij niet of u zult--_niet_ als bekentenis van ongelijk, +maar als de _mindere_ in leeftijd, ofschoon de meerdere in rang, +den ouden kameraad--ook ter wille van _vrouw_ en van _dochter_, +wel gaarne de hand reiken." + +En..... Zoo was het geschied. + +Maar wat er omging in de harten dat is in die ure onvermeld gebleven. + +Nadat Kartenglimp vertrokken was, hebben papa en mama Armelo nog +eenige minuten getoefd; maar papa verlangde nu toch zeer naar huis, +want de hoofdpijn, die men reeds eenige malen had voorgewend, was +werkelijk gekomen. Mama die na Eva's uitbarsting en wat erop volgde, +zeer stil is geworden, heeft toch niet kunnen nalaten om Eva te zeggen, +dat ze heel "grootsch" had gehandeld met zóó haars vaders eer op te +houden en zijn partij te trekken; en, slechts fluisterend--want in +Helmonds oogen vreest ze toch straks wel wat al te onbewimpeld voor +haar meening te zijn uitgekomen--slechts fluisterend voegt ze in +'t heengaan er tot Eva bij, dat ze van dien adel nog altijd het +beste blijft hopen, ofschoon ze het lijdelijk moesten aanzien hoe +de majoor--en zonder dat er over de zaak een woord is gerept--al die +papieren en stukken weer stilletjes mee naar huis had gepakt. + +En Eva, 't was háár wel aan te zien dat ze zware hoofdpijn had. Ze +sprak na 't heengaan der ouders bijna geen woord. August vond dat niet +vreemd. 't Was maar beter; en, Eva zou hem groot plezier doen met naar +bed te gaan: haar pols ging wat gejaagd, en haar voorhoofd gloeide. + +--O, wie durfde nu nog beweren dat zulk een vrouw geen schat was, +grooter dan de grootste op aarde? + +"Ziezoo lief wijfje, lig nu maar rustig; 't is mede in 't belang +van ons "geheim" dat je bijna verklapt hadt. Met den gezwinden pas +ga ik nu naar mijn zieke; ja; _toch te voet_. 't Zal wel donker zijn +als ik terugkom, maar als je slaapt dan zijn de uren seconden. Nee, +wees gerust, die hoofdpijn van papa zal morgen wel beter zijn. Maar, +vrouwtjes, die zulke goede plannen hebben als jij, ze moeten wat +oppassen en ook bij haar edelste emoties niet te hartstochtelijk +worden. Tot straks mijn lieve beste vrouw!--Watblief? Of dat onderzoek +van dien adel, nu papa er zoo schrikkelijk tegen is, toch niet kan +plaats hebben?--Welzeker Eva, _alles_ kan; maar 't beste is nu dat +je er niet over denkt. Mij dunkt, dokter Helmonds vrouw heeft dezen +avond bewezen dat ze, ook zonder adelbrieven, wel waarachtig van +adel is. Dag lieve, slaap zacht!"--Nog een kus op haar lieven mond, +en Helmond spoedt zich voort. + +'t Begon al te schemeren toen Helmond, reeds een tien minuten buiten +de stad gekomen, verfrischt door de heerlijke avondlucht, van verre +een boerenknaap op ongezadeld paard in vollen draf zag naderen. + +In weinige seconden was de ruiter den dokter voorbijgejaagd; maar +terwijl Helmond met gefronste wenkbrauwen even omziet, bespeurt hij +dat het paard door den knaap met kracht wordt ingehouden terwijl ook +de ruiter naar den voorbijgereden dokter omkijkt! + +Helmond heeft een oogenblik te voren gevreesd 't geen hij nu moet +vernemen. Die haast, dat ongewone harddraven naar stad, 't is het +gevolg van een sedert bijna twee uren vergeefsch wachten op den dokter, +die gezegd had _dadelijk_ te zullen komen. Reeds drie kwartier geleden +is een andere knecht van boer Dirksen, te voet naar stad getrokken, +om dokter, als hij hem mocht tegenkomen, tot spoed aan te zetten; +maar, misschien zal Japik, niet wetend dat dokter verhuisd is, naar +de oude woning aan den wal zijn gegaan en hem zóó hebben misgeloopen. + +--Ja, 't was vreeselijk erg; boer Dirksen lag "als dol", en telkens was +het alsof hij "genacht ging zeggen." Als dokter rijden kon, dan moest +hij toch dadelijk "den bles" nemen, en hem maar ferm "ribbenhaver" +geven, want o Heer, d'r zou wat te koop zijn als boer Dirksen bezweek! + +In een oogenblik heeft Helmond den bles beklommen. Vroeger, vooral +in zijn studententijd, had hij menig paard bereden, en ofschoon hij +nooit een harddraver had zooals deze, ja zelfs nu zonder beugels of +sporen en van 't losse dek, 't zou tóch wel gaan.--'t Was van belang +geen minuut te verliezen. + +--Goeje God! als hij had kunnen voorzien dat er zooveel haast was! Nu +ja, men heeft de boodschap gebracht of dokter eens dadelijk op _De +Schebbelaar_ bij boer Dirksen wou komen.--_Dadelijk_!--Maar, kwam er +dan ooit een boodschap, en vooral van een boer, zonder dat _dadelijk_ +er bij!--En dan, die gezonde ronde, blozende boer Dirksen! Hij had +een talrijk gezin, en een macht van loontrekkend personeel.--Aan hem +_zelf_ heeft Helmond het allerminst gedacht. Gevolgen van onrijpe +vruchten eten en dergelijke, hebben hem een oogenblik voor den geest +gestaan. Bovendien, men moest wel niets verzuimen, maar een dokter +behoeft toch ook geen schel te zijn, die maar aanstonds geluid geeft +als men--noodig of niet--aan het koord trekt. Hoe dikwijls kwam hij +niet reeds in een woning, waar men hem dringend liet roepen, om er +met een: O, 't is alles weer bestig dokter; we dochten, dokter kan +licht eens komen;" te worden begroet. + +En toch, terwijl Helmonds lichaam door den stevigen bles--ook zonder +dat hij hem hak- of ribbenhaver behoeft te geven,--op ongewone wijze +wordt geschud en geschokt, roert er mede iets in zijn binnenste, +'twelk hem geen rust gunt: Het was je plicht geweest dokter, om zonder +wettige verhindering _aanstonds_ naar _De Schebbelaar_ te gaan. Een +_dwaasheid_ heeft je er van teruggehouden, een vrouwengril! + +--Een dwaasheid! een vrouwengril? Zou het dan geen lafheid zijn +geweest dien majoor te ontwijken? Zou het vervullen van den plicht, +inderdaad geen dekkleed voor zwakheid geworden zijn!? + +--En, _vanwaar_ dan zulk een bijzondere weerzin tegen dien +majoor? Waarom, _waarom_ is zijn gezelschap een kwelling voor Helmond +geworden? + +--O Eva.... Eva! + +--Eva? Neen! zou hij háár, die liefdevolle dochter, die engelachtige +vrouw met haar hemelsche gaven, durven noemen, wanneer hij _zelf_ +zijn plicht kon verzaken als man!--Is zij het niet geweest die hem +nog bovendien heeft aangeraden om althans niet te voet te gaan maar +een rijtuig te nemen? + +--Een rijtuig!--Maar stil, zij mag en zal immers niet weten dat haar +_man_ een onverstand, een dwaas was, toen hij zich liet vervoeren om +meer te doen dan hij _kon_ en mocht. + +--Hoe! tóch onverstandig? Is het dan ooit te veel of onverstandig +gedaan wat hij voor _haar_ doet? Neen! neen!! Hij wil zich dat +telkens en terdege herinneren, en bewijzen zal hij het later zonder +fout. Maar, om dat te kunnen, moet hij voortaan ook als dokter op +'t verstandigst zijn rekening maken.--Waartoe zal het rijden dienen +indien hij den tijd tot loopen heeft! Tegen vermoeienis ziet hij niet +op; immers al wat hij werkt en doet, hij doet het ter wille van haar, +zijn schat en zijn liefde. + +--En dan, wanneer men een huishouding heeft, dan behoeft men ook +immers niet meer zoo buitengewoon discreet met het maken van visites +te zijn.--Debecque heeft het getoond, men ziet een dokter graag als +hij zijn zaak kent.--Wanneer de burgers en boeren tóch niet tevreden +zijn aleer zij een paar "bruine dranken" geslikt hebben, waartoe ze +hun dan--tot zijn eigen scha te onthouden! + +Eensklaps gevoelt de ruiter bij een zeer sterken schok een stoot aan +zijn knie; een plotselinge duizeling overvalt hem, en....--Neen, Gode +zij dank! dat is goed afgeloopen; dat had veel erger kunnen zijn. De +moedige harddraver--ofschoon anders een dood mak paard--heeft aan +de hand die hem bestuurde waarschijnlijk geen meesterhand herkend, +en, hoe het gekomen is weet Helmond niet, maar toen hij een weinig +van den schrik bekomen, opstaande van den bermrand [2] waarin hij +gevallen of geworpen was, naar het been tastte 'twelk hem wat zeer +deed, toen zag hij ginder nabij de hoeve van boer Dirksen, nog den +harddraver met het schuingezakte geelbonte paardedek voortrennen, +en straks, schier rakelings langs den hekpost heen, het erf van zijn +meester binnenhollen. + +--Gelukkig! de val had veel erger kunnen zijn. Helmond kan zeer goed +voort: het loopen hindert hem weinig of niet. Maar, hij gevoelt zich +toch eenigszins ontsteld, en zeker was het nu voor hem geen geschikt +oogenblik om in een woning te verschijnen waar hem misschien, door +zijn late komst, een ongewenschte ontvangst inplaats van eenig betoon +van deelneming te wachten staat. + +Helmond houdt zich kloek. Men bemerkt niet eens dat hij wat bleek +ziet en wat ontdaan is. Men had ook wel aan iets anders te denken +en naar iets anders te zien! Aan het bed van boer Dirksen gekomen, +voer Helmond--ofschoon men 't niet zag--een schok door de leden. + +Helaas! Wat men vreesde is waar. De man had den tol der natuur reeds +betaald. Neen, die kleur op dat gelaat, men behoeft er zich niet mee +te vleien; Dirksen zou zelfs nog kleur hebben wanneer hij begraven +werd. Er was geen twijfel: de pols stond stil, boer Dirksen was dood! + +Het gejammer en geweeklaag van het boerengezin, van die weduwe met +haar zuigeling op den arm, en de negen andere kinderen die allen +schreiden--de meesten in navolging der ouderen, zonder den omvang van +hun verlies te beseffen; de smartelijke kreten van meiden, knechts en +geburen, die in een oogenblik het huis deden weergalmen, ze roerden +Helmond heviger dan ooit een zoodanig tooneel het gedaan had. Geen +wonder, met eigen zaken vervuld; getroffen door het onverwacht bericht +dat hij misschien _te laat_ zou komen; ontsteld en méér geschokt dan +hij in den aanvang geloofde door dien val van het paard, maar bovenal +gefolterd door de gedachte dat hij waarschijnlijk met een spoedige +hulp hier het ergste had kunnen voorkomen; door dit alles innerlijk +bewogen, is het niet te verwonderen dat de dokter al zijn wilskracht +behoeft om voor 't uiterlijke bedaard te schijnen. + +En, hoe moest het hem dan te moede zijn, toen daar eensklaps een +groote zwaargebouwde kerel--de broeder van vrouw Dirksen--met woedend +gebaar hem onder de oogen trad, en hem in weinig gekuischte, ja in +deze oogenblikken akelig schril klinkende woorden, den dood van zijn +"braven zwager" verwijten kwam? + +Er was aan Helmonds lichaam geen zenuw die niet trilde, maar nochtans +hij scheen bedaard. Hij betuigde dat het hem waarachtig leed deed +hier te laat te zijn gekomen; maar dáárom zou boer Geurtsen toch +niet beweren dat dit sterven des dokters schuld was. De familie heeft +zelve de zaak--toen Dirksen dezen middag ongesteld werd--niet ernstig +ingezien; anders zou zij wel een boerenwagen of sjees gestuurd en op +den meestmogelijken spoed hebben aangedrongen. Dit alles was _niet_ +geschied. Zoodra het dokter geschikt heeft is hij van huis gegaan. Maar +bovendien..... wie zou, en vooral met het geloof van boer Geurtsen, +durven zeggen, dat een menschenhand krachtiger was dan de hand van God? + +Dit laatste mocht inderdaad een overloopen tot de tegenpartij heeten +uit zucht naar zelfbehoud. Helmond gelooft wel degelijk aan een God +en een Godsbestuur, al begrijpt hij het niet, en al zoekt hij de +"onoplosbare raadsels" niet te verklaren; doch zeker zou hij zulk +een uitstekend dokter niet geweest zijn, indien hij meende dat het +met ziekten anders ging dan met een snel wassenden vloed. Dijk en +dam zullen hem keeren totdat hij weer effen vloeit binnen zijn boord, +indien zijn kracht althans niet te sterk, en het water niet...... te +overvloedig is. + +Helmond had, na het vernemen der ziekteverschijnsels, immers aanstonds +het oog gehad op heilzame kruiden die een Voorzienigheid mede in +'t aanzijn riep. + +Maar dat overspringen naar den vijand baatte den dokter niet, want, +hoe vast boer Geurtsen ook anders in de leer was, nu zwager Dirksen +daar "dood lag", en die dokter hem "verzuimd had--jawel, vrouw en +kinders en allen konden dat getuigen; nu zou God er wraak over roepen, +en de Heer zal een onnutten dienstknecht uitwerpen in de buitenste +duisternis waar zal zijn weening en knarsing der tanden!" + +Een oogenblik is het te vreezen geweest dat de groote zware +Geurtsen, reeds eenigermate in de rechten van den Heer des onnutten +dienstknechts zou treden; doch Helmonds bedaardheid, en de zorgen +die hij--alsof er geen bedreigingen tegen hem klonken--in stilte +aan de weduwe ging wijden, dewijl haar zenuwen door 't geen er nu +voorviel nog meer geprikkeld werden,--Helmonds schijnbare kalmte, +en zijn bedaard handelen: vriendelijk wenkengevend in 't belang van +al die schreiende jongens en meisjes; lafenis biedend aan Geurtsens +eigen vrouw, een zuster van den overledene--zooals ze daar doodsbleek +zat te klappertanden, dit alles deed den storm althans voor het +oogenblik bedaren. Slechts in een dof gebrom gaf de zwager, op +een stoel neergevallen en met het hoofd in de hand geleund, nog +gestadig aan zijn verbolgenheid lucht. En wat er omging in zijn +"hartengedichtsel"....? "God beter 't, nou kreeg ie dien heelen troep +onder voogdij en beheeren! Zulke dokters! zulke verd..... dokters!" + +Voordat Helmond een half uur later vertrok, mocht hij de groote +voldoening smaken, dat de altijd schreiende weduwe hem de hand drukte, +met de betuiging dat ze 't hém niet kon wijten; immers, als dokter +'t zóó begrepen had dan zou hij eerder gekomen zijn; niemand heeft +dit kunnen denken. En dan weer uitbarstend in geween: + +"Och God! och God! dat ie nou dood is, waarachtig _dood_!" + +'t Was goed dat er zich te midden van al die weenenden en verslagenen, +toch één enkele bevond die sedert dokters komst, nog om een andere +reden tranen heeft geschreid. Dat was Hanna, de frissche blonde +boerenmeid met haar goeden aard en helderblauwe oogen. Neen, ze heeft +het bijna niet kunnen aanhooren dat die lompe Geurtsen, dien besten +man zoo onheusch en onrechtvaardig bejegende. Was die dokter geen +engel van goedheid! Heeft hij haar niet met Gods hulp uit een zware +ziekte weer vierkant op de been geholpen; was hij niet alle dagen +aan moeders huis geweest--weer of geen weer; en, toen het op betalen +aankwam..... toen, toen had ie de arme moeder op den schouder geklopt +en gezegd: "Als Hanna eens een fikschen boerenzoon trouwt moedertje, +dan kom ik op de bruiloft meesmullen voor drie!" Och zoo'n edele goeje +man, zoo'n knappe--om dien zoo te boenderen als Geurtsen gedaan had! + +Ja, 't was maar heel goed dat die frissche blauwoog inwendig gekookt +heeft, en dat ze haar weldoener, bij 't heengaan, de bewijzen van +haar trouw en vereering zoo overvloedig liet blijken. + +Dat geschiedde toen ze hem uitliet, en ze samen alleen waren in +'t achterhuis bij de melkkamer der groote boerderij. + +--Lieve hemel, wat schortte hem? Hij moest zich aan een karnton +vasthouden. + +"'t Is niets Hanna, niemendal." + +"Moar ie wordt zoo wit as 'en doek dokter." + +"Nee dat komt wel terecht.... laat me maar eens even.... stil...." + +"God dokter, drink dan; drink! Hier 'en schoep karnemelk.... hier...." + +"Zoo ja; 't wordt al beter. Dankje goeje Hanna, dankje kind. 'k Ben +straks vóórdat ik hier kwam gevallen; en...." + +"En toen zoo'n schandoal hier in huus!! Kom mee, kom mee +dokter. _Loopen_ dát zu'j niet. Wat schêlt 't mien! 'k Zal oe voaren +tot bij stad. Ze zullen mien nou niet missen of zuuken. 'k Zet Kwiebes +den ezel veur 't kerreken op veeren. Kom moar mee noar 't stal. Ze +zouwen oe kapot moaken hier! Kom gauw moar; kom mee!" + + + + + + + +VIJF EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +De majoor Kartenglimp, zoo pas van de conferentie in de nieuwe +dokterswoning thuisgekomen, heeft zijn hoed met ruw geweld op een +canapé gesmeten en zich zelf in een voltaire geworpen. 't Ware +bedroevend geweest voor wie als getuige van zijn teleurstelling die +lang verkropte woede had moeten aanschouwen.--Driemalen dreunde de +tafel door een krachtigen slag van zijn vuist. De onzinnigste vloeken +en verwenschingen ratelden hem tusschen de tanden. + +--Wees voorzichtig Kartenglimp; drift is nadeelig voor je gestel; +denk aan die laatste ziekte in 't voorjaar. Je bent nu sterk en flink; +en zoo iets zal niet terugkomen, maar hou je aan zijn raad. Maak je +niet zoo ontzettend driftig. Wees matig in alles.--Jawel.... hij zal +het in 't oog houden; 't is zaak! Maar, moest die oude dronkaard, +die dwarskop, die.... ploert-kapitein hem zóó beleedigen, zóó zijn +plannen, zijn zalige uitzichten dwarsboomen, ja, voorgoed verijdelen +misschien!--Zijn plannen verijdelen!?--Neen, dát nooit, dát in der +eeuwigheid niet!--Wat wil hij dan? Wát?--Ha! hij wil het menschdom +toonen dat de maatschappij de rechten van het individu verkort en +verkracht. Hij zal toonen dat de mensch zich niet beneden het dier +heeft te stellen, beneden den leeuw die _vrij_ is in zijn woud en +spelonk, en zijn prooi en zijn lust neemt waar hij die vindt. Hij wil +zich wreken op die maatschappij waar men hem _zijn_ vrijheid heeft +benomen, waar men hem gekerkerd houdt en als 't ware een dolk op de +borst zet. Zie toe brave Oostindische officieren, vervloekt moedig +eedgespan; wat Ronner-Kartenglimp niet instaat is op u te verhalen +dat zal hij zich _hier_ verschaffen: wraak op wie hem durft kwetsen, +vernederen en weerstaan.--Ja brave dokter Helmond, die wel voor een +muziekmeester maar niet voor _mij_ kondt terugkeeren, boeten zul-je; +ik zal je inwikkelen, inwikkelen, en met je schoone vrouw, totdat +ze, voor den duivel, in mijn armen zal toestemmen dat ik haar redder +werd!--En wat wil men nu? peinst Kartenglimp iets kalmer voort. Dien +adel, waarvoor ik mij sinds eenige weken zooveel dwaze moeite gaf, +zal zelfs zij.... dat heerlijke kind er nu van afzien, ter wille van +dien vader? --Onvoorzichtige Ronner! je hebt je te zeker gewaand van +haar zucht naar die glorie, gesteund door dat malle creatuur van een +moeder. Dien vader heb ik beschouwd als een onding, die zelfs in 't +oog der dochter geen stem had. Maar 't was buiten haar kinderliefde +gerekend. Dat overweldigde mij toch een oogenblik. Ja, dat was +schoon.... toen, toen dacht ik eensklaps aan de vrouw die mij leerde +als kind, en mij haar lessen gaf.... lieve onnoozele lessen! Toen,--nu +ja, ik voelde mij getroffen maar was een gek. Ik was.... Nee nee +Ronner, dat was je niet! Nee, 't zou groote dwaasheid geweest zijn +wanneer je dáár die hand niet hadt gegeven. Haar oog werd aanstonds +helderder; het vertrouwen keerde terug.... Waarachtig, ja, die blik, +toen ik mijn papieren zonder een woord te spreken opborg.... die +blik.... Zeker, de zucht naar die glorie is nog niet uitgedoofd. Ik +moet geduld hebben, mij stilhouden; de wensch zal weldra, door de +onzekerheid waarin men bleef te meer geprikkeld, weer levendig, +en bij weigering van mijn zijde al grooter en grooter worden.--Zou +ik dan ook tevergeefs zoo lang gezocht en gesnuffeld, en de oneffen +schakels voor die geslachtsketen zoo kunstig hebben aaneengesmeed? + +Ja, Kartenglimp had zich veel moeite gegeven. Inderdaad was het hem +in den beginne niet onmogelijk voorgekomen dat de kapiteinsfamilie +nog kon afstammen van de oude graven Van Armeloo. De overeenkomst der +wapens had hem in den aanvang werkelijk getroffen, en, de tegenwerping +van den kapitein: dat hij bij zijn bevordering tot officier geen +wapen bezat maar zich er een graveeren liet, ze heeft hem het meest +waarschijnlijke antwoord doen geven, namelijk: dat de wapensnijder, +met het grafelijk wapen bekend, op het hooren van denzelfden +naam iets dergelijks doch wat eenvoudiger gemaakt heeft. Voor +het overige was alles misgeloopen. De vader en grootvader van den +kapitein waren boeren in het Hanoversche dorp Birchheim geweest, +maar van zijn overgrootvader heeft de majoor zelfs geen spoor kunnen +vinden. Evenmin was het hem gelukt om eenige zekerheid te verkrijgen, +aangaande een vermoeden als zou de genoemde jonge graaf Herbert, +zoon van den te Waechtel overleden graaf Van Armeloo, naar Hanover +zijn uitgeweken en zich daar als predikant hebben neergezet. Nergens +heeft hij elders den naam van den kapitein teruggevonden. Onder zijn +veelvuldige correspondentiën daarover, is hem echter mede een brief +van een predikant in Oldenburg geworden, die waarschijnlijk een _a_ +voor een _u_ heeft gelezen en gemeld, dat er--zooals Kartenglimp +op de conferentie heeft meegedeeld--in de plaats zijner inwoning, +van 1707-1752, twee predikanten elkaar hebben opgevolgd die den naam +van Urmelo droegen. Deze vondst heeft Kartenglimp als een heerlijk +redmiddel aangegrepen. In des predikers slecht geschreven brieven met +Duitsche letters, waren de U's gemakkelijk wat te veranderen geweest, +en--mocht de familie al zelve aan dien prediker schrijven, men zou +zijn _Urmelo_'s misschien in gemoede voor _Armelo_'s houden.--Nu +kwam het er maar op aan om een authentiek bewijsstuk te verkrijgen, +dat zekere Hollandsche graaf Herbert Van Armeloo,--met verandering +van zijn naam in eenvoudig _Armelo_--van den heer eener heerlijkheid +zijn aanstelling als prediker ontving, en bovendien het bewijs, dat +de beide predikers Urmelo--die nu reeds zeker als de voorvaders van +den kapitein door Kartenglimp waren aangenomen--in een rechte lijn +afstamden van den Hollandschen uitgewekene, zooeven vermeld.--En die +bewijsstukken?--Haha!--Kartenglimp heeft immers zijn alvermogenden +zaakwaarnemer in dienst, zijn trouwen Ronner, haha! Maar diens papieren +houdt hij terug! hij houdt ze geheim--_geheim_, dát is zijn kracht. + +--Maar als men dan bedrogen is? Welnu--haha!--dan is men bedrogen! Dan +is hij het mét hen; dan zijn ze maar altemaal bedrogen, voor den +duivel! + + + +"Wat is er, wát?" + +"Boeh! je kijkt weer zoo leelijk!" zegt de gemeenzame deerne die +vooral den majoor dient; en dan: "Daar is de krant." + +"De krant? waar?" + +"Hij staat op de trap." + +"De krant op de trap!? Alle duivels, wat moet dat beteekenen? Ik +versta geen gekheid." + +"Ojee! is het weer zóó laat. De krant: wel, Kippelaan met z'n +spillebeenen." + +"Niet thuis!" + +"Nee dat zie ik ook." Naar buiten roepend: "De majoor zeit dat ie +niet thuis is." + +Kippelaan, overtuigd dat hij zoowel hier als overal steeds welkom moet +zijn, heeft het woordje _niet_ óf voor een aardigheid gehouden óf niet +verstaan, althans, langs de deerne heen struikelt hij de kamer binnen, +ziet naar den dorpel om, en dan met de tien tolken zijner vriendschap +vooruit op den majoor toeschietend, verheugt hij zich in zijn welstand; +vraagt hem naar zijn welvaren; verzekert hem van eigen welzijn; +deelt hem mede dat het uitmuntend weer is, dat de dagen al korten, +dat hij ware vriendschap gevoelt voor een man als de majoor, en.... + +"Heb je anders niets?" zegt Kartenglimp: "Ik had belet gegeven." + +"Dat begrijp ik majoor; men kan niet altijd voor iedereen, niewaar, +natuurlijk! Daarom waardeer ik te meer uw vriendschap.--Nog niets +gehoord? O, van belang! van belang!" + +"Wat meen je?" + +"Fameus geval! De heele stad mee vervuld! tenminste.... enfin! Pas +gebeurd. Zeker nog niets van gehoord? Van _De Schebbelaar_? Van boer +Dirksen? Watblief?" + +"Och jij met je praatjes; is er brand, laat ze 't blusschen." + +"Brand? pardon! pardon!! _Dood_. Subiet. Onze vriend dokter +Helmond...." + +"Wat, _wát_!?" schrikt Kartenglimp op: "Is _Helmond_ dood?" + +Kippelaan stuift een paar schreden achteruit. Dat heeft hij niet +gezegd of bedoeld; en, Kartenglimp krijgt nu een ontzettend +verhaal--Kippelaansstijl--van het gebeurde in den avond; een +vermeerderde maar niet verbeterde uitgave van hetgeen reeds naar stad +was overgewaaid, namelijk: dat boer Dirksen, de geëerde en welvarende +boer van _De Schebbelaar_, aan zijn groot gezin en aan de maatschappij +was ontvallen, ten gevolge van een krampkoliek, die door zijn dokter +zóó weinig is geteld dat hij den man zonder hulp heeft gelaten. + +"En die dokter was.... dokter Helmond?" vraagt Kartenglimp ten slotte, +terwijl hij met moeite den vreemden glimlach weerhoudt die hem soms +de baas wordt. + +"Ja, jawel! 't Is mijn vriend, mijn intieme vriend Helmond; knap, +uitstekend knap man; beroemd; mijn neef de professor zei...." + +"En had hij den kerel zonder naar hem om te zien maar zoo laten...." + +"Om u te dienen.... jawel, om u te dienen....!" + +--Om _hém_ te dienen!--Haha, lacht Kartenglimp, hahiha! + + + +De goedhartige Hanna van _De Schebbelaar_ heeft Helmond--uit vrees +dat men hem, inweerwil van den gevallen avond en de huif die het +karretje overdekte, in een _ezelwagen_ zou zien--met een kleinen +omweg tot bij het oude huis aan den wal gereden. Daar wilde hij wezen +om Hanna aanstonds 't een en ander uit de apotheek voor het gezin te +kunnen meegeven.--Met het oog op deze noodzakelijkheid heeft Helmond +te eerder vrede gehad met Hanna's goedaardig inspannen, waartoe +haar door boer Dirksens plaatsvervanger hoogstwaarschijnlijk het +verlof zou zijn geweigerd. Nu immers heeft Hanna's rit voornamelijk, +zoo niet uitsluitend plaats gehad in 't belang der familie van den +overleden boer. + +Van Hake haastte zich om in weinige minuten de fleschjes gereed +te hebben die Hanna mee terug zou nemen, en waarvan hij de +gebruiksaanwijzing vooral duidelijk moest opschrijven. + +Terwijl het meisje nu met den arm op de toonbank geleund de +werkzaamheden van den provisor gadeslaat, verzuimt ze de gelegenheid +niet om de zaak van haar goeden dokter in het verschoonendste daglicht +te plaatsen, en brengt Van Hake daardoor tevens geheel op de hoogte van +'tgeen er gebeurde, ofschoon hij reeds eenigszins door dien tweeden +afgezant van _De Schebbelaar_ was ingelicht. + +Hanna heeft thans met haar ezelkarretje, door de straten der stad den +terugtocht naar _De Schebbelaar_ aangenomen, en een traan komt haar +in de oogen nu zij de vreeselijk groote doos vol pepermuntjes beziet, +die de goeje dokter haar nog heeft opgedrongen en die ze nu--onder +'t rijden--tegen 't verliezen waarborgt, door er haar neusdoek om te +winden en ze dan in den zak te steken. + +De Romphuizers, voor zooveel ze nog op straat zijn of op de stoepbanken +hunner woningen den reeds korten zomeravond genieten, zien het karretje +van _De Schebbelaar_ na, en begrijpen niet wáár het vandaan komt, +dewijl niemand het straks zag voorbijkomen. + +Op sommige plaatsen vormen zich groepjes, vooral onder de boomen op +de markt nabij het oud-burgemeestershuis; en, men wauwelt er over +het plotseling sterfgeval; hoe een mensch er gauw uit kan wezen, +en hoe--zooals menheer Kippelaan straks nog in 't voorbijgaan aan +den molenaar heeft gezegd--hoe het onvergeeflijk is dat een dokter, +die te veel geld heeft om te dokteren, tóch maar dokteren blijft. + +En terwijl men dit alles beredeneert, en het daarbuiten oproer is +in veler gemoed, was het zeer kalm en rustig in het fraaie en groote +doktershuis. Men vernam er nog niets van 't geen er op _De Schebbelaar_ +gebeurde. + +Eva slaapt. Kalm en zacht slaapt ze op den lauwer dien haar kinderlijke +liefde haar vlocht; en ze droomt..... o zoo heerlijk van een feest, +een prachtig feest; en van vuurwerk en Bengaalsch licht.--En zie, uit +het schitterende licht trad een bevallige knaap met een kniebuiging +haar tegemoet;--'t was Siebel uit de Faust, de opera die men te +Parijs zag opvoeren--en op een rijk geborduurd kussen bood hij haar +een kroon aan, een grafelijke kroon met diamanten en parelen omzet. + +'t Was niet zoo geheel zonder aanleiding dat Eva van een feest +droomde. Even nadat Helmond naar _De Schebbelaar_ was gegaan, heeft +men aan mevrouw, ofschoon ze wat te bed lag, een briefje overhandigd, +terwijl een knecht op antwoord bleef wachten. Het adres: "Monsieur +et Madame Helmond-Armelo", heeft haar recht gegeven om het briefje +te openen. 't Was een uitnoodiging van mijnheer en mevrouw Debecque +om een feest te komen bijwonen 'twelk zij zich voorstelden te geven +op Woensdag den 5den September e. k. En, Eva heeft de uitnoodiging +maar aangenomen. + +Minder feestelijk dan Eva in hare droomen, was Helmond gestemd. + +Misschien heeft dat karretje, aan de hoofdpijn, die hij op _De +Schebbelaar_ het eerst gevoelde, geen goed gedaan, althans zij is er +niet beter op geworden, en, nu hij een oogenblik in mevrouw Van Hakes +huiskamer op de ouderwetsche doch gemakkelijke sofa zit, nu gevoelt +hij dat die rust hem goeddoet. Ja, 't een en ander had hem van streek +gebracht. O wat zou hij niet willen geven indien hij slechts een uur +vroeger bij Dirksen ware geweest, al had de afloop dan ook dezelfde +moeten zijn. + +"Ja zeker Thom, dikwijls _moet_ men wel uren laten voorbijgaan eer +men een zieke bezoeken kan; maar nú, om een niets!" + +"U hadt visite. De familie. Mij dunkt dus....." + +"Jij bent een goeje kerel Thom; maar weet je waar mijn +"onverbiddelijke" zit? Niet? Hier, _hier_ zit ie; hier vanbinnen. Die +is crimineel." + +"Ja maar dokterlief," zegt mevrouw Van Hake: "men moet zoo iets toch +niet te sterk trekken. Mijn trouwe man was de braafheid en ijver in +eigen persoon, maar bij een geval als dit zou hij het hoofd hebben +gebogen en gezegd: "Hier misgunde de dood den dokter zijn brood." Een +geval als met boer Dirksen behoort tot de zeldzaamheden." + +Helmond knikte haar vriendelijk toe, maar antwoordde niet. Het glas +frambozenazijn, 't welk de goede vrouw hem intusschen gereedmaakte, +nam hij dankbaar aan, en dronk het met lange teugen, doch, starend +naar den grond en zonder inderdaad goed te proeven wát men hem ter +verfrissching geschonken had. + +Thom met zijn volle liefde voor den braven meester, heeft Helmond een +wijle in stilte gadegeslagen, en oppert nu aarzelend het vermoeden +dat dokter door dien val toch meer van streek is dan hij bekennen wil. + +Maar neen, waarlijk, de goede jongen moest daarvoor geen zorg hebben; +de pijn aan het been was al beter, en 't hoofd zou na een goeden +nacht, morgen wel heelemaal in orde zijn. Thom kon toch wel begrijpen, +dat de omstandigheid op zich zelve reeds genoeg was...... + +"Om u wat onplezierig te stemmen. Ja zeker," valt Thomas in: +"maar als u dan reeds aan die goede Hanna hebt kunnen zien hoe +een onbevooroordeeld mensch de zaak zal opnemen, dan moet u er +waarlijk niet zelf zoo'n gewicht aan hechten. Als mevrouw u zóó zag +thuiskomen...." + +"Wat zeg je Thom, zie ik er uit dat mijn vrouw zal schrikken wanneer +ze mij ziet?" + +"Wel heere nee!" vallen moeder en zoon schier gelijktijdig uit: "'t +is maar alleen als u zoo ernstig kijkt!" En mevrouw Van Hake, die +nu begrijpt dat men dokter maar liefst over geheel wat anders moet +spreken, laat er schier onmiddellijk op volgen: "Ik geloof dat Eva +toch bijzonder met het huis blijft ingenomen," en dan half lachend: +"beter dan met Bus als huisknecht." + +Thomas die zijn moeder verstaat, valt nu mede half lachend in: + +"Ja, Bus zei van avond, dat ie z'n eigen blind keek op z'n eigen als +ie zoo'n lichte jas aanhad, en dat ie, vooral met die jonge meiden, +er genoeg van kreeg." + +Of moeder en zoon de rechte snaar niet hebben getroffen, althans +Helmond antwoordde ook nú niet; maar, eensklaps zich vermannend en +opziende alsof hem iets inviel, zegt hij: + +"Thom, jij bent niet om je kwartaal gekomen; 't is waar, ik had het +je kunnen meebrengen, maar...." + +Onwillekeurig hebben moeder en zoon elkander vluchtig aangezien. Thomas +kreeg een kleur. Ze hebben er niet om willen vragen; en toch.... + +"O, wat dat betreft dokter," zegt hij met eenige aarzeling: "dat zou +wel terechtkomen. We begrepen heel goed dat u met al die drukten van +verhuizen en allerlei, zoo iets gemakkelijk vergeten kondt." + +"Natuurlijk," valt de weduwe in: "vooral ook omdat u hier niet meer +in huis woont. Ja zeker, men kan dat begrijpen." + +Helmond die was opgestaan met het besluit om zich krachtig te toonen, +is onwillekeurig nogmaals in de oude sofa neergevallen, en, met het +hoofd in de hand geleund, zegt hij nu op een toon waardoor moeder en +zoon opnieuw tot het wisselen van een snellen blik worden gedwongen: + +"Ja, ik heb wat veel aan het hoofd.--'t Liep wat druk in den laatsten +tijd."--Eensklaps opziende, met iets luchtigs in den toon alsof +hij bevreesd is dat men hem zekere zorgen zal toeschrijven; "Wat je +kwartaal betreft Thom, 't ligt klaar in mijn schrijftafel." En dan +weder opstaande: "Komaan, nu zal ik 't wijfje eens gaan opzoeken. Ze +had wat hoofdpijn van avond." + +Met leedwezen vernemen Thom en zijn moeder dat mevrouw Helmond +ongesteld is. Maar gelukkig volgens dokter heeft het niet veel te +beteekenen. Ze had zelfs van middag nog prachtig gezongen: "Ja dat moet +u toch eens komen hooren mevrouw; 't klinkt heerlijk in onze groote +kamer. U zult zelve toestemmen dat Eva gelijk had toen ze _hier_ +niet spelen of zingen wilde. 't Was hier te laag, veel te laag." + +"Zeker, dat scheelt nog al," zegt mevrouw Van Hake: "maar anders, +och dokter, dit huis...." + +Thom, die bij zijn moeders laatste woorden door allerlei gebaren +tevergeefs heeft getracht haar opmerkzaamheid tot zich te trekken, +valt nu haastig in: + +"Moe wil zeggen dat de herinneringen haar dit huis zoo lief maken. Maar +moe begrijpt natuurlijk dat mevrouw.... niewaar moe....?" + +"O ja Thom, jawel; wie zou dat niet begrijpen; voor een jonge vrouw +met zulk een talent en zooveel smaak! zeker, als men het _hebben_ +en _doen kan_--dat weet dokter ook wel, dan...." + +Thom, onzichtbaar voor Helmond, staat te schudden met het hoofd en +bijt zich fel in de lippen. Nee, _nee_! Moeder moest nu vooral niets +doen blijken. Och, hij weet wel dat ze zeggen moeten 'tgeen hun op +het hart ligt, maar niet dezen avond. Immers, Thom zweeg al zoo lang, +ofschoon het hem dikwijls strijd heeft gekost. Maar had hij dan ook +aan dien goeden meester de harde woorden van den pleegvader kunnen +overbrengen? 't Was al erg genoeg dat hij hem, na zijn bezoek op _De +Zonsberg_, heeft moeten zeggen dat de oude generaal wel wat verstoord +was over den koop van het oud-burgemeestershuis, en dat hij dokter +nu in geen geval meer ontvangen kon, aangezien hij morgen naar een +badplaats ging.--Thomas heeft gezwegen, want, moeder had immers mede +gezegd dat die oude man het wel wat _al_ te ver trok. Dokter mocht dan +wat erg toegeeflijk--ja soms wat zwak zijn ten opzichte van zijn jonge +vrouw, hij was toch zeker zoo onverstandig niet, meer te doen dan hij +verantwoorden kon.--Maar ach, in den laatsten tijd heeft men toch wel +eens gevreesd dat de trouwe vriend inderdaad meer deed dan.... Doch +stil, stil! nu geen woord. Ha! moeder heeft hem begrepen;--zij wenkt +het hem zijdelings toe. Nu zal men zwijgen, maar later spreken; ja, +want er moet een eind aan komen, in aller belang. + +Helmond heeft den hoed opgezet. + +--Nee, waarvoor zou Thom met hem meegaan? Dan zat bovendien zijn +moeder alleen.--Of hij duizelig is?--"Nee goeje vent," zegt Helmond +zoo vroolijk als hij kan: "duizelig ben ik in 't geheel niet. Ik dacht +dat mijn handschoen gevallen was. Enfin, wil je me volstrekt een klein +eindje brengen? Komaan dan maar. Goeden avond lieve mevrouw. Thom is +hier aanstonds terug.--Nee, we zullen over boer Dirksen niet te veel +tobben, al blijft het me leed doen.--Slaap wel!--Komaan m'n vrind, +je arm! Jawel, jawel, nú moet ik er alles van hebben." + +Toen Van Hake zijn goeden beschermer had thuisgebracht, en naar huis +terugkeerde, toen kwam hem een vrouw tegemoet die bijzonder veel +haast had, en hem vroeg: of dokter Helmond tegenwoordig niet dáár in +dat groote huis woonde?" + +"Ja. Moet dokter ergens komen?" + +"'t Is voor de vrouw van den kuiper Sturk;" klonk het antwoord: +"Zooals men meende zou 't er op aanloopen. 't Was volgens berekening +een veertien dagen te vroeg, maar 't schijnt zoo te willen." + +"Dokter is ongesteld." + +"Ja dat kun jij wel zeggen, maar hij _moet_ mee. Hij heeft haar +aangenomen; en ik zeg: 't is wel om 'en _kind_ te doen, maar daarom +niet _kinderachtig_." + +Thom verkeert in den grootsten tweestrijd. Helmond was volstrekt +niet fiksch bij 't naar huis gaan; hij gelooft zeker dat dokter +wat koorts had; inderdaad vertrouwde hij wel dat dokter na een +rustigen nacht morgen veel beter zal wezen, maar, indien hij nu zulk +een vermoeiende nachtwake hebben moest, dan--God wist, of de lieve, +de al te goede vriend, niet zelf erg ziek zal worden; en, waar moest +het dan heen! Neen, wanneer de toestand waarin vrouw Sturk verkeert +aan dokter bekend wordt, dan is het zeker dat hij zich geen oogenblik +zal bedenken, maar er aanstonds zal heengaan, zonder voor zich zelven +de gevolgen te berekenen. + +--Maar, dat mag en zal niet gebeuren! + +"Ik zeg je dat dokter ziek is; dokter ging met koorts naar bed. Doe +geen vergeefsche moeite, hij kan toch onmogelijk meekomen." + +"Maar kristene-zielen, moet 'en mensch in zulke omstandigheden....!" + +"Stil vrouwtje, we zijn hier niet zonder hulp. Ik ben de provisor van +dokter Helmond; we zullen aanstonds naar vrouw Spanning gaan. Jawel, +dat mensch is knap genoeg, daar sta ik je borg voor. Wat mij betreft, +_ik_ zal bij Sturk blijven, en mocht er iets wezen.... welnu, nood +breekt wet, dan kunnen we altijd dokter Helmond nog halen." + +De vrouw, overtuigd dat mijnheer Van Hake zóó niet spreken zou als +zijn patroon niet werkelijk ziek was, moest toestemmen dat het dan +zoo maar 't beste zou zijn, want menheer had gelijk: nood breekt wet, +en baas Sturk had 'en hekel aan dokter _Biermans_, omdat Biermans +z'n regenton door 'n knoeier als Govers had laten maken; en: "Gauw +dan maar, want Sturk heeft gejaagd van belang." + +Thomas Van Hake handelde met de beste bedoeling, en toch, of hij goed +deed? De tijd moet het leeren. Zooveel is echter zeker, dat dokter +Helmond een gansch anderen nacht zal doorbrengen dan de goede Thom +hem denkt te bezorgen. + + + +Thuisgekomen ging Helmond het allereerst naar de kamer, waar hij +zijn geliefde zou vinden. En, ja, toen zijn Eva daar kalm en rustig +slapende vond, toen gevoelde hij voor het eerst sedert dien langen +namiddag, iets weldadigs zijn borst doorstroomen, iets dankbaars, dat +hem persoonlijk met zulk een val geen ernstig ongeluk was geschied; +dat hij gespaard bleef voor háár. + +--Wat ligt ze daar lief, denkt Helmond bijna overluid, terwijl hij de +zwaar damasten gordijn een weinig terzijde houdt, en Eva bij het zachte +schijnsel der groote moderateurlamp die op het beddetafeltje brandt, +eenige oogenblikken beschouwt: Wat lag ze daar lief; wat slaapt ze +gerust!--Het mondje half geopend alsof het zoo de welluidendste tonen +zal doen hooren. Zie, die heerlijke golf van haar losgevallen haar, +wat teekent hij nu vooral de blanke fijnheid van haar huid. Wat ligt +ze daar rustig en schoon; met dat edele voorhoofd, met dat regelmatig +bewegen der kleine neusvleugels, met dat telkens dubben der lange +oogwimpers als zullen die oogen zich zoo aanstonds openen en hem +liefdevol aanzien; met dat geregeld golven van den boezem onder het +dekkleed, waardoor mede schier onmerkbaar de blanke en kunstvaardige +handen worden bewogen die er nu zoo rustig op nederliggen. + +--Wat is ze schoon en wat slaapt ze kalm! Op gevaar af dat hij haar +wakker zal maken, drukt Helmond een teederen zoen, eerst op haar +voorhoofd en dan op haar zachte wang.... en.... Neen, ze wordt niet +wakker; zie, ze slaapt nog voort: een vriendelijk lachje plooit haren +mond.--Droomt ze van hem, van August, van haar geliefde? Ziet ze hem +in haar zoeten sluimer zooals hij daar werkelijk voor haar staat met +den blik vol innige liefde op haar gevestigd; een blik waarin ze zou +kunnen lezen: Engel, om uwentwil heb ik het leven lief, om uwentwil +blijft de wereld mijn lust; een graf zou ze zijn wanneer de ademtocht, +dien ik nu verneem, moest verstommen, wanneer die dubbende oogwimpers +eens niet meer opengingen....? Mijn engel! + +Of ze van hem droomde? hij moet het weten, want bij die laatste +gedachte werd het hem eensklaps zoo angstig, zoo vreeselijk angstig +om het hart. + +"Eva! lieve! hier ben ik!" + +Zij glimlachte weder. En die schoone oogwimpers gaan nu vluchtig naar +boven; en hoor: + +"Mon ami!" lispt ze met nog sterkeren glimlach; en dan, zooals het +gaat in den slaap, dan volgt er een diepe ademhaling met een langen +zucht, en, de schoone slaapster wendt zich om, met het gelaat naar de +binnenzijde van het ledikant, en haar ademhaling gaat weer geregeld +als van eene die rustig blijft slapen. + +--Mon ami!.... + +--Ze droomt dan toch werkelijk van hem! + +Ja waarlijk, en 't is juist het schitterendst oogenblik van haar +blinkende droom geweest toen August haar bijna ontwaken deed, omdat +hij haar stem wilde hooren, omdat hij haar oogen moest zien. Maar hij +was verstandig, hij liet haar slapen en voortdroomen dien ganschen +droom ten einde. + + + +Mon ami!--Uit het midden van een zonderling bonten optocht, die +zich binnen het vierkant van een zeer groot tooneel heeft bewogen, +trad August Helmond in een prachtig gewaad van parelgrijs satijn +haar tegemoet. Hij boog de knie voor zijn Eva die zich de vroeger +ontvangen prachtige kroon op de sierlijk golvende lokken heeft gezet, +en ze reikt hem haar hand, waarop hij een teederen zoen drukt. En dan, +van het rood fluweelen kussen 'twelk nogmaals die knaap--alsof het +Siebel uit de Faust ware--haar met een kniebuiging kwam aanbieden, +neemt ze een tweede kroon met fonkelend edelgesteente omzet, en ze +drukt het kostbaar sieraad op het, voor haar neergebogen hoofd van +den vriend.--En een zeer hel licht blinkt weer eensklaps, en ze zegt: +"Mon ami--demain--toujours!" Maar dat licht werd verblindend sterk; +zij moest zich omwenden.....--'t Was juist het oogenblik toen +Helmond haar stem gehoord, en vluchtig haar oogen had gezien, en +zij zich omwendde naar de donkere zij van het ledikant. En in den +droom was het nu eensklaps een vuurrood licht 'twelk het helle en +witte licht had vervangen. Ze kon nu de oogen beter geopend houden, +en, hoe lang ze staarde dat weet ze niet, maar altijd en altijd +weer zag ze daar een grijnzend satergezicht om den hoek van een +geschilderden boomstam gluren; en dat wezen was geheel en al in 't +rood en zwart gekleed; soms als een vleermuis, met een degen op zij; +en uit zijn oogen bliksemden roode slangen; en het grijnsde akelig, +en als zij de oogen neersloeg en naar den grond zag, dan vloog er +een luik open in dien grond, en dan sloeg een roode vlam naar boven, +en eensklaps was ook hij weder daar, hij met die roodzwarte kleeren en +dien vleermuismantel, en hij zag haar scherp en altijd scherper aan, +zoodat zij moest terugtreden. En eensklaps klinkt er een gillend +krijschende muziek; en de zonderling bonte schaar van vrouwen en +mannen--zooals ze daar stonden, de mannen ter rechter- en de vrouwen +ter linkerzijde van die geschilderde boomen--ze vliegen nu eensklaps +als dolzinnigen walsend en gillend dooreen; en--hoe zij zich wendt en +hoe zij zich keert, altijd staat dat wezen in het bloedroode licht, +juist voor haar oog, nu eens lager en dan weer hooger; straks ten +halve achter iets verscholen, en dan weer geheel en al zichtbaar, +steeds met grijnzend sarrend gelaat, en terwijl het dan gillend zingt: + + + Le veau d'or est encore debout, + On encense + Sa puissance, + D'un bout du monde à l'autre bout! + + +snerpt het dansende koor ten slotte met hem mee in snijdende cadence: + + + Et satan conduit le bal! + _Et satan conduit le bal_! + + +"August! o August!" kreet Eva half ontwakend. Maar August was er niet +meer. Hij heeft nog iets voor den volgenden dag te regelen gehad, +en liet Eva gerust slapende alleen, om haar den "liefelijken droom" +waarin ze hem--onbewust zoo hemelsch heeft toegelachen, stil en kalm +te laten uitdroomen. + +"August!" klonk haar stem nog eens, doch minder angstig dan zooeven, +en toen, toen wendde zij zich weder naar de lichtzijde, en vielen de +oogleden weer toe, en werd de ademhaling weer kalm en geregeld--zeer +kalm en geregeld. + + + + + + + +ZES EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Op zijn studeervertrek gekomen heeft Helmond eenigszins gejaagd het +werk verricht, 't welk hem nog te doen stond. Daarmede gereed, schelde +hij, opdat men alvorens naar bed te gaan, het avondbrood zou wegnemen +'twelk Eva op zijn kamer heeft laten klaarzetten. + +De oudste der beide nieuwe dienstboden--op 't stuk der dienstboden +is men in de luttele maanden sedert het huwelijk mede zeer +vooruitgegaan--de oudste dier beide nieuwelingen komt al spoedig +met een paar brieven in de hand de studeerkamer binnen, en 't is wel +aan haar oogen te zien dat ze dokter--die natuurlijk een huissleutel +heeft--straks niet heeft gehoord toen hij in zijn woning terugkwam. + +Van de beide brieven is er een zonder postmerk, aan het adres van +Monsieur et Madame Helmond-Armelo, en een met het postmerk Amsterdam, +aan Dr. A. Helmond. + +Dat kleine briefje kon Helmond even inzien. 't Droeg wel de sporen +alsof men gepoogd had het open te maken; maar hij verkeerde nu in +geen stemming om dit te onderzoeken, en mocht hij al een oogenblik +'t voornemen hebben opgevat om zijn nieuwe dienstboden tegen een +"al te groote belangstelling" te waarschuwen, hij heeft de eenvoudige +waarheid niet gegist dat het briefje der Debecque's waarvan het omslag +slechts weinig had vastgekleefd, gemakkelijk na de lezing door Eva +weder was dichtgemaakt. + +En dat schrift bevatte de uitnoodiging tot het bijwonen van een feest. + +Op dit oogenblik is er zeker niets, 't welk Helmond meer tegenstaat +dan het denkbeeld om feest te vieren. Hij ziet die treurende weduwe +van _De Schebbelaar_; dien zwager met zijn boosaardig verwijt!--Neen +het kan niet. Bovendien met Eva, in haar omstandigheden, dient men wat +voorzichtig te zijn. Ze heeft een zenuwachtig gestel. Erheen rijden; +feestvieren tot laat in den nacht, en dan zulk een rit terug.....!?--Nu +ja, maar die zorg is toch overdreven. 't Zal zeker een mooi feest +zijn ter eere van Archibald; en Eva zal gaarne..... + +--Maar het verstand zegt: blijf rustig thuis! En dan wat al kosten +opnieuw! Voor zulk een avond zal er zeker weer 't een en ander aan +het toilet ontbreken: Allereerst witte handschoenen. Bovendien, +de vigilante--ook terug in den nacht--zal minstens drie gulden +kosten, plus de verschillende fooien!--En dan de praktijk! Nee, +peinst Helmond voort: Eva weet er nu toch niets van; als ik 't maar +aanstonds afschrijf, en later als reden opgeef--bijvoorbeeld vrouw +Sturk, 't geen immers mogelijk is, dan zal alles wel goed zijn. Ja, +Eva kan en mag er niet op aandringen; haar geheim; haar tevredenheid +in het mooie huis..... + +--Misschien, ja misschien zal ze toch een heel klein beetje boos zijn! + +--Nee, ze zal daar niet over tobben; nee! + +Ofschoon Helmond weinig schrijflust gevoelt, hij zet zich toch +aanstonds voor zijn nieuwe zeer fraaie schrijftafel--die door Eva op +zulk een heerlijke studeerkamer volstrekt noodzakelijk was geoordeeld +--en schrijft aan de familie Debecque: dat men door bijzondere +omstandigheden verhinderd is van de zeer beleefde uitnoodiging gebruik +te maken. Aan de dienstmaagd, die straks goeden nacht komt zeggen, +geeft Helmond het briefje, met bevel dat Bus het morgen zoodra +hij komt, voor den vroegbode bezorgen zal. Kaatje zou immers wel +voorzichtig zijn, en het briefje _volstrekt niet kreukelen_!? Den +grooten brief uit Amsterdam waarvan de hand op 't adres hem onbekend +is, besloot Helmond eerst den volgenden morgen te lezen. De hoofdpijn +was wel niet erger, maar in alle geval zal 't beter zijn om nu rustig +naar bed te gaan. Waarom nog meer in 't hoofd te halen dan er nu +reeds in woelde en spookte.--Helmond beziet nog even het adres. De +hand gelijkt iets op die van zijn ouden vriend Woudberg, wien men nog +op de huwelijksreis een bezoek heeft gebracht.--Even wil hij zien of +hij zich niet bedriegt. _Lezen_ zal hij hem in geen geval. + +Nu Helmond den brief geopend en de onderteekening inderdaad +voor die van zijn ouden academievriend heeft herkend, nu zou hij +toch bij zijn besluit zijn gebleven indien niet een paar woorden, +waarop toevallig zijn oog is gevallen, hem aanstonds daarvan hadden +teruggebracht. De woorden "_uw diep ongelukkige broeder_", ze hebben +hem hevig aangegrepen en wel tot lezen gedwongen.--O groote God, +ook dit nog! zegt Helmond bijna hoorbaar: + + + "..... zoodat er naar men mij verhaalde letterlijk gebrek + werd geleden," leest Helmond voort, terwijl hij den brief als + 't ware verslindt: "Voor drie weken ongeveer besloot ik mij + zelf te gaan overtuigen wát er van waar mocht wezen. Ik begaf + mij naar zijn woning. Philip ontving mij tamelijk koel. Hij + vroeg mij aanstonds of ik namens den generaal Van Barneveld + of namens u kwam. Op mijn antwoord dat zulks niet het geval + was, verzocht hij mij plaats te nemen, want, voegde hij mij + toe: Indien gij uit naam van "iets uit Romphuizen" kwaamt, + dan zou ik u verzoeken mij liefst niet op te houden. + + "Ik verzwijg u niets Helmond, want het is noodig dat ge weet + _hoe_ ge tegenover uw broeder staat, alvorens gij iets ten + zijnen behoeve zult besluiten.--Toen ik plaats had genomen, + verhaalde ik hem openhartig wat ik van terzijde vernam. In + den aanvang aarzelde hij zulks te bekennen: maar eindelijk + moest hij toestemmen dat hij het bitter ellendig had. Nu, + 't was den armen duivel wel aan te zien. Zijn altijd geestige + oogen fonkelden nog wel, maar bijwijlen was er een matheid + in zijn blik, zeer in harmonie met de bleekheid van zijn + broodmager maar altijd toch nobel gelaat. + + "'t Was roerend August, toen hij met een bevende stem en een + traan in de oogen, maar tóch met een ruwen uitval bekende, + dat bij zelf wilde honger lijden en zich laten vertrappen als + het wezen moest, maar dat hij krankzinnig zou worden indien hij + zijn vrouw en kind moest zien gebrek lijden en verachten door + een wereld vol bekrompen laagheid. Toen, August, greep ik zijn + hand, en sprak hem van menschen die het goed met hem meenden; + van u en den generaal. Wat hij antwoordde meld ik u niet + omstandig. Genoeg, hij dacht er niet aan om eenige hulp van + u aan te nemen. Liever zou hij--doch waartoe meer. Eensklaps + was hij opgestaan, en vroeg mij op een gansch anderen toon: + wie mij eigenlijk tot hem gezonden had of het recht gegeven om + mij in zijn huiselijke aangelegenheden te komen mengen?--Nu ja, + in den beginne was hij zooals hij zeide, door mijn hartelijken + toon wat zeer vertrouwelijk geweest, maar wanneer ik nu tóch + gedurig van u en den generaal sprak, dan bekroop hem de vrees + dat ik een poging waagde om hem tot een stap te bewegen, + dien hij _laag_ moest noemen; immers liever zou hij zich met + vrouw en kind in het IJ werpen, dan van menschen die zich + voor zijn dierbaarste schaamden, zelfs een groet te willen + ontvangen. Tot mijn leedwezen August, kom ik er reeds toe om + u bijna letterlijk Philips woorden terug te geven, doch het + geschiedt opdat gij levendig gevoelen zoudt, dat de hulp van + uwe zijde zóó zal verleend moeten worden, dat Philip gelooft + van een gansch anderen kant te zijn geholpen. Nadat ik den + armen vriend wat kalmer had gestemd door hem nogmaals te + verzekeren dat ik hem geheel uit eigen beweging was komen + zien, verhaalde hij mij de hoofdoorzaak zijner "voor 't + oogenblik nog al moeielijke omstandigheden." Dewijl hij zich + op zijn bureel, bij 't meesttijds verrichten van armzalig + kopiëerwerk, somwijlen eenige vrijheden had veroorloofd, + ja zelfs een stuk--'t welk hij meende dat toch nooit gelezen + zou worden--in Alexandrijnen had gesteld, was hij door een + "ploert" vervangen, die in gemoede den inktmop kopiëeren zou + wanneer de schrijver er bij ongeluk een had laten vallen. + + "Mij te zeggen wat hij al beproefd had om weder eene + fatsoenlijke betrekking, zij het als klerk op een + koopmanskantoor, te bekomen, dat wilde hij niet: het scheen + wel alsof de mededeeling dat hij in de rechten gestudeerd + had--zonder het Mr. voor zijn naam te kunnen plaatsen, en de + daarbij gevoegde omstandigheden dat hij getrouwd was, en op + een bovenkwartier in de Tuinstraat woonde, de deftige heeren + kooplui aanstonds reeds "iemand op 't oog deden hebben, waarmee + ze zoo goed als klaar waren", zoodat hij onverrichterzake + kon aftrekken.--"Maar geen nood," riep Philip bijna woest; + "je moet niet denken Woudberg, dat we gebrek behoeven + te lijden. Waarachtig niet! Een valsch begrip van eer; + het toegeven aan een dwaas vooroordeel in ons kleine land, + maar vooral het besef dat de naam dien ik draag niet mijn + uitsluitend eigendom is, dat alles deed mij dralen om gevolg + te geven aan een plan, 't welk tot uitvoering zal komen, + en waardoor het ons verder aan niets zal ontbreken." + + "Om kort te gaan August, wat ik vreesde zal geschieden indien + gij 't niet te voorkomen zoekt. Philip wil zich met zijn + vrouw bij een tooneelgezelschap laten engageeren. Nochtans + hij geloofde niet bij een der grootste theaters te zullen + slagen. Ofschoon zijn vrouw er zeer goed uitziet, haar + talent--ik heb dit vroeger wel eens meer gehoord--moet niet + veel beteekenen. Philip zelf heeft wat gerederijkt, maar + de tooneeldirecteurs geven geen eerste emplooi aan menschen + zonder eenige reputatie.--Dit laatste komt in ons voordeel, + want Philip schijnt bepaald te gelooven dat hij een eerste + viool zal moeten spelen." + + +"Groote God!" zegt Helmond, en terwijl hij met beide handen zijn +kloppend hoofd ondersteunt leest hij weer voort: + + + "Beste August, wij behoeven ons zeker niet te verdiepen + in de vragen wat ons Nederlandsch tooneel is, en of de + tooneelwereld inderdaad uit het rechte oogpunt wordt + beschouwd; we staan hier voor het feit dat de naam van + _Helmond_ waarschijnlijk binnenkort zal te vinden zijn op de + tooneelbiljetten--zeer waarschijnlijk van een der allerminste + gezelschappen in ons land. Nu is het de vraag of dit _kan_ + en _mag_ geschieden. Zonder u te hooren, heb ik reeds _neen_ + geantwoord. Mij dunkt, acteur mag Philip niet worden; en toch + moet hij een kostwinning hebben.--Als uw oudste trouwe vriend, + bied ik u gaarne de hand. Maar, er is geld noodig." + + "Geld! ha, geld!" zucht Helmond, en drukt de handen vaster + tegen het kloppende hoofd. + + "Recht gelukkig ben ik August, dat ik waarschijnlijk in de + gelegenheid zal zijn om den armen drommel aan een fatsoenlijke + positie te helpen. Twee mijner neven hebben het voornemen + om een nieuwe brandwaarborgmaatschappij op te richten, en + zouden daarin uw broeder tot mede-directeur willen kiezen, + indien hij zich bereid verklaarde om het meerendeel der + werkzaamheden te verrichten, en minstens tien aandeelen a + duizend gulden te nemen of te plaatsen. + + "Deze zaak geef ik u alzoo ter overweging. Spoedig hoop ik + te hooren hoe gij er over denkt. Philip die de zaak, om de + tweede conditie, als een onmogelijke aanstonds verwierp, zou + haar gretig aanpakken indien ik hem door mijn _vrienden_--gij + verstaat me--die aandeelen bezorgde. + + "'t Is dus een affaire van tien duizend gulden. Mij dunkt, + indien een man als mijnheer Van Barneveld weet dat hij uw + diep ongelukkigen broeder van zulk een stap kan weerhouden, en + bovenal dat hij hem een fatsoenlijke betrekking kan bezorgen, + waardoor zijn toekomst verzekerd wordt, dan zal hij niet + aarzelen om voor een betrekkelijk geringe som aandeelen te + nemen in een assurantie-maatschappij die, door een tal onzer + eerste families ondersteund, bovendien de beste waarborgen + oplevert. + + "'t Is dan verder--zooals gij reeds vermoed hebt--mijn + voornemen, om Philip, ofschoon werkelijk door de inschrijving + van uw oom geholpen, tien andere naamlooze aandeelen te toonen, + die reeds door mijn vrienden genomen zijn. + + "Bij mijn laatst bezoek, 't welk ik hem gisteren bracht, + liet ik de hoop doorschemeren dat ik hem--natuurlijk + zonder den steun van u of uw oom--zou kunnen helpen. De + arme kerel werd bijna tot tranen geroerd; hij beloofde + mij dat tooneeldenkbeeld nog wat uit het hoofd te zullen + zetten. Maar.... "de oogenblikkelijke moeielijkheden--?" Nu + ja, van mij die zich steeds een oprecht vriend betoonde, + en vooral, zooals hij zeide, die steeds aan zijn vrouw + de eer had gegeven, welke men haar verschuldigd was--'t + is mogelijk dat ik eens bij een ontmoeting op straat, den + hoed voor haar heb afgenomen--van zulk een vriend wilde hij + nog wel het kleine voorschot van honderd gulden aannemen, + 't welk ik hem op kiesche wijze had aangeboden. + + "En nu mijn vriend, stel mij niet te leur. Ik wilde onzen + braven dolleman er weer zoo gaarne bovenop helpen; hij is + het waard, al ware het alleen omdat hij uw broeder is. + + "Houd mijn bemoeiingen voor de bewijzen van mijn + onveranderlijke vriendschap, en schrijf spoedig aan uw vriend + + + Everard Woudberg." + + +Het was dokter Helmond alsof het arme hoofd hem ging bersten. Steeds +turend op het schrift, bleef hij in dezelfde houding zitten, met de +beide ellebogen op de tafel geleund. + +--Ook dit nog!--_Dit_! Welk dit?--Het moest zeker een gevolg van wat +koorts zijn, dat hem deze brief zoo loodzwaar op de borst drukte. Had +Woudberg dan geen prachtig uitzicht voor Philip geopend? Was het +geen heerlijke uitredding voor den armen jongen; geen gelukkige +wederoprichting van den naam, dien Philip tot heden maar al te weinig +had geteld, en die toch het erfdeel was van een geslacht waaruit, +in de laatste twee eeuwen, zelfs zonen tot de hoogste waardigheden +mochten opklimmen! + +Maar nochtans, terwijl Helmond zoo peinst, klinkt daar telkens een +stem, en het dreunt in zijn hoofd: geld, geld, geld, geld! + +Opgestaan, zoekt Helmond nu naar het beste geneesmiddel--Het +koude water 'twelk hij overvloedig aanwendt, doet hem inderdaad +een oogenblik als herleven. Den kletsnatten doek stijf tegen de +nekspieren gedrukt, ziet hij nu met verruimden blik de zaken weer +in:--Geld is er noodig, veel geld: tien duizend gulden! En het _moet_ +er komen. Van oom....? Maar zal het geen vergeefsche moeite zijn +om aan oom te vragen, of hij in Philips belang die aandeelen wil +nemen! 't Is zoo goed als zeker dat de vroeger zoo nobele man, die +langzaam in ongevoeligheid aan een steen gelijk wordt, kortaf zal +weigeren.--Ha! nu heeft hij een goeden inval: Woudbergs vrouw zou +aan Jacoba als haar oude schoolvriendin kunnen schrijven, met verzoek +om haar vader in 't belang der beide oprichters tot het nemen van de +aandeelen over te halen.--Ja, wanneer Coba maar geheel op de hoogte +is, dan zal ze dat zeker met tact behandelen. De generaal moet niet +weten dat hij met zijn geld den armen Philip helpt, zoomin als Philip +ooit ontdekken mag dat de hulp van die zijde kwam. + +En, Helmond kan aan den aandrang van zijn hart geen weerstand +bieden. Aleer hij zich te bed zal begeven moet hij aan 't werk. Spoed +is noodzakelijk.--Deze onverwacht schoone uitkomst mag Philip in +geen geval door het dralen van zijn broeder ontgaan. Wanneer hij +aanstonds schrijft, zoowel naar Amsterdam als naar den Godesberg, +dan kon Bus de beide brieven morgen mede zeer in de vroegte bezorgen; +en, bij de gerustheid dat August dan deed wat hij kon, behoefde de +angst hem niet te kwellen dat hij morgen door ongesteldheid, of door +den drang der praktijk--immers hij dient mede reeds vroeg naar _De +Schebbelaar_ te gaan--de goede gelegenheid tot schrijven zal missen, +die hij nu heeft in het nachtelijk uur. Het water, waarmee de dokter +zich gedurig het hoofd verfrischt, heeft hem waarlijk veel verkwikt, +althans hij gevoelt geen smart zoolang hij aan zijn lieve pleegzuster +schrijft. Het slot van den brief luidde: + + + "Meer, mijn goede zusje, behoef ik je niet te zeggen. Je + vader moet de aandeelen nemen in de meening dat hij er de + neven van Woudberg genoegen mee doet. + + "De families Woudberg en Van Diense zijn bovendien in + Amsterdam als solide bekend, zoodat oom voor zijn geld geene + zorg behoeft te hebben. + + "Nieuws van belang is hier niet. Meld mij vooral wanneer gij + terug denkt te komen, en of het u, lieve Coba, in den vreemde + goed gaat en bevalt. + + "Hoe ik mij ten opzichte van uw vader voortaan zal moeten + gedragen.... 't is mij in al die weken nog niet helder + geworden. Ik hoop de kracht te behouden om mijn dankbare + liefde voor hem met de innige liefde voor mijn engel te blijven + verbinden, 't Heeft mij grooten strijd gekost om uw vader op + zijn verjaardag te schrijven, en--in vertrouwen gezegd Coba--Ik + geloof niet dat de brief er een van den ouden stempel was. + + "Na 'tgeen ik ondervinden en van mijn goeden Van Hake hooren + moest--ofschoon hij mij slechts zeer weinig te antwoorden + had--was dit niet anders. + + "Met een zoen aan mijn lieve zusje, in wier beterschap ik + mij zoo recht hartelijk verheugde, en die zich ook nu, naar + ik hoop, heel frisch en versterkt zal gevoelen, blijf ik als + altijd haar liefhebbende broeder: + + August. + + Romphuizen van 29 op 30 Aug. 18...." + + +De pendule met een forsch metalen Minervabeeld erop, sloeg één. Buiten +deed de Romphuizer torenklok het haar na. + +Helmond zit weer eenige oogenblikken met de beide handen onder 't +hoofd. En, zelfs terwijl hij daar schreef was het denkbeeld niet +bij hem gerezen, om _zelf_ in 't belang van zijn broeder geld op te +nemen. Neen, nu en nooit te voren was hij op die gedachte gekomen, +ofschoon hij toch om dit huis.... voor _haar_ te kunnen koopen, met +alles wat daarin is--de fraaie pendule op zijn studeerkamer had hem er +aan herinnerd--zich niet heeft ontzien schulden te maken, zeer groote +schulden!--Hola August, waartoe die zaak zoo gedurig te herkauwen, dat +zou je ziek maken; waarachtig dat is tobben; dat is voor een goed deel +de oorzaak van je hoofdpijn.--Voort! De brief aan Woudberg moet nog +geschreven. 't Geschiedt toch alles in Philips belang. Wie geeft meer, +hij die zijn nachtrust opoffert in 't belang van broeder of vriend, +of hij die om te helpen geld leent van anderen!?--En Helmond schrijft: + +...."Ik twijfel er niet aan beste Woudberg, of uw lieve Emma zal +ongetwijfeld die kleine comedie wel mede willen spelen in 't belang +van onzen Philip. Op deze wijze--ik ben er haast zeker van--neemt oom +het getal aandeelen, en zal Philip kunnen terugkeeren in den stand +waartoe hij behoort. Wat uw goedheid voor mijn broeder betreft, ik +zal er je steeds erkentelijk voor zijn. Zoo hij mede-directeur der +nieuwe verzekeringsmaatschappij wordt, hij heeft het dan alleen aan +mijn trouwen Everard te danken.--Wat echter de gelden betreft, die +gij aan Philip hebt geleend, ik mag niet toestaan dat de arme jongen +in _dit_ opzicht uw schuldenaar blijft. Zeg hem niet dat ik die zaak +voor hem vereffende. Gij zelf weet waarom.--Mocht hij u later het +geld kunnen geven, welnu, dan ontvang ik het op mijn beurt van u +terug. Hiernevens alzoo de...." + +Geld! geld! geld! klopt het sterker in Helmonds hoofd. Opstaande +trekt hij een paar laden van de prachtige schrijftafel los.--Zie, +dat was nog de onbekendheid met de verdeeling of bestemming der +laden. _Deze_ is voor de rekeningen. De rekening die bovenop ligt +is van den Utrechtschen bloemist. Helmond was die bijna vergeten. En +vluchtig leest hij: "Voor UEd. aan heesters en bloemen: driehonderd +en dertig gulden" Welnu, 't is immers voor eens, en zoowel voor +Eva's serre als voor dien grooten verwilderden tuin is er heel wat +noodig geweest. Ah! deze la moet hij hebben. In weinige oogenblikken +had Helmond nagezien hoeveel geld aan papier en contanten hij nog +voorhanden had. Honderd negentig gulden en eenige stuivers! 't Is een +luttele en bovendien een zeer negatieve bezitting, met het oog op den +inhoud van de lade, die hij het eerst had geopend. De groote schulden +zijn wel alle door de hulp van den notaris kunnen vereffend worden, +maar hoeveel is er niet nagekomen, en om zich telkens weder bij den +notaris aan te melden, dat stuitte hem tegen de borst. + +--Neen de praktijk moet het goedmaken, en langzamerhand zal alles +terechtkomen. + +--Desnoods kan hij zijn weinige vrije uren aan het schrijven van +eenig medisch werk besteden; een populair boek 'twelk men flink +honoreeren moet. + +--Maar voor het oogenblik?--Aan Woudberg wil hij tweehonderd +gulden terugzenden. Woudberg is een beste jongen, maar 't was +niet te dulden dat _hij_ het huisgezin van dokter Helmonds broeder +onderhouden zal. Tweehonderd gulden!--En het weinige dat daar ligt, +al ware het voldoende geweest, kan hij het missen? Wat zou het zijn, +geheel zonder geld te zitten in ... een woning met _twee zalen_! En +dan, is niet verreweg het grootste deel van dit geld het kwartaal, +'twelk hij morgen volstrekt aan Thomas moet voldoen! Zie, hij +had geen onwaarheid gesproken: 't Ligt hier immers klaar in zijn +schrijftafel.--Goddank! daar wordt het eensklaps voor zijn starenden +blik als brak de dageraad aan: _Donerie's monument_! Een andere +kleine lade is ras geopend.--Naast eenige papieren, inteekenlijsten +en correspondentiën over het op te richten gedenkteeken--ligt een +kleine portefeuille. Helmond, die zich gaarne met het bewaren van de +reeds ingekomen gelden heeft belast, neemt haastig de portefeuille en +... Neen, leg neer, dat is misbruik maken van vertrouwen. Dit geld +moet tot het bestemde doel onaangeroerd blijven!--Maar is er dan +niets, volstrekt niets meer in de roode tasch, waarin hij vroeger +als vrijgezel zijn schatten bewaarde?--Hij kan dien ouden getrouwe +toch licht nog eens even inzien. Er was links immers zoo'n klein +zakje waarvan de voering wat loszat; wie weet of daarachter...? Wie +weet?--Neen! de flauwe hoop is reeds in damp verdwenen. Al de zakken en +binnenzakjes van de roode tasch, werden doorzocht, maar niets was er +te vinden. Deze schatbewaarder van weleer, was, evenals boer Dirksen, +nóg rood, maar dood!--Hu! welk een _dwaze_ gedachte was dat! Daar is +iets krankzinnigs in zulk een gedachte ... Krankzinnig!--Stil, hij mag +zelfs aan dat woord geen plaats geven, 't Is natuurlijk dat hij wat +overspannen is. 't Wordt hoog tijd naar bed te gaan. Doch de brief die +daar ligt moet voltooid, en aan hetgeen erin staat moet voldaan worden. + +--Waarom mag hij dan eigenlijk die tweehonderd gulden niet _leenen_ +van de zeshonderd en vijftien, die men reeds voor een eenvoudig +gedenkteeken op Donerie's graf bijeen heeft gebracht?--Waarom? Omdat +toevertrouwd geld ons heilig moet zijn. 't Is het geld ter vereering +van een geliefden afgestorvene.--Geld?--Mag dit doode _bankpapier_ +de tolk dier vereering heeten? Neen, 't zal slechts het loon worden +voor den arbeid. Het _monument_ zal de vereering dier nagedachtenis +wezen. Dit geld kan door ander vervangen worden, indien het maar +gereed ligt wanneer men den arbeid betalen moet. Waarom zou hij +niet...? Nee! _Nee!_" zegt Helmond eensklaps overluid, en hij schrikt +schier van zich zelven. "_Nee!_" + +En toch, slechts luttele seconden later heeft hij zijn besluit +gewijzigd: Van zich zelven had hij niets te geven, maar wat dáár +in geld lag--het geld voor dat monument--immers hij mocht het met +recht voor een groot deel het zijne noemen. Zie maar, het gouden +repetitie-horloge met den zeer zwaren horlogeketting, waarvan hij zich +nu ontdoet, het wordt in de lade gelegd naast die kleine portefeuille +waaruit hij twee--neen vier biljetten van honderd gulden genomen +heeft. En--geld, geld, geld, bonst weder het hoofd. Maar immers, zijn +daad kan zelfs den toets der strikste eerlijkheid doorstaan. Ligt +daar geen waarde voor waarde!? + +Zooeven had de pendule halftwee geslagen. Helmond schreef weer, en +sluit nu zijn brief.--Alles was stil, doodelijk stil.--Een geweldig +schellen aan de huisdeur klinkt eensklaps door de holle woning en +doet den wakenden dokter hevig ontroeren, 't Verschijnsel dat men +in den nacht aan een doktershuis de slapenden komt wakker maken, +is zeker niet vreemd, en in denzelfden stond begrijpt Helmond dan +ook dat men voor een zieke zijn hulp komt inroepen; doch in deze +oogenblikken was het zeker niet onnatuurlijk dat Helmond, bij 't +hooren van den hellen klank, is overeind bevlogen met een gevoel, +alsof men hem op een misdaad kwam getrappen. + +Eerder dan men verwachten kon heeft de dokter zich hersteld. Snel zijn +kamer verlatend is hij op het breede bovenportaal naar het raam gegaan +'twelk op 't marktplein uitziet. + +Het raam opgeschoven, roept hij naar buiten: + +"Wie daar?" + +"Ik!" klonk het antwoord, 'twelk zeker het meest voor de hand lag; +doch spoedig ook werd die inlichting achtervolgd door de bijvoeging: +dat menheer Van Hake liet zeggen of dokter, als hij 't eenigszins +kon doen, toch alsjeblieft dadelijk bij vrouw Sturk wou komen, 't +Was noodig, en de kuiper ging zoo vreeselijk aan. Als dokter niet +kwam dan zou de kuiper gek worden, zeidie, want vrouw Spanning had +hij al gedreigd de deur uit te smijten. + +--Van Hake! Vrouw Spanning!--Helmond begreep niet wat dit alles +beteekenen moest. Maar, duidelijk klonk het naar beneden: + +"Zeg dat ik aanstonds zal komen."--En het raam ging weer dicht. + + + + + + + +ZEVEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Des anderendaags morgens ging Bus, de nieuwbakken huisknecht--die toch +zijn oude functies bleef waarnemen--reeds zeer vroegtijdig naar het +nieuwe doktershuis. Het was tegenwoordig halfvijf wanneer hij aan de +tuinpoort schelde--niet om de meisjes "die katten" te doen opstaan, +maar om ze de rust te gunnen wanneer ze hem maar, inplaats van open +te doen, den sleutel van bovenneer toewierpen. + +'t Zoldervenster werd eenige oogenblikken later geopend, en de +nachtmuts van Kaatje, waarin een aardig ondeugend gezicht stak, +vertoonde zich in de hoogte, en Kaatje wierp hem den sleutel toe. + +"Zoo, ben je daar ouwe palfrenier. Pak aan! Klets.--Da's jammer, 't +was op je neus gemunt. Ons roepen om zes uren hoorje! Een kwartiertje +erover is ook goed. Zorg dat je water voor onze koffie hebt, taaie! En +zie wat er op de lei staat. Bezoer!" + +Bus zag wat er op de lei stond: + +"Daadelijk die briev in je naamgenoot bezorgen ouwe slaaprok." + +--k'Hem!--Bus vond den brief bij de lei liggen. Aan 't adres van +mijnheer Debecque. Ja die moest vroeg bezorgd worden, en hij zal hem +dan maar 't eerst naar zijn "naamgenoot" brengen--k'hem--maar wat er +op die lei staat dát zal nog eerder weg: En Bus veegt de lei schoon. + +Toen Kaatje een paar uren later dokter en mevrouw ging "kloppen", +toen was mevrouw reeds bij de hand, want ofschoon zij nog geheel +in nachttoilet was, aanstonds opende zij de deur der slaapkamer, +en gaf Kaatje bevel om het briefje aan mijnheer Debecque, dat dokter +gisterenavond gegeven had, nog niet weg te sturen, maar wel de twee +brieven, die nu op het portaaltafeltje lagen. Kaatje moest goed +toezien, de brief naar Amsterdam moest worden aangeteekend zooals +dokter gezegd had. + +Voorts zouden de meiden immers wel _heel, heel_ stil zijn, want dokter +is bijna den ganschen nacht uit geweest, om vier uren thuis gekomen +en nu pas ingeslapen. Mijnheer had ook dit recept voor zich zelf +geschreven; Bus moest er dadelijk mee naar mijnheer Van Hake gaan, +en dan meebrengen 't geen deze hem geven zou. Tegen acht uren zou +hij mede een vigilante bestellen, want dokter moest vroeg naar _De +Schebbelaar_. Maar sust! geen leven, en vooral geen geklop meer. + +--Wel heerejee, zegt Kaatje bij zich zelve, nu haar mooie mevrouw de +deur weer dichtdoet: Zukke kinders! wat al complimenten! Wel heerejee, +kun je ook nog meer in één adem een mensch op z'n lijf jagen!--Bon, +best, 't zal allemaal plaats hebben; maar als Bus al die viezevazen +moet doen, dan kan Kaatje messen slijpen en aardappels schillen en +schoenen poetsen. Mersie zeit de Franschman; we kunnen dat luchtje +zelf wel scheppen. De brieven da's één; 'en wandelingetje naar Zoethout +is twee; 'en viselantje is drie, en--Careltje van den bakker da's vier. + +"Waar heb jij dat briefje voor Debek Bus?" + +"Al bezorgd Kaatje." + +"Domme eend; dat moest niet." + +"En 't stond op de lei?" + +"Nu taaie, wat is 'en lei! Als 't _schrift_ was; maar leischrift kun +je immers uitvlakken." + +Bus had Kaatje wel eens eventjes met dien schoenborstel...... maar..... + +'t Is gelukkig voor Kaatje dat ze er zoo schalks uitziet en zoo'n +mooie rooie kleur heeft, want anders: "'t is een dierazie!" + +Kaatje vond de morgenlucht allerverkwikkendst. Met den huissleutel +boven op de beide brieven; een schoonen boezelaar vóór, en een hagelwit +mutsje op, stapt ze zeer langzaam het marktplein over. Wat zou ze +_eerst_ doen?--Dat eind naar de post lag uit den weg. Careltje van den +bakker stond nu zeker met de mooie forsche armen--zoo natuurlijk--in +de bakkerij voor 't open raam aan den wal; niet ver van Zoethout; +niet ver van de vieselantes. Zal ze eerst de brieven bezorgen? Maar +als Careltje dan eens in dien tijd gedaan had.... Ze zal de brieven +'t laatst bezorgen, welzeker, da's sekuurder. + +"Goeje morgen vrijster! Kaatje van dokter Helmond niewaar? Iets +verloren? Je stondt zoo in gedachten. Toch alles wel thuis?--Zoo +vroeg al op 't pad!" + +"Wat meen je menheer?" vraagt Kaatje strak.--'t Was de klok. + +"'k Zal 't je zeggen. Juist op weg om even bij jelui +aan te loopen. Gisteren gehoord, dokter niet heel fiksch +was. Watblief? Treurig geval met boer Dirksen niewaar? De heele stad +vol van. Je zult er alles van weten." + +Kaatje wist van niets; maar van dien gek met z'n spillebeenen begeert +ze niets te vernemen.--Careltje kwam toch óók overal en wist evengoed +alles. + +"Of dokter van nacht al of niet is uitgeweest?" herneemt Kippelaan: +"Watblief? 't Is maar eenvoudig een vraag. Vrouw Sturk, je hebt het +gehoord; treurig afgeloopen niewaar?" + +Kaatje brandt van nieuwsgierigheid om al het nieuws te hooren +waarvan ze niets vernam, en waar haar meester zoozeer in betrokken +schijnt. Maar van die klok met z'n gewauwel wil ze niets weten. Ze zal +'em in 't riet sturen, en dan als de wind naar Careltje! + +"Om je de waarheid te zeggen menheer Kikkelaan...." + +"Kippelaan m'n lieve meid! _Kippelaan_, Jules Janin!" + +"Juist, ik wou maar zeggen dat de dokter zoo gezond is als 'en visch; +dat ie den heelen nacht rustig heeft geslapen, en ook nog in lange +geen plan had om op te staan. Nee, in't geheel niet. Nou, als jij, +menheer Kikkelaan, zoo'n jonge vrouw hadt, dan... Atjuusjes!" + +"Kaatje, m'n lieve.... à propos?" + +Kaatje omziende: "Hê, riep je me?" + +"Nee, roepen niet. Maar ik zie je den Hoenderveldschen kant opgaan, +terwijl je daar brieven voor de post hebt...." + +"O wou _jij_ die voor me bezorgen! Jongens ja, dan zou je 'en +bolletje zijn." + +Kippelaan heeft een sterk bewijs van aarzeling gegeven: + +"Bezorgen!--_tuterletu! bezorgen!_ Wát zeg je, _deze_ +frankeeren!--ei!--Ja maar m'n lieve Kaatje, je begrijpt...." + +Eensklaps, nadat hij vlug de adressen had gelezen--waarom 't hem +inderdaad voor 't oogenblik slechts is te doen geweest--neemt hij de +brieven met een merkbare gejaagdheid van Kaatje aan; steekt ze zeer +haastig in den zijzak van zijn jas die hij aanstonds dichtknoopt, +en Kaatje groetend stapt hij haastig voort. + +Weinige minuten later bevindt Kippelaan zich met de beide brieven op +zijn slaapkamer, die de achterste is der beide bovenvertrekken welke +hij bewoont, en onder andere dit verschil heeft met de zitkamer, dat +hier slechts twee, en vóór--behalve een kleintje--drie spionnetjes +uithangen. + +Kippelaan had het onbeschrijfelijk warm. De gordijn voor het venster +wordt neergelaten. Ontelbare malen heeft hij van dat venster naar de +deur gezien.--Ha! nu was het gevonden! Twee stoelen worden er tegen de +goed gesloten deur gezet, en, dwars over die stoelen ligt al spoedig +het beddetafeltje, beladen met zooveel wit en blauw aardewerk als er +maar voorhanden was en op den zijkant kon geplaatst worden. + +In 't sleutelgat der deur zit een watje. + +--Phu! Kippelaan krijgt het waarlijk al te benauwd.--Wil hij +kwaad!? Waarachtig niet! 't Is zoo goed als een bestiering. Jawel, +een _bestiering_! Praatjes, allemaal praatjes werden er +rondgewauweld.--Kippelaan kan dat gewauwel niet velen--en een weldaad +zou het voor de familie Helmond en aanverwanten zijn, indien men +uit echte bron aan al die praatjes een eind kon maken. En, _twee_ +brieven van den dokter zelf zullen alles bevatten wat men te weten +noodig heeft. Welzeker, familie-omstandigheden zal men vernemen uit +den brief aan juffrouw Van Barneveld--het ideaal enfin,--en financieele +zaken uit een brief met drie lakken naar de groote koopstad. + +Ofschoon zedelijk verplicht tot de inzage van brieven, die hem +"zoo ongezocht in de handen werden bestierd", aarzelt Kippelaan +toch, aleer hij tot de voorgenomen operatie besluit, 't Was anders +doodeenvoudig; de spiritusvlam onder de bouilloir brandt fiks, en het +theewater dat alreeds van de kook was geraakt, begint weer te razen +dat het een lust is. En zie, terwijl de brief aan Jacoba, die in +een gom-couvert was gesloten, nu reeds op den geopenden ketel ligt, +steekt Kippelaan ter ontzegeling van den gelakten brief, een mes in +de groote spiritusvlam, meenend dat het hem gemakkelijk zal vallen +door middel van een gloeiend mes, de zegels, zonder de stempels te +beschadigen, wat los te maken.--Er stond hem zoo iets van voor. + +Gedurig naar de gebarricadeerde deur, en een paar malen zelfs naar het +donker onder zijn ledikant ziende, heeft Kippelaan nu reeds--ofschoon +met eenigszins bevende vingers--den brief van Jacoba uit het losgelaten +couvert genomen. En.... hij zal smullen: + +"Lieve Jacoba, beste zusje!" + + + +--O God wat is dat!? Men klopt op de deur: + +"Hé! Watblief? Wie is daar?" + +--Heeft hij goed gehoord, zijn ze daar om de brieven!.... O goeje +God!..... Watblief!?" + +"Kan ik er niet in; scheelt er wat aan?" roept men van buiten. + +"Nee niemendal.... Een beetje ingeslapen!"--Lieve hemel! Het klamme +zweet parelt hem onder den neus. Jacoba's brief is reeds tot een bal +ineengefrommeld.--Waar blijft hij er mee.....? Ha! In den ketel! Voort, +zóó, het deksel er op! + +"Maak 'em open menheer!" + +--Openmaken! Nee waarachtig niet! Althans hij heeft geen idee gehad +om er iets uit te nemen. + +"Maak de deur dan eens open menheer!" + +"De _deur_! Ahzoo. Jaja! Dadelijk hoorje." + +--Nee, dien brief met waarde in den ketel te stoppen, dat ging +niet.--In 't bed! onder de matras, tot nader order. Goeje hemel, +hij beeft over al zijn leden. + +Kippelaans hospita hield er een looper op na "voor zekere gevallen, +weet u, dat er een sleutel zoek was. Ze heeft dien looper maar even +gebruikt omdat menheer waarschijnlijk iets scheelde. En, terwijl ze nu +met fermeteit de deur opent teneinde te zien wat Kippelaan weerhield +om den brief aan te nemen dien ze hem brengen kwam, geeft de dikke +hospita een gil van ontzetting, want, met een vreeselijken slag, +die haar gansche woning deed dreunen, sloegen honderden scherven van +glas en aardewerk met beddetafel en stoelen voor de voeten van den +rillenden Kippelaan neer. + + + +Intusschen heeft Kaatje, van haar Careltje, die trouwens een groote +Carel is, een heeleboel nieuws vernomen. Ten eerste vernam ze "met +ijzing" 'tgeen er van _De Schebbelaar_ bekend werd, en hoe er over +de handelwijze van haar heer en meester wordt geoordeeld, 't Was God +geklaagd om iemand zoo aan z'n eigen over te laten, en willens en +wetens met een gerust hart de eeuwigheid in te sturen. Als er zóó met +het rijke volk als Dirksen wordt geleefd, zei Careltje, dan kunnen +menschen als wij en ons-gelijken wel op de vingers natellen hoeveel +we zoo'n dokter waard zijn; hij mag dan zoo knap wezen als de neef +van menheer Kippelaan." + +"Ja, maar Kippelaan zei al gisterenavond dat ie 't vak voor z'n +pleizier dee;" verzekert de molenaar die mede aan de bakkerij was +gekomen. + +"Maar dat is juist het gemeene;" herneemt Careltje, en wrijft met zijn +"natuurlijken arm" een kruimel deeg van de wang: "Als dat dan waar +is--zooals gisterenavond de smid ook al gehoord had--dat ie namelijk +een vondeling en 't kind van een schatrijken graaf zou wezen, dan +zeg _ik_ dat zoo'n man d'r uit moest scheien met tongen te bekijken +en de menschen naar de eeuwigheid te helpen." + +"Een graaf!" zegt Kaatje, vuurrood geworden: "Is hij een graaf! Ben +ik bij een.....?" + +"Jawel, dat zeggen ze allemaal. 'En mooi ding! 'En graaf met 'en +apetheek. 't Is schande!" + +"Voor vier duiten drop!" grinnikt de molenaar. + +"Nee maar gekheid is gekheid;" herneemt Careltje die geen +gekheid verstaat: "Ze hebben--niewaar Kaatje--gisterenavond visite +gehad?"--Kaatje knikt--"Zie-je, gesmuld en gebrast! En dan intusschen +iemand te laten doodkrimpen die, zooals ze zeggen, Godsterwereld +niks mankeerde, en dat omdat meseu de dokter z'n eigen liever op zijn +gemak zet." + +"Nee Careltje, gemakzuchtig is ie niet, da's niewaar. Ik zie 'em +tegenwoordig dikwijls heen en weer draven naar dien wal dat ie d'r +bleek van wordt. En dat moet ie om die aptheek. Ik zei: as ie 'm in +z'n huis nam; zoo'n kazerne van 'en huis! maar daar heeft mevrouw +geen zin in. Nee gemakzuchtig, nee!" + +"Maar ik zeg," valt Careltje in, terwijl hij, om Kaatje niet af te +stooten, haar met den natuurlijken arm om den hals pakt: "ik zeg +dat jij gelijk kunt hebben, maar dat ik gelijk heb ook; of zou je me +willen aanpraten om ooit weer 'en dokter te roepen die, God beter't, +binnen ééne twaalfuur tweemaal naar zich fluiten laat?" + +"Tweemaal?" + +"Ja waarachtig meid;" valt de molenaar in: "Weet je dát nog +niet? Vrouw Sturk heeft ze van morgen tegen halfdrie ook al genacht +gezeid.--Verknoeid! 't Was niet alles in orde. Van Hake de bediende--je +weet wel--had verteld dat z'n baas ziek was, en geraden om vrouw +Spanning te halen..... Maar jawel, 't is verschrikkelijk! Toen dokter +dan eindelijk toch om 'en uur of twee was komen aansukkelen, toen +had de kuiper juist in woede vrouw Spanning de deur uitgesmeten. + +"Heere beware!" zegt Kaatje. + +"Ja, en wat het ergste was: van de kunst was er geen heil meer te +wachten. Gekonfiskeerd! 't Mot er toen gerookt hebben van belang, +en ze zeien dat Sturk hem een pak slaag had gegeven, niet gering!" + +"Nee, da's gelogen!" valt Careltje in: "Menheer Kippelaan, die voor +een half uurtje hier even aan 't raam was, wist alles precies van Mie +de schoonmaakster: Sturk zou dokter zeker aan 't huis zijn gekomen, +maar menheer Van Hake had hem tegengehouden, en een oogenblik later +gelegenheid gevonden met den dokter door een zijdeur te ontkomen. Van +Hake moet nog een leelijken veeg hebben gekregen. Maar 't was ook +meer dan erg! Zoo'n wurm van een vrouw......!" + +"Nee maar 't is gruwelijk! 't is helsch zeg ik," herneemt de molenaar: +"'en leelijken naam hêt ie ook: _Hel-mond_!" + +"Ja Dores, daar heb je wel gelijk aan, al 'en heel gemeene!" bevestigt +Careltje. + +"Maar als de dokter dan toch ziek was!" zegt een bakkersknechtje, +die met een langen stok waaraan de natte ovendoek zit, het groepje +in de deur der bakkerij was genaderd. + +"Ziek! wát ziek!" zegt Careltje: "als je ziek wilt wezen dan moet je +geen anderen willen gezond maken!" + +"Maar hij was niet ziek," roept Kaatje, half in den waan dat ze dokter, +met wien ze toch medelij heeft, door die verzekering nog eenigszins +in zijn eer zal herstellen: "Hij is gisterenavond zoowat om half elf +in huis gekomen; heeft--omdat mevrouw al naar bed was--op z'n kantoor +smakelijk een boterham gegeten, en is toen doodbedaard brieven gaan +zitten schrijven, blijkens dat er van morgen _drie_ waren om naar +de post te brengen...." Kaatje heeft bij deze laatste mededeeling +eensklaps een kleur gekregen; maar men bemerkt het niet. + +"Wat heb ik gezeid!? wát!" valt Careltje uit: "Zie je wel dat ie niet +ziek was! De meid van Sturk die den dokter om twee uur ging halen +wou het liegen heeten; maar d'r was _licht op 't kantoor_! Menheer +Kippelaan had het van Hent den klepperman zelf gehoord; en _ik_ zeg: +d'r brandt geen licht om twee uur op 'en kantoor of d'r moet iemand +óp zijn!" + +"Nee nee," stemt het uit aller mond: "dat spreekt vanzelf; dát is +bewezen! 't Is schandelijk! Wie zou zoo'n dokter vertrouwen!" + + + + + + + +ACHT EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Toen Helmond door zijn Eva, te circa halfacht, met een zoen werd wakker +gemaakt, en ze hem daarna met haar welluidend: goeden morgen! een +geurigen kop thee met beschuit toereikte, toen gevoelde hij slechts +weinig meer van 'tgeen hem, toen hij eindelijk ter ruste ging, voor +slapeloosheid en zeer waarschijnlijk voor een ziekte deed vreezen.--Al +zijn de uren die hij sliep slechts weinig in getal geweest, ze hebben +hem zonderling verkwikt. Neen, ofschoon hij zijn hoofd rechts en +links keert, de pijn is geheel verdwenen. De sombere voorstellingen +die hem door het brein spookten toen hij zich bevend van overspanning +tot slapen heeft gelegd, al die sombere visioenen zijn voorbijgegaan. + +--En zie, zijn Eva, de schoone Hebe in haar gracieus morgenkleed, ze +staat daar als een toonbeeld van zorgende liefde.--O goede God! nu +ziet hij eerst hoe innig lief dat prachtige kind hem heeft. Zij is +in zorg geweest, over hém! Ze heeft gevreesd dat hij te vroeg zou +wakker worden. Ja dáárom hield zij de vensterblinden ter halverwege +gesloten ofschoon ze de ramen heeft opengezet, dewijl hij daar zeer +op gesteld is. + +En zie, daar kwam ze nu zelve met den verkwikkenden drank: + +"Eva!" + +"Lieve August, gaat het beter? Waarlijk beter?" + +Helmond knikt, maar antwoordt niet. Hij ziet haar slechts in de +schoone oogen; drukt haar fijne hand, en dan haastig den blik van haar +afgekeerd naar de binnenzij van het ledikant, verdringt hij iets, +'twelk hem uit het hart naar het oog is gevloeid. Goede God, was er +voor haar dan niets beters weggelegd dan de vrouw te worden van een +eenvoudigen dokter! Zie, daar is wat hoogers, iets vorstelijks in die +vrouw; en ja, bij al die gaven van schoonheid en talent, toont ze, +in de liefde voor vader en echtgenoot, een engel te zijn. + +"Eva!" + +"Wat is er dan beste?" + +"Ik ben zoo gelukkig Eva." + +"Nu lieve man, dat klinkt me waarlijk als muziek in de ooren. Ik +heb van nacht den heelen tijd allerlei gekheden gedroomd, en ook dat +je heel boos op me werdt; en je grijnsde me zoo akelig aan.--Ja ik +weet het zelf niet meer: ik droomde dat we te Parijs waren, en dat we +meespeelden toen ze de Faust gaven. Eerst was jij Faust en toen.... ik +weet niet, toen werdt je eensklaps Mephisto, en, toen schreeuwde +je me zoo akelig toe: "Et Satan conduit le bal," o zoo akelig. Zie, +'t is allemaal gekheid, dat weet ik wel; eerstens beduidt het niets, +en tweedens hecht ik niemendal aan droomen; maar zoo'n gezicht blijft +je 's-anderendaags soms zoo bij. Toen je van nacht met hoofdpijn heel +onplezierig thuis kwaamt, toen dacht ik, daar heb je 't al met dien +naren droom; als hij nu maar niet ziek wordt!--Ik heb er je niets +van gezegd, hoewel ik er erg vervuld mee was. Maar mijn lieve man, +nu kun je ook best begrijpen hoe heerlijk ik het vind om je, bij +'t wakkerworden 't allereerst te hooren zeggen: Eva, ik ben zoo +gelukkig!--Komaan mon cher monsieur le comte--nu wacht maar, ik geef +den moed nog niet verloren, al was papa er wat tegen,--komaan, we +zullen aan geen akelige droomen meer denken; peuzel jij die beschuitjes +nu maar op, dan zal _ik_ je eens laten kijken hoe heerlijk vandaag het +zonnetje schijnt, 't is een lust!"--Eva opent nu de vensterblinden, +en, aanheffend zingt ze tevens met haar klankvolle stem, zoodat men +zich in den zonneschijn zou wanen al zag men den regen ook stroomen: + + + "O Sonnenschein, o Sonnenschein, + "Wie scheinst du mir in's Herz hinein. + "Weckst drinnen lauter Liebeslust, + "Dass mir so enge wird die Brust! + "Dass mir so enge wird die Brust!" + + +Een kwartier later is Helmond gekleed. + +Ofschoon hij zich wel iets minder frisch gevoelt dan bij zijn +allereerst ontwaken, toch moet hij bekennen dat het oneindig beter +met hem is dan hij heeft kunnen verwachten. Daar komt zijn lieve +vrouw alweder met een kop thee in het slaapvertrek. + +"Eva, mijn eenige schat, mijn zonneschijn!" zegt Helmond en sluit +haar in zijn armen; en dan, dan hoort hij ook van háár een schier +nog welluidender toon dan daareven; want ook zij heeft gezegd: dat +ze nu zoo _recht gelukkig_ is. + +En Eva had waarlijk reden om zich gelukkig te gevoelen. Nu ze haar +woning had, en er alles zoo heerlijk was ingericht, nu waren voor +'t oogenblik haar liefste wenschen vervuld. De kleine katastrophe +van gisterenavond zou zeker geen gevolgen hebben, en, als zij het +maar eens van de rechte zijde aanpakt, dan zal papa wel meer zwak op +dien adel krijgen. Het voornaamste, waar het op aankwam, bleef toch +het _bewijs_ dat men aanspraak op dien titel had, en dat bewijs was +reeds in handen van den majoor. Welnu, een klein beetje geduld; en +dan, wanneer zij _èn_ Helmond er maar op blijven aandringen en zich +dankbaar betoonen, dan zal de majoor --tegen restitutie van onkosten, +natuurlijk omdat hij aan al die stukken en bewijzen met zooveel moeite +gekomen is,--ze wel aan _hen_ afstaan. + +Ja, Eva voelt zich recht gelukkig, want ofschoon het briefje aan +de Debecque's toch al verzonden was--omdat Bus beter hard draven +dan dienen kan--ze heeft nu alle hoop dat August, wanneer hij zich +zooals hij zeide wèl blijft gevoelen, ten genoegen van zijn vrouwtje +nog een tweede briefje zal schrijven om die uitnoodiging tóch maar +aan te nemen.--O die goede August! hij heeft immers voor 't grootste +deel uit zorg voor háár bedankt. + +--Nu, dat behoefde waarlijk niet, haar hoofdpijn van gisterenavond +heeft niets te beduiden gehad, en August zelf--waarlijk ze is er zoo +blij om--hij voelt zich weer heelemaal fiks. Hoor, hij vraagt haar +zelfs om nog eens dat lied: _Natuur is mild_ te zingen!--Wat ziet +hij haar tevreden aan! Ja als ze het nu wilde doordrijven.... van die +groote partij hier aan huis tegen haar jaardag --ja, ze weet dan zeker +dat hij toe zou stemmen. Maar 't is nog niet noodig; en als men maar +eerst bij de Debecque's is geweest, dan komt die partij op haar jaardag +vanzelf. Ze weet nu immers zeker dat die hooggeprezen zuinigheid +iets is, waar men voortaan maar zonder veel woorden overheen moet +glijden; 't is een zwak dat het mannetje zich graag wat armoedigjes +voordoet. Nu, in zulke scholen maakt men zulke leerlingen. Maar +_gierig_, nee gierig is hij niet. Wat die nachtpraktijk betreft, +daar _moet_ hij van afstappen, dáárdoor alleen is hij met zoo'n dolle +hoofdpijn en zoo laat naar bed gegaan. Mettertijd, als het gelukt met +dat overbrengen van papa's titel op hem--en waarom niet--dan moet hij +de heele praktijk maar neerleggen. Iemand die bezigheid wil hebben kan +ze altijd wel vinden. Men behoeft daarvoor niet de slaaf van iedereen, +ja van je minste plebs te wezen. Hoe heerlijk al, dat men tenminste +hier van die aptheeklucht bevrijd is. Bah! zoo'n aptheek! + +O voorzeker, Eva voelt zich nu recht gelukkig; alles, _alles_ lacht +haar weer toe; en zie maar, het allermeest haar lieve August. + +Doch Eva weet niet dat Helmonds glimlach, nu hij de vigilante ziet +voorkomen en haar straks een zoen tot afscheid geeft, een zeer +gekunstelde wordt; neen, want hij heeft haar niets gezegd, niets van +zijn val, niets van het gebeurde op _De Schebbelaar_, en niets van +den nacht aleer hij--Goddank, een weinig mocht slapen.--Waartoe haar +onnoodig zijn leed te klagen; immers hij had haar vroeger vermaand +dat de praktijk alleen voor den dokter is. + +'t Was reeds laat in den voormiddag toen dokter Helmond aan zijn +woning terugkwam. + +Eva meende te bemerken dat hij wat somber gestemd was. + +Of hij zich weer minder wel gevoelde....? + +"Nee Eva, nee; ik heb wat heel veel zieken bezocht, en er zijn er +die van een dokter meer verlangen dan redelijk is." + +"'t Is een nare betrekking August, ik heb dat altijd gezegd. Geen +oogenblik ben je zeker van je tijd; dag en nacht altijd voor Jan en +alleman te moeten klaarstaan, en misschien nog heel dikwijls ondank +voor zorg en moeite tot loon te krijgen!" + +Er was veel waars in 't geen Eva zeide. + +"Ja 't is jammer kindlief, dat het onverstand der menschen ons zoo +dikwijls moet bedroeven. Waarlijk er is geen edeler werkkring dan de +mijne. Maar, als men het onmogelijke eischt...!" + +"Heeft men dat nú gedaan August?" + +"Och--nú, en alle dagen. Maar wij zetten er ons overheen.... wij...." + +"Welzeker," valt Eva in: "in jouw plaats beste man, zou ik nooit naar +eenig praatje van het wauwelig gemeen luisteren, dáárvoor sta je te +hoog èn als dokter én door je.... andere maatschappelijke positie.--Als +ik in je plaats was August, weet je wat ik dan deed?" + +"Hé?" vraagt Helmond in gedachten. + +En Eva zegt fier: + +"Wel, den eerste die mij een woord durfde tegenwerpen of zich +aanmatigen om mij in mijn praktijk de wet te stellen, dien zou ik +_bedanken_ en verzoeken een anderen dokter te nemen." + +--Bedanken!--August geeft met een pijnlijk glimlachje een antwoord +'twelk zijn vrouw--evenals dat glimlachje zelf--op rekening van zijn +"eenig gebrek" stelt. Immers: "Waar zou de schoorsteen van rooken, +als wij niet wat geduld oefenden?" heeft hij gezegd terwijl hij zich +gereedmaakte om nu--na het koffiedrinken, --weer zoo spoedig mogelijk +naar die nare aptheek te gaan. + +--_Bedanken_! heeft August in zich zelven herhaald, terwijl hij buiten +de kamer en op weg naar het huis aan den wal, een paar malen de hand +aan het hoofd bracht--aan dat hoofd waarin het alweer niet heelemaal +pluis is. + +--_Bedanken_!--Neen zulke ruwe scènes heeft hij nooit te voren gehad; +ze moeten eenig zijn in eens dokters praktijk. Op _De Schebbelaar_ +gekomen, heeft boer Geurtsen--de aanstaande toeziende voogd der tien +minderjarige kinderen--hem zoo mogelijk nog brutaler dan den vorigen +avond onder de oogen gezien, en gevraagd, of hij niet begrepen had dat +hij op _De Schebbelaar_ had uitgediend, en niet zoo "leep was om te +vatten, dat de heele perementasie van de Dirksens en Geurtsens--over +meer dan achttien hofsteden verdeeld--voortaan d'r eigen wel zou +wachten om 'en dokter te nemen die zijn patiënten aan d'r eigen +zelvers overliet, en onverlet den adem liet uitblazen?" + +--_Bedanken_! herhaalt Helmond met dien droeven glimlach. Ha! zoo +moet het maar gaan. Het rijkste deel mijner praktijk te verliezen, +door.... Neen, de oorzaak had evengoed een andere kunnen zijn.--Maar +toch, 't klinkt op dit oogenblik zeker uit _haar_ mond al zonderling: +_bedanken_!--Mijn obstetrische praktijk schijnt door de omstandigheid +bij Sturk nog bovendien een gevoeligen knak te zullen krijgen. + +--Bedanken! in _mijne_ omstandigheden....? Een pleegvader die zich +misschien reeds heeft voorgenomen om zijn hand voor nu en de toekomst +geheel van ons af te trekken. Een woning te bezitten waarvan geen +steen ons eigendom is; een huis dat aan zijn bewoners steeds grootere +weelde en altijd en altijd meer _geld_ zal vragen. Schulden hier +en schulden daar; niet onoverkomelijk, neen, maar slechts aflosbaar +bij een toenemen van praktijk en inkomsten.--Bovendien een broeder +die gebrek lijdt, en die, ofschoon er hoop op een goede uitkomst +bestaat--bij een weigering van den pleegvader, toch maar alleen van +den broeder hulp kan verwachten.--En dat huis aan den wal 'twelk reeds +tweemaal, doch slechts _in zijn geheel_ is kunnen verhuurd worden, +'t blijft nog altijd renteloos, dewijl ik immers mijn woord gaf dat +de arme doktersvrouw het niet zou verlaten, en ook, ja, omdat Eva +gezegd heeft, geen aptheek in haar nieuwe woning te dulden..... + +Zoo denkende treedt Helmond de apotheek binnen. + +"Al bezig Thom; dat is goed. Ik kwam Bus tegen, en gaf hem de recepten +vast mee.--Je zult gemerkt hebben dat er een vijftal minder is dan +waar ik je gisteren op prepareerde.--Boer Dirksens dood, zal collega +Biermans voortaan weer wat minder rust gunnen. Nu, de man heeft nog +ambitie genoeg, en--een groot gezin. Wat zoek je Thom?" + +Thomas, die Helmond bij 't binnenkomen ternauwernood had +kunnen groeten, is "op stikken af". Den lessenaar--terzij van de +toonbank--heeft hij geopend, en terwijl hij deed alsof hij daarbinnen +iets zocht, verborg hij zijn aangezicht voor den blik van zijn meester. + +"Wat zoek je toch Thom?" vraagt Helmond nog eens. En dan--dan slaat +de lessenaar neer met een slag, en bedekt Thomas zijn gelaat met beide +handen, en... Nee, 't is hem onmogelijk! hij kan niet spreken. De keel +is hem als toegenepen, en de oogen schieten weer vol tranen.--Och God, +hij had het zoo goed gemeend! + +Helmond is zijn jongen vriend nabijgekomen, en legt hem de hand op +den schouder. + +"Nu Thomas, wat is er? Zeg, heb je weer 't een en ander moeten hooren +dat je om mijnentwil bedroeft?--Ik zal er je maar ineens doorhelpen +mijn jongen, 't Is niet plezierig, zeker; maar zulke zaken komt men +te boven. Nu ik zelf hier en daar zooveel overdrevens moest hooren, +nu ben ik al meer getroost dan gisteravond. Thom, wat er gebeurd is, +het spijt me, maar mijn geweten zegt me dat ik niet willens een patiënt +heb verzuimd. In een kleine plaats worden zulke zaken schrikkelijk +uitgemeten; in den beginne zal mijn praktijk er een beetje onder +lijden, maar dan..." + +"Och dokter!" valt Thomas nu bijna schreiende in: "och, als u eens +wist hoe ik er kapot van ben; zooveel geschimp en geblaas tegen u, +en mede door _mijn_ toedoen, door mijn eigendunkelijk handelen! Och +lieve God! ik meende het toch zoo goed!" + +"Thomas, wees verstandig; al kan ik niet goedkeuren wat je hebt gedaan; +dat je trouw hart het je heeft ingegeven daar ben ik zeker van. Komaan +Thom, jij met je prettige natuur, je moest me vandaag wat opfleuren, +maar geen gezicht zetten alsof Polen totaal verloren was." + +"Och dokter, hoe zal men lachen als men zich zelf zou willen afranselen +en op water en brood zetten. U, aan wien ik alles ben verschuldigd, +ú heb ik door mijn eigenwijsheid schandelijk benadeeld. Jawel, die +Sturk is een wraakzuchtige vent. Wat boer Geurtsen nog zal zwijgen, +dat strooit hij uit met een helsch pleizier." + +"Ho ho, dat kan toch zooveel niet wezen, 't Was zeker veel beter +geweest wanneer ik er aanstonds had kunnen zijn; maar vrouw Spanning +heeft niets bedorven, en de ongelukkige afloop dier bevalling was een +gevolg van omstandigheden, die geen mensch kon voorzien of verhoeden." + +"Hij heeft Biermans gehaald, en deze moet hem hebben toegestemd +dat een tijdige en betere hulp haar zeker gered had. O, 't is om te +vertwijfelen dokter!" + +"Ik geloof niet Thom, dat Biermans dat gezegd heeft." + +"Jawel dokter. Juffrouw Sillemond die zooeven hier was, en haar +dochter, de vrouw van Winkelaar, kwam _afzeggen_--zoo'n feeks, +alsof een dokter een barbier was!--diezelfde tang had Biermans zelf +gesproken, en op haar vragen moet hij met een heel twijfelachtig +gezicht de schouders hebben opgehaald." + +"Ei, is juffrouw Sillemond haar dochter komen afzeggen ... ei!" zegt +Helmond terwijl hij even pijnlijk glimlacht; maar aanstonds vervolgt +hij op luchtigen toon: "Ik wou wel eens weten Thom, wat _twijfelachtige +gezichten_ zijn. Bovendien, iemand die twijfelt weet niet, en iemand +die er nog op den koop toe de schouders bij ophaalt, bekent tweemaal +niet te weten.--Zwijg nu hierover Thomas. Gedane zaken nemen geen +keer." + +"Nee maar die Biermans, die te hard en te schriel was om mij, toen +vader al begon te sukkelen, een beetje met m'n Latijn en scheikunde +voort te helpen, zoo'n kerel moet ú niet benadeelen door z'n leelijk +gezicht tot een beschuldigend vraagteeken te verwerken." + +"Bedaar Thomas. Biermans is altijd heel wel met me geweest." + +"Ja, omdat u een engel van goedheid bent; maar ik weet wel waardoor +zijn broodnijd tot broodwraak is geklommen, al zet hij in uw gezelschap +een kermisgezicht. Dat u sedert uw huwelijk, geen avondjes meer +bij hem komt doorbrengen omdat mevrouw er geen lust in heeft, dat +steekt hem. Mevrouw moet eens aan Pietje zijn oudste dochter heel +openhartig hebben gezegd: dat ze den toon bij haar ouders aan huis, +sinds haar verblijf in Den Haag, niet best meer verdragen kon. Daar zit +'em de angel dokter: en dan uw mooie huis! ja, wat hij u benadeelen +kan, dat zal hij niet laten; en och beste _beste_ dokter, dat ik +nu dien plattelandsscharrelaar zulk een venijnig wapen in de hand +moest geven!--Och dokter," barst Thom nu werkelijk in tranen los: +"Och _vergeef_ me,--al ben ik misschien geen wegschoppen waard." + +Een groot uur later waren, inweerwil van Thomas' bewogen +gemoedsstemming, de recepten klaargemaakt, en trok Bus er de stad +mee in.--Bus kreeg dien dag nog meer te slikken dan al het "bocht" +'twelk ie in z'n mand had. Maar Bus kon zwijgen, en als Bus antwoordde +dan zei ie eenvoudig: + +"Als Onze Lieve Heer trekt, en dokter trekt, wie zou 'et dan winnen +hé?" Maar ook een anderen keer: + +"Weet jij wát je doen moet? Laat je eerst door Biermans verknoeien, +en als je dan "verknooien" en voor de pieren bent, zeg dan aan vader +Abraham: complement van Lange Bus, en dat je 'en gek was!" + +Toen Helmond de apotheek wilde verlaten, trad mevrouw Van Hake +juist uit haar huiskamer de gang in, en verzocht op zeer beleefden, +schijnbaar eenigszins kouden toon: of zij dokter even mocht spreken. + +Helmond schrok onwillekeurig, 't Was hem--doch slechts een +oogenblik--alsof het weer tikte en klopte in 't hoofd zooals +gisteravond en in den nacht. Immers 't is nu reeds bijna een maand +dat het kwartaal was verschenen. Neen, men zal hem dáárom niet te +spreken vragen, ofschoon het geld hier zeker noodig is, maar uit die +achterlijkheid kon men licht gevolgtrekkingen maken die hij graag +voorkomen zou. + +"Mij spreken, met genoegen!" zegt Helmond. + +De weduwe laat den dokter voorgaan, en doet dan de deur der huiskamer +zachtjes achter zich toe. + +Er was iets bijzonder deftigs, ja schier plechtigs in de wijze waarop +de weduwe haar jongeren vriend ontving. Haar kleed van eenvoudig +zwart merinos was geheel in harmonie met de uitdrukking van haar +gelaat. 't Is te raden dat het haar moeite heeft gekost om tot dit +onderhoud te besluiten. Thomas weet waarover het loopen zal. Moeder +en zoon hadden het afgesproken; ze waren er onherroepelijk vast toe +besloten. Wat er gisteren, wat er in den nacht--mede door Thomas' +schuld zooals hij blijft volhouden--in dokters praktijk gebeurde, +het heeft de schaal geheel naar die zijde doen overslaan. + +Mevrouw Van Hake mag niet langer van zooveel goedheid misbruik +maken. Haar wonen in dit huis is een jaarlijksche schade voor Helmond +van minstens driehonderd gulden. De weduwe van een Van Hake mag dat +niet blijven genieten om Godswil, wanneer zij bijna zeker weet dat +haar weldoener zich door wat al te groote toegevendheid, in erger +moeielijkheden bevindt dan hij toonen wil. --O, had zij vooruit geweten +hoe het tusschen den generaal en zijn pleegzoon stond, ze zou den +laatste al vroeger als een moeder hebben gesmeekt, om toch niet toe +te geven aan de steeds hoogere eischen van zijn schoone maar nooit +tevreden vrouw; ze zou hem gewaarschuwd hebben, om geen huis te koopen +waartoe hem de middelen ontbraken, en waardoor hij een reuzentred zou +vooruitgaan op het pad, 'twelk hem moest voeren tot jammer en ellende. + +--Neen, ze heeft het toen niet geweten. Zij had mede geloofd dat +dokter toch inderdaad van zichzelf nog al middelen bezat, meer dan +hij gewoonlijk blijken liet. Maar Thom heeft het op _De Zonsberg_ +anders vernomen, 't Was toen te laat voor die waarschuwende stem. Doch +nu, wat men herstellen kan, dat _moet_ geschieden Mevrouw Van Hake +zal haar weldoener als vriendin, als moeder toespreken. Raden zal +ze hem--maar met groote bescheidenheid. En dan, ze zal hem haar +_stellige_ voornemen meedeelen, om met Thom deze woning te verlaten, +dewijl ze vast besloten heeft, in een achterstraat zeer goedkoop een +paar tamelijk nette kamers te huren. waarin ze een kleine stramien- +en wolzaak beginnen wil.--Muurvast zal ze bovendien weigeren om langer +voor Thom een honorarium aan te nemen, 'twelk hij waarschijnlijk +nergens in't heele land, en althans niet in een apotheek als deze, ter +assistentie van een zelfhandelend dokter, zou kunnen bedingen. Zóó moet +men tot een zuivere verhouding komen. De omstandigheden gebieden het. + +Ofschoon Thomas weet waarover het gesprek moet loopen, zijne moeder +heeft het gepaster gevonden dat hij er niet bij tegenwoordig zou zijn, +vooral na hetgeen er dezen nacht gebeurd is. + +Maar hoor, nadat de weduwe zich reeds een geruimen tijd met haar +vriend heeft onderhouden, gaat de deur der huiskamer weer open, en +roept mevrouw Van Hake met een van aandoening trillende stem naar de +zij der apotheek:--"Thom! Thom! kom eens hier?" + +Thomas spoedt zich zoo snel als hij kan naar de huiskamer. + +"Thomas," zegt mevrouw Van Hake terwijl ze gedurig met groote moeite +haar aandoening bedwingt: "ik ben tegen onzen trouwsten vriend niet +opgewassen. Zeg _jij_ eens jongen, dat we vast, _vast_ besloten +hadden...." + +"Ja dokter, 't kan niet anders. Moe is er nu overheen. Niewaar moe?--U +die tegenwoordig zooveel tot uw last hebt, u mogen wij verder niet +bezwaren. Nee dokter, zeker niet!" + +Helmond is voor 't uiterlijke kalm. Indien hij niet wat bijzonder +bleek had gezien dan zou men zeggen--zooals hij rustig te luisteren +zit, en nu nog even wacht alvorens te spreken--dat hij daar poseeren +kon voor de type van een krachtig en helderdenkend man: + +"Straks Thomas, ben je me haast wat al te nederig en smeekend geweest, +maar nu val je weer wat te kras in een anderen toon;" zegt Helmond; +en dan met gezag: "En mijn antwoord is: Zoolang Thomas, als je bij mij +in betrekking bent, zoolang blijven onze condities onveranderd. Ons +contract loopt van jaar tot jaar, ingaande met de maand Mei. Wil je van +patroon veranderen, dan waarschuw je mij tegen Februari; of, zie je de +gelegenheid schoon om ergens op billijke voorwaarden een apotheek over +te nemen--je weet wat ik vroeger aan je vader beloofde--we spreken +elkander dan nader. Maar tot zóólang geen oproer alsjeblieft; er is +helaas genoeg gehaspel in de wereld." + +"Dokter!" valt Thomas in: "op gevaar af dat ik u nog grief op den +koop toe: Ziedaar, ik moet het u zeggen: Moe en ik we kunnen, nee we +_willen_ het brood om Godswil niet langer eten. We willen van iemand +als u, die al werk hebt om zelf rond te komen... ja sinds u een vrouw +hebt die..." + +Mevrouw Van Hake schrikt van Thomas' woorden, en heft--alsof ze een +storm wil bezweren--haar beide handen omhoog. + +Helmond is opgestaan. Nu is zijn blik zoo gestreng als men dien zelden +of nooit van hem ziet. + +"Zwijg Thomas! Niet verder! Als je me waarachtig een hart toedraagt, +zooals je nog straks hebt gezegd, en ik altijd geloofde, dan komen +zulke woorden niet meer over je lippen. _Sinds ik een vrouw heb_ +Thom, ben ik voor alle menschen die ik hoogacht en liefheb, zooals +voor je brave moeder en voor een trouwen vriend zooals jij, _dezelfde_ +gebleven." + +"Och dokter, dokter! Mijn jongen meende dat niet!" smeekt mevrouw +Van Hake. + +Thomas ziet strak naar den grond, 't Is nu alles verloren. O God! Hij +is een ezel, een gek! een ellendeling! + +"Uw zoon meent het goed, maar hij dient van u nog te leeren mevrouw, +dat men niet alles zeggen kan wat men denkt. Kijk niet meer als een +arme zondaar Thom!--Hier is mijn hand. O! je hebt van oom Van Barneveld +wat al te veel fraais vernomen; ik begrijp het." Met klem: "Maar ik +zeg je, dat diezelfde vrouw mij ten stelligste heeft verboden--ofschoon +het natuurlijk ook mij nooit in de gedachte zou gekomen zijn--ik zeg: +diezelfde vrouw heeft mij _verboden_ om uw lieve moeder, op welke +wijze dan ook, zij het zelfs tegen een ruime vergoeding te bewegen +tot het verlaten van eene woning, waaraan zij zoozeer gehecht is. Die +vrouw, Thomas..." + +"Maar dokter, mijn jongen zegt waarlijk niets tot Eva's nadeel; hij +is overtuigd, evenals ik, dat zij het hartelijk meent. Wij hebben er +de bewijzen van. Hij bedoelde alleen dat uw huishouding zooveel meer +kost tegenwoordig; niewaar Thom? dat u zoo _heel_ veel uitgaven hebt, +en dus... Spreek dan Thomas, 't Was goed bedoeld niewaar Thom?" + +Van Hake antwoordde niet. Hij stond even strak te kijken, en schimpte +onhoorbaar met een bijna schreiende nijdigheid op zich zelven: + +"Gek! Eigenwijs!--Leg een slot op je tong. Kuiken! Ondankbaar +schepsel!" + +"Geef mij de hand Thomas, en leer te zwijgen." + +Thom staart nog voor zich heen, maar eensklaps den blonden krullebol +opheffend, ziet hij den meester met zijn blauwe--nu droefgetinte oogen +zoo wonderlijk aan, en zegt op een toon waarvan een ijzeren hart wel +aan 't kloppen moest raken: + +"Weet u wat ik op dit oogen blik zou wenschen...? Ik zou willen dokter, +dat uw vrouw gerust sliep op 't uiterste randje van een afgrond, en dat +er dan een paar tijgers aan den eenen kant en een paar hyena's aan den +anderen kant tot een sprong gereed stonden. Zie, en dan wou ik dat _ik_ +er eens bij was, met een dolk of revolver in de hand! Sakkerloot! tegen +dat wild gespuis zou ik 't willen opnemen voor haar; ik zou..." + +Nu speelde er weer een glimlach om Helmonds lippen.--Thom zou het doen: +hij meende het, de goede kerel! + +"Genoeg!" valt hij in, terwijl hij den vriend nu bewogen de hand +schudt: "'t Zou Thomas, een vrij kritiek parquet voor je zijn, en +hoe hartelijk 't mag wezen, ik zou er mijn wijfje maar liefst niet +aan wagen. Ze moest onder jou heldenstuk eens verschrikt ontwaken en +van dien rand naar beneden storten. Ziezoo--je sanglante voorstelling +Thom, heeft ons weer een beetje vroolijker gestemd, en daar het al +laat wordt, eindig ik ons onderhoud. Hoor eens mijn beste mevrouw, +weet het nu wel en voor altijd: nooit zullen deze kamers zoolang +als ú leeft--en God spare u lang voor ons allen--_nooit_ zullen ze +door iemand anders dan door u en Thomas bewoond worden. _Uw zilveren +Minerva-beeldje is ons contract geweest._" + +Thomas, eensklaps door Helmonds woorden tot de zekerheid gekomen dat +zijn aangebeden moeder--'t mocht gaan zooals het wilde--levenslang +in dit huis zal blijven, voelt een innige blijdschap zijn borst +doorstroomen, en terwijl hij toch aan dat grootste bezwaar denkt, +valt hij met een hartstochtelijkheid uit die wel eenigszins in strijd +was met den raad dien hij ging voordragen: + +"Moe zeg, als je hier, _hier_ dan eens een _mutsenwinkel_ gingt doen!" + +En ja, nu moest Helmond wel lachen alsof er vooraf niets anders +ware voorgevallen. + +"Een mutsenwinkel!" herhaalt hij op eenigszins kluchtigen toon. + +"'t Is een grandioos idee van je Thom! Nee voor trotsch m'n vrind, +hou je me zeker niet, maar zie, eer ik dulden zou dat _jouw_ moeder, de +vrouw van dokter Van Hake, _hier_ een mutsen..... Foei foei, we zouden +nog waarlijk aan 't lachen raken.--Basta! Ik moet naar huis.--A propos, +we hebben nog een klein misverstand uit den weg te ruimen....." Helmond +heeft een portefeuille te voorschijn gehaald, maar laat die vallen, +en vervolgt onder 't langzaam oprapen: "Men schijnt dus ook hier wel +eens te denken dat ik _boven_ mijn financieele krachten ga. Ik geloof +dat men zich daarover niet bezorgd hoeft te maken. Tot heden heb ik +nog alles kunnen betalen wat ik schuldig was, en voor 't overige..." + +"Maar lieve dokter, wij vragen daar immers niet naar. Straks opperde +ik alleen het vermoeden....." + +"We komen er nu maar niet op terug lieve mevrouw. Hier Thom zijn +twee briefjes van honderd gulden, hier.--Honderd en twintig moet je +er afhouden voor het verschenen kwartaal. Heb je niet weerom?" + +"Ja maar waarachtig dokter, 't is te veel, 't is..." + +"Als je me nu boos wilt maken Thomas, volstrekt...? Nu dan: ik +verzoek je mij quitantie van de _tweehonderd gulden ineens_ te +geven, de overblijvende tachtig schrijf ik op het volgende kwartaal. +Ik hoop dat dit je toonen zal dat men de beste vrienden kan zijn +zonder elkander _juist_ te taxeeren." + +Thomas hoorde beweging in de gang.--Was de straatdeur open +gebleven?--Nu, dat gebeurt overdag wel meer. Hij ziet de gang +in.--Neen, er was niemand. + +Nadat Helmond weinige minuten later vertrokken was, zag hij +Kippelaan op eenigen afstand voor het raam van een komenijwinkel +staan, waarachter echter niets bezienswaardigs was uitgestald. Tot +Helmonds verbazing, heeft Kippelaan zich haastig omgekeerd zoodra hij +den dokter bemerkte, en verdween hij om den hoek van een straatje, +zoo snel als zijn spillebeenen hem vervoeren konden.--Och die brief, +die waarlijk nog ongeopende brief met de drie lakken, hoe brandde hij +hem in den zak. Maar hoe hij 't er mee zou aanleggen!? Och goeje hemel, +hij wist het niet. Misschien zou 't toch maar het beste zijn om eens +eventjes te zien of de inhoud zooveel angsten inderdaad wel waard was. + +Toen Helmond Kartenglimps woning voorbijging, zag hij hem juist de +deur uitkomen. Eensklaps gevoelde hij weer dat kloppen in 't hoofd +toen de majoor hem groetend terzij trad. + +De majoor sprak van niemendal. Noch van het gebeurde op die conferentie +gisterenmiddag, noch van een der treurige voorvallen die in Romphuizen +een paar weken, of langer misschien, het hoofdgesprek zouden uitmaken, +geïllustreerd met allerlei zeer belangrijke maar meest tegenstrijdige +berichten omtrent dokter Helmond, zijn relaties, zijn fortuin en niet +het minst zijne vrouw. Inderdaad, de majoor was zonder eenige rancune; +zeer beleefd; gepast beleefd. Helmond gevoelt inderdaad eenig leed, +omdat hij dien man misschien niet altijd juist beoordeelt.--'t Is +waarschijnlijk nog steeds een gevolg van dien vroeger ontvangen indruk: +au fond poltron!--Nu ja, maar voor nummer één mogen oud-militairen +toch óók wel respect hebben. + +"Salut! plezierige wandeling majoor;" zegt Helmond bij 't afscheid. + +"Bonjour... Eh! wat ik zeggen wou! Altijd tot je dienst +hoor!" en Kartenglimp maakt een veelbeteekenend knipoogje: +"_altijd_ tot je dienst, 't Zal wel terecht komen, als eindelijk +de generaal... begrepen!?... Geen complimenten onder vrienden: a 5 +percent. Gerust! Adieu!" + + + +Weinige oogenblikken nadat Helmond straks zijn Eva verlaten had, is +Kaatje met een groote doos in de Oranje-zaal gekomen, de boodschap +er bijvoegende, dat de menheer uit Utrecht er was, met _dit_--en nog +een heelen boel meer. + +--Ha! hoe heerlijk trof het dat August nú uit is. Hij vond die dingen +zoo licht vervelend. Juist, dit waren najaarsmantels volgens de laatste +Gracieuseplaten.--Een fluweelen mantel voor den winter kon ze nu meteen +bestellen, en dan--wat trof dat heerlijk--kleinigheden voor Woensdag +als men naar de Debecque's zou gaan. --Ja, voor eenige zaakjes in +'t belang van 't geheim, daar mag ze ook wel aan denken. O! al ware +August zelfs thuis geweest, als ze maar 't eerst van de benoodigdheden +voor dat _laatste_ gesproken had, dan zou hij de rest _ook_ wel hebben +goedgevonden. 't Was inderdaad zoo'n beste man! + +"U zult er dus voor zorgen?--Ja, met kant gegarneerd, eenvoudig +maar rijk." + +"Zeer goed mevrouw, ik hou me dan maar aan den fluweelen mantel van +de gouverneursvrouw, die is bepaald rijk en deftig." + +"Goed, in dat genre tenminste.--Overmorgen heb ik m'n jacquette +niewaar? We hebben morgen al September." + +"We zullen ons best doen mevrouw.--Hoe vindt u dit wit cachemire? Mooi +voor sorties!--We maken ze voor al de eerste dames. Heel nieuwe +modellen." + +Eva beziet de stof.--Haar sortie is nog goed; ja, maar met _rood_; +rood is zoo fameus opzichtig; blauw staat veel liever, veel fijner. + +"Zou ie _vast stellig_ Dinsdag kunnen thuis zijn?" + +"Als 't noodig was morgenavond mevrouw.--Jawel, uw taille _heb_ +ik. Dus met _blauw_?" + +"Maar als ie er Dinsdag _niet_ is, dan krijg j'em terug." + +"Voor onze rekening mevrouw." + +"Zijn dat foulards?" + +"Och, eenvoudige zijden schortjes mevrouw, meer voor burgermenschen." + +"Wacht die twee zal ik nemen; de meiden loopen altijd met zulke +verschrikkelijke tafellakens." + +"Ja mevrouw, wij zeggen altijd: duurkoop, goedkoop; als de dienstboden +dat over 't algemeen begrepen dan zouden ze liever wat méér voor hun +goed besteden. Maar...!" De man trekt de schouders op. + +"Maak jelui ook manskleeren?" + +"In alle soorten mevrouw. We hebben zelfs kamerleden." + +"Dus maak je livrei?" + +"Zeerzeker mevrouw. Woudt u den knecht....?" + +"Ja, dat is te zeggen, hij is nu uit; en 't is toch beter dat je +daar later met mijnheer over spreekt. Stuur Dinsdag modellen mee van +passement, rood met goud. We kunnen knoopen krijgen met.... met ons +wapen er op?" + +"Dat is te zeggen, als u ze laat maken, zeerzeker mevrouw." + +"Goud met een dwarsbalk en een kroon erboven;" zegt Eva zacht, en +onwillekeurig vluchtig blozend. + +"'t Zal alles volgens mevrouw haar orders geëffectueerd worden." + +"Ja maar dáárover dan een volgenden keer.--Denk aan Dinsdag. De sortie +in alle geval!" + +Terwijl de reiziger straks, op iets gemeenzamer toon, de dienstmaagden +binnen de strijkkamer tot de bewondering van zijn goederen en +stalen dwingt, doet hij met de verzekering, dat mevrouw het over de +dienstboden geheel met hem eens was--namelijk "dat een meid niet beter +haar fatsoen en eer kan ophouden dan door zich wat degelijk en netjes +te kleeden"--Kaatje besluiten om "dan maar zoo'n fijne lakensche met al +die gitten te nemen--wel ja, ze vroeg toch om opslag als ie 'en graaf +was,--en Jaantje de keukenmeid, om er nog bovendien zoo'n "tierlantijn +in de lendens op te hangen.--Waarom niet; wat maalde Jaantje om 'en +riksdaalder; ze zag immers wel dat ze hier voor 't opscheppen waren." + +'t Was zonderling, zoo aanstonds heeft Eva aan rijtuig en livrei +gedacht, en zie--daar staat het nu werkelijk voor de deur. 't +Moet van een der buitenplaatsen zijn; een licht gentil rijtuigje, +heerlijk!--Hé! zulk een elegant wagentje met zoo'n paar ranke +paarden....! Al mettertijd; wie weet! Men moet met August niet alles +opeens begeeren. + +Een weinig achter de zware meubelgordijn verscholen, kan Eva de +persoon zien die de paarden bestuurde, en nu wacht totdat men den +knecht die schelde zal hebben opengedaan.--'t Is een jonkman met +een zeer gunstig voorkomen, levendige oogen, donkerblonde haren en +een zeer langen lichtblonden knevel. Hij is eenvoudig maar smaakvol +gekleed.--Eva kent hem niet. + +Met een snelle wending is de jonge vrouw naar de deur gegaan, en zegt +om den hoek tot Kaatje die ging opendoen: + +"Als er iemand is die mijnheer moet spreken, zeg dan dat dokter zoo +aanstonds zal thuis komen." + +"Bij u binnenlaten mevrouw?" + +"Nee, in de _groote zaal_; en me dan zeggen wie er is." + +Eenige oogenblikken later bericht de dienstmeid dat de luitenant +Hardenborg, de zoon van den baron van _De Poel,_ gevraagd had of +_mevrouw_ niet ontving. + +"O! de zoon van menheer Debecque. Verzoek mijnheer hier te komen +Kaatje. Als ik schel dan breng je port en fijne glaasjes." + + + +Zeer verdiept in de lectuur van een der prachtwerken, die zij van +een kleine tafel heeft genomen, zit Eva in haar fraaien voltaire bij +'t raam, nu Archibald Hardenborg binnentreedt. + +--Te droes! denkt de jonge luitenant, nu hij door Eva zeer minzaam maar +toch eenigszins hoog-elegant wordt verwelkomd: te droes, die dokter mag +tevreden zijn. Waarachtig, daar zijn de mooiste Parisiennes niemendal +bij. En jawel, voor een dokter woont dat hier in een aardig stulpje! De +oud-burgemeester sloeg het deksel van z'n kist stuk, louter van plezier +als ie zag hoe prachtig men hier zijn oud foedraal heeft opgeknapt. + +"Met schaamte beken ik mevrouw, dat het mij bijzonder lief is u te +mogen ontmoeten;" vangt Archibald aan. Hij zet zich op een stoel dien +Eva hem aanwees, en vervolgt: "Een onverwacht opgekomen uitstapje +naar Parijs, was oorzaak dat ik mijn bezoek--nadat ik u niet thuis +mocht vinden--eerst nu hervatten kan. Haastige vrienden hebben geen +ooren voor afscheidsvisites. En toch had ik dit vóór ons vertrek, +behalve in mijn eigen belang, uit pure dankbaarheid zoo gaarne gedaan, +want, zonder de trouwe zorg van dokter Helmond zou ik zeker 't graf +van Abélard en Héloïse niet gezien hebben--hetgeen me trouwens zeer +zenuwachtig maakte--noch de mooiste vrouw van Europa op één na. Ik +dacht dat keizerin Eugénie de mooiste was." + +"Ah ja, u hebt een reisje naar Parijs gemaakt. Helmond heeft me dat +gezegd..... Lieve stad niewaar?" + +"Interessant, fameus! De Notre-Dame, 't Café Riche, de Louvre, +Lodewijk XIV op allerlei manieren! De groote Napoleon op de punt van +een naald!--_Lief!?_ Jawel bij avond _heel veel liefs_, maar meest +doré au feu. 't Valt minder in mijn smaak." + +Eva vond het heerlijk over haar ideaal te kunnen spreken met iemand +die er pas geweest was, die er zoo vroolijk over kon praten, en van +wien ze mede wist dat hij een degelijk jongmensch was. + +"Maar op gevaar af wat indiscreet te worden," zegt Archibald ten +laatste, niet zonder een weinigje ironie: "wanneer mevrouw Helmond +zich waarlijk zoo sterk gevoelt dat ze wel aanstonds opnieuw dat +reisje zou kunnen maken, en dokter, zooals u zegt, gemakkelijk +wanneer hij 't wilde een week of drie kon uitbreken, dan--neem mij +niet kwalijk--dan is het toch wel hard voor de ongelukkige familie +Debecque, om te moeten vernemen dat er bij dokter Helmond en zijn +lieve vrouw zoo weinig sympathie voor haar partij bestaat." + +Eva bloosde vluchtig terwijl ze glimlachend inviel: + +"Maar menheer Hardenborg, _wie_ heeft u dat verteld?" + +Er volgde een ophelderende verklaring, die den luitenant volkomen +bevredigde. Immers aan zooveel vriendelijks als mijnheer Archibald +haar achtereenvolgens heeft gezegd, en voornamelijk over haar lieven +man, had zij geen weerstand kunnen bieden.--Nu ja, dat briefje +was geschreven op een oogenblik toen Helmond nog al hoofdpijn had, +maar als hij wist dat het mede een fête zoowat ter zijner eere was, +ja dan waagde zij niet te veel om mede uit _zijn_ naam alvast de zeer +beleefde uitnoodiging aan te nemen. + +Archibald zegt dat hij nu gerust zijn ontslag uit den Nederlandschen +dienst kan nemen, want gelukkiger overwinning dan deze zou er toch +nooit te behalen zijn. Mevrouw moest weten dat hij geadviseerd had +om de heele Romphuizer noblesse--waarmee hij dan later wel eens +perceelswijze kon kennismaken--maar stilletjes thuis te laten en het +feest in de doos te doen, wanneer "de bloemen die men voorop dacht +te zetten er aan moesten ontbreken." + +"Ha! ik zie daar Helmond het marktplein opkomen;" zegt Eva, die juist +naar buiten zag dewijl ze vreesde dat de overstelpende zaligheid die +haar borst doorstroomde, en waarvoor ze geen naam had, misschien +wat al te duidelijk op haar gelaat zou te lezen zijn.--De familie +Debecque, de eerste uit den omtrek, gaf een partij aan de noblesse +van Romphuizen, maar ze zouden die partij _niet laten doorgaan indien +dokter Helmond en zijn vrouw daarvoor moesten bedanken_!!! + +"Ah juist!" zegt Hardenborg: "'t Doet me recht veel plezier dat ik +hem eens weer de hand zal mogen drukken; 't is een juweel van een +dokter. Natuurlijk, juweelen behooren bij elkaar. Weet u ook mevrouw, +wie de snaak is waar dokter nu afscheid van neemt?" + +"Dat is de majoor Kartenglimp;" zegt Eva, terwijl ze opstaat en +schellen gaat. + +"Kartenglimp! Kartenglimp!? Onbekend! Maar een gezicht dat men +meer heeft gezien. Hij lijkt wel wat op den beer in De Jagers en +het Melkmeisje, of op den wolf in Roodkapje. Wacht," hij haalt een +zakboekje te voorschijn: "Jawel, juist, papa heeft niemand vergeten: +_de majoor Kartenglimp_!--Prompt we zullen zijn kennis maken." + + + +"Ha, ha, daar is onze dokter!--Wel hoe gaat het mijn brave +clairvoyant. 'k Heb te Parijs alle middagen een extra glaasje op je +gezondheid gedronken, en merk dat het je geen kwaad heeft gedaan. Je +ziet er best uit, tenminste...." + +"O ik ben heel wel luitenant, dankje.--Goed geamuseerd?" zegt Helmond +die inmiddels zijn Eva een zoen heeft gegeven. + +"Voortreffelijk!" zegt Archibald, en dan: "Nu spijt het me alleen +maar mijn brave dokter, dat ik je ook van een minder mooie zij moest +leeren kennen. Foei, om mij nu het feest te willen ontnemen dat le bon +papa zoo mooi georganiseerd had. Maar 't is mis: Mevrouw heeft me al +heelemaal gerust gesteld. Papa krijgt Woensdag de polonaise; dokter +Helmond de wals; en je onderdanige, als het niet al te indiscreet is, +nummer drie van het programme du bal." + +"Ei ei!" zegt Helmond, door den opgewekten toon van den vroolijken +luitenant, met zijn open en eerlijk gezicht, weldadig afgeleid: +"Ei zoo, is dat alles in dien korten tijd al zoo vast bepaald?" + +"Menheer Hardenborg anticipeert wel een beetje op onze dans plannen;" +zegt Eva lachend: "Maar wat de partij betreft, ik wist immers dat je +het goedvondt August, 't Was bezorgdheid voor mij, zooals ik u zeide +menheer Hardenborg, en Helmond had ook wat hoofdpijn. Maar nu, niewaar +lieve man, nu zijn we heel wel, en de lust ontbrak mij zeker niet." + +"En mijn stelling is zeker zeer weinig gewaagd," zegt de luitenant: +"dat een wensch van mevrouw Helmond, een wet voor haar man is?" + +Helmond beviel de wending van het gesprek niet bijzonder. Ofschoon +hij Hardenborg kende, en na alles wat hij van hem vernemen mocht, +zich overtuigd hield dat hij een brave edele jongen was, zoo speet +het hem toch dat een aangeboren courtoisie, waarschijnlijk geprikkeld +door Eva's schoonheid, hem deed voortgaan met Eva's zwakke zij te +streelen. Ongetwijfeld moest zij den jongen Hardenborg reeds een hoog +denkbeeld van hun fortuin hebben doen opvatten, althans op luchtigen +toon--zonder te vermoeden dat hij hier olie in het vuur wierp--ging +Archibald voort om naar aanleiding van zijn laatste uitstapje, of +als een gevolg van het gesprek over zijn nette equipage, die nog voor +de deur wachtte, ten behoeve van de schoone doktersvrouw op Helmonds +schuldenlijst te stellen: een toertje naar Parijs nog vóór den winter, +en dan, een paar makkelijke lieve rijtuigen met een flink span mooie +schimmels. + +August had weer hoofdpijn toen de vroolijke prater--met de zekerheid +dat Helmond en zijn prachtig vrouwtje het feest zouden bijwonen--in +gestrekten draf het marktplein over en naar huis reed. + +Eva vond het waarlijk een alleraardigst mensch, en August moest nu +ineens niet zoo ijselijk ernstig kijken. Immers dat reisje, ze denkt +er niet aan; nee, ze vindt het nu al heel prettig dat men Woensdag +het feest op _De Poel_ zal bijwonen. En dan, ja.... Helmond moet dat +nu maar goedvinden.... een grandiose partij op haar jaardag moeten +ze geven, een afdoener ineens.--Nee, anders niets!... Als Bus--of +een betere huisknecht, nu maar eerst zoo'n eenvoudig livreipak heeft +niewaar, vóór de partij, dan praten ze ná den jaardag samen wel eens +heel ampeltjes over dat idee van Hardenborg. + +"Idee van Hardenborg?" + +"Nu, je weet wel....?" En, ijlend naar de piano, brengt ze na een +krachtig accoord, eensklaps haar helder geluid tot de hooge Gis +en zingt: + + + "Vooruit postiljon, met uw brieschend gespan; + "Laat schallen den hoorn; + "Doe spannen den reep + Door de klappende zweep; + "En voer me in het dons van den zachten karos, + "Langs heuvel en bosch, + "Naar 't heil van mijn leven: + "_Den lieven man_!" + + +En zie, terwijl zij nu een oogenblik later naar hem terugsnelt, en +den dierbare met haar armen omstrengelt, ja, waarlijk, nu glimlacht +ook Helmond weder; nu glimlachte ook hij, de lieve, de beste, de +_gulle_ vriend. + + + + + + + +NEGEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Mevrouw Armelo was woedend--letterlijk woedend. Zoo'n onverzettelijk +hoofd als tegenwoordig die man had, daar was geen denkbeeld van te +maken. Bedanken voor zoo'n partij! voor een partij bij den baron +Debecque van _De Poel_. Letterlijk de heele beau-monde van Romphuizen +en omstreken was genoodigd, en daaronder natuurlijk ook de familie +_Van Armeloo_: zelfs _Louise_, "mademoiselle Louise" jawel. En +dan te bedanken! Waarom?--Goeje hemel! "Omdat men eens en vooral +van conversatie, van zulke conversatie heeft afgezien"! Een mooie +grap! als het een partij is die louter voor je eigen vleeschelijken +zoon en dochter wordt gegeven--zooals Eva zelve heeft gezegd!--"Omdat +men zulke menschen niet weerom kan vragen"!--Maar hemelsche goedheid, +_waarom_ niet!--Zal het dan noodig zijn om juist op dezelfde manier uit +te halen? Kan men niet eens eenvoudig een avondje geven: tong, saucis, +komijne, zoetemelksche en een taart....? "Te veel kosten"!--Nu ja, +dat diner in _De Arend_ daar is ook wat tegen geprutteld; maar was +er dan iemand die daarvan nog een cent te pretendeeren had?--"Geen +kleeren? De uniformrok?"--Mevrouw kan niet alles zeggen zonder spreken; +maar als Eva binnenkort, ondanks papa's tegenwerken, zorgt de stukken +van adeldom in haar bezit te krijgen, en alles bewezen is, dan zal +manlief tóch wel aan een zwart pak moeten gelooven. Nota bene, een +graaf zonder een zwart pak!--Maar nu, 't was hemeltergend. En daar +stond je dan als _vrouw_ letterlijk als een kind, als een niets! 't Was +om razend te worden.--Toen de graaf--enfin Armelo--het antwoord aan +den knecht heeft gegeven: dat men zeer vriendelijk voor de beleefde +uitnoodiging liet bedanken, toen heeft zij wel gezegd, dat mijnheer +zich vergiste, want dat hij _aannemen_ meende; maar de graaf--enfin +Armelo--heeft als een gek volgehouden dat hij zeer goed wist wat hij +zeide, en was de knecht--terwijl haar letterlijk de vingers hebben +gejeukt--half lachend heengegaan, natuurlijk lachend om de zotheid dat +men voor zóó iets bedankte.--Wát geld! had haar eigen zoon geen geld +als water! Dat zei niet slechts Eva maar iedereen!--Mevrouw Armelo +is woedend. Geen wonder: heel Romphuizen is in beweging; alles kleedt +zich voor van avond; en.... Ouwe tuinboonen zal ie straks hebben; bij +vergissing met het boonenkruid er onder; dat lust ie volstrekt niet. + +"Wat wil jij Van Hake? Moet jij bijgeval ook naar de partij?" + +"Nee mevrouw; daar behoor _ik_ niet; tenminste...." + +"Natuurlijk; ik wist ook wel beter. Wat wou je?" + +"Och mevrouw, onder ons gezegd, ik heb een kleine bestelling voor +juffrouw Louise, maar 't moet dood _dood_ geheim blijven, en daarom +wou ik haar graag heel alleen spreken." + +"Is 't weer in _dien_ tijd! Je weet wel Van Hake, dat wij geen menschen +zijn die tegenwoordig voor Jan en alleman zoo maar klaar staan." + +"Ja mevrouw, dat weet ik heel best, maar 't is iets, enfin. Mevrouw +Helmond is gauw jarig, niewaar? We hadden zoo'n idee. Eventjes +mevrouw. Is Louise achter?" + +"Ja, achter is ze zeker; want of ze het doet om me te plagen, maar +dat zit letterlijk den heelen dag met den neus op haar naald.--Zeg, +heb jelui plan op een comedie misschien?" + +"We wilden het liever dan een treurspel!" zegt Thomas snel. Daarop +vliegt hij naar het kamertje waar hij Louise vindt; en, als hij haar +heeft gegroet, dan legt hij zijn vinger op den mond, en draait de +deur op het slot. + +Thomas Van Hake gevoelt zelf iets vreemds nu hij in dit kleine +kamertje, zoo maar zonder verlof is binnengetreden, en, na de deur +te hebben gesloten, tegenover de blonde voormalige schoolkameraad +staat die hem met haar groote blauwe oogen vragend aanziet, terwijl +een blos haar vriendlijk gezichtje heeft gekleurd. + +Thom heeft nooit gezien dat Louise zulke mooie oogen had.... Nú +schijnt het echter alsof ze wat veel heeft gewerkt of--geschreid. + +"Ja Louise, dat is vrij brutaal om zoo maar binnen te komen en de +deur op 't slot te doen." + +"Zeker, wat moet dat beduiden Thomas?" + +"Ik wou je alleen spreken." + +"Maar dan kan die deur toch wel open blijven?" + +"Nee Louise, nee! Ik wil zeker zijn dat niemand ons overvalt. Er is +haast bij 'tgeen ik te zeggen heb." + +"Is er iets kwaads Thomas? Je doet me schrikken!" + +"Kwaad--nee, tenminste niets om van te schrikken.--Maar +toch.... luister nu even, en laat die naald eens rusten." + +"Ja Thomas, maar ik kan wel hooren en werken tegelijk, want deze sortie +heeft ook haast; ze moet over een half uur klaar wezen. Ik maak die +voor mevrouw Lens--natuurlijk in 't geheim, je weet wel--zij moet er +mee naar _De Poel_." + +"Maar dat is God geklaagd!" roept Thomas op gedempten toon: "Jij zit +hier je oogen rood te turen, en je zuster...." + +"Stil Thomas, stil, niet over háár. Misschien geniet ik zelfs meer +dan Eva, terwijl ik hier rustig zit te werken en zij haar zorgen +heeft voor haar toilet." + +"Louise, ik kwam hier om je te verzoeken aanstonds naar je zuster +te gaan." + +"_Ik_ Thomas? Zal ik haar moeten helpen; voor asschepoester spelen +misschien? Nee Thom, dat meen je niet." + +"Zeker meen ik dat niet.--Je moet haar bewegen _niet_ naar _De Poel_ +te gaan. Het mag, het kan niet. Dáárom Louise kwam ik hier." + +"Mag Eva niet naar dat feest gaan? En waarom niet?" + +"Luister," zegt Thomas; en in weinige oogenblikken heeft hij aan het +meisje den hoofdinhoud zijner vermoedens en bezwaren meegedeeld. Neen, +alles kon hij haar niet zeggen, maar zijn moeder en hij, ze hadden +nu de vaste overtuiging dat dokter werd gekweld door zorgen, die +hij uit overgroote liefde voor zijn vrouw te verbergen zocht. Ja, +vooral dezen middag was het gebleken dat dokter in een zeer gedrukte +stemming verkeerde. + +Sedert eenige dagen gebeurde het dikwijls dat dokter na het verrichten +van eenige bezigheden in de apotheek nog eens in een der kamers van het +oude, nu ontmeubelde huis ging, om er eenige oogenblikken te vertoeven, +zonder dat Thomas begreep wat hij er eigenlijk deed. Dezen morgen +nu, had Thom eensklaps in de voormalige huiskamer naast de apotheek, +een slag gehoord alsof er iets van boven neerviel. + +"Nee, 't was zoo erg niet;" valt Thomas zich zelven in de rede toen +hij het meisje verbleeken zag: "Ik loop naar de deur," vervolgt nij: +"en onwillekeurig luisterend, hoor ik nu nogmaals dien slag doch met +de woorden er bij: "Dwaas! waarom gezwegen!" Ik begreep nu dat dokter +met den voet op den grond had gestampt zonder aan mijn nabijheid +te denken. Of ik goed deed of niet.... zonder beraad opende ik de +deur, en vroeg of dokter mij riep.--Vreemd, ik zou zeggen met een +bijna angstigen blik zag hij mij aan; maar spoedig zich herstellend, +zeide hij, dat hij in 't geheel niet geroepen en ook niets noodig +had. Maar, vermoedelijk toch vreezend dat ik het woord had verstaan, +'twelk hem in de eenzaamheid was ontvallen, achtte hij het raadzaam +om eenigszins in dienzelfden toon te blijven, en, in de apotheek +terugkomende, hernam hij: "'t Is me hinderlijk Thom, dat ik van middag +naar die partij moet. 't Gebabbel over Dirksen mag wat verminderen, +maar de gevolgen zijn toch grooter dan we ons in 't eerst hadden +voorgesteld. Er kon wéér zoo iets gebeuren. En dan...."--"Wat is er +nog meer dat u bezwaart?" vroeg ik met belangstelling. Toen Louise, +vernam ik dat dokter een paar uur geleden Hendrik van _De Zonsberg_ +ontmoet had. De oude generaal die met de juffrouw eergisteren van +_De Godesberg_ was teruggekeerd moest niet heel wel zijn. Hendrik +was naar den notaris geweest om hem te verzoeken nog dezen avond +bij den ouden heer te komen. Ik kon dus wel begrijpen, zei dokter, +dat hij geen trek had om nu naar een partij te gaan." + +"De generaal ziek!" valt Louise in: "Nee dan is het wel te +begrijpen. Is hij er niet aanstonds naar toe gegaan?" + +"Och Louise, dat is nu het groote punt in quaestie. De generaal zegt +kort en goed, dat je zuster--mevrouw Helmond--de tering niet naar +de nering zet, en wanneer dokter haar daarin blijft stijven, dat hij +dan niets meer van hem weten wil.--Je moet er niet van praten Louise, +maar zieje, dát is de zaak. En nu zul je 't begrijpen, hoe ik om dien +besten dokter in angst zit. Zelf niet heel fiksch tegenwoordig,--nee, +recht gezond is hij niet--onder den druk zijner belasterde praktijk; +in zorg over de gezondheid van dien geliefden pleegvader, die hem +echter niet wil ontvangen; zeer zachtjes; in zorg misschien ook over +die boodschap aan den notaris; ja wie weet als de oude heer zijn +testament eens ten nadeele van dokter veranderen liet....!" + +"Zou dat mogelijk zijn? Maar dán nog.... Eva zegt altijd...." + +"Dat dokter rijk is niewaar?" valt Thomas fluisterend in: "Nee Louise, +uit te ver gedreven liefde, uit valsche schaamte heeft hij háár, en uit +onbaatzuchtige vriendschap heeft hij moeder en mij in den waan gebracht +dat hij van zich zelven middelen bezat. Maar ik weet 't beter! Onder +de tegenstrijdige praatjes, die er in den laatsten tijd zoo veelvuldig +over mijn weldoener liepen, behoorde ook de verdenking dat hij bij +notaris Zoutenheer diep in de schuld zit, ja zelfs dat andere personen +hem gewillig met eenige duizenden hebben bijgesprongen." + +"Heb ik het niet gedacht!" zegt Louise, en dan: "En jij Thom, geloof +jij dat ook?" + +"Ja, en 't is daarom voornamelijk dat ik hier kom. Ik geloof, ik +weet bijna zeker Louise, dat mijn brave vriend in de schromelijkste +moeielijkheden zit. Spaar me de bewijzen. Maar geloof me, naar mijn +innige overtuiging zou je aan dokter en zijn vrouw de grootste weldaad +bewijzen, indien je ze bewegen kondt om van avond _niet_ naar _De Poel_ +te gaan maar _wel_ naar _De Zonsberg_. En jij Louise"--hij vat in zijn +gejaagden ijver de rappe hand van het meisje: "jij zult wel weten hoe +je het aanleggen moet; je zult je zuster alles aan 't verstand kunnen +brengen. Paai haar desnoods met een rijke erfenis van den generaal, +als je om Godswil mijn besten dokter maar helpt redden. Och lieve +Louise, ik zou je eeuwig erkentelijk zijn." + +'t Was getooverd, maar zelfs onder dit gesprek door heeft Louise de +laatste hand aan haar sortie kunnen leggen. + +"Ei zoo, heb jelui de rollen al verdeeld?" vraagt mevrouw Armelo, +die Louise straks met haar simpel stroohoedje op, en een pakje onder +de eenvoudige mantille verborgen, aan de zij van Thomas de woning +ziet verlaten: "Moeten er nog meer in den arm worden genomen? Als +jelui verlegen bent, je zoudt voor mij op een rol kunnen rekenen." + +"Misschien de mère noble Duègne!" roept Thomas.--Mevrouw begreep het +niet recht: + +"Best, bestig, ik hou me daaraan!" + + + +August en Eva hebben vroeg en zeer vluchtig gegeten, want Helmond +had nog 't een en ander te doen,--waardoor hij zeker weer zoo +afgetrokken is geweest, denkt Eva--en Eva zelve moest alles nazien +wat haar zooeven uit Utrecht is bezorgd, om zich daarna te kleeden, +'t geen ze niet graag zoo overhaast doet. + +"Zei je iets August?" + +"'t Kwam me voor dat je wat bleek zag Eva. Mij dunkt beter ten halve +gekeerd dan....." + +Eva met groote verbazing: "Ten halve gekeerd....? Je bedoelt toch niet +om par exempel nog thuis te blijven? Nee maar lieve beste papa'tje +in spe, nu moet ik toch heusch om je lachen. Wou je me _thuis_ laten?" + +"Ik ben waarlijk bang dat je je te veel zult vermoeien. 't Is eigenlijk +een dolle geschiedenis." + +"Een dolle geschiedenis!? Maar die jij hebt goedgevonden." + +"Ik....? Nee! nee Eva, goedgevonden heb ik het niet." + +"August, als je nu in ernst wilt dat de partij me geen kwaad zal +doen, agiteer me dan niet vooraf.--Je bent een beste man, maar je +hebt iets dat niet goed is.--Kijk nu niet boos, 't is zoo heel erg +niet: je bent wat zwaartillend. Stil, ik weet wel dat het nu allemaal +hartelijkheid is, en zorg voor ons popje meteen; maar men moet niet +_overdrijven_. In den beginne toen we zoo zuinigjes, zoo doodeenvoudig +moesten leven--in een hondenhokje--omdat men volstrekt geen middelen +had, toen kon mijn goede man niet van het burgemeestershuis hooren +of er rezen bergen van bezwaren; en,--nu men bewezen heeft dat men +zeer goed over dat alles kan heenkomen, nu...." + +"Eva, je spreekt altijd weer alsof ik over schatten te beschikken had, +terwijl .... ja waarachtig, terwijl..." + +"In 's-hemelsnaam August, begin nu niet weer van voren afaan. Ik +vergeet niet zoo licht wat je mij eens hebt gezegd. Waarlijk op dat +punt ben ik heel gerust, en, als er toch weer gezwaarmutst wordt, dan +denk ik: dat zal wel slijten mettertijd. Maar manlief, je moet dat +nu niet op een ander terrein overbrengen. Dat je zorg voor me hebt, +dat doet me recht veel plezier, maar _getob_ .... nee! eerst _niet_ +goedvinden, dan wel goedvinden, dan weer: we moesten nu tóch maar +thuisblijven.... Hoor eens Evertje Zwaarhoofd, we gaan nu van avond +dol prettigjes naar de Debecque's en dan zal ik stellig niet te veel +dansen, en dan pruttel jij niet meer en je kijkt me niet zoo zwart, +baasje, maar je geeft me nu een fermen zoen.--Ziezoo!" + +Nu Eva zich snel heeft verwijderd, valt Helmond als geknakt, in een +der zachte voltaires neer. Hij gevoelt wel dat hij in kracht--in +zedelijke kracht vooral--sinds zijn huwelijk is achteruitgegaan.--Hij +_durft_ niet meer. In den aanvang was hij op den goeden weg. Te Parijs +heeft hij getoond dat hij als man kon handelen, zelfs tegenover die +aangebeden, zoo schoone als talentvolle vrouw.--Maar toen gold het +zijn plicht als dokter; zijn plicht jegens een weldoener en geliefde +pleegzuster. In zulk een geval zou hij immers ook nu nog krachtig zijn, +indien Eva anders wilde dan hij.--Evert Zwaarhoofd! Ha, misschien +heeft zij toch een beetje gelijk. Is die toekomst dan werkelijk +zoo duister? Is een schuld van eenige duizenden guldens dan een +onoverkomelijke....? De praktijk zal zich wel spoedig herstellen: +en dan .... in de toekomst: Oom Van Barneveld!.... Helaas! ja, _oom +Van Barneveld_! + +--Maar 't is waar, een groote reden van bezorgdheid om nu feest te +gaan vieren, is juist het bericht dat de generaal niet heel wel is. + +Ofschoon oom al twee dagen terug was, August heeft geen poging gedaan +om nog eens te beproeven of een afwezigheid van zoo vele weken ook +gunstig heeft gewerkt. Hij heeft er zeer tegen opgezien, en kon er +niet toe besluiten alvorens hij eenig antwoord op zijn brief aan +Jacoba zou hebben ontvangen; immers hij vermoedt dat een verbod om +hem te schrijven oorzaak van haar stilzwijgen is.--Maar ja, indien +hij had geweten dat zijn pleegvader ziek was....! + +'t Is zonderling! Nu hij dan toch naar _De Zonsberg_ zou willen gaan, +om--na dat treurig bericht--dien ouden man te ontmoeten, en, of hij +wilde of niet, de hand te drukken totdat hem de tranen in de oogen +zouden springen, nu staat hij alweder voor een genot, 'twelk hij Eva +er voor zou moeten ontnemen. + +--Maar ook, de generaal heeft immers niets van zich doen hooren; +men vernam _toevallig_ dat hij terug en een weinig ongesteld was. 't +Zal zoo erg niet wezen. Door niet naar _De Poel_ te gaan, stuurde men +bovendien het heele feest in de war; ja zelfs als Eva alleen ging. En, +alleen te gaan; nee, dat zou haar zeker niet bevallen. Enfin! morgen +dan naar _De Zonsberg_, morgen! + +"Mevrouw," zegt Kaatje terwijl ze Eva's vriendelijk en keurig +gemeubileerd boudoir is binnengetreden: "mevrouw, daar is de juffrouw +van den kapitein: uw zuster zal ik maar zeggen." + +"Hé, wat wil die?--Laat maar wachten in de zaal Kaatje." + +Neen, wachten kon Louise niet. Zij klopt aan de deur van Eva's boudoir. + +"Binnen!--Hé, kom je tóch boven Louise? Wat heb je kindlief? Is er +onraad dat je zoo'n haast maakt? Je ziet me hierin een ergen boel; +maar dat kleeden voor een partij waarop men zoowat de eerste zal zijn, +is nog al lastig, tenminste zonder kamenier. Hé, zie jij eens eventjes, +valt die berthe van achteren goed? Ja, in zoover kom je me heel van +pas zusjelief. Hangt ze goed? Mooie blauwe japon niewaar? Nog uit +Parijs meegebracht, vin jij 'em te laag? Maar wat heb je anders aan +een tamelijk mooien hals niewaar? Men kan letterlijk niets zien met +zoo'n kleinen spiegel." + +"Eva, ik zou je heel graag helpen, maar liever om je weer uit te +kleeden dan je verder toilet te helpen maken." + +"Watblief?" zegt Eva verrast. + +"Je weet Eva-lief, dat ik je niet te veel met mijn visites lastig +val, sedert ik zeer tegen je zin blijf werken zooals ik meen dat mijn +plicht is...." + +"Lieve schepsel, kom me nu niet met de opsomming van al je verdiensten +in de war brengen. Je bent een zeer handig meisje, dat weten we +wel.--Nu kindlief, al dadelijk die waterlanders, foei! Ik zeg het +niet uit boosheid. We waardeeren je immers en...." + +"Och dat is niet noodig, volstrekt niet;" zegt Louise half schreiend; +en dan zich spoedig herstellend: "Wij hebben ieder onzen eigen weg +Eva, en ik bedoelde alleen dat ik niet zonder toestemming hier op je +mooie kamer zou gekomen zijn als ik er geen reden voor had." + +"Komaan kindlief, wat heb je dan, zeg?" + +"Eva, je moet niet naar die partij gaan." + +Eva houdt nú eens een witte camelia en dan een takje zeer fijne +vergeet-mij-nietjes tegen haar prachtig zwart glanzend haar. + +"Ei, _niet_! En waarom nie.... te.... Louise?" + +"Omdat.... omdat je man, de goede dokter er ziek van zal worden." + +"Och kom! Hé, hoe weet _jij_ dat zoo, beste kind?--Och kijk nu eens +heel eventjes, wat vin je mooier? Deze witte niewaar?" + +"Eva, je denkt dat het geen ernst is...." + +"O volstrekt niet; nee dat denk ik in 't geheel niet. Als jij me nu +even zegt wat je mooier vindt, wit of blauw, dan zal ik je zeggen hoe +het komt dat ik aanstonds alles begrijp, en me toch kalm kan blijven +kleeden. _Wit hé_?--Nu dan: Dokter heeft een visite bij pa gemaakt, +en gezegd dat hij geen plezier in het feest had, omdat ie bang was +dat ik me wat te veel vermoeien zou. Zie, dat zijn nu zulke kleine +zaakjes daar zusje nog niet van weten mag.--Zeg, heb ik 't mis?--Och +geef eens even dat diamantdoosje aan. Nog uit Parijs meegebracht." + +"Eva, je laat me niet uitspreken en hebt misgeraden bovendien. Lieve +zuster, luister nu even: Er is waarlijk geen gekscheren mee.--Och +laat die bloemen en diamanten een oogenblik rusten en hoor wat ik je +ernstig zeggen wil." + +Met een wel wat gemaakte belangstelling luistert Eva nu naar de zuster +die de tolk is van de zorgen, waardoor de goede Thomas ten behoeve +van den dierbaren meester werd gekweld. + +Een betere keus, meende Thom, had hij niet kunnen doen. Louise zou +met kalmte en verstand haar zuster op de hoogte van den wezenlijken +toestand van zaken brengen. Een andere weg was er niet. Dokter scheen +verblind te zijn, en--maar Thomas zou dit aan niemand, neen zelfs niet +aan zijn moeder durven toevertrouwen--de arme man moest reeds in groote +ongelegenheid verkeeren, ja waarschijnlijk had hij reeds de eerste +schrede op een zeer gevaarlijken weg gezet! Immers, toen Thomas eenige +dagen, nadat hij de beide bankbriefjes van Helmond had ontvangen, er +een van wilde uitgeven, toen heeft het zijn aandacht getroffen, dat het +dezelfde nummers waren, die hij kort te voren aan Helmond had gebracht, +als zijnde de opbrengst der laatste lijst ten behoeve van Doneries +monument.--Ja, ook de stempels van eenige firma's aan de achterzij, +hebben hem overtuigd dat het dezelfde briefjes waren, die Helmond in +een la van zijn schrijftafel had geborgen, met de woorden: "Ziezoo, +dat ligt daar rustig totdat het monument zal zijn afgeleverd."--Van +Hake zou vroeger misschien al spoedig tot het besluit zijn gekomen, +dat dokter die briefjes voor specie of wel tegen ander bankpapier +had ingewisseld, doch nú, sedert de ervaringen der laatste dagen, +moest hij het ergste vreezen. Reeds tot drie malen toe heeft dokter +het geldbakje uit de toonbanklade in zijn porte-monnaie geledigd met +de opmerking, dat hij tegenwoordig telkens gebrek aan klein geld had, +terwijl hij dezen morgen met een zonderlinge ongedwongenheid Thomas om +vijf enkele guldens heeft gevraagd, "aangezien hij thuis niet anders +dan groot bankpapier had, en men de meiden moeielijk om te wisselen +kon uitzenden, dewijl mevrouw ze niet goed missen kon." + +Thomas Van Hake gelooft dat hij wel een groote domoor zou moeten zijn, +als hij mis heeft gezien; en vurig hoopt hij dat Louises gang naar +het doktershuis gezegend zal wezen. + +"Zoo, is dát nu de zaak Louisje-lief?" zegt Eva met kwalijk bedekten +spijt: "Meenen sommige menschen dat _ik_ den goeden dokter aanzet +om hooger te vliegen dan wij kunnen--ik gebruik je eigen woorden, je +hoort het.--Weet je wat? doe jij dan lieve kind, het compliment aan +die menschen terug, en zeg hun dat Eva Helmond verstandig genoeg is om +te weten wát haar convenieert; maar vooral ook: dat de allerknapste +en allerverstandigste man uit dit heele babbelnesterige Romphuizen, +zeker wel weten zal wát hij doen en wát hij laten moet." + +"Maar Eva, 't is immers toch mogelijk dat Helmond om je genoegen +te doen, niet alles zegt; en dewijl hij--zooals je zelve bekend +hebt--telkens bezwaren heeft, inderdaad _veel_ meer uitgeeft dan hij +in redelijkheid zou mogen en kunnen." + +"Nee kind, dat is _niet_ mogelijk. Een jong meisje zooals jij, die +zoowat niets van de wereld heeft gezien,--nee 't is je schuld niet, +maar zoo iemand meet alles naar zich zelve af. Een man zooals de +dokter, is geen Louise Armelo. Wat zulk een man zegt, dat _is_ +zoo, en wat hij doet dat moet men in Romphuizen niet blieven te +bevitten of.... te _misgunnen_, voilà le mot! Ik zeg dat niet op +jou, kind.--Maar brisons!--Wie heeft je met al die wijsheid hierheen +gezonden?" + +"Eva dat doet er niet toe. Maar als--ik zeg _als_ het nu eens waar +was, en Helmond reeds diep in de schulden zat, _hoe_ zou hij er uit +kunnen raken? Ik zeg: _gesteld eens_!" + +"Och kind, je verveelt me. Is dit een moment voor al dat gebeuzel!" + +"Eva, ik vraag je: wie zou in zulk een geval de eenige zijn van +wien hij hulp zou kunnen verwachten?--Van wien anders dan van +zijn pleegvader? En--die pleegvader is ziek teruggekomen.--Bij de +verwijdering die er tusschen ulieden moet bestaan--terwijl je die +ongesteldheid had moeten aangrijpen om je te verzoenen door een +spoedig en hartelijk bezoek,--zal de generaal nu straks vernemen dat +gijlieden, op 't prachtigst uitgedost, _De Zonsberg_ voorbijrijdt +zonder je om hem te bekreunen, terwijl je op _De Poel_ een vroolijke +partij gaat bijwonen." + +"Waarlijk, ik maak je mijn compliment! Dat is in ons belang allerliefst +door je berekend Louise. Je hebt een speculatieven geest. Uit vrees +voor een mogelijke onterving, moeten we bij dat oude potstuk gaan +opzitten en pootjes geven niewaar? Weet je wat die generaal is? Die +man is een trotsch, een onverdraaglijk hoogmoedig despoot. Wil je +weten wat ik hoop kind? Ik hoop dat menheer de generaal--die mij +schandelijk durfde beleedigen en blijft beleedigen --dat hij zich +straks zóó wel gevoelt dat hij, zonder vrees voor instorten--je ziet +ik wensch den man van harte beterschap--enfin, zóó wel, dat hij voor +'t open raam aan den straatweg zal kunnen zitten om ons "zoo prachtig +uitgedost" eens ter dege te kunnen opnemen, wanneer we hem in de mooie +open fourgon uit _De Gouden Arend_, triomfantelijk voorbijrijden!" + +Louise moet het uiterste wagen: + +"Eva, als ik nu eens zeker, eens _heel_ zeker wist dat je Helmond +op dit oogenblik met niets gelukkiger zoudt kunnen maken dan met het +besluit, om, inplaats van naar _De Poel_, met hem naar _De Zonsberg_ +te gaan...." + +"Zeg eens, zeer belangstellend zusje, ben je ook soms een _heel klein +beetje_ jaloersch dat Louise Armelo _niet_, en Eva Helmond wél naar +dat feest gaat? Maar stel je gerust, tegen mijn jaardag kindlief, +zullen we het hier eens heldertjes overdoen, en, al bedanken papa en +mama dan óók weer uit een bespottelijke mesquinerie, we zullen zorgen +dat jij er bij komt. Met mijn zijden ruit--nog van Den Haag--zul je +een heele parade maken. Men denk er dan aan zusje: naaistertjes ja +zelfs _naaistertjes in het geheim_, ze wonen op den duur geen feesten +bij in den hoogeren stand." + +Louise was te vol, zij kon niet meer spreken. Zij moest het wel opgeven +Eva tot betere gedachten te brengen.--En dan, telkens gegriefd te +worden! O het deed haar zoo zeer. Maar toch, het antwoord op Eva's +laatste woorden, 'twelk zoo voor de hand lag, zij mocht het alleen +_onhoorbaar_ uitspreken: "Maar, naaistertjes in het geheim, ze mogen +wel vijftig zuur verdiende guldens betalen aan een huwelijksdiner, +voor een zuster _uit den hoogeren stand_!" + + + + + + + +DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +'t Was inderdaad een prachtig feest, 'twelk de Debecque's ter eere +van hun in het moederland teruggekeerden zoon Archibald gaven, en +waarvan die zoon de eer--zooals reeds vernomen werd--recht hoffelijk +op dokter Helmond en zijn vrouw heeft overgedragen. + +Van halfzes tot zes uren ongeveer, hebben de koetsen aanhoudend +gerold. Voor 't meerendeel in gala-costuum, zijn de gasten in een +der ruime benedensalons ontvangen. Nadat de genoodigden, op een paar +heeren na, voltallig waren, werd men beleefdelijk verzocht zich mee +naar buiten, naar "de groene kamer" te begeven. + +De groene kamer was een groote rotonde, onder zwaar eiken- en +beukenhout, tusschen de stammen dichtgegroeid met acacia- kamperfoelie +en jasmijnstruiken, zoodat men binnen die rotonde--waarheen een +klein slingerpad leidde--geheel in 't groen, en onbespied zat. Een +aantal gemakkelijke tuinbanken--voor deze gelegenheid alle met kussens +bedekt--stonden meerendeels in 't ronde der groene kamer, terwijl aan +de eene zijde een groote tafel was geplaatst, waarop zich een menigte +benoodigdheden van porselein en zilver bevond, zoowel voor de thee, +die hier zal gebruikt worden, als voor de vele versnaperingen die er +mede gereed staan. Echte havanna's en manilla's ontbreken er mede +niet, en--"'t Is zeker een groot voorrecht om in zulk een groene +kamer thee te drinken," zegt Archibald terwijl hij den heeren een +sigaar presenteert: "want juffrouw Natuur heeft hier behoorlijk voor +ventilatie gezorgd." + +Niemand, die de schaar der gasten opmerkzaam beschouwt zal, durven +ontkennen dat mevrouw Helmond, zoo niet de jongste dan toch zeker +de schoonste is van de vele oudere en jonge dames, die de groene +kamer binnen haar suizende en geurende wanden vereenigd ziet. Eva +is niet ijdel op haar schoonheid--althans ze gelooft niet dat ze +dááraan ooit voedsel heeft gegeven; maar nu, in haar prachtig blauw +damastzijden kleed, met de witte camelia in de haren; de witte kanten +berthe langs de blanke schouders waarover de zwarte lokken wiegen; +zonder eenig ander versiersel dan het stel kleine diamanten, 'twelk +August haar te Parijs had gekocht; zooals zij daar zit, naast mevrouw +de gravin Van Leeuwen die zeer besproeteld en tamelijk corpulent is, +en naast de burgemeestersvrouw die vijf en veertig jaren telt; nu zij, +schuin tegen haar over, de schichtige gastvrouw ziet, met een heel +mooie muts op de peper-en-zoutkleurige boucles, en twee geagiteerde +kleurtjes op de wangen; nu zij daar, overal verspreid, de leden van +haar sekse opmerkt, in 't rood en 't wit, in 't havanna en korenblauw, +in 't neteldoek en barège--nu ze eindelijk opstaat omdat ze een paar +heeren die haar in beslag hadden genomen, wel kwijt wil wezen, en +zegt dat ze mevrouw Debecque eens even wil toespreken ja--nu zij, +gracelijk knikkend, de gedesoeuvreerde aansprekers voorbijgaande, +in haar ruischend kleed de rotonde, ten aanschouwe van zoo velen, +doorschrijdt, nu gevoelt Eva iets _vorstelijks_, iets 'twelk haar +het hoofd wat fierder doet opheffen, en glimlachen.... enfin zooals +een geboren _gravin Van Armeloo_ zou hebben geglimlacht. + +Archibald Hardenborg heeft aan papa Debecque beloofd, te zullen zorgen +dat de partij niet stijf werd. Er is dan ook geen quaestie van. In +de groene kamer heerscht al spoedig een drukte en beweeglijkheid van +plaatsverwisseling--om elkander eens toe te spreken--dat er maar al +te weinig wordt gelet op de waarlijk schoone muziek der *** kapel, +die, aan de buitenzijde der groene kamer geplaatst, haar welluidende +tonen deed hooren.--De echte muziekliefhebbers, of ook de paartjes, +die eens naar een rustiger kout verlangden, zelfs heeren die nog wel +voor 't vallen van den avond een kijkje in de plaats willen nemen, ze +verlieten al van lieverlee de kamer, waarin --zooals dominee Hoogerberg +aan zijn vriend den burgemeester verzekerde: "het zeker overheerlijk +moest wezen, om op een schoonen zomerzondagmorgen nog eens in alle +stilte een preek te kunnen nazien;" en waarin--zooals Piet Lovers, +de bleeke candidaat-notaris, die al acht jaar geëngageerd is, zijn +Marietje toefluistert: "waarin hij 's avonds vooral bij maneschijn, +wel zoo eens heelemaal met haar alleen zou willen zitten." 't Was +een verschrikkelijk vak dat notariaat!--En Marietje nadenkend met +een zucht: + +"Zou je niet kunnen uitvinden om bijvoorbeeld papier van boombast te +maken Piet?" + +"Marietje-lief dat is al uitgevonden; 'k las het immers laatst in +de krant." + +"Och heer!" zegt Marietje en later: "Maar Piet dan iets anders, +zoo iets in dien geest?" + + + +"Toch niet ernstig die ongesteldheid, dokter?" vraagt de gastheer: +"'t Was een _groote_ teleurstelling dat de generaal liet bedanken. Ja, +onder ons gezegd, indien de partij een nadere kennismaking met +Archibald.... Begrepen!? Allerliefst kind, Jacoba, allerliefst! Wat +scheelt den generaal?" + +Helmond is schijnbaar afgetrokken. + +"Pardon..... ik zag daar; ik meende..... Die ongesteldheid? Och, +dat beteekent niet veel, tenminste ...." + +"'k Dacht het wel! Al te bang voor uitgaan!" Roepend: +"Archibald! --Zieje, 't heeft niets te beteekenen die ongesteldheid." + +"Watblief, ongesteldheid? Ben je niet fiks mijn brave Aesculaap? Wat +bedoelt u papa?" + +"Ik meen van _De Zonsberg_." + +"Ja .... ja, dat is treurig; maar wat er aan te doen! 'k Heb het +plezier gehad haar eens te zien; bleek lief! Ah ja, we spraken van den +generaal; dus niet gevaarlijk? Komaan!--Zeg dokter, in vertrouwen--Papa +_niet_ luisteren--ben je niet in den derden hemel? Mijn goeje deugd, +wat een prachtige vrouw! Als ze van avond geschaakt is, telegrafeer dan +maar op mijn signalement! A propos, is dat die majoor Kartenglimp? Die +man is later gekomen hé? Hij is een intieme van je, niewaar?" + +"H'm, intiem!" zegt Helmond. + +"O, ik dacht 't, omdat je straks zoo'n heelen tijd met hem +wandelde....?" + +"Ja wel, hij is een patiënt van me;" zegt Helmond schijnbaar kalm +doch met inwendige ontroering, want hij had er bij kunnen voegen: +Eigenlijk ben ik er nú een van hem. + +"Allemachtig bekend gezicht! Wil je me eens eventjes aan hem +voorstellen?--.... Ha zoo, 't plezier den majoor Kartenglimp te +zien?--Nee majoor, pardon, dat is van middag al meer gebeurd, een +Debecque ben ik niet. Mama heeft me lager bij den weg gehouden. Mijn +vader heette Hardenborg, om je te dienen. U bent ook in Indië geweest +niewaar?" + +'t Was goed dat op ditzelfde oogenblik een snel voorbijvliegend +dametje--wij gelooven niet uit ondeugd--den majoor zóó tegen den arm +stiet, dat het kopje 'twelk hij in de hand hield op den grond viel, +en de thee over het neteldoeksch kleed van het dametje werd uitgestort. + +Ja, dat was een zeer gelukkig intermezzo, want bij Archibalds +meedeeling en vraag, is het Kartenglimp geweest alsof hem "de dood op +den rug sprong". Op gezag van mijnheer Kippelaan,--mijnheer Kippelaan +had het van den horlogemaker, die wekelijks klokken en pendules bij +den baron Debecque ging opwinden, _wie_ kon het dus beter weten--op +gezag van Kippelaan heeft hij in de stellige meening verkeerd, dat de +jonge luitenant: _Debecque_ heette, en zee-officier op non-actief was. + +Tusschen het vliegende dametje en den majoor worden nu eenige +verontschuldigingen gewisseld. Aller oogen zijn natuurlijk op het met +thee gekleurde japonnetje gevestigd, en _niet_ op het vuurrood, 'twelk +het gelaat van den majoor had bedekt, maar dat--zoo het al gezien werd, +in alle geval op rekening van het ongeluk moest gesteld worden. + +Kartenglimp sprak met een paar dames over uitwasschen en 't +vreeselijke _jammer_ van een dameskleed zoo geheel onwillekeurig te +hebben bezoedeld; terwijl hij intusschen den zoon des huizes geheel +vergeten scheen. + +"'t Is ongelooflijk" fluisterde Archibald tot Helmond: "zooals die +majoor op een vent lijkt dien ik eens, drie jaren geleden, in Indië +heb gezien; maar dat was er een die minder verlegen was op 't punt van +damesjaponnen. 't Is vreemd! En vijf jaar is hij in 't land niewaar?" + +"De majoor woont ruim twee jaar hier, maar een allervleiendst vaarwel +van zijn mede-officieren, toen hij Indië verliet, 't welk ik lezen +mocht, was gedagteekend: Juni 18.. nu ruim zes jaar geleden." + +"Ei 't is zonderling! Men zegt wel eens dat Onze Lieve Heer geen twee +blaadjes eender gemaakt heeft, maar die majoor en de kapitein Ronner, +dat gemeen individu, ze mogen dan voor de blaadjes niets bewijzen, +voor de menschen gooien ze de stelling totaal op straat.--Ah ha! mijn +lieve freules!" vervolgt hij, zich eensklaps terzijde wendend, tot +de dochters van den baron Narwal--een zeer vermogend edelman, wiens +buitengoed omstreeks een uur van _De Poel_ lag: "'t wordt al wat +donker voor de groene kamer niewaar? Nu moeten de dames mij eens het +groote voorrecht gunnen om zóó, ziezoo, bras-dessous bras-dessous, de +vijvers met haar rond te wandelen. Papa had ze voor deze gelegenheid +willen laten droogmalen om ze dan met Rijn-wijn te vullen, maar de +snoeken hebben dat afgestemd, hé!--Ah zie, onze brave lampenisten zijn +al met de verlichting bezig.--Freule Marie,--al geëngageerd voor de +eerste wals..... Freule Rosa,--voor de eerste quadrille....? Welzeker, +'t bal zal binnen zijn!--'t Was eerst plan om buiten te dansen, maar, +van een concurrentie met de muggen hebben we afgezien.--Geen eerste +wals meer? O, dat is verschrikkelijk! De galopade....? Ai, dat is +jammer, de eerste galopade heeft mij mevrouw Helmond al toegezegd." + +"Ah zoo, dan heeft mijnheer Debecque de mooie doktersvrouw zeker +vooruit gevraagd, want al vroeg hoorde ik haar tot dien majoor zeggen +dat ze geen dans meer open had." + +"Abuis schoone freule: menheer _Debecque_ heeft niemand vooruit +gevraagd," zegt Hardenborg, en meent het aardige freuletje, in 't +lila satijn, zóó wel een beetje te mogen foppen: "Een lief gezichtje +die doktersvrouw;" voegt hij er bij, op dien halfvragenden toon, +om--casu quo--niet nóg eens zeer te doen. + +"Lief! ik vind haar bepaald prachtig!" zegt freule Marie; "'t Is een +ware beauté." + +"Ja ik kan haar niet genoeg aankijken;" zegt Rosa. + +"Ze heeft compleet iets vorstelijks," herneemt Marie: "mij dunkt ik +heb nooit zooveel charmes bijeen gezien." + +"En naar ik hoor moet ze zoo prachtig zingen. Je kunt je haast niet +begrijpen mijnheer Debecque, dat zoo'n mensch van geen geboorte is. 't +Schijnt wel alsof er altijd iets aan ontbreken moet." + +"Fameus jammer!" zegt Hardenborg, die nu vis-à-vis freule _Rosa_ +vooreerst maar een _Debecque_ zal blijven. + +"O, dat idee heeft me geen oogenblik gehinderd;" valt Marie in: "Nee, +weet u wát me hinderde .... Hé dat is mooi die verlichting à giorno, +mooi in het water;--het choqueerde me geweldig zooals die oude majoor +Katten- of Kartenglimp haar het hof stond te maken. Die man heeft +een leelijk gezicht." + +"Hé, vindt u freule?" + +"Pardon, 't is misschien een vriend?" + +"Foei Marie, je zegt ook maar alles!" + +"Ja 't is onverstandig. Ik denk wat al te dikwijls overluid. U neemt +het niet kwalijk luitenant?" + +"O volstrekt niet! Om je de waarheid te zeggen freule, ik ben het +volmaakt met je eens; de manier waarop die majoor straks het mooie +vrouwtje courtiseerde 't was...." + +"A-bas!" zegt freule Marie. + +"Au fond commun;" stemt Rosa. + +Hardenborg werd zeer warm van binnen,--Harmonie!--Mooie muziek!--Hij +sloot die beide, hem anders heelemaal onbekende armpjes wat +vaster,--vooral dat armpje links aan de zij van het hart;--niewaar, +'t pad werd zoo smal, en.... 't Was nu jammer dat die kleine van _De +Zonsberg_ er niet bij was. Dan--dán kon men misschien ineens besluiten: +voor 't oogenblik: Links, nominatie nummer één!--En avant! + + + +Juist tegenover de plek, waar het vuurwerk zou worden ontstoken, +was een groote cantine geplaatst, waar wijn, limonade en sorbets +benevens allerlei fijne gebakken werden aangeboden. + +Reeds een groot aantal gasten bevond zich daar koutend en genietend +bijeen. + +"Een allerliefste avond;" zegt een der heeren. + +"Wel iets bijzonders voor ons kalme Romphuizen;" antwoordt juffrouw +Lansveld. + +"En de feesten zullen elkander zoo spoedig opvolgen," zegt mevrouw +Lens, terwijl zij de keurige met wit dons omzette sortie, door Louise +Armelo gemaakt, een weinig lager laat zakken: "Tenminste ik heb mijn +woord al moeten passeeren aan mevrouw Helmond voor--ik meen den acht +en twintigsten September." + +"Ja juist. Ik ben ook gevraagd!" klinkt het hier en daar. + +"Allerliefst!" + +"Prachtige gelegenheid in 't nieuwe doktershuis!" + +"Recht lieve menschen!" + +"Puissant rijk!" + +"Hé puissant?" Zeer zachtjes: "Ik dacht dat het veel uiterlijk was. De +praktijk verloopt bepaald!" + +"O geen wonder menheer: heelemaal liefhebberij." + +"Och-kom, dus zoudt u denken dat men bijvoorbeeld zoo'n rekening niet +behoeft te....?" + +"Nee quant à cela, heelemaal niet, maar een gracieus cadeau of +cadeautje. U begrijpt--de generaal!--Puissant!" + +"Ah zoo juffrouw Van Berge, zult u den acht en twintigsten September +ook van de partij zijn?" + +"Om u te dienen notaris. We stonden zoo bij elkaar, en toen heeft +mevrouw Helmond ons, allerliefst, in massa geïnviteerd." + +"Vin-jij dat Helmond er vroolijk uitziet?" vraagt de burgemeester +aan den notaris. + +"Vroolijk? Jawel; tenminste het tegendeel is me niet opgevallen." + +"Hij ziet bleek." + +"Wie, ik?" roept Hardenborg, die nu met zijn beide aardige freuletjes +aan het buffet is gekomen, en zorgen zal dat ze op 't vlugst en op 't +allerbeste bediend worden--door het zelf te doen: "Bleek, ja dat komt +van zulk een zachte illuminatie aan weerskanten;" en, de freules Narwal +loslatend, buigt hij galant rechts en links, en ziet meteen dat ze +beiden bepaald allerliefst zijn, maar freule Marie..... ja waarachtig, +freule Marie is lampion nummer één, en krijgt dan ook het eerst een +glas punch à la Romaine en het eerst een roomhoorntje à la vanille. + + + +"Eindelijk zal Eva haar lieven man dan eens te spreken krijgen," +zegt de jonge vrouw, en neemt den arm van haar vriend, en slaat een +zijpad met hem in, terwijl ze bijna iets zwevends in haar tred heeft, +nu de kapel, Von Weber's geanimeerde _Invitation_ à la _Valse_ doet +ruischen en zwellen. + +"Kalm, kalm vrouwtjelief; je hebt al wat te veel kleur. Ik bid je, +dans nu straks niet te druk. Ik moest het je eigenlijk heelemaal +verbieden, maar....." + +"Dan zou je zelf geen beurt krijgen niewaar? O beste man, als ik nog +denk dat je me dit avondje bijna ontkaapt hadt. 't Is hier déli, +ik amuseer me dol! En de menschen zijn allemaal even charmant en +lief. De baronesse Doelemeere heeft wel een half uur met me gepraat, +en de familie Narwal van Brouwerscate die fêteert me haast al te +veel. Heb je 't niet gezien?--Guns August, die Kippelaan is toch +een malle vent; ofschoon ik eigenlijk geloof dat hij de gravin Van +Leeuwen even weinig kent als mij, zoo presenteerde hij mij aan haar, +en wel als: Mevrouw Helmond geboren gravin van Armeloo.--O je kunt niet +gelooven wat dat dadelijk een gemakkelijkheid gaf; ik heb toen ook maar +de stoute schoenen aangetrokken en haar op een invitatie voor den acht +en twintigsten geprepareerd. Dadelijk nam zij het zeer gracieus aan." + +"Maar Eva, 't is onverstandig om die menschen al zoo lang vooruit te +vragen; bedenk toch....." + +"Bedenk toch, niewaar Evertje z. m., dat we dan _allang dood en +begraven kunnen zijn_. Boe boe! kan het nog somberder?" En dan, half +luide neuriënd, zingt ze de Invitation à la Valse na. Eensklaps houdt +Eva stil: "Weet je August, wat me _alleen_ hindert van avond--als jij +tenminste heel lief en aardig bent--'t is, dat ik eigenlijk vis-à-vis +mevrouw Narwal en vooral tegenover mevrouw Van Leeuwen een bespottelijk +figuur maak. Ja, met m'n doodonschuldige diamantjes.--Zeker, ze zijn +heel lief, en ik vond het alleraardigst van je, toen je ze mij, je weet +wel, voor een vergoeding hebt gekocht; maar heusch, de schapen maken +hier een allerzotste vertooning. Mevrouw Van Leeuwen had letterlijk +geen oog van m'n broche af toen ze met me sprak, en ik kon zoo zien +dat ze me den heelen tijd haar prachtige, o! over-_over_-prachtige +broche wou laten opmerken, want, dan trok ze zoo met dien hals en +zette de borst vooruit, van belang!" + +"Mijn hemel Eva, hoe kun jij nu over een broche denken als je bij +zoo'n vijftigjarige, eer leelijke dan mooie vrouw staat. Jij bent, +bij haar vergeleken, _heelemaal_ een diamant." + +"Ja mannetjelief, zoo'n discours hebben we geloof ik nog eens gehad, +op een achtermiddag; toen vond je--als ik me wel herinner --geslepen +glas even mooi.--Maar neem me niet kwalijk, een man kan onmogelijk +begrijpen wat het is, als men, enfin, nog al gekleed en dan niet +zoo heelemaal een nul in 't cijfer, tegenover een dame staat die je +letterlijk uitlacht omdat je bespottelijk kleine diamanten aanhebt." + +"Heeft mevrouw Van Leeuwen _jou_ uitgelachen Eva?" + +"Ja! 't Was nu juist geen gillen, maar ja, ja zeker, ik kon heel goed +zien dat ze--als ze 't gedurfd had--me zou hebben uitgelachen; en ik +herhaal dat ik dat alles behalve plezierig vind. Zeg lieve kereltje, +krijg ik tegen den acht en twintigsten....? Nee, chut! geen overijlde +antwoorden, 't Is ook indiscreet misschien om zoo zelve te vragen; +maar toch.... ik hoop....!" + +"Nee _nee_ Eva! _nee_!!!" En in zich zelven: Mijn God, waar moet +dat heen! + +"August!" zegt Eva verschrikt: "vraag ik te veel? Och, neem 't me dan +niet kwalijk. Je weet wel dat ik niet 't beste, het allermeeste wil: +wat jij doet en wilt dat is me altijd goed geweest. Was het niet, +lieve beste August? Zeg dan, ben ik niet óvertevreden tegenwoordig? Heb +ik dat niet bijna elken dag, ja nog zooeven gezegd?--August, ben ik +niet je trouwe lieve vrouwtje? Zeg? Spreek dan; ben je boos omdat ik +een beetje op mijn jaardag vooruitliep?" + +Eva ziet rond of daar ook iemand wezen mocht; en dan, dan legt ze +haastig haar poezelen arm om zijn hals en----een zoen als uit den +zaligen bruidstijd, steekt Helmond opnieuw het hart in gloed! + + + +Het vuurwerk was voor een particuliere partij inderdaad schitterend. Nu +eens stond het schilderachtig gelegen landgoed met al zijn genoode en +ongenoode gasten, in een tooverachtig rood of blauw of paars licht, +waardoor men zich in een droom verplaatst gevoelde, en dan weer.... + +"Hé, dat is oorverdoovend!" zegt een der juffrouwtjes Lens, en trekt +"voorzichtigheidshalve" het hoofd wat terug. + +"'t Zou niet kwaad zijn menheer Debecque--o, 't is waar, menheer +_Hardenborg_--als er nooit op een andere manier met kruit werd +gewerkt;" zegt freule Marie Narwal, die _toevallig_ weer naast +Archibald stond. + +"Dus zoudt u _mij_ met de heele militaire macht zoo maar zonder +complimenten op straat willen zetten? Foei foei freule Marie." + +"Ik hoop niet dat mijnheer Hardenborg zich, bij gelegenheid, over de +gastvrijheid op Brouwerscate zal te beklagen hebben;" is het antwoord, +'t welk schalks wordt gegeven; en dan ernstig; "Maar ja, als ik wist +dat u bijvoorbeeld iemand in den oorlog.... ja, hadt _doodgemaakt_, +dan.... dan zou ik er misschien toe kunnen komen. Ik vind het +afschuwelijk dat menschen elkander zoo koelbloedig vermoorden." + +"Wel freule, wat ik vroeger wel eens mijn ongeluk heb genoemd, dat +zou ik nu haast m'n geluk willen heeten: de ondergeteekende, ofschoon +hij flink--ik moet het bekennen--op dat fanatieke Indische goedje +heeft laten inblazen, hij is nooit zelf in de gelegenheid geweest om +er een--althans zooveel hem bekend is--voorgoed de bajonet te doen +afslaan." En dan zich terzij tot Kartenglimp wendend: "Hebt u ook +nog met die vroolijke Bandjareezen kennis gemaakt majoor, als ik u +vragen mag?" + +"Nee, toen was ik al in Holland." + +"O ja, dat meen ik gehoord te hebben. Ik denk wanneer ik u zie gedurig +aan iemand die wat jonger was, hé, maar anders fameus op u geleek." + +"Ei!--Mooi dat rad hé. Vin-je niet mevrouw Helmond? Fameus +mooi!--Magnifique partij niewaar?--Ik geloof dat dat de "bouquet final" +geweest is. Ha zie, nog een vuurpijl, pour la bonne bouche. Mag ik +'t genoegen hebben u den arm....?" + +"O dank u majoor; ik heb.... ik zoek...." + +"Nog altijd een beetje rancune?" vraagt de majoor wat zachter, +terwijl Eva hem toch onwillekeurig terzijde blijft, en men zich langs +een smaller pad, tusschen een bosschage van hulsten en andere fijne +doornheesters, uit den kring van het gezelschap verwijdert. + +"Rancune, o nee majoor, maar...." + +"'t Is niet onnatuurlijk mevrouw, en de vriendelijke woorden die ik u +straks mocht toespreken zijn niet voldoende geweest. Ik heb schuld; ik +had het al vroeger moeten goedmaken. Waarom ben ik niet bij u geweest +sedert den avond van dat, voor u zoo onaangename misverstand.... 't +Is onvergeeflijk, ik beken het! Maar, een geboren Van Armeloo is +allerminst haatdragend of kleingeestig."-- Stilstaande: "Vergeef me +mevrouw Helmond. Na al de moeite die ik met liefde had gedaan, werd +ik dien avond zoo ge.... ge.... gedesillusioneerd dat ik mij zelf een +oogenblik vergat, en ook naderhand besloot om die papieren altemaal +weg te doen, te verbranden, want.... Nee nee, pardon, verbrand heb ik +ze niet. Ik kwam daarvan terug, en vooral omdat er één stuk bij is, +dat zelfs als curiositeit zeker een aardig sommetje waard zou wezen." + +"O dat zal het stuk zijn 'twelk bewijst....?" + +"Juist; uw papa hecht er niet aan! Enfin, ieder mensch heeft zijn +eigenaardige begrippen. Uw papa is een zeer verstandig man, en zal +waarschijnlijk zijn goede redenen hebben...." + +"Ja dat is zeker; maar u vergist je majoor, als u denkt dat papa +omtrent die papieren _heelemaal onverschillig_ zou zijn. Papa zal +er.... Nee, hij zal er u wel niet om vragen, maar...." + +"Ik zou ze hem in geen geval _aanbieden_, mevrouw Helmond, dat kunt +u gemakkelijk begrijpen." + +"Nee...." aarzelt Eva, "dat is niet onnatuurlijk." Zich snel in de +rede vallend: "Ik geloof anders majoor, dat--indien de zaak wáár +is--dat dan het bewijs door iedereen gemakkelijk te leveren is." + +"Dit laatste komt niet overeen met hetgeen ik u vroeger verzekerde +mevrouw. Als man van eer, als oud-officier, geef ik u de stellige +verklaring, dat het van de duizend menschen er nauwelijks één zal +gelukken om het stuk te bemachtigen 'twelk ik door mijn bemoeiingen +meester werd, en waarvan in deze zaak _alles_ afhangt." + +"Dat stuk is....?" + +.... "Eenvoudig het document waaruit onwederlegbaar blijkt, dat de +bet-overgrootvader van uw vader, en de zoon van den Hollandschen +graaf Van Armeloo één en dezelfde persoon is geweest." + +Een oogenblik bleef het stil. Dan zegt Eva snel: + +"U zoudt mij verplichten met mij dat bewijs te.... zenden majoor." + +"O, 't is zeker veel eer: veel...." Eensklaps omziende: "Mij dunkt +ik hoor daar roepen: Zoudt ú mij 't genoegen willen doen mij den arm +te geven, schoone mevrouw Helmond?" + +Weer vliegt Eva het bloed naar de wangen.--Neen, haar arm krijgt +hij niet! + +"O, u neemt niet kwalijk majoor?" zegt ze snel: "'t Is Helmond die daar +roept." IJlings spoedt zij zich nu terug langs het pad, doch.... halt, +nu kon ze niet verder. + +Helmond met Archibald, freule Marie Narwal en nog een paar jongelieden, +bevonden zich aan 't eind van het pad. + +"Een Absalome!" roept de luitenant, en vliegt naar de plek, waar Eva +eensklaps tot stilstaan werd gedwongen, dewijl ze met haar sortie +aan een nijdig takje bleef haken. + +'t Was maar een kleine scheur. Eva zei dat het niets te beduiden +had. Maar Archibald hield een korte potsierlijke toespraak tot den +ondeugenden meidoorn, die zich in 't voorjaar met zijn welriekende +bloempjes zoo aardig voordoet, maar nu in 't begin van September zoo +valsch is als een jaloersche kat. + +Kartenglimp bleef op den achtergrond. + +En ginds aan den arm van dien jongen luitenant zag hij haar +voortzweven.--Welzeker, men wachtte haar in de zaal; de muziek speelde +er reeds een Ouverture de Bal; zij zou er dansen, dansen met iedereen, +maar voor hem--inweerwil van dat prachtige lokaas, 'twelk hij haar +sinds dien avond toch in 't geheel niet meer toonde--voor hém heeft ze +zelfs den arm niet over.... dien blanken welgevormden arm!--Maar ha! al +wordt het tijd, 't is nog vroeg genoeg, welzeker, nog vroeg genoeg! + +Een zeer groot aantal waskaarsen op luchters en kronen, verlicht +overvloedig de groote zaal en de twee daaraan grenzende zeer ruime +kamers, die door breede nu geheel weggeschoven battans gemeenschap +hebben. + +De groote zaal is delicieus gecireerd, als een spiegel zoo glad! Enkele +paren wandelden daar reeds koutend in 't ronde, doch het meerendeel +bevindt zich nog in het groote vóórsalon, waar men in den middag +ontvangen werd. Dominee Hoogerberg, bekend met de huiselijke +omstandigheden der familie Debecque, brengt er, alvorens de dans zal +beginnen, en nú reeds, dewijl hij om gewichtige redenen vroegtijdig +naar huis moet, een hartelijken maar korten heildronk aan de gastvrouw +die heden verjaart, en aan haar eenigen zoon, die in 't moederland +mocht terugkeeren om een _moeder_ gelukkig te maken. + +"Dominee, allerliefst! allercharmantst! Dank je, merci, +aller-_aller_-hartelijkst!" zegt mijnheer Kippelaan, die aanstonds +is vooruitgestoven, en met zijn beide handen de hand van den spreker +vermeesterend, ten aanschouwe van al zijn hoorders, steeds karnend, +de tolk blijft van aller gevoelens! + +Archibald ziet het treffende schouwspel een oogenblik met een kwalijk +verborgen glimlach aan, en dan net glas opheffend, zegt hij: + +"Terwijl mijn schuld aan onzen hooggeëerden dominee op zoo passende +wijze door de welwillende tusschenkomst van mijnheer.... re.....??" + +"_Kippelaan_!" helpt de eigenaar van dien naam, terwijl hij met een +verheerlijkt gelaat naar den spreker omziet. + +"Ah juist, _Kippelaan_; uw naam was mij ontschoten...." + +"Jules Janin! + +"Straks hoop ik u mede een handdruk te geven _dominee_," zegt +Archibald, eensklaps van Kippelaan op Hoogerberg ziende: "om u dank +te zeggen voor de goede woorden aan 't adres van mijnheer Kip..... ik +meen aan 't adres van mama en van mij; doch met den dronk die nu +geen uitstel duldt, maar welke twaalf-twaalfde gedeelten der jonge +dames toch hopen dat kort en vooreerst de laatste zal wezen,--omdat +de muzikanten anders ongeduldig zouden worden; niewaar dames?--met +dit glas dan moet ik den vriend gedenken, zonder wiens trouwe hulp ik +misschien--zelfs met den besten wil van de wereld--hier niet als zoon +van den huize had kunnen fungeeren.--Maar, ik zie eenige zakdoeken te +voorschijn komen. Alzoo denkende aan het heden, en herdenkende "om +het half uur een zeer leelijken lepel", maar ook: alle dagen twee- +of driemaal een gezicht waarop een hart stond geteekend van goud, +neen, een hart vol waarachtige belangstelling! denkende aan een trouwen +vriend, die deed wat hij kon om mij voor mijn goede moeder in 't leven +te bewaren, _drink_ ik dit glas--de handdrukken mijnheer Kippelaan, +zullen mogelijke flaters in mijn oratie goedmaken...'" Kippelaan wilde +reeds toesnellen om den zoon van den huize te.... maar hij werd door +een der heeren tegengehouden: "drink ik dit glas," herhaalt Archibald +met verheffing van stem, "op wat mijn braven dokter liever is dan zijn +leven, op haar die hem meer waard moet zijn dan al de schatten dezer, +nog al plezierige wereld: op zijn aangebeden vrouw, _mevrouw Helmond, +geboren Van Armeloo_!" + +Het was bij de levendigheid die er nu onder al de aanwezigen ging +heerschen--en waarbij mijnheer Kippelaan letterlijk handen te kort +kwam--een zeer vermeldenswaardige bijzonderheid, dat er onder die +vele dames, en inzonderheid onder die dames van hooge geboorte, geen +enkele te vinden was, bij wie er een gevoel van jaloezie werd opgewekt, +door den toost op mevrouw Helmond door den zoon des huizes uitgebracht. + +Eva gevoelde zich.... half bedwelmd, als een veder zoo licht, en +onuitsprekelijk zalig. De tranen stonden haar in de oogen. O! en +toen men haar nu van alle kanten met de liefste woorden overlaadde, +en de baron Narwal haar zeide: "Wij hopen de lieve doktersvrouw recht +veel met haar echtvriend op Brouwerscate te zien;" en de baronesse +Doelemeere haar met zoo'n recht vriendelijk en gemeenzaam knikje de +verzekering van haar belangstelling schonk ja, toen zelfs de gravin Van +Leeuwen naar haar toekwam en zeide: "Ik vereenig me van harte met de +beste wenschen voor uw geluk, lief mevrouwtje,"--toen.... 't was niet +om uit te spreken.... ze moest toen den fijn geborduurden zakdoek voor +de oogen drukken; de weelde van dat oogenblik was schier al te groot! + +Nochtans, toen ze zich nóg eens door diezelfde hooggeboren vrouw zoo +innemend hoorde toespreken; en zij tevens uit mevrouw Van Leeuwens +prachtige met parelen bewerkte flacon een weinig eau-de-cologne +moest nemen, toen kwam er een klein, een bijna onmerkbaar wolkje +haar gelaat overtrekken, want, weder waren de oogen der gravin op +haar diamanten broche gericht, en zei de oudere dame met wezenlijke +zorg: "Je aardig speldje is losgegaan lief mevrouwtje. Voorzichtig, +'t zou toch wezenlijk jammer zijn, niewaar?" + +En de groote diamanten der gravin blonken en fonkelden met duizend +kleuren, en Eva tastend naar "'t speldje", inplaats van het vast +te steken, deed het--'t was niet onnatuurlijk, door het eenigszins +trillen der vingers, als een gevolg van de aandoening waarin de toost +haar gebracht heeft--geheel en al losgaan, zoodat het op den grond +viel. En zie, nadat een galant jongheer het aanstonds had opgeraapt +en haar weergegeven, verdween "dat kinderachtige sieraad" voorgoed +in den zak van haar kleed. + +Helmond heeft met een zeer kort maar hartelijk woord, Archibald zijn +dank betuigd, en het welzijn van den gastheer gedronken. Helmond +gevoelde zich nu wat beter dan straks. Misschien hebben een paar +glazen pittigen wijn hem goedgedaan. Een bediende komt reeds voor de +vijfde maal met het blad waarop de geurige Côte d'or en Rudesheimer +worden aangeboden. + +"Dankje!--Eh.... ja toch.--Ziezoo kameraad." + + + +Het bal heeft een aanvang genomen. + +'t Is een kleine misrekening voor Eva geweest: De baron Debecque +heeft niet met háár, maar met mevrouw Van Leeuwen, die nog gaarne +een enkel dansje--zoo'n Polonaise bijvoorbeeld--meedoet, het bal +geopend. Aan den arm van den baron Narwal gevoelde Eva zich echter +spoedig ruimschoots schadeloos gesteld, want mijnheer Narwal was een +man nog in de kracht van 't leven, had wel vijf ridderorden, en was +kamerheer of iets van dien aard; tenminste "ijselijk hoog!" + +Nu de tweede dans zal beginnen en reeds + + + De dartele snaren + Doen tripp'len de paren; + + +nu hangt Eva in den arm van haar _alles_, van den _eenige_, op wien +ze waarlijk zoo trotsch is: + +"O, engel!" zegt ze, en drukt hem dien arm zoo innig: "zulk een feest, +zóó iets heerlijks heb ik nog nooit beleefd. Die menschen hier.... Och +wat zijn ze allen onbeschrijfelijk lief en hartelijk, en zonder eenige +distantie.--Eén ding beste August, als het te pas mocht komen, ik zeg +_als_, och spreek dan vooral niet tegen dat jij ook van adel bent; +'t is me letterlijk al pratend uit den mond gevallen toen ik door +dien mallen Kippelaan.... ik weet niet hoe, een beetje in 't nauw +raakte. Maar.... onwaarheid sprak ik toch niet; je kunt immers later +papa's titel krijgen; niewaar August?" + +"Mijn hemel Eva, dat gaat te ver!" + +"Ben je boos, mijn lieve man? Nee, dat kun je nu niet wezen, +niewaar? Maar luister eens.... ik mag er immers vast op +rekenen....? Wel, op _onze_ partij, met mijn jaardag? Och die jonge +Hardenborg was zoo galant; ik zei maar even dat ik deze muziek zoo +allerliefst vond, en--dadelijk _dadelijk_ is hij toen gaan informeeren +of de kapel den acht en twintigsten vrij zou wezen.--En ja zeker, +alles is in orde! Natuurlijk moest hij er toen aanstonds beslag op +leggen omdat ze zoo moeilijk te krijgen is...." + +"Eva, ben je razend!" + +"God August! je zoudt me doen schrikken. Freule Marie ziet juist +naar ons, zij zal denken dat we woorden hebben. Lach: toe lach."--Eva +lachte.--En August? Moest hij dan hier die algemeen gevierde vrouw, +en ten aanschouwe van zoo velen, een barsch gelaat toonen, haar, +zijn dierbare Eva? Ha, als men dan overal fluistert dat een man, die +zulk een vrouw bezit, haar niets weigeren _mag_, dat ze hem meer moet +waard zijn dan al de schatten der wereld; ha, waarom zou hij dan ook +niet lachen! Waarom zou hij dan ook niet.... + +--Daar vangt de wals aan.--'t Is alsof de wijn hem eenigszins heeft +beneveld. Misschien ook is hij het dansen ontwend: + +"Bedaard, bedaard lieve kind; niet te vlug; je weet wel waarom? Ja +zeker, heel goeje muziek, fameus in de maat!" + +En Eva wielt, al zwevend, als in een hemel aan den arm van haar +teerbeminde. En de muziek is krachtig; maar hoor, telkens en hoe langer +hoe meer, klinkt er in die sterke bazuintonen bij het geanimeerd en +wegsleepend refrein, een enkele noot.... die haar aan woorden, aan +vreeselijke woorden herinnert, en ook aan dien droom met den saterlach: + + + Et--_Satan_ conduit le bal, + Et--_Satan_ conduit le bal! + + +Ik wil wel eens rusten August!--Dit stuk moeten ze bij ons niet +spelen, 't Refrein is toch leelijk; al te snerpend. Vin-je óók niet, +m'n lieve man?" + + + +Mijnheer Kippelaan voelt zich dezen avond misschien nog gelukkiger dan +Eva Helmond. De bijzonderheid dat hij op zulk een partij was gevraagd, +heeft hem boven de huizen gebracht. + +--'t Scheen wel--dewijl zelfs de candidaat-notaris Piet Lovers met +zijn ouderwetsch Marietje was genoodigd--dat de baron Debecque zijn +invitaties zoo ver mogelijk had uitgestrekt; maar de eer was toch +bijzonder, en hij mocht nu gerust zeggen dat de adel uit den omtrek met +alles wat daartoe behoorde _zijn intieme_ vriend was. In den beginne +is Kippelaan iets minder op zijn gemak geweest, maar sedert hij het +stoute stuk volbracht, en dokter Helmond, zonder dat iemand het zag, +de beide banknoten van honderd gulden uit den brief aan Woudberg, +met een couvert er om, in den achterrokzak heeft gewerkt, had hij +zich zoo onschuldig gevoeld als een pasgeboren zuigeling. + +Allerliefst lieve gelegenheid!--In den vooravond bij 't geleide +van juffrouw Van Berge naar de groene kamer, heeft hij al iets +voelen kloppen, en.... enfin, juffrouw Van Berge heeft hem eensklaps +losgelaten, en Mina Lens die vóór haar liep, in den arm genomen.--O dat +guitje!--Later had hij gehoord dat juffrouw Van Berge ook waarlijk al +met den kantonrechter uit B. geëngageerd was, enfin.--Na 't verblijf +in de groene kamer is hij weer zoo.... ja, hij moet het bekennen +"zoo ondeugend geworden." Bij 't vuurwerk heeft hij de kleine +blanke allerliefste jonge dame, Mietje Lansbroek, het hof gemaakt, +en gezegd dat hij "duizendmaal op den rand geweest was, maar nu in +háár den afgrond voor zijn hart metterdaad gevonden had." Mietje +Lansbroek heeft toen gezegd, dat ze het al te akelig vond, wanneer +menheer Kippelaan zijn hart aan zoo'n halsbrekenden toer zou wagen, +en heeft hem toen haar "allerliefsten rug" toegedraaid--natuurlijk, +volgens Kippelaan, een weinig verlegen over zijn aanzoek en de +geestigheid van haar eigen antwoord.--'t Was waar ook, hij had zoo iets +hooren spreken van een remonstrantsch proponent. Enfin, allerliefst, +geestig! Dansen? Zie 't was jammer, al de dames waren disperaat dat ze +hem een dans moesten weigeren.... maar nee, 't is zijn schuld; _zijn_ +eigen schuld; hij is niet vroeg genoeg gekomen! ofschoon.... Enfin, +'t was allerliefst dat ze hem allen zonder uitzondering beloofden: +jawel, als er weer een feest was; ja welzeker. + +Op dit oogenblik schept Kippelaan nog even een luchtje, want hij had +aan een der buitendeuren staande--iets in 't donker zien verdwijnen, +ginder in de richting van de groene kamer, waar nog een enkele +gekleurde ballon tusschen het donkere groen hing. En Kippelaan vond +het buiten allerheerlijkst.... + +'t Was heelemaal donker, pikdonker in de groene kamer. Daarbinnen +klonk een zucht. Bijna gelijktijdig klonk er nog een zucht, meer +piano.--Er volgde een plechtige stilte.--Na eenige seconden had de +herhaling van het even genoemde diep roerende zuchten plaats.--Toen +had men iets kunnen vernemen van een langgerekt geluid zóó bijna als +van het theewater alvorens het aan--of van de kook raakt.--Nogmaals +nú hartverscheurende zuchten. En dan: + +"Och Marietje!" + +"Och Piet!" + +"O, als ze ons één--één tienduizendste meegaven, dan!" + +"Och Piet, dán...." + +"Och Marietje!" + +"Gud, ik hoor wat!" + +Twee personen zijn juist den ingang der groene kamer genaderd, +'t Zijn Helmond en de majoor Kartenglimp. + +Helmond is er overheen.--Wat drommel wáárom niet! Zijn er dan niet +honderdduizend menschen voor één die doen zouden wat hij doet? Geld +ter leen vragen als men 't noodig heeft en zeker weet dat men het zal +kunnen teruggeven:--_Kunnen_? _zeker_? Ja, ongetwijfeld _zeker_! Als +hij den generaal morgen maar eens als vanouds de hand heeft gedrukt, +wat, voor den drommel, wat zouden er dan voor haken en oogen kunnen +zijn? Zal een man van eer, een man als de generaal zijn woord breken, +zonder een bepaald voorval waardoor een brouillerie gewettigd kan +heeten? Zou hij zonder eenige kennisgeving de gedane verklaring +intrekken, dat August nevens Jacoba zijn erfgenaam zal zijn? Neen, +die pleegvader zal dat niet!--Nu, wáárom tobt en treuzelt hij dan, +en zit zoo telkens met de handen in 't haar? Is het niet armzalig +dat iemand met zulk een erfenis in 't verschiet, hier rondloopt met +niet meer in zijn bezit dan de vijf guldens die zijn provisor hem +leende!--Zegt het spreekwoord geen waarheid: Met den tijd komt alles +terecht!--Wat weerga, al moest zijn leven, zijn heele aanzien, _alles_ +er aan opgeofferd worden, men heeft gelijk: Een vrouw zooals de zijne +wordt er op de duizend geen gevonden! Zóó een moet boven alle ontbering +verheven zijn en schitteren in haar vollen glans. Men moet haar ten +volle waardeeren. Dat doet men _hier_, dat doet _iedereen_. Boven al +die adellijke vrouwen, zelfs van leeftijd, werd zij verheven, door +dien toost van den zoon des huizes. Wat drommel, Eva heeft gelijk, +hij is een beroerde zwaarmuts; alles komt terecht.... en.... Neen, +het dolle plan om confidentieel met den ouden Debecque te spreken +en hém te vragen.... neen, hij heeft het laten varen; 't zou Eva +die, nog al wat hoog van alles heeft opgegeven, compromitteeren; +en ook.... met al die adellijke kennissen, en later die partij ten +zijnen huize.... Neen! Kartenglimp had hem zeer heusch bejegend; den +ganschen avond; allerhartelijkst! De man is poltron; tenminste een +beetje wars van Vriend Hein was hij zeker; maar anders, noch over het +niet terugkomen om zijnentwil uit Parijs, noch over dien onaardigen +conferentie-avond heeft hij zich beklaagd.--Helmond weet toch zeker +dat notaris Zoutenheer, een gedeelte van het hem verstrekte geld +van den majoor heeft gekregen; en, inplaats van iets onaangenaams na +die scène te laten blijken, heeft hij laatst zonder eenige pretensie +gezegd: dat hij a vijf percent.... onder vrienden.... + +"U begrijpt majoor, dat ik 't alleen vraag omdat je 't mij zelf +presenteerde. Ik vond je voorstel zoo cordiaal: anders zou ik aan +Zoutenheer ... maar...." + +"Nee nee, wáárom! Zoutenheer moet zes percent hebben, en ik ben er +met vier tevreden." + +"Vier? Ik meende...." + +"Wat bl.... onder vrienden; jij bent een uitmuntende dokter! Apropos, +kan zoo'n avondlucht kwaad? Nee hê....?" + +"Niemendal majoor. Voor ú is de lucht allerheilzaamst. En dus..." + +"Zou jij me niet zoo eens een levensregel kunnen voorschrijven? Zieje, +voor gevallen.... Enfin, als ik zoo iets had, dan was ik gerust.-- +Wat die drie duizend gulden betreft; accoord! Waarachtig, met +alle plezier! Jelui moet het er van nemen. Als de ouwe opstapt +dan ben je heelemaal binnen. Een schietgebedje voor zijn tijdige +afreis. Hahiehaha!" + +"Majoor, op die manier wil ik mijn vrienden niet hooren. Mijn +pleegvader heb ik waarachtig lief, en.... + +"Bravo mijn waarde! Eere hebbe je hart. Maar permitteer me! Ik voor +mij vind hem tegenover dokter Helmond en zijn vrouw een vervoerd +schrielen compeer.--Praat er niet van! Geeft ie wel eens een zak +guldens mee? Pardon, ik heb daar niet mee te maken!-- Enfin, in +orde! Kom morgen in den loop van den voormiddag maar bij me. Altijd +tot je dienst. Maar wat ik zeggen wil.... ah ja, is je vrouwtje nog +een beetje boos op me dokter?" + +"Nee majoor; wáárom zou ze....?" + +"Dat vraag ik jou m'n vrind.--Weet je wat me, ronduit gezegd, een +weinig hinderde?--Zonder er me op te beroemen, ik heb voor dien adel +mijn best gedaan, en terwijl dokter Helmond nu vriendschappelijk en +wel is, weigert mevrouw Helmond mij bijna een antwoord." + +"Maar dat is een opvatting." + +"Ik wil het gelooven. Maar zie, dan moest jij haar toch zoo ongemerkt +eens zeggen, dat het je plezier zou doen als ze weer een klein beetje +vriendelijker tegen me was. Ik ben toch geen monster niewaar?" + +"De Hemel beware....!" + +"Weet je wat me bijvoorbeeld hinderde? 't Was dat ik in presentie van +een paar heeren, zoo maar kortaf moest hooren, dat ze geen dans voor +me had." + +"Maar dan zal ze er werkelijk...." + +"Nee nee m'n vrind, je vrouwtje had er nog wel zes open, omdat ze +je beloofde niet veel te zullen dansen. Dit laatste zei ze aan dien +luitenant; en--hier zit 'em de voorname grief--toen gaf ze hém een +oogenblik later toch een galop, ofschoon hij al tweemaal haar cavalier +was.--Dat heer bevalt me niet Helmond." + +"Wien bedoelt u majoor?" + +"We spraken van dien menheer Archibald niewaar? In jou plaats amice, +zou ik hem niet al te veel.... enfin! We kennen die heertjes! Ik ben +zelf in Indië geweest, en...." + +"Maar majoor, zulk een veronderstelling.... U vergeet dat mijn +vrouw...." + +Ik vergeet niets niemendal beste vrind! Je vrouw heb ik leeren +kennen: 't is het prachtigste karakter dat ik ooit ontmoette. Haar +houding, bij die vermeende miskenning van haar vader: o, 't was edel, +magnifiek! Maar de listen van zulke heertjes.... waarachtig, daar +zijn geen vrouwen tegen gewapend. Zet jij de kloekste vrouw aan den +rand van een afgrond; wanneer men haar onverhoeds een stoot geeft, +dan zal ze te pletter vallen zonder eenige kans op behoud." + +"Archibald is naar mijn innige overtuiging een edele brave jongen." + +"Edel en braaf, dat doet al weinig tot de zaak m'n vrind, dat weet +jij ook wel. Je kunt kerken en gasthuizen stichten, ja zelfs aan 't +hoofd van een asiel voor gevallen meisjes staan en toch op dat punt +een zwak oogenblik hebben. Ik heb je gewaarschuwd, hij biologeert ze." + +"Majoor..... je liegt het!" + +"Ei zoo, is dát onze verhouding dokter! Ik meende dat het een bewijs +van oprechte vriendschap was wanneer men waarschuwt voor een mogelijk +gevaar. Ik zeg niet voor een _zeker_ maar voor een _mogelijk_ gevaar." + +"Majoor, vergeef me dien uitval. Ik heb een paar glazen wijn méér +gedronken dan me tegenwoordig inderdaad dienstig is, en...." + +"Glad verkeerd dokter; als je helder wilt kijken dan moet je nooit +te veel....." + +"Ik weet het, en _vergat het nooit_. Maar nu, men is gelukkig, +men....." + +"Welzeker! Maar als je zoo gelukkig wilt blijven, geef dan--ik +herhaal het, aan een pronkjuweel als je vrouw alles, _alles_ wat +haar hart begeert, maar zorg dat je haar _alleen_ behoudt. 't Is een +verkeerd teeken wanneer een jonge vrouw een man van mijn leeftijd een +dans weigert, om hem een oogenblik later aan zoo'n blonden knevel +te gunnen.--Nee, agiteer je niet.--'t Is mij volkomen goed dat je +dien snaak vertrouwt; maar als vriend was ik verplicht je te raden +om een oog in 't zeil te houden, en je onergdenkend vrouwtje een +kleinen wenk te geven. Wat mij betreft, ik wensch als vriend alleen +het bewijs der waarheid van je bemoedigend woord, dat je _nobele_ +vrouw geen rancune tegen me heeft. Zorg jij amice, dat zij het toont +door de laatste wals met me te dansen.--Zie dán blijft alles zooals we +dat hebben afgesproken.--Heb ik _vier_ of _drie_ percent gezegd? Nu +'t maakt niet uit; onder vrienden! Morgen, twee uur. Drie duizend a +drie percent; opperbest!" + + + +De partij bij de Debecque's eindigde eerst laat in den nacht. In de +pauze van het bal heeft men aan kleine tafels van vier en zes personen +gesoupeerd.--Aan Helmonds tafeltje--hij had niet van zijn Hebe kunnen +scheiden--zaten behalve Eva, de douairière gravin Van Leeuwen, de +baron Debecque, de burgemeestersvrouw en--de majoor Kartenglimp. + +Na het keurig fijne souper is een deel der gasten vertrokken.--Eva +heeft nog tweemaal gedanst, eens met den baron Narwal, en eens met +den majoor Kartenglimp; met den laatste de wals, waarin aan 't slot +dat nare geschetter kwam. + +Het gemakkelijke rijtuig uit _De Gouden Arend_ voert Helmond en +Eva huiswaarts. + +'t Is zoo heerlijk rijden na zoo'n feest, en aardig is 't ook, ze +zitten half liggend nog zoo vertrouwelijk in dat rijtuig alsof ze +pas geëngageerd waren. + +Ja, Eva is wel een beetje moe, maar heusch, te _veel_ vermoeid heeft +zij zich niet. Alleen die laatste dans met dien vijftigponder was +akelig. Die nare man! + +"Ruw, ja, wat erg ruw, maar anders.... Mag ik het hoofd zoo'n beetje +op je schouder leggen? Een oogenblikje lief kind?" + +"Welzeker August, jij moogt alles doen wat je maar wilt, en zelfs als +ik je wenschen voorkomen kan, dan zal ik het zeker niet laten. Hield +ik niet trouw mijn woord August, hoewel ik er weinig plezier in had?" + +"Je bedoelt?" + +"Wel, dat ik met blauwbaard soupeerde en danste! 'k Denk altijd aan +blauwbaard als ik hem zie. Gemeene stem toch." + +"Gemeen.....? Vin-je! 'k Zeg, iets ruws, iets...." + +"Nee, bepaald _gemeen_! Jij spreekt zooveel menschen van allerlei +slag, en daarom hoor je 't zoo niet. Die kluchtige luitenant had op +de laatste bladzij van zijn balboekje, zooals hij zei, een index +gemaakt. Onder de personages wier conversatie hij schrappen zou, +behoorden, nummer één: de majoor Kattenglimp zooals hij hem telkens +noemde, en ten tweede menheer Kippelaan. Mijnheer Kippelaan had +nota bene verteld dat jij geld van dien Kartenglimp zoudt geleend +hebben. Verbeeld je!" + +Helmond komt schielijk overeind: + +"_Ik_! Is ie gek?.... En _wie_ heeft je dat gezegd?" + +"Och dat kwam zoo toevallig, al lachend. Hardenborg proestte +het uit. Die Kippelaan had in één adem meer dan twintig vragen en +confidenties aan juffrouw Lens gedaan, en zóó hard dat Hardenborg alles +hooren kon. Jij waart de zoon van Van Speyk of van een op de citadel; +en de majoor was bang dat Archibald mij wat te veel het hof maakte; +en..... O lieve, we hebben bijna gestikt; dat alles diende als stormram +om het hart van juffrouw Lens te veroveren. Juffrouw Lens had blozend +gezegd, dat Kippelaan zich zeker vergiste, want dat ze hem al eens +vroeger voor de eer moest bedanken.--Zeg August, als het niet om die +stukken was, dan zou ik er heusch toe kunnen besluiten om dat heer +Kattenglimp den acht en twinstigsten ook thuis te laten. Als men je +zoo vriendschappelijk met hem ziet omgaan, dan mocht men soms denken +dat die Kippelaanspraatjes van geld leenen wáár waren. 't Idee alleen +zou me een hekel aan dien man doen krijgen. Bah!--Ojee!" + +"Wat is er Eva?" + +"Och niemendal; ik wou m'n flacon krijgen, want ik geloof dat je weer +wat hoofdpijn hebt.... ja, met die hand aan het hoofd.... en daar +prik ik me aan het nijdige speldje, dat ik in den zak stak omdat het +was losgegaan. Kijk eens, 't bloed komt er uit." + +"Och die arme vinger!" zegt Helmond, en terwijl hij zich zelf tot +schertsen dwingt, zoent hij den kleinen patiënt, en voegt er bij: + +"Een liefdepleister er op, dan is het aanstonds weer beter niewaar?" + +"Nee nee...." vleit Eva zachtjes: "een garnituur à la douairière Van +Leeuwen! Ja, als _dàt_ er op kwam! Hé mannetje, we gaan toch overmorgen +voor zaken naar Utrecht, niewaar? _Niet!?_ Jawel! jawel! dat heb je +vast beloofd als ik met dat Kattensinjeur wilde dansen..... 't Is +zonde August, je deedt me schrikken; ik dacht dat je terug gingt +krabbelen. Hardenborg zei immers dat het niet mooier kon treffen: +iemand, die juist twee zulke rijtuigjes met een mooi span paarden +moest wegdoen, omdat ie naar de Oost gaat. Wel foei, een dokter zonder +rijtuig!" En dan, wuivend met de hand naar de zij van het in den +nachttoon verscholen landgoed _De Zonsberg_: "La bonne nuit illustre +général! 't Is jammer dat je ons niet nóg eens genieten kunt.--Stil +mannetjelief. Wacht, hier heb je ál de eau-de-cologne die er nog in de +flacon is,--als de oom het zag dan zou hij bang zijn dat ik bankroet +ging--Ziezoo, laat mij maar weer eens heldertjes blazen.... Frisch +hé? Nee stil, niets te lastig; mijn laatste ademtochtje wil ik +verblazen voor zoo'n besten man.--Leg het hoofd maar weer neer. Nog +een klein eindje rijden, en dan.... droomen van een feest, zooals er +geen prettiger werd gegeven, maar waarvoor de partij op den jaardag +van't vrouwtje toch zeker niet onder zal doen!" + + + + + + +EEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +De generaal Van Barneveld bevindt zich in de serre--zijn +lievelingsverblijf.--Hij heeft er nogmaals inspectie gehouden over +de camelia's, azalea's, cactussen en zoo vele andere bloemsoorten, +en zegt nu tot den tuinbaas die de inspectie heeft bijgewoond: + +"Jawel baas, alles in orde! Je hebt goed gezorgd." + +"En wat zeit menheer wel hiervan?" vraagt de tuinman, terwijl hij een +kleinen pot van de stelling neemt: "Ziet de generaal dat uitbotsel +wel? 't Is aardigheid zeg ik. Ja generaal, als d'r leven is dan is +d'r nog hoop, zeg ik! Je zoudt het anders van zoo'n takje meidoorn +waar blom aanzat en dat al aan 't zuchten was, niet gedacht hebben. De +generaal heeft er eer van." + +"Je kunt dat ding nu wel buiten zetten baas." + +"Dat zou ik den generaal voor de vaste waarheid niet durven +aanrecommandeeren. We hebben gisteren al een nachtvorstje gehad, +en als het hier blijft, dan....." + +"Ik zeg: je zoudt het buiten zetten!" + +"Allebeneur, als de generaal het verkiest.--Nog iets van je bevelen +menheer?" + +"Niemendal baas. Alleen wil ik je zeggen dat je in mijn afwezigheid +goed hebt opgepast. 't Was je plicht, maar 't zal je toch aangenaam +zijn te hooren dat ik tevreden ben.--Je kunt gaan.--Hé baas, zeg eens: +Jij hebt vroeger bij den Haag gediend, niewaar? Juist, ik meende +het. Dus den tuingrond ken je daar?" + +"O generaal als m'n eigen zelf." + +"Goed! Je kunt gaan.--Zeg aan Hendrik dat ie na't ontbijt even naar +stad moet met een briefje aan den notaris." + +"Best menheer;" zegt de tuinbaas, en dan schoorvoetend, terwijl hij +de pet in zijn handen ronddraait: + +"Zou ik den generaal wel een vraag mogen doen?" + +"Welnu?" + +"Och menheer, je ziet me zoo bleek tegenwoordig. 't Is ons allemaal op +'t lijf gevallen toen je thuis kwaamt. Als de generaal toch eens den +dokter--menheer Helmond liet komen, ik geloof...." + +"Dankje voor je belangstelling baas. Ik ben heel wèl.--Ga nu!--Hei! je +vergeet dien pot. Je kunt hem wel wegdoen." + +Zwijgend zit Van Barneveld nu een geruimen tijd binnen zijn +lievelingsverblijf op een tuinstoel, met den blik, door de openstaande +glazen deuren, over het smalle balkon der serre, in het tintelend +verschiet. + +--Wie heeft hem geroepen? + +"Ah Coba, ben jij het! Wat is er?" + +"Komt u ontbijten lieve papa? 't is al een kwartier over den tijd." + +"Hé een kwartier.... Ei!--Geef me den arm kind." + +"Waart u weer in gedachten verdiept?" + +"Ja Coba, ik dacht daar juist dat het hier toch stil is, _heel stil_ +op den duur." + +"Maar die stilte vind ik juist zoo heerlijk." + +"Ei!" + +Na eenige minuten, terwijl men aan de ontbijttafel heeft plaats +genomen, herneemt de generaal met vaste stem, doch afgewend gelaat: + +"Ik heb besloten _De Zonsberg_ te verkoopen Coba." + +Jacoba ontstelde! Toch kwam liet bericht niet geheel onverwacht. Zij +heeft het gevreesd. Ze zwijgt. + +"Spijt je dat Coba?" + +"Het antwoord lieve vader, mag ik u schuldig blijven. Er is iets wat +me _meer_ spijt; u weet het." + +"Meer spijt....? Wat meen je?" + +Jacoba is opgestaan, en, bij den generaal gekomen, vlijt ze haar +bleek gezichtje aan dien zilverwitten schedel: slaat den arm om zijn +schouder, en dan bijna fluisterend zegt ze: "De reden wáárom u het +doen wilt." + +"Zwijg daarvan Coba." + +"Och papa, kan ik dan zwijgen als ik zie dat uw dierbaar leven +onder dien last moet bezwijken. Zou er dan geen mogelijkheid zijn +om.... August, en Eva voor ons, voor ú te herwinnen?" + +"Nee NEE! dat is ONMOGELIJK!" zegt de generaal met een kracht die de +teedere Coba doet ontstellen: "Noem mij den naam van dat wijf niet +meer, _nooit, nimmer meer_. De helle veeg die hem dronken maakt; +de lichtekooi die...." + +"Stil stil; bedaar beste vader...." + +"Vergeef me klein lief meisje, ik dacht er niet aan dat jij hier +waart." Hij strijkt met de hand langs het voorhoofd, en dan: "Jij bent +heel wél niewaar? Tenminste.... je ziet er bepaald.... zeer _zeer_ +goed uit." + +Jacoba beschouwt haar vader eenige oogenblikken stilzwijgend met +teederen blik.--Neen, hij ziet er _niet_ goed uit, in 't geheel +niet. Zijn oogen staan flets, en in oogenblikken als deze, wanneer +hij zich te veel door zijn smart laat vervoeren, bespeurt Coba zeer +duidelijk dat zijn ademhaling beklemd is. Zie, terwijl hij zich achter +een courant te verbergen zoekt, drukt hij de hand ter plaatse van +het hart. + +--Ja, Haar dierbare vader is ziek. Zijn hartzeer heeft mogelijk de +kiem ontwikkeld eener kwaal waaraan zijn moeder, ofschoon in hoogen +ouderdom, bezweken is. + +--Indien de kalmte in dat hart mag terugkeeren en de juiste middelen +worden aangewend, ja, dan kan ook die beste vader tot in hoogen +ouderdom voor haar gespaard blijven, Maar anders....! Welnu, +papa en Helmond moeten met elkander verzoend worden, 't +koste wat het wil. August en Eva moeten den lieven vader excuus +vragen.--Waarvoor?--Coba weet het zelf niet recht. Maar excuus moeten +ze vragen, al ware het slechts omdat ze zonder haars vaders toestemming +dat groote huis hebben gekocht. En als alles dan in orde is, dan moet +dokter August papa eens flink onderhanden nemen, en hem weer sterk +maken zooals hij het was voor weinige maanden. + +Jacoba heeft haar besluit genomen: Al werd het haar ten strengste +verboden om, op welke wijze dan ook, met Helmond of zijn vrouw in +aanraking te komen, Jacoba meent het eenvoudige en eenige middel +gevonden te hebben om den verbroken band der liefde weer aaneen te +hechten.--Dominee Hoogerberg, den waardigen predikant, zal zij in den +arm nemen. De verstandige leeraar zal, van zijn heerlijk standpunt, +bewerken wat zelfs een eenig kind niet bewerken kan. Ginds zal zijn +liefderijk vermaan tot ootmoed en berouw bewegen; en hier, door zijn +bediening er toe gewettigd, zal hij wijzen op het voorbeeld van den +lijdenden Jezus, die zelfs aan het kruis nog bad voor zijn moordenaren. + + + +Den volgenden morgen was de schemering ternauwernood geweken, +toen Jacoba Van Barneveld zich reeds op weg bevond om dominee +Hoogerberg te gaan bezoeken. Een groot uur later mocht zij met +dankbare zelfvoldoening de pastorie verlaten. De edele predikant, +die wel met luste zich verblijden kon met de blijden, maar wiens +dagelijksch leven inderdaad het waarachtige leven mocht heeten: een +leven tot heil en geluk van anderen; dominee Hoogerberg heeft aan zijn +lieve bezoekster zeer stellig beloofd dat hij hare mededeeling onder +'t zegel der diepste geheimhouding zou bewaren, en alles doen wat hem +mogelijk was om de zeer betreurenswaardige verwijdering--waarvan hij +reeds hoorde spreken--ten goede te doen verkeeren. + +Dominee Hoogerberg zou doen _wat hem mogelijk was_.--Meer heeft +hij niet gezegd.--Ja zelfs toen hij het zeide vreesde hij meer dan +hij _hoopte_. Hoogerberg wist maar al te goed, dat hij de harten +der menschenkinderen niet vruchtbaar kan maken. Zaaien kon hij, +niets meer! Eva Armelo's karakter meent hij te kennen, reeds van +der jeugd afaan; en de oud-generaal, die haat, wat hij _zonde_ +noemt, met een vreeselijken haat, hoe zal men hem doen gevoelen, +dat zijn onverzoenlijk _haten_ een zonde tegen den armen schuldige +wordt! Hoogerberg zou zaaien--zóó heeft hij in stilte besloten--mocht +God den wasdom schenken, zoo mogelijk nog in dit leven! + +Op haar terugtocht naar _De Zonsberg_ neemt Jacoba, met een kleinen +omweg haar pad langs het achterpoortje der groote kerk. + +Nog eer zij het heeft bereikt, staat ze een oogenblik luisterend +stil.--Neen, 't zwijgt alles daarbinnen. Haar hoop is in rook +vervlogen. En zie, ook het poortje is gesloten. Maar stil, stil! Hoor +dan.... Jawel; daar klonken de volle tonen van het orgel weer. Een +huivering van blijdschap doortrilt Jacoba's leden. Neen, daar is +niemand in het straatje, niemand die haar ziet. Ze slaat de hand +aan den zwaren klinkring der kleine poortdeur. Ze was wel toe, maar +niet gesloten.... + +'t Is kil in de kerk. Een sterkere huivering doet Jacoba beven. Starend +voor zich heen, staat ze daar stil en luistert. Vraag haar niet wat +ze zou wenschen in dezen stond. 't Is immers zoo somber en eenzaam +en kil in de ruime holle kerk.... _hier beneden_. En de orgeltonen, +die daar _van boven_ klinken, ze stijgen al hooger en hooger.... + +Met den arm op de leuning eener kerkbank geleund, bedekt Jacoba +haar bleek gezichtje eenige oogenblikken met beide handen. 't Was +haar eensklaps alsof ze zich in een luchtzee bevond, in een blauw +tintelenden aether--eindeloos, eindeloos ver aan alle zijden. En, +gansch van verre, daar zag ze hem zitten, als een koning, als David, +spelend op de harp, _hem_ den schoonen jongeling, den _dierbare_, +die nooit heeft vermoed dat Jacoba hem zoo liefhad.--Nu is het +voorbij. Dat was een week, een zonderling zwak oogenblik. Wanneer +ze haar lang gekoesterd plan geheel wil volvoeren, dan moet ze nu +krachtig en flink zijn. + +Met de grootste verbazing zag Thomas Van Hake Jacoba het orgelkamertje +binnentreden. Ofschoon hij wel gedurig aan Jacoba's wensch heeft +gedacht om het orgel eens te zien; 't was al zoo vele weken geleden +sinds ze dien wensch te kennen gaf, dat hij, althans in dezen stond, +volstrekt niet op hare komst was voorbereid. Thom is in 't geheel niet +verlegen, maar toch, het was hem bij Jacoba's binnentreden alsof het +geheele orgelkamertje in brand stond. + +In de eerste dertig seconden weet hij eigenlijk niet wat ze spreken; +alles ziet hij dubbel, totdat hij eindelijk de eerlijke verklaring +aflegt: waarlijk wel een beetje verrast te zijn, juffrouw Van Barneveld +al zoo vroeg hier bij zich te zien. + +"Ik stoor u menheer Van Hake; maar 't was onze afspraak dat ik eens in +de vroegte zou komen kijken hoe het er op zoo'n orgel uitziet. Speel +u gerust door. 't Klonk heel mooi. Gerust!" + +"Nee, waarlijk niet juffrouw Van Barneveld. 't Is al een heelen tijd +geleden sedert ik hier 't laatst speelde. En.... en...." Thom wist niet +meer wat hij zeggen zou. O ja, hij moet haar 't een en ander uitleggen: +"Ziet u juffrouw, hier zit je nou net precies als voor een piano, en +je speelt er ook precies zoo op, en dan dáár op zij, ziet u, dat zijn +de registers, die kun je uittrekken, allemaal een verschillenden toon; +en daar beneden, daar heb je een klavier voor de voeten; dat is nog +al zwaar, tenminste voor een bink zooals ik. Maar o, als u hier onzen +goeden Donerie gezien hadt, dat ging met een gemak van belang!--Och, +wilt u wel gelooven juffrouw, dat het geen wonder is als ik hier soms +wat van streek raak. Goed is er nooit op dit orgel gespeeld dan door +één, en die ééne was hij." + +Nadat Thomas, die zich intusschen geheel herstelde, nog eenige +explicaties had gegeven, moest hij ten laatste voor den wil van die +"bleeke heerlijke engel" bezwijken, en speelde hij den 103den psalm +zóó goed, dat zijn zalige meester, indien hij het had kunnen hooren, +hem een bravo zou hebben toegeroepen. + +Jacoba moest zich aan de leuning van de houten orgelbank +vasthouden. Thom zit met den rug naar haar toe. Haar oogen dwalen het +vertrekje rond.--De wanden zijn naakt; een klein wit houten tafeltje +met een ouden matten stoel vormen het geheele ameublement. + +--En op dat orgel, op dat klavier speelde hij dien zwanenzang! peinst +Jacoba, terwijl de orgeltonen haar weemoedige stemming nog +verhoogen.--En hier op deze houten bank, hier zat hij dan neer, en +dacht er niet aan dat er ééne was, die de hardste bank en de soberste +bete wel gaarne met hem zou gedeeld hebben haar gansche leven. Ach, +waarom heeft ze door hier te komen de langzaam heelende wond weer +opengereten?--_Waarom?_ Omdat ze geen volkomen rust zou vinden, +aleer ze die zucht had bevredigd om ook dit verblijf te zien, het +kleine Zondagsvertrek, 't welk de dierbare wel eens zijn heiligdom +genoemd heeft.--En is zij dan nú tevreden? Nogmaals ziet ze rond. Zou +er dan werkelijk niets, volstrekt niets zijn, 't welk ze met zich kan +nemen als een herinnering aan dit heiligdom, als een reliek....? Met +haar kleine mes zou ze een spaander van die bank willen snijden. Ze +zal.... Maar die knaap zou het bemerken; en dan.... Hoe! ziet ze +wel? Steekt daar de punt van een blad papier uit de lade der kleine +tafel? + +"Volstrekt niet uitscheiden, volstrekt niet menheer Van Hake, ik +vind het zoo heel mooi; 'k wilde maar even op dien stoel gaan zitten; +'t voldoet nog meer zoo'n beetje achteruit. U speelt overheerlijk!" + +"Och lieve juffrouw, 't is al te veel lof voor mijn broddelwerk;" zegt +Thom, terwijl hij zijn hart voelt kloppen; en al voortspelend denkt +hij: Ben je gek! Je zoudt uit de school van dien Kartenglimp moeten +zijn, als je je zóó iets verbeeldde. Dat fijne lieve kind zou hier +komen om jou! Schaam je wat! en immers--er is een vertelseltje: Daar +was eens een apthekersjongen die geen cent bezat, en die jongen was +een tijd lang een gek. Maar nu, hij is het niet meer.--Forto, Forto! + +Thomas speelt inderdaad met kracht en gevoel. Maar Jacoba hoort het +niet. Op den stoel nabij het tafeltje gezeten; gedurig het oog naar +den speler gekeerd, trekt ze snel maar zachtjes de lade open. Van het +piepend knarsen schrikt ze. Gelukkig werd het geluid voor den speler +door het orgel overstemd. Het blad papier 't welk Coba's opmerkzaamheid +had getrokken, bevredigt haar niet. 't Was een verfrommeld, afgescheurd +muziekblad. Maar nu, zie, 't is een oud, geschreven muziekboekje 't +welk ze, steeds dieper tastend, uit de la heeft te voorschijn gehaald. + +'t Hing zeer uiteen; een menigte aanteekeningen meest met potlood +bevonden zich boven of beneden de notenlijnen. + +Eensklaps overdekt een purperrood Jacoba's gelaat. Haar voorgevoel had +haar niet bedrogen. Op de eerste bladzij daar leest ze: "Liedjes van +Herman Donerie voor piano" en dan, met potlood er naast geschreven; +"Prullen van een twaalfjarigen wildzang. Men dient te leeren lezen +voordat men schrijft." + +Neen, Jacoba bedriegt zich niet; dit alles is van _zijn_ hand. En +dat onschatbare manuscript lag hier begraven en vergeten in een la +dier kleine tafel!.... + +--God, daar zwijgt het orgel! Van Hake ziet om, en haar aan. De +gedachte om het boekje weer ijlings in de la te bergen is even spoedig +verworpen als ze gerezen was. Inwendig bevend, tuurt Jacoba er in, +en ofschoon het spreken haar moeite kost, toch zegt ze snel: + +"Ik vond hier dit boekje, en dacht dat hetgeen u speelde er in stond, +maar...." + +"Hé, in _dat_ boekje? ik ken het niet juffrouw, 't Was een psalm dien +ik speelde." + +"Ah juist," zegt Jacoba; en zich geweld doende, neuriet ze van het +blad het begin eener melodie uit de "Liedjes van Herman Donerie." + +"'t Komt me zoo bekend voor, zoo fameus bekend. 't Boekje is dus niet +van ú mijnheer Van Hake?" + +"Nee, pardon juffrouw!" + +Jacoba heeft zich geheel hersteld. + +Opstaande en hem het boekje toonend, vraagt ze: + +"Kunt u ook zien of het hier op 't orgel thuis behoort?" + +Van Hake heeft het ingezien, en niet zonder ontroering zegt hij: + +"Dat schijnen oude composities van mijn besten vriend te zijn." + +"Van....?" + +"Van Donerie juffrouw.--Waarschijnlijk hechtte hij er geen waarde +aan en bleef het boekje hier liggen." + +"Och-kom.--Men zou het dus wel eens kunnen meenemen? Die ééne melodie +komt me toch zóó bekend voor.... zoo fameus bekend.... dat ik ze graag +eens zou spelen!" Ze legt het boekje op de tafel: "Wat ik zeggen +wilde, u spraakt daar van uw vriend; hebt u nog al satisfactie van +uw bemoeiing....?" + +"U bedoelt voor dat monument juffrouw? Ja zeker," vervolgt Thom, en +nadat hij vlug een kort verslag van den loop der zaken, en nog den +meesten lof aan zijn ontslapen leermeester en vriend heeft gegeven, +besluit hij op diep weemoedigen toon: + +"Och, als u 't mij vraagt juffrouw, dan geloof ik vast dat ditzelfde +orgelkamertje dien laatsten keer een soort van Gethsemané voor hem +geweest is." + +"Hoe zoo ...?" + +"Och lieve juffrouw, er was er één die hij liefhad, en.... die +eene...." + +"Die _ééne_?" zegt Coba terwijl ze zich afwendt. Maar Thomas antwoordt +niet. Is dan ook de Kippelaansduivel in hém gevaren? Heeft hij alweer +te lang of te veel gebabbeld? Moest hij dan hier dat zwakke lieve +engeltje met zooveel treurigs bezighouden! Zie, ze is weer zoo bleek +als een doode geworden. De herinnering aan dien morgen bij Krul heeft +haar zeker te fel geschokt. Lieve hemel, als ze nu hier weer ongesteld +werd.... indien ze weer een flauwte kreeg....! Maar hoe ... een flauwte +hier!! en haar dan te kunnen opvangen; haar te wiegen in zijn armen, +te klemmen aan zijn hart; haar die lieve zachte oogjes onbespied weer +los te mogen kussen, en.... + +--En.... een vervloekte struikroover te zijn, een geweldenaar, een +inbreker. Thom, Thom! waar dacht je aan! + +--Goddank! juffrouw Van Barneveld krijgt geen flauwte. Goddank, +zijn armen en hulp zullen niet noodig zijn. Maar Thomas is nu +verschrikkelijk de kluts kwijt. Waarom kwam ze dan ook hier! Immers +hij heeft het haar niet verzocht.--Een apthekersjongen, al bezit +hij geen cent, is immers ook niet van steen, maar van vleesch en +bloed. Inderdaad, hij wenschte nu dat ze heenging, of anders zou +het waarachtig nog kunnen gebeuren dat die apthekersjongen tóch een +_gek_ werd. + +"O, zeer tot uw dienst juffrouw! 't Was al heel weinig en gebrekkig wat +ik speelde. Als de juffrouw bij gelegenheid nog eens weer.... Maar nee, +nee, dat mag ik niet vergen.--Wel de complimenten als ik verzoeken +mag.--Voorzichtig, de trap is wat steil, voorzichtig!--Ei! wacht +lieve juffrouw, u vergeet dat boekje, wacht!" + +Of Jacoba het werkelijk vergeten had?--Ach, haar kloppend hart smeekt +God in stilte om vergeving, dat het bewaren van haar hartsgeheim haar +zoo dikwijls tot veinzen had gedwongen.--_Ha! Er was er dan toch ééne, +die hij heeft liefgehad!_ + +O! zij heeft niet willen vragen, en _nooit_ zal ze er naar vragen wie +die ééne geweest is. Maar nu, ja gewis: wie zijn nagedachtenis het +innigst vereert, die zal hij uit hooger orden de zijne noemen. O goede +God, en wie vereert die nagedachtenis meer dan zij, de zwakke Jacoba! + + + + + + + + + +TWEE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +De avond die den dag voorafging waarop Eva's geboortefeest in het +nieuwe doktershuis zou gevierd worden, was als 't ware de aankondiger +van het gure seizoen. Geen wonder, October stond voor de deur. De +regen viel bij stroomen neer, en de wind koelde zijn woede aan de +reeds geel en bruin geworden bladeren. + +Dokter Helmond liep--zooals hij zich in den laatsten tijd had +aangewend--in gedachten de groote huiskamer op en neer. + +"Maar lieve August, 't zou verschrikkelijk zijn!" zegt Eva, terwijl +ze van haar borduurwerk opziende, langs de lamp heen haar wandelenden +echtgenoot met de oogen volgt. + +"Verschrikkelijk! Wat meen je Eva?" + +"Wel, als het morgen zulk een weer was! Onze heele tuin-illuminatie +viel in duigen; 't zou allerakeligst zijn!" Na een oogenblik stilte: +"August, waar denk je toch aan? Weer muizenesten? Toe kom dan eens +hier. Foei, tobberijen over niemendal, terwijl ik in zorg ben over +'t geen ons nu toch het meest moet ter harte gaan: ons feest! het +feest op den verjaardag van _je wijfje_ August! + +"Welzeker!" zegt Helmond: "als het zulk een weer was dan zou...." + +Eva bemerkt niet dat haar echtgenoot in dit oogenblik een hevigen +strijd heeft te strijden. Opgestaan is Eva hem nabijgekomen en zegt nu +met haar zoetste stem: "Als ik morgen waarlijk den schoonsten dag van +mijn leven door de liefde van mijn besten man zal genieten dan...." zij +strijkt met haar zachte hand over Helmonds voorhoofd: "dan mag dáár +geen wolkje te zien zijn. Weet je August, waar ik het nieuwsgierigst +naar ben? Nee, ik zeg het niet.--Wil ik het toch zeggen?--Ja?" + +"Ik weet niet wat je bedoelt Eva." + +"Ei ondeugd, dat weet je niet? En je weet óók niet hoeveel die +diamanten speld van mevrouw Van Leeuwen heeft gekost........? + +Nee, daar heb je zeker niet naar laten informeeren niewaar?-- August, +zeg.... ben ik er vér vandaan, of.... of vin-je dat visschen nu +wat heel indiscreet? Maar och m'n beste man, je weet ook niet wat +een schrikkelijke pret ik er in zou hebben, om morgen eens tegen +over die deftige gravin Van Leeuwen te staan, en-- changement de +décorations--dat ik dan op mijn beurt, zoo heel langs m'n neus weg kon +zeggen--of als het àl te ondeugend was tenminste kon _denken_: Wat een +aardig lief _speldje_ hebt u daar aan, een lief _garnituurtje_! Ben +ik ondeugend Guus? en vin-je me indiscreet? Nu, iets te zeggen dat +behoeft niet, maar.... kijk me eens eventjes aan, dan kan ik wel +zien of ik heel ver van honk ben.... Boe boe, wat kijk je zwart; +is dat een verstoppertje-spelen misschien, zeg, lieve plaaggeest?" + +Helmond aarzelt. Ofschoon hij een paar stel diamanten op bezien in huis +heeft, neen hij zal ze haar niet geven.... neen! En bij God! ook haar +partij zal niet doorgaan! 't Koste wat het wil. Beter laat dan nooit +zal hij toonen dat zelfs die teerbeminde vrouw--zijn afgod--zonder +wier bezit hem de wereld een graf zou schijnen, niet in staat is +om hem, door haar kinderlijke zucht naar wat blinkt en schittert, +op den duur als een dwaas te doen handelen, en haar door zijn zwakke +toegevendheid in 't eind ongelukkig te maken. + +"Eva kom hier eens zitten. Ja hier, dicht aan mijn zij.--Aan den +laatsten avond van een jaar mag men wel eens een oogenblik aan wat +ernstigs denken.... + +"Hemel August, het is me alsof ik dominee Hoogerberg hoor. Maar ja +zeker, laten we nu eens als oude getrouwde luidjes--_met een geheim_, +waar men nog niets van merken kan--eens heel _heel_ ernstig praten." Ze +steekt haar arm door den zijne, legt haar hoofd tegen zijn schouder, +en vervolgt: "Morgen als de vrouw nu twee en twintig jaar oud wordt, +dan zal er ten huize van dokter Helmond een soirée met soupee worden +gegeven, zooals de goede stad Romphuizen nooit gedroomd had, dat er +binnen haar doodsche wallen een zou gegeven worden. Nee chut! laat +me nu eens eventjes heel ernstig praten: Op den avond van den acht +en twintigsten September zullen de aanstaande heer van Romphuizen +en z'n echtgenoot de graaf en gravin Helmond Van Armeloo--nu ja, +niet al te ernstig kijken beste, want _wie weet_!--enfin, dan zullen +ze al dien ouden en nieuwbakken adel uit den omtrek, eens toonen +wat chic en bon ton is; dan.... Nee, ik bid je nog een oogenblik +geduld! En dan overmorgen als Bel uit Amsterdam en La Fosse uit +Utrecht alles weer netjes hebben opgeredderd en meegepakt, dan.... nu +komt het.... dan gaan we verder eens heel zuinigjes en eenvoudigjes +leven.--Goed hê?--Dan eten we nog een heelen tijd kliekjes van taarten +en getruffeerde fazanten, en rijden heel deftig en ernstig...." Eva +fluistert nu met haar onweerstaanbaar lieve stem: "ja heel ernstig, +beste mannetje, naar den boer waar we ons lieve kleine popje zullen +koopen, en.... Kom goeje Evertje Zwaarmuts, lach nu maar eens, en beken +maar gauw dat ik wel heel ernstig ben, wanneer ik met al mijn illusies +voor morgen, toch met zooveel plezier van de toekomst kan spreken, +en je verzekeren, dat me waarlijk op den duur niets zoo gelukkig +maakt als het bezit van mijn braven brompot, en de gedachte dat ik, +al mettertijd, de moeder zal wezen van zoo'n engelachtig ventje, +van ons heel klein snoeperig stamhoudertje, August." + +De inwendige strijd, dien hij te voeren heeft, maakt Helmond ongevoelig +voor de zoete omhelzing zijner Eva, zooals hij schier doof is geweest +voor haar woorden, die deels weer de tolken waren van kaar ijdelheid, +en deels ook der teederste aandoening van het hart der vrouw.--Helmond +zwijgt nog een oogenblik. Nu zal hij spreken. Nú. Het _moet_! Morgen +zou het te laat zijn. Reeds gisteren ontving hij een verzegelden brief +van _De Zonsberg_; het resultaat der tusschenkomst van den waardigen +Hoogerberg, het ultimatum van den oom.... Men moest terug: terug van +den breed en weg die tot het verderf leidt! Terug, of anders...." + +"Eva, toen je op dien avond te Parijs van me hoorde dat we +'s-anderendaags zouden vertrekken, toen was je bitter teleurgesteld, +maar je hebt je als een verstandige vrouw aanstonds getroost. Je bent +alweer ouder geworden, en dus, wanneer er nú eens..." + +"Och beste man, als je nu waarlijk graag wilt dat ik den laatsten +nacht van mijn oudejaar rustig zal slapen, verg dan niet te veel van +mijn verstand. Weet je waar _ik_ plezier in heb? Ik heb er plezier in +om nog maar altijd te denken, dat jij het verstand voor ons _allebei_ +hebt. En je hebt het; jawel! Maar je bent Evert Zwaarmuts, en 't zit er +waarlijk op dat je me weer van voren afaan zult gaan beweren--ofschoon +het wat te laat is--dat morgen het ijs en de ditten en datten wel +konden wegblijven; en dat de blauwjassen evengoed zouden voldoen als +de kapel die komen zal." Opstaande: "We moeten daar nu van afstappen +lieve August. Teleurstellingen verwacht ik op mijn verjaardag niet." + +"Eva.... het hooge woord moet er uit: de partij zal morgen niet +doorgaan." + +"August, is 't je in 't hoofd geslagen?" + +"Daarvoor heb ik in de laatste dagen wel eens gevreesd. Het verstand +voor _twee_ was er _zeker_ niet. Dáár Eva lees!" + +Eva, doodsbleek geworden, ziet het geschrift in 't welk August haar +toereikt: + +"Ha! van _hem_!" zegt ze met weerzin: "Van dien bekrompen despoot! Wil +hij eeuwig heerschen over mijn man? Nee dat lees ik niet; die schrale +hanepooten doen me aan de magere jaren denken. Nee ik wil, ik _wil_ +het niet lezen." + +"Als ik het je verzoek Eva?" + +Eva, na zichtbaren strijd, zegt eensklaps met verheffing van stem +terwijl ze stampt met den voet: + +"Nee _nee_ zeg ik je: dat mensch is de duivel, die zich tusschen +ons stelt. + +Helmond bedwingt een stijgenden toorn; en dan: + +"Eva _ik wil het_: _lees_!" + +Voor 't uiterlijke kalm ziet hij haar strak in de oogen. En zij, ze +wijkt voor dien blik onwillekeurig een schrede terzij, en trillend +als een popelblad door een onverwachten stormwind bewogen, nogmaals +opziende naar den man, die zich eensklaps met zijn ongewoon _ik wil +het_, zoo akelig gelden liet, vat ze het blad papier, ziet het in +en, ofschoon het haar schemert voor de oogen en ze sommige volzinnen +slechts ten deele begrijpt, ze leest nu den brief: + + +"Aan dokter Helmond! + + +"Er zijn twee wegen. De eene voert tot de eeuwige gelukzaligheid, +de andere ter verdoemenis. Als dokter Helmond begrijpen wil dat hij +sedert zijn huwelijk den laatsten weg heeft gekozen, en zich met zijn +vrouw wil haasten om dien aanstonds te verlaten, dan zal de generaal +Van Barneveld God danken, en zijn hart en huis zullen voor de jonge +echtgenooten weer geopend zijn. + +"Om op den weg die tot God leidt terug te komen, moet er echter met +den vervloekten geest naar grootheid, naar verheffing boven zijn stand, +en het weelderig genieten van Gods gaven zonder arbeid in het zweet des +aanschijns, worden gebroken. Als voorwaarden, die van den goeden geest +zullen getuigen, eischt de pleegvader, van dokter Helmond, dat men zoo +spoedig mogelijk zal terugkeeren tot den kring waarin men behoort, +en allereerst tot de woning, die men zonder reden voor een paleis +heeft verwisseld. Het oud-burgemeestershuis zal met zijn meubels en +versiersels binnen vier weken publiek moeten verkocht worden, om den +volke te doen zien dat dokter Helmond werkelijk leven moet van zijn +praktijk. Als bewijs dat men met Gods hulp tot het goede wenscht te +besluiten, zal de partij ten zijnen huize worden afgezegd. Men vrage +niet wat de wereld zal denken of spreken, men bedenke alleen wat +God eischt en wat eerlijk en goed is. Een eerlijke retraite is geen +schande. Indien het bewijs der goede gezindheid op den 28sten September +wordt gegeven, dan zal de oude pleegvader dienzelfden dag zijn kinderen +met open armen ontvangen, en, zoo er door daden, die de krachten te +boven gingen, schulden mochten zijn, hij zal ze zwijgend vereffenen. + +"Andere redenen, die een verwijdering zouden wettigen, bestaan er +_niet meer_. De pleegvader wil vergeven en vergeten. + +"Dit ultimatum is geschreven in overeenstemming met den waardigen +leeraar dezer gemeente Ds. Hoogerberg. + +"Herinnert u te zamen het woord van den heiligen stichter onzer +religie, den Zoon van God: "Gij kunt Gode niet dienen en den Mammon!" + + +Alexander Van Barneveld + +_De Zonsberg_, 26 September 18...." + + +"Afschuwelijk! Afschuwelijk!" barst Eva los met bevende stem: +"Mijn God! welk een toon! Den Mammon dienen! Ha, wie durft daarvan +spreken! Hij, die zelf in dienst van den geldduivel is!" + +"_Vrouw! zwijg!_" roept Helmond met krachtige stem: "Als je me +waarachtig liefhebt, vergrijp je dan niet opnieuw aan den man dien ik +vereer en die het goede wil. Zwijg zeg ik je! _Hoor je me niet!_ Ja, 't +is nu genoeg, hij heeft gelijk: wij zijn op een rampzaligen weg!" Met +verheffing van stem en Eva aanziende, zoodat ze hevig ontsteld een +schrede teruggaat: "Ik zeg je Eva, die man heeft waarachtig gelijk; met +dien vervloekten geest, die zucht naar grootheid en verheffing boven +onzen stand, moet gebroken worden!-- Sta daar zoo niet te beven. Mijn +toorn kind, geldt mij zelf in de eerste plaats, ja waarlijk, mij zelf +_geheel alleen_. Eva, _ik_ was krankzinnig, ja waarachtig!" + +--O groote God, wat ziet hij haar akelig aan! Wat wil dat zeggen, +_krankzinnig_! Nee nee, dat is hij niet, nee, stil stil. Goddank, +hoor maar, hij spreekt bedaarder; hoor, hij noemt haar weer zijn beste +kind, zijn lieve vrouw, Maar toch, dat gewone punt der tobberij wordt +met een schier aan krankzinnigheid grenzenden angst behandeld.--Men +moest terugkeeren tot den eenvoud waarop de pleegvader zoo gesteld is, +men moest.... + +"Maar August, zoo waar als ik leef, die brief is geschreven door +iemand die...." + +"Die het goede wil, die begrijpt dat ik mijn kind, mijn schat niet +bewaar met de trouw door mij bezworen; door een man die ons verderf +tegemoet ziet, die mij in stilte bij mijn waren naam noemt: een zwak +man tegenover zijn vrouw.--Eva, dat zal eindigen; zoo waarachtig +als ik je liefheb, _zoo waarachtig zal dat eindigen_! Die brief is +kras maar goed. Zachte medicijnmeesters maken stinkende wonden. Dat +ultimatum moet worden nageleefd. De partij _zal_ morgen niet doorgaan!" + +Eva moest zich met de beide handen aan de tafel vasthouden. Die +man.... háár man, hij maakte haar werkelijk angstig. Dat is geen taal +van een verstandig man. De partij morgen niet doorgaan!--Zou het dan +ernst zijn, waarachtig ernst? + +Helmond haalt een aantal pas geschreven klein gevouwen brieven uit +den jaszak te voorschijn: + +"Ziehier Eva, dit zijn de bewijzen dat ik het _goed_ met je meen. Voor +zooveel mogelijk zullen wij deze briefjes nog van avond laten +bezorgen. Als reden geef ik op dat je ongesteld bent geworden. Je +teleurstelling zal die ongesteldheid zijn, want teleurgesteld dát +ben je zeker." + +Eva ziet hem aan met angstigen blik, en zegt nu met doodsbleeke lippen: + +"August, ik word werkelijk bang.--Je bent toch niet.... zeg lieve +August, je hebt toch geen erge hoofdpijn niewaar?--O, o! die akelige +vrek zal hem krankzinnig maken." + +"Nee Eva, oom zal me genezen. We zullen handelen volgens zijn wil, +en dan zul je leeren inzien dat hij het goed met ons meende." + +"Je spreekt dus met je volle verstand August! En ik versta je +wel: aan dien onzin zou je gehoor willen geven!? Maar dat is +onmogelijk! Wartaal, waanzin staat daar te lezen. Terugkeeren naar +het oude huis, en dit huis publiek verkoopen, binnen vier weken!-- +_Publiek verkoopen_ en _publiek schandaal maken_ is hier volmaakt +hetzelfde. Gesteld eens dat die oom met eenig recht oordeelde dat onze +manier van leven wat te weelderig is, zou een verstandig mensch dan +ooit op het denkbeeld komen om zulk een ultimatum te schrijven. Daar +spreekt haat en wangunst uit dat schrift." + +"Eva, je kent mijn pleegvader niet; hij was van mijn jeugd afaan...." + +"We weten dat, hij was je _voorzienigheid_, maar nu--nú is hij een +wangunstige vrek die...." + +"Zwijg, _zwijg zeg ik je_!" + +Er was woede in Helmonds blik. Eva stuift achteruit, en dan in een +vreesachtige houding met haar bevende klankvolle stem: + +"Is dat je liefde man!--O God, wie had dat kunnen denken; op den +vooravond van het feest waarop ik mij zoo verheugde, en dat hij +mij eerst zoo hartelijk gunde! O! waarachtige liefde bestaat niet +meer. Vertrouwen nee, vertrouwen kan men den edelste niet.... O God!" + +"Schrei niet Eva, kind, schrei niet! Ik zal je toonen dat ik je liever +heb dan ooit; liever dan mijn leven." + +"Och August, hoor ik goed? Zul je, ja zul je _zeker_.... dien brief +vol waanzin verbranden en me _gelukkig maken_....?" + +--_Gelukkig maken!_ + +Helmond voelt zich eensklaps het hart als door ijskou versteenen. Neen +hij beseft het volkomen, op den weg dien hij terug moet zal _zij_ +nimmermeer zich _gelukkig_ gevoelen! Dat heeft hij bedorven voor +altoos. De kleine woning aan den wal, waaraan ze allengs misschien zou +gewend zijn, en waarin ze waarschijnlijk als jonge moeder gelukkig +zou zijn geworden, nu, indien ze er moest terugkeeren, ze zal haar +zijn als een graf. + +"O ik wist het wel," vervolgt Eva met verruiming dewijl ze +Helmonds zwijgen reeds voor toestemmen houdt: "Wat August eens aan +zijn Eva schonk of toezeide, dat neemt hij niet terug. En méér +beloven of schenken dan je doen kondt, dat heb je nooit gedaan; +nee nee August, dát weet ik, dáárop bouw en vertrouw ik als op een +rots. Je eigen woorden zijn me altijd een waarborg geweest, en je +uitstekend verstand.... O, er is maar één knap en verstandig man in +Romphuizen.... Lieve, _lieve_ Helmond!" + +--O God, hoe kan hij zich redden met haar, en zonder haar van zich af +te stooten; zonder haar te dooden misschien? Immers zóó kan en mag het +niet langer. In die weinige maanden reeds steekt hij diep in schulden, +en voor een goed deel werd hij ondanks zich zelven, de schuldenaar +van een man voor wien hij vriendschap huichelen moet. Slechts weinige +dagen geleden ontving hij nogmaals van den majoor Kartenglimp een +paar duizend gulden ter leen,--helaas! nu reeds door hem op _rekening +gesteld van ooms nalatenschap_!--En die nalatenschap zou dan voor +hem verloren zijn, voorgoed verloren!--En zonder dat uitzicht zou +hij voortgaan op dezen weg!--O hoe spoedig zal dan het oogenblik der +schande komen. Sinds hij aan die nalatenschap dacht, werd het uitzicht +op eigen gewin al meer en meer beneveld: de verhouding tusschen het +debet en credit was reeds sedert lang geheel verbroken. + +--Terug! aarzel niet langer! roept de stem van 't verstand den +jongen dokter toe, en de stem der liefde roept mede: Terug naar het +hart van den pleegvader die, ofschoon hij niet volmaakt is, nu het +treffendst bewijs heeft gegeven zijner liefde door het schrijven van +dien brief. Immers, Helmond alleen kan beseffen wat overwinning hij +op zich zelf heeft moeten behalen om dien regel te schrijven: dat +de pleegvader zou vergeven en vergeten.... ja ook aan Eva vergeven, +dat ze hem schold voor een _trotsch_ en een _gierig_ man! + +"August.... waar ga je heen?" + +"Ik ga goedmaken wat ik misdeed; ik ga eindelijk voor je welzijn +zorgen kind!" + +"Je bedoelt....?" + +"Ik zal Herman deze briefjes ter bezorging geven, en laten +telegrafeeren naar Amsterdam en Utrecht dat de partij niet kan +doorgaan." + +Het wordt Eva alsof er vonken vuurs door de kamer spatten, alsof het +hooge stukadoorwerk naar beneden buigt en wringt. + +--Als Helmond niet op den weg is om krankzinnig te worden--o vreeselijk +denkbeeld--dan, dan is hij een tiran, een leugenaar, een.... Neen dát +is niet mogelijk; hij wordt gedreven door den wil van een despoot, die +hem onder zijn ijzeren schepter wil terugbrengen. --Eva beseft dat ze +al haar geestkracht en al haar verstand zal behoeven om haar man, ter +voorkoming van publiek schandaal, van besluit te doen veranderen. Ze +voelt zich nu sterker. Ze zal kalm wezen, dat is het beste. + +"Weet jij niet meer August," herneemt Eva: "wat me voornamelijk zoo +gelukkig maakte in den laatsten tijd? 't Was het volle _vertrouwen_ +op mijn man. Sinds dien brief van Jacoba, _geloofde ik in je_, August, +geheel en al; want je hebt woord gehouden; en als je wel eens aan +'t tobben raakte, waarschijnlijk in navolging van dien ouden heer, +dan sloot ons gesprek toch met de zoete verklaring; dat mijn August +niets deed wat onverstandig was." + +Helmond voelt weer dat pijnlijk hoofdkloppen.--Hoe verpletterend +klinken die woorden, en toch op dien zoeten toon. Nu zegt hij: + +"Eva, straks zullen we verder spreken en alles behandelen, dan zullen +we elkander geheel verstaan en zeker in 't einde elkander _liever +hebben_ dan ooit.... Nu.... 't is hoog tijd; de telegrammen moeten +vóór zevenen bezorgd zijn...." + +Eva houdt zich oogenschijnlijk kalm. + +"Wanneer die telegrammen en brieven werkelijk verzonden werden +Helmond, dan zou daaruit blijken dat de man die het deed--zoo hij niet +krankzinnig is--zijn jonge vrouw heeft bedrogen, weken en maanden +lang". Fier en gevoelig: "En dat is _niet_ zoo; zoo waar als er een +God leeft, dat is niet zoo. Nee, hij behoefde zich niet te bekrimpen, +maar zou het nú uit overgroote goedheid willen doen, om.... een +ouden man te believen.--Zeg, zou je dan willen August, dat ik je tóch +voor een zwak en niet te vertrouwen mensch hield!? Hoe! Mijn rots, +mijn rots....!!" Zij vliegt op hem toe en omhelst hem in vervoering: +"Mijn schat in dit leven! Nee _nee_ dat wil je niet!" + +--O God, als hem dan door zijn eigen vrouw de dolk op de borst +wordt gezet: + +"Ja ja Eva, ik herhaal het, ik _heb_ je bedrogen; reeds weken +lang leefde ik als een dwaas, en stak mij in schulden, terwijl ik +zuinig had moeten zijn en klein en nederig...." Maar Helmond kon niet +voortgaan met spreken. Eva had hem een oogenblik met doodsbleeke lippen +aangehoord, en nu, hoor, nu berst ze in een zonderling lachen uit; +hoor, al sterker en sterker. + +"Eva! kind!--bedaar! Lach zoo wonderlijk niet. Eva je maakt je te +zenuwachtig. Eva!--Eva!!" + +Maar of Helmond ook poogde haar tot bedaren te brengen, het baatte +hem niet. Vreemder en vreemder werd steeds dat lachen. De schok, +dien Helmond haar heeft toegebracht, was nog grooter geweest dan +hij het zich heeft kunnen voorstellen, en de woorden _zuinig_ en +_klein_ en _nederig_, welke Eva in den laatsten tijd zoo dikwijls al +schertsend had weerlegd, ze hebben, bij het ontvangen van dien schok, +vermoedelijk tot dat akelige lachen aanleiding gegeven. + +Eenige seconden later is dat droevige lachen in schreien overgegaan, +en--een soort van bedwelming, die straks door een rustiger inslapen +zal gevolgd worden, heeft haar nu vermeesterd. + +Eva ligt op de sofa; kleine snikken ontsnappen aan haar fijngevormde +lippen. August ondersteunt nog altijd het canapé-kussen waarop haar +hoofd rust. + +--Stil, zoo aanstonds zal ze inslapen. Hoor! nog een snikje, nóg +een.... een lange zucht en: + +"August!" klinkt het zacht. + +"Wat is er lieve? Hier ben ik." + +"Zoo ben je daar, dat is goed. Waar was je? Morgen, o, _heerlijk, +morgen_!" + +Weer volgt er een zucht. Een langgerekt geeuwen klinkt er, en--hoor, +ze slaapt, ja zeker ze slaapt.--Zachtjes trekt Helmond zijn arm onder +het kussen terug, en.... ziet nu om naar de pendule. + +'t Was--halfacht. + +--Te laat!--De telegrammen kunnen niet meer verzonden worden.--En, +morgen reeds met den eersten trein zal men uit Amsterdam komen om +alles voor het soupee te regelen en, voor zooveel noodig, ook hier +gereed te maken. En reeds dezen avond gaan de bloemen en bouquetten +uit Utrecht op weg en.... + +Helmond staat in gepeins als verloren. + +--Maar zou Eva's lichte ongesteldheid--die bovendien niet onnatuurlijk +is in haar omstandigheden--zou ze niet als 't ware een bestiering +zijn geweest? Dáárdoor werd het te laat... !!--Dominee Hoogerberg +heeft gezegd dat oom Van Barneveld niets liever dan een toenadering +wenschte, indien Helmond voortaan wat meer wilde bedenken hoe hij als +dokter in Romphuizen _moest_ en _kon_ leven.--Dat was een gematigde +toon. Die geest was verstandig.--Zóó, indien oom Van Barneveld er goed +over denkt, ja, zóó kon hij terugkeeren. Maar Eva heeft gelijk: zou het +verstandig zijn om op een wijze als in dien brief werd begeerd _publiek +schandaal_ te maken?--Eva heeft het bij den rechten naam genoemd. Hoe +zal men over een dokter spreken, die zóó door zijn eigen pleegvader +wordt aan de kaak gesteld! Zulk een dokter zal men verachten inplaats +van hem te vertrouwen. Die brief, dat ultimatum is _waarachtig_ +onzinnig. Een feest ter eere van zijn jonge vrouw moet zonder een +geldige reden eensklaps worden afgezegd, en duizend tongen zullen +in beweging komen en zeker die jonge vrouw niet sparen! En binnen de +vier weken zal men dit huis moeten ontruimen en verkoopen....! + +Aan zijn gedurig hoofdlijden moet Helmond het toeschrijven dat hij +oom's ultimatum in den aanvang zoo letterlijk heeft opgenomen--Goddank +daar komt licht! Morgen op Eva's _verjaardag_ zal hij zich zoo vroeg +mogelijk met haar naar _De Zonsberg_ begeven. De oom en pleegvader zal +dien stap waardeeren en de redenen moeten billijken, waarom het feest +voor 't laatst nog moet doorgaan. En dan, het vraagstuk zal worden +opgelost meteen, hoe dokter Helmond zijn nieuwe woning zal kunnen +verlaten zonder zijn goeden naam te bederven, zonder zich belachelijk +te maken in het oog der geheele stad. Hij kan den pleegvader het +voorstel doen om zich elders als dokter te gaan vestigen. + +--Welzeker, denkt Helmond voort, zulk een schrijven draagt te vele +blijken van overijling, dan dat de verstandige oom er niet op zou +terugkomen. 't Is waar, wat hij eens heeft gezegd dat blijft in den +regel gezegd; "wat geschreven staat dat staat geschreven," maar toch, +met blijdschap herinnert August zich nu den avond vóór zijn trouwen, +toen de onveranderlijke oom uit eigen beweging een overeenkomst +vernietigde, waarvan hij bekennen moest dat de eischen, zoo niet te +sterk, althans niet helder door hem gesteld waren. + +--Goddank! zegt Helmond nog eens in stilte, want voor het oogenblik +is hem niets zoo welkom als de rust die hij zich zelf door zijn +overlegging bezorgde: Onzinnig wreed zou het zijn om nu dat _kind_, +ja wat is zij anders dan een _verrukkelijk kind_! om haar "haar eigen +feest" te ontnemen. Langzaam, zeer langzaam moet hij met haar _terug_ +indien ze niet verwelken en verkwijnen zal.--Zooals hij haar straks +heeft geschokt, dat was werkelijk _tirannie_. Welnu dan Helmond, +wees krachtig en wijs voortaan, en waak met verstand, terwijl een +trouwe pleegvader den terugtocht wil dekken; maar sla dan ook niet +tot uitersten over. Ze konden die engel dooden en mét haar, o lieve +God, de teedere spruit, wier eerste kreetjes ook voor haar reeds meer +waarde zullen hebben dan parelen en diamant. + +Eva slaapt rustig. Zie, de zachte blos is geheel op die donzen wangen +teruggekeerd. Met den rug van zijn hand glijdt Helmond er zachtkens +langs heen. + +--Parelen en diamant, herhaalt hij nu bijna overluid, en drukt de +beide handen vluchtig tegen zijn hoofd, dewijl het daarbinnen toch +gedurig nog zoo vreemd en pijnlijk klopt.--Parelen en diamant! 't Zou +de grootste dwaasheid zijn!--Maar, indien ik ze _aanstonds_ genomen +had, dan zou die dwaasheid reeds zijn geschied.... In alle geval 't +zou op het groote geheel slechts een kleine doorslag wezen. Indien +men dan liefdevol in de armen van den pleegvader terugkeert, dan zal +hij op den laatsten misgreep-- die zoo natuurlijk uit den vroegeren +geboren werd, niet letten. Oom Van Barneveld schreef: Zoo er schulden +mochten zijn, ze zullen zwijgend vereffend worden.--Ach, als hij +haar dan nogeen enkele maal zoo innig gelukkig zal zien.... Nee, nee, +nee! "Weg Satan, weg!" zegt Helmond eensklaps overluid en stampt met +den voet. zóó hard dat Eva er vluchtig van ontwaakt. + +"Weg! Weg Satan! Trotsch, schriel! Weg!" zegt ze half wakend, +half droomend. + +Helmond ziet haar weer inslapen; maar nochtans zijn onrust komt sterker +terug: Tot nogtoe heeft hij buiten Eva's vijandige gezindheid tegen +dien oom gerekend. Zal zij er toe kunnen besluiten om morgen op haar +jaarfeest tot hém te gaan. Neen neen.... ! + +Maar zie hoe men tóch denken kan met een steeds sterker bonzend +hoofd.--Ja, zij _zal_ er blij en geheel vrijwillig heengaan! O, die +verzoening zal schoon zijn. Zie, zóó moet het gebeuren: Het fraaiste +stel diamanten zal Eva als een verrassing ontvangen, en August zal +haar doen gelooven dat diezelfde "schriele oom" het haar toegezonden +heeft. Maar natuurlijk, zij mag den generaal dan niet spreken over zijn +geschenk. En, met te dieper gevoel zal zij den grijzen weldoener bij +dat morgenbezoek in de armen snellen, teruggekomen van haar onbillijk +oordeel, en met de stilzwijgende verklaring van dankbare liefde.--O, +en de warmte waarmee zij den oom--en geheel vanzelf--zal tegemoet +ijlen en omhelzen, zij zal weldadiger werken op dat hart dan duizend +verklarende woorden. Het stel diamanten zal zeker nooit door Eva +vergeten worden..... + +Zooeven had de huisschel geklonken, en dewijl men nu de kamerdeur +naderde, liep Helmond zachtjes naar de deur, opende haar zonder +gedruisch, en begaf zich al spoedig naar de spreekkamer, waar hem +iemand wachtte, die hem noodzakelijk alleen wilde spreken. Bij de +kleine lamp, die in de spreekkamer was neergezet, stond een aardig +burgermeisje van zestien jaren omtrent. + +--Wat ze verlangde?--Nee, zieken waren er gelukkig niet, maar dokter +moest niet kwalijk nemen; ze was zooveel als Grietje van Wulters +den huisschilder. + +"Ah zoo!" Helmond voelde eensklaps iets zeer beklemds: "En.... ?" + +"Ja dokter," vervolgt het meisje: "vader was een beetje opzichtig +om u zelvers lastig te vallen, nadat u gezegd hadt van over drie +maanden; en.... Maar ziet u, vader had ook al die inslagen van glas en +behangselpapier moeten doen, en dáárom: en ook omdat vader zoozeer geen +krediet heeft in Amsterdam, ziet u, nou zou vader een wissel krijgen, +en dacht moe dat we maar zoo vrijpostig moesten zijn om u.... ja +ziet u dokter, 't is een heeleboel geld, maar zulke mooie papieren, +en het blommenhuis en al dat dure glas zei vader en.... vader heeft +er ook hard voor moeten werken dokter." + +Helmond heeft de kwitantie a zeshonderd en tien gulden, van het +eenigszins bevende Grietje aangenomen en ingezien. + +Groote getallen spreekt men zoo gemakkelijk uit. 't Was een slagveld +met tienduizend of--daar wil ik afwezen--van honderdduizend lijken, +zegt iemand, en de hoorder fronst bij beide getallen schier even +zwaar het voorhoofd. Over het kleine verschil van _negentigduizend_ +lijken stapt hij gemakkelijk heen. + +De betrekkelijk kleine sommen, die telkens en telkens het geld hadden +verslonden, 'twelk de dokter extra heeft moeten opnemen, herinnerden +hem gedurig en ook nu, hoe hij in den laatsten tijd maar zelden +goed heeft doorgedacht, dat, om duizend gulden te kunnen betalen, +men _tienmaal honderd gulden_ moet bezitten. + +--Doch waarom nú het arme hoofd daarmee gebroken! Kon hij dan een +oogenblik vergeten dat hij juist morgen.... Goddank! van allen last +zal ontheven zijn? Zal oom niet morgen stilzwijgend zijn schulden +vereffenen....? + +"Kindlief, als vader verlegen is dan zal ik hem graag voldoen. Wanneer +zou die wissel vervallen?" + +"Vader zei dat ik maar zeggen moet _morgen_ dokter, maar als ik +goed heb gehoord, dan spraken va en moe van Dinsdag, da's overmorgen +dokter. Ziet u, ik wil niet buiten mijn hart spreken dokter." + +"Doe jij dat nooit lief kind. Nooit!" zegt Helmond en drukt weer de +hand op het hoofd: "Ga nu naar huis, en zeg aan vader dat hij er vast +op rekenen kan overmorgen zijn geld te zullen krijgen." + +"Bestig, alsjeblief dokter.--O, zou ik dat papiertje weer meenemen +dokter.--Och, 't was in goeje handen." + +Geen tien minuten later had Helmond een geheel ander bezoek. + +'t Was Archibald Hardenborg, die met een ongewone bedruktheid op 't +gelaat, kwam informeeren of het waar was 'tgeen hij dezen middag van +den generaal van _De Zonsberg_ meende verstaan te hebben, namelijk +dat de verjaringspartij morgen waarschijnlijk niet doorging? + +Nog een oogenblik wacht Helmond en aarzelt een antwoord te geven. Maar +dan: + +"Nee amice, daar is geen quaestie van. Oom zal bedoeld hebben dat hij +waarschijnlijk zelf niet komen zou. Oom is dezer dagen niet zoo heel +fiksch.--Hoe.... hoe von-je dat hij er uitzag?" + +Na een uitroep van blijde verruiming vervolgt Archibald: + +"Hoe de generaal er uitzag? Ja om je de waarheid te zeggen, ik weet +wel dat ie z'n degen en epauletten niet aanhad, maar voor de rest heb +ik meer naar het fijne popje gekeken. Lief bleekneusje! Verduiveld, +mijn trouwe reparateur, ik ben in de laatste dagen in zoo'n +fragile positie. 'k Stond den dood uit dat je feest niet zou +doorgaan." Geheimzinnig: "_De Zonsberg_--_uit_! finaal, totaal! Bij +dat laatste bezoek dezen middag begon ik waarachtig een oogenblik +sympathie voor _bleek_ te krijgen. Enfin, ik geef het gesprek zoo'n +polsenden draai,--je begrijpt dat--en verneem zoo en passant van +een paar heel bleeke lipjes, dat het, volgens de overtuiging van die +lipjes, groote zonde is wanneer een zwak en dikwijls sukkelend meisje +haar hand schenkt aan.... Enfin, 't kwam er zoo'n beetje gevoileerd +uit, maar 't wou toch zeggen: Als je er ooit aan denken mocht om me +te vragen, reken er op dat je een heel mal figuur zoudt slaan." + +"Ik dacht Archibald, dat freule Marie Narwal...." + +"Stil stil: papa had een drietal geformeerd, en immers een oogenblik +begon ik bleek nog al interessant te vinden, 't Is in zooverre +niet ongemakkelijk indien candidaten zich terugtrekken.--Vin-je me +pedant? Waarachtig, papa zou het me maken. Maar amice, er is er toch +maar ééne, die ik van het eerste oogenblik afaan.... Zieje, en daarom +werd ik drommels benauwd dat je partij niet zou doorgaan. Begrepen? Ik +droom geregeld van dat engelachtige kind.--Apropos, komt Ronner, +die poesbaard ook op het feest?" + +"Wie zeg je, _Ronner_?" + +"O sapperloot, ik meen Kattenglimp." + +"De majoor Kartenglimp? Jawel." + +"Zeg, vin-je dat au fond geen fameus gemeene type?" + +"Gemeen!?--Dat is te zeggen, nobel is anders, maar gemeen...." + +"Enfin, 't komt zeker door die frappante gelijkenis; 'k had hem maar +eens gezien, op de ree van Batavia toen hij scheep ging; ik spreek +van dien Ronner--maar, als twee droppels water! Grooter schoelje en +poltron heeft er nooit een degen gedragen. Alleen ter wille van zijn +moeder liet men hem loopen.--Maar ik zie het, ik hou je op.... jawel, +je zult nog 't een en ander te bestieren hebben. Je charmant lief +vrouwtje is zeker ook zoo'n beetje in de weer; men kan niet alles +aan de domestieken overlaten. 'k Heb daarom met voordacht alleen naar +mijn cordialen dokter gevraagd. Wat zul je morgen gelukkig wezen! 'k +Zei gisteren aan papa: als Helmond voor zoo'n vrouw folieës deed, +ik zou hem waarachtig de bon coeur mijn compliment maken." + +"Helmond, Helmond! waar ben je?!" klinkt het luide in 't +voorhuis. --Verrast den luitenant bij haar echtvriend te vinden, +blijft Eva een oogenblik later op den drempel van het spreekkamertje +staan. Ze was nog wat licht in 't hoofd van de flauwte, die haar +na dien vreeselijken schok bezwijmen deed. Bij 't ontwaken wist ze +in den aanvang niet of ze gewaakt of gedroomd had. Maar toen, toen +moest en zou ze het weten. En nú, o Goddank! hoor maar, 't was alles +_alles_ een droom. August stemt immers dien luitenant zonder eenige +terughouding toe, dat zijn vrouwtje morgen de schoonste feestkoningin +zal zijn, die er ooit op aarde bevelen gaf. Hij ziet er volstrekt geen +bezwaar in dat Hardenborg haar engageert voor een enkelen dans. Hij +spreekt het niet tegen dat hij zijn vrouwtje morgen en haar gansche +leven verwennen zal. Goddank! 't was dus een droom.... of neen, toch +niet: het is een zinsverwarring, een misverstand geweest. Die dwaze +brief van den "uitgedienden generaal" heeft August straks voor een +oogenblik op 't sterkst in zijn gewone tobberij doen vervallen. Neen, +men was niet arm.... Hoor maar, hoor, hij stemt het weer toe: Morgen, +ja zeker, morgen zal het gansche huis één enkele feestbouquet zijn +ter eere van Helmonds "engelachtig vrouwtje". + + + + + + + +DRIE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Reeds in den vroegen morgen van den 28sten September heerschte er een +buitengewone, maar nochtans een fluisterende, en op de teenen loopende +levendigheid in het prachtige doktershuis. De groote schuit met +kostelijke bloemen, sierpotten en guirlandes, de Utrechtsche schuit, +waarin zich mede een menigte groote en kleinere ruikers bevonden, +was aangekomen, en, onder het oppertoezicht van dokter Helmond zelf, +haastte men zich nu om werkelijk zijn nieuwe woning voor een goed +deel in een lusthof te herscheppen. + +Het kon niet anders of het hart moest wel feestelijk kloppen wanneer +men de vroege herfstzon, na een avond en nacht van regen en wind, +zoo vroolijk zag blinken op de heerlijke heester- en bloemgroepen, +die met zooveel smaak in de zalen en kleinere vertrekken van het +deftige doch riante doktershuis waren gerangschikt. + +De Utrechtsche bloemist, die het laatste woord over de aanstaande +partij in stilte met _mevrouw_ Helmond had gewisseld, heeft toen +gezegd, dat mevrouw het nu alsjeblieft maar eens aan hém moest +overlaten. Helmond, die daarvan niets vernomen had, moet nu in +stilte erkennen dat de bloemist meer gedaan heeft dan hij had +durven verwachten, en de feestelijke geur in zijn woning--waartoe de +geraniums en oranjebloesems, de reseda's en heliotropen, ja zelfs tot +in het breede marmeren voorhuis, de guirlandes van fijne dennetakjes +samenwerkten--werd er in zijn schatting nog door verhoogd. + +Eva dient nog een weinig geduld te hebben. De serre die voor het orkest +werd ingericht, moet nog eerst met de oranjeboomen en de kleinere +heesters aan de binnenzij gemaskeerd worden. Hoe netter alles in orde +is vóórdat ze beneden komt, hoe gelukkiger ze wezen zal, en ook--hoe +eer ze te bewegen zal zijn om nu zoo spoedig mogelijk aan den wensch +van haar man te voldoen en oom Van Barneveld een hartelijken zoen te +gaan geven. Meer is er niet noodig; August gelooft het zeker: met +dien enkelen zoen koopt ze ooms liefde, en herstelt ze wat anders +_niet te herstellen_ zou zijn.--Maar wacht, nu wordt het ook tijd +dat hij doet wat _vooral_ noodzakelijk is. + +Haastig naar zijn kamer gegaan, staat Helmond eenige oogenblikken +later met twee bijouteriedoozen in de hand, terwijl hij den inhoud +ervan nauwkeurig beschouwt. 't Zijn de twee stel diamanten die men +hem ter keuze voor een paar dagen heeft willen toevertrouwen. + +--Niet langer gedraald, denkt Helmond in 't eind: Het verschil in +prijs staat niet in evenredigheid tot het onderscheid der beide +garnituren. 't Zou immers mogelijk kunnen zijn dat die kleine broche +haar toch niet voldeed. Mevrouw Van Leeuwen is de maatstaf, en ik +geloof dat de broche der gravin.... Nee, de indruk dient ineens +beslissend te zijn. Oom moet in haar oog een halve verkwister +worden. En inderdaad, wat maakt dit bagatel op het geheel! Het +garnituur zal betaald worden van hetgeen ik nog bezit, en dan, in +'s hemelsnaam, oom zal dan herstellen wat ik vooreerst bezwaarlijk +goedmaken kan.--Komaan, deze laatste dwaasheid zal dienen om terug +te komen op den weg van 't verstand. + +Alvorens nu haastig de doos met het fraaiste garnituur in papieren +te wikkelen en er een pakje van te maken, haalt Helmond eenigszins +gejaagd--alsof hij bevreesd was dat men hem bespieden zou--een klein +apothekersdoosje uit den zak, en neemt er een drietal pillen uit, die +hij even haastig gebruikt.--Goddank, hij blijft toch tamelijk wel, +en zijn ziekenbezoeken, die echter in den laatsten tijd nog al zeer +zijn verminderd, kon hij dagelijks waarnemen; maar toch, daar woelt +iets vanbinnen dat niet goed is. + +--Doch heden, welzeker! wie zou er in zijn plaats niet fiksch en blij +zijn; blij vooral dewijl het de feestdag is van een vrouwtje: + + + Als een gazelle rank; + Als teedre lelies blank; + Met kluistrend alvermogen + In haar blij lachende oogen; + En in haar rozenmond + Die hem haar min verkondt: + Een hemelsch reinen klank! + O Eva mijn engel! Ja, eindloos meer + Dan een schitterend leven, vol roem en eer, + Dan de kronen der wereld, dan de schatten der aard + Zijt gij, zoete _duive_, mij lief en waard. + + +Neen, een dichter is Helmond niet; maar met zulk een bekoorlijk +wezen, dat men het zijne mag noemen, met een vrouw zoo vol smaak, +gevoel en talent, ja dan moest men wel van steen zijn indien men niet +somwijlen warm werd en zong. Nochtans 't was geen verjaarsgedicht, +'t was al eenige weken geleden dat hij zijn hart zoo eens lucht gaf. + +Nu is het kleine pakje, waarin geen letter schrift was te vinden, +gereed. Op de bovenzij schrijft Helmond, terwijl hij in zijn schrift +eenige overeenkomst met de hand van den generaal zoekt te leggen: + + + "Aan Mevrouw E. Helmond, + + Armelo. + + Op haar verjaardag." + + +Met het pakje in den zak begeeft Helmond zich nu naar beneden. Eenige +oogenblikken dwaalt hij in den tuin--die straks door den Utrechtschen +bloemist voor het feest van dezen avond zal ingericht worden--en +begeeft zich dan in de kleine straat waar de tuin in uitkomt. + +Al spoedig daarna wordt er door een knaap aan de voordeur van het +doktershuis gescheld. + +Bus, die de potaarde van de handen slaat, neemt het pakje aan en +vraagt: + +"Van wie kumt dat, manneke?" + +"Ja dat mocht ik niet zeggen. 'k Gleuf van _De Zonsberg_." + +"Zoo! bestig!" + +In de kleine ontbijtkamer aan den tuin stond Helmond, met een groote +maar fijne bouquet in de hand, op zijn jarige vrouw te wachten. Hij +heeft haar doen weten dat alles gereed was. + +En zie, daar vliegt Eva met een blos van verrukking op het gelaat, +de feestelijk getooide ontbijtkamer binnen en haar glimlachenden +echtvriend tegemoet: + +"O _lieve beste_ August!" roept ze, nog voordat hij spreken kan, +bijna schreiend van vreugde, terwijl ze zich in zijn armen stort: +"Dat is te veel! Ja waarlijk al te veel! O beste heerlijke man, +wat ben je toch goed! 't Is meer dan ik had durven denken!" + +"Ei lieve kind, wanneer alles zoo naar je zin is dan ben ik dubbel +tevreden; maar je bent nu heusch wat al te haastig; je gunt me geen +tijd lieve wijfje, om je eerst behoorlijk van harte.... ja van ganscher +harte...." Helmond had in dezen stond geen woorden meer. Maar waartoe +was het ook noodig? Hij sloot haar in zijn armen en zoende haar. O hij +zoende haar zoo lang en zoo teer. En als hij haar niet meer zoent, dan +sluit hij haar nóg vaster en nog inniger aan 't hart alsof.... Neen +'t was kinderachtig, ze zijn immers beiden gezond; welzeker gezond +en blij. En zie, de zon schijnt vroolijk op haar feest, en.... Doch +die bruine beuk daar in 't pad, staat somber, ja die beuk geeft een +te groote schaduw, die beuk moet daar weg. Waarom trof hem nu juist +die bruine beuk?--Maar August dacht dit; hij sprak er niet van, +hij kon niet spreken. + +Welnu, daar behoefden ook waarlijk geen wenschen of woorden meer bij. + +"'t Is zoo prachtig mijn beste hartelijke man!" zegt Eva weder. + +"We zijn ook al vroeg aan 't werk geweest mijn jarig wijfje; maar je +hadt eigenlijk nog niets mogen zien." + +"Nog niets mogen zien van de versieringen in huis, meenje? Maar +manlief! dat deed ik ook niet. Nee, trouw aan m'n woord!" Met klimmende +en innige verrukking: "Maar het heerlijk prachtige cadeau van mijn arm +lief mannetje, dat, dát mocht ik toch wel zien niewaar, zooals het me +gezonden werd in mijn wachtende eenzaamheid? O, engel van 'en man, +'t garnituur is zelfs oneindig veel mooier dan dat van mevrouw Van +Leeuwen: _Oneindig_! 'k zag het dadelijk. Die groote brillanten...." + +"Maar kindlief, wat meen je? Een garnituur? Ik, nee! Wat ik je geven +wou; ziehier: 't is een kleinigheid; een medaillon, zie je wel Eva, +met mijn portret." + +Eva heeft het medaillon vluchtig bezien. + +"Och August, als je me bederven gaat dan moetje zelf er den last van +dragen; nu dat aardige dingetje ook nog, en met je goeje oogen er +in. Dankje schat van 'en man. Maar dit...." en zij haalt het étui uit +haar zak te voorschijn: "dit overheerlijke stel, dat is nu juist.... ja +zie, dat is nu letterlijk het eenige wat ik begeerde, en dus...." + +"Maar Eva, je vergist je; dat garnituur kwam niet van mij." + +"Watbliefje.... niet van....?" + +"Nee nee kind, da's een abuis." + +"Abuis! August wát zeg je? Zou 't bij abuis.... op bezien....?" + +Helmond zag Eva bleek worden. + +"Nee, zóó meen ik het niet. 't Zal je zeker wel door iemand gegeven +zijn, tenminste als het je werd gezonden. Is dat het papier waarin het +gezeten heeft? Ei, zie dan maar: Aan Mevrouw E. Helmond, Armelo. Op +haar verjaardag."--Eva haalde weer adem. + +"Maar die hand is me bekend Eva. Welzeker." + +"Geen wonder August; 'k vergis me niet: ik hou die hand op 't oogenblik +in de mijne." + +"Maar Eva, als ik je nu verzeker dat je je bedriegt." + +"Ja lieverdje, dan bedrieg je me _zeker_, maar uit liefde en met de +voortreffelijkste bedoeling. Het beste _arme_ doktertje kan zóó iets +niet geven...." + +Eensklaps hem nogmaals om den hals vliegend: + +"Maar nee, foei, foei! dat verdien je niet mijn _alles_! Dank August +hartelijk dank! O ik ben zoo gelukkig!" + +"Eva, maar waarlijk, dat present zou _ik_ je niet gegeven hebben; +het moet van iemand anders komen. Het is...." + +"Och August, schei daar nu mee uit. Van wien zou zóó iets nu kunnen +komen! Ik bid je van wien!" + +"Ja kind, ik weet het niet; maar, als ik dat adres heel goed +bezie.... Ja, mij dunkt, 't is zoo goed als zeker, dan...." + +"Dan....?" + +"Zeer mogelijk, _zeer_ mogelijk!" herhaalt Helmond terwijl hij +schijnbaar met aandacht het adres blijft beschouwen: "Dat moet van +hèm zijn; van _De Zonsberg_. Ik houd het er bepaald voor. Jawel een +verrassing van oom." + +"O goeje hemel August! Schei uit!" roept Eva, terwijl ze eensklaps in +een vroolijk schaterlachen uitbarst, waarbij ze de handen omhoog en +ineenslaat: "O hemel August.... dat idee!.... 't is om te stikken. Van +oom, van dien schrielen com.... p....peer!" en nogmaals en telkens +weder uitproestend in een welluidenden schaterlach: "Een verrassing +van oom! Groote hemel August, hoe kon je 't verzinnen!" + + + +Dokter Helmond stond als verslagen. Wat scheelt hem dan, dat hij niet +meer heeft kunnen doordenken! De mogelijkheid dezer wending heeft hij +niet eens voorzien; en toch ze was zoo hoogstnatuurlijk.--Wat moet hij +doen? Haar tot bedaren brengen, haar met zekeren ernst herhalen dat hij +die onderstelling gansch niet belachelijk vindt; haar misleiden door +de verzekering dat zoo iets juist in het karakter van oom ligt?--Ja, +dit alles--helaas ook het laatste--hij beproeft het, maar tevergeefs. + +'t Is Eva volstrekt onmogelijk om zulk een kostbaar verjaarsgeschenk +een oogenblik "vast te knoopen aan het _telwoord Van Barneveld_".--Nee, +August moest nu heusch niet langer zoo droog komiek zijn. Zij is dol- +en overgelukkig, want ze weet dat ze dit heerlijke geschenk van den +eenige heeft van wien ze het gaarne ontvangt, van hem, die door het +haar te geven nu reeds voor de honderdste maal heeft getoond dat al +die tobberijen inderdaad geen grond hadden; Goddank, dat het slechts +_tobberijen_ waren, want tot schriele handelingen was haar lieve +trouwe man nog nooit vervallen en ook niet instaat. + +--Nee stil; hij mocht nu niet verder spreken; als August het +schitterend effect van zijn verrassing niet bederven wil, dan moet +hij althans van dien somberen _Zonsberg_ zwijgen; hij moet.... + +"Maar Eva," zegt Helmond terwijl zijn hoop--op dien valschen grond +gebouwd, hem ten eenenmale ontzinkt: "_gesteld_ dan eens dat het van +oom was, zeg, zou je dán niet....?" + +"Dan zou ik denken dat de steenen valsch waren, en, valsch of niet, +ik zond ze terug!" + +Helmond verkeert in de grootste spanning: + +"Eva, ik moet openhartig met je spreken.--Oom heeft.... ja hij +heeft me instaat gesteld om dat cadeau voor je te koopen, want ik, +waarachtig _ik_ kon het niet. Maar daarom bid ik je, doe nu ook wat +mij, wat ons allen gelukkig kan maken: Ga mee naar _De Zonsberg_; +geef oom Van Barneveld een zoen, een hartelijken zoen.... Eva, het +feest zal wel doorgaan dezen avond. Ja zeker, maar doe dan ook wat +ik wensch.... mijn Eva?" + +De doktersvrouw ziet haar echtvriend een oogenblik stilzwijgend aan: + +"Voor een man, beste August, ben je al te weekhartig. Ik +zeg _weekhartig_ August, met een anderen naam wil ik het niet +bestempelen. Jij bent te goed. Wie jou slaat op de linkerwang, dien zou +jij letterlijk de rechter toedraaien. Zie, da's heel mooi in theorie, +maar in de praktijk heel lastig. Jij bent vandaag _gelukkig_ evenals +ik, en nu zou je de heele wereld wel aan je hart willen drukken, +ja zelfs den man die je als een kwajongen behandelt.--Stil, _ik_ +ben jarig, en mag dus wel spreken: Wat jij nu zoudt willen drukken +lieve man, omdat je al te goed bent, dat moet jij weten; maar dat je +van zoo'n slecht en ijdel individu als je vrouw is, zulk een tour de +force zoudt verlangen, dat is onmogelijk. Jij met je goed gezicht, +je zoudt misschien al dadelijk neus aan neus met Herrn General aan +'t ombertje gaan zitten; maar ik--dankje; onmogelijk! Ik zou z'n +excellentie--brave beste man, ik weet het, garde d'honneur geweest--'k +zou 'em zeggen: Eerst hebben we samen een appeltje te schillen ouwe +heer. Ga jij daar eens zitten: "_Wijven_ en _onbeschaamde feeksen_" +wonen in achterbuurten; maar de vrouw van een man, dien men reeds een +paar malen met den rang van professor doodverfde; die--zooals ik pas +onlangs mocht hooren, voor zijn doctorale promotie een dissertatie +schreef, welke als een meesterstuk moet geroemd zijn, een werk waar de +heele wereld van spreekt behalve die talentvolle schrijver alleen...." + +"Eva waartoe dit alles?" + +Eva vervolgt: "Die vrouw is veel te trotsch om, niet alleen zichzelve, +en haar familie die een gravenkroon kan voeren, te zien minachten; +maar vooral om hem, dien ze als een afgod vereert,"--zij nadert Helmond +snel en slaat haar armen half schreiend om zijn hals--"als een kind, +als een nul te zien behandelen, om hem de les te zien lezen, zooals +men 't nog gisteren met dat zotte ultimatum gedaan heeft.--Zulk een +brief bewijst in _mijn_ oog dat de schrijver...." + +"Eva, dat schrijven was misschien niet geheel doordacht, maar +toch...." Eensklaps laat Eva haar August los; gaat een paar schreden +achteruit, en dan dreigend met den vinger, half lachend half schreiend: + +"0 ondeugd, ondeugd! 'k Heb het al meer gezegd: knap ben je, een +professor, ja, maar voor de comedie deug je niet. Ei ei, baasjelief, +dat potsierlijk geschrift kwam _óók_ van _De Zonsberg_; jawel, +precies, maar op dezelfde manier als dat stel diamanten! Kom, als +je me nu wéér zulke guitenstreekjes uithaalt, dan zou ik nog moeten +denken dat je me maar half gunt wat je me goeds geeft. Stil ventje, +stil! dat ultimatum kwam van jou, ja ondeugd van _jou_!" + +Helmond kon niet verder gaan. Al ware Eva niet ter regeling van eenige +huiselijke aangelegenheden op dit oogenblik buiten de kamer geroepen en +ijlings heengesneld, Helmond zou nu toch geen woorden hebben gevonden +om haar op gepaste wijze zulk een onzinnig denkbeeld te ontnemen. + +--Hij _zelf_, _hij_ Helmond, zou dien brief geschreven hebben!--O God, +waar moet het heen indien Eva niet toestemt! Ach, zal ze dan in haar +dankbare stemming volstrekt niet willen voldoen aan zijn vurigsten +wensch tot haar eigen heil? Hij wil, ja hij zal.... + +"Is mevrouw niet hier Antje?" vraagt hij eenige oogenblikken later, +bij 't binnentreden van de feestelijk getooide en heerlijk geurende +oranje-zaal, aan de dienstbode die hem tegenkwam.--Mevrouw was er +niet. In gepeins blijft Helmond staan.--Maar wat zal het baten, zoo +denkt hij: Indien ze al hier ware, zou ze juist _hier_ ooren hebben +voor zijn--straks reeds zoo kras door haar verworpen voorstel! Zal +ze toegeven, tenzij hij haar terzelfder tijd wil _bezweren_ dat hij +zwak was, ellendig zwak, en heden dwazer dan ooit; dat hij armer is +dan de bedelaar, die de aalmoes zijn eigendom kan noemen? + +--Ha! wanneer hij haar met dien eed _vermoorden_ wil op dezen +dag!--Helmonds oog wordt schier terzelfder tijd door de morgenwijnen +getrokken, die reeds ginder op 't buffet gereedstaan. Nee 't is niet +goed; maar toch, één glas port zal geen kwaad doen; hij heeft iets +noodig, een kleinen prikkel. Zóó rond te loopen den ganschen dag met +die onrust in 't hart en op 't gelaat, te midden van groen en bloemen, +aan de zij van een gelukkige vrouw, die hij toch _heden_ zeer zeker +sparen moet; neen, zóó rond te loopen dat kon niet. Dat enkele glas +port zal zijn stemming wat op helderen. Misschien is hij inderdaad +ook wel wat al te zwaartillend. Er zijn zeker menschen genoeg die er +om lachen zouden indien ze 't wisten.... Ja, ja, die zijn er _zeker_. + +Half in gedachten schenkt Helmond zich een tweede glas in, en ledigt +het, strak voor zich heen ziende, in één teug. + +--'t Is vreemd, een ander zou hij het afraden, en zelf....! Maar +te droes, hij zou immers zulk een engel niet waard zijn indien +hij haar eersten jaardag.... als zijn wijfje.... als de aanstaande +moeder van zijn kind, kon vieren met een tobberig gezicht.--_Zijn +kind_! Ha! Werktuiglijk schenkt Helmond zich nogmaals in; +doch,--halt! dat ging zonder nadenken.--Maar ja, waarom niet, dit +halve glas kan hij nog drinken. Het fleurt hem op, en--vroolijk moet +hij zijn, ja, vroolijk, uitgelaten. Is het dan niet een dubbele schat, +dien hij in Eva bezit, een aangebeden vrouw en de moeder van zijn kind! + +--Waarachtig, Evert Zwaarmuts, zegt Helmond bijna overluid: waarachtig, +je hebt somwijlen iets kleins. Ben je geen zoon van een dapper +soldaat die sneuvelde voor zijn vaderland! Tobde die man toen hij +twee arme duivels zonder geld in de wereld achterliet?--Wees geen +kind August. Al was die heele schuld, alles en alles te zamen een +ton.... nee, dat is te gek, een halve.... een kwart ton.... 't Lijkt +er niet naar.... ik zeg, enfin _al was 't_ een kwart ton, dan zijn er +tien, twintig, honderd, duizend middelen om zooveel geld te krijgen. O, +als 't dáárom te doen is: opnemen.... rouge et noir.--Nee nee, dat +niet. Debecque wist het: boeken schrijven, populair; honderd duizend +middelen zijn er..... voor den professor! + +Daar kwam Eva. + +"Ha--haha, ben je daar engel, mijn jarige vrouw! Wel wat drommel, +zeg jij me nu eens of je 't hier niet een hemel vindt, een hemel vol +bloemengeur, en een hemel aan mijn hart!?" + + + + + + + +VIER EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +"Waar gaat u heen pa?" + +"Ik.....? ik ga uit Coba." + +"En 't is al zoo laat." + +"'t Weer is van avond zacht." + +"'t Was zoel vandaag; ik vrees dat er storm zal komen. Och, blijf +maar thuis lieve pa?" + +"Nee, ik heb behoefte nog eens de lucht in te gaan; ik wil +zien....." het woord stokte Van Barneveld in de keel, en, als wilde +hij zich daarover wreken, stootte hij den zwaren rottingstok met +kracht op het marmer van de breede gang. + +"Pa, ik ga mee." + +"Jij gaat _niet_ mee; je blijft thuis." + +"Ik wilde...." + +"Je wilde.... Ik zeg: _je blijft thuis_." + +"Palief, maar ik bid u, u waart dezen middag weer zoo benauwd." + +"Dat is nu beter; en juist daarvoor is het goed; ik moet lucht hebben." + +Na een oogenblik stilte, terwijl hij zich nu eensklaps naar de zij +eener kamerdeur wendt; "Kom eens even hier Jacoba. Ik vergat je +te vragen....." + +"Wat blieft u pa?" zegt Jacoba die haar vader in de kamer gevolgd is. + +Van Barneveld tikt met den gouden knop van zijn stok even op Coba's +schouder: + +"Jij weet _zeker_ dat hun partij niet doorgaat?" + +"Ik?.... Ja, jawel pa, jawel lieve pa, dat weet ik zeker." + +"Dat heb je van....?" + +"Dat weet ik van dominee Hoogerberg. Jawel pa. Nee ziet u, wat dát +betreft dat weet ik _heel zeker_." + +"De dokter is ziek niewaar?" + +"Juist pa. Ja, de arme August is nog al ziek.... Dominee zei dat hij +_anders_ vandaag al stellig zou hier zijn geweest, maar, natuurlijk +als men ziek is, niewaar lieve pa?" + +"Natuurlijk!--Dáárom wou ik je zeggen Coba, dat ik besloten heb mijn +zieken pleegzoon een bezoek te gaan brengen.--Tot straks." + +Jacoba gevoelt dat de krachten haar dreigen te ontzinken; maar toch, +ze houdt zich goed. Is er dan niets te bedenken....? + +--Ha! + +"Palief; ik vergat u te zeggen dat ik notaris Zoutenheer heb gesproken; +hij zou van avond bij u komen, tenminste...." + +"Tenminste....?" + +"Tenminste.... hij dacht...." + +"Wat dacht hij Jacoba? Dat het nu eindelijk tijd zal worden om het +testament te veranderen?--Ik zeg je, hij zal _niet_ komen omdat ik +hem _niet_ liet roepen.--Tot straks." + +"Maar pa, om Godswil!" + +"_Gods wil is niet de leugen_, Coba. Spaar me. Je weet wat ik, sinds +ik dat Liederenboek moest vinden, aan mijn eenig kind te vergeven heb, +en dagelijks bid dat de Allerhoogste rechter haar vergeven zal.--Laat +me gaan.--Nee, weerhoud me nu niet." + +"Och papa, mijn lieve papa!" + +"God zal je vergeven Coba. Hij trad tusschen beiden door den jonkman +weg te nemen. Maar anders, ik zeg je kind, óm dien knaap, óm die +passie, zou je bij de geringste tegenkanting van je ouden vader, +dien vader hebben _gehaat_. En wie zijn vader of moeder haat...." + +--Goede God, heeft zij dan niet altijd, _altijd_ gestreden uit liefde +voor dien ouden vader! Een enkele blik, een enkel woord van háár +aan dien geliefden Donerie, misschien ware het genoeg geweest om +hem.... wie weet!--Maar immers, zelfs tot in die laatste ure heeft +zij met kracht gestreden.--Doch nu, zij denkt niet aan zich zelve: +Zij beeft slechts bij de gedachte dat haar vader, wanneer hij dien +"zieke" bezoeken gaat, het feest zal vinden, dat onzalige feest, +in vollen gang: + +"Maar beste vader....!" + +"Laat mij Coba, nog eens: _laat mij gaan_!" + + + +Geheel Romphuizen was op de been. 't Was een ongewone vertooning: +al de ramen van het oud-burgemeestershuis waren opengebleven, +en van de markt- en straatzijde kon men, op de teenen staande, +van buiten alles precies zoo duidelijk zien alsof men er binnen +was.--Wat 'en licht in die kamers! Nog veel meer kaarsen dan in de +kerk op ouwejaarsavond! En bloemen! "Nou!" zei er een uit de groep: +"as ze dat in Den Haag wisten dan wier d'r beslag op geleid." + +"Rijk Oostinje!" zei een ander. + +"Baldadigheid zoo'n rikdom!" riep een straatjongen, en sloeg een +ondermeester van de armenschool, die zich juist op de toonen verhief, +den hoed over de oogen. + +'t Was een ongewone avond voor de buitenwacht: Gerij en gevlieg. Parade +voor de groote lui achter de verlichte glazen. Muziek!--Ja hoor maar, +'t schetterde de heele markt over. + +"Heerejee," zei slanke Elsje van den molen tegen haar Jan: "we konden +hier op 'et plein wel 'en anevandeu slaan." Maar Jan zei, dat ie op +klompen was.--Hé, 't leek dan toch prachtig daarbinnen. + +--Ja prachtig; en 'en schik dat ze hadden! Zie, zie, daar was de +doktersvrouw. + +"Wat 'en staatsie!" + +"En kiek, dóár is dokter ook."--"Jawel, zie!"--"Kiek, nou drinken ze, +kiek! Allemoal sampanje!" + +"Geld dat ze hebben!--Tenminste te wachten! Of....!?" + +"Stil, dring dan zoo niet!" + +Men kon het niet helpen. Aan de linkerzijde van de groep was +plotseling een beweging ontstaan. Men wilde zich verplaatsen. Geen +wonder. Ginds aan 't einde van 't marktplein bij de Hoenderveldsche +straat was een kleine oploop. Men zou alweer wat nieuws zien; en +'t stroomde er met troepen heen. Nochtans, de verwachting van velen +werd teleurgesteld. Men zou niet zien; slechts vernemen. + +Geen vijf minuten geleden was een oud heer, uit de richting van 't +nieuwe doktershuis, het plein afgekomen, en terwijl hij hier even +stilgestaan en naar het doktershuis had omgezien, was hij plotseling +ineengezakt. Op deze zelfde stoep had ie gezeten.--Gelukkig was +de man niet heelemaal van z'n montanen geraakt; en Aalbers en Jut +hebben hem onder den arm genomen en naar de apotheek van Van Hake +gebracht. Spreken kon ie niet, maar hier had ie gelegen of gezeten, +hier op _deze eigenste stoep_. + +--En wie het geweest was? + +--Ja, dat wist men niet met zekerheid te zeggen. Een van de grootheid +buiten de stad, dat was zeker, en naar den ouderdom te rekenen kon +het menheer van _De Zonsberg_ wel geweest zijn. Alevel, men moest +dat weder betwijfelen, want naar alle gedachten zou zoo iemand toch +wel bij zijn "naaste bloed wezen als er een vette mond te halen was". + +Dirk de slager was echter beter ingelicht. Toen menheer Kippelaan +eergisteren lamsbout bij hem bestelde, toen had hij hem in vertrouwen +meegedeeld, dat de generaal--die een particuliere vriend van menheer +Kippelaan was--schrikkelijk op dokter Helmond moest gebeten zijn, +aangezien de generaal het eerst door hém--Kippelaan--had vernomen +dat dokter het oud-burgemeestershuis gekocht had. En o jee, er was +een heeleboel meer: Dokter hield het op de hand van een broer, die +zich slecht gedroeg en gemeen _auteur_ was geworden.--Men ziet dat +Kippelaan den brief aan Woudberg wat haastig had gelezen.--En de +majoor Kartenglimp had--mede volgens Kippelaan--gezegd, dat ie heel +bang was dat het nog eens slecht met den dokter eindigen zou.--Ja, +ja, dat alles kwam goed overeen.--'t Was een rare geschiedenis met +dien dokter. God wist of ie dat feest niet van gestolen geld gaf; dat +ie misschien zoo'n _generaal_ had bestolen; God wist 'et!--Tenminste +zooveel licht als daar brandde in die kamers van het doktershuis, +dat was overdaad en waarachtig geen pinksterlicht. + + + +De generaal Van Barneveld gevoelt zich--zooals hij zegt--weer geheel +beter. Althans hij verlangt nu te vertrekken met de vigilante, die +hem tot aan het hek van _De Zonsberg_ zal terugbrengen: Niet verder, +want bij vreest zijn dochter onnoodig te doen schrikken. + +De oude generaal maakt zoo flink mogelijk een buiging voor mevrouw Van +Hake, en zegt te hopen dat hij haar niet te veel derangeerde. Daarna +zich tot Thomas wendend, moet hij mijnheer Van Hake nogmaals zeer +bepaald verzoeken om dokter Helmond volstrekt niet van dit ongeval +te spreken, en, zoo hij door anderen reeds werd ingelicht, hem ten +sterkste een belangstellend bezoek te ontraden: "Ik zou je dezen last +niet opdragen menheer," besloot de generaal: "wanneer ik voor eenige +weken niet bespeurd had dat dokter Helmond u zijn intiemste geheimen +toevertrouwt. Zeg hem.... dat ik verandering van lucht behoef, en +den notaris dezen avond aan zijn feest moest onttrekken om eenige +beschikkingen te maken, mede tot verkoop van _De Zonsberg_." + +Mevrouw Van Hake aarzelt, maar treedt dan haastig den vertrekkenden +grijsaard terzij: doch, als zij spreken wil, dan blijft hij staan; +ziet haar met zijn donkergrijze oogen zeer ernstig aan en zegt beleefd: + +"Het zou mij onaangenaam zijn u iets te moeten weigeren mevrouw." En +dan, op gestrengen toon: "Er was geen genade bij God voor den man, +die door een eerste Eva het Paradijs verloor. God zond Zijn Engel met +het vlammende zwaard." En wat zachter: "Ik wensch u toe, vreugde te +beleven aan uw eenigen zoon mevrouw.-- Goeden nacht!" + +Toen Van Barneveld door Thomas in het rijtuig werd geholpen, klonken +de vroolijke walstonen uit het nieuwe doktershuis over het marktplein +tot in de Hoenderveldsche straat; en nadat het portier was gesloten +en de paarden in vluggen draf den wal opreden, wierp de grijsaard +zich achterover in den hoek van het rijtuig, en sloot de oogen, en +drukte de hand op het pijnlijk kloppende hart, terwijl hij bij zich +zelven de woorden herhaalde: "Goeden nacht! Ja, goeden nacht!" + + + +Eva Helmond had er voor gezorgd dat haar feest niet voor het feest der +Debecque's zou onderdoen. Indien zij 't alles op den lieven August +had laten aankomen--ja dán; maar, zij heeft gezorgd; in stilte. Men +moest met iemand als Helmond--uit de school van "een gulden heeft +tweehonderd halve centen"--niet al te veel redeneeren; men kwam dan +aan geen eind. Wanneer August vooruit moest zeggen of men bijvoorbeeld +bougies van de zes of vier zou nemen, dan was men zeker dat hij de +kleinste kaarsen koos. Altijd goed genoeg! Maar later als het licht +dan wat te zwak zou zijn, dan voorzeker, dan zou August er misschien +nog meer over tobben dan zij. Met de bloemen heeft Eva al gemerkt dat +zij maar heel goed heeft gedaan. August had niets gezegd, en scheen +zeer tevreden.--Nu ja, 't geen hij besteld had, 't zou ook wat al te +armoedig zijn geweest. Zeerzeker, Eva heeft den besten man, die haar +nog dezen morgen zoo prachtig verraste--want voor háár berekent hij +zoo niet--zij heeft hem heel wat hoofdbrekens bespaard en hem daardoor +dezen avond al menig genoeglijke verrassing bezorgd. + +--De twee nieuwe kronen in de beide zalen, hij vond ze prachtig. Nu +ja, gehuurd, maar als ze er ééns hangen; niewaar--!? En dan de +vier ombertafeltjes, en de Oostindische fiesjes-doozen! 't Was +immers noodig, want hier, waar geen groot park was, hier wilden de +heeren misschien wel graag een partijtje maken, en de beide oude +tafeltjes--jawel die zijn uitmuntend voor de gelagkamer in _De +Gouden Arend_. + +"Allerliefst! dat is à l'instar de Frascati te Amsterdam. Frisch, +delicieus!" zegt mevrouw Narwal, en doopt haar fijn geborduurden +zakdoek in de kleine eau-de-cologne-fontein, die de bloemist-decorateur +zeer smaakvol tusschen de fijnste potbloemen bij een grooten spiegel +heeft aangebracht. + +"Mevrouw de gravin Van Leeuwen kan nu moeielijk met haar mooie flacon +pronken;" fluistert de oudste freule Blankenberge, half lachend maar +toch spijtig, terwijl ze behendig het tamelijk groote stopsel van +haar ingedoopt zakdoekje voor vlugge oogen onzichtbaar maakt. + +--Och die povere Blankenbergjes! denkt Eva die het stopsel gezien +heeft. + +"Mevrouw Van Leeuwen is stil;" meent een der nabijstaande heeren. + +"Ze heeft wat migraine naar ik hoorde;" zegt freule Rosa Narwal, +en ziet tegelijk met een spotachtig lachje naar de diamanten broche, +waarmee de gastvrouw schittert. + +Eva zag in den spiegel dat ze ondanks zich zelve bloosde. Ei! de +puissant rijke gravin Van Leeuwen had migraine; ei! Dát moet ze aan +August vertellen.--Ha! mevrouw Van Leeuwen is stil en heeft migraine! + +"Volstrekt niet comme il faut;" zegt de gravin Van Leeuwen zeer zacht +tot den Oostindischen majoor Kartenglimp, die dezen avond in uniform +de partij met zijn tegenwoordigheid vereert: "'t Vrouwtje is mooi en +jong, maar bijzonder geéduqueerd is ze niet. Als gastvrouw zoekt men +niet te schitteren zooals zij." + +"Ja!" zegt Kartenglimp met een bijzonderen ophaal: "Ja! wat zal ik +u antwoorden mevrouw; ik vrees....." + +"U vreest.... majoor?" + +"O, niets anders dan 't geen u zooeven bedoelde mevrouw." + +"Ik?" + +"'t Geen _iedereen_ vreest. Ik beklaag hem. Jawel, iedereen beklaagt +hem. Bon homme!--Ze speelde al een rare rol in Den Haag. Naar men zegt, +enfin, naar men zegt....!" + +"U bedoelt? Ik herinner me niet juist...." + +"Ja men haalt die zaken liever niet op, maar...." + +"Nee natuurlijk; maar....?" + +"Ze moet toen zeer veel geconverseerd hebben met een zekeren jonker +Lasure, later getrouwd met een freule Leeuwenhuis. Enfin, juffrouw +Armelo kwam toen ziek in Romphuizen terug." + +"Ziek....?" + +"'t Heette toen tering.--Enfin, als het _kind_ maar een naam heeft." + +"U zegt een k....--O, maar dat zou affreus, dat zou... zoo iets kan +ik niet gelooven majoor; nee, wat coquette en jong, zeer jong, maar +zóó iets, nee, dat moet laster zijn." + +Kartenglimp was te ver gegaan. Ofschoon het doktersvrouwtje in +de schatting der gravin Van Leeuwen dezen avond zeer gedaald was; +ofschoon de gravin migraine had en zich verveelde, zóó iets wilde ze +toch van zulk een bevallig vrouwtje niet gelooven. Die majoor begon +haar onaangenaam te worden. Een vrouw van geboorte verdraagt net niet +dat een vreemde man haar sekse in een ongunstig daglicht plaatst, +en vooral niet iemand op wie die sekse heeft roem gedragen, terwijl +die iemand nog daarenboven voor het oogenblik haar _gastvrouw_ is. + +--Ja, Kartenglimp was te ver gegaan; hij heeft vergeten dat hij, +wèl naast een praatgrage misschien wat zeer ijdele vijftigjarige +vrouw zat, maar niet onder zijn kornuiten. + +--Nu hij echter _a_ heeft gezegd moet hij ook _b_ zeggen. 't Zou +onverstandig zijn indien hij dit verzuimde. + +En, terwijl de majoor eenige minuten later--nadat hij de +nieuwsgierigheid der gravin zeer gevoelig heeft weten te +prikkelen--haar in een hoekje terzij van eenige schoone waaiervormige +planten heeft gebracht, mag hij haar onbespied een briefje op rosé +papier toonen, een geparfumeerd briefje waaronder zeer duidelijk te +lezen staat: "Uw Eva Helmond Van Armeloo," en waarvan het adres luidt: +"Aan den Majoor Kartenglimp." + + + +"Prachtig! prachtig!" riepen al de gasten als uit één mond: "Bis, +bis!" drong men van alle zijden. + +Mijnheer Kippelaan wrong zich letterlijk door de heeren en dames +heen, en-- + +--Enfin, hij kwam te laat. Eva had zich reeds bereid verklaard om +van de idylle, getiteld; _Peters-wijfje_, nogmaals het slotcouplet +te zingen. En, als er weder een ademlooze stilte heerscht, dan klinkt +het opnieuw schier betooverend schoon en toch zoo hoogst eenvoudig: + + + "En bij den zomer-avondglans, + Als 't rood nog fonkelt aan den trans. + Dan tuurt zijn wijfje. En zie, van verre + Daar flikkert spade of zeis als waar' 't een gouden sterre, + En roept haar vroolijk toe: + Hier komt hij kind, van d'arbeid moe; + Zet jij nu fluks de brij maar klaar; + En straks, mijn beste brave vrouw, + Brengt Peter met een kus aan jou + Zijn dank aan God d'Alzegenaar!" + + +Toen de eerste indruk, dien dat heerlijk welluidend zingen gemaakt had, +een weinig voorbij was, toen waren er sommigen die in stilte de keus +van dat lied niet bijzonder gelukkig noemden, 't Nederlandsch klonk +zoo plat; dat _jou_ bijvoorbeeld en die _brij klaarzetten_, Nee! + +"Welzeker, dat zeg ik mijn dochter zoo dikwijls;" zegt mevrouw Armelo +op haar innemendsten toon: "Ik hou óók niet van Hollandsche liedjes; +die vindt men altijd op de orgels. Maar een mooie stem dat heeft +ze. Ja, ik zeg maar mevrouw de barones, als men er bovendien rondom +zoo dik inzit als mevrouw mijn dochter, dan....." + +Mevrouw de barones Narwal werd juist door Debecque aangesproken, en +zag er geen bezwaar in om met een gedistingueerd lachje de moeder der +gastvrouw verder aan 't gezelschap van een der freules Van Winteren +over te laten. + +De laatste zal nu met de meeste welwillendheid vernemen, 't geen de +aanstaande gravin Van Armeloo alzoo meer op het hart heeft, en vooral +hoe het haar een opoffering is geweest om aan den grooten drang van +mevrouw haar dochter te voldoen en de partij bij te wonen, dewijl de +kapitein en freule Louise, tot hun onbeschrijfelijk leedwezen door een +zeer lichte ongesteldheid zijn verhinderd geworden om mee te gaan: +"Och," besloot mevrouw Armelo na een lang vertoog--waarin ook nog +vermeld werd dat haar zijden kleed _heelemaal_ uit Parijs was gekomen +en _maar eventjes_ vier en een half de el kostte: "Och, mijn dochter +liet niet af, en, wat zal ik je zeggen freule Van Winteren,"--Mevrouw +drukte haar hand boven den boezem: "Een moeder doet veel, zeer veel +voor haar kind!" + +"Verrukkelijk! Prachtig!" roept Hardenborg nogmaals vol enthousiasme +over den heerlijken zang dien men zooeven hoorde: en terwijl hij +Helmonds arm neemt, vervolgt hij: "Weet jij wel amice, dat die stem +onbetaalbaar is? Als zoo iets in 't publiek was te hooren men sloeg +elkander dood om een plaats." + +Eva heeft van terzijde ook _deze_ lofspraak gehoord, maar is daarom +niet minder gevoelig voor de eer dat mevrouw Van Leeuwen--die migraine +heeft, en--natuurlijk onwillekeurig--den uitgespreiden waaier voor +haar buste houd, een zeer vleiend woord spreekt over de allerliefst +lieve stem van haar gastvrouw. + +Van tijd tot tijd moest Eva zich zelve als met geweld herinneren +dat deze schitterende partij inderdaad door _haar_ werd gegeven; +dat deze rijkgetooide zalen de hare, en al de gasten--waaronder zoo +velen van adel--werkelijk _hare_ gasten zijn.--En toch het is zoo, en +onder die allen is er zeker geen enkele, die zich zóó gelukkig gevoelt +als zij.--Neen het deert haar zelfs weinig dat mevrouw de gravin met +zulk een bijzondere belangstelling naar 't een en ander van vroeger +informeert, en straks--met iets zonderlings om de lippen--haar vraagt +of haar mama misschien geparenteerd was aan de familie Lyderick van +Zevenkerken? Zij meent den naam Lyderick te hebben gehoord. De oude +graaf Lyderick had een paar germain nichten gehad, maar...." + +"Mama is een geboren freule Lieder," heeft Eva snel met een blosje +geantwoord.--Wel ja, waarom niet? 't Was te gek om mama zoo uit te +sluiten. Bovendien, in 't Duitsch was _alles Fräulein_. --Mama heeft +zeker iets gezegd dat wat vreemd klonk, want dat lachje van mevrouw +Van Leeuwen.... enfin, 't heeft Eva slechts een enkel oogenblik +gehinderd, want o, zij was meer dan gelukkig. En straks, na het +soupee, wanneer het tweede deel van 't balprogramma zal begonnen zijn, +dan wordt haar de vreugdebeker ten boorde toe gevuld. Ja, ja zeker, +de majoor heeft het haar toegezegd, nog dezen avond zal hij haar, +als verjaringsgeschenk, het onwederlegbaar bewijs overhandigen dat +Eva is: een geboren gravinne Van Armeloo. + +"Ei majoor," zegt Eva, terwijl ze hem nadert met een--misschien wel +eenigszins gekunsteld vriendelijk lachje: "ik ben er door vereerd dat +u onze eenvoudige soirée in tenue de guerre, ofschoon zeker niet in +vijandige stemming hebt willen bijwonen." + +"Bekoorlijke gastvrouw, ik had mij voorgenomen geen uniform meer te +dragen tenzij ik nogmaals de eer mocht hebben aan 't Hof te worden +verzocht.... maar, dezen avond....!" + +"Zeer beleefd majoor;" herneemt Eva met een gevoelig neerslaan +der oogen, en dan met den blik naar den spiegelgladden vloer: "Het +spijt mij dat ge u nog zooveel moeite moet geven. Zou niet een der +bedienden... die boodschap naar uw woning kunnen doen?" + +De majoor schijnt niet aanstonds te begrijpen wat de vraagster zeggen +wil. Hij staart--zooals men dat doen kan--onwillekeurig strak voor zich +uit, en heeft er zeker geen erg in dat zijn oog als bij toeval rust op +Eva's blanken boezem, die--ofschoon het haar zelf geneerde--veel in +'t oog _moest_ vallen, aangezien volgens plechtige verzekering van +de Utrechtsche modiste, "het Hof nog tot drie en vier centimeters +lager ging." + +Echter, dat staren bevalt Eva niet. Zij maakt een zijdelingsche +beweging, alsof zij den sleep van haar prachtig lila satijnen kleed +wil wenden, en zegt dan snel: + +"Ik bedoel dat men die stukken voor u kon halen majoor." + +"Ah zoo!" Maar de schoone gastvrouw zou begrijpen dat men zulke +papieren van hooge waarde toch niet ter visie van iedereen liet +liggen. Om haar genoegen te doen, ontzag hij zich geen moeite, ofschoon +deze gering was.--Het bleef bij de afspraak: Onder den tweeden dans, na +het soupee, zal hij bij den koepel in den "sierlijk verlichten tuin", +haar het begeerde verjaringsgeschenk overhandigen. Ja, natuurlijk aan +haar alleen; gansch alleen; want de majoor moet het herhalen: hij is +zonder eenige rancune; maar bij zich zelven heeft hij gezworen, dat +hij slechts op bepaald verzoek van de beminnelijke doktersvrouw zou +kunnen besluiten om aan de kapiteinsfamilie het document te geven, +'twelk men zonder zijn hulp nimmer zou hebben gevonden. + +"Waarlijk een prachtige vole;" zegt de gastheer tot een der heeren +quadrilleurs, terwijl hij aan den arm van Archibald even bij een der +speeltafeltjes stilstaat. + +"'t Eerste mooie spel sedert de notaris werd weggehaald;" is het +antwoord. + +"Ja, dat Romphuizer notariaat is een geldwinning;" zegt mevrouw Lens: +"U hebt de lavage mijnheer de kantonrechter." + +"Is het tegenwoordig ton dat gastheer en gastvrouw ronddwalen zonder +mee te spelen?" vraagt aan een ander tafeltje de oudste juffrouw Van +Berge, die voor een ombertje letterlijk "geprest was." + +"Welzeker juffrouw," bevestigt de burgemeester: "je bent hier +heelemaal _vrij_. Ze noemen dat _partie libre_.--Harten troef. Hij +ziet er bleekjes uit." + +"Je sans-prendre burgemeester?" + +"Nee, ik bedoel onzen gastheer. Beste vent, maar.... Jawel, harten +troef.--Juffrouw Lens, aan u alsjeblieft!" + + + +"Zonder eenige quaestie Helmond, 't verjaringsfeest van je prachtige +vrouw is mijn jour de gloire. Ja, ik moest je hier hebben, hier +in dezen hoek achter die mooie camelia's; eventjes, want ik wou +je zeggen...." + +"Mag ik je feliciteeren Hardenborg?" + +"Man, druk jij nou _deze_ hand eens. Me dunkt, jij polsenvoeler van +je ambacht, je zult er nog iets bijzonders aan merken; deze zelfde +hand had op 't oogenblik dat jou wijfje zoo betooverend zong, ongezien +een kleiner dito aan boord, en die handen hebben elkaar iets herhaald: + + + "En straks mijn beste brave vrouw, + Brengt Peter met een kus aan jou + Zijn dank aan God d'Alzegenaar!" + + +"Ei ei," zegt Helmond terwijl hij den luitenant hartelijk de hand +drukt. En vragend: "Freule Marie?" + +"Nummer één van de drie!" rijmt Hardenborg lachend: "Jij bent de eerste +die 't weet.--Er ons niet op aankijken hoorje.--Gelukkig dat ze van +avond in 't rose is. Op één na de mooiste! Je ziet dat de liefde +me nog niet blind maakt. Je wijfje is een Hebe van avond. Maar die +vent....! Kijk, zie je hem wel, dáár, langs die varenplant heen, +in de kleine zaal? Hij presenteert haar den arm.--Bah! 't spijt me +dat ze hem aanneemt." + +"Eva is een klein beetje verguld met het mooie pak dat de majoor heeft +aangetrokken. Ze kan hem moeielijk weigeren. De man is altijd beleefd." + +"Weet jij heel zeker Helmond, dat ie geen Ronner heet?" + +"Wel ja! Tenminste...." + +"Ik moet je zeggen dat ik me anders ook niet begrijpen zou hoe hij +'t in z'n hersens kon nemen om z'n mooie plunje aan te trekken. De +gelijkenis met dien Ronner wordt er bepaald frappant door. 'k Heb +naar Indië om informatie geschreven. _Als_ ie 't was, dan.... verdord!" + +"Maar wát was er dan met dien Ronner?" zegt Helmond, terwijl hij Eva +eensklaps den arm van Kartenglimp ziet loslaten, en zich voegen bij +de gasten, die een der heeren hebben bewogen om zich bij de piano te +doen hooren. + +"Dat kan niet in 't volle licht verteld worden," zegt Archibald: +"Kom even mee in de vestibule; we hebben er koelte bij noodig." + + + +"Maar als die man zulk een schoelje was dan kon hij zich hier niet +zoo lang een fatsoenlijk.... enfin als een tamelijk fatsoenlijk man +hebben gedragen. Bovendien was hij destijds kapitein, en is met den +rang van majoor gepensioneerd: mij dunkt...." + +"Sedert hij die afschuwelijke rol speelde en zich niet slechts +voor een goed deel het vermogen van dien _vriend_--men beweert vrij +zeker door valsch hazardspel, had toegeëigend, maar hem tevens op zoo +schaamtelooze wijze de eer van zijn jonge vrouw had ontroofd; toen hij +den armen stakker er nog bovendien toe gebracht had om zijn leven in +een der Indische pestspelonken--een amfioenkit--te gaan vernietigen, +toen zag die ellendeling naar nieuwe slachtoffers uit. Al spoedig wist +hij de vrouw van een zijner kameraden--een schoone inlandsche--het arme +hoofd op hol te brengen, en, zooals ik je zeide, toen heeft dat fameuse +duel plaats gehad waaruit hij als de laagste hond werd voortgeschopt." + +"Maar ik zeg, de majoor Kartenglimp draagt immers....!" + +"Ik spreek van _Ronner_. Jawel, Kartenglimp draagt de majoorsuniform; +maar 't is bekend dat Ronner _vrijwillig_ zijn ontslag uit den dienst +heeft genomen, en dat hem--natuurlijk zonder bezwaar van 's-Rijks +schatkist of eenig pensioen--ontslag is verleend met den titel van +majoor en het recht om de activiteitsuniform te blijven dragen. De +zaak is, naar men zegt, om familieredenen geheim gehouden en gesust, +maar je begrijpt dat de hoofdfeiten toch moesten uitlekken." + +"Hardenborg, neem me niet kwalijk, 't is niet rechtvaardig om iemand +zonder bewijs te veroordeelen. De gelijkenis tusschen twee personen +is niet voldoende om de laagheden van den een op rekening van den +ander te stellen. Kartenglimp is...." + +"Hij is je gast; zeker! dat mag ik niet vergeten. En jij bent een +nobele vent, Helmond! Weet je wát ik doen zal, ik zal eerst eens +het antwoord uit Indië afwachten, of Ronner al of niet te Romphuizen +woont. Dat weten zijn _vrienden_, 'k ben er zeker van. Tot zoolang +schorten we ons oordeel op, maar zal ik _mijn_ schatje toch al vast +verzoeken om dat heer te mijden, want indien hij werkelijk is voor +wien ik hem houd, dan is zijn aanblik zelfs een beleediging; het +is de _vetvlek_ op een rein blad papier, of de vingerdruk op een +prachtigen vlinder. + + + + + + + +VIJF EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Nadat het soupeeren in de Oranje-zaal was afgeloopen, verspreidt men +zich, alvorens het bal opnieuw zal beginnen, voor een goed deel in +den tuin, waar Bus, met Bengaalsch vuur, wonderen verricht, die hem +zelf de handen vol verbazing doen ineenslaan. + +Terwijl door sommige heeren die binnen bleven, de champagne nu +min of meer als onschuldig water wordt gedronken, en daarentegen +de thee die men ook buiten presenteert, door de meesten met een +enthousiasme wordt begroet alsof men al wat er voorafging slechts +genoten heeft om anderen plezier te doen; houdt Eva zacht lachend +met eenige dames en heeren nabetrachting over de aardigheid, dat bij +'t ontsteken van het eerste blauwwitte licht, ginds op de bank onder +den bruinen beuk, een jeugdig paar in teedere omhelzing zeer duidelijk +is te voorschijn gekomen. Dat paar, in zoete droomerijen verloren, +had niets van de extraordinaire verlichting bemerkt alvorens een +zacht--misschien wel een waarschuwend handgeklap verkondigde, dat +men hen had _uitgevonden_. En, terwijl men lacht en praat, in 't +eerst vooral over den armen Piet met zijn bleek Marietje, en men den +avond prijst, en de gulheid van die lieve gastvrouw in 't bijzonder, +staat de gastheer, ongemerkt uit het gezelschap verdwenen, op zijn +studeerkamer voor de geopende schrijftafel. + +"Verwenschte champagne!" zegt hij half luid: "Heb ik dan geen greintje +macht meer over mijzelf? Wat doet het er toe of hij betaald is of +niet; hij heeft een lichaam nog meer van streek en 't brein als een +wijnvat aan 't gisten gemaakt. Morgenavond--'t is waar, dan moeten +de zeshonderd en tien gulden voor Wulters gereed zijn...."--Hé, hoe +komt hij ineens op dien Wulters? Wat gaat hem die Wulters aan! Die +man heeft geen vrouw die vier- of vijf-millioen kan verdienen op één +winter; in Engeland, in Amerika en overal. Wulters de schilder dat is +geen man die hier op de partij past; dat is.... Stil Helmond, stil, +je moet water drinken, je suizelt; je denkt verward. Fi donc! Die +verwenschte champagne! Maar wáár is het zeker: met zoo'n vrouw ben +je millionair of je 't weten wilt of niet, en Wulters behoeft niet +bang te zijn, zoomin als iemand ter wereld.... + +Helmond staat een oogenblik met de hand aan het hoofd. 't Is hier +koeler dan binnen, en koeler zelfs dan buiten.--Ei, denkt hij eensklaps +opziende: Waarom ben ik ook eigenlijk hier gekomen?.... Ah ja! Die gek, +die aartswauwelaar, die handendrukker....! Juist, verrukt over alles, +wist hij dat er nog een surprise zou komen.... Een charade; een.... Ja +juist. Hij had de afspraak gehoord dat mevrouw Helmond den majoor +onder den tweeden dans na 't soupee zou vinden achter in den tuin. + +.... 't Zou _zeker_ een charade zijn--heeft Kippelaan erbij gereuteld, +want mevrouw Van Leeuwen had ook al aan mevrouw Narwal gezegd, +dat men nog heel wat zien en hooren zou.--De majoor had haar zeer +geheimzinnig een briefje van mevrouw Helmond laten lezen; enfin, +dat waren haar eigen woorden: "een charade en action!" + +--Ah ja, nu weet Helmond weer alles: Toen die wauwelaar, verrukt +over het nieuws, 't welk hij hier en daar had opgevangen, met +charade-illusies straks de zotste exclamaties over deze "heerlijke +Italiaansche fête de nuitrdquo; uitkraaide, toen heeft Helmond +met alle krachtsinspanning een zeer buitengewonen aanval moeten +bedwingen; immers hij had dien gek tegen het marmer der vestibule +kunnen slingeren, hij had hem.... Goddank, zelfs na dien verwenschten +champagne kon dokter Helmond toonen dat hij zichzelf altijd meester +is. 't Zou de grootste dwaasheid zijn geweest om aan de praatjes van +dien zotskap de geringste waarde te hechten. + +--Ha, Helmond gevoelt dat het hem goed heeft gedaan hier even +in de stilte te hebben vertoefd. 't Is belachelijk dat hij +straks op zulk een gedachte kwam.--Ja nu weet hij 't weer: Om die +Oostersche kris te halen was hij zoo ijlings naar boven gevlogen.--O +waanzin, o champagne-gif! Eva, zij, mijn eenige, zij zou met dien +majoor....!--Groote God, ik ben ziek tegenwoordig. In denzelfden stond +maak ik me bevreesd over 't geen mij een oogenblik tevoren het hart +vol vreugde deed kloppen. + +--Ben je geen ijdele dwaas? Zulk een vrouw! En rijk, ja _rijk_ zijn we +tezamen. _Mijn_ wetenschap, _háár_ goddelijk talent! En onze liefde! O +God, draagt ze dan niet ons _kindje_ onder 't hart! + +Helmond meent na eenige oogenblikken dat hij weer geheel tot zijn +natuurlijke kalmte is teruggekeerd. + +Wat zijn gestel betreft--nu ja, wanneer Eva's feest voorbij is, +dan zal hij eens een kuur beginnen; hij is inderdaad te gejaagd en +te zenuwachtig voor een man van zijn leeftijd en kracht.--Komaan, +nu moet hij terug naar beneden; die vreemde roes is voorbij. + +"Ik heb overal naar je rondgekeken mijn beste man;" zegt Eva op +den drempel der tuindeur, en terwijl zij hem even achter de breede +gordijnen terzij trekt, drukt ze hem een zoen op de wang. + +"Beste kind, je zult kou vatten!" vermaant Helmond die in weerwil +van zijn menschlievenden aard, de centimeter-juffrouw in zijn ziel +verwenscht. + +Eva is niet bevreesd. Maar, nu Helmond haar iets heeft +ingefluisterd--want anderen konden het immers nog bezwaarlijk weten--nu +doet ze haastig een zijden foulard om: + +"Jij ziet wat bleek beste. Er scheelt toch niets aan?" + +"Aan mij, Eva? Wel nee.--Je hebt immers voldoening van je feest?" + +"O ja, onbeschrijfelijk veel. Ik hoor overal zeggen dat het hier veel +geanimeerder is dan bij de Debecque's. En...." + +"En....?" + +"Er wacht me nog iets." + +"Je meent?" + +"Een geschenk. Een verrassing. Meer zeg ik niet. Nee nee, mannetjelief, +meer zeg ik niet." Eva snelt nu voort, want ze had iets vergeten. + +In een kleine achterkamer waar dezen avond een kok in 't wit zijn +schepter zwaait, geeft Eva haar bevelen. Zij heeft aan papa en Louise +gedacht.--Neen, ze wil dat toch liever eigenhandig beredderen. Hier, +in deze groote mand legt ze snel en zonder dat men het bemerkt, een +flesch champagne. Nu, in een overdekte schaal er bovenop, getruffeerde +kalkoen en wat pasteitjes. Ziezoo, een groot stuk ponstaart kan op +een papier daarnevens. Ja, nog iets van deze snoeperijen, en een +proefje van die fijnigheden. Dát zal smaken. Ach ja, die goede papa +kon niet komen, 't Was niet kiesch van mama dat zij nu óók maar niet +stilletjes is thuis gebleven. Mama was.... + +--Wacht, wie zal die mand nu bezorgen? Ja wie? Die vreemden weten hier +geen weg,--Ha, daar komt Bus. Bus is in een livrei met rood en goud, +hij heeft witte handschoenen aan; 't zweet loopt hem langs de slapen. + +"Ei Bus," zegt Eva op den drempel der kamer: "jij moest deze mand eens +eventjes...." Mevrouw Helmond ziet dat de kok haar juist de boodschap +van de lippen kijkt.... "Ik zeg, je moest deze mand eens eventjes +naar mevrouw Van Hake brengen, je weet wel de weduwe Van Hake." + +"Nou!" zegt Bus, "die zou ik niet kennen. En, alsdat 'et van u +kwam....?" + +"Jawel," roept Eva hem toe, want ze snelde reeds voort. Onder 't +geven van dat adres was ze vuurrood geworden. + +--Nu 't was ook eigenlijk te dwaas om aan papa zoo'n mand te zenden, +Morgen zal ze 't wel goedmaken. Ze rijdt er dan desnoods eens even +naar toe. 't Een en ander in een hoededoos, welzeker! + + + +Eva weet niet hoe het komt, maar het hart klopt haar sterk in den +boezem, nu zij zich door den straks verlaten tuin ijlings naar de +achterzijde spoedt. + +Ginds bij den koepel wacht de majoor; hij zal dan eindelijk geven +waarnaar ze zoo lang met fel bestreden ongeduld verlangde. Heeft ze +goed gedaan met hem dat briefje te schrijven?--Wáárom zou ze net _niet_ +gedaan hebben! Zonder haar beleefd verzoek ware de majoor er zeker +niet toe gekomen om die papieren te geven, terwijl een langer dralen +zelfs gevaarlijk had kunnen worden, dewijl hij vroeger heeft gezegd +dat het voornaamste stuk als curiositeit een groote waarde bezat. Wie +weet of hij het niet had kunnen verkoopen; aan een museum misschien! + +Eva begrijpt dat zij het zeer goed heeft aangelegd.--Aan de jarige +echtgenoot van dokter Helmond mocht de majoor niets weigeren, en--door +de wijze, waarop ze het behandelde, werden alle zwartgallige visioenen +van papa en manlief, volkomen te niet gedaan. Immers, inplaats van de +honderden of duizenden guldens die men er hem voor schuldig zou zijn, +kostte het haar nu geen enkelen stuiver. + +Ofschoon Eva den weg kan vinden, het doet haar toch leed dat de +meeste lichtballons reeds zijn uitgegaan. Achter in den tuin ziet ze +er zelfs geen enkele meer.--O ja, zie, nog een blauwe ginds, en een +roode wat verder. + +'t Is toch zonderling dat haar 't hart zoo klopt. Is er dan iets kwaads +in wanneer men het bewijs gaat ontvangen dat men 't recht heeft om +zich op een der hoogste sporten van de maatschappelijke ladder te +plaatsen? Is het niet God zelf die de menschen in het aanzijn roept, +ieder in den stand waarvoor Hij hem verordineerde? Kan het geen strijd +tegen God worden genoemd, indien men moedwillig verzuimt de plaats +te hernemen die ons toebehoort?--Eensklaps staat Eva stil.--Wie +zegt haar dat zij den naam van God daar ijdellijk gebruikt? Wie +zegt haar dat ze voortholt op het pad der lichtzinnigheid en der +zonde....?--_Als het alles eens waar was!!!_ Wat?--Ja zij weet het +wel.--Ook van terzijde; ook van dienstboden en meer andere kleine, +half in 't donker zich wrekende vijanden, heeft ze wel eens vernomen +wat ze niet hooren wilde, en als de uitvloeisels van jaloezie heeft +beschouwd.--Heeft dan die oude man gelijk; holt zij voort op een weg +die ten verderve leidt.... op een weg die....?--O foei Eva, schaam +je! zegt ze bijna hoorbaar terwijl ze zeer haastig voorttreedt: In +'t donker ben je bang. Kinderachtig kind! Is de verstooten vorstenzoon +die een troon herovert, en zich met de weelde die tot een hof behoort +omringt, dan ook een "verdoolde die jaagt naar verheffing boven zijn +stand, en naar een weelderig genieten zonder arbeid in het zweet zijns +aanschijns"!?--Foei Eva, je bent nog even bang in 't donker als toen +je een kind waart.--Maar wie had ook kunnen denken dat de lichten om +halféén zouden uitgaan! Voort Eva, voort....! + +--Ha, daarginder ziet ze iets bewegen. Ja, het treedt terug naar de +zij van den koepel achter de fijne dennen. + +--Komaan Eva, waarom gedraald! Voorwaarts, gerust! 't Is heden uw +schoonste dag: Gravinne van Armeloo!" + + + +Dokter Helmond is merkbaar afgetrokken terwijl mevrouw Doelemeere +hem attent maakt op den jongen Hardenborg en freule Marie Narwal, van +welk paartje men--zij houdt het voor zeker--spoedig meer zal hooren. + +--Waar was Eva? Hij ziet haar niet. + +"O wil me even excuseeren mevrouw, ik heb...." + +Helmond vliegt met zijn blik de zalen rond. De wals is +aangevangen. --Mijn hemel wat spelen die muzikanten hard en wild.--Waar +is Eva? Weet die kapelmeester niet meer dat hij deze schetterende wals +hier niet spelen moet! 't Is hem immers door Eva zelve gezegd.--Waar +is ze dan---Waar?--En hij, die majoor....? + +"Heb je mijn vrouw hier niet gezien Hardenborg?" + +Freule Marie Narwal antwoordt, terwijl haar geliefde ontkennend +rondtuurt: + +"Ik zag mevrouw voor weinige oogenblikken de groote zaaldeur +uitgaan. Ik moet u eens eventjes zeggen dokter, dat uw vrouwtje er +snoeperig uitziet. Zij vertelde me straks dat ze u met die lilajapon +heeft verrast. Ik zei zooeven nog tegen Ar.... tegen den luitenant +toen ze daar zoo heenzweefde: precies een reine! Zij heeft...." + +"U houdt me ten goede freule, ik wilde...." + +"Dokter ziet er fameus geaffaireerd uit, vin-je niet lieve; en +vreeselijk bleek?" zegt de fleurige beminde van Archibald Hardenborg, +nadat Helmond zich in allerijl heeft verwijderd. + +De Turksche wals klonk ruw en hard, waarschijnlijk te harder door +de weerkaatsing van het glas der serre. Aan de tuinzijde stonden de +ramen open. + +In de danszaal vlogen de paren rond; 't ging zoo geanimeerd en +luidruchtig dat de oude lui--die na 't soupee niet meer speelden--nog +eens kwamen kijken. Zie, er had een kleine stagnatie plaats. Een der +wielende paren--waarschijnlijk het dansen wat veel ontwend--sloeg in +'t midden der zaal neer. Gelukkig bij 't opstaan lachten ze allebei +zooals dat behoort, en de kapelmeester werd nog te meer aangevuurd +om--op straks gedane verzoek van den majoor--de wals met kloekheid +door te zetten, terwijl de dansmeester vooral wat lang zou aanhouden +aangezien "er een weddenschap was". + +"Ha mon ami! Goddelijke soirée, Goddelijk, c'est le mot!" roemt +Kippelaan, terwijl hij Helmonds hand even vastklemt en dan, door een +sterken ruk naar beneden, diens arm bijna uit het lid trekt: "Parole +d'honneur; in gespannen verwachting! Niemand iets van gezegd. Alleen +mevrouw Toulaar en menheer Sommer--lieve menschen, vrienden van +me.--'t Zal nu komen niewaar? Mevrouw al gezien. Jawel. Ze ging +naar buiten. Charmant lieve vrouw, o charmant! Altijd gezeid! Een +charade niewaar? Charade en action? Jawel, de majoor wacht met +de costumes, achter in den tuin. Geobserveerd; jawel. Een beetje +ondeugend misschien; maar enfin! Ik ben die ik ben, Charade +niewaar? Allercharmantst! 'k Wil wel souffleeren.... Charade niewaar?" + +"Ja zeker, ik moet er bij zijn;" heeft Helmond reeds in 't midden +van den snellen Kippelaans-roffel geantwoord, en voort is hij den +tuin ingesneld. + + + +"Maar we kunnen hier wel buiten blijven majoor. Ik mag mijn +gezelschap...." + +"Natuurlijk niet te lang alleen laten, natuurlijk! Maar wat ik u ter +inlichting te zeggen heb mevrouw, wil ik niet dat door iemand zal +beluisterd worden.--Sedert het èchec dat ik leed...." + +"Dat is immers vergeten majoor?" + +"0 volkomen, maar die omstandigheden rechtvaardigen toch eenigszins +mijn houding. Ik behaal een groote overwinning op mijzelf mevrouw, +vergeet dit niet. Uw gasten zullen u _korter_ missen, indien u +_aanstonds_ besluiten kunt....? Zoo niet, dan keeren wij zonder over +deze zaak verder te spreken naar uw heerlijke partij terug. We kunnen +de zaak dan als afgedaan beschouwen." + +Weinige oogenblikken later staan Eva en Kartenglimp in den koepel, +waarvan de deur door den majoor behendig gesloten is. Om haar dat +eene papier te kunnen toonen moest er licht wezen. De majoor had er +voor gezorgd. Een kleine lantaarn brandt op de tafel. + +Eva heeft de papieren gezien, en _niet gezien_. 't Was haar inderdaad +voldoende te weten dat dit laatste stuk--door een zekeren mijnheer +Ronner onderteekend, en met eenige stempels en wapens voorzien--het +document was waar men alles mee bewijzen kon.--Die majoor is toch +waarlijk goedaardig, 't Is kinderachtig dat ze een oogenblik angst +heeft gevoeld toen ze hier zou binnengaan.--En zie, terwijl hij haar +nu het pakje met al die stukken tezamen overhandigt, en daarbij de +bedoelde, hoogstbelangrijke inlichting geeft, dat hij door zijn invloed +in Den Haag zeer zeker bewerken kan dat dokter Helmond reeds spoedig +den naam en titel der Van Armeloo's zal kunnen aannemen indien hij +zulks verkiest; zie, terwijl hij haar nu zoo gracieus dat kostbare +geschenk overhandigt, nu zou het toch de verregaandste preutschheid +zijn om den man met met een vriendelijken handdruk haar innigen dank +te betuigen, en hem te zeggen.... + +--Maar o God, wat is dat! Wat bedoelt hij nu! Hoe houdt hij haar hand +zoo wonderlijk lang en vast in de zijne geklemd.... wat wàt eischt +hij tot loon....? + +De woede van den tijger is te grooter naarmate hij langer een begeerden +buit moest missen.--Lang, zeer lang had hij zich ingetoomd; langer +dan ooit te voren heeft hij zijn tijd zoeken af te wachten; maar nu, +nu hij dan hier met haar _alleen_ is, nu..... + +"O God, mensch wat wil je!" roept Eva in hevigen angst. + +"Niets anders dan een dankbaren zoen voor het document van Ronner, +mijn engelachtig kind!" + +"Vent! raak mij niet aan. Wat denk je! Met mijn nagels zal ik je de +oogen uitkrabben hoor je.--Help, help!" + +"Ha!" zegt Kartenglimp met vlammende oogen: "Is een enkele zoen te +veel voor den titel van _gravin_!" + +Eva, in den hevigsten angst, neemt eensklaps het paket 't welk hij haar +zooeven overhandigde, en met een gillend: "Dáár! o God, moest dat je +loon zijn!" werpt ze het hem in 't aangezicht; en nogmaals gillend: +"August, August! Helpt menschen, helpt!" + +Een vreeselijke slag doet den koepel schudden. De glazen van +een der deuren storten rinkelend op den grond. Door een hevige +krachtsinspanning is het Helmond gelukt de gesloten deur te doen +openspringen. + +"Goddank! Goddank!" roept Eva, en in koortsachtige overspanning vliegt +ze haar geliefde tegemoet. + +Kartenglimp door het pakket papieren ofschoon slechts licht aan +het hoofd getroffen, maar vooral door Helmonds onverwachte komst +geschokt, staat een oogenblik als verlamd. Eensklaps echter is zijn +besluit genomen: + +"Je vrouw speelt een vreemde rol dokter. Zoodra zij haar man in haar +nabijheid vermoedt zal ze zich houden alsof...." + +"Mijn God! August, hoe is het mogelijk!" roept Eva bijna schreiend. + +"Lage ellendeling!" zegt Helmond, terwijl hij Eva vast aan zijn borst +klemt, en Kartenglimp met een blik vol verachting doch schijnbaar +kalm blijft aanstaren. + +"'t Zal de vraag zijn wie hier van ons beiden met recht een ellendeling +heet;" brult Kartenglimp met een ruwen vloek. + +Eva trilt over al haar leden. Dokter Helmond kan zich beheerschen. Nu, +nú vooral mag hij zich niet verlagen door het plegen van ruw +geweld. Met nadruk zegt hij zacht: + +"Wanneer je wist mensch, wat er omgaat in mijn ziel, het zou je zelf +verwonderen dat ik je niet met dezen stoel, in één slag den boozen kop +verpletter. Om mijn vrouw te sparen, die ik geen oogenblik langer aan +je vuilen blik wil blootstellen, vergun ik je van hier te gaan. Wij +spreken elkander nader. Ga heen!" + +Kartenglimp inwendig bevend en overtuigd dat hij nooit zal herwinnen +wat hij nu verloor, hij kan--inweerwil van den angst over Helmonds +"wij spreken elkander nader" den lust niet bedwingen om zich aanstonds +over zijn nederlaag te wreken. Met ruwe vloeken en verwenschingen +barst hij los, en noemt zeer zeker hém den grootsten ellendeling, die +ter wille van een ijdele vrouw zijn zieken als dokter verwaarloost, +wiens praktijk in weinige weken door schandelijk verzuim zoo goed +als verloopen is, en die ten overvloede schuld maakt op schuld, +met het uitzicht op den spoedigen dood van een braven pleegvader. + +Eva's verontwaardiging kent geene grenzen meer. Toen dat monster--dien +ze inderdaad slechts van den beginne afaan heeft geduld, omdat ze +door hem tot de hoogste eer dacht te komen, toen hij straks háár +eer zoo schandelijk durfde belagen, toen ontstelde zij hevig maar +gevoelde zich toch krachtig, ja krachtig zelfs als vrouw, om te +heerschen over.... het dier. Nu ze echter haar innig geliefden man +op die wijze hoort aanvallen en _zijn_ eer belagen, nu roept ze met +fonkelenden blik in schier teugellooze woede: + +"Dat is gelogen! Dat is hemeltergende laster!--August, roep onze +gasten hier. Dat mensch zou ons krankzinnig maken!" En dan schreiend +aan Helmonds borst: "O God, zóó te durven spreken van mijn edelen +braven man!" + +"Stil kind, stil! Ja zeker," aarzelt hij in hevigen tweestrijd: +"dat is _onwaar_. Zeker Eva, hij liegt!" En dan eensklaps met half +angstigen, half vernietigenden nadruk tot Kartenglimp, die reeds de +deur was genaderd: "Schuldenaars zijn we allen; maar de een kan zijn +schuld vereffenen, en de ander misschien in der eeuwigheid niet!" + +"Halt Ronner!" roept Archibald Hardenborg, terwijl hij den majoor +den uittocht belet: "Halt!" + +"Ronner! Wat meen je! Verdoemd als ik weet wat je zegt. Denk je +dat _ik_....?" + +"Ik denk en _weet_ dat jij de lage schelm, de geld- en eerroover bent, +onwaardig om de epauletten van een Neerlandsch officier te dragen. Hoe +is 't mogelijk dat men dit nog kon toestaan!" Eensklaps met forschen +greep, rukt Hardenborg hem een epaulet van den schouder; werpt hem die +voor den voet, en zegt: "Ha; val nu weer op de knieën lafaard, zooals +bij dat prachtig duel. Bid weer om vergeving en behoud van je ellendig +leven, ter wille van een arme moeder _die niet meer bestaat_.--Komaan +poltron, komaan op de knieën voor deze engelachtige vrouw en voor +mijn edelen vriend. Vergiffenis gevraagd, of anders, zoo waarachtig +als ik een Nederlandsch officier ben, eer drie dagen voorbij zijn, +gaat je cadaver in 't graf. Op de knieën poltron, op de knieën!" + +"Nee Archibald, nee! wij willen dat niet." + +"O!" roept Hardenborg: "dat mispunt doet het zelfs voor de tromp van +een geladen pistool als _hij eerst heeft misgeschoten_. Lafaard!" Op +Helmond en Eva wijzend: "Die man is te goed, en die vrouw is te +geschokt om je hier langer te dulden. Bovendien, zij hebben haast. Hun +gasten zouden hun afwezigheid bemerken, Goddank dat ik tusschenbeiden +kwam! Ik, _ik_ ken je. Al hebben je al te genadige rechters zeker hun +woord gehouden, de zaak moest in Indië ruchtbaar worden; de bosschen +hebben er ooren. Voorwaarts marsch! Ha, 't is nog kluchtig er bij: de +majoor-poltron wordt gecommandeerd door een luitenant op non-actief." + +Dit laatste was toch te veel voor den oud-militair. Met een brullende +verwensching en vuurrood geworden, grijpt Kartenglimp het wapen +'twelk Helmond straks versmaadde, en zou den jongen officier met +den stoel hebben getroffen, indien Helmond niet, door een slag op +Kartenglimps arm, zijn voornemen had verijdeld. + +"'t Zou zóó best mogelijk worden dat de ziekte waarvoor je vreest er +dezen nacht een eind aan maakte;" zegt Helmond met klem. + +Kartenglimp siddert.--Dezen nacht een _beroerte_! + +De overspanning na velerlei hartstocht moest het na die laatste +krachtsinspanning waarschijnlijk bewerkt hebben, of de schrik bij des +dokters laatste woorden het allermeest: Een blauwachtig paars verving +Kartenglimps gloeiende kleur. Hij wankelde, klemde zich vast aan de +tafel, en.... door de duizeling getroffen zou hij zijn neergevallen, +indien _dokter_ Helmond niet ijlings ware toegeschoten en hem voor +den val had behoed. + +Bij eene vrouw wordt zelfs de hevigste afschuw alras door medelijden +vervangen, wanneer ze haar belager door een onheil getroffen ziet. De +onverwachte ongesteldheid van den majoor en zijn akelig voorkomen, +verdrongen eenigszins den indruk van hetgeen er vooraf was gegaan. Ja +zelfs haar heimelijke vrees voor de waarheid moest nú wel eensklaps +verdwijnen, want zie maar, de man die "ter wille van een ijdele vrouw +zijn zieken door schandelijk plichtverzuim geheel verwaarloost", zie +dan, diezelfde dokter laat zijn geschokte jonge vrouw aan haar zelve +over, om een lagen beschuldiger, een onmensch--als patiënt aanstonds +ter hulp te komen.--O goede God, is er een edeler man op de wereld! + +En Eva zal toonen dat ze zulk een echtvriend waardig is. Zij zal +toonen bovendien dat ook zij zich beheerschen kan, èn terwille van +haar gasten, èn ter voorkoming van onnoodige opspraak. + +Ja, Eva zal aanstonds in den koepel doen bezorgen 'tgeen Helmond +verlangt. Hardenborg zal bij hem blijven. _Alleen_ zal ze naar 't +gezelschap terugkeeren, en haar man en zich zelve verontschuldigen, dat +men voor een ongesteld geworden gast eenige oogenblikken het gezelschap +verlaten moest.--'t Zal voldoende zijn te zeggen, ja, dat men een +kleine charade heeft willen uitvoeren, en de majoor Kartenglimp onder +'t spreken ervan, door een plotselinge ongesteldheid getroffen werd. + +Alvorens Eva zich--even snel als dit besluit werd genomen--zal +voortspoeden, wendt ze zich haastig naar een hoek van den koepel; +raapt er iets wits van den vloer, en laat het onder 't heengaan +ongemerkt wegglijden in den zak van haar lila-zijden kleed. + + + + + + + +ZESENDERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +'t Was twee dagen na Eva's verjaardag. Er hing een zware +mist.--Uit de oranjezaal die weer in haar gewonen toestand was +teruggebracht--ofschoon eenige fraaie kamerplanten er toch waren in +achtergebleven--kon Eva de huizen aan de overzij van het marktplein +volstrekt niet zien, en zelfs ternauwernood de boomen op een twintig +schreden afstands. + +'t Was een sombere herfstdag.--Eva tuurde naar buiten.--Nu dat feest +voorbij is, gevoelt zij iets leegs, iets "gedesoeuvreerds." Zij +heeft op digestie-visites gerekend, op uitnoodigingen misschien; +maar de stijve Romphuizers, enfin, ze komen graag als er wat +extra's te genieten valt, maar anders blijven ze waar ze zitten of +staan.--Eigenlijk is Romphuizen onbeschrijfelijk vervelend. Hier op den +druksten stand zag ze nu in een half uur geen enkel rijtuig, ja zelfs +geen kar voorbijkomen.--En dan, zoo'n groot huis, zulke enorme kamers, +zonder menschen! Op den duur is 't ontzettend vervelend. Luchtig, +nu ja, en duizendmaal beter dan zoo'n krot aan den wal, maar zonder +menschen, nee!--En met zoo'n mist en tegen den winter....! Als August +weer wat flinker zal zijn--want zoo heel _heel_ fiksch is hij niet--dan +zal ze er nog eens een balletje over opgooien om in Parijs.... neen +dat zal toch niet lukken--maar om tenminste in een groote stad te +gaan wonen. + +--Wanneer het waar is dat zijn praktijk niet toeneemt omdat hij +fortuin heeft, waarom dan hier te blijven! In een andere plaats had +men ook niet die moeielijkheden met het vragen der oude lui, en de +onaardige jaloersche en toch hooghartige buitjes van zusje Louisje, +die papa geheel en al onder haar plak zoekt te brengen. + +--O foei, wat een vervelende mist! Verveling is niet goed voor ons +beidjes, denkt Eva voort, terwijl ze zich vluchtig in den spiegel +overtuigt dat nog niets haar geheim verklapte. + +--We moesten den lieven "papa" maar eens tegemoet rijden.--Maar +met den mist...." En waar Helmond zich nu bevindt dat weet Eva +niet. Ze zal hem maar liever afwachten.--Gelukkig dat hij zijn +menschlievendheid toch niet zóóver heeft uitgestrekt om _zelf_ dien +vreeselijken majoor mee naar huis te brengen.--Foei, aan die scène +mag zij niet meer denken.--Hoe dankbaar moest ze niet zijn dat haar +beste August als bij intuitie haar op dat oogenblik te hulp kwam. En, +dat die schrikkelijke man nog bovendien zulke beschuldigingen heeft +durven uitspreken tegen dien edelen trouwen August!--Maar ha! August +heeft het _leugen_ genoemd, en zeker leugen moest er wel komen uit +den mond van een, die--gruwel en laagheid--zich reeds in Indië op +zulk een wijze had doen kennen. Nu 't is hem voorgoed verleerd om zijn +logens omtrent dien besten man in 't rond te spuwen. Gisteren toen hij +van den schrik was bekomen, toen heeft die wakkere luitenant het hem +onder vier oogen zeer krachtig gezegd: Wanneer hij de geringste klad +op dokter Helmond of zijn vrouw zou durven werpen, ja zoo het blijken +mocht dat men in Romphuizen over het gebeurde in een anderen zin zou +spreken dan over een--door zijn plotselinge ongesteldheid--mislukte +charade-voorstelling, dat het zwarte boek van Ronner dan blad voor +blad zou worden opgeslagen, en Archibald het EINDE er onder zou +schrijven met bloedroode letters. + +--Eva moet dien hartelijken vriend wel dankbaar zijn. Immers, op den +edelsten naam blijft een smet kleven, wanneer het wangunstig gemeen +hem eens door het slijk heeft gesleurd. En dan, al werd het met dien +vreeselijken angst tot duren prijs gekocht, uit den fellen gloed heeft +ze toch haar schat gered. Ja, en 't was haar eigendom wel. Al had +hij ze haar niet geschonken, de _familiepapieren_ der Van Armeloo's +behooren het allerminst aan een verachtelijken gelukzoeker. Voor zijn +moeite kan men het loon hem voor den voet werpen; maar zijn eigendom, +neen waarachtig, zijn eigendom waren die bewijzen nooit. + +De mist hangt droevig zwaar. 't Scheen tegen den middag een oogenblik +alsof de zon den strijd zou winnen, maar neen, de namiddag spoedt reeds +voort, en nu.... de boomen op 't marktplein zijn geheel onzichtbaar. + +Over Eva's gelaat heeft zich weder een glimlach verspreid. Het uur, +dat er nog verloopen moet eer August zal komen, kan ze zich aangenaam +bezighouden. + +--Ja ja, mijn heel klein ventje, mijn aardig snoeperig klein graafje +Helmond Van Armeloo, we zullen nog eens eventjes gaan kijken wat er nu +'t allereerst en 't allerbest moet gedaan worden. _Er_ is een heeleboel +te lezen. + +Toen Eva eenige oogenblikken later op haar boudoir voor haar elegante +schrijftafel in eenige papieren te snuffelen zat, toen werd haar een +briefje gebracht, 'twelk zeer inderhaast scheen geschreven te zijn. + +'t Was van Helmond. Hij meldde haar, dat zij niet met het eten op +hem wachten moest, aangezien hij ver buiten de stad bij een zieke +was geroepen. 't Kon wel avond worden, zeven acht uren. + +"Zeg in de keuken dat we om acht uur zullen dineeren;" beval Eva +iets later, en van haar gelaat was de vroolijke glimlach verdwenen, +terwijl ze verder die papieren doorliep. + +En de mist hing buiten zóó dik en zwaar dat Eva al spoedig de letters +niet meer kon onderscheiden. Zij geeuwde.... ze dook achterover in +haar voltaire; en.... Toen werd het eensklaps licht, helder licht +voor haren geest: Een heerlijk schitterend bal masqué werd door haar +in ruime zalen gegeven. Als een sylphide met donzen vleugels, zweefde +zij over een kristallijnen vloer, aan den arm van een Elfenkoning, +stralend van glans. En de breede kolommen der groote zaal weken aan +weerszijden terug, en het dak scheurde van een. En daarboven, zie, daar +troonde in een verblindend licht een grijsaard; en eensklaps--alsof +het een stormwind ware--blies hij met zijn geweldigen adem het licht +uit in die groote feestzaal, en zijn hand nam den Elfenkoning weg +van hare zijde, en.... + +"O God! August, August!" gilde Eva ontwakend. + +Trillend en bevend van den akeligen droom ziet zij naar buiten. De +mist hing als een strak getrokken zwartgrauw kleed voor het venster, +'t Was donker, akelig angstwekkend donker in het boudoir. IJlings +vloog ze op, en schelde om licht. + + + +August Helmond stond een paar uur vroeger in de groote woonkamer van +het landhuis _De Zonsberg_. Van het prachtig vergezicht uit de hoogte +over het statig geboomte, met den kronkelenden stroom, was niets te +zien. Ook hier had zich de mist tot aan de vensters vastgepakt. + +Met de hand op de tafel gedrukt, den starenden blik voor zich uit, +zóó, onbeweeglijk stond Helmond daar reeds een twintig, ja dertig +seconden misschien. + +"Och mijn lieve August, staar toch zoo somber niet; hij heeft het +zoo erg niet bedoeld; hij is zoo goed, zoo braaf, zoo edel...." + +Helmond weet niet dat er gesproken wordt; hij weet niet dat Jacoba +hem bij de hand heeft gevat, en dat ze van den ouden man spreekt die +hem zooeven.... O, dat was een ontzettend oogenblik! Zoo iets, neen, +groote God, zoo iets heeft hij niet kunnen verwachten. Een vervloeking +en _zulk_ een vervloeking! + +"Beste lieve Helmond, och zie mij dan aan.--Geloof je je zusje dan +niet? Zoo erg heeft hij het niet bedoeld. De arme papa is ziek. Die +telkens terugkeerende benauwdheden maken dat hij soms niet weet wat +hij zegt; hij meende alleen...." + +Als uit een droom ontwakend, ziet Helmond Jacoba aan; en aanstonds +beseffend dat hij het zwakke meisje zijn aandoeningen moet sparen, +zegt hij zoo kalm als hem mogelijk is: + +"Ja lieve kind, dat zal wel zijn: ik geloof óók dat je papa...." + +"Och papa is waarlijk zoo goed, en hij houdt zoo innerlijk veel van +je, mijn beste trouwe broeder. Maar hij is ziek niewaar? Hij drukte +in den laatsten tijd zoo gedurig de hand op het hart. Ik vleide mij +nog dat het een aanwensel was geworden omdat hij zeer bedroefd was +August, zeer bedroefd...." + +"De generaal is nu ziek Jacoba." + +"Noem hem niet bij dien titel August. Och ik bid je, maak mijn lieven +vader weer gezond, en hij zal je zegenen inplaats...." + +"Inplaats van mij te.... _vervloeken_;" zegt Helmond zacht. + +"Hij wist niet wat hij zeide. Niewaar, als men dan ziek is; wanneer +men met een _hartkwaal_ te worstelen heeft!?" + +"Ja zeker Jacoba, dan.... dan is het zeer natuurlijk.--Maar nu," +herneemt Helmond met inspanning, na een korte aarzeling: "nu kan ik +hier toch niet van dienst zijn. Wat ik doen kon dat heb ik gedaan: +hier komen met de beste bedoeling, op je dringend verzoek." + +"En als je heengaat zal dan de arme papa zonder hulp moeten +blijven? Zou jij.... jij August, hem aan zijn lot willen +overlaten?--Nee nee, dat _kun je niet_, ik weet het zeker!" + +"Er is geen dadelijk gevaar Coba." + +"Maar dat sluit in zich, dat er wel degelijk een _naderend_ gevaar +is. Om Godswil August, luister naar de inspraak van je liefhebbend +hart. Al ware het dat mijn arme vader zich al te zeer aan je vergrepen +had, jij zult toch aan de wet der reinste liefde gehoorzamen: "Doe +wél dengenen die u haten." Maar nee August, mijn lieve zieke vader +haat je niet. Schrijf de middelen voor die hem redden kunnen. O ik +bid je _lieve_ August!" + +Helmond ziet haar bewogen aan. Groote tranen wellen er op in zijn +oogen. Hij onderdrukt ze met kracht. + +"En gaf ik een geneesmiddel Coba, wat zou het baten? Je vader zal +geen medicijnen gebruiken, en het allerminst wanneer _ik_ ze heb +voorgeschreven." + +"Maar ik bezweer je August, zóó mag het toch niet blijven; wat zouden +tante en ik beginnen zonder eenige hulp!" + +"Ik zal dokter Alsma uit Briesborg laten komen Coba; 't zal niet +geheel onnatuurlijk klinken dat de generaal liever een vreemde tot +dokter heeft." + +"Maar die kan eerst morgen hier zijn of van avond laat. O lieve August, +zeg jij ons wat we doen moeten; zend de medicijnen die noodig kunnen +zijn. O zie mij aan, ik zit in duizend angsten voor het leven van +mijn trouwen vader." + +"Ik herhaal het Coba, medicijnen zal hij toch niet innemen. Je kent +zijn onwrikbaren aard." + +"Ik heb het gevonden!" roept Coba met vuur: "Jawel hij _zal_, hij +_moet_ ze innemen. Poeders, droppels wat maar goed is, ik doe ze hem +bij en in het weinige dat hij gebruiken zal, ongemerkt! O beste trouwe +August, vergeet niet dat hij je altijd zoo liefhad, en ja--zoo waar +als ik leef, dat hij je weer zal liefhebben wanneer je hem--ondanks +zijn hard klinkend woord, door de macht van je kunst voor 't leven +en voor zijn kind hebt behouden." + +Toen Helmond in de vestibule trad waar hem de marmeren vloersteenen +als gloeiende kolen onder den voet brandden, toen hing Jacoba hem nog +aan den arm, en liet hem door vleiend smeeken de woorden herhalen, +die hij reeds toestemmend gesproken had.--Ach, August zou haar toch +wel gelooven dat zij geheel dezelfde was gebleven, maar niets voor +den armen Philip heeft kunnen doen, omdat zij er niets van vernomen +heeft. Noch van August zelf, noch van Emma Woudberg had zij een brief +met eenig verzoek ontvangen. En dan, August zou toch gelooven ook +dat zij van nu afaan--indien hij den geliefden vader met Gods hulp +maar redden wilde, geen middel onbeproefd zou laten om dien akeligen +vloek in een zegenbede te doen verkeeren? + +Alvorens de woning voor altijd te verlaten--ja August weet het zeker, +_voor altijd_--blijft hij nog even staan; ziet Coba schijnbaar kalm +in de oogen; vat dan haar bleek gezichtje tusschen zijn beide handen, +zoent haar op het voorhoofd, twee- driemaal achtereen, en daarna.... + +De voordeur valt met doffen dreun achter hem dicht. + +Of Coba ook tuurt door het zeer smalle venster naast de deur, zij +ziet hem niet meer; zelfs de uiterste einden der stoepleuning zijn in +den mist onzichtbaar. Nu tuurt ze niet langer. Een heete tranenstroom +heeft haar het uitzicht geheel benomen. + +'t Had weinig gescheeld of dokter Helmond ware door den boom van een +rijtuig getroffen. In droeve gedachten verloren, haastig de stoep +aftredend, heeft hij in den valen mist ternauwernood het rijtuig +bemerkt 'twelk juist kwam voorrijden. + +"Is de generaal thuis?" klonk een stem uit het rijtuig. + +"Ja, maar niet te spreken." + +"Ei Helmond, ben jij het! Ik dacht dat het Hendrik was.--Niet te +spreken zeg je? 't Was de afspraak dat ik vandaag zou komen." Zachter: +"De verkoop van _De Zonsberg_ gaat door; hij kwam het mij zeggen op +den avond toen ik van je feest werd geroepen; en 'k ben hard bang +voor andere plannen ook. Ik had je juist een briefje geschreven. Is +ie ziek.... erg ziek?" + +Helmond staat nu als wezenloos bij 't geopend portier, tegenover den +nog zittenden notaris. Uit de weinige woorden van Zoutenheer heeft +hij meer verstaan dan hij nu schier dragen kan. Neen, 't was hem +niet vreemd wat hij daar hooren moest; 't was hem de bevestiging +van 'tgeen hij in de laatste uren maar al te zeer heeft gevreesd: +De notaris is door den ouden zieken man ontboden om een verandering +te maken in zijn uitersten wil. + +"Je antwoordt niet dokter: is het zóó erg met den ouden heer?" + +"Nee.--Ja ja, o ja, 't is op dit oogenblik zeer _zeer_ erg met.... Je +zult hem nu moeielijk kunnen spreken. Wacht, ik zal eens even." + +Helmond is haastig de stoep opgegaan. Nu trekt hij behoedzaam aan +de schel. + +En, ofschoon hij 't zooeven niet gedacht had--nogmaals trad hij +de woning binnen en stond hij in de huiskamer tegenover de zwakke +Coba. Maar nu--'t was goed dat het zoo'n sombere mistige dag was--er +parelden nu geen tranen in Helmonds trouwe oogen, neen, op zijn +voorhoofd stonden angstparels, want, niewaar: Jacoba zou immers den +notaris wel verzoeken om zijn visite tot later te verschuiven. Haar +vader was, na die treurige scène, natuurlijk zenuwachtig. Indien hij +nu "verkoopzaken" met Zoutenheer bespreken moest, 't zou hem zeker +veel kwaad doen. + +'t Sprak vanzelf dat Jacoba den notaris, die in de groote zaal wachtte, +ijlings ging verzoeken om zijn visite later te willen hervatten. Den +wenk van Helmond had zij verstaan; zij kleurde den toestand van haar +vader voor 't moment nog wat minder gunstig dan zij dien zelve inzag. + +Zoutenheer achtte het zijn plicht om juffrouw Van Barneveld +beleefdelijk te verzoeken, aan mijnheer haar vader te gaan vragen of +hij hem nú of later wenschte te spreken. + +"Als dokter kan ik een conferentie moeielijk toestaan;" zegt Helmond +met eenigszins trillende stem. + +"Er kunnen redenen zijn Helmond, die een patiënt meer naar den notaris +dan naar zijn dokter doen verlangen.--Ik zeg er _kunnen_ redenen zijn." + +Helmond wischt zich ongemerkt het koude zweet van de slapen: + +"De notaris heeft gelijk Coba, er konden redenen zijn." + +"Welke redenen, mijn hemel! Zieke menschen gaan zich toch het dak +niet boven hun ledikant verkoopen!" + +"Zieke menschen willen soms testament maken, juffrouw Van Barneveld." + +Jacoba ontstelde; maar men zag het niet. Zij zal 't haar vader +gaan vragen. + +Op de ziekenkamer ligt de grijsaard in zijn ijzeren ledikant op het +varen leger met twee varen kussens onder het sneeuwwitte hoofd. Zijn +ademhaling is benauwd. + +"Ben jij daar Coba?" + +"Ja lieve pa." + +"Ik hoorde een rijtuig. Is de notaris er?" + +"De notaris....? Nee, dat geloof ik niet." + +"Als hij komt laat hem dadelijk boven." + +Jacoba voelt haar knieën knikken. Antwoorden kan zij niet.--Zijn +ademhaling is nog benauwder dan zooeven. + +Weer heeft ze de kamer verlaten. + +"Notaris, papa is op dit oogenblik zeer benauwd; hij verzoekt u +vriendelijk later eens terug te komen. Als u 't goedvindt zal ik u +nader een boodschap zenden." + +"Ik hoor daar weer een rijtuig Coba: zou het nu Zoutenheer zijn?" + +"Hé een rijtuig?" Jacoba gaat naar het venster, en dewijl de mist +haar alle uitzicht beneemt, kan ze inderdaad het rijtuig niet zien, +waarmee de notaris weer huiswaarts keert, en mag ze naar waarheid +zeggen: "Ik zie volstrekt niets lieve papa. Misschien is de bierkar +straks naar het achterhuis gereden en nu weer teruggekomen. Maar ik +hoor niets.... hoor maar, niemendal." + +Een klein kwartier later bracht Jacoba zelve de boodschap boven dat +de notaris Zoutenheer door plotselinge ongesteldheid was verhinderd +geworden om op _De Zonsberg_ te komen. En terwijl ze het zeide, trilde +de bee haar in 't hart: O God, vergeef mij! Moet ik dan altijd listig +wezen gelijk de slang, terwijl ik oprecht zou willen zijn gelijk +de duive! + +--Maar zie, de ademhaling van den dierbare wordt, na dat bericht +toch kalmer. Ha! hij sluit de oogen. 't Is alsof er meer vrede kwam +in zijn gemoed. + +"Waar ben-je mijn klein lief meisje?" zegt eensklaps de grijsaard en +strekt de hand naar haar uit. + +"Hier beste papa." Met teedere kussen bedekt zij zijn edel +voorhoofd. --Maar stil, nu moet hij slapen.--Zie, hij sluit weer +de oogen. + +--Is dat droomen? Wat wil dat zeggen? Hoor, hij herhaalt het nog eens +met hijgende stem: + +"Ja ja, ik geloof wel dat ik er Simson zal vinden.--Ha, daar +is hij.... met een kanon op den schouder; en zijn voet op die +vrouw.--Ha! Goddank!" + +"Vader, palief! zulke droomen!" + +"Ah zoo, was _jij_ daar lief meisje; ik dacht.... ik droomde.... Als +Hendrik naar stad gaat dan moet hij de boodschap bij Zoutenheer +brengen.... dat ik.... wachten zal.... totdat...." + +"Totdat u weer beter bent; jawel dat is goed beste pa;" zegt Coba, +en in de tranen die ze schreit mengden zich ook tranen van dank en +van vreugd, + +De grijze generaal drukt Coba's hand, en trekt haar nader tot zich. + +"Niet schreien.... lief klein bleekneusje. Je moeder schreide ook +nooit.... Stil, daar komt Blücher.... Ha ha ha! nu zal hij neerploffen +van zijn troon; vervloekte eerzucht! Links voorwaarts in batalje! In +galop marsch! Attaqueert.... snelvuur!.... Vuur!" + +Met een hevige benauwdheid ontwaakte Van Barneveld weder en hijgend +zegt hij: "Ik geloof dat ik weer droomde.--Nee niet weggaan, mijn +goed lief kind. Niet bang zijn, nee!" + +"Tante! tante!!" roept Jacoba: "O tante help, help!" + + + + + + + +ZEVEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +De notaris Zoutenheer heeft dokter Helmond niet kunnen bewegen om mee +naar de stad terug te rijden. 't Was misschien ook maar beter.--Hij +heeft medelijden met den jongen man; waarachtig medelijden. Fiksche +kerel; knap in alle opzichten, maar.... Te goed, jawel al te +meegaande. Geen verstand van japonnen. Zoutenheer is zich bewust +dat hij niets, volstrekt niets gedaan heeft om.... Neen, 't sprak +vanzelf dat een notaris die er "een nest op nahoudt", huizen ziet +te verkoopen als er "een stuiver of twaalf mee te verdienen valt", +maar anders--wat hij deed, hij kon het voor zijn geweten en z'n beurs +verantwoorden.--Kartenglimp, nu ja, dat is een andere affaire. Enfin, +enfin, 't spijt hem: maar als notaris moet men zijn plicht doen, +en, al verkoos mijnheer van _De Zonsberg_, den armen duivel zelfs +heelemaal uit zijn testament te schrappen, de notaris was tot schrappen +verplicht; plicht boven alles! + +Helmond heeft niet mee willen rijden, 't Was hem niet mogelijk geweest +om in de nauwe vigilante te stappen, en zich te zetten naast dien +man met zijn grooten diamanten ring aan den vinger. Lucht moet hij +hebben--al zij het een mistige lucht; en ruimte, ruimte! al wordt de +blik door dien mist ook beperkt. + +Wat bezielt hem dan, dat hij plotseling voor dien algemeen geachten +notaris zulk een tegenzin gevoelt, iets, alsof hij eensklaps van +vriend een hevige vijand geworden is? Wat drukt en benauwt hem zoo +geweldig dat het hem gedurig is alsof hij.... de wereld zal moeten +stukslaan om er uit, en in vrijheid te komen? + +--Kalm Helmond, kalm! Weet een oud man wat hij zegt als hij ziek is +naar lichaam en geest! En wat beteekent zulk een vervloeking? Welk +edel mensch vervloekt een ander? Zulk een mensch moet al zeer +hoog staan in eigen schatting. Die er beteekenis aan hecht is +krankzinnig....--Krankzinnig....--Als die notaris geloofde, neen, +indien hij _wist_ dat die _oude man_ het was, dan mocht hij daar niet +terugkomen.... dan.... Maar dat is gelogen, die grijsaard is bekrompen, +doch niet krankzinnig. Neen, wat hij teekent als zijn uitersten wil, +dat is een geschreven wet.--Wat roert daar en doet hem ontstellen? 't +Is een boschduif die uit den eschdoorn wegvliegt.--Hier was het, ja +hier, op dien voorjaarsmorgen.--Hier hield hij hem staande, de grijze +pleegvader, en heeft hem de hand op den schouder gedrukt en gezegd: +"Wil je weten August of Eva een goede vrouw zal wezen, beproef haar, +en zie of zij de vrouw is die de moeder van koning Lemuël voor haar +zoon begeert."--Ha, dat was toch krankzinnig, twee en twintig verzen: +_Oostersche kruiden_. + +Hoor: + +"Een deugdelijke huisvrouw.... zoekt wol en vlas en werkt met lust +harer handen. Zij staat op als het nog nacht is en geeft haar huis +spijze. Van de vrucht harer handen plant zij een wijngaard. Zij maakt +fijn lijnwaad en verkoopt het, en levert den koopman gordelen. Zij +beschouwt de gangen van haar huis en het brood der luiheid eet zij +niet. De bevalligheid is bedrog, en de schoonheid ijdelheid; maar +de vrouw die den Heer vreest die zal geprezen worden; en laat hare +werken haar prijzen in de poorten." + +--Hoe komen die woorden hem eensklaps zoo helder voor den geest? Hij +weet het niet meer. Waar denkt hij dan aan? Aan wie?--Ha, Eva!--O +zie, nu zit ze voor haar Erard; ze zingt; ze weet van niets, ze +weet niet.... + +"Goeden middag dokter. 'k Wist eerst niet zeker of het dokter wel +was. Alles frisch en gezond?" + +"Ah Darman, ben jij het?--Hoe gaat het?" + +"Goddank best dokter. We hebben op _Den Drumpt_ van dit jaar een gewas +van geweld.--Zegen in alles. De kinders groeien als look, en als m'n +wijf me 's-avonds met d'r rooje lippen een zoen geeft, dan zeg ik, +dat is een doorslag op den zegen. Vijftig schapen hebben gelammerd. De +scharige ossen heb ik aan Franck verkocht en aan 't veer geleverd; +ze moeten naar Engeland. De Engelschen hebben geld als water en eten +biefstuk als roggebrood.--Als de buil vol is dan loop je vroolijk naar +'t erf dokter, aldat het mist dat men z'n eigen niet zien kan." + +Helmond weet niet wat hij zeggen moet: + +--Ei, heb je 't geld voor je ossen meegebracht....? Neen, dat zeide +hij niet; het zweefde hem op de lippen: + +"Ja dat is plezierig Darman." + +"Dokter meent toch dien mist niet? 't Geld in den zak niewaar? + +--Bange wezels zeggen dat je 't Duivelsche Laantje aan gene zij van +_De Zonsberg_ niet met geld moet doorgaan. Ik maal d'r wat om! Met +vijfdehalf duizend gulden in m'n zak, loop ik net zoo gerust als dokter +'t doet met z'n receptenboek." + +Dokter Helmond voelt het hart kloppen tegen dat receptenboek. In +dienzelfden zak zat nog iets anders.--'t Is de brief van Kartenglimp +die hem binnen tweemaal vier en twintig uren terug vraagt wat hij +hem leende.--'t Was goed dat die eisch is gekomen; ja hij heeft het +voorzien en gewild, want die schuld brandt hem sinds dien avond, als +een helsche vuurgloed op de borst. Die schuld moet vereffend worden; +morgen, nog heden! + +"'t Is toch gevaarlijk Darman; de weg van 't veer naar _Den Drumpt_ +is eenzaam." + +"Wát eenzaam! Geld met moeite en zorg verdiend maakt vroolijk en +sterk." + +Dokter Helmond weet niet meer wat de tevreden boer, al voortgaande +verder praat. + +Nu zijn ze niet ver van de stad aan een zijweg gekomen. Boer Darman +moet--naar _Den Drumpt_, dien weg op. Met de vereelte hand drukt +hij de hand van den dokter--die zeker een zwaren patiënt heeft, +zoo vreemd zoo kort als ie was! + +"Atjuusjes tot weerzien." + +Helmond heeft den boer een "wel thuis" gewenscht. Tien schreden van +elkaar verwijderd, blijft Helmond aarzelend staan; wendt zich om, +en roept terwijl hij den boer ter nauwernood zien kan: + +"Hei Darman!" + +"Riep je dokter?" + +"Darman, ik wou je vragen.... Ik wilde...." + +"En dat zal wezen dokter?" + +"Ik.... Je hebt geen vuur bij je? Ik wou...." + +"Wou je opsteken dokter? Nou m'n ketsgerij; is goed; met alle plezier." + +De damp van Helmonds sigaar verdween in den mist. De dokter ging het +stadje binnen, en den wal op. Neen, Goddank, hij heeft de verzoeking +weerstaan; dat geld mocht hij niet leenen; het maakte dien man zoo +vroolijk en sterk. + + + +In de voormalige huiskamer naast de apotheek zat er iemand op dokter +te wachten. Goed; maar eerst moet Helmond het briefje lezen 'twelk +Thomas hem overhandigde. 't Is het briefje, waarop de houding van den +notaris hem reeds voorbereidde. Hij heeft het verwacht. Bijzondere +omstandigheden dringen den notaris om dokter Helmond te berichten +dat hij hem de gevraagde som onmogelijk... + +--Natuurlijk! zegt Helmond onhoorbaar: Ik wist het; de diamanten ring +had het me reeds gezegd. + +De persoon die Helmond in zijn voormalige huiskamer wachtte, was een +tamelijk deftig heer. Hij maakte eenige plichtplegingen namens de +firma Leesenaar & Comp., wier zaakgelastigde hij was, en verzocht den +dokter beleefdelijk om de loopende rekening over de maanden Augustus +en September met hem te willen vereffenen. 't Zou den dokter wel +bekend zijn--zooals ook hierboven aan de nota met groote letters +gedrukt stond--dat alles á comptant werd verkocht. + +De Psyche, die mevrouw Helmond voor een paar dagen bestelde en die +ook binnen een paar dagen geleverd zou worden, kwam voor de rekening +van de loopende maand. Natuurlijk, natuurlijk! + +Het totaal der meubelmakers-nota bedroeg een som die Helmonds schatting +verre zou zijn te boven gegaan, indien hij in deze oogenblikken een +juiste voorstelling van cijfers had gehad. + +--Gisterenavond, Goddank, toen heeft hij van alle kanten nog zóóveel +bijeengebracht dat hij aan den braven huisschilder Wulters zijn woord +kon houden. Vraag hem niet wat hij er voor doen moest. 't Zou immers +alles nog terechtkomen: de notaris zal hem wel helpen; en.... oom +Van Barneveld! + +--Maar nu, wat raakt het hem nu of die cijfers groot of klein zijn. Uit +een leege flesch kan men evengoed een okshoofd wijn als een enkel +glas schenken. + +"Ik ben niet gewoon," zegt Helmond, voor 't uiterlijke kalm: "om op +deze wijze gemaand te worden menheer. Men verwacht zoo iets in geen +geval van een huis waar men zooveel gekocht heeft." Na een oogenblik +zwijgens: "Uw patroons kunnen over veertien dagen disponeeren." En dan +als tot zich zelven: "Ik begrijp niet waarom men zooveel haast maakt." + +Neen, Helmond begreep het niet. Maar straks zal een andere en vrij wat +ruwere aanmaning hem van verre doen vermoeden.... Wát? Doch, neen, +zóó iets gelooft hij toch niet. Dat er een aantal naamlooze brieven +aan Helmonds crediteuren door den schandelijken Ronner zijn verspreid, +met een waarschuwing om zoo spoedig mogelijk te trachten het door +Helmond aan hen verschuldigde meester te worden, aangezien het te +vreezen was dat hij zeer binnenkort met de Noorderzon vertrekken zou; +neen, dát heeft Helmond niet gegist of begrepen. Maar geen nood. Wie +zou dat gulhartig gelaat niet vertrouwen, wanneer men uit dien edel +geplooiden mond de verzekering mag hooren dat men op een bepaalden +datum over het verschuldigde beschikken kan. + +Toen de laatste bezoeker met beleefden groet vertrokken was, kwam er +een klein ventje met een briefje, 't welk hij aan dokter moest geven, +en waarop hij het antwoord wachten zou.--Ze hadden "aan 't groote +huis gezeid dat dokter misschien wel aan de apotheek kon wezen". + +'t Is zeer vroeg donker.--Toen Helmond in den namiddag, na het +ontvangen van een haastig briefje van Jacoba, met dringend verzoek +of hij toch aanstonds op _De Zonsberg_ wilde komen, aan Eva meldde +dat het wel laat zou worden eer hij thuis kwam, toen heeft hij een +breede tijdruimte wel noodig geacht, en niet vermoed dat zijn bezoek +zoo kort zou duren. Maar toch, 't wordt nu al donker. Geen wonder +met dien mist.--Hij kon het briefje niet meer lezen: + +"Wil je de lamp aansteken Thomas?" + +Thom stak de lamp aan, en zette het groene kapje er op, en sloot +de luiken. + +Helmond leest: + + + "Voor UEd. geleverd en ingezet twee nieuwe ruiten in den + koepel. Op dato ontvangen de somma van f 2.35 centen. + + Voldaan W. Wulters. + + dato.. Oct. 18.." + + +--Wat vreemde lach klinkt er uit dokter's mond!? + +"Is 't om een medicament dokter?--Moet jij wat uit de apotheek hebben +manneke?" zegt Van Hake. + +"Nee, twee gulden en vijf en dertig centjes. Vader was bang dat ie +ze anders niet krijgen zou." + +Thom werd bloedrood en had dat kleine monster wel in den vijzel +willen platstampen. + +"Twee gulden vijf en dertig centen.--Is 't goed dokter; zal ik 't +maar betalen?" + +'t Was goed. Thom betaalde.--Nochtans een trek van verachtend +medelijden plooide Helmonds bleek gelaat.--Dit briefje kwam van +dienzelfden braven huisschilder Wulters.--Welzeker! Maar waarom +kan die man niet braaf zijn en goed, en toch bevreesd dat hij zijn +tweehonderd en zooveel centen niet krijgen zou. Ja _waarom_ niet? + +"Hei ventje....?" + +Was het werktuiglijk? Uit dat kleine laadje heeft Helmond een pijp +zwarte drop genomen en steekt die, starend voor zich heen den kleinen +Wulters toe. De jongen lekte tot dank met de roode tong langs zijn +schat en rende de straat op. + +Thomas krijgt geen antwoord op zijn vragen. + +"Watblief?--De generaal? O ja veel beter. Je vraagt of het beter +was....? Maar _zie_ jij dat niet?" + +"Ik dokter?" + +"Ja, zie je dat niet? Hier aan mij.... hier?" + +"U ziet er wat ontdaan uit; zeker, maar...." + +"En ik vergeet hem!" herneemt Helmond als tot zich zelven: "hém en +haar.--Thomas, komt het jou voor dat ik zenuwachtig ben?" + +Thom aarzelt, en dan snel: "Ja waarachtig dokter, 't schijnt met den +ouden heer erger te zijn dan u bekennen wilt, en...." + +"En....?" + +"Niets mijn beste dokter.--Och God, als ik zeggen mocht wat ik +denk.--Och dokter...." + +"En wat wou je zeggen? Wat?--Maak die deur toe." + +"De deur is dicht dokter.--Wat ik zeggen wilde? Ik wil.... nee, ik mag +het niet zeggen.---Maar ja, toch: Die ú niet genegen is, die is het +daglicht niet waard. Ik heb het bidden voor dien hardvochtigen generaal +verleerd dokter. Hij is oud; God gaf voor u dat het zijn tijd was." + +Helmond wordt eensklaps purperrood; zijn oogen fonkelen. + +"Thom!" zegt hij met klem: "Thom ben jij het! Ga heen; ik wil je +niet zien." En dan met de hand aan het hoofd: "Nee blijf, dat was +uit overdreven liefde voor mij.... Je meende het goed Thomas. Je +meent het altijd goed m'n vrind. Maar wie zegt jou, Thom, dat _ik_ +om eenige reden zou wenschen...." + +"God beware dokter! ú wenschen! Nee nee, dat zeg ik zeker niet. Maar, +als men dan miskend wordt en niets aan de _levenden_ heeft, dan troost +men zich gemakkelijk over hun dood. U trekt je alles zoo ijzerzwaar +aan, beste dokter." + +"Zwijg nu; ik weet wel hoe je het meent; maar toch, zóó iets duld ik +niet.--Doe die deur toe Thomas. Jawel, de deur is open. Niet? Nu zorg +dan dat ze dicht blijft." + +Helmond schijnt zich iets te herinneren; en terwijl hij in zijn +portefeuille zoekt: + +"Waar is mijn recept? Waar is mijn recept Thomas?" + +"Uw recept? Ik weet het niet. Welk recept dokter?" + +--Welk recept?--Ja, welken patiënt heeft hij dan het laatst +bezocht? 't Is alsof hij zich nog in dien mist bevindt. Hij weet het +niet meer.--Ha! nu weet hij het. Aan Jacoba beloofde hij, voor dien +ouden man iets te zenden 'tgeen hem weldadig kon zijn.--Ja, nu is 't +hem alles weer klaar. Die oude man heeft een hartkwaal en Coba zal hem +ongemerkt in 'tgeen hij gebruikt een geneesmiddel toedienen. En zie, +hij ligt daar; daar op dat bed, en hij ziet hem aan, en vuur spat er +uit zijn oogen, en hij zegt....--Neen stil, die vloek was razernij; +het hart waaruit hij voortkwam is ziek. + +--Stil, wees nu kalm Helmond; haal al die zwarte beelden niet door +je hoofd; laat Thom niet bemerken dat je zoo overspannen bent; wees +sterk! Spoed nu; maak de poeders klaar. Thomas zelf zal ze erheen +brengen, en Jacoba uitleggen hoe zij ze geven moet. + +Thom heeft den wensch van zijn meester vernomen. Met de meeste liefde +zal hij aan juffrouw Van Barneveld alles uitleggen. Wanneer hij +dokter hier niet meer helpen kan, dan zal hij zich nu maar aanstonds +gereedmaken. + +Dokter Helmond weifelt geen oogenblik in de keuze van zijn +geneesmiddel--indien het een _genees_middel heeten mag. + +_Cyanuretum zinci_ staat er op een der fleschjes, die in het +afzonderlijk hangende en goed gesloten vergiftkastje geborgen zijn. De +sleutel van het kastje ligt op de gewone plaats bovenop. Nu heeft +hij het kastje geopend. + +"Wie is daar!?" + +Ja, er was toch iemand.--Mijnheer Kippelaan struikelt naar binnen, +en verzekert dat hij verrukt is, en nog meer, 'tgeen Helmond echter +niet verstaat. Kippelaan sprak van mist, en van mevrouw Helmond, en +van....--dát was de zaak van zijn intiemen vriend Kartenglimp. Namens +den majoor, die sinds het kleine toeval op de partij--amusante +partij--niet heel wél was en thuis bleef, en, o wonder--maar +natuurlijk bij vergissing--inplaats van amice Helmond, amice--nee +pardon, _dokter_ Biermans liet halen, de majoor had hem vriendelijk +verzocht dit briefje aan dokter Helmond ter hand te stellen, zeker +een explicatie bevattende omtrent de vergissing of verwarring met het +roepen van één der amices doctoren. Kippelaan kon parole d'honneur +in gemoede getuigen--ofschoon het misschien vreemd klonk--dat hij +niet weet wat er in dat briefje staat. + +Geen de minste ontroering is er op Helmonds gelaat te bespeuren, nu +die wauwelaar hem strak aanziet terwijl hij het briefje leest.--Helmond +las: + + + "De hooggeroemde en zeer wetenschappelijke dokter Helmond, + die de dupe was van een ijdele behaagzieke vrouw, zal + zich niet verwonderen dat hij door den vriend, dien hij + nu op schaamtelooze wijze verguist en belastert, wordt + gesommeerd om de hem geleende zes duizend en achthonderd + gulden met verschenen interesten op morgen den.... October + te voldoen, zullende anders onmiddellijk de sommatie bij + deurwaarders-exploit geschieden. Intusschen wenscht de + ondergeteekende dat dokter Helmond zich zeer spoedig in de + geheele herstelling van zijn dierbaren pleegvader zal mogen + verheugen. + + Kartenglimp." + + +"Ik dank je Kippelaan." + +"Geen dank! Pas du tout!--Onder vrienden!--Wat ik zeggen wou: De +majoor vraagt in dat briefje...." + +"Of je hem 't antwoord heel spoedig wilt terugbrengen!" + +"Welzeker, welzeker! Met alle plezier." + +"Zeg hem dat het in orde zal zijn." + +"In orde....? Maar wát?" + +"De zaak die ik met hem te regelen heb." + +"Dus een zaak....? Maar à propos, zonder de minste indiscretie: +is het waar amice, dat jij...." + +"Ja _ja_, dát is waar;" zegt Helmond met een blik die den wauwelaar +een weinig doet terugtrekken. Kippelaan staat met geopenden mond: + +"Wát? Wa.... blief?"--Enfin, hij hoopte het waar te nemen; en, +onwillekeurig terugtredend naar de deur: "Allerliefst in zoo'n +lab.... lab.... bretorium. Allerliefst! En vooral de complimenten aan +de geëerde familie. _Graven_ niewaar? Allemaal graven. Pardon!--Adieu!" + +Hij wist niet waarom, maar in die laatste oogenblikken had hij +het benauwd gekregen. Zou dokter het toch ontdekt hebben van die +brieven?--Terug dan; terug! Hij wil hem alles meedeelen; specifiek +welzeker! Het brandt hem toch gedurig op de lippen. + +--Terug--Nee nee Kippelaan, zwijg! Je zwarte hoed weerkaatste in +zijn oogen! En--wie weet, of nu de majoor niet iets loslaat. Wie +weet.... wie weet! + +Heeft de poging om zich voor dien zotskap goed te houden, Helmond +zoozeer overspannen? Hij moet zich aan de toonbank vastklemmen.--Nu +gaat het beter. Hij mag in dit oogenblik slechts denken aan 'tgeen +hij met spoed heeft te doen. Jacoba wacht. Zij is in onrust.--Ha, +schokken als die der laatste uren zouden wel sterker gestellen een +oogenblik in de war kunnen brengen.--Doch zie maar, als Helmond +_wil_ dan _is_ hij krachtig. Wanneer hij handelen moet dan zal men +niets bemerken.... "Zullende anders onmiddellijk de sommatie bij +deurwaarders-exploit...."--Maar wat beteekent dat!? Is er dan geen +geld genoeg in de wereld om een ellendeling te voldoen; om.... + +Eensklaps schaart er zich een reeks van cijfers voor Helmonds starenden +blik; en dan, dan ontstelt hij. Hij hoorde gejuich. Hij roept: + +"Thom!" en met verheffing: "Thom ben jij daar!?" Helmond houdt de +hand voor het licht en ziet naar de deur. + +--Neen daar was niemand. + +--'t Is vreemd dat hij zich telkens verbeeldt den ouden pleegvader +te zien binnenkomen. Hij weet immers dat het onmogelijk is. Maar +'t kon nú Thom geweest zijn. Neen, Thom was het niet. Er was niemand. + +Helmond heeft het kleine fleschje met den witten harstachtigen +inhoud uit het afzonderlijk hangende vergiftkastje genomen.--Met dien +inhoud moet men voorzichtig wezen; zeer voorzichtig.--De lamp met het +groene kapje van de toonbank nemend, zet hij haar in de hoogte op den +lessenaar. Een vaal groen kleurt nu Helmonds bleek gelaat. Hij houdt +het fleschje in de hoogte tegen 't licht, en keert en wendt het als +wil hij zich overtuigen dat hij zich niet vergist. + +Nauwkeurig turend, en kloppend op het fleschje, schudt hij nu een zeer +_zeer_ kleine hoeveelheid op het koperen grein-schaaltje tegenover +het miniatuur-gewicht.--Zóó. Niet meer, zóó. Een twaalfde grein kan +hij telkens toedienen.... Zeven, ja zes greinen opeens zouden reeds +doodelijk zijn!!.... Ho--ho, niet meer... O God, wat vloekte hem een +oogenblik zoo woest door het hoofd! Wie.... wát is daar? Wie zingt +of schreit er....? Van waar dat luidruchtig rumoer? + +--Hoor, een gansche bende nadert. Er klinkt muziek! Een schot knalt +voor het raam. + +"O God!" Hij duizelt achterover; de kleine flesch slaat hem uit de +hand en valt aan duizend stukken op den vloer. + +Thom en zijn moeder staan hun vriend reeds terzijde. Ze hebben hem +bijgebracht. Hij weet niet wat er met hem is voorgevallen. Maar +ja, nu is het weer beter; zie maar, heelemaal beter.--Zeker, hij +herinnert het zich. Straks was er een heele drukte voor de deur. Ah +juist, in de buurt wordt bruiloft gevierd--bruiloft! Met Huibert en +Geurtje in het midden, gaat men een walletje rond maken. Peters met +de klarinet, en Dirk met de harmonica zijn vooropgegaan; en vlak bij +het apotheekraam heeft een der gasten--zeker Careltje van den bakker, +die 't pistool nooit met rust kan laten--een schot gelost terwijl ze +zingend voorttrokken. + +'t Was zeer begrijpelijk dat dokter,--in groote onrust over den +treurigen toestand, waarin hij den generaal scheen gevonden te hebben, +nu van dat schot zoo hevig ontsteld is. + +"Wat ons in gewone omstandigheden in 't geheel niet zal treffen," +zegt de weduw: "dat schokt ons in zulke oogenblikken soms op 't +allerhevigst." + +Helmond ziet naar Thom, die het gevallene heeft opgenomen, en het +afgewogene, op dokters weifelend bevel, in poeders gereedgemaakt. + +"Bovendien," aarzelt de goede vrouw, terwijl de tranen haar in de +oogen springen: "men maakt het u moeilijk, men...." + +"Wie?" zegt Helmond snel opziende, nadat hij Thom een wenk had gegeven, +om zich nu met het geneesmiddel zoo haastig mogelijk naar _De Zonsberg_ +te spoeden. + +"Waarom niet eerlijk met u gesproken!" zegt mevrouw Van Hake, zoodra +Thomas in allerijl is vertrokken: "Als zelfs de _kwade tongen_ zich +roeren, dan mag de _vriendentong_ toch zeker niet zwijgen; nee dan +zal en moet hij troost en raad geven. Dokter, vriend, u hebt je in +schulden gestoken...." + +"Wie _wie_ zegt dat? Wie zegt u dat ik schulden heb? Heeft de roos +schuld omdat zij de schoonste bloem is en 't heerlijkst geurt? Heeft +de vogel schuld omdat hij het fijnste kleed draagt en er geen reiner +zang op de wereld is?" Helmond dacht aan Eva's lied. + +"Beste dokter, ik zou u ook nú willen sparen, maar het mag en kan +niet. Men schijnt vrij algemeen te hebben vernomen, dat de notaris het +testament van den generaal ten uwen nadeele heeft moeten veranderen +of veranderen zal, en daarom...." + +"Wie zegt dat? _Wie_? _Ik_ zeg u dat het _niet_ waar is. En al was +het zoo, wat gaat dit den menschen aan!" + +"Dokter u hebt gelijk, wat gaat het den menschen, wat gaat het mij +aan? Maar of het waar is of niet, och dokter, ik heb een dringende +bede; als ge die verhoort dan ga ik dankbaar heen. Ziehier.... Het +zou mogelijk kunnen zijn dat men u eens lastig kwam vallen. Ja +'t is wel weinig dokter, maar toch eerlijk gewonnen geld. Vijf +Russische spoorwegstukjes; ik heb niet ledig kunnen zitten terwijl +ik alles om niet genoot.--'t Was voor mijn braven Thom bestemd als +hij ooit.... Maar Thom wil er niets van weten. De goede jongen zegt +dat hij de dingen nog liever verbranden zag dan in de secretaire +liggen terwijl ze ú helpen konden. Och dokter, misschien kunnen +ze u steunen voor 't _oogenblik_, en dan dan... Ja ik moet _toch_ +spreken, al zoudt u 't me nooit vergeven: Mijn vriend ik bezweer u, +ga met Eva zoo niet voort. Ik ben er zeker van, _met_ ú zal ze terug +_willen_, liever dan in 't einde _alleen_ te _moeten_. Helmond, zeg +haar alles. O hoor een vrouw van jaren. Verzwijg uw Eva niet dat je +haar, om haar zwakheid, uit liefde bedroogt. En dan.... Och zie mij nu +eens aan, mijn beste brave vriend, troost u en wees sterk. Al moesten +de zwaarste slagen u treffen: de dood van uw pleegvader en het verlies +van 't geen waarop u hebt gerekend,--ik weet het Helmond, slechts in +den laatsten tijd,--keer tot uw eigen eenvoudigheid terug. God zal +u steunen; ik ben er zeker van." + +Helmond waant zich eensklaps zeer sterk.--Wat wil men toch? Is hij +met _haar_ geen millionair? Zijn er geen rijke vrienden die met de +duizenden spelen als kinderen met knikkers? Men schijnt zeer veel +te babbelen over hem en de zijnen.--Ja, zijn oogen werden vochtig +toen de brave vrouw hem daareven die krakende blauwe papieren +in de hand wilde drukken. Groote God! was het dan zóóver met hem +gekomen, dat een arme weduwe die hij sinds jaren onderhield, hem in +stilte haar bijeengegaarden schat als een aalmoes kwam in de hand +stoppen!--Edele ziel, of hij niet gevoelig is voor zooveel goedheid? O +hij zou u omhelzen willen; hij zou schreien kunnen aan uw moederlijke +borst. Maar, als hij bekende? Op wie zou de vloek komen? Op haar, o +God, op Eva, zijn dierbare vrouw!--Weg, weg dan met alle zwakheid. Men +liegt! Wie is er die geen schulden heeft? Maar de schulden _hier_, +zullen betaald worden; dat is genoeg. Blijf krachtig Helmond, nú +vooral.--_Ellendeling!_ + +--Wie heeft hem dat woord zoo onverwacht in 't oor geblazen? Helmond +beefde. Maar dat duurde slechts een oogenblik. + +Nu zegt hij zeer ernstig terwijl hij mevrouw Van Hakes hand aan zijn +lippen drukt: + +"De menschen zijn zeer belangstellend; maar niet allen op uwe wijze. Ik +ben u dankbaar trouwe vriendin; maar.... uw vermoeden is ongegrond. Ik +ben.... ik heb.... Wordt daar aan de deur geklopt?" + +Mevrouw Van Hake ging naar de deur en opende die. Neen er was niemand. + +"Men spreekt onwaarheid!" herneemt Helmond op zonderling geheimzinnigen +toon: "Ik heb 't u vroeger al gezegd: wij hebben een bron van +inkomsten.... Zij, ja _zij_.... Niet ik...." Hij ziet haar zeer strak +in de oogen: "En als hij sterft, dan.... ja!"--Ellendeling! klinkt +liet weder, doch alleen voor hem verstaanbaar. En zich haastig +afwendend zegt Helmond, dat hij nu naar huis moet. 't Was reeds zeven +geslagen. Eva zal wachten en verlangen; ja, zij zal _zeer_ verlangen. + +Mevrouw Van Hake staarde nog met bezorgden blik in de richting der +deur, toen de dokter haar reeds verlaten had. + + + +Ja, de uren duurden Eva vreeselijk lang. Ze wist niet dat de zieke, +waarheen August zich zoo ijlings had moeten begeven, de generaal +was, ofschoon ze wél weet dat hij ziek is. Sinds haar verjaardag +werd de naam van "dat heer" op haar uitdrukkelijk verlangen--neen, +op haar dringend verzoek, niet meer genoemd. Ze denkt niet aan hem; +'t is haar de moeite niet waard. + +Maar aan haar besten August denkt ze. Sedert zij straks naar beneden +ging, moest zij--na dien curieusen droom--den _heelen tijd_ aan hem +denken. Zij heeft somwijlen een gevoel alsof het mooie plafond op haar +zal neerkomen als het bovendeksel van een kist. Aan haar toestand mag +ze het toeschrijven dat ze zulke nare droomen heeft. Straks had ze +ook erg voorover gezeten terwijl ze sliep.--'t Was een mooie scène: +Onze Lieve Heer boven een _bal masqué_! Hoe komt men aan zulke zotte +profane droomen? En de hand, die den Elfenkoning zoo onbarmhartig +wegnam, wat was die hand onbegrijpelijk groot, en toch precies een +gewone hand; ja zelfs, in den vorm, was het de hand van papa....--Papa +heeft haar gisteren zeer zonderling ontvangen, en gezegd.... Nu +ja, maar papa is geen evangelie. Papa is onaangenaam, en Louise is +een malle zottin. Als Eva dan zelve uit goedhartigheid bijna al de +heerlijke overblijfsels van zoo'n feest naar haar ouders huis brengt, +dan is het onaardig dat men iemand tot dank met allerlei onnoodige +predikatiën verveelt, en halsstarrig weigeren blijft om van al die +onbekende heerlijkheden iets te gebruiken.--Bah! wat gaat het _haar_ +aan; maar verwijtingen uit jaloezie, uit.... + +--_Als het waar_ was! Maar het is _niet_ waar. Men kan mij toch niet +opdringen dat wit zwart is....--Zwart!--Waarom heb ik een zwarte +japon aan vandaag? 't Is een doodsche kleur. Ik wil niet in 't zwart +zijn als Helmond thuiskomt. De rose barège ziet hij zoo graag. Ja, +en dan zal ik hem vragen .... + +Er wordt geklopt. Eva ontving weder een briefje. + +Onder het lezen ervan betrok haar gelaat. Mevrouw Helmond werd +beleefdelijk verzocht om de familie-papieren der graven Van Armeloo, +"die zij zich had toegeëigend", nog dezen avond terug te zenden, +zullende anders de zaak in handen van den kantonrechter worden +gesteld.... Het briefje was met een _K_ onderteekend. + +Dat waren _de_ laatste krachtelooze sprongen van een geketend monster. + +Van uur tot uur was Ronner-Kartenglimp er sedert dien avond op +bedacht geweest om zich te wreken. De zoete prooi was hem ontgaan, +helaas door eigen schuld!--Waarom is men toch altijd onvoorzichtig +wanneer een doel, waar de wereld niet mee van noode heeft, moet +bereikt worden, al zal men ook dagen en weken lang zijn plan hebben +gewikt en gewogen? Was het geen verregaande roekeloosheid, om haar +op den avond van het feest in dien koepel te lokken? Neen, dronken +van genot en glorie, zoo heeft hij berekend, zal ze het willigst den +prijs betalen voor de grootste eer en de schitterendste toekomst. Ha, +die schoone vrouw! Ha!! Maar alles is voorbij. De begoocheling is nu +verdwenen. Inplaats van de zaligste genietingen, waren zeer benauwde +oogenblikken het loon geworden voor al zijn moeite tot het spannen +van een "zekeren strik", en het oefenen van een geduld, waartoe hij +vroeger onmachtig zou geweest zijn, maar nu, door zijn vurige "liefde" +instaat was gesteld. + +--En nu wát wil de "blancbec" die hier ter kwader ure uit Indië +kwam overwaaien? Ronner heeft het wèl verstaan: die melkmuil +zal zijn instructiën vragen. En dan....? Maar tot zóólang kan +niemand hem deren.--Hij beval hem van die ontmoeting in den koepel +te zwijgen.--Nu, dat zou hij doen; 't mocht toch maar ten zijnen +nadeele worden uitgelegd. 't Was een charade; welzeker, een charade; +haha!--Maar die dwang om zich ziek te houden, of althans zich nergens +te vertoonen? Wat vermeet zich die kwajongen, die indringer; om een +_majoor_ daartoe te durven dwingen! Op dat oogenblik in den koepel, +en later hier op zijn eigen kamer, was hij te zeer onder den indruk +van die teleurstelling om zich te kunnen toonen; welzeker! Maar nu, +voor den d.... als hij nú hier was, hij zou hem een anderen toon +leeren aanslaan; hij zou hem, ha! een degen door 't karkas jagen, +en dan uitlachen om al zijn heldenmoed!--Nochtans, dewijl kalmte voor +zijn gestel hoogstnoodzakelijk is, heeft Ronner toch besloten om zich +in den eersten tijd bedaard te houden. Waartoe noodelooze opspraak +te verwekken? Aan Kippelaan en een paar andere bekenden, die hem een +bezoek brachten, heeft hij wel bemerkt dat er niets van die scène +is uitgelekt. Den tijd, dien hij nu beschikbaar heeft, kan hij niet +beter gebruiken dan zich te vermaken met het schrijven van eenige +briefjes; ze zullen dan toch bewerken dat dien edelen braven dokter, +aan de zij van dat prachtige vrouwtje, het angstzweet zal uitbreken, +en dat die weerspannige zelve in 't eind.... hahihaha! + +Op dit oogenblik verlangde Ronner naar iemand dien hij inderdaad +veracht, ofschoon die persoon hem--onbewust--reeds dikwijls een +dienst heeft bewezen.--En zie, nu men hem hebben wilde, nu kwam +hij niet. Ronner wil weten hoe de zaken staan; welke uitdrukking +er zich op Helmonds gelaat teekende toen Kippelaan hem dat briefje +overhandigde. Hij wil weten hoe het met dien ouden generaal is; of +de notaris er reeds een testament heeft gemaakt; hij wil weten of de +jonge doktersvrouw.... Ha! wat gloeit hem weer eensklaps het hoofd; +hij wil weten of zij nu, ja nú thuis is.... _alleen_. Wat raakt het +hem of hij zijn woord aan dien jongen gaf. Zal een gepensioneerd majoor +zich laten ringelooren door zulk een individu; door een.... die hem de +epaulet.... Stil, dat weet niemand; dat raakt niemand.--O! indien hij +bij die vrouw nog herstellen kon wat hij bedierf. Hij zal haar zeggen +dat hij al de schulden van haar man wil vereffenen; dat hij haar voor +die gewaande vrouweneer de hoogste eer zal doen geworden.--Zou hij +lafhartig zijn en op 't bevel van dien kwajongen nog langer arrest +houden! Hardenborg is toch 's-avonds niet in de stad en niemand weet +van dat,--uit overspanning, maar al te gewillig aanvaard arrest. + +--Voort, het brandt hem vanbinnen. Voort! + +Terwijl de avond viel was de mist van lieverlede verdwenen. 't Was +guur weer geworden, zeer guur. De Romphuizer straten verkeerden zoo +goed als in volslagen duisternis, want men verwachtte over een half +uur--volgens den almanak--de maan. + +En, in den omtrek van het groote doktershuis zwierf onbespied een +zwarte gedaante rond. + +--'t Is wel zeker dat ze zich daarbeneden, in die zijkamer, moet +bevinden, denkt hij, terwijl hij onder de boomen van het marktplein +staande, naar een venster tuurt, waarvan de blinden nog niet vast zijn +gesloten, zoodat er in 't midden een groote lichtstreep naar buiten +glanst.--Is ze daar? Alleen?--Ronner doet een paar schreden terzij, en, +schrikt dan geweldig. Onwillekeurig had hij de hand tegen den killen +ijzeren slinger van een stadspomp gestooten.--'t Is niet goed voor +zijn gestel zoo alleen in 't duister. Men kon schrikken; er zou iets +kunnen gebeuren. Maar als zij dan dáár alleen is! Immers die brave +man zal wel weer naar _De Zonsberg_ zijn,--haha, nu het er op aankomt! + +--Ja, als zij dan daar werkelijk geheel alleen was.... + +Ronner staat nu voor het raam, en houdt de hand boven de oogen.--Hij +ziet haar door den kier. Zeker is zij alleen, want ze tuurt en staart +voor zich uit. Wat is ze schoon, wat is ze betooverend schoon! Voort +dan! + +Reeds heeft hij de stoep beklommen, en.... Wat hoort hij? Komt er een +rijtuig van de Hoenderveldsche straatzijde? Ja, twee glimmende oogen +grijnzen hem van verre aan: 't zijn de lantarens. Het rijtuig nadert +naar deze zijde. Terug Ronner, wanneer het die Indiër ware. Terug! + +Zoo snel 't hem mogelijk is, spoedt hij zich de stoep weer af, en +gaat den hoek van het huis om.--Toch moet hij zien of hij zich niet +bedroog.--Het rijtuig houdt stil voor de stoep. Men schelt. Zie, hij +wipt de wagentree af. Het schijnsel uit de opengaande deur verlicht +voor een oogenblik zijn gelaat. Ja, hij is het. Vervloekt, hij is +het! Zou die blancbec inderdaad bij haar....? Ja, ja, natuurlijk! + +--Ha! is _alle_ vrouwendeugd bedrog, dan is het _zeker_ de deugd van +zulk een ijdel wezen! Ah zoo, ze heeft dan voortreffelijk haar rol +in dien koepel gespeeld! Maar ha, nú zal ze het boeten, nú zal hij +zich wreken op die allen tegelijk.--Spoed Ronner, ze zullen nu allen +tezamen boeten. Voort! + +Ronner heeft zijn plan in hetzelfde oogenblik gevormd: Twee regels +zal hij schrijven aan dien goedaardigen echtgenoot. Twee regels: "Ga +naar huis en vind uw geliefde in de armen van een dapperen huichelaar!" + +Dát, en niets meer; maar 't zal genoeg zijn. Voor een paar kwartjes +is Hannes de harddraver die aan den wal woont, zeker gemakkelijk te +vinden om den dokter, binnen een kwartier--'t zij aan de apotheek +waar hij moet geweest zijn, 't zij op _De Zonsberg_--het bericht in +handen te spelen. Hannes kon zwijgen; Hannes is iemand op wien men +vertrouwen kan. Ronner weet het bij ondervinding. + +Met het voornemen om dat briefje ter bespoediging maar even in +Hannes' woning te schrijven, spoedt de majoor zich nu haastig naar +den wal. Hannes woonde daar niet ver van de Hoenderveldsche Poort of +brug, en zijn woning lag, evenals het oude doktershuis, een weinig +in de diepte. + +Het kleine huisje is wel te vinden. Ronner kent het. Op den wal was +het toch iets lichter dan onder de boomen op de markt. En, ofschoon +de wind onaangenaam koud is en de duisternis hem weinig bevalt, +Ronner heeft weldra het eind der straat bereikt.--Zoo, dezen hoek om; +nu de glooiing op. Dit is de wal; rechts en links zijn boomen. Daar, +in dat huisje, waar nog licht brandt, moet hij wezen. + +--Wat is dat?--Welk woest rumoer en getier nadert van gindsche +zijde? Wat wil men? Heeft die luitenant hem gezocht misschien--op +zijn kamers, bij Helmond, overal, en niet gevonden? Komt hij nu met +een ganschen drom....? + +--Nee, stil; vrees is kinderachtig. 't Zijn vroolijke menschen. Hoor, +zij zingen.--Ze maken muziek.--Maar toch, zij komen naar dezen +kant. Dat volk is dikwijls dronken; men kan niet weten....! Als ze +hem hier in de duisternis zoo alleen zien, dan zullen ze denken +dat hij iets kwaads in 't zin had. Ze zouden hem in hun overmoed +of dolle dronkenschap een onheil kunnen toebrengen. Hij wil hen uit +den weg gaan. Als hij zich achter dien dikken lindeboom verschuilt, +dan gaat de troep hem voorbij zonder hem te bemerken.... + +Hij klemt zich vast aan den boom, want de walkant is glibberig +nat.--Hoor, ze komen al nader. Hoor, ze zingen: + + + "Nooit geen nood, + Nooit geen nood. + Zoetelief trouw, tot in den dood." + + +En de dansende stoet kwam al nader: + + + "Daar niet van, + Daar niet van, + Allevrouw pakt 'er eigen man. + + "Nooit geen rouw, + Nooit geen rouw, + Alleman zoent z'n eigen vrouw." + + +Ze komen al nader. Ze zullen hem zien; en als ze hem zien, hier achter +dien boom, dan zal men nog eerder denken dat hij iets kwaads in 't +zin had. Maar toch, hij durft niet zoo eensklaps van achter den boom +te voorschijn komen. + +En al dichterbij klinkt het: + + + "Nooit geen nood, + Nooit geen nood, + Werken trouw voor 't daaglijksch brood. + + "Hop hop hop, + Hop hop hop, + Schelmen trappen ze op den kop; + Schelmen smijten ze uit de deur; + Albeneur, + Albeneur!" + + +De stoet, is op een paar schreden afstands, den boom genaderd. De +majoor Ronner trilt over al zijn leden. Hij duikt een weinig naar +omlaag. Maar zie, een vurige tong vloog op hem af. Een vreeselijke +knal dreunde hem in 't oor; en.... + +--O God wat is dat! Wat kreet heeft zich daar met het pistoolschot van +Careltje, en een blij hoezee der bruiloftsgasten vermengd? Wat plofte +daar van den tamelijk steilen wal in de nauwe half droge gracht? Wat +zou het wezen? + +"Kom, niemendal; een dood stuk hout," riep er een. + +"Wat raakt het ons!" zei een ander. En opdat de feestvreugde niet zou +verstoord worden, blaast Peter luider en scheller op de klarinet, en +roert Dirk de harmonica nog sterker, en op een paar enkelen na die hier +'t ergste vreezen, trekt de feeststoet verder, weer zingend met klem: + + + "Hop hop hop, + Hop hop hop, + Schelmen trappen ze op den kop." + + + + + + + + + + +ACHT EN DERTIGSTE HOOFDSTUK + + +'t Verwonderde Eva dat de jonge Hardenborg, nadat hij over Helmonds +afwezigheid zijn leedwezen had te kennen gegeven, zoo afgemeten +was. Met geen enkel woord herdenkt hij de partij, die toch waarlijk +niet voor het feest op _De Poel_ heeft ondergedaan.--Maar, hoe kon +ze 't een oogenblik vergeten: 't zou niet kiesch zijn indien hij +ervan sprak. Immers hij was Helmond in die nare oogenblikken te hulp +gekomen. Doch waartoe? Zou het inderdaad niet delicater geweest zijn +wanneer hij buiten den koepel was gebleven? En dan, hoe kwam hij zoo +toevallig achter in den tuin? Had hij haar misschien bespied toen +zij zich voortspoedde? Heeft hij haar van ontrouw durven verdenken....? + +--Weg, weg met die dwaze gedachten! Zij weet wel beter. Helmond +heeft haar meermalen gezegd dat Archibald Hardenborg een brave edele +jongen was. + +--Voorzeker, hij heeft op dien avond de waarheid gegist. Hij kende +dien Kartenglimp. Later werkte hij er krachtig toe mee, om dien +vreeselijken man niet slechts uit hun huis te verwijderen, maar +ook om te zorgen dat hij haar goeden naam niet door leugenachtige +uitstrooisels in gevaar bracht. + +--'t Was kiesch van Hardenborg dat hij niet van den feestavond +sprak.--Maar nu.... zou ze hem eens om raad vragen! Zal ze hem den +inhoud van dat pas ontvangen briefje meedeelen? Onder den indruk ervan +is ze zelve minder spraakzaam; ze gevoelt het.--'t Zal haar misschien +een goed denkbeeld geven, en tegelijk het gesprek beter doen vlotten: + +"Ik wil het u niet verbergen luitenant.... daareven kreeg ik...."--Neen +neen! toch niet, ze spreekt er niet van: "Ik kreeg...." + +"Slechte tijding misschien van _De Zonsberg_ mevrouw?" + +--'t Is ook waar, Kaatje is haar, weinige oogenblikken voor Hardenborgs +komst, met een bedenkelijk gezicht komen vertellen dat de generaal, +volgens Bus, er slecht aan toe was. + +"Ja, ja juist, _heel_ slechte tijding;" zegt Eva snel. + +"Toch niet reeds....?" + +Eva wist niet hoe het kwam; maar toen hij haar aanzag met een gelaat, +waarop zooveel vraagteekens geschreven stonden, toen kon ze 't niet +laten om reeds als _zeker_ te stellen 'tgeen toch zeer wel _mogelijk_ +was. Ze vond er een zonderling genoegen in om al vast eens te toonen +"hoe ontzettend diep dat verlies haar zou schokken...." + +"De generaal overleden?" zegt Archibald, en de gewoonlijk zoo vroolijke +uitdrukking van zijn prettig gelaat is nu geheel verdwenen. + +--Eva kon 't niet helpen. Zij heeft letterlijk geen tijd gehad om een +reserve te maken. Ofschoon ze slechts door een gelaatsuitdrukking het +antwoord heeft gegeven, het speet haar nu reeds dat ze een onwaarheid +sprak. En--Maar nee, ze kon niet zoo aanstonds terug. + +"Die fiksche oude man!" zegt Hardenborg: "Helmond zal zeer bedroefd +zijn. Hij hield veel van den generaal." + +"O ja.... tenminste...." zegt Eva. En dan; ze wil nu toch zeggen dat +de luitenant haar verkeerd heeft begrepen. 't Is te dwaas dat zij "den +ridder van _De Zonsberg_ reeds van zijn aardsche schatten losmaakte, +terwijl hij misschien nog bestemd was om als een tweede Harpagon +op het wereldtooneel te schitteren". Ze wil hem zeggen bovendien, +dat Helmond noch zij, veel reden zouden hebben om zich een mogelijk +overlijden van den generaal bijzonder aan te trekken. + +--Wanneer de luitenant soms door infame praatjes in de meening was +gebracht, dat men op een erfenis van Helmonds "edelen pleegvader" +hoopte, dan kon ze hem verzekeren dat dit een allerliefst misverstand +was. Men achtte het beneden zich om aan zoo iets te denken, en gevoelde +zich veel te hoog, en van te edele afkomst, om nog op een handvol +goud te speculeeren terwijl men, door zelf fortuin te bezitten, +dat armzalig gepotte geld gelukkig niet noodig had. Zij wil.... + +Doch zie, daar wordt de deur geopend.--Is het Helmond wel die +binnentreedt? Eva schrikt. Wat ziet hij bleek. Wat staan zijn oogen +strak. Misschien is hij naar _De Zonsberg_ geweest, en.... + +Snel vliegt zij haar August tegemoet, en omhelst en kust hem alsof +er geen vreemde bij was. + +Archibald is mede getroffen door Helmonds voorkomen. Hij steekt hem +de hand toe en zegt: + +"Mijn beste Helmond, ik kan me je smart begrijpen. 't Is hard den +ouden boom te zien vallen wanneer men als kind onder zijn lommer +mocht spelen, 't Zal je een droom zijn. Men wist ternauwernood dat +hij ernstig ziek was: en--nu al _dood_!" + +'t Was Helmond alsof een ijzeren vuist hem inwendig samenwrong. + +Roerloos stond hij daar en zag den luitenant aan met een blik, waaruit +deze echter niet las dan een poging om zijn felle smart te bedwingen. + +"_Dood!_ Wie meen je? Wat? _Wie_ is dood?" + +Eva, hevig ontsteld, bekent met een schaamteblos dat er een misverstand +is. Mijnheer Hardenborg heeft zeker straks uit haar woorden of houding +opgemaakt dat de generaal reeds overleden zou zijn. Eva weet niet +meer wat zij gezegd heeft; maar juist had ze den luitenant beter +willen inlichten, toen Helmond is binnengekomen. Het spijt haar dat +zij onwillekeurig mijnheer Hardenborg in een dwaling en Helmond aan +'t schrikken heeft gebracht. Maar Helmond zelf zou het immers beter +weten, want, zij kan het hem aanzien dat hij--al te goedaardig--er weer +is heen geweest, en er waarschijnlijk zeer onaangename oogenblikken +heeft doorgebracht. + +--En ja, Helmond wist het beter.... Althans....? Maar hij moet zich +nu goedhouden. Ofschoon hij bij 't binnentreden niet op zulk een +nieuwen schok was voorbereid, hij zal de kracht niet missen om zijn +gewone kalmte ook nu te bewaren.--Schokken zijn voor Eva in hare +omstandigheden hoogstgevaarlijk. Zij heeft een teeder gestel. + +"Ja, ik schrok ervan Eva; maar gelukkig, ik wist het +beter.... tenminste....!" En dan, alsof hij zich aan een sombere +droomerij, waarin hij opnieuw dreigt te vervallen, ontrukken wil: +"Hoe gaat het op _De Poel_, en--op _Brouwerscate_?" + +Archibald zou er bijna toe gekomen zijn om, naar aanleiding van +die laatste vraag, weer op wat vroolijker toon te beginnen; maar, +Helmonds krachtige poging om zich goed te houden ontging hem niet. + +Er zijn oogenblikken dat een vroolijke toon klinkt als hondengejank te +midden van een plechtig adagio. Er zullen er altijd zijn die _lachen_, +maar wie gevoel voor muziek heeft dien snijdt het door de ziel. + +Hardenborg herinnert zich nu het doel van zijn komst, en, dewijl hij +bovendien vernam dat men nog dineeren moest, zou het zeer onbescheiden +zijn geweest indien hij de echtgenooten langer bleef ophouden. + +Met de beste wenschen neemt Archibald afscheid. Alvorens echter de +kamer te verlaten--hij rekent erop dat Helmond hem zal uitgeleide +doen--moet hij, tegen zijn zin, de schoone Eva nog een oogenblik tot +raadsman dienen. Zij zegt hem, dat hij immers wel gaarne zal toestemmen +dat Helmond zich zelven en ook háár kwaad doet, met zich den loop der +wereldsche zaken zoo aan te trekken. Hardenborg moet beloven, vast +beloven, dat hij haar lieven man dikwijls zal komen opzoeken. Men +kon dan meteen eens over een plannetje spreken, dat ze--als alles +wèl blijft--gevormd heeft; namelijk, om samen dezen winter partij +te maken en wekelijks naar Briesborg te gaan als er comedie zou +zijn. Ze heeft dezen morgen juist in het Romphuizer blaadje gezien, +dat de troep die er speelde door _aanwinst_ van een nieuw acteur en +actrice zoo bijzonder zal voldoen. + +"Niewaar luitenant," besluit Eva: "een dokter die later uit ambitie +maar dokteren blijft, ofschoon hij er niet tegen kan--nee, wie zich +alles zoo aantrekt _kan_ er niet tegen--die dokter moet een contrepoids +in afleiding zoeken?" + +"Wel mogelijk mevrouw;" zegt Archibald: "Maar over dit alles later; +ik mag u niet ophouden. Bonsoir!" En, met een buiging verlaat hij +de kamer. + +Archibald vond Eva lang zoo schoon niet als bij vroegere +gelegenheden. Maar, hij verkeert onder een indruk. Nu zal hij zekerheid +krijgen en zich verruimen meteen: + +"Nee nee, eventjes moet je met me in je spreekkamer, mijn brave +reparateur. Noodzakelijk!" + +Helmond volgt. 't Bevreemdt hem niet dat Hardenborg hem iets te +zeggen heeft. Hij zou zich op dit oogenblik over niets hebben +verwonderd. Wanneer men hem gezegd had dat hij niet bestond, en +dat de heele wereld een _niets_ was, hij zou het niet vreemd hebben +gevonden. Já, de heele wereld een ledig _niets_! + +Zie, nu luistert hij toch. Ja zelfs aandachtig. Wat is dat? Fonkelen +zijn oogen van blijde verrukking; glinstert daar een traan.... + +"Dat is nu alles wat ik je te zeggen heb," besluit Archibald: +"Of de som wat grooter of kleiner is, mijn beste vrind, dat doet +er niet toe. Grootpapa Fontayn heeft indertijd zulke goede zaakjes +gemaakt, dat men op een enkel briefje van duizend gulden niet +behoeft te zien. Komaan Helmond, bedenk je geen oogenblik: als ik +raak heb geslagen dan zal het zoo zijn, en beschouw dan de geheele +geschiedenis als een herhaalde dankzegging van iemand die blij is dat +ie nog leeft.--O wat zou mijn engel hebben aangevangen in de wijde +wereld zonder haar dierbaren luitenant op nonactief!" + +Nu 't pak hem van 't hart is ademt Hardenborg weer ruimer.--Had hij +vroeger zoo iets kunnen vermoeden, goede hemel, hij zou in overleg met +le bon papa al lang die narigheid uit de wereld hebben geholpen. Maar +eerst sedert gisteren vernam hij van alle zijden dat de arme vriend +zoo rondom in de schuld zat. Begrepen! Het teleurgestelde monster, +dat de zwakke zij der schoone vrouw, ter bereiking van zijn lage +oogmerk, heeft weten te streelen, nam _toch_ zijn wraak. + +--Ha, begrijpt de laffe domoor dan niet dat Archibald Hardenborg +terstond heeft doorzien van wien het ongeteekend schrijven kwam, +'twelk men bij de familie Narwal, als waarschuwing tegen den "tot over +de ooren in de schuld stekenden Helmond", had ontvangen? Moest hij zóó +woord houden die zwarte blanke, en inweerwil van de ontvangen krasse +waarschuwing!--'t Besluit was aanstonds in stilte genomen: Als papa zou +toestemmen, dan reed hij invliegende vaart naar den vriend, om hem, zoo +'t noodig mocht zijn, carte blanche te geven; en vervolgens naar dien +"talentvollen acteur" om hem nóg eens te zeggen--maar onbeschrijfelijk +kort--wáár 't op stond tusschen hem en den tweeden luitenant. + +En nu, 't is jammer, _jammer_ dat de fielt geen onwaarheid heeft +geschreven. De arme Helmond! Maar Goddank, Goddank! dat hij em helpen +kan.--Archibald krijgt het warm, zeer warm. Hij voelt zich de hand +vatten, die drukken met vuur, en.... Neen, woorden verneemt hij +niet. Dat is pijnlijk, verdord! Dat is.... Hij zou geen "schouder +geweer!" kunnen roepen als 't noodig was. + +"Ben je gek Helmond; je drukt me die hand veel te hard. Weet je wat: je +stopt dus, met wat wissels op onzen Amsterdamschen kassier, de scheuren +maar heelemaal toe. Met dominees en dokters daar kun je zoo van die +grappen mee hebben, zei le bon papa: die beste vrinden repareeren je +van binnen en van buiten zoo goed als voor niemendal.--Kom, ben je +gek vent; je trekt me de hand uit het lid." + +"Archibald, ik ben op dit oogenblik niet instaat...." + +"Nee dat hoeft ook volstrekt niet." + +"Hardenborg, ik _mag_ en _kan_...." + +"_Mogen_ daar denken we niet aan, _kunnen_ da's iets anders; maar om +'t je wat gemakkelijk te maken, heeft papa alvast een stuk of wat +van die dingen meegegeven. Zieje, hier. Jij vult van de blanco's de +cijfers maar in, enz. enz. Aan de achterzij je naam. Nu dat is toch +zoo'n heksenwerk niet. Tot weerziens; adieu!" + +Toen Helmond opzag was hij alleen. De voordeur hoorde hij dichtslaan; +en, een rijtuig ratelde langs het marktplein voort. + +--Heeft hij 't gedroomd!? Toont hem weer een grijnzende sater een +schotel vol goud? Neen, hier, hier liggen ze.... de bewijzen. Zie +maar. Hahaha, hahaha!!--Stil, dat lachen klinkt akelig; 't doet hem +pijn, ja pijn, pijn overal! Maar toch, hij zou nog eens kunnen lachen. + +"O God, ik dank u! mijn naam; mijn kind! mijn Eva!" + +--Eva,--stil, zij mag niets weten. Als zij 't wist.... en als zij 't +niet wist.... en als de wind tegen den molen blaast dan jagen de wieken +elkander als krankzinnigen na, en die vermolmd zijn breken af, en slaan +neer en verpletteren het huis met alles wat daarin is.--Waar dacht ik +aan?--Ja, ik ben ziek; ik heb koorts. Maar met een vasten wil kan men +zich zelf beheerschen. Goddank ik mag weer vrijer ademen. Goddank! nu +zal alles vereffend worden, en dan.... Wees kalm Helmond; verontrust +nu je zelf en Eva niet. Zie wat te eten. Zij roept je. Hoor: + +"Er is gediend August, kom!" + +--Krachtig dan, krachtig! + + + +Eva zag wel dat August niet heel fiksch was; dat hij bijna niets +gebruikte, en dat er gedurig een vreemde uitdrukking op zijn gelaat +kwam, nu eens alsof hij lachte, en dan weer alsof hem de somberste +denkbeelden door het brein spookten. + +--De goede Helmond is al te gevoelig voor een man, denkt Eva: Hij +gaat er _vreeselijk_ onder gebukt dat die oude heer 't commando gaat +neerleggen. Enfin, God heeft de wereld geschapen, en den mensch zooals +hij is. Maar deze beste overgevoelige mensch werd door _mijn_ toedoen +toch zeker nog meer van streek gebracht dan hij 't reeds was. Die +voorbarige condoléance van Hardenborg trof hem geweldig. Ja 't was +_mijn_ schuld. Misschien kalmeer ik dien goeden man nog het best +door mij voor 't oogenblik maar over mijn grieven heen te zetten; +'t zal hem hinderen dat ik in 't geheel niet naar dien "dierbaren +pleegvader" vraag. Welnu dan: + +"Was het zoo heel erg met.... den generaal, August?" + +"Erg, ja Eva, ja. Maar spreek er niet van. Als ik niet beter wist, +dan zou ik zeggen dat hij dáár zat, dáár naast je. Ik weet het wel +beter, maar...." Helmond ziet weer voor zich neer. Hij wist niet +wat hij zeggen wilde. Hij weet gedurende een paar oogenblikken zelfs +niet recht waar hij zich bevindt, en wie het is die daar zit.--O ja, +nu weet hij 't weer, dat is zijn dierbare vrouw, die miskend werd en +gescholden door een pleegvader, wiens laatste woorden een vervloeking +zijn geweest over 't hoofd van een pleegkind dat hem altijd eerde +en liefhad.--_Ellendeling!_ + +--Wat kijkt hij weer akelig strak, en wat is bij toch bleek; denkt Eva. + +Opstaande komt ze hem terzij; zoent hem op het voorhoofd, en zegt +dan vleiend: + +"Moet men zich dat zóó _vreeselijk_ aantrekken! Hou je dan waarlijk +meer van dien zieke, dan van je Eva, mijn beste man?" + +"Nee mijn liefste, zekerlijk niet!" zegt Helmond op kalmen toon.--O, +die zoete omhelzing deed hem zoo goed. Hij herinnert zich nu weder +dat hij in hare tegenwoordigheid onder alle omstandigheden kalm moet +blijven. Eva mag niet vermoeden wat er omgaat in zijn binnenste; welke +spooksels hem vervolgen, en wat ze hem gedurig al grijnzend toeroepen. + +"Dan willen we ons maar altijd vaster aaneensluiten mijn August, en wat +ons dan ook ontvalle niewaar, twee en één en nog eentje blijven één, +en voor elkander genoeg.--Maar nu, op mijn beurt ga _ik_ nu eens voor +dokter spelen. Je bent zenuwachtig en erg vermoeid, en daarom heb je +weinig gegeten. Als je nu langer opblijft, dan zul je ziek worden, +en dat wou ik om geen tien generaa.... ik meen voor geen geld van de +wereld. Kom mijn beste; zie me nu eens even wat vroolijker aan.--Zóó +ja,--dat gaat nog al. Zwaarmutserij daar doen we niet meer aan; is +'t wel mijn lieve August?--Hé, wat komt daar uit dien zak gluren? + +Het hoofd terzij houdend, en het papier uit den borstzak van zijn jas +een weinig naar boven schuivend, leest ze luide het gedeelte van den +wissel, 't welk nu te voorschijn is gekomen; en dan, dreigend met +den vinger: + +"Ondeugd! Evertje Zwaarmuts!! Nu moet het er één weer wagen om me +met zotte babbelpraatjes aan boord te komen! Over jou, over mijn +royalen man!--Kom, van avond geen vertoogjes meer! Gauw tot rust +komen mijn lieve; en morgen dan hooren we dat die generaal weer voor +zes jaren geteekend heeft. Want--onkruid vergaat niet;" voegt ze +er onhoorbaar bij. En weder luide: "En dan ben jij een heel ander, +een uitgerust kereltje; en dan heb ik je een heeleboel te vertellen; +van iets fataals dat me van avond letterlijk een oogenblik van streek +bracht, maar dat we vinden zullen, ook in 't belang van ons schatje, +al moet het wezen á force d'argent. Nee nee, geen muizenesten meer! We +bepalen dan, bij een helder zonneschijntje, den dag waarop we onze +equipage gaan halen--met den trein er naar toe, welzeker--en spreken +te Briesborg meteen over de plaatsen in de comedie;--natuurlijk als +mijnheer Alexander V. B. weer inhuurt, natuurlijk!" + +'t Was Helmond bij den woordenstroom van Eva alsof er op zijn +gloeiend voorhoofd heete droppelen vielen. Hij weet niet wat hij +gehoord heeft....--O ja: _ons schatje_, heeft ze gezegd. Ha! ons +schatje! Groote God, is hij toch niet zalig in dezen stond! Zijn +gansche wereld van liefde en heil rust aan zijn hart. Eva streelt +hem de wang; zij zoent hem op dat moede hoofd; zij dringt hem om nu +te gaan slapen; over niets zal ze meer spreken; geen muisje zal zich +bewegen in huis; en, zacht den eersten regel van een wiegelied zingend, +dwingt ze hem op te staan terwijl ze alvast met haar fijne vingers +hem den halsboord losknoopt, want, ze meent te hebben bespeurd dat +de drukking ervan hem zooeven benauwde. + + + + + + + +NEGEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Buiten sloeg de torenklok acht. + +Ofschoon gestadig ten prooi aan de akeligste droomen, heeft Helmond +bijna een kwartier geslapen. + +Nu komt hij eensklaps overeind in zijn leger, opent ijlings de +ledikantgordijnen, en staart naar het donker onder Eva's prachtige +linnenkast. Ja zie maar, daar steekt een voet onder uit; daar ligt +de kerel; hij houdt zich schuil; hij heeft zich daar verborgen om +hem zoo aanstonds wanneer hij weer slapen zal, te overrompelen. + +"Wie is daar! Wie!?" + +Er komt geen antwoord. Toch--daar wordt gezucht. Hoor, men gromt en +zucht geweldig.... + +"Wie, wie is daar, _wie_!?" roept Helmond weder. Met beide handen +bedekt hij nu zijn gelaat.--Neen, daar was niemand. Het zuchten en +grommen is het geraas van den wind in den schoorsteen.--Hij roept: + +"Eva!" + +Zij komt niet.--Eva zal nog beneden zijn.--Indien zij 'twist dat men +hem zoekt; indien ze vermoeden kon dat men het huis omsingelt! Hoor +maar, de sabels rinkelen;--men fluistert.... + +--O God, als men Eva dan ook.... + +Helmond is het bed uitgevlogen. In weinige seconden heeft hij zich +aangekleed, gedurig starend naar het donker onder Eva's linnenkast. + +--Wat doet hij? Opstaan, waarom? Nu weet hij het weer. Hij moet naar +_De Zonsberg_; geen oogenblik mag hij wachten; misschien heeft de +oude man reeds een poeder gebruikt, en ligt hij zieltogend neer.--Aan +Jacoba zal hij het zeggen. De lijder moet een tegengif hebben?--Spoed +Helmond, eer het te laat is! + +IJlings, met het blakerlicht in de hand den corridor betredend, +ontstelt de dokter hevig. Een lange gedaante trad de deur van zijn +kamer uit. Is het een spookse? + +"Bus, ben jij het?" + +Bus, nog meer dan zijn meester ontsteld, slaat de oogen neer, en +antwoordt met trillende stem: "Jawel dokter." + +Helmond keert tot zijn volle bewustzijn terug: + +"Wat dee je in mijn kamer?" + +De arme lange Bus geeft stotterend maar naar waarheid verslag van +'tgeen hij er deed: Sinds den morgen na de partij bij mijnheer +Debecque--toen hij dokters rok had schoongemaakt--heeft hij geen +rustig uur meer gehad. Och de verzoeking was zoo groot geweest. In +den linker-achterrokzak had hij zoo heel toevallig twee banknoten +van honderd gulden in een couvert gevonden. Och en als men dan +zooveel rijkdom ziet, en mevrouw dan zelve aan den kleermaker zegt +dat het geld er niet op aankwam als de livrei maar mooi was; ja, +als men dan een arme moeder en twee zusters zoo mager als palingen +had, niewaar....? Och, maar God was zijn getuige hoe hij gestreden, +en het niet gewaagd heeft om er een cent van uit te geven. Goddank, +toen hij van morgen bij het trouwen van Huibert en Geurtje, dominee +Hoogerberg zoo roerend hoorde zeggen: "Kinderen, vergeet uw eerste +gelofte niet", toen--de arme Bus kon haast niet verder spreken--toen +heeft hij zich voorgenomen om de briefjes stilletjes op dokters kamer +neer te leggen, en zie, dat had hij nu naar waarheid gedaan. + +--Twee banknoten van honderd gulden!--Helmond weet wel dat hij +droomt. 't Is een droom dat Bus daar voor hem staat; 't is een droom +dat Archibald hem die wissels op Druter en Comp. heeft gegeven. + +....Neen toch niet, zie, de wissels steken nog hier in den jaszak. + +"Waar heb je dat geld dan gelaten Bus?" + +"'t Ligt op m'nheers schrijftafel." + +Helmond gaat haastig zijn kamer in: "Wacht daar."-- + +--Ja zie, het is zoo; hier heeft hij de beide banknoten. + +Helmond begrijpt niet vanwaar dat geld kwam. Het allerminst denkt hij +nu aan zijn brief aan Woudberg, waarop hij geen antwoord ontving, +en waarvan, volgens den Romphuizer postdirecteur bezwaarlijk +iets terecht zou komen. 't Was, volgens dien laatste, zeer wel +mogelijk geweest dat dokters dienstbode op dien morgen een brief +naar Amsterdam _gefrankeerd_ heeft, maar zeer zeker had zij er geen +laten _aanteekenen_. + +Op dit oogenblik herinnert Helmond zich echter niets van dat +alles. Zooals reeds meermalen in de laatste dagen had hij nu een +grooten draaienden cirkel voor oogen; en in dien cirkel wierpen zich +de negen cijfers; en slingerend vereenigden ze zich, en vormden, in +'t ronde en lange, grillige figuren en onnoembare getallen, terwijl +dan eensklaps dat alles tezamen smolt tot een bloedroode nul, een +_niets_, sissend en sarrend als een uitdruilend vuurrad. + +Wàt zijn duizenden! Wat zijn tweehonderd gulden! Helmond weet het +niet.--Maar hier die wissels, die duizenden, roepen ze hem niet toe: +We zijn een aalmoes!? + +--Dwaze man! ijdele lichtzinnige vrouw! + +--Ha, wie durft _haar_ beschimpen? Niemand is schuldig dan hij. Hoor, +hoor: + +"_Als een kind grijpt naar de vlam eener kaars, dan trekt men dat +kind terug; denk daaraan, en heb haar lief._"--Wie heeft dat gezegd? + +Helmond schrikt achteruit.--Die het gezegd heeft, ligt hij daar +niet te worstelen met den dood? Neen, dat is verbeelding. Maar toch, +_als het te laat was_! Spoed dan, spoed! + +"Riept u dokter?" zegt Bus om den hoek der deur. + +Helmond ziet den man eenige oogenblikken met verwondering aan, en +zegt dan snel: + +"Ja, je vliegt naar _De Arend_, en laat de vigilante inspannen. Binnen +vijf minuten zal ik daar zijn; maar," hij ziet geheimzinnig rond: +"aan niemand in huis er een woord van zeggen! Je begrijpt wel waarom: +Ik moet naar _De Zonsberg_." + +Bus beschouwt zijn meester met bekommering. Hij deed zoo vreemd; hij +sprak zoo gejaagd.--O, 't was zeker, ofschoon die oude generaal hem in +den laatsten tijd niet best moest behandeld hebben, zijn edele natuur +streed er toch mee dat hij nu waarschijnlijk ging afreizen. Ach ja, +die brave dokter, wat was hij goed, geen enkel hard woord over dat +geld komt er zelfs over zijn lippen. + +Lange Bus treedt zijn meester nu zeer nabij; vat zijn hand, en met +een traan in de oogen zegt hij: "God zal je zegenen dokter, en je +behouden wat je lief is. Zie, als de baas van de pannenfabriek me nou +weer durft zeggen dat jij dokter, op het geld van den ouden generaal +loert, dan, zoo waarachtig als ik Bus heet, dan sla ik hem met een +van z'n eigen pannen de hersenpan in.--Ja ja dokter, ik vlieg!" + + + +'t Was Helmond gedurende eenige minuten alsof hij een zeereis maakte; +hij voelde het slingeren van 't schip, en 't was hem alsof hij door +het blinkend want, in een tintelend blauw staarde.--Hij weet niet +meer hoe hij op dat denkbeeld kwam. Hoor! Wie zegt daar: "dat hij +een bedelaar is, 't geraamte van een edel mensch!" + +--Neen, dat is gelogen. Een Helmond wordt geen bedelaar. Welke +démon heeft hem er dan toegebracht om zijn hand voor een aalmoes te +openen? Hoe kon hij zich zóó vergeten! + +In een oogenblik heeft Helmond, met tamelijk vaste hand, de wissels +die hij van Hardenborg ontving in een groot couvert gedaan, en bij +het adres: "Aan Archibald Hardenborg," de woorden gevoegd: "In dank +terug van Helmond." + +Dan--ja, hij weet net nu weer.... dat schip!... Nu schrijft bij: + + + "Eva, ik heb je bedrogen: wij zijn arm! Een som van hoeveel + duizenden guldens, ik weet het niet, is mijn schuld. Toch + zijn wij rijk! Aan gene zij van den Oceaan zal mijn kracht + herleven.--Bij duizenden zal ik ze redden van de gele koorts, + al moest ik tienduizendmaal het slachtoffer ervan worden. Neen, + jij zult niet zingen in 't publiek; _alleen_ wil ik werken + en slaven en zwoegen, omdat ik niet langer zwak en ellendig + wil zijn. Maar jij Eva, je zult er het brood kneden, en het + bakken in den oven, en het maal bereiden. En dan zul jij, + voor mij alleen verstaanbaar, zingen: "Brengt Peter met + een kus aan jou...." Je kent het verder. En--dan vervloekt + hij mij niet meer. En in 't eind bevrachten wij datzelfde + schip, en zenden onzen jongen--je weet wel--naar die oude + schuldeischers, en naar den grijzen man die mij vervloekte, + en ze zullen zeggen: Hij was dood en is levend geworden, + _Nee_ hij was toch waarachtig geen zwak en ellendig man. + + "Vaarwel! Je eeuwig liefhebbende: + + August." + + +--Wat is dat? Wie komen daar? + +Angstig ziet de arme koortslijder naar den donkersten hoek van het +groote vertrek.--Bedriegt hij zich niet?.... Men is daar bezig met boer +Dirksen te begraven. En zie, het lijk richt zich eensklaps overeind, +en terwijl het hem verachtelijk aanziet, wijst het op hém--Nu zinkt +het lijk achterover.--En daar, meer van nabij, daar ziet hij een +doodsbleeke vrouw. Ja hij kent haar wel, 't is de vrouw van den +kuiper Sturk. Zij slaapt--den eeuwigen slaap. Zie, ook zij richt +zich op, en.... Neen, Goddank, Goddank! zij stapt van het leger +af; zij lacht hem vriendelijk toe; zij groet hem nog met de hand +en.... verdwijnt in de diepe duisternis.--Ja zie, daar roert alweder +iets van verre.--Men schreeuwt--O God! aan _dien man_ heeft hij in een +paar jaren niet gedacht.... dat is die oude pleegvader. Zie, men heeft +zijn lichaam geopend; men onderzoekt zijn ingewanden; zie maar en al +de koppen van Rembrandts Ontleedkundige Les ze staren hem aan alsof ze +vragen.... "Ben jij de moordenaar....??"--"O mijn God!" roept Helmond +als in doodsangst nog eens. Aan dien grijsaard heeft hij straks niet +gedacht. Maar, ja, de kleine lamp met de groene kap brandde boven +op den lessenaar in de apotheek; en toen.... toen is er een schot +gevallen.--Maar, hij zal nog niet dood zijn. O als hij dood was! Neen +_neen_, dat kan niet! Voort dan, voort, naar _De Zonsberg_! + +Een oogenblik later slaat Helmond de hand aan den deurknop. Hij zal +zich uit zijn woning verwijderen zonder dat iemand het bemerkt. Eva +zou hem weerhouden.--Maar, _hoe_ komt hij erheen? Ha, hij heeft immers +een rijtuig besteld. Ja hij herinnert het zich: Bus was zooeven hier +en.... Bus heeft hem tweehonderd gulden gegeven die hij verloren had; +en dat geld....--O Goddank, dat hij het zich mede herinnert: _Donerie's +monument_! Dat is de eenige smet; dat geld moet nog aangezuiverd, +dat moet aanstonds worden afgedaan! + +Weinige oogenblikken later heeft Helmond zijn kamer verlaten. + +En 't was stil, doodelijk stil in huis. + + + +Eva zit in de Oranjezaal aan haar keurig bewerkte schrijftafel. + +Haar besluit was genomen: Zij schrijft: + + + "Aan den Weledelgestr. Heer Van Dubbe, + Kantonrechter alhier. + + "Weledelgestr. Heer en Vriend! + + + "De majoor Kartenglimp vordert van mij familiepapieren terug, + vermoedelijk op grond dat hij zich eenige moeite gaf om die van + elders te doen komen. Een opvatting tegen mijn echtgenoot, + aangezien deze hem na het ongeval op onze partij, niet + _zelf_ mee naar huis bracht, 'twelk hem echter als gastheer + onmogelijk was, heeft den majoor een zoo hostile houding + doen aannemen.--Ik wensch daarin volstrekt geen verandering + te zien gebracht. Wie mijn echtgenoot beleedigt door hem + het eens geschonken vertrouwen te ontnemen--hij wordt mij + een _individu_! + + "Intusschen wensch ik van UEdelgestr. te vernemen, of + ik geen recht heb om papieren, die mij inderdaad werden + _aangeboden_--zij het tegen een belooning--als mijn eigendom + te beschouwen. + + "Het recht eener familie op haar familiepapieren kan _mijns_ + inziens niet twijfelachtig zijn. + + "Indien UEdelgestr. mij als rechter en als vriend het bezit + der genoemde papieren--liefst zonder openbaarmaking--wildet + waarborgen, het zou mij zeer aangenaam wezen. Mocht het + noodig zijn daarvoor kosten te maken, dan geef ik u gaarne + carte blanche. In de hoop dat gij u in deze zaak voor mij + partij zult willen stellen, noem ik mij, enz., enz...." + + +--Goed zoo! denkt Eva met vergenoegden lach: Ik zal je bij de +rechterlijke macht vóórkomen, monstermensch! En, mocht de zaak op +den breeden weg moeten, welnu, mijn beste man draagt wissels van +duizenden in den zak. + +En terwijl zij nu den brief sluit, zingt ze--eerst zeer zacht, maar +al spoedig luider: + + + "Tra lálala! + Tra lálala! + Daar komt hij de graaf van Tourloyette, + Vite donc, chapeaux bas; + Vite donc, placez vous là; + Daar komt hij de graaf met zijn jeune eega!" + + +--Chut, chut! schrikt Eva eensklaps van haar eigen zang. Die dwaze +roulades mochten eens tot boven doordringen en den armen goeden August +wakker maken. Stil, hij is zoo bedroefd; en, ondanks zich zelve zingt +ze toch weder, doch nu binnensmonds: + + + "Tra lálala! + Tra lálala! + Daar komt hij de graaf van Tourloyette, + Vite donc, chapeaux bas; + Criez un vif hourah! + Daar komt hij de graaf met zijn jeune _Evá_." + + +--Men zou zich kunnen laten inhalen. Ja, waarom niet! + + + +En Helmond sloop met ingehouden adem door het holle reeds donkere +voorhuis; en hij hoorde.... haar zingen. + +--Ha! zij zingt.--Goed, zij zingt! + + + +Buiten was de wind koel. Ondanks zijn poging om de deur zeer zachtjes +toe te trekken.... ontstelt Eva van een plotselingen slag. + +Maar, er was niets in het voorhuis. De wind zal een luik hebben +dichtgeslagen.--Foei, hoe kon een onnoozele speling van den wind haar +zoo doen ontstellen, foei!--En nu naar den lieven man! + + + "Tra lálala! + Tra lálala! + Daar komt hij de graaf van Tourloyette." + + +Eva verdween in de donkere gang. + + + +Ternauwernood is Helmond buiten gekomen, of een naderend rumoer doet +hem zijn haastigen tred verkorten.--Wie komen daar? Wat wil men van +hem....? Neen, in de duisternis bemerkt men hem niet. Hoor: + +".... Ze zeggen dat ie al dood is; geweldig om zóó aan z'n eind +te komen." + +"Ga jij naar Biermans, ik loop naar den kantonrechter." + +Een benauwde kreet ontsnapt er aan Helmond lippen; maar men hoorde +hem niet. De wind speelde met den ijzeren ketting van den lepel aan +de stadspomp. + +--O God! daar komen ze! De handboeien houden ze +gereed. Dood! _dood_! _dood_! _Een lijk_!--Et satan conduit le +bal.--Voort! vlucht! Ellendige moordenaar, _vlucht_!--En, Helmond +verdwijnt in de donkere straat. + + + + + + +VEERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Naar den kant van Briesborg aan de westelijke zij van het stadje, +wanneer men de laatste boerenhoeve voorbij is, wordt de weg zeer +eenzaam. De straatweg klimt dan tot aan het zoogenaamde Romphuizer +Hondsbosch, en gaat er vervolgens met een kleine kromming doorheen. Aan +gene zij van het bosch ziet men links van den straatweg nog een +armoedige hut, ofschoon de voerbak die er vóór staat moet aankondigen, +dat men binnen _Het Roode Zoodje_ toch wel eens "opsteken" kan. Is +men de hut aan den zoom van het bosch voorbijgegaan, dan heeft men, +na het kleine tuintje, met zijn luttele kromgegroeide appel- en +pruimeboomen in 't midden van wat kool en andijvieplanten, niets +meer te zien dan een eindeloos breede heivlakte. Ter rechter- en +linkerzij van den straatweg golft die vlakte voort, hier en daar +slechts afgebroken door een kronkelend karrespoor, of een jachtpaal +naast een grooten steen met wat braamstruiken, of ginds door een lager +gelegen waterplas met de duizenden indruksels van schapepootjes er in +'t ronde, terwijl men recht voor zich uit, op een twintig minuten +afstands, het zoogenaamde Briesborger Kattenbosch ziet, waarachter +het stadje Briesborg zich verschuilt. + + + +Sinds de mist tegen den avond was opgetrokken, hebben er zich in 't +Noordwesten zwarte legermachten saamgepakt. Straks zullen ze zich in +beweging stellen; legioen voor legioen. Ze zijn reeds in aantocht. Ha, +ze zullen vrij spel hebben dezen nacht. Over de breede hei gaat het +onverlet op woud en steden los. + +Trompetters vooruit! Den aanval geblazen! + + + +Dat was een schrikkelijke bui! + +Grauwe Toon uit _Het Roode Zoodje_ zette het geweer, 'twelk +hij oppoetste, in een hoek, en keek naar de vuurplaat waarop de +hagelsteenen, zoo groot als erwten en bikkels, kletterend neervielen +om straks te sissen in 't vuur onder den pot met kokende aardappels. + +Met een ruwen vloek zei grauwe Toon, dat Onzelieveheers hagel lang +zoo best niet was als de zijne. + +De vrouw, die naar de aardappels kwam zien, lachte om de "geestigheid" +van Toon, en zei te vreezen dat het morgen met dat ruwe weer een +slechte dag voor de jacht zou worden. En dan, eensklaps opziende: + +"Ik hoor wat! Ze kloppen aan 't raam. Smijt die hazen en hoenders in +'t hok." + +Grauwe Toon nam een zestal hazen en eenige patrijzen van den grond +en wierp ze in 't aangewezen hok. + +"'t Zal Jaap zelf zijn om het zootje van vandaag," zegt hij: "misschien +is 't buiten zoo donker dat hij de deur niet kan vinden." + +Een vreeselijke stormwind joeg naar binnen toen de man de deur opende +om eens even te gaan zien. + +"Is daar iemand?" schreeuwde Toon naar buiten in de richting van +het raam. + +Twee mannen kwamen al spoedig den hoek der hut om. + +Zelfs toen ze binnentraden zagen Toon en z'n vrouw niet wie het waren; +de wind had de lamp uitgedoofd. Toen de deur gesloten was en de lamp +weer brandde, vroeg de man op wat minder ruwen toon dan hij gewoonlijk +sprak, wat menheer verlangde, want, ofschoon de menheer er niet erg +voornaam uitzag, hij had een knecht in livrei bij zich. Die vreemden +kwamen Toon wel bekend voor, maar thuisbrengen kon hij ze niet. + +--Ah! nu is hij er achter. En Toon en zijn vrouw geneerden zich niet, +ze schaterden van 't lachen: + +"Ben jij Bus, de lange pijp drop! O lieve heer, in een apen- +en hondenrok! Goeje hemel!" Toon hield zich den buik vast van 't +lachen. Het wijf meende te bezwijken, want zie, een pand van die +livrei-jas hing als een flard naar beneden. + +Bus wreef aan z'n langen neus; de hagelsteenen hadden hem ouwerwets +geraakt; 't water droop hem van 't lijf, en hij rilde van kou. Toen +hij nu dat lachen hoorde, en zag dat het wijf naar het pand van zijn +jas wees, keek hij over den schouder naar beneden en nam het afhangende +flard onder den arm. + +"Ah zoo" zegt Toon nog lachend: "ben jij Van Hake, de winkelknecht +van dien knoeier!" + +Bus wist niet wat hij wringen zou, en wrong aan het flard van zijn +livrei-jas. + +Thomas Van Hake trilt over zijn gansche lichaam; doch, hij houdt zich +in; hij begreep dat het parels voor de zwijnen zouden zijn om hier +Helmonds eer te gaan verdedigen. + +"Ik vraag je Toon, of je ons helpen wilt om den dokter te zoeken? _Je_ +kent de wegen in 't bosch." + +"Hêt z'n mooie zoetelief 'em de deur uitgeschopt? Wel, óf ze gelijk +had; zoo'n domme kinkel! Als ie geen centen had en toch en gebraaien +haan wou uithangen, waarom dan niet dien ouwen lands-palfrenier van +_De Zonsberg_ goejen nacht gezeid! Nou, alsof jelui er niet _alle +dagen_ eenigen voor grof geld naar de eeuwigheid helpt! Als _ik_ +het een schraal konijn doe, dan roepen ze moord en brand; maar zoo'n +stommen dokter, sakkerhelp! dien laten ze z'n gang maar gaan!" + +Van Hakes oogen fonkelden. In een oogenblik was hij nabij den haard, +waar Toon straks zijn jachtgeweer heeft neergezet. Hij grijpt het; +neemt het met beide handen bij den loop; en dan, de kolf omhoogheffend, +roept hij in woede: + +"Schelm! trek je woorden in, of in je eigen nest verpletter ik je +den grauwen kop!" + +Bus liet het pand van zijn jas los en greep naar een stoel.--Toons +vrouw gilde weer van 't lachen. De strooper keek vergenoegd. Met zijn +kolossale hand vatte hij het jachtgeweer bij de kolf, en--slechts +een kleine draai was voldoende om het Thomas uit de hand te wringen. + +"Waarachtig, jij bevalt me!" grinnikt Toon: "Nou zie ik dat je pit in +je ziel hebt, aldat je een pil bent en verkleumd van de kou. Griet, +lach niet meer en tap drie borrels klare. De lange heer met z'n +bedorven goud op 't lijf is er goed voor.--Ei zeg, en wàt wou je +dan nou?" + +Toon van _Het Roode Zoodje_ zal niet alles vernemen. De vreeselijke +vermoedens die Thomas koesterde, ofschoon hij ze gedurig met +kracht van zich afstiet, ze zullen hem niet over de lippen. Zelfs +Bus,--ofschoon hij de aanleidende oorzaak is dat men den dokter zoekt +op te sporen,--hij zal niet vernemen wat Thomas vreest ofschoon hij 't +zelf niet gelooven kan.--Bus weet dat dokter zonderling had gepraat, +precies als iemand die.... in de war is. De vigilante, die hij op +dokters bevel heeft moeten bestellen, had volgens order aan den stal +gewacht; vijf--tien--twintig--dertig minuten; en, toen is men naar 't +doktershuis gereden. Nadat men daar een oogenblik was vóór geweest, +is Kaatje komen aanhollen met de boodschap, dat ze mevrouw met een +papier in de hand, stijf van haar zelve op menheers kamer gevonden +heeft, en de dokter was dan ook nergens te zien, ofschoon hij een +half uur geleden naar bed was gegaan. + +Vliegend is men toen naar Van Hake gereden. De provisor was daarop +ijlings met zijn moeder naar het doktershuis gegaan, en heeft Bus met +de vigilante naar _De Zonsberg_ gezonden om te zien of dokter dáár +soms wezen mocht.--Doch tevergeefs. Een half uur later zat Thom in +de vigilante, en Bus naast Jozef uit _De Arend_ op den bok, om dokter +Helmond zoo mogelijk in de richting van Briesborg te vinden. Op raad +van mevrouw Van Hake, zou men aan het onderzoek de minstmogelijke +ruchtbaarheid geven. Men kon immers zeggen niet zeker te weten welken +patiënt de dokter nog buitenaf heeft moeten bezoeken, en dat men hem +nu een vigilante zond, omdat het weer zoo guur was geworden. Alvorens +naar den kant van Briesborg te rijden, was Thomas haastig naar het +station gegaan, teneinde, zonder rechtstreeks te vragen, er zich te +vergewissen of Helmond niet misschien met den trein--omstreeks een +kwartier geleden--vertrokken was. Nadat hij daar bemerken mocht dat +men den dokter in 't geheel niet gezien had, werd hij al spoedig +overtuigd dat Helmond zich werkelijk in de richting van Briesborg +op weg had begeven. Op zijn terugweg, nog even vóór de Zijperbrug, +heeft hij Hanna van _De Schebbelaar_ aan den arm van naar vrijer +ontmoet. Ach, Hanna had het heel naar gevonden dat dokter in den +laten avond, met dat slechte weer, nog zoo ver weg naar een zieke +moest. Ja, een minuut of tien geleden was zij hem tegengekomen, en +ofschoon dokter erge haast scheen te hebben, hij had háár en Evert +toch ieder nog een hand gegeven en vast beloofd dat hij tegen 't +voorjaar op hun bruiloft zou komen: "Zoo'n best en zoo'n nederig man!" + +Weinige oogenblikken nadat Toon uit _Het Roode Zoodje_ zijn vraag +heeft gedaan weet hij in hoofdzaak, wat het geval en waar het +om te doen is. Dokter Helmond, die ziek te bed had gelegen, was, +waarschijnlijk in een ijlende koorts, opgestaan, en zonder dat iemand +het bemerkte, dezen weg opgeloopen. Zoo spoedig mogelijk is men hem +met de vigilante nagereden. Op een paar honderd schreden afstands +van hier, heeft men--nog even vóór dien geweldigen hagelslag--ondanks +de duisternis in 't bosch, een persoon gezien die, bij het vernemen +van een naderend rijtuig ijlings ter linkerzijde van den weg het +bosch was ingegaan. Bus heeft het voor zeker gehouden dat het de +dokter geweest is--"precies zoo'n figuur".--Aanstonds hebben Van +Hake en Bus toen het rijtuig verlaten, en den meester en vriend bij +zijn naam geroepen zoo hard als ze konden; maar, die vreeselijke bui +heeft gewis hun schreeuwen overstemd. Door struiken en bramen heen, +hadden ze zich een weg gebaand, en ondanks de duisternis, getracht +den zieken man te ontdekken; doch, toen ze eindelijk met gehavende +kleeren hier aan den zoom van het boschje zijn gekomen, toen waren +ze bitter teleurgesteld; ze hadden niets gevonden, en zoover als hun +oog over de hei nog reikte, ook niets bespeurd wat op een menschelijk +wezen geleek. Ze hebben hier aangeklopt in de hoop dat Toon, die met +de kleinste paadjes in het bosch en op de hei bekend was, hen tegen +een goede belooning zou willen behulpzaam zijn, en in alle geval een +lantaarn leenen, waaraan men in het bosch de grootste behoefte had. + + + +De zwarte wolken-kolonne, die met vliegende vaandels en donderend +gekletter is voorbijgegaan, laat een oogenblik het laatste kwartier +der maan in het hagelijs blinken, 'twelk hier en ginds de wijde +heivlakte bedekt. + +Angstig omziende naar het donkere bosch waarin men "om een moordenaar +te vatten van alle zijden is binnengedrongen," daalt Helmond, terwijl +hij zich een weg door struik- en braamgewas baant, een kleine helling +af, en spoedt zich nu voort op de breede hei. Het vluchtige licht +der maan wijst hem een zandweg.--Dien moet hij kiezen, want als hij +een anderen weg neemt dan verdwaalt hij in 't duister en overrompelt +men hem. O, indien hij maar wist dat ze hem ineens zouden treffen +in 't hart, ja, dan zou hij wel terug willen keeren naar dat bosch, +waarin ze hem schreeuwend opjaagden als een wild dier. Maar dat doen +ze niet: Ze leggen hem handboeien aan, en dan bouwen ze een schavot, +en dan.... Hu! wat is dat? Welk een vurig oog flikkert daar achter +hem over de hei? O God, het schiet bliksemende stralen uit! Dat is het +oog van de slang uit het paradijs; en, drie zwarte wezens verspreiden +zich.--Voort dan, voort! + + + +Buiten de deur der hut op een kleine verhevenheid gekomen, heeft Toon +de lantaarn in de hoogte gehouden en, over de donkere hei ziende, +beweerd, dat hij niets kon ontdekken; maar ook, dat de dokter, als +hij met z'n zieke lichaam het bosch was ingegaan, er nóg wel wezen zou. + +Van Hake meende echter heel in de verte iets zwarts te hebben gezien. + +"Ik zeg je van nee!" beweerde Toon: "hij zit in het bosch." + +"En ik wil zekerheid hebben!" riep Van Hake, en greep den forschen +man, die daarop niet voorbedacht was, de lantaarn uit de hand, +en spoedde zich voort in de richting waar hij meende dat zich iets +zwarts had bewogen. + +"Jammer dat die kerel 'en pil is!" grinnikte Toon: "Vooruit dan lange +livrei-dragonder!" en hij gaf Bus een slag op den schouder zoodat +deze hevig schrok, en nog minder plezier in den tocht had dan straks +toen hij met den provisor alleen was. + +"Wat 'en lucht komt er weer opzetten;" zei Bus, die nog maar half +van den schrik was bekomen. En dan, dan ziet hij in de richting van +den straatweg, waar Jozef zeker nog op dezelfde plaats in 't bosch +met de vigilante zal wachten.--Toen hij straks op dien bok zat, ja +toen was hij niemendal bang; maar nu!--Die Toon moest bovendien een +slechte vent wezen. Er liep een verhaal dat hier eens een weggevluchte +juffrouw uit Briesborg zou verdwenen zijn--spoorloos.--Lieve hemel! En +menheer van Hake rende daar de hei op, alsof er geen eenzaamheid en +geen nacht en geen gevaar in de wereld was. + +"Ben jij bang?" roept Toon die Bus ziet achterblijven. + +"Bang! nee nee, volstrekt niet." Maar, Bus was _dubbel_ bang, én voor +zich zelf, én voor zijn goeden meester. + +Een vreeselijk wolkenheer heeft nogmaals hemel en aarde in een nacht +gehuld, zwarter dan het gesloten graf. Met woedend stormgeloei rukte +het tweede legioen aan, en spelt dood en vernietiging aan 't rijk van +den zomer.--Een ontzettende hagelslag snort door de lucht en rakkelt +op de hei, en doet het haas en konijn opschrikken en de lepels spitsen +in hun onderaardsche legers. + +Geen mensch is instaat om tegen zulk een gezweepten steenregen het +hoofd en den schouder te zetten. Toon zegt dat het tempeest hem de baas +zou worden; maar niemand hoort hem, want Bus, die het afgescheurde +flard nu boven zijn hoofd houdt, bevindt zich reeds op den terugweg +in de richting van de hut, en--Van Hakes licht flikkert een gansch +eind verder al flauwer en flauwer.... zie, nú is het uit. + +"Is daar iemand?" schreeuwt Thomas met geweld, want hij meent op +korten afstand iets zwarts te zien bewegen, en 't is hem toch bijna +onmogelijk om tegen dien hagelslag in, nog verder te gaan of zich +naar eisch te doen hooren. + +Een geweldig groote hagelsteen sloeg juist op dat oogenblik een der +lantaarnruiten aan stuk, en het flikkerende licht was aanstonds +uitgedoofd.--Thom aarzelt. Nu roept hij weder; maar krijgt geen +antwoord. Toch wil hij weten of hij zich vergiste. Zóó vóórtgaan kan +hij echter niet. IJlings trekt hij de jas uit en bedekt er het hoofd +en ten deele het aangezicht mee. + +Ach, hoe bitter moest Thoms teleurstelling wezen: Reeds meende hij +zich zeker van zijn zaak, toen de zwarte massa, die hij nu werkelijk +genaderd was, hem op zeer laconischen toon ten antwoord gaf: dat ie +zich vergiste als ie meende dat hier 'en dokter Helmond was. Hij +was niks meer als Jochem van den boer van 't Kraaiennest achter +Briesborg. Met den mist die 's-middags gevallen was, had hij een jong +schaap verloren, en, nu hij "den rakker" hier juist bezijden den plas +achter het opschot van wat struikhout heeft teruggevonden, nu wilde +hij liefst zoo gauw mogelijk naar huis, "want," zoo besloot hij: "Onze +Lieve Heer zal van nacht den duuvel 'en strop um den hals hoalen!" + +Blê, riep het schaap, Mêêê! En de man voor Thomas onverstaanbaar: +"Stil stil kleine rakker; 'k zal oe kriegen a'j wéér wegloopen durft!" + +En naarmate de slang met het bliksemend oog--het schijnsel van Thoms +lantaarn--den armen Helmond straks al sterker achtervolgde, ja een paar +malen schier op geen honderd schreden afstands was nabijgekomen, klom +zijn geestverwarring tot den hoogsten trap: 't Was Satan zelf die hem +achtervolgde, en God steenigde hem.--Met een nauwelijks hoorbaren kreet +is hij neergezegen op den killen, met hagelijs overdekten grond. Toen +viel er een nacht, een korte maar misschien een weldadige nacht over +dien vermoeiden geest. + +De tweede bui, die de hevigste van dien avond zou wezen, was voorbij. + +Het laatste kwartier gluurde weer vluchtig naar beneden, en spiegelde +zich even in den kleinen plas, die straks geschuimd heeft terwijl +het noodweer hem zweepte en voedde. + +En niet verre van daar toont ook somwijlen het maanlicht de plek, +waar het bleek gelaat van een slapende de hagelsteenen, die hem ten +hoofdkussen strekken, langzaam smelten doet. + +.... Hoor, daar schreit een kind. Neen, het lacht en zie, nu speelt +het met een blatend schaap.--Eva in een paars katoenen kleed, komt +daar de voordeur van het huis aan den wal uit; en ze ziet naar het +smalle perk met rozen; en zij plukt een bloem; en roept het kind, en +liefkoost en kust hem; en versiert dan het schaapje met de bloem die +ze plukte. Maar zie, het jongske trekt de roos weer uit den halsband, +en vliegt er mee naar.... hém; ja naar hém; en kust hem, en trekt +zijn Ma'tje erbij, en omstrengelt ze beiden, zijn vader en moeder. + +En--ginds van verre staat het schaapje en blaat als schreiend: Mê blê, +mê blê! + + + +Jochem van 't Kraaiennest was geschrokken.--En "mansmins" voor je voet +te vinden op de hei, en in den laten avond, daar zou de "trankielste +z'n eigen over verdoen."--Nochtans, hij bracht dien vond al spoedig +in verband met de ontmoeting die hij daar straks heeft gehad: 't Was +zeker de dokter van Romphuizen die verdwaald moest zijn. + +Helmond is wakker geworden, maar, hij weet niet waar hij zich bevindt +en wat er met hem is voorgevallen. En terwijl hij eenige oogenblikken +later met dien man naar de zij van den straatweg voortgaat, is +het hem alsof hij zooeven nabij _De Schebbelaar_ van een paard is +gevallen. Maar ofschoon hij een vreeslijke pijn door al zijn leden +gevoelt, en bijna niet voort kan,--toch zal hij zich goedhouden; +immers hij moet een zieke te Briesborg bezoeken, en den zieke zal hij +dood vinden, evenals boer Dirksen met vergif om het leven gebracht, +door hém. Stil, niemand mag dat vermoeden, stil! + +Weinige oogenblikken later heeft men den dokter op de kleine +kar geholpen, waarmee een boerenarbeider den schaapherder op den +straatweg heeft gewacht. En als Helmond er neerzit naast het lam, +en het voertuig voortboldert over de steenen, dan weet hij niet wat +er met hem gebeurt.--Is het de aarde die gestadig dreunt, en, ratelt +de donder zonder ophouden voort? + +--En, O God, zie.... het lieve kind speelt daar nog altijd voort +op de glooiing van den wal met het blanke schaap. Hoor maar, hoor +hoe het blaat! "Eva, om Godswil," roept Helmond angstig: "neem ons +jongske weg. Eva, voorzichtig, een slang!.... Eva!" + +Jochem de scheper, die naast den boerenarbeider op het voorbankje van +de stortkar zit, meent dat de dokter iets zegt, en omziende, beweert +hij dat menheer het maar goed heeft getroffen; op dat stroo "zat ie +naast den kleinen rakker krek als op moeders schoot. De kar stootte +wel een beetje maar dat was niets voor de kou. Als het goed was dan +zou ie menheer te Briesborg, vlak voor de stad, van het karretje +laten, want zóó op een mestkar mee binnen te rijden dat ging toch +niet. In alle geval zou ie menheer den raad geven om z'n eigen naar +Romphuizen met een rijtuig weerom te laten brengen. 'En mins was net as +'en schoap. 't Gebeurt soms dat ie afdwoalt en 't spoor biester roakt, +moar--'en scheper weet 'et te vinden." + + + + + + + + +EEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Op het oogenblik dat men Helmond uit de stootende kar hielp, zweepte +een nieuwe stormbui een slagregen door de Briesborger straten, zoodat +er nu, in den laten avond, geen levend wezen meer te zien was. + +Alleen voor de deur van _De Romein_--het Briesborger logement bij +uitnemendheid, en bovendien het toevluchtsoord voor wie naar publieke +genoegens verlangde--zag men nog leven en beweging. + +Twee groote reiswagens werden er juist ontladen; de laatste koffers +of kisten draagt men naar binnen, en de dampende paarden die straks, +sterk rillend, het tuig deden kletteren, voeren nu de ledige gele +gevaarten door de groote koetshuispoort onder dak. + +Helmond is bij het afstappen van de kar tot eenig zelfbewustzijn +gekomen. Althans hij beseft de noodzakelijkheid om zich niet langer +aan dien vreeselijken slagregen te blijven blootstellen. Dat huis aan +gene zij van de stadspoort is het logement. Ja; maar niemand zal daar +weten wie hij is: "Want de hagel die hem straks in het aangezicht +sloeg heeft hem geheel onkenbaar gemaakt." + +In de groote gelagkamer van het logement was de kastelein met zijn +bediende druk bezig, om een aantal gasten te bedienen, die zooeven +met de groote reiswagens waren aangekomen. De meesten hadden het koud +en geeuwden. + +"Nog al plaatsen genomen kastelein?" vroeg een gezet heer die het +erg koud scheen te hebben en daarom zijn lange pelsjas nog aanhield. + +"Dat houdt niet over menheer Baars. Van middag waren er geloof ik vier +en twintig; maar, de lijst uit de sociëteitskamer is nog dáár.--Hei +Piet, ga jij die lijst eens halen." + +"Zóó, vier en twintig!" zegt de tooneeldirecteur, en bromt +iets tusschen de tanden.--"Dat heb je van die kleine plaatsen," +herneemt hij: "ze weten niet wat kunst is. Ze motten de poppenkast +zien. Gisteren te Zutfen had ik het huis stampend vol!" + +"'t Kan nog bijspijkeren menheer Baars. Morgen worden de meeste +plaatsen genomen; en," vervolgt de kastelein nu zachtjes: "voor +het bericht in het Briesborger weekblaadje is gezorgd. Mijn neef de +schoolmeester heeft er geen inkt aan gespaard. Je nieuwe sujetten +heeft ie in de lucht gestoken van belang. 't Zou me niet verwonderen +dat er morgen zelfs Romphuizers kwamen. Dat volk is zoo arm dat ze +geen lokaal hebben half zoo groot als het mijne. Als het morgen wat +beter weer is menheer Baars, dan...." + +"Tenminste 't moet heel wat beter worden dan den eersten keer, anders +zie je me niet weerom. Laatst kon ik er zestig gulden bij toeleggen; +daar sta je geen kou en ellende voor uit." + +"Nee zeker niet;" zegt de kastelein, en dan zachtjes, nadat hij den +directeur op een bericht in een der groote nieuwsbladen heeft gewezen, +met een zijdelingsch knipoogje op een man die met een jonge vrouw +ginds aan een tafeltje koffie en brood zit te nuttigen: "Als _die_ +bijten wou, hê?" + +"Trotsche kerel!" bromt de tooneeldirecteur: "Ja, als _die_ bijten +wou!"--Eensklaps zich omwendend tikt hij den zooeven aangeduiden man +op den schouder, en zegt terwijl hij hem terzijde wenkt: + +"Menheer Philippe, 'en woordje alsjeblieft? Pardon mevrouw, één +oogenblik maar!" + +Philippe staat op; neemt een stoel; zet dien bij het tafeltje, en +zelf weder plaats nemend, zegt hij: "Ga zitten menheer Baars. Voor +mijn vrouw heb ik geen geheimen." + +"Ja maar, ik wou je even alleen spreken; 't is een delicate vraag." + +"Daar wil ik juist dat mijn vrouw van profiteeren zal. Zulke vragen +komen zelden voor." + +"Je toon menheer Philippe, tegenover je directeur is doorgaans +onvriendelijk. Ik weet niet waaraan ik dat verdien." + +"Dat verdien je menheer, omdat je mijn vrouw wilt dwingen in een +stuk op te treden dat _gemeen_ is. Maar, voor een onmogelijk wulpsch +individu als Alma in _De Glorie der Boulevards_ zal ze niet spelen!" + +"Tututu mijn beste jongen...." + +"Ik ben je _jongen_ niet menheer Baars. Ik heet Philippe. Nog eens, +mijn vrouw zal er _niet_ voor spelen. Neem er juffrouw Lelie voor; +ze heeft toch bij uw gezelschap den naam van la Puritaine." + +"Ik meen menheer Philippe, dat ons contract...." + +"Ons contract zal nageleefd worden," valt Philippe in: "maar wanneer +de directeur ons onmogelijke rollen geeft, rollen waarin men zich +ten aanschouwe van 't publiek naakt uitkleeden of ophangen moet, +dan is de acteur die ze aanneemt immoreel of krankzinnig." + +"Je overdrijft menheer Philippe. De Alma is een coquette, een...." + +"Mijn vrouw speelt die rol _niet_! Dit is nu driemaal gezegd; en ik +hoop genoeg." + +"We zullen zien, we zullen zien menheer! Ik meende dat het een +compliment was aan de schoonheid van mevrouw Philippe, dat ik in +overeenstemming met den regisseur, haar een rol gaf waar het publiek +bepaald plezier in zal hebben." + +"Dan is het publiek verachtelijk! Wie een actrice toejuicht, die +zulk een rol speelt, zou ik in 't gezicht willen slaan, 't Is vreemd +menheer, dat je als directeur zoo weinig de roeping van het tooneel +begrijpt." + +"Ja beste jong.... menheer Philippe,--wat zal ik je zeggen: we +moeten dubbeltjes slaan. Enfin, we kunnen er wel zoo'n beetje voor +zorgen dat je tevreden zult zijn.--Maar à propos--wat ik zeggen wou, +'t was mijn plan om je appointement te verhoogen." + +"Ei!" + +"Je ziet ik voorkom je, ofschoon je weer in Zutfen hebt gemerkt hoe +allemachtig slecht de lui opkomen. Ja menheer je bent een acteur die +aanmoediging verdient. Ik geef je zeshonderd gulden meer. Ja, jawel; +maar op één conditie." + +"En die is?" + +"Zie, dat had ik nu juist liever onder vier oogen met je behandeld +beste jon...." + +"Philippe, laat _mij_ dan even...." zegt de jonge vrouw terwijl +ze opstaat. + +"Wil je liever van _mij_ hooren wat menheer Baars me te vragen +heeft? Zooals je wilt Virginie.--Nu, wát is de zaak directeur? Als +je zacht spreekt dan zijn we hier onder vier oogen." + +"Je bent een man van karakter menheer, ja waarachtig, dat heb +ik dadelijk gezegd. Zonder karakter is de kunst niemendal, zonder +karakter is een talent mij geen knip voor den neus waard." + +"De zaak menheer Baars?" + +"Welnu, de zaak: een man van karakter schuilt niet achter een +pseudoniem. Dat doe _jij_ beste jongen, ja waarachtig, jij schuilt +achter een pseudoniem, dat weet je bl...... goed. Wil _ik_ je wat +zeggen: als je je eigen naam op de affiches laat zetten, dan geef ik +je zes--ziedaar dan geef ik je samen _achthonderd_ gulden meer." + +"Mijn naam _is_ Philippe." + +"Jawel juist, zooals mijn naam Leonard is, maar het _Baars_ erbij +doet de deur toe. Je naam is _Helmond_; ik weet het; ik wist het al +lang. Je moet dat geen liegen heeten mijnheer!" + +"Wie zegt je dat ik dat liegen heet: Liegen is laag. Ik verzoek je +zoo iets niet te herhalen." + +"Maar één ding is toch zeker, óf je schaamt je je naam, óf je schaamt +je je betrekking menheer Philippe. Het eerste kan niet waar zijn, dat +weet ik. U hebt evenals _ik_, heel wat grootheid in de familie. Maar +wat duivel, ik en een ander we komen voor onze namen uit. Ik zeg: +_Baars_! 't Gezelschap van _Baars_ en _Kogel_, wáárom niet!" + +"Een geslachtsnaam is geen particulier eigendom;" antwoordt Philippe. + +"Maar men is toch vrij om zijn naam te noemen waar men wil." + +"Wie zijn naam onteert, schandvlekt een heele famile." + +"Schandvlekken!" zegt Baars heftig. En dan weer kalmer: "Maar nee, ik +wil geen ruzie met je maken. Je hebt je rollen met talent gespeeld; +en je vr... mevrouw Philippe, speelt lief, jawel, allerliefst. Maar +als het je dan waarachtig ernst met de kunst is, en je waarlijk +helpen wilt om ons tooneel te releveeren menheer, waarom onthou je +ons dan je besten steun, je _naam_! Als de menschen meer en meer +namen als Baars en Helmond onder de oogen krijgen--van Kogel wil ik +niet spreken, diens heele paremantatie was figurant--ik zeg, _dán_ +zullen ze begrijpen menheer, dat we van één bloed en nieren zijn. Nu, +wát zeg je: achthonderd gulden er nog bij; 't Is geen kleintje?" + +"Nee ik moet je bedanken, menheer Baars;" zegt de jongere Helmond, +strak voor zich heen ziende--want inderdaad, achthonderd gulden méér, +'t zou hem in staat stellen zijn lieve vrouw en zijn kind.... + +--Maar neen, hij herhaalt op stelligen toon: "Ik dank je. _Ik ben en +blijf Philippe._" + +"Achthonderd gulden!" hengelt de directeur: "Watblief, nog een +benefiet voor je vrouwtje erbij; een doorloopende vrijkaart voor je +heele familie! Watblief, doe ik niet meer dan ik kan?" + +Philip Helmond ziet den directeur eenige oogenblikken stilzwijgend +aan.--Een vrijkaart voor zijn heele familie! Ha, kon het anders of +een sarkastische glimlach moest een oogenblik die lippen plooien? + +--Een vrijkaart voor den generaal Van Barneveld!--Nu is 't genoeg: + +"Ik waardeer je goeden wil menheer Baars, maar ik moet +weigeren. Wanneer alleen stukken gespeeld werden zonder _slijk_; +zonder acties en volzinnen die den man en vooral de vrouw verlagen, +ja dan zou ik met een dwaas vooroordeel willen breken, en door het +noemen van mijn naam misschien ook anderen uit mijn stand bewegen om +ons tooneel te helpen verheffen. Maar nu, nee!"--Eensklaps opstaande, +gaat hij naar zijn vrouw die, niet ver van de deur bij een kleine tafel +staat, en de courant inziet, welke er zooeven door den kastelein was +neergelegd.--Ofschoon het nieuwsblad aan de schoone Virginie weinig +belangstelling inboezemt, zoo las zij toch, op het oogenblik dat +Philip haar naderde, met de meeste aandacht. + +"Ei, zoozeer in de politiek verdiept?" zegt de jongere Helmond. + +"Philip, zie eens hier, zie...." + +En hij leest; en een blos overdekt zijn gelaat. Het nieuwsblad +bevatte het bericht dat Dr. A. Helmond genoemd werd als candidaat +voor de vaceerende betrekking van hoogleeraar in de medische faculteit +te L..... + +"Hij! hij!!" zegt Philip. En dan: "Ha, dat ontbrak er nog aan!" + +Eensklaps bemerkend dat de directeur hem terzij is gekomen, herneemt +hij, terwijl hij op het bericht wijst en hem streng in de oogen ziet: + +"Ha! was het daarom!" + +En de directeur zeer kalm: + +"Ja, welzeker; dat was tenminste een reden te meer. Dat zou +waarschijnlijk wat trekken, de _broer van den professor_! Zeg, wat +dunkt je, zullen we er duizend van maken? Duizend meer, duizend blanke +guldens boven het tegenwoordige appointement; twee benefieten en drie +plaatsen vrij voor menheer den professor....?" + +"Zwijg, geen woord meer hierover!" zegt Philip met smadenden lach! "Ik +veracht mijn familie; maar ik wil niet dat ze reden zal hebben om het +_mij_ te doen. Ik mag haar naam niet blootstellen aan de kans om in +één adem met: _De Glorie der Boulevards_ te worden genoemd." + +"Des te beter," zegt Baars: "als je familie zoo verachtelijk is, welnu +dan traiter je ze 'tmeest met rondeman voor je naam uit te komen." + +Baars vergeet dat hij door het geven van dezen raad, wat al te veel +laat doorschemeren dat hij met het aanbieden van de vrijkaarten, +den schijn heeft willen aannemen, alsof hij werkelijk meende dat +Helmonds familie er zich niet in 't minst aan ergeren zou wanneer +hij onder zijn waren naam ging optreden. + +Helmond beschouwt den directeur met een bliksemend oog: + +"Ik veracht mijn familie, ja! maar wien men veracht dien _traitert_ +men niet; men draait hem den rug toe. Bah!"--Philip heeft de daad bij +het woord gevoegd, en zijn vrouw bij de hand vattend wil hij met haar +zijn plaats gaan hernemen. + +"Wie is dat? Wie staart hem op eenigen afstand van de halfgeopende +deur, uit het vrij donkere voorhuis zoo onbeweeglijk aan. Is +dat.... August?--Neen, dat moet verbeelding zijn; natuurlijk; +dat is.... + +"Philip! ben jij 'et?" klinkt het fluisterend op bijna angstigen toon. + +De jongere Helmond twijfelt niet meer. De hand van Virginie beeft +in de zijne. Ook zij heeft gezien, en de stem van Philips broeder +herkend. Ja, ze weet het nu zeker; daar staat de man wiens naam +men zooeven in het nieuwsblad vermeld vond, en die voor haar man +een vervloeking is geworden. Daar staat hij de broeder, van wien +Philip, sinds dien morgen in de Tuinstraat, rechtstreeks niets meer +vernam; maar die--zooals men verhaalde--in afwachting van mijnheer +Van Barnevelds dood, zijn praktijk verwaarloost en de ergerlijkste +schulden maakt, alleen ter wille van een ijdele vrouw, waaraan hij +zich ter kwader ure verbond. + +--Ja, hij was het wel. Ook Philip is er zeker van. Een doodelijk wit +overdekt zijn gelaat. Maar, nog eer dokter Helmond nu de deur kon +bereiken, heeft de jongere broeder haar dichtgedaan, en keert hij +haastig met zijn vrouw naar het straks verlaten tafeltje terug. + + + +De oudere Helmond--uit den fel gezweepten regen en den droevig donkeren +October-avond onder een welbekend dak en in "veiligheid" gebracht, +mocht bij het staren naar dat bekend gelaat de angstige visioenen, +die hem gedurig voor den geest spookten, voor een oogenblik vergeten. + +--Dat was Philip, de redder van zijn leven toen ze nog knapen waren; +dat was de vurige Philip met zijn snel bruisend bloed; maar ook de +trouwe, wiens woord een onverbrekelijk zegel was. Daar stond hij, +hand aan hand met de schoone vrouw, die hem op dien morgen zoo roerend +heeft gezegd: "Ons kindje slaapt!" + +--Stil, stil dan, het kindje slaapt, heeft dokter Helmond onwillekeurig +_gefluisterd_, waarna hij--om zich te vergewissen dat hij zich niet +bedroog, den geliefden broeder bij zijn naam riep. + +--Maar neen, hij kon het niet zijn. Zie, de deur deed hij dicht.--Als +het Philip was, dan..... + +"Wilt u logeeren menheer?" zegt Piet die voor den patroon de +komedielijst uit de sociëteit heeft gehaald, en weer in de gang kwam. + +"Ja logeeren. Een kamer achteraf waar niemand komt." + +"'t Is ook niet vooraan wat er open is menheer. Veel commis-voyageurs +met 't najaar, en de troep van Baars en Kogel. Ga binnen menheer." Piet +strekt de hand naar den deurknop uit, maar voelt zich den arm +weerhouden.--Neen, die heer wilde liefst niet binnengaan, 't Was daar +zoo vol, maar er was toch iemand dien hij spreken moest, in 't geheim; +een bleek blond heer--nog jong. + +"Philippe....?" + +"Ja ja, Philip; ja juist," zegt Helmond met schitterende oogen: +"maar zeg hem dat ik hem zeer in 't geheim moet spreken. Hij mag er +niemand iets van zeggen. Niemand verstaje..... + +De schenker beschouwt den gast een oogenblik met meer opmerkzaamheid, +en valt dan uit: + +"Sakkerloot, neem me niet kwalijk menheer, heb ik 't plezier dokter +Helmond uit Romphuizen te zien? Ik kende u warempel zoo gauw niet." + +Helmond is op het oogenblik dat Piet hem zoo aanzag en zijn naam +noemde, angstig een schrede achteruitgegaan.... O God! Als men hem +herkende. Maar hoor, hoor Goddank! + +--Piet zou hem niet verklappen. Piet begreep er alles van.-- Jawel, als +dokter hier logeeren wil, zonder dat iemand--behalve die één, jawel, +begrepen--er iets van merkte, dan zou hij hem wel helpen. Achter de +comediezaal, bij 't koetshuis, daar was nog een net kamertje: + +"Kom maar mee dokter," vervolgt de schenker: "ik vat de reden van +uw komst wel.--'t Is menheer zijn eigen broer niewaar? Compris!--De +patroon en Baars zijn op één hand; natuurlijk! Maar ik kan me begrijpen +dat 'et schandaal-maken is.--Ja ik zal wel zorgen dat u hem ongezien +te spreken krijgt; laat dat maar aan Piet uit _De Romein_ over." + +"Zoo, zul jij zorgen dat niemand, _niemand_ me ziet?" zegt Helmond; +en, gedurig rechts en links turend, volgt hij den schenker die met +een blaker vooruitgaat, door een zeer lange zijgang, en eindelijk +na een plaatsje te zijn overgegaan, en nogmaals een smal gangetje te +hebben doorloopen, in een kleine doch nette kamer. + +'t Was gelukkig voor den armen dokter dat de kleinsteedsche +hotelbediende de zaken, zooals hij dat noemde, "altijd +zoo juist in hun verband beschouwde." Piet had het aanstonds +begrepen.--heelemaal! Dokter Helmond uit Romphuizen heeft gehoord dat +zijn broer--die eigenlijk een gemeen sujet is en z'n zelvers bij Baars +en Kogel verengageerd heeft--morgen hier zal meespelen. Jawel en nu +komt hij hem uit naam van de heele familie bewegen om z'n eigen toch +niet te vergooien. Welzeker, de dokter zal slagen als ie bij z'n broer +maar over de brug komt; en, Baars zal woedend zijn; maar dat kan Piet +niet schelen. Piet heeft er eigenlijk een hekel aan dat zijn patroon +den troep van Baars en Kogel in de _Romein_ neemt. 't Was al van 't +minste soort; en toch, al die spullen 't gaf een behei en geherrie, +waardoor 'en mensch altijd uit zijn gewonen doen raakt. + +--Enfin, geen haan zal er naar kraaien dat de dokter Van Romphuizen, +met zulk een doel hier is. Piet moet den directeur geen kans laten +om dien Philippe door een hooger bod te winnen. Niemand zal tusschen +beiden komen, en als morgen die voorstelling fout loopt--omdat Philippe +en z'n vrouw niet meespelen--dán, dan lacht Piet in z'n vuistje, want +de troep zal dan zeker hier voor het laatst geweest zijn.--Spoed nu, +men wacht op de lijst. Maar stil, eerst met een lucifer de kleine +kachel aangestoken, waarin reeds wat spaanders met een vuurmaker +op de bezielende vonk hebben gewacht. Dokter scheen het zeer koud +te hebben; zijn kleeren waren erg nat. De dokter was afgevallen; +althans voordeelig zag hij er niet uit,--Of dokter Helmond ook iets +gebruiken zou....... een glas warmen grog!? + +"Ja ja, dat is goed; maar, noem mijn naam niet; men zal toch hiernaast +niet kunnen hooren....?" + +"Volstrekt niet dokter; geen de minste nood. Als dokter 't verkiest +dan kan hij vertrekken zoo laat en zoo vroeg als hij wil, door 't +achterdeurtje naast de concert- en comediezaal. Dit is het zoogenaamde +cachet-kamertje dokter, 't ligt heel appart." + +Eenige oogenblikken later is Piet in de algemeene logementkamer +teruggekeerd, en heeft al spoedig den heer Philippe in 't oor +gefluisterd, dat er iemand was die hem noodzakelijk spreken moest; +maar in 't geheim; heel dood in 't geheim. + +"Ik ben niet te spreken;" heeft Philippe geantwoord. + +Piet moest hem toen de duimschroeven aanzetten: + +"'t Is uw eigen broeder menheer; dokter Helmond uit Romphuizen." + +"Wie zegt jou dat ik anders heet dan er op 't affiche staat?" + +"Nou!" zegt Piet, met een zeer vrijmoedigen zijdelingschen ruk van +het hoofd, en laat er zachtjes op volgen: "Als u z'n eigen broer +niet waart, dan zou die goeje dokter zeker niet door zoo'n heidensch +weer heelemaal uit Romphuizen komen om u te spreken. Hij heeft +iets heel gewichtigs menheer Philippe, en".... met een knipoogje: +"geld als water." + +De jongere Helmond ziet den schenker aan alsof hij hem door den grond +wilde boren! Die vent is hem geen antwoord waard: + +"Geef papier en inkt!" zegt hij gebiedend. + +Piet zet groote oogen. + +"En inkt....? Asjeblief menheer." + +Helmond schrijft: + + + "Men moest niet vergeten dat Philippe Helmond gewoon is zijn + woord te houden. Hij houdt het aan een tooneeldirecteur zoowel + als aan de vrouw zijner keuze. + + "Men moest begrijpen dat men zich verachtelijk maakt met + openlijk eerbied voor trouw en rechtschapenheid te veinzen, + en in 't geheim den meineed te komen aanvuren. Men moest zich + schamen den steen te werpen op een onervaren kind--wier zonde + het was dat ze bouwde op een mannenwoord, terwijl men zelf + in verwijfden dommel wordt meegesleurd door een Sirene. + + "Men moest zich bloedrood schamen, slechts dán van zich te + doen hooren, wanneer men--zelfs badend in de weelde--week + wordt voor een oogenblik; of, door eigenbelang gedreven, wél + handen vol gelds zou willen wegwerpen om een naam te redden + voor 't oog der wereld, maar geen stap zal teruggaan op den + weg der verguizing. + + "Dokter Helmond zal bemerken dat ik weet waarom hij mij spreken + wil, en dat ik begrijp wat hij mij te vragen heeft. Hem te + woord te staan doe ik niet, Maar toch dokter, keer blijmoedig + naar huis terug: Ofschoon er acteurs zijn en actrices die ik + als vrienden de hand druk, _nobele zielen_--nobeler helaas, + dan het eerste kind onzer moeder,--wees gerust, ik zal den + naam van onzen vader niet huwen aan een kunst zoolang ze nog + den cancan in haar wapen voert.--Welaan keer met verruimden + zin naar de vetpotten van een godzaligen pleegvader, en de + omarming eener welopgevoede vrouw terug. Zelfs _zonder_ dat + men hem behoeft om te koopen zal de neef van een generaal + en de broer van een hooggeleerden professor misschien, het + geheim zien te bewaren dat hij _gemeen_ acteur is. + + "Ik eindig.--Philip Helmond bestaat niet meer; maar de acteur + Philippe, die geen broeder meer heeft, hij haat den man die + al dieper zinkt naarmate hij hooger rijst in de schatting + der wereld; hij veracht den man die, misschien uit naam van + een grijzen schijnvrome, hem geld komt bieden voor 't breken + van zijn woord. + + + PHILIPPE." + + +"Lees Virginie," zegt de jongere Helmond, en geeft haar het schrift. + +De lange zwarte wimpers der actrice gingen naar beneden. Zij +las. Philip bleef haar aanstaren.--Nu zij gelezen heeft zegt ze: + +"Die brief mag hem niet onder de oogen komen Philip. _Ik_ kon evengoed +de Alma spelen, als _jij_ hem dien brief sturen." + +"Wat meen je?" + +"Je oordeelt en veroordeelt zonder onderzoek." + +"Weet ik dan niet....?" + +"Je weet lieve man, dat de dokter _hier_ is, en dat hij je spreken wil: +maar, wàt hij te vragen heeft dat weet je _niet_." + +"Maar dat spreekt immers van zelf; het heeft geen onderzoek noodig. Ik +veracht den afgezant van dien generaal.--Geef me den brief Virginie." + +"Als je hem dadelijk wilt verscheuren.... ja, maar anders nee!" + +De jongere Helmond ziet zijn vrouw eenige oogenblikken met gefronste +wenkbrauwen aan: + +"Laat mij den brief nog eens zien Virginie." + +"Als je hem verscheuren wilt, anders NEE!" + +Na een oogenblik van inwendigen strijd zegt Philip: + +"Hij zal hem _niet_ lezen. Geef hier." + +Zonder de geringste aarzeling reikt Virginie haar man nu den +brief toe, en Philip.... nadat hij het geschrift nog eens vluchtig +heeft doorloopen, ziet haar aan met een pijnlijk zoeten glimlach, +en--verscheurt den brief. + +Nu roept hij den schenker: + +"Breng me bij den dokter van Romphuizen. 'k Zal toch den man even +spreken." En tot zijn vrouw: "Virginie ga mee, ik breng je dan met +een naar onze kamer." + + + +Het gesprek der jonge echtgenooten zou misschien de aandacht der +aanwezigen hebben getrokken, indien niet weinige oogenblikken te +voren een reiziger ware binnengekomen, die veler belangstelling had +opgewekt. In luidruchtige bewoordingen verhaalde de man hoe hij te +Romphuizen den laatsten trein was misgeloopen, en--omdat hij volstrekt +vóór middernacht in Utrecht moest wezen, er een rijtuig genomen +had. Onderweg, met dat noodweer, was men echter met één armzaligen +knol zóó bitter langzaam vooruit gekomen, dat hij den kastelein nu +dringend moest verzoeken om hem aanstonds van hier een ander rijtuig +met een "uitgeslapen tweespan" te geven. + +Juist toen Philip en Virginie de gezelschapskamer hebben verlaten, +vraagt de kastelein, nadat hij zijn bevelen voor het rijtuig had +gegeven, of er dan te Romphuizen in _De Gouden Arend_ geen "goed spul" +meer te krijgen was. Daarop heeft de vreemde verhaald dat men in _De +Arend_ geen rijtuig had kunnen geven, want de beide vigilantes waren +uit. Er was in het stadje een heele opschudding geweest. Een kolonel, +of zoo iets, moest heel subiet overleden zijn; en een dokter die hem +vermoedelijk bestolen had, zou de vlucht hebben genomen, hij wist er +het rechte niet van, maar 't heeft hem ook niet kunnen schelen; morgen +stond het toch in alle couranten. Voor 't oogenblik had hij maar één +gedachte, namelijk de vrees van te laat in Utrecht te zullen komen. + + + +Dokter Helmond zit in zijn afgelegen vertrekje bij de kleine +kachel. Achter hem brandt een bougie op de tafel. Helmonds gelaat, +'t welk met een donkerrood is overdekt, valt daardoor weinig te +zien. Zijn handen gloeien. Zijn geheele lichaam brandt. Zijn oogen +schitteren van koortsvuur. + +--O God men komt!--"Wie is daar....!?" + +"Hier is mijnheer Philippe;" zegt de schenker, en wil nog eens even +wat hout en turf op de kachel doen.... Maar, de jongere Helmond ziet +hem aan en.... kijkt hem de deur uit. + +"Je woudt me spreken. Wat is er?" zegt Philip. + +August Helmond blijft in dezelfde houding bij de kachel neerzitten, +en 't klinkt op geheimzinnigen toon: + +"Ben jij het Philip? Spreek zacht. Als men ons hoorde...." + +"Niemand hoort ons;" antwoordt Philip, en dan terwijl hij naar de deur +gaat en die eensklaps weer opendoet, zoodat hij den luisterenden knecht +er bijna mee achterover werpt; "En niemand neemt het in zijn hersens +om ons te beluisteren."--Dan de deur weer dichtdoende vervolgt hij +tot August: "Maar wat je mij te zeggen hebt, 't zal toch taal moeten +zijn die iedereen desnoods hooren mag, of anders--zou ik je nog dieper +verachten dan ik het nu doe." + +August is opgestaan. Bij het schijnsel der kaars kan Philip nu eerst +dat gloeiend gelaat en het van koortsgloed fonkelend oog beschouwen. + +De jongere Helmond doet een schrede terug. + +"Ik zie het wel, je weet het; je schrikt van me niewaar?" fluistert +de oudste: "Ja er kleeft bloed aan mijn handen. Daar staat hij, +zie zijn oogen puilen uit de kassen.... zie je wel Philip!--O God, +en hij heeft ons vervloekt!" + +"August, wát.... wát zeg je?" stottert Philip, plotseling doodsbleek +geworden: "Is hij dood....? Heb jij, jij...?" + +"Ja, zie je dat niet? Zie je dan niet dat ik zijn moordenaar ben!? O +God! daar vliegt mijn kind op me aan. Hou tegen, hou tegen! 't Steekt +met een mes. O Eva, Jezus! God! O! weg, weg!" + +Eer de jongere Helmond zich van de ontzetting kon herstellen, die +hem schier aan den grond heeft genageld, was de oudere broeder uit +de kamer gevlucht en sloeg de deur met geweld achter zich toe. + +'t Was een donker portaaltje waarin de vluchteling zich nu +bevond. Rechts is de smalle gang die over het plaatsje, nogmaals door +een langere gang naar het voorhuis leidt.--Neen, op dezen weg liggen +de gerechtsdienaars in hinderlagen. Voort! Ter linkerzij loopt de +smalle gang op een achterdeur uit.--'t Is donker! Waar is de knop van +die deur?--Wie heeft den sleutel? Wie houdt haar gegrendeld?--O God, +daar komen ze. Hoor maar, paardengetrappel.--Hoor! + +Nu bonst hij op de deur. "Doe open, doe open!" + +Daar wordt aan de buitenzij een grendel verschoven. De deur knarst +open. + +Een groote stallantaarn die nevens kartuigen aan een haak tegen +den wand hangt, werpt een weifelend licht over een oude kapsjees, +een paar hooge gele wagens benevens een kar die met de boomen op den +grond rust.--Ter rechterzij is het een zwarte massa, waarin het licht +slechts grillige en onbestemde figuren teekent, maar toch duidelijk +genoeg twee grauwe koppen boven den nu onzichtbaren lijkwagen doet +grijnzen. Een hooi en mestlucht vervult de ruimte.--Nabij de groote +deur trappelen paarden. Ze zijn voor een vigilante gespannen. Een +man die zooeven hielp om de tuigen te gespen, trekt nu in allerijl +een jas met drie lange mantelkragen aan; wischt zich het zweet van +het voorhoofd, en trekt zich een bonten nachtpet over de ooren. + +"Hier Gerrit, geef me de zweep! Vervoerd, dát heet haasten." + +"Moet jij naar Utrecht menheer?" + +"Ik ja, voort! Om Godswil voort!" + +Het portier der vigilante was reeds geopend. Dokter Helmond verdwijnt +in het donkere rijtuig. + +"Rij maar op Jan!" roept de man die het portier met kracht weer +dichtslaat: "D'r zal zeker een goeje fooi op overschieten; er is +'en haast van geweld!" + +"Vort poppetjes, vort!" zegt Jan op den bok. De paarden trekken +aan. Uit het groote koetshuis van _De Romein_ komt de vigilante in +de straat. Jan doet de zweep klappen. En zie de paarden zijn wakker +al is het vrij donker daarbuiten; ze schieten in een krassen draf, +en verdwijnen al spoedig met het ratelend rijtuig om den hoek der +Utrechtsche straat in den stormachtigen nacht. + + + +Binnen de algemeene hotelkamer heerschte weinige minuten later een +zeer ongewone opschudding. + +'t Was onmogelijk om het rijtuig nog in te halen, 't welk door den +vreemden reiziger was besteld, doch waarmee de dokter van Romphuizen +zich uit de voeten heeft gemaakt. + +Na al wat men vernam en 't geen de schenker nu bovendien heeft +moeten aan 't licht brengen, is het zoo goed als zeker dat, met den +_kolonel_ die, volgens den reiziger, in Romphuizen zou vermoord zijn, +de _generaal_ Van Barneveld was bedoeld.--Wat wisten de Romphuizers +van 't militair!--En, meer dan zeker was het ook dat zijn pleegzoon, +dokter Helmond, de schuldige moest wezen; immers Piet heeft hem +onder andere zelf hooren zeggen:, Spreek zacht Philip; als men ons +hoorde!" en later heel duidelijk, ofschoon van verre, nog de woorden: +"O God!", en "moordenaar." + +De reiziger, die zulk een haast had, was woedend, maar zou in allerijl +op een andere manier worden geholpen. 't Ergste van alles, zei de +kastelein, bleef de ontzettende geschiedenis zelve, waarvan--hoe kon +men onschuldig ergens inloopen--het laatste bedrijf nu in het alom +geëerde logement _De Romein_ was voorgevallen. + +De mannen in de gelagkamer spraken luid met gefronste wenkbrauwen, +en schudden het hoofd; de vrouwen luisterden, en zagen bleek. + +"'t Is de broer van Philippe. De broer van den nieuwen trotschen +confrère;" zoo luidde het onder de acteurs overal. + +De commis-voyageurs spitsten de ooren; en die er brieven schreven, +stelden postcriptums, waarin ze de ontzettende gebeurtenis vermeldden. + +Toen August hem straks alleen liet, en hij, hevig ontsteld, +hem een oogenblik later wilde opsporen om hem naar het kamertje +terug te brengen, toen spoedde hij zich naar het voorhuis, want +aan een achterdeur heeft hij niet gedacht. Doch nergens mocht hij +hem vinden.--Philip wist niet dat August reeds buiten de stad was, +toen hij in 't eind ook in het koetshuis naar hem kwam onderzoek doen. + +--Was dan August Helmond--zijn _broeder_, een moordenaar; de moordenaar +van _dien geliefden_ pleegvader!? + +--Wondere menschenwereld! + +--De lammeren onder hen worden wolven wanneer de nood hen dringt. + +--Bloeddorstige doggen leggen zichzelf aan den ketting en lijden +gebrek! + +--Ja, ik wist dat hij verachtelijk was, ik wist het! Maar zoo!--Ach +God, zou het wel waar zijn! + +"De commissaris van politie kan met mij meerijden," zegt de vreemde +zeer overluid tot den kastelein: "tenminste wanneer hij hier in de +sociëteit is. Als hij den moordenaar snapt is zijn fortuin gemaakt. + +Tot Philip sprak men niet.--Nu is hij verdwenen.--Hij vliegt naar +zijn vrouw, en zegt haar zijn plan, en wat háár te doen staat. + +Een klein kwartier later joegen twee vigilantes in den donkeren +nog altijd door zware buien verdeelden voornacht, op den straatweg +tusschen Briesborg en Utrecht. + +In het voorste rijtuig ligt een mensch onbewust dat er een wereld om +hem heen is. + +In het rijtuig dat volgt, zitten twee mannen die over gruwelijke +moorden spreken, en over dokter Helmond en zijn ijdele vrouw. + +Op den bok van dat tweede rijtuig zit, naast den koetsier, een man in +een glimmende regenjas. Voor een goede fooi heeft de voerman aan dat +heerschap vergund om naast hem mee te rijden. Hij spreekt geen woord; +maar telkens als de reiziger die vóór twaalven in Utrecht moet wezen, +zijn stem verheft en schreeuwt om wat harder te rijden, dan zegt de +man in de regenjas, dat men ter wille van een _mensch_ zijn paarden +toch niet doodjagen mag. De voerman geeft hem gelijk. + +Omstreeks kwart voor twaalven--ongeveer een half uur later dan de +eerst uit Briesborg vertrokken vigilante--rijdt de tweede vigilante +de grijze Bisschopsstad in. + +Teneinde den reiziger, die zulk een haast had, geen oogenblik op te +houden en aanstonds te brengen waar hij wezen moest, is men bij het +binnenrijden van de stad een geheel anderen weg ingeslagen dan dien +naar het kleine logement waar men straks stallen zou, en 't welk +de koetsier met de zweep heeft aangewezen.--De man in de regenjas +is dáár--en alzoo in de nabijheid van het logement waar het eerste +rijtuig zeker reeds was aangekomen--van den bok gesprongen. + +Mijnheer Hagel, de commissaris uit Briesborg, is echter in het rijtuig +gebleven, om, na den vreemde op de plaats zijner bestemming te hebben +gebracht, even bij het politiebureel aan te rijden en er een paar +agenten te verzoeken om eens even met hem mee te gaan. + +Toen--weinige seconden na de aankomst der tweede vigilante in +Utrecht, een heer in een glimmende regenjas het kleine logement is +binnengestapt, toen heeft hij op zijn vragen, van een half slapenden +schenker ten antwoord gekregen, dat er, jawel, met het rijtuig uit +Briesborg een heer was aangekomen, die onderweg zwaar ziek moet zijn +geworden, want, zoo wit als een lijk had hij in den wagen gelegen. + +De juffrouw-eigenaresse van dit logement had eerst zwarigheid gemaakt +om hem op te nemen, maar hij had er zoo akelig en toch zoo goedaardig +uitgezien dat zij heeft toegegeven; en nu geloofde de schenker dat +er iemand naar 't gasthuis was gegaan om een dokter te halen, hoewel +het al op slag van twaalven is. + +--Hê!--Of de knecht dan niet begreep dat hij--de man in de regenjas--de +dokter zelf was'? Men behoefde niet meer naar 't gasthuis te +zenden. Hij heeft geweten dat deze heer hier komen zou. + +--O, ahzoo; of dokter dan maar bliefde mee te komen? Hier beneden in +het tuinkamertje was de zieke menheer. In nummer drie. + +--In de hevigste onrust staat Philip Helmond eenige oogenblikken +later bij de kleine sofa, waarop de oudere broeder als +wezenloos neerligt.--Philip ziet naar de deur. Hij vergat haar te +sluiten. IJlings snelt hij terug naar de deur, luistert, en draait +den sleutel om.--Maar nu, wat moet hij beginnen? Slechts door een +snelle ademhaling geeft August teekenen van leven; doch, wat Philip +ook beproeft om hem te doen ontwaken en hem op de wijze zooals hij zijn +plan maakte, tot een spoedige vlucht te bewegen, neen--dat gelukt hem +niet.--Kan die ongelukkige dan hier blijven terwijl binnen weinige +minuten de commissaris in dit logement het allereerst naar hem zal +onderzoek doen! + +"August, August! in 's-hemelsnaam, keer toch tot je zelf. Verman je, +August. Men zal je vatten. Sta op, ik ondersteun je. 't Zijn geen +twintig schreden tot buiten de deur, en dan nog een paar stappen tot +om den hoek der straat. August in Godsnaam word wakker!" + +Maar 't is vergeefs. Zijn krachten schijnen uitgeput. Een pijnlijke +glimlach speelt er om zijn mond.--Doch nu, eensklaps opent hij de +oogen, en fluistert met een akelige stem: "Vergif, vergif! Pas op +Eva. Voort! weg!" + +"Ja waarachtig voort!" zegt Philip.--O mijn God, maar _hoe_ dan! en hij +werpt een angstigen blik naar de deur. Immers, hij kan den ongelukkige +toch niet door de gang het huis uit _dragen_. Wat zou men denken als +men 't zag! Ha, wanneer die kleine glazendeur uitkwam op een tuintje, +waarmee men in een achterstraat kon komen....! In een oogwenk is Philip +bij die deur. Zij is goed gesloten; hij trekt en wringt. Open _zal_ ze, +open _moet_ ze.--Neen neen, hij _kan_ niet--neen!--Ha, den pook bij de +kleine kachel!--Hij luistert.--Nadert daar een rijtuig---? Ja, o God, +men komt, het is te laat!--Welnu, met dien pook zal hij hem verdedigen; +den eerste die de band naar den armen drommel durft uitsteken, dien +vermorzelt hij den kop.--Hoor het rijtuig is.... neen.... het rolt +voorbij.--Goddank, hij heeft nog tijd. + +Philip mag een oogenblik herademen.--Wacht, met dien pook kan hij +toch die tuindeur dwingen. Fiks! krachtig!--Ha, met een weerspannig +geschrijn barst het slot vaneen.--De deur is open. Hij ziet naar +buiten. Inweerwil van de duisternis bemerkt hij dat het werkelijk een +ten deele geplaveid tuintje is. Scherper ziende bespeurt hij eenig oud +vaat- en mandenwerk, 't welk naast steenkolen en wijnflesschenhokken +bijeenstaat, en door de verhagelde en afgewaaide bladeren van een +kastanjeboom overdekt wordt. + +--Is daar een uitgang? Hij bespeurt er geen. Wat zal hij nu +beginnen! 't Ware nóg beter in de kamer te blijven, dan August ginds +in een dier hokken of achter die manden te verbergen. Immers men zou +hem er aanstonds vinden, en dan....! Philip voelt zich eensklaps als +met een ijsbad overgoten. + +"Wie daar! Wat mot je?" roept een schrille stem uit een keukendeur +in het tuintje uitkomende. + +De jongere Helmond heeft zich geheel hersteld. Wie weet..... het geluk +had hem straks in de gedaante van een halfslapenden huisknecht gediend. + +"De zieke moet lucht hebben mevrouw;" klinkt zijn antwoord: "'t Is +noodig, volstrekt." + +"Ben uwe de dokter....? Ahzoo. Maar was die tuindeur dan niet +gesloten? Wel lieve hemel, u deed me schrikken. M'n eerste denkbeeld +was dat ze hier inbraken. Is die passagier zoo erg, dokter?" + +"Ik vrees.... dat zijn benauwdheden op een rotkoorts zullen uitloopen." + +"Maar mijn hemel, dan hou ik hem geen uur in m'n huis. Rotkoorts! God +beware!" + +"Zoodra ik hem zag," herneemt de vermeende dokter snel doch schijnbaar +kalm: "begreep ik dat je hem niet houden kondt." + +"Nee, nee!" schudt de dikke dame, en volgt den dokter aarzelend in +de tuinkamer. + +"'t Was aanstonds mijn plan om hem mee naar het gasthuis te nemen, +maar ik liet toevallig mijn koetsje hier aan de achterzij van je huis +staan; en...." + +Philips hart sloeg met felle slagen. Immers hij wist niet of er +werkelijk een straat achter dat tuinmuurtje was; bovendien gevoelde +hij de ongerijmdheid dat hij als dokter, nog na middernacht zijn +eigen rijtuig zou rijden, en zoo ja, dan niet tot voor de deur der +woning waar hij wezen moest. + +"O, hierachter op 't Singel; jawel, wat buiten den wind," helpt de +hospita: "Ik wou dat j'em d'r in hadt dokter; de ziekte is 'em wel +duidelijk aan te zien." + +"Kan ik hierachter door den tuin op het Singel komen?" vraagt Philip +terwijl zijn hart nog feller bonst voor een mogelijk _Neen_! + +--Maar, God zij dank: + +"Welzeker;" klinkt het antwoord. En dan: "Ja dokter, als je hem meenam +dat zou me een pak van het hart zijn. Morgen met de markt dan wist +ik geen raad. Verbeelje, rotkoorts in huis. Lieve hemel!" + +"Als ik er je _plezier_ mee doe....?" zegt Philip. + +--Maar dan; hoe zal hij alleen dien machteloozen mensch naar buiten +krijgen? + +--De juffrouw zou haar knecht roepen. + +--Nee, _nee_,--er was geen oogenblik tijd te verliezen,--dat moet zij +niet doen. De knecht moest liever niet weten dat de juffrouw zoo'n +haast had gemaakt om een ongelukkigen zieke kwijt te raken. 't Was +niet goed voor haar naam. Och, indien zij den armen man, die nu heel +stil was, en nog wel een uur zoo zou blijven--jawel dat kon bij haar +vast verzekeren--indien ze hem nu even aan den anderen kant wilde +ondersteunen, dan kon men hem gemakkelijk op 't Singel buiten de +tuindeur brengen. Die deur was immers open.....!? + +--Nee, de juffrouw moest die eerst losgrendelen. + +De oogenblikken waren voor den angstig wachtenden broeder zoo vele +uren. + +Hij meent nu weer heel in de verte een rijtuig te hooren. Ja, jawel, +'t komt nader.... + +"Mevrouw, mevrouw!" roept Philip naar buiten. + +"Hier ben ik dokter. De poortdeur ging wat moeielijk open." + +"Als ú hem nu aan dien kant onder den arm woudt nemen mevrouw.--Komaan +Augu....--Komaan menheer; u moet je wat meegeven. We zullen je goed +en wel in 't gasthuis brengen.--Asjeblief mevrouw. Geheel alleen zou +'t mij onmogelijk zijn." + +Het rijtuig kwam al nader en nader. + +"Ja, maar rotkoorts dokter ... U moet me niet kwalijk nemen; om nu +een mensch met rotkoorts aan te vatten ... nee ..." + +Het rijtuig kon slechts weinige huizen meer van de woning verwijderd +zijn. + +"Maar hij _heeft_ ze nog niet. Als u weigert dan blijft hij hier. Ik +heb haast." + +De dikke juffrouw aarzelt, en dan.... + +Maar neen, 't was niet noodig. De lijder staat eensklaps overeind.... O +God, wat ziet hij haar aan. + +"Neem dat gif weg Thom! Weg er mee!--Zes grein!--Eva, Eva, voort, +voort!" + +"Dat is de koorts die komt opzetten;" zegt de jongere Helmond, en +vat zijn broeder onder den arm; en diens laatste woorden herhalend, +dwingt hij hem naar de zij der geopende tuindeur. + +--Hoor! O goede God, het rijtuig houdt reeds stil voor de deur. Men +komt.--Philip wil haastig voortgaan. + +August Helmond rukt zich eensklaps los en, in de kamer terugkeerend +en met angstig gebaar naar de hospita wijzend, fluistert hij schril: +"Zeg haar dat zij ons kind het mes moet afnemen, zie je niet....? Zie, +dat, dát, dát moorddadige mes!" + +Philip hoort gerucht in de gang; voetstappen van meer dan één persoon. + +Met overspanning van krachten grijpt hij den broeder onder den arm. Zoo +kalm als 't hem mogelijk is, zegt hij: "Goeden avond mevrouw!" en, +straks de tuindeur van de buitenzij dichtwerpend, voert hij met +vreeselijke gejaagdheid den ijlenden broeder tot buiten de tuinpoort +op den verlaten singel. + +Ofschoon het terrein hem geheel onbekend is, toch zou Philip al spoedig +bemerken dat het doel, 't welk hij zich voorstelde, zal bewerkt +worden. Slechts weinige schreden voorbij dien muur, ziet hij links +in de vaart weer de trekschuit die men straks is voorbijgereden en +waarvan de voerman heeft gezegd dat het de nachtschuit op Amsterdam +was. Om twaalf uren, ruim, voer ze af. + +De groote Domklok bromt twaalf. + +De hospita uit het kleine logement, niet weinig ontroerd door het +gebeurde, en straks geheel van streek door hetgeen ze uit den mond +der politie zal vernemen, ze zegt in gemoede: dat die vluchteling +zich werkelijk _zóó_ ziek heeft weten te houden dat zelfs de dokter +er _dupe_ van werd en hem mee naar het gasthuis heeft genomen. Den +naam heeft ze niet gevraagd; maar 't was de dokter van 't gasthuis. + +En terwijl nu de Briesborger commissaris vol ijver zijn nasporingen +in de Utrechtsche gasthuizen begint, om echter al spoedig andere +vermoedens te koesteren--glijdt de nachtschuit op Amsterdam langs +de laatste gaslantaarns en woningen buiten de stad. Aan het roer +staat de schipper, en, als hij even in de voorkajuit duikt om zijn +kort eindje pijp op te steken, dan slaat hij zijdelings een oog op +de beide passagiers die--"ter wille van een vrouw die erg ziek is, +zoo haastig naar Amsterdam moeten." + +Bij het schijnsel der wiegende hanglamp kan hij hen zien, daar ginds +in den hoek der kajuit; en hij twijfelt er niet aan of het moet al een +heel erg geval wezen, want, de oudste dier beide mannen is mede geheel +van streek.--Zie maar, als een geest zoo wit ligt hij achterover, +en tegen den schouder van den jongste, die hem het liggen al zachter +en gemakkelijker maakt, terwijl die jongste zelf zich gedurig het +zweet van de slapen wischt. + + + + + + + +TWEE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Toen Eva Helmond uit haar verdooving ontwaakte, toen wist ze niet +wat er met haar was voorgevallen. Ze begreep niet hoe het kwam dat +mevrouw Van Hake zoo bij haar naast de canapé zat.... + +"Wat doet ú hier?" + +"Ik ben gekomen om misschien van dienst te kunnen zijn lieve Eva!" + +Eva strijkt zich met de hand over de oogen en dan, haastig opziende: + +"Waar is August?" + +"Dokter is uit, Eva; hij zal.... waarschijnlijk wel gauw +terugkomen...." + +"Waarschijnlijk....? Je zegt _waarschijnlijk_!? En waarom lig ik dan +hier; en waarom....?" Eensklaps komt ze overeind en snelt naar de deur, +roepend ja bijna gillend: "August, August! Helmond! waar ben je!?" + +Mevrouw Van Hake komt Eva terzij: + +"Als dokter _hier_ was Eva, dan zou hij zeggen: Kindlief je moet je +kalm houden; er zijn omstandigheden...." + +Eva hoort haar niet. Zij staart strak naar den grond. En dan: + +"Waar is dat briefje? Ik vraag waar dat briefje is! Was er _geen_ +briefje?--Jawel, ik weet het _zeker._ Ik heb het gelezen..... ik +heb...." + +"Eva, hou je van Helmond?" + +"Houden! Mensch, je maakt me krankzinnig.--Ik wil dat briefje zien. Ik +wil weten.... Geef hier. Jij hebt het. Jawel, _jawel_, jij hebt het!" + +"Eva, in je eigen--nee, in _dokters_ belang bid ik je kalm te zijn." + +"Maar die brief, die brief!" roept Eva in dreigend smeekende houding: +"Ik weet het maar al te goed. Ik wilde zien of hij sliep. Hij was +er niet meer, En op zijn kamer vond ik toen dat schrift.... van een +krankzinnige; en zijn naam stond er onder. Ja _zijn_ naam. Ik wil +dien brief zien. Laat mij toch gaan; ik wil nu.... ik _wil_ naar +boven! Hoor je dan niet!" + +Mevrouw Van Hake haalt het geschrift te voorschijn. 't Zou zeker--nu +de eerste schok was doorstaan--het verstandigste wezen om Eva zooveel +mogelijk de waarheid in het aangezicht te doen zien, en, terwijl men +haar bad om zich kalm te houden, een beroep te doen op haar verstand +en haar waarachtige liefde voor haar man: + +"Hier is de brief die je zoo treffen moest Eva. Maar ik verwacht dan +ook dat je je krachtig zult toonen...." + +Eva hoort haar niet; zij siddert, terwijl ze nogmaals die vreemde +volzinnen leest, waarin August haar schrijft dat hij haar bedrogen +heeft; dat een som--hij weet niet hoe groot--zijn schuld is; dat hij +aan gene zijde van de zee duizenden menschen van de gele koorts zal +genezen en tienduizendmaal het slachtoffer ervan worden wil; dat _zij_, +Eva, er het brood zal kneden en doen.... + +Eva kan niet verder lezen. Maar die vrouw in haar rouwkleed, wat +eischt ze dat ze bedaard zal blijven! Voelt het mensch dan niet +dat deze groote kamer haar te eng is; dat zij weten wil waar die +man--zooals ze zegt, in zijn ijlende koorts--is heengegaan; waar +hij toeft in dezen stormachtigen avond, terwijl de hagelsteenen met +zulk een vreeselijk geweld tegen de ramen kletteren! Begrijpt ze dan +niet dat ze hem achterna wil, dewijl niemand hem beter en eerder zal +vinden dan zij! Beseft ze niet dat een vrouw rust noch duur heeft +aleer.... O God, had ze zóó iets kunnen vermoeden toen ze meende dat +hij slechts wat vermoeid en overspannen naar bed ging. Eva _wil_, +Eva _moet_ naar buiten! + +Het kostte mevrouw Van Hake de grootste inspanning om Eva te doen +beseffen dat haar liefde-ijver nu onverstandig was. Waar immers zou zij +hem zoeken in den stormachtigen avond! Zij, in hare omstandigheden, +zou ze zich wagen daarbuiten aan een tasten in 't blinde! Bovendien: +alles wordt er gedaan om den lieven zieke zoo spoedig mogelijk in +zijn huis en in 't warme bed terug te brengen. Wanneer dokter--'tgeen +men niet voor onmogelijk hield--nog met den laatsten trein naar +Amsterdam was vertrokken, dán zelfs kon men tamelijk gerust wezen; +men zou dan in den trein al spoedig bemerken dat hij ongesteld was, +en bij aankomst zeker voor hem zorgen. + +Helaas, mevrouw Van Hake wist wel dat zij Eva met deze hoop misleidde, +doch, haar taak was geen lichte.--Eva vloog immers gedurig weer op +van haar stoel, en wilde hem zoeken; zij _moest_ hem vinden; ja, wie +eerder dan _zij_! Neen, zij heeft het wel toegegeven dat zij haar +ouders niet vóór den nacht verontrusten wil, immers men wist zeker dat +de dokter er dezen avond niet geweest is; maar op _De Zonsberg_! Ja, +'t waarschijnlijkste is toch dat hij, in zijn ijlende razernij, nog +eens naar _De Zonsberg_ is gegaan.--Men heeft hem er niet gevonden, +maar door de duisternis misleid, kon hij gemakkelijk van den weg +zijn gedwaald. O, misschien ligt hij nu in doodsgevaar op een dier +naargeestige kronkelpaden van het erf, waar een verwaten gierigaard, +nog aan den rand van het graf, den goeden zieke durfde vervloeken, +terwijl deze ten koste van eigen gezondheid hem redden en behouden wil. + +"Jawel, op de Zonsberger paden zal ik hem vinden!" barst Eva na een +korte stilte weer los: "En als hij er _niet_ wezen mocht, dan vlieg +ik naar den woekerenden trotschaard, en zal hem zeggen dat zijn lage +vervloeking slechts kan terugkeeren op zijn eigen grijs en zondig +hoofd; dat hij dien goeden man heeft mishandeld door beleediging op +beleediging; dat hij hem heeft _vermoord_; hem en mij, ja, hém en mij, +en het kind onzer liefde." + +"Zoover is het nog niet gekomen Eva. Men zal den goeden dokter +gemakkelijk vinden. Thom was hem, zooals hij bij 't heengaan zeide, +immers reeds op 't spoor. Dokter zal òf in de buurt wezen en gevonden +worden, of--'t zij dan wat verder af--welwillend zijn opgenomen, +en waarschijnlijk toch spoedig terug zijn." + +"Waarschijnlijk! altijd _waarschijnlijk_!" roept Eva: "Maar als... o +God! als men hem _niet_ vond, wanneer hem in zijn ijlende koorts +daarbuiten een onheil was overkomen! Zeg, mensch vol flegma, +vol verstand en wijsheid, zeg, is dán die gierigaard ginds, zijn +moordenaar niet? En ook, is hij de oorzaak niet van den angst die +mij huiveren doet en de minuten tot eeuwigheden maakt!" + +Mevrouw Van Hake ziet haar liefdevol aan en blijft het stilzwijgen +bewaren. + +"Maar spreek dan, spreek!" zegt Eva, doch op minder heftigen toon, +want de liefdevolle blik der zwijgende vrouw heeft haar zonderling +getroffen. + +"Ik weet het niet Eva. We willen daar nu niet naar vragen. Het eenige +wat ons vervult is toch de hoop dat we den goeden dokter spoedig +zullen terugzien; en--dan zullen wij hem oppassen en verzorgen en +alles doen om, met de hulp van God, zijn dierbaar leven te behouden." + +"Ja! ja!" zegt Eva snel, en dan, na een oogenblik van stilte: "Och, +waarom bleef ik niet bij hem toen hij naar bed was gegaan!" Schreiend, +doch straks weer heftig: "Maar ik wist niet dat het zoo erg was. Nee +nee, ik wist het niet! Wie zal zeggen dat _ik_ hem niet liefhad; +wie!? 't Is alles de schuld van dien oude, dien schijnheiligen man!" + +"Eva," zegt mevrouw Van Hake met zachte stem: "weet je wel lieve, +_wie_ ik in deze oogenblikken het meest beschuldig?" + +Eva ziet haar niet aan. + +"Ik beschuldig waarlijk _mij zelve_ het meest." Nu ziet Eva haar aan: + +"U, ú beschuldigt...." + +"Mij zelve. Ja Eva, ja!" + +"Maar ik begrijp niet....?" + +"Eva, ik heb in den laatsten tijd zijn weldaden aangenomen, ofschoon +ik er bijna zeker van was dat hij de middelen om ze te kunnen verleenen +niet meer bezat." + +Een vuurrood vliegt over Eva's gelaat. Zij spreekt niet, maar blijft +met angstig gespannen blik mevrouw Van Hake aanstaren. + +"Ik bewoonde zijn huis," herneemt de weduwe: "en at zijn brood, +en had hem lief als een moeder, en toch ... ik deed slechts een +zwakke poging om hem terug te brengen van een weg, die ik vreezen +moest dat op uw beider verderf zou uitloopen.--Lieve Eva, als gij +_iemand_ beschuldigt, doe het dan _mij_.--De man dien ge uw vijand +noemt heeft immers gewaarschuwd; misschien te krachtig gewaarschuwd, +maar _gewaarschuwd_!" + +"Ik weet niet wat je zegt;" roept Eva, en slaat de handen voor de +oogen. En dan, dan loopt zij de groote kamer op en neer, en bijna +kermend klinkt het iets later: + +"Zou alles dan _waar_ zijn! Alles, alles!? En heeft hem _dát_ spooksel +benauwd en verdreven!--Maar nee, nee! dat is onmogelijk!" vervolgt +ze terwijl zij eensklaps voor de weduwe blijft staan: "Heeft hij dan +zelf niet door zijn daden getoond, en met zijn woorden bevestigd...." + +"Eva," valt mevrouw Van Hake in, en ziet haar onbeschrijfelijk +liefdevol aan: "ja, die al te goede man toonde door zijn daden wat +de wenschen van zijn geliefde waren, en sprak de woorden die zij het +liefst van hem hoorde.--Eva, ik zie het, nú voor het eerst geloof je +de _waarheid_!" + +--De _waarheid_!?--Ach, hoe zou het mogelijk zijn dat ze nú de volle +waarheid reeds geheel doorzag! + +--Was dan alles een leugen; alles wat haar omgaf in den laatsten +tijd? Dit huis, die meubels, de diamanten, die familiepapieren, +alles leugen, leugen! + +--Maar gerechte hemel! wat zijn blinkende meubels of schitterende +steenen bij den doodsangst die haar weer eensklaps overstelpt +en benauwt? O! men kan haar vrij dat alles ontnemen, ja, alles, +_alles_, indien hij maar terugkomt; wanneer ze maar weet dat die +arme kranke niet langer omdoolt in de gure lucht; wanneer ze hem maar +aanstonds mocht sluiten in haar koesterende armen!--Zie, het pakket +familiepapieren ligt daar nog op haar schrijftafel. Nu roert ze het +aan; maar neen, toch neemt ze het niet, om aan die vluchtige opwelling +te voldoen en alles in 't vuur te werpen.--Zij luistert.... Daar +buiten klonken stemmen. Ha, God! men komt, ha! + +Reeds is Eva de gang ingevlogen, en heeft ze de voordeur geopend. + +Met luidruchtig gepraat nadert van de Hoenderveldsche straatzijde +een langzaam voortgaande menigte. Een kleine handwagen ratelt in +haar midden. + +--Hoor! Een vrouwenstem klinkt luide van de hooge stoep naar beneden +en tegen den snijdenden hagelwind in. + +Men weet niet wat zij vraagt. + +--Dokter Helmond? O nee, dien hadden ze niet, en moesten ze ook +niet hebben. Dokter Helmond mocht de champagne nog in 't hoofd +zitten, en slapen misschien in den zijden sleep van zijn vrouws +japon!--Nee, ze gingen met den armen majoor, dien ze na lang tobben +uit de gracht hadden gehaald, regelrecht mee naar 't huis van dokter +Biermans.... dokter Biermans die er al dadelijk was bijgehaald: + +"Vooruit maar jongens; vooruit, eer dat ie genachtsamen zeit! Van +'en schotje _los kruit_: Wie zou 't gelooven!" + +Eva weet niet wat men nog verder in 't voorbijtrekken zegt. + +Nu bevindt zij zich weer in de groote huiskamer. Een ontzettende angst +doet haar als ineenkrimpen terwijl ze klappertandend bij het vlammende +vuur staat.--Haar haren, die buiten nat zijn geworden, hangen sluik +langs de bleeke wangen neer. Strakker en strakker staart ze, totdat +ze eensklaps opziende half luide mompelt: + +"Ik wist het, ja ik wist het! Hij heeft het mij dikwijls gezegd; +en nu...." + +Haar oog viel in datzelfde oogenblik weder op het pak +"familiepapieren", en, Eva grijpt het weg van de tafel, en--werpt +het in den breeden haard. + +En de hoog opflikkerende vlam doet een rooden gloed spelen op +het rose kleed 't welk Eva nog in den vooravond tegen het zwarte +heeft verwisseld.--O God, het had dan toch een zwart, een rouwkleed +moeten zijn! En als het vuur nog hooger opvlamt en ter rechterzij +haar schier verstorven wang met zachten gloed komt streelen, en zij, +klappertandend, met saamgeperste handen murmelt: "Ik wist het; ja mijn +God, maar ik geloofde het niet!" dan, o dàn gevoelt zij eensklaps +een nóg weldadiger gloed aan de zij van het hart haar verwarmen: +Een moeder was er niet om haar kind te troosten: maar toch, zie, +nu rust en nu schreit en nu snikt ze..... aan de moederlijke borst +van een trouwe vriendin. + +De nacht van storm en hagel die door Eva Helmond in duizend angsten is +doorwaakt, moest toch in 't einde wijken voor een kalmeren morgen. De +October-zon dook vriendelijk op uit haar valen sluier, en terwijl +ze al spoedig haar kracht zou beproeven aan den hier en ginds langs +velden en wegen bijeengegrienzelden hagel, zond ze ook een zachten +straal in het vertrek waar de grijze Van Barneveld op zijn hard leger, +met gesloten oogen en saamgevouwen handen neerlag. Daar ging de deur +open. Zachtjes, zeer zachtjes. + +En zie, Goddank, nu gaan die oogleden open en keeren zich zijn oogen +naar het licht.--En het zonnetje 't welk door de deur naar binnen kwam, +werkte misschien nog weldadiger dan het hemellicht, 't welk door het +venster er in blijft gluren. + +"Alweer Jacoba! Als je je volstrekt geen rust gunt dan zul je ziek +worden. Ik had niets noodig kind!" + +"Maar _ik_ had behoefte beste pa, om weer eens even te zien hoe het u +ging, en u nog een glaasje melk te komen brengen. O, sinds de tuinman +mij gezegd heeft dat er voor die nare benauwdheden niets zoo goed +is als melk, zal ik er u mee vervolgen totdat u weer heelemaal beter +zult zijn." + +"Ei Coba, zou je denken dat _melk_ voor zoo'n kwaal....?" + +"O ja, jawel papa, welzeker; melk moet daar heel goed voor zijn. 't +Is ook zoo natuurlijk, zoo iets van een dier. _Melk_ hé ja, dat vind +ik nu _erg_ natuurlijk!" + +"Och, als je 't graag hebt lieve kind...." Van Barneveld drinkt, +en Jacoba houdt er van terzij het oog op gevestigd. + +"'t Is alweer hetzelfde!" zegt Van Barneveld. + +"U bedoelt...." + +"De vreemde smaak." + +"Vreemd; hé, dat begrijp ik toch niet." + +"Niet Coba....? 't Is me telkens alsof ik iets van amandelen drink." + +Jacoba heeft het glas aangenomen en proeft de laatst ingebleven +droppels: + +"Hé dat moet toch verbeelding zijn lieve pa. Ik proef.... nee, ik +proef er niemendal van." + +"Diezelfde smaak was gisterenmiddag ook aan de...." + +"Aan de rijst. O ja, dat hebt u gezegd. Maar het zal toch aan uw +smaak liggen: of dat er misschien iets aan de melk is...." + +"Wat zou er aan de melk zijn Coba?" + +"O, weet u wát ik denk: de koe zal buiten langs den stalmuur zijn +gegaan, en daar aan de perzikbladeren hebben geknabbeld. Dat lusten +de koeien wel, nietwaar pa?" + +"Doe je er suiker in Coba?" + +"In de melk? O ja, een heel _heel_ klein beetje." + +"Zoo--dan is die suiker slecht. Er is altijd een bezinksel." + +"Och, tegenwoordig wordt alles vervalscht. Ik vrees dat er geen betere +te krijgen is. Maar--die melk met een bijsmaak en wat slechte suiker +heeft u toch geen kwaad gedaan lieve beste vader. Nee, ze heeft u +veel _veel_ beter gemaakt, niewaar?" + +"Dat heeft _God_ gedaan Jacoba." + +"Maar God gaf ook die melk, mijn beste papa." + +"En Hij geeft mij mijn lieve kind, en...." + +De grijsaard sloeg wel den arm om haar fijne middel heen, doch het +gelaat wendde hij naar de zij van den muur. Zij mocht het niet zien +dat zijn oogen met tranen zijn gevuld.--Een oogenblik later richt de +oude krijgsman zich in zijn bed overeind, en zegt, terwijl de zware +knevel boven zijn lippen trilt, en hij Jacoba strak maar toch met +liefde beschouwt: + +"Ik weet nu zelf niet Coba, of je liegen _zonde_ of _deugd_ is." + +Jacoba's bleek gezichtje is bloedrood geworden. + +"Ik weet het niet!" herhaalt de oude man. En een oogenblik later +zegt hij: "Jacoba, geef mij de poeders in 't vervolg zonder rijst of +melk. Ze hebben mij _misschien_ goed gedaan. Als kind heb ik eens +geproefd van de medicijn die je grootmoeder moest gebruiken. Dien +smaak vergat ik niet." + +Jacoba schreide aan de borst van haar grijzen vader. + +"Och lieve papa, u zoudt het goede middel anders niet hebben ingenomen, +en u ziet toch dat soms een vooroordeel...." + +Maar zij vervolgde niet.--Misschien was zij reeds te ver gegaan; +althans er vloog een donkere wolk over haars vaders voorhoofd. + +_Vooroordeel!_ Neen, van dien vereeuwigden geliefde heeft ze niet +willen spreken; dat was voorbij.--Maar kon ze het dan nu niet wagen +om nog één enkel woord te doen hooren in 't belang van haar dierbaren +pleegbroeder? Was het dan óók geen vooroordeel om een zoon te haten, +die zich na zulk een vervloeking wreekt: door aanstonds het beste +middel uit te denken 't welk ter genezing kan worden aangewend, +zonder dat het zich voor den man, die geen medicijnen wil gebruiken, +door een te hevig bitter verraadt? + +"Zwijg Jacoba, niets meer over hem;" zegt Van Barneveld een oogenblik +later: "Mijn kind moet mij niet willen leeren wat mijn plicht is." + +"Beste papa, dat was mijn bedoeling niet." + +"Het had er allen schijn van Coba.--Nu, mijn kleine meisje, wees niet +bang, en schrei niet langer. Wie heeft gezegd dat dokter Helmond _ten +eenenmale_ een verworpeling is voor God!?--Ik niet!--Zoodra hij den +moed zal hebben om zijn vrouw den kanker van ons volksbestaan, die +bij haar reeds een verpestenden stank heeft, uit de borst te snijden, +dan.... Maar wij spreken hierover niet meer.--Ga nu nog wat slapen +Coba. Jawel, en slaap maar gerust. Nooit _nooit_ wil ik hem weerzien; +maar, met de helft van het onze, zal tóch, mettertijd, dokter Helmonds +geneesmiddel betaald worden. Is het nu goed klein meisje? Ga nu en +slaap nog wat." + +Op het oogenblik dat Jacoba de kamer zal verlaten, hoort ze zich +terugroepen. Van Barneveld ligt weder met het aangezicht naar den +muur gekeerd; doch met de hand naar Coba's zijde tastend, herneemt hij: + +"Als er soms nog iets voor dat monument mocht noodig zijn, zeg dan +aan tante dat _ik_...." + +Jacoba zinkt eensklaps voor het ijzeren bed op hare knieën neer; vat +de hand van dien grijzen vader, drukt er haar voorhoofd in, en schreit. + +--O God, ze schreit; maar toch, een oogenblik zóó zalig als _dit_, +ze had het nog niet beleefd. + +"Bedaar, bedaar, klein onverstandig meisje. Kom, ga nu gauw wat +rusten. Den ganschen nacht heb jij voor je vader gezorgd, maar hij, +niewaar mijn goed kind, _hij_ heeft toch ook de _melk gedronken._" + + + +Zoodra de October-zon dien morgen de luiken en blinden binnen +Romphuizen voor 't meerendeel heeft doen openen, heerschte er een +buitengewone levendigheid op het kantoor van den Rijkstelegraaf. Het +gerikketik klonk er bijna zonder ophouden. De metalen draad naar de +zij van Briesborg en Utrecht had geen oogenblik rust. + +En zeker, het groote Romphuizer Hondsbosch vermoedde niet dat er door +den dunnen draad die--den kronkel van den straatweg volgend, langs +zijn takken gespannen was, een aantal vragen en antwoorden vlogen, +voor 't meerendeel met betrekking tot den man die gisteren in den +guren avond tusschen zijn stammen en struiken heeft rondgedwaald. + +De beide spreeuwen die zooeven uit het boschje op den grauwen draad +waren neergestreken, ze vlogen er nu eensklaps van weg. Hadden zij +'t gevoeld dat onder hun teere pootjes de vraag van de Briesborger +zijde als een bliksemstraal heenschoot: + +"Is generaal Van Barneveld vergiftigd? Reeds overleden? Vermoedens +op dokter Helmond?" + +Natuurlijk die diertjes gevoelden het niet. Vroolijk in den zonneschijn +vlogen ze stoeiend en zwenkend voort.... tot op het dak van _Het Roode +Zoodje_, en trippelden daar op het verweerde riet, en gebruikten straks +in den voerbak, die voor de deur stond, hun ontbijt, zóó luchtig en +opgeruimd, alsof ze 't nu toch werkelijk vermoedden dat daarboven, +door dien draad langs de palen, het antwoord gleed: + +"Generaal Van Barneveld bijzonder wel. Van vergiftiging in Romphuizen +geen sprake. Zekere majoor Kartenglimp dood.--Dokter Helmond +vermoedelijk ziek." + +'t Was misgeschoten. Toen grauwe Toon straks buiten kwam en een +vijftal lijsters, die juist de laatste roode bessen aan gindschen +hoek van het bosch hadden genuttigd, op den telegraafdraad hun siësta +zag houden, toen heeft hij de verzoeking niet kunnen weerstaan, +en.... paf! Maar, een ondeelbaar oogenblik te voren was het vijftal +den draad ontvloden.... Zou het mogelijk zijn dat het bericht 't +welk--rapper dan hun vleugels--onder hen heenvlood hen heeft geschokt: + +"Mevrouw Helmond in doodsangst; Zet onderzoek voort in haar +belang.--Spoed, Spoed!" + +En de dépêches, die in Romphuizen werden aangeboden en moesten bezorgd +worden, gunden het personeel aan den Rijkstelegraaf gedurende den +ganschen voormiddag geen rustig oogenblik. + +"Goddank menheer," zei de besteller tot den telegrafist toen deze in +den namiddag het kantoor sloot: "Goddank, dat we nu toch weten dat +ie in Amsterdam zit, en--dat het hier beperkte dagdienst is.--O ja, +complement van menheer Kippelaan," vervolgde de man: "en of u van avond +na sluiting plezier hadt om een kopje thee bij hem te komen drinken?" + + + + + + + +DRIE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK. + + +Op het bovenportaal eener kleine woning aan den Buitenkant te Amsterdam +staan twee mannen; de een staat bij de deur der kamer, waaruit hij +zooeven gekomen is; de ander op de bovenste trede der steile trap +met de hand aan de leuning. + +"Ik herhaal je menheer Baars, dat ik in _geen_ geval aan je onbillijken +eisch zal voldoen;" zegt de eerste op gedempten toon. + +"Onbillijk!" herhaalt de tooneeldirecteur met smadenden lach: "Denk je +dan dat we ons dáármee 't hoofd kunnen breken? 't Zou wat moois wezen +als de een niet wou spelen omdat z'n neef 'en zinking op 't oog had, +of 'en ander omdat z'n zuster aan eksteroogen leed!" + +"Die zoutelooze aardigheden zijn ongepast. 't Geldt hier een +doodzieken broeder, die al gedurende twee dagen en nachten in gestadige +ijlkoortsen ligt, en door niemand dan mij wil geholpen zijn." + +"Ja, dat is allemaal tot je dienst, maar daar kan een directeur zich +niet om bekreunen. God beware! Toen m'n eigen vader op sterven lag, +toen speelde ik 's-avonds wel voor Thomas-Vaer in de Bruiloft van +Kloris en Roosje; en toen ik m'n moeder 's-morgens begraven had...." + +"Toen hadt je je 's-avonds in je rol moeten ophangen!" snerpt Philip +op dof schrillen toon. En dan: "Maak dat je wegkomt!" + +"Maar sakkerloot, een acteur moet...." + +"Een acteur moet niet vergeten dat hij _mensch_ is. Ik heb nooit +begrepen dat dit een eisch was dien men hem stelt. Nog eens: Zoolang +ik in zorg ben over mijn broeder speel ik _niet_!" + +"Haha, dat is dan die hooggeroemde _trouw_!" + +"Wanneer ik onwetend mijn woord gaf voor iets, dat beneden mij is, +dan breek ik dat woord. Ga heen! Ik zeg u voor 't laatst dat ik _niet_ +spelen zal. Ik _kan_ en _wil_ het niet." + +"Dát zullen we zien!" zegt Baars met een dreigend gebaar, en als +hij nog wil voortgaan om het "onwillig sujet" op weinig kiesche +wijze aan zijn verplichting te herinneren, dan wordt de deur der +ziekenkamer haastig maar behoedzaam geopend, en spreekt een zachte +stem op bewogen toon: + +"Als je een afgetobden lijder een oogenblik van verademing, ja +misschien een rustig _sterven_ gunt, doe dan wat mijn man u vraagt +menheer Baars, en ga heen." + +De directeur van het reizend tooneelgezelschap is een man zonder +beschaving en zelfs zonder eenig kunstgevoel. Slechts het "slaan +van dubbeltjes" is de kunst die hij liefheeft en beoefent met hart +en ziel. Nochtans, toen hij na de woorden van mevrouw Philippe, +zacht pruttelend naar beneden ging, toen plooide een rimpel zijn +voorhoofd. 't Speet hem eensklaps dat hij die leugen heeft verzonnen +om hem over te halen. + +Wat moest hij wel denken van iemand, die op zijns vaders sterfdag +een klucht ging vertoonen? Nu ja, als het hier zóó erg gesteld was +dan.... In 's-hemelsnaam! de Casper Lariefarie moet Lowee dan maar +spelen. Men kan geen ijzer met handen breken. Iemand die sterven +ging! Enfin, dat doet men maar eens! + +Zachtjes op de teenen loopend, is Philip nu met zijn vrouw in de +voorkamer teruggetreden, die wel aan de vroeger door hem bewoonde +bovenkamer in de Tuinstraat herinnert, doch--ofschoon grooter en niet +zoo somber--nu kleiner schijnt door het breede ledikant 'twelk er in +'t midden geplaatst is. + +"Goddank! hij slaapt," zegt Philip, terwijl hij den doodsbleeken +August, met pijnlijk gesloten lippen, schier voor het eerst na zoo +vele uren van angstig waken en tobben, naar 't uiterlijke kalm ziet +nederliggen: "Ja Virginie, hij slaapt Goddank!" herhaalt de jongere +Helmond, en geeft zijn geliefde een zoen. En dan: "Wacht, blijf jij +nu even hier; ik moet het oogenblik waarnemen om óók een zoen aan +ons ventje te geven." + +Philip verlaat nu de kamer en treedt in het kleinere vertrek +ernaast. 't Is de slaapkamer der ouders van den kleinen Prits. En +ginds zit hij in zijn tafelstoel, de blonde halfjarige guit met zijn +groote blauwe oogen. De althea-wortel glijdt weg uit zijn mondje, +en de rammelaar aan een blauwzijden lint valt eensklaps uit de kleine +hand: Met de poezele armpjes naar den vader uitgestrekt, kraait het +jongske van pret. + +--Ja 't was ook hard! Met de reis naar Zutfen en Briesborg meegerekend, +had het lieve blonde ventje zijn vader in zes dagen zoo goed als in +'t geheel niet gezien; die vluchtige keeren in de laatste dagen telden +niet mee.--Ja ja, nu zal hij den stoel uit. Ja, nu moet hij weer eens +zoo heel hoog naar boven worden getild en dan, ploef, ineens heel laag +naar beneden!--Hoor hoor hem eens kraaien vol ongeduldige blijdschap; +en, wat de vader het jongske--misschien niet verstandig--alreeds +zocht te leeren: het noemen van zijns vaders voornaam, het klinkt nu +mede met ongeduldig opspringen in den stoel: "Fiffie, Fiffie!" en, +hij kraait en hij springt weer. + +--Neen, nu de deur maar dicht is, nu kan de zieke het niet hooren. + +"Moest jij er voor lijden mijn arm klein Fribbeltje!" zegt Philip, +en neemt het kind uit den stoel, en tilt hem hoog _hoog_ en ploft +hem dan tot op den grond; en weer in de hoogte en weer naar beneden, +totdat.... Philip werd eensklaps zoo duizelig.--Hij hield den kleinen +Frits goed vast, maar staakte het spel, en trok zich terug tot aan +het groote ledikant.--Zóó op den rand zittend ging het beter. Fritsje +wiegde in zijns vaders armen vóór- en achterover.--De vader wist echter +niet wat hij deed.--Fritsje weet niet wat een schommel is, maar hij +vond het prettig. Een beetje later is 't hem alsof hij in zijn wiegje +ligt. En de vader--hij wist wel wat een schommel was, en meende dat +hij met klein Fribbeltje erin zat. Hij hield hem _stevig_ vast.... maar +'t ging zóó hoog, zóó hoog, dat hij de oogen moest sluiten; en.... toen +liet hij zich glijden, en.... hij weet niet meer wat. + +Uitgeput van vermoeienis naar lichaam en geest, is de jongere Helmond +in slaap geduizeld; maar het kleine ventje houdt hij toch altijd stevig +vast. En Fribbeltje pinkt en dubt met de lange donkere oogwimpers, +en.... slaapt dan mede--in de armen van zijn lieven Fiffie! + +Virginie Helmond had den wensch van Philip begrepen. Ach ja, nu dokter +August wat rustiger is geworden, nu mocht de goede jongen wel een +oogenblik tot verademing komen.--Dien tijd kan zij waarnemen om hier in +haar woonkamer de schromelijke wanorde een weinig te herstellen, die +er, door den toestand, waarin men zoo onverwachts geraakte, wel moest +ontstaan.--'t Is onbegrijpelijk hoe die trouwe Philip dat alles, en +bijna geheel alleen, heeft beredderd.--Dat gebroken kopje op den vloer, +en die groote scheur in het ledikantgordijn, ze bewijzen genoeg dat er +vreeselijke momenten zijn geweest. En dan, wat zielsangsten moet de +arme Philip hebben doorstaan! In de vaste meening dat dokter August, +ten einde raad, zich aan dien ouden generaal had vergrepen, heeft +Philip schier het onmogelijke gedaan om den lijder--na hun aankomst +in Amsterdam--niets slechts te verzorgen, maar hem ook voor den blik +der politie te vrijwaren. Toen eindelijk, door de tusschenkomst van +den heer Woudberg, die schrikkelijke verdenking was opgeheven, en +Virginie bij haar aankomst nog mede de onwaarheid ervan heeft mogen +bevestigen, toen was de blijdschap van Philip zoo groot geweest, +dat hij het bijna te kwaad had gekregen. + +Het ledikant, 'twelk in allerijl van een voornamen uitdrager was +ontboden, moest hier in de nette woonkamer worden opgeslagen--maar +zonder levenmaken.--Den eerste die leven maakte smeet hij de trap af! + +En uit de diepe kast in de achterkamer, waarin hij den broeder met +de uiterste zorg een leger gespreid en tot nu toe verborgen had, +heeft hij hem toen naar deze kamer overgebracht. Hier, _hier_ zou hij +herstellen; hier zou Philip hem bewaken en verzorgen al moest hij +er zelf hij neervallen. Hier zou hij den "armen duivel" liefhebben +totdat.... totdat hij weer heelemaal gezond vertrekken kon. + +Terwijl Virginie Helmond zonder eenig geraas de orde in de kamer +herstelt, blijft het rustig in het groote ouderwetsche ledikant. + +--'t Was toch zonderling; dat die voorname zwager daar nu neerlag +in _hare_ woning, en geheel alleen overgelaten aan de zorg van den +verguisden Philip en zijn verachte vrouw. + +--Slaap gerust arme zieke, denkt de jeugdige echtgenoot van den vurigen +Helmond, terwijl ze met de hand aan het fijnbesneden gelaat naar de zij +van het ledikant tuurt: Slaap gerust! Ik heb verplichting aan u. O! 't +geeft een zalig gevoel wanneer men iemand die ons.... wanneer men +"iemand als ú", met zorg en liefde omringen kan. En dat gevoel heb +ik leeren kennen door mijn eenige, mijn trouwe! O God, als hij het +niet zoo dikwijls herhaalde, dat er zonder mij geen geluk voor hem +kon bestaan, ja, dán zou ik misschien al gestorven zijn van smart +over het lot dat hij door mij te dragen kreeg. Maar stil, was het +misschien ook voor hém een bron van stille vreugd, dat hij een arm +en onervaren kind aan zich verbond, om haar een trouw te leeren die +in haar omgeving helaas, maar al te weinig gevonden wordt. + +--O dokter Helmond, je wist niet wat kostelijken schat je in je +broeder hebt bezeten, en dat zijn waarachtige trouw vaststaat als +een rots in zee. Maar nú dokter, nú zul je het weten, nu zul je dan +ondervinden wie mijn Philip is. + +Eensklaps ontstelt Virginie geweldig. In gedachten verzonken naar het +ledikant turend, ziet ze de oogen van den lijder strak en glinsterend +om den hoek der gordijn haar aanstaren. + +"Wil je wat drinken dokter?" zegt Virginie, zich herstellend, maar +houdt de lange zwarte wimpers toch naar den grond geslagen. + +"Neem weg! Grijp weg!" roept de zieke op angstigen toon; en nog eens +met verheffing van stem: "Eva grijp weg!--Zie je niet? Dáár! Ze willen +hem levend met mij begraven!--Laat vallen die diamanten, laat los; +los! Grijpt hem! O God, daar hebben ze ons kind.... O God, en _hij_ +heeft het niet gedaan. _Ik_ heb hem vergift gegeven, _ik_! Zie maar, +bloed, bloed!" En vreeselijk gillend: "Bloed!" + +Philip is reeds toegesneld. Hij waakte al slapend. Een half uur slapens +heeft toch zijn krachten verfrischt.--Weinige oogenblikken later is hij +er in geslaagd den zieke tot kalmte te brengen. Zijn Virginie geeft hij +te drinken, en verzoekt haar dan zich te verwijderen.--Hoor, 't is nu +nog treffender dan zooeven. Aanhoudend, zonder een enkel oogenblik +rust, klinkt het nu uit zijn mond: "Eva kom, Eva kom!" en altijd +weder hetzelfde op dien angstig jagenden toon: "Eva kom, Eva kom!" + +Maar Eva kwam niet. + +Neen, reeds vier- vijfmalen was Philip naar het venster gegaan, +maar telkens reed het rijtuig, 'twelk hij had hooren aankomen +voorbij. En toch, wanneer men na 't ontvangen van het laatste +telegram--dat Woudberg ter volkomene opheldering naar Romphuizen +heeft gezonden--_aanstonds_ vertrokken was, dan had men reeds met den +sneltrein kunnen hier zijn. Maar, of een vrouw als Eva Armelo zich zoo +bijzonder zou haasten....? Althans Philip ziet alweder naar buiten, +doch--Eva komt niet. + +En Eva? Ach, van het oogenblik, waarin zij zekerheid bekwam dat +Helmond zich te Amsterdam ten huize van haar zwager bevond, was haar +opgewonden koortsachtig drijven om te vertrekken zóó sterk geweest, +dat haar oude vriendin er ternauwernood in geslaagd was om haar een +weinig tot kalmte te brengen, en te doen gevoelen dat men niets won +met een paar uren vroeger per rijtuig te vertrekken, indien men toch +met geen vroegeren trein te Amsterdam kon aankomen. Toen men in 't +einde tot vertrekken gereed was, toen heeft de kapitein Armelo God +in stilte gedankt dat mama had besloten maar thuis te blijven. + +De "bespottelijke" ingenomenheid van Eva met die weduwe Van +Hake, ekskuseerde haar, zooals zij beweerde, om "van de partij te +zijn".--"Neen", heeft mama gezegd: "een moeder, die zóó met ondank +wordt beloond, kan haar hart geen geweld aandoen, en meegaan om een +schoonzoon op te passen, die de heele familie bedrogen en haar kind +het hoofd heeft op hol gebracht." + +Ja waarlijk, Armelo is blij geweest dat mama tot dat besluit is +gekomen.--Eva verstond letterlijk geen rede tenzij die weduwe haar +bemoedigde en troostte. Ja, ja zeker, ze luisterde ook wel naar hem +als hij haar courage zocht in te spreken, en haar herinnerde hoe +hij zelf na 't jaar 40 een pil te slikken kreeg, en de ritmeester +Van Disse hém toen getroost heeft met te wijzen op het houten been, +waarmee die oude kameraad sedert 30 moest rondspringen; maar hij +wist toch al spoedig niet meer wat hij zeggen zou, en Eva werd er +ook maar weinig door getroost. Nee die goede mevrouw Van Hake was +hem inderdaad een reddende engel; zij had zoo den slag.... ze was +zoo bedaard; ze praatte niet _mee_, en toch ook niet _tegen_. Ja, +ze was zoo lief voor zijn kind; en dat kind--ach, ze heeft toch +zooveel goeds, en is nu wel diep te beklagen.--Wát zal men er van +zeggen!? Eigen schuld! _Eigen schuld!?_ Maar wie heeft er _geen_ schuld +in de wereld? Eva was zoo jong; zooveel jonger dan hij, Armelo zelf, +in den tijd toen mama.... op een kleiner schaal jawel.... + +"Stil maar Eefje-lief," heeft hij gezegd toen men dan eindelijk in +de vigilante zat, die hen naar 't station zou brengen: "stil lieve +Eva; vergeet niet dat je een militaire-kind bent. Je moet je in den +spoorwagen goedhouden. De sergeant Wagenaar placht te zeggen...." + +Maar Eva hoorde hem niet; ze stak het hoofd uit het portier en riep +vol onrust: + +"Vooruit dan koetsier, vooruit! of we komen te laat aan den trein!" + + + +En Philip Helmond snelt opnieuw naar het raam. Hij heeft weer een +rijtuig gehoord. Het kwam nader. Ja zie, de voerman tuurt naar +de nummers der huizen.--Philips hart klopt vol onrust. Nu is de +vigilante de woning genaderd. Zij houdt stil voor de deur. Zal zij +er uitkomen? Zij! de vrouw die hij haat. Zal zij zich hier bevinden, +_hier_, binnen weinige seconden....! + +"Eva kom, Eva kom!" klinkt het nog altijd van August's lippen, doch +nu telkens flauwer en straks nauwelijks hoorbaar. + +"Ja kom dan, in Godsnaam, kom!" zegt Philip bij zich zelven, en perst +de lippen opeen, en hoort gestommel op de trap, en.... staart naar +de deur, maar mist toch de kracht om die te gaan openen. + +"Voorzichtig kindlief, niet zoo haastig;" zegt Armelo: "Laat mij nu +voorgaan Eva; de trap is steil; en,--ik dien toch te vragen of we +hier waarlijk terecht zijn." + +Maar Eva heeft niet naar den vader geluisterd. Op een paar treden na is +ze reeds boven.--Doch nu, bijna had zij naar evenwicht verloren. De +sleep van haar kleed is aan een spijker blijven haken. Met een +krachtigen ruk, die een groote scheur in dien sleep maakt, heeft ze +zich aan de klem ontworsteld.--Wat, _wát_ geeft ze nu om japonnen +met slepen! + +Vreeselijk bonst haar het hart terwijl ze nu schier in hetzelfde +oogenblik de hand naar gindschen deurknop uitstrekt. Zij voelt, +ze weet het, daar, dáár moet hij zijn. + +Philip Helmond staat onbeweeglijk. 't Is hem alsof hij versteend +is.--Nu zal ze komen.--En, de deur ziet hij opengaan. + +Met gejaagden doch onhoorbaren tred, kwam daar een vorstelijk schoone +gestalte naar binnen. Nadat zij de kleine voile had opgeslagen, +heeft ze hem vluchtig aangezien; en, in hetzelfde oogenblik naar +het ledikant wijzend, is ze ijlings zonder te spreken er heengesneld. + +--En, dát is ze dan.... dat is dan de ijdele vrouw die de zijne +veracht....--Maar hoor--O God, dat moet wel een steen vermurwen; dat +perst hem met geweld de tranen in 't oog. Hoor, eensklaps zwijgt het +jagend geroep van den armen lijder; een lange zucht glijdt er van zijn +lippen; de matte van koortsgloed schitterende oogen slaat hij naar haar +op; 't is alsof een glimlach zijn doodsbleek gelaat overtrekt. En zij, +uitbarstend in bitter geween, roept weder met nokkende stem: + +"Ach ja, mijn August, mijn liefde, mijn alles! Hier hen ik; je Eva!" + +Neen, Philip Helmond heeft aan die eerste opwelling toch geen gevolg +kunnen geven. Een oogenblik was hij er bijna toe gekomen, om haar +terzij te snellen en haar de hand te drukken, vol innigen dank omdat ze +gekomen is en den armen broeder dien weemoedigen glimlach op 't lijdend +gelaat heeft getooverd. Maar, 't was zóó beter; hij heeft het niet +gedaan. De vrouw kan haar man liefhebben, en toch verachtelijk zijn. + +De jongere Helmond wordt nu afgeleid. Er waren nog twee personen naar +binnen gekomen. Dat moeten haar ouders wezen. Hij spreekt fluisterend +met hen, maar, hij zal hun niet toonen dat hij medelijden heeft +met hun kind. Dat kind, die dochter, veracht zijn vrouw, _zijn_ +schat, en daarom.... Philip staat nu weder alleen. De oude man en +die dame in 't zwart zijn naar het ledikant gegaan, en.... Neen, +het was te verwachten, de arme August herkende hen niet. Maar ook, +helaas, de oogenblikkelijke kalmte, die Eva's komst had bewerkt, +is reeds voorbijgegaan. + +Op het zien van den ouden kapitein is August eensklaps overeind +gerezen, en terwijl hij het hoofd terugtrekt naar de binnenzij van +het ledikant, ijlt hij weder: + +"Vermoord! dood! vergift! Voor duizend, voor tienduizend gulden +vergift!" en in woeste opgewondenheid gaat hij met ijlen voort, en +doet de omstanders sidderen, en Eva, marmerwit geworden, terugdeinzen +en het gelaat met beide handen bedekkend jammeren: + +"O God! o groote God!" Doch, meer te spreken vermag zij niet. + + + +Weinige minuten later ontwaakt Eva uit een korte bezwijming. Zij rust +met het hoofd tegen den schouder der jonge vrouw, die ijlings uit de +andere kamer was toegeschoten. De man, dien zij bij haar binnentreden +het eerst heeft gezien, stond aan haar zij en verfrischte haar +met eau-de-cologne. En ofschoon ze eensklaps haar volle bewustzijn +herkreeg, ze moet nu de oogen toch sluiten..... Een oogenblik later +zegt ze zacht: + +"Ik dank u.... 't Is nu voorbij.--Ik zal sterk zijn. Ach, laat mij +nu met hem alleen?" + +'t Sprak vanzelf dat een vermeerdering van drie personen het kleine +vertrek wat al te vol deed worden. + +De dokter, die den patiënt kwam bezoeken, liet zich met een paar +woorden hierover uit. In 't belang van den zieke waren lucht en stilte +noodzakelijk. 't Was hier wel wat klein. + +Weinige oogenblikken later bevindt Virginie Helmond zich in het +benedenhuis, en spreekt er met haar hospita. De hospita schudde eerst +geweldig het hoofd om aan te toonen dat de zaak niet te vinden zou +zijn; maar toch, haar hart was "plooizaam" wanneer het noodig was, +en--ze zou doen wat ze kon. + +Nadat Virginie, weder boven gekomen, zeer vluchtig op het portaal met +Philip heeft gesproken, treden die beiden de ziekenkamer weer in, +terwijl ze nog op den drempel een snellen blik van verstandhouding +wisselen. + +Mevrouw van Hake, die zooeven een goedkeurend woord van den +Amsterdamschen dokter over het aanwenden van een afleidend middel +heeft ontvangen, zegt nu fluisterend tot Eva: + +"Niet zoo onophoudelijk schreien lieve Eva. 't Is niet goed. Zie, +hij ligt nu weer kalm." + +"Maar _hoop_! Zou er _hoop_ wezen?" + +"Waarom zou die er _niet_ zijn? Maar dan moet ook alles gedaan worden +wat in zijn belang noodzakelijk is." + +Op dit oogenblik komen Philip en Virginie in de kamer terug. Terwijl de +eerste naar Eva ziet, doch op een afstand blijft staan, gaat Virginie +naar het venster waar de kapitein Armelo reeds een geruimen tijd stond, +en er gedurig eens naar buiten keek. + +Het was hem eigenlijk alsof hij droomde terwijl hij daarbeneden die +gansch ontwende drukte zag, en, voor zich uit, dat breede spiegelgladde +IJ, tintelend in de zon, met al die zeil- en stoomschepen, en de af- +en aanvarende roeibootjes er tusschen door. Ja, 't was hem alsof hij +droomde. Maar telkens, en altijd weder wanneer hij uit die droomerijen +ontwaakte, kwam hem de vraag voor den geest: Is het dan háár schuld; +de schuld van dat arme kind? Zie, haar _moeder_ is thuis gebleven, en +die _vreemde_ is meegegaan. Haar moeder heeft bij 't afscheid gezegd, +dat zij--alles nu daargelaten--ook wel thuis blijven _moest_. Mama +zou in Eva's afwezigheid toch het bestier van 't groote huis wel +dienen op zich te nemen. + +--Maar--zou het dan _moeders_ schuld zijn alleen, en volstrekt niet +de _zijne_.....? + +Armelo heeft het eensklaps zeer warm gekregen. Ja, hij had daar immers +juist het kind weer aangezien, het lieve kind met haar roodgeschreide +oogen; en.... phu! de oude polonaise met de nauwe mouwen heeft hij toen +wat losgeknoopt. Maar zie, nu de onderjas daardoor aan 't licht kwam, +nu werd Armelo's oog onwillekeurig naar beneden getrokken. Wát was +dat!--Toen hij zich voor die overhaaste reis naar Amsterdam heeft +gekleed, toen moet mama hem--natuurlijk met den meesten spoed, de +groote "tiendaagsche ruzie" en de "vijf en twintigjarige" op de reeds +wat kaal geworden Zondagsche jas nebben genaaid. + +--Goeje hemel, dat hij daar eerder niets van gezien heeft! Is _dit_ +nu een gelegenheid.... dit!? + +Zoo spoedig mogelijk heeft Armelo zijn pennemes uit den zak gehaald. + +Geheel en al afgewend, bijna met hoofd en handen tegen het vensterglas +gedrukt, tarnt hij nu die monsterdingen los. + +Op het oogenblik dat de kapitein hiermee bezig was, trad Virginie op +hem toe. Zoo snel hij kon deed hij nu de polonaise weer dicht, maar kon +het niet verhinderen dat de "tiendaagsche ruzie" er onderuit en voor +zijn voet op den grond viel.--Dat was hem nog eens gebeurd.--Gelukkig, +zij ziet het niet. Armelo zet er haastig den voet op. + +"Watblieft u mevrouw?" + +Terwijl Virginie Helmond den kapitein verzoekt om--voor zoolang als hij +hier zal blijven--van een der beide benedenvertrekjes die haar hospita +wil inruimen, gebruik te maken, is Eva--na een aarzeling--opgestaan, +en, tot Philip genaderd, zegt ze fluisterend met neergeslagen blik: + +"Ik wilde u iets vragen. Het betreft...." + +Ofschoon Philip bij deze onverwachte toespraak eensklaps zeer bleek +is geworden, zoo bespeurt Eva echter zijn ontroering niet, en, zich +aanstonds herstellend, opent hij de deur van het kleinere achtervertrek +en zegt: + +"Ga in deze kamer mevrouw. Hij mocht ons hooren misschien." + +En daar staan ze nu tegenover elkander. Eva is zeer gejaagd. Bij +haar diepe smart pijnigt haar niets zoo geweldig als de gedachte, +dat ze zich nu in de woning van dien Philip en zijn vrouw bevindt, +en van hunne weldaden en hun genade afhankelijk is. Bovendien, in +den laatsten tijd zeer aan ruime vertrekken gewoon, is het haar hier +onmogelijk klein en benauwd. Met den sleep van haar kleed vult ze +bijna de geheele ruimte van dit hokje. + +'t Is toch alsof dat gevoel haar nog uit een andere oorzaak +hindert. Eensklaps vat zij de overvloedige ruimte van haar japon en +trekt die naar boven. + +"Wat wenscht u mevrouw?" zegt Philip en zijn stem klinkt ongevoelig. + +--Is dat dezelfde man die haar straks met zijn hulp heeft terzij +gestaan! Maar toch, dien toon kan zij nu beter verdragen: Koudwater +dient haar; hoe killer hoe liever. + +"Wij zijn u tot last," vangt ze aan terwijl ze--nog bezig met dien +sleep van haar kleed--de oogen steeds naar omlaag houdt: "Uw woning +bestaat uit deze twee kamers niewaar?" + +Philip geeft geen antwoord. Eva vervolgt: + +"De dokter heeft gezegd dat de voorkamer, met het oog op mijn lieven +zieke, wel wat klein is. 't Zal hem kwaad doen als wij daar gedurig +tezamen zijn.... Ik wenschte.... Ik zal in het dichtstbijgelegen +logement een paar ruime kamers bestellen, en dan...." + +Eva zwijgt.--Philip zwijgt mede; doch, na eenige oogenblikken van +stilte ziet hij haar met gefronste wenkbrauwen aan, en herhaalt op +vragenden toon hare laatste woorden: "En dan....?" + +"Dan wilde ik Helmond erheen laten brengen," herneemt Eva: "tenminste +wanneer de dokter het goedvindt. Natuurlijk met alle voorzorg; in +een welgesloten rijtuig. En...." + +Eva zwijgt weder. + +"En....?" herhaalt Philip. + +"Ja, en ik zou u dan hartelijk.... willen.... dankzeggen, voor..." + +"Voor....?" vraagt Philip even koud. + +"Voor alles wat u deedt in 't belang van mijn lieven man; en u +verzoeken...." + +Droefheid en verlegenheid werken samen tot het te voorschijn roepen +der tranen die Eva weer snikkende schreit. Philip komt haar een +schrede nader: + +"Mevrouw," zegt hij zeer bedaard: "op dit oogenblik treffen uw tranen +mij minder dan ik wenschen zou. Vergeef mij, ik kan niet altijd +zwijgen, 't is mijn gebrek. Maar 't was toch mijn plan niet u hard te +vallen. Tegen uw wil en tegen den mijne kwaamt u in deze woning. Geloof +me, ik zal de wetten der gastvrijheid--en nú vooral--geen oogenblik +schenden. Er is voor gezorgd dat uw vader en de doktersweduwe met +u in deze woning kunnen blijven zoolang als zij 't verkiezen. Voor +wie bij August moet waken zal mede op de voorkamer een bed worden +gespreid. Niet meer dan één of twee personen tegelijk behoeven bij +den zieke te zijn. Ik vrees geen oogenblik dat een verblijf hem hier, +op die wijze, nadeelig zou kunnen worden. De lucht is hier frisch aan +het IJ.--Ik bid u laat mij uitspreken: Mijn vrouw en ik, we beschouwen +u van dit oogenblik afaan als meesteresse in die voorkamer, dáár. Wat u +noodig hebt 't zal er wezen. Ik ben een zeer rijk man op dit oogenblik +mevrouw. Maar," vervolgt hij zacht doch met klem: "tenzij de _dokter_ +gebood dat August in 't belang zijner herstelling naar elders moest +vervoerd worden--'tgeen ik voor onmogelijk houd--zal ik niet toestaan +dat hij ergens anders dan in deze woning herstelt of.... sterft. Ik +herhaal u, _dat zal ik niet toestaan_. Misschien kent u beter dan ik +de oorzaken mevrouw, die hem een _rijke_ woning deden ontvluchten." + +Eva sidderde.--Moest zij zoo iets hooren, zoo iets van hem! Waar +is haar vader; waar blijven ze dan om haar te beschermen! O, nu hij +haar hier _alleen_ heeft, nu durft de man, die haar straks voor 't +oog van anderen zoo liefdevol bijstond, haar wel waarheden zeggen +die.... Hoe! Eva beeft nog sterker.--Heeft hij haar _waarheden_ +gezegd!? O God! Haar ontroering zal ze nu toch verbergen. Moet ze +het dan hooren, van die lippen, dat ze zelve.... Neen, hoor: + +"Maar naar die oorzaken vraag ik niet. Ik wilde u slechts zeggen, +dat ik August op mijn weg heb ontmoet. Van zijn onschuld was ik niet +overtuigd. 't Sprak vanzelf dat ik hem in bescherming nam, en een +eed zwoer dat men den armen zieke _niet_ vatten zou. Ha, daar was +een middel!" vervolgt Philip, en zijn oogen glinsteren ofschoon +hij dat middel niet noemt. Goddank, 't was onnoodig geweest zich +inplaats van zijn broeder, den vluchteling te noemen: "Maar noodig +was 't wèl dat ik hem hier bracht: Zijn eenige "trouwe vriend" kon +hem niet opnemen. 't Was om de "lieve kleinen" zei Woudbergs vrouw; +men vreesde voor een epidemische ziekte.--Nú is hij hier: 't zal u +vrijstaan mevrouw, te blijven of te vertrekken naar goedvinden; maar, +ik zeg 't u nóg eens: hier zal hij beter worden of--sterven!--En, +als er niemand mocht zijn om hem te verzorgen, al moest het ook +weken en maanden lang duren"--Philips stem bekwam eensklaps iets +trillends, iets onbeschrijfelijk roerends: "dan, zie,--dan zouden +wij hem toch terzij blijven, _mijn vrouw_ en _ik_; en aan niets, +nee, zoo waarachtig als hier een hart klopt, aan niets zou het hem +ontbreken, al moest het laatste stuk uit ons huis, ja, al moest de +wieg waar ons kind in slaapt, er voor verkocht worden." + +--O God, die tranen in dat oog.... Eva weerstaat ze niet. + +"Philip!" zegt ze en grijpt de hand van dien vurigen man; en weder: +"Philip!" + +En hij?--O, dat klinkt als muziek.--Maar neen, dat heeft hij niet +bedoeld; niet gewild; en.... Ha, gelukkig, een zachte kreet van den +ontwakenden kleine geeft hem het recht om snel zijn hand uit die van +Eva terug te trekken. Nu spoedt hij zich voort naar de wieg. Zie, +het wakker geworden jongske, met zijn frissche koontjes door den +slaap gekleurd, het lacht en kraait zijn lieven vader weer toe. + +"Sust sust Fritsje, stil! geen leven maken mijn kleine man!" zegt +Philip, en neemt het blondkopje uit de wieg, dien lieven kleinen +mol! En als hij nu zijn lippen op die lachende koontjes drukt, dan +strekt het kind de kleine poezele handjes naar Eva uit, en wiegt +onrustig met het lijfje naar die zij; en ziet haar aan met zijn +lokkende blauwe kijkers. + +--O welk een engelachtig kind! Zie, zie, hoe het haar toelacht. Met een +snelle beweging wischt Eva zich de tranen af; en--als ze het kind, dat +zich al meer en meer naar haar vooroverbuigt en bijna het evenwicht zou +verliezen, nu met de beide handen heeft opgevangen, dan zegt ze zacht: + +"Dat is je zoontje, niewaar Philip?" + +"Ja," klinkt het op zonderlingen toon: "_en het kindje van Virginie_." + +Terwijl Eva het jongske zoent, heft ze haar schoone oogen tot den +broeder op, en dan.... dan wil ze iets vragen.... + +Maar 't was niet noodig. Terwijl het in de voorkamer rustig bleef, +scheen de moeder te hebben gevoeld dat haar kind was ontwaakt. + +Virginie kwam zachtjes den hoek der deur om, in het achtervertrek. Ze +zag haar Fritsje in Eva's armen. En: + +"Virginie.... zuster!" zegt Eva met bevende stem. Meer zeide ze +niet. Maar 't was genoeg. + +En, als het spartelende jongske een oogenblik later op den arm +der moeder zijn Fiffie, Fiffie! roept, dan heeft Eva den strijd +gestreden. Ze had op de bleeke wang dier moeder een zoen gedrukt, +een zoen van dankbare liefde. + + + +'t Was nu omstreeks een half jaar geleden. Aan Philips eisch was +voldaan: August had _zijn vrouw geroepen_ en--hun jongske heeft _nú_ +niet _geslapen_. + + + + + + + +VIER EN VEERTIGTSE HOOFDSTUK. + + +Slechts voor weinige oogenblikken mocht een weldadig gevoel Eva's borst +doorstroomen. Droeve hulpkreten klonken er weer uit de aangrenzende +kamer. Eva's hoop, straks door Helmonds kalmer neerliggen gewekt, en +de zoete gewaarwording der overwinning die zij op zich zelve behaalde, +ze waren eensklaps vergeten. + +Het innigst medelijden met dien lijder moest nu wel het ongevoeligste +hart vervullen.--Eva was radeloos.--'t Werd onmogelijk dat zij +langer in de ziekenkamer bleef. Slechts mannenkrachten waren instaat +om den armen zieke te beteugelen. Zijn ijlende waanzin uitte zich +het allermeest door het denkbeeldig beschermen van een kind tegen +duizenden moordenaars, die het van een schaap wilden wegtronen, hem +lokkend met gansche snoeren van diamant; en dan weder, zoo mogelijk +nog sterker, door in doodsangst te willen ontvluchten aan de handen van +bloeddorstige beulen die hem aangrijnsden omdat--zie maar, omdat daar +het lijk lag van den generaal, den pleegvader, door hem vergiftigd, +door hem vermoord. + +De dokter, die tegen den avond nog eens terugkwam, heeft het niet +tegengesproken dat het misschien weldadig op den patiënt zou kunnen +werken, indien mijnheer Van Barneveld zich spoedig aan hem kon +vertoonen: + +"Ja zeker mevrouw, toen hij ú zag, toen werd hij óók kalmer. Welzeker!" + +"Indien ik dan aanstonds schreef?" + +"Ja, dat zou niet kwaad zijn.--Van harte 't beste! Tot morgen. Als +ik van nacht soms noodig mocht zijn dan...." + +"O God, dokter, u vreest toch niet....? Nee! mijn beste Helmond zal +immers beter worden?" + +"We zullen doen wat we kunnen mevrouw. Zoolang er geen zekerheid voor +een droevig einde is, geven we de hoop niet verloren. In uw beider +belang moet ik u echter bepaald ontraden om vooreerst weer bij hem +te gaan. Wanneer hij morgen rustiger is.... Ja, dán, welzeker!" + +--O, is er een vreeselijker toestand te bedenken!? Hier in het +benedenhuis, in een benauwd en somber vertrekje, hier moet ze werkeloos +toeven en verteren van angst, terwijl daarboven een aangebeden man +door anderen wordt geholpen.... Eva vliegt overeind. + +"Lieve kind, blijf toch wat kalm," zegt mevrouw van Hake: "Papa is +immers óók boven. En hoor maar.... 't is nu weer rustig." + +"Maar hier, hier is de onrust onbeschrijfelijk!" roept Eva, en drukt +de hand met geweld op de borst. "O God, _als_ hij stierf.... ik zou +krankzinnig worden, want.... Maar nee, _ik_ heb het niet gedaan. Nee, +nee!" klaagt en schreit ze voort: "nee, ik heb hem zoo lief, zoo +waarachtig lief.--Die vrek is de hoofdschuldige. En hij moet hier +komen; hij _zal_! O schrijf hem, lieve engelachtige vrouw; schrijf +hem dat August zal sterven als hij niet _aanstonds_ hier komt. Nee ik, +_ik_ kan het niet." + +Mevrouw Van Hake is tot schrijven bereid.--Maar dan--zou een brief +er niet te laat komen, en zal die gestrenge man gevolg geven aan het +dringend verzoek indien Eva het niet zelve vraagt? + +--Ja zeker, de brief zal te laat komen, meent Eva, en, waar is het +ook, indien zij 't niet zelve vraagt dan zal hij spotten met haar +droefheid en angst.--In Godsnaam! Als zij dan kruipen moet, dan zal +zij 't nú doen ter wille van dien eenigen vriend!--'t Zal een telegram +zijn,--Goed, zij schrijft met trillende hand: + +"Generaal!" + +--Neen, dat kan niet blijven. Weder schrijft ze: + +"De pleegvader van dokter Helmond wordt dringend verzocht..." + +--Neen, alweder neen! Zóó weigert hij.--Opnieuw: + +"Geachte oom!"--O welk een leugen! "Indien gij nog eenig gevoel voor +uw pleegkind hebt...." + +--Maar is zij dan krankzinnig! Al ware die stijl geschikt voor een +telegram, op dien toon zal zij hem zeker niet bewegen om in allerijl +naar hier te komen. + +Eva staart voor zich heen. En, 't is haar eensklaps alsof ze den +grijsaard dáár zag. Zij spreekt hem aan; zij verzoekt hem dringend +dat hij August zal gaan zien en tot kalmte brengen.--Hij weigert.-- +"Lieve oom!"--Hij schudt met dat grijze.... toch wel eerwaardige +hoofd.--"Oom, beste oom, ik bid, ik smeek u!"--Hij ziet haar aan, +maar zwijgt.--"Lieve oom.... ik heb schuld; ja wij zullen terugkeeren +van dien weg.... beste oom, maar om Godswil.... ga dan ook mee?" + +--Zie, nu wenkt hij haar toe. + +Eva drukt vluchtig de hand voor de oogen. Een oogenblik later schrijft +ze opnieuw. Eerst het adres, en dan: + + + "Beste oom. In bitteren zielsangst smeek ik u, kom Helmond + _aanstonds_ zien. Hij roept u. Hij zal sterven indien u + wegblijft. Eeuwig dankbaar zal u zijn uw + + + Amsterdam, Buitenkant 103. Eva Helmond, + + Armelo." + + +Het telegram werd verzonden. + +En--er volgde een lange en droevige nacht. + + + +Des anderendaags tegen den namiddag, bevonden zich onder de aangekomen +reizigers met den sneltrein uit Utrecht, een deftig oud heer benevens +een tengere jonge dame. Een oude knecht in eenvoudige livrei, met +een valies in de hand, is hen reeds vooruitgegaan, en helpt straks +met de meeste zorgvuldigheid den grijsaard en diens bleeke dochter +in de vigilante, welke hij spoedig als de beste heeft uitgezocht. + +"Naar de Keizerskroon Willem;" beveelt de oude heer. + +"Best generaal;" zegt Willem, en slaat even aan, alvorens hij zich +naast den huurkoetsier op den bok zet. + +"Niet zoo hard rijden;" zegt Willem tot den voerman: "De generaal +is niet al te wel, en hard rijden op de steenen zou hem kwaad kunnen +doen." + +"Zoo, is dat een generaal?" zegt de aangesprokene: "Ik dacht wel dat +het een hooge van 't volk was. Nou hier in Amsterdam malen we daar +weinig om." + +Willem zweeg, maar op gevaar af van een "standje" met dien huurkoetsier +te krijgen, greep hij als man van 't vak, naar de leidsels, want, +dat vreeselijk gehots op die keien 't moest den generaal zeer zeker +hinderen. + +Ja, Van Barneveld was inderdaad zeer vermoeid toen hij aankwam. 't +Was volstrekt noodzakelijk dat hij eerst in 't logement een half +uurtje uitrustte. + +De eerste vraag van Jacoba aan den opperschenker in het logement, +was, om haar aanstonds een kopje en wat melk te bezorgen. Nog +met haar handschoenen aan, maakte ze voor den lieven vader weer +een van de poeders klaar die den zieke zoo heilzaam zijn geweest; +en--in geen geval zou ze het anders doen dan dokter August Helmond +had voorgeschreven. + +"Over een half uur de vigilante;" beval Van Barneveld: "Buitenkant, +nummer honderddrie." + + + +Aan dien Buitenkant Nº. 103 stond het dokterskoetsje voor de deur. De +dokter sprak in een der benedenkamertjes nog even met mevrouw van +Hake. 't Was heel goed dat mevrouw Helmond nu maar boven bij hem +was. Neen, kwaad kon het volstrekt niet; och nee.--Over een paar uren +hoopte hij nog even aan te rijden, want..... + +Mevrouw Van Hake vernam verder de laatste woorden in de gang, en zag +daarna het koetsje wegrijden. + +O welk een onbeschrijfelijk zalig oogenblik is het geweest, toen die +schrikkelijke nacht was voorbijgegaan en de afgetobde lijder, na eenige +uren van rust, de oogen heeft geopend, en kalm en zacht heeft gevraagd; + +"Is Eva niet hier?" + +--Ach, wáár zou ze nu anders wezen! Ja ja, hier was ze: + +"August! eeuwig dierbare, lieve August! Och je kent me dan weer?" + +"Ja, ja juist, ik wist wel dat je komen zoudt."--Hij ziet haar aan: +"Goddank dat je er bent mijn lieve.--Ik ben erg ziek Eva; heel ziek." + +"Ja mijn beste, maar nu ben je beter." + +"Beter?--Toch niet _heelemaal_ beter Eva. Ik voel.... Luister +eens.... Hier.... Geef me die hand.... Zoo.... Wacht even.... 'k Ben +moe.... heel moe...." + +"Lieve beste August, als het je vermoeit, spreek dan niet; word dan +eerst weer sterk en gezond." + +"Ja, maar dan zou het te laat kunnen zijn;" zegt Helmond weder na een +korte pauze en nu op zeer duidelijken toon: "Zoo, ja met die lieve +hand op mijn hoofd dat is goed.--Eva, zeg, zijn wij alleen? Is daar +nog iemand?" + +"Ja beste, hier is papa; en Philip is daar ook. Je trouwe brave Philip +die je in zijn woning verzorgt." + +"Ik weet het; ik heb dat alles gehoord.--Goeje +jongen! Onverdiend!"--Hij roept luider: "Philip!" + +De jongere Helmond staat nu bij het ledikant. 't Is hem onmogelijk +om een woord te spreken, nu hij de trillende broederhand vat die +hem werd toegestoken, terwijl die afgetobde blauwe oogen hem zoo +onverklaarbaar gevoelvol aanstaren. + +"Papa ook;" herneemt August: "Brave man! Hier blijven allebei Mevrouw +Van Hake....--_Virginie_!" zegt hij weer luider. + +"Och Philip, roep je vrouw; hij wil haar zien;" zegt Eva snel:--O +hoe helder spreekt hij nu. "Lieve eenige August!--Goddank, Goddank +dat alles voorbij is!" + +Een oogenblik bleef het stil. + +"Ja, alles is voorbij...." herneemt Helmond, en vervolgt, somtijds +zwakker doch ook telkens weer met heldere stem: "Voorbij!.....'t +Was een korte dag. De morgen was wel schoon, maar de avond is vroeg +gevallen; een leelijke mist had den dag verdonkerd...." + +"Het ijlen begint weer;" fluistert Armelo bijna onhoorbaar tot mevrouw +Van Hake; "Dan moet Eva weg. Volstrekt!" + +"Ja Eva, ja, mijn zwakheid heeft dien korten dag in een mist +gehuld...." + +"August, mijn lieve August, spreek daar niet van." + +Helmond slaat vluchtig de oogen tot haar op: + +"Ik heb vreeselijke droomen gehad Eva." + +"Och, die zijn nu voorbij," zegt Eva weder, en zoent hem op de +ingevallen wang. + +"Zóó, dat wilde ik juist vragen," herneemt de zieke zeer luid: "een +_zoen_! Ik wist wel dat je hem geven zoudt, mijn _mooi lief kind_, +mijn _nachtegaal_!" + +Eva blijft hem zoenen met vuur, totdat de stem eener zorgvolle, +vriendin haar in 't oor fluistert: + +"Spaar hem. 't Is niet goed lieve Eva!" + +"Laat haar, brave vrouw;" zegt Helmond weder, en heeft nu de oogen +der doktersweduwe ontmoet: "Zij wil het doen voor u allen: mij mijn +schuld vergeven." En dan nog luider: "Ja, _mijn schuld mij vergeven, +mijn zondige zwakheid, mijn ellendige zwakheid_!" + +Het moede hoofd viel terzij. Zóó kon hij niet voortgaan, maar toch +vernam men nog met bijna onhoorbare klanken: "Als een kind grijpt +naar de vlam eener kaars, dan.... weerhoudt men dat kind...." + +'t Gaf Eva na de oogenblikken van stille blijdschap over die merkbare +beterschap--waardoor ze als 't ware in den zoeten dommel van 't +verleden was teruggevoerd--een vreeselijken schok toen Helmonds +laatste, misschien alleen voor haar verstaanbare woorden, haar zoo +ontzettend diep in de ziel zijn gedrongen. + +--Nu weet zij het weer; ja, alles ineens: + +--Door háár, door háár alleen, is die brave goede man al dieper en +dieper gezonken. + +--Door hare schuld, o God, was er in zijn reine ziel waarschijnlijk +voor een oogenblik--een _ondeelbaar_ oogenblik--de _gedachte_ +opgerezen dat het geneesmiddel voor den grijzen pleegvader in een +grooter hoeveelheid toegediend, het middel ter uitredding in den +nijpenden geldnood zou kunnen worden.--Ja, Eva weet het nu alles: Wat +zij niet zelve heeft begrepen, dat heeft die trouwe vriendin haar op +'t zachtst en 't liefderijkst doen gevoelen. + +"Och August!" barst Eva nu bitter schreiende los: "Moet ik, _ik_ +vergeven, ik, ongevoelig ijdel schepsel, _ik_!" Zij verbergt haar +schoon gelaat in de beide handen, en dan, voorover vallend op zijn +kussen, schreit ze nokkend voort: "_Ik_ ben schuldig, _ik_ heel +alleen. O wát geef ik om _alle_ schatten ter wereld als _hij_ maar +leeft. Och goede God!" + +De oudere Helmond heeft het hoofd weer naar Eva's zij gewend: hij +doet een poging om zijn hand op haar hoofd te leggen. + +Mevrouw Van Hake ziet het, en is hem behulpzaam. Hij dankt haar met +dat moede goedaardige oog. De weduwe verwijdert zich van het ledikant, +'t Kon iemand te machtig worden. Helaas! zij weet dat er maar zeer +weinig hoop op beterschap is. + +"Eva niet schreien;" herneemt nu Helmond. En na een oogenblik +stilte: "Wij hebben elkander te zwak.... maar toch zeer liefgehad, +Eva.... _zeer_! En, nu zullen wij scheiden lieve kind." + +'t Was dokter Helmond aan te zien dat hij zich nog in deze laatste ure +beheerschen kon. Hij heeft Eva de naderende scheiding zelf willen +aankondigen. Hij had zich voorbereid op de uitwerking van dien +vreeselijken schok. Het moest zoo wezen, in aller belang. + +En, na een akeligen wanhoopskreet van Eva, en een uitbarsting van +haar hevig beangst gemoed, terwijl ze schier in vertwijfeling God +en menschen om redding smeekt voor hem die haar zoo lief is, slaat +Helmond met alle krachtsinspanning den arm om haar hals, en zegt met +heldere stem: + +"Toon dan nog eens Eva, dat je mij waarlijk liefhebt, en schrei niet +zoo hevig lieve; dat schreien maakt mij het sterven _bang_!" + +Zie, die woorden wekken haar op. Ja zij vermant zich.--Moet zij hem +dan ook het sterven nog bang maken. _Zij_! + +"O, maar God zal het niet gedoogen! Nee August! Nee, nee, _niet_ +sterven, mijn lieve _lieve_ man! In een hut wil ik wonen als je maar +bij mij blijft; met brood en water zal ik tevreden zijn. O, voor wie, +_voor wie_ zou ik leven, als jij, mijn eenige, me ontvallen moest!" + +En Helmond fluistert met trillende stem: + +"Voor ons kindje Eva. Als God wil dan zie je mij in ons kindje +weer.... Wees sterk, en leef voor hem lieve vrouw...." En dan bijna +onhoorbaar: _Als een kind grijpt naar de vlam eener kaars_...." + +"Mijn engel, mijn eenige!" nokt Eva aan zijn oor: "Zoo waar als God +leeft, ik zal sterk zijn en goed. Maar jij zult bij mij blijven; +jij zult _hem_ leeren, en mij steunen; ja August, ja!" + +"Ik heb het wel vurig gewenscht.... lieve vrouw. Ik zou hem zoo +graag.... op den arm hebben gedragen.... en gekust op dat lieve kopje, +maar, dat zal niet zoo zijn." En zich afwendend, onhoorbaar: "Nee, +niet zoo zijn. Ik heb het niet verdiend!" + + + +In het uur dat volgde kwam de dokter weder. Hij schudde het hoofd. Maar +gelukkig, de zieke was nu zeer kalm; en de liefde van allen die hem +omringden spreidde zijn peluw zacht. + +Daareven was het een treffend oogenblik geweest. Met de vervlogen hoop +om ooit het kindje te zullen zien waarnaar hij zoo vurig verlangde, +heeft hij, waarschijnlijk teneinde zich nog even in de aanschouwing +van een kleinen Helmond te verheugen, de namen van Virginie en Fritsje +genoemd. En, ijlings is toen de moeder heengesneld en met haar jongske +teruggekomen. Ja, ofschoon August onmiddellijk na het roepen van +die namen heeft gestameld, dat men hem het kindje toch liever niet +brengen moest--immers de vrienden Woudberg waren misschien met eenig +recht bezorgd voor hun kroost geweest,--die moeder, die ouders _hier_, +ze hebben geen oogenblik berekend. + +Ach zie, met Fritsjes kleine warme handje, streelt nu die moeder +nog zijn kille wang.--O God, dat deed hem zoo onbeschrijfelijk goed, +en hij heeft gestameld: + +"Philip, Virginie.... Eva, lieve vrouw, onze kinderen zullen, als +God wil.... vrienden zijn, _trouwe brave vrienden_!" + + + +Slechts twee wenschen, die de lijder een paar malen heeft geuit, +schenen niet vervuld te zullen worden. De generaal Van Barneveld was +nog niet gekomen, ofschoon hij desnoods reeds in den voormiddag te +Amsterdam had kunnen zijn.--Mevrouw Van Hake bedroefde dit, misschien +het allermeest in _Eva's belang_. Maar, innig deed het haar tevens +goed, dat Helmonds tweede wensch--ofschoon die bezwaarlijk zou kunnen +vervuld worden--haar besten Thomas gold. Helaas, het zou zeker te laat +zijn al wilde men hem nú nog ontbieden, maar--Thom zou het weten, +en levenslang zal hij den geliefden dokter er voor zegenen, dat hij +nog in zijn laatste uren tot driemaal toe naar zijn "braven Thom" +heeft gevraagd. + +Een weldadig gevoel mocht mede de goede vrouw vervullen, toen zij +weinige oogenblikken later het papier kon toevouwen, 'twelk een zeer +kort afscheidswoord van dokter Helmond aan zijn pleegvader bevatte, +een vaarwel, 'twelk hij haar met zwakke stem gedicteerd had, en daarna, +ofschoon met onvaste hand toch zeer goed leesbaar, met zijn voornaam +heeft onderteekend.--Dat afscheid luidde: + + + "Oprecht geliefde pleegvader! + + "Heb dank voor alles. Laat mijn sterven de zoen zijn voor het + leed, dat wij u hebben aangedaan.--Ik beveel u de vrouw aan, + die ik te zwak heb bemind, en het kindje waarvoor zij leven + wil. Mijn vertrouwen staat vast dat mijn weldoener grootmoedig + mijn schuldeischers voldoen, en mij bovenal de schuld mijner + zwakheid zal vergeven. Groet mijn zusje met een kus. Vaarwel! + + Uw stervende + + August." + + +Onder 't schrijven heeft mevrouw Van Hake op een schier gebiedenden +wenk van Philip den volzin weggelaten, dien August er bij gedicteerd +had: "Vergeef ook den trouwen Philip; zijn vrouw is zijn leven +en kroon!" + +Neen neen! Philips oogen hebben gefonkeld: Dat nooit; dat in der +eeuwigheid niet! + + + +Papa Armelo, die in het benedenvoorkamertje een brief aan mama en +Louise schrijft, ziet eensklaps op. Onder den bril door, naar buiten +turend, meent hij dat zijn oude oogen hem bedriegen. Daar ginds, +dicht bij den waterkant zag hij een blond jongmensch die, terwijl hij +zich het zweet van het aangezicht wischte, aan een sjouwerman eenige +inlichtingen scheen te vragen. + +En die jonkman was.... Maar een rijtuig is er eensklaps tusschen in +gereden.--Het hield stil; hier, juist hier voor de deur. + +--Is het Willem van _De Zonsberg_, de oude koetsier, die daar van +den bok springt? Is het de generaal die.. .? + +Armelo weet niet of hij waakt of droomt. Hij schreef daar juist aan +mama en Louise dat die generaal toch zeer koud en hardvochtig was, +want, dat Eva gisteren een telegram had gezonden en.... Maar nu, +in een oogenblik heeft de oud-kapitein zijn onvoltooiden brief van +de tafel weggegrepen en, ineengefrommeld, in den jaszak gestoken. Nu +heeft hij de deur van het kamertje geopend. De generaal Van Barneveld +is binnengetreden. + +Hij ziet er zeer slecht uit, en is nog bleeker dan zijn dochter die +achter hem aankomt. + +De grijsaard kan ternauwernood spreken. + +Armelo is een weinig verlegen, en neemt daardoor onwillekeurig een +eenigszins militaire houding aan, terwijl hij in zijn woorden een +paar rrs meer dan gewoonlijk gebruikt. + +"Ja 't is zeer zeer erg generaal! Ik vrees.... Tenminste...." + +Van Barneveld ziet op. + +Tenminste.... kapitein?--Dus er is nog hoop?" + +"Volgens den dokter _niet_, generaal. Hij heeft ontzettend geleden." + +"Wij weten dat alles kapitein;" valt Jacoba zeer haastig in, en even +snel vervolgt ze: "Is de familie van Helmond óók bij hem? Ik meen +zijn broer en zuster?" en terwijl zij dat vraagt, wenkt zij den man +dat hij ontkennend zal antwoorden. Maar de goede Armelo is de jaren +van mimiek en taal der oogen voorbij. Hij heeft het niet begrepen. + +"Jawel juffrouw, tenminste nog voor weinig minuten waren ze er +allebei.--O generaal, uw komst is een waarachtige zegen van God. Wat +heeft die arme Helmond om u geroepen en naar u verlangd." Armelo werd +stouter: "'t Is braaf, 't is edel generaal, dat u gekomen bent. Ik +zal ze boven met uw komst gaan bekend maken." + +"Kapitein!" roept Van Barneveld hem na. Maar, of de oudedag Armelo +soms al wat hardhoorig maakte, althans hij keert niet terug. + +'t Was een vreemde verschijning voor den generaal en zijn dochter, +toen ze inplaats van Armelo, daar eensklaps Thomas Van Hake, zoo rood +als scharlaken zagen binnenkomen. + +Thom heeft in één adem gezegd wat hij op 't hart had: Dezen morgen, +juist tien minuten voor 't vertrek van den sneltrein, heeft hij +dezen grooten verzegelden brief aan 't adres van zijn goeden meester +ontvangen. In verband met courantenberichten, en een paar woorden +die de dokter zich in den laatsten tijd, zeer in vertrouwen, heeft +laten ontvallen--als zou men hem namelijk over iets zeer gewichtige +gepolst hebben,--in verband met dit alles heeft het aanstonds bij +hem vastgestaan dat deze brief dokters benoeming tot professor +bevatte. Terstond heeft hij Bus verzocht om voor dezen enkelen dag +het huis te bewaren, en is hij zelf, zonder oponthoud naar het station +gevlogen, waar de sneltrein juist het sein tot vertrekken gaf, toen hij +bijna ademloos in een derde-klasse-waggon is neergevallen. Bij aankomst +te Amsterdam heeft men hem eerst naar een geheel verkeerden Buitenkant +gezonden; maar nu, hier zijnde, nu dankte hij den goeden God, dat +hij--zooals de kapitein hem reeds in de gang heeft gezegd--zijn lieven +meester nog in leven vindt om hem _zelf_ dit schrift te kunnen geven, +en, nog eens de hand te mogen drukken van den vriend, die zich zoo +liefderijk over een arme weduwe en haar kind had ontfermd. + +Van Barneveld scheen zeer getroffen.--Hij aarzelde een oogenblik, +en sprak toen schijnbaar kalm: + +"Je ijver prijs ik jongmensch; maar wat je doen wilt, keur ik af. Zulk +een stuk moet den man niet meer onder de oogen komen, die binnenkort +voor den rechterstoel van God zal verschijnen. Geef mij dien brief +menheer Van Hake, en spreek er niet van." + +"Maar generaal, maar...." stottert Thomas onthutst. + +"Ik verzoek dat je mij dat stuk geeft menheer Van Hake!" + +"Nee generaal, nee! Neem mij niet kwalijk, maar dat, _dat is_ te +erg. Om mijn besten dokter die laatste eer.... die...." Thomas ziet +eensklaps Jacoba's angstig smeekenden blik. Hij weet niet wat het haar +heeft gekost om den vader tot deze reis, en vooral tot het bezoeken +van den stervende _in de woning van Philip Helmond_ te bewegen; neen, +Thomas weet het niet; maar die blik van Jacoba doet hem plotseling de +waarheid vermoeden; en.... zou hij haar smeekend vragen weerstaan? Mag +hij dien al te gestrengen man, hier--nog eer hij den dorpel van dat +ziekenvertrek overschrijdt--door een vermetele tegenspraak ontstemmen, +en daardoor misschien veel meer bederven dan honderd zulke stukken +kunnen goedmaken? + +"O vergeef mij generaal" valt hij nu zich zelven in de rede: "ik wil +mij aan uw wijzer oordeel onderwerpen. Ik dacht maar dat het iemands +sterven verlichten kon, wanneer hij _de zorg aan zijn jeugd besteed_, +nog in 't laatst zoo krachtig gewaardeerd zag." + +Een half uur later zat de oude generaal aan het sterfbed van zijn +pleegzoon. + +Mevrouw Van Hake heeft het reeds gezegd: 't kon iemand soms te machtig +worden. Ook dien grijsaard werd het te machtig toen het reeds mat +geworden oog hem voor 't laatst zoo smeekend aanzag, en zijn woorden +nog bijna onhoorbaar klonken: + +"Dank vader! Uw vloek.... gold de zonde! Uw gestrengheid was +liefde.... _Onnut_ en _zwak_.... mijn leven.... _Verzoening_ mijn +_sterven_.... O, voor allen vergiffenis vader?" + +En de oude generaal? Er gleden dikke tranen langs zijn grijzen knevel +neer; en hij drukte de magere hand van dien.... ja, van dien geliefden, +dien meest geliefden pleegzoon; en, hij wilde nog spreken, maar neen, +neen, die hand kan hij nog drukken, maar spreken, o God der genade, +spreken, dat kon hij niet. + +Maar hoor, daar klonk al schreiend en bevend toch een welluidende +stem. 't Was die van Jacoba: + +"Nee mijn goede August: _onnut_ was je leven niet, nee! Dat mijn beste +vader nog hier kon wezen, hij dankt het, naast God, aan de hulp van +mijn lieven broeder!" + +Thom kan niet zwijgen in dezen stond. Neen, goede God, hij _kon_ het +niet!--Als een doode zoo wit, grijpt hij de hand van zijn vriend, en +zie zie,--er zweeft voor 't laatst een glimlach over Helmonds gelaat. + +Heeft hij 't verstaan, heeft hij 't begrepen dat men hém, "den ellendig +_zwakken_, den verder voor _dit_ leven _onmogelijken_ mensch"--zooals +hij straks zich zelf had genoemd--nog den schoonsten en hoogsten +titel als man der wetenschap heeft waardig gekeurd? + +Sinds de generaal en Jacoba waren binnengekomen, heeft Eva zich met +alle kracht beheerscht. + +Bijna onveranderlijk is zij in dezelfde houding gebleven; met den +arm om het hoofd van haar dierbaren man geslagen, want o, dát was +hem zoo _goed_, heeft hij gefluisterd--en, ofschoon zij nog altijd op +herstelling en leven hoopte, ach! als het dan anders wezen _moest_, +neen, dan zou ze hem die ure toch niet bang maken, maar voor 't laatst +nog toonen dat ze hem wel innig en waarachtig liefheeft. + +--Maar--o God, wat is dat! Met een kreet van ontzetting vliegt ze +eensklaps overeind: + +"Eva!" heeft hij nog eens al stervend gefluisterd. En toen, toen +is zijn laatste adem gevloden.--Helmond, haar dierbare, haar eenige +Helmond; hij was niet meer. + +Aan den avond van den volgenden dag kwam er van den kant der +Nieuwe-Stadsherberg een trekschuit langzaam aangevaren. + +Juist tegenover het huis nº. 103 aan den Buitenkant, zag men het +vaartuig aan wal komen, en de schipper met zijn knecht wachtte er +totdat de avond geheel was gevallen en de torenklok van de Oude Kerk +zes had geslagen. + +Weinige minuten later heerschte er een buitengewoon gestommel in het +kleine voorkamertje der genoemde woning. Een agent van politie stond +buiten, en hield een nieuwsgierige menigte terzij, die al spoedig +een langwerpig voorwerp met een zwart laken overdekt door een achttal +mannen ter deure uit en dwars over de straat zag dragen, terwijl het +daarna met alle behoedzaamheid in het ruim der schuit geborgen werd. + +Toen het vaartuig eenige minuten later van den wal was losgemaakt, +gleed het weer langzaam heen. + +In den stuurstoel stond, met het hoofd voorover, een reeds bejaarde +man in eenvoudige livrei. Men kon het hem duidelijk aanzien dat hij +een oud-gediende was. + +Bij het wegvaren sloeg de oude nog eens de oogen op dat smalle hooge +Amsterdamsche huis. + +--In die woning was dan de brave pleegzoon van zijn meester, zoo jong, +nog zoo bitter jong, gestorven! + +De gaslantaarn, die juist was opgestoken, verlichtte inzonderheid het +nummer der kleine woning. De oude Willem gaf er zich geen rekenschap +van hoe hem nu eensklaps de woorden vol droeve waarheid zoo levendig +voor den geest kwamen: + + + "Gelijk het gras is ons kortstondig leven, + Gelijk een bloem die, op het veld verheven, + Wel sierlijk pronkt, maar krachtloos is en teer. + Wanneer de wind zich over 't land laat hooren, + Dan...." + + +"Ach, zoo jong, zoo in de kracht van 't leven!" herhaalt de oude +nog eens; en, het oogenblik kwam hem weer levendig voor den geest, +toen hij--nog zoo kort geleden, dien goeden dokter als bruigom, met +bloemen en linten aan 't tuig, mocht rijden, en hem benijdde omdat +hij al spoedig het graf zou zien van den grooten Keizer die de heele +wereld verwon.... + +Willem de grijze koetsier weet niet hoe het komt, maar 'tgeen hij nú +gevoelde, dat heeft hij nog nooit gevoeld.--Hij zou niet weten wát te +antwoorden indien men hem vroeg of hij nóg gaarne zou meegaan om het +graf van dien grooten Keizer te zien. 't Zou hem nu zijn alsof....--De +oude schudde het hoofd, en staarde vóór zich in het zwarte water, +en streek den traan weg, die hem in den grijzen knevel gebiggeld was. + +Thomas Van Hake is reeds in den morgen met Armelo naar Romphuizen +vertrokken, om er den kapitein, met hetgeen er voor de begrafenis te +regelen viel, behulpzaam te zijn. + +De generaal die gisteren, na zooveel aandoening, weer minder wel was +geworden, zal eerst morgen naar Romphuizen terugkeeren. + +Op dit oogenblik, terwijl de pendule in de ruime hotelkamer halfzeven +wijst, zegt hij tot Jacoba die juist weer een der poeders, waarop ze +zooveel vertrouwen heeft, voor hem gereedmaakte: + +"De schuit kan al twintig minuten weg zijn. 't Verwondert me dat ze +nog niet komen." + +"Misschien gaan de klokken hier niet zoo goed als op _De Zonsberg_ +lieve papa;" antwoordt Jacoba en geeft hem de medicijn. + +De vader gebruikt die stilzwijgend, en zijn oog rust weder op +het schrift, waaronder August met reeds stervende hand zijn naam +had geschreven, en waarvan de inhoud hem telkens herinnert aan +die smeekende woorden van den gestorven pleegzoon: "Verzoening, +vergiffenis." + +Van Barneveld weet niet dat er, op Philips uitdrukkelijk verlangen, +een paar regels uit dien laatsten brief zijn weggebleven. + +Maar, evenmin weet hij dat Jacoba's hart, bij al de droefheid +en zorg--waarin ze schier wonderdadig tot de vervulling van haar +moeielijke kindertaak werd gesterkt--nog onrustiger klopt dewijl het +aanstonds zal uitkomen, dat zij zich alweder, uit waarachtige liefde, +aan een klein bedrog heeft schuldig gemaakt. Van Barneveld weet het +niet dat Jacoba een paar woorden heeft gevoegd bij de weinige regels, +die de vader haar verzocht heeft aan Eva te schrijven, en die toen +aanstonds naar het huis aan den Buitenkant zijn gezonden. + +Alvorens Amsterdam te verlaten, heeft de oude generaal zijn jongsten +pleegzoon doen weten: dat hij hem ter wille van dien afgestorven +broeder, vergiffenis wilde schenken, wanneer hij waarachtig berouw +gevoelde over de vreeselijke woorden, die hij vroeger gesproken had. + +Jacoba heeft moeten schrijven: + +"Indien Philip alzoo gezind is Eva, laat hij dan met u meekomen." En, +Jacoba heeft er uit zich zelve bijgevoegd: "Natuurlijk, Philip _èn +Virginie, zijne vrouw_." + +Jacoba wordt eensklaps nog bleeker dan zij gewoonlijk is. Op dit +oogenblik heeft er een rijtuig voor de Keizerskroon stilgehouden. + +Was het een wreedaardig spel van het lot, dat die jonge moegeschreide +weduwe in dezen stond den drempel van hetzelfde hotel moest betreden, +waar ze aan de zij van haar geliefden vriend, den avond van haar +eersten huwelijksdag was binnengegaan! + +Zij wankelde op dien drempel. + +--Maar Goddank, nog altijd was de trouwe vriendin haar terzij, +die haar telkens dat woord van den eenige herhaalde: "Wees sterk, +en leef voor ons kind lieve vrouw." + +Van Barneveld zag bij het zwakke licht der beide bougies niet aanstonds +dat er vier personen waren binnengekomen. + +Jacoba beefde. + +De grijsaard is opgestaan. Zijn oogen waren vochtig. + +--Goddank! juicht het tengere meisje in stilte: Hij is zeer bewogen. + +"God plaagt niet uit lust tot plagen!" zegt Van Barneveld terwijl +hij Eva's hand vat: "Wij hebben veel verloren, maar het _betere_ +zeker gewonnen Eva." + +Ach, hoe kon zij dit toestemmen in dezen stond! + +Eva schreide bitter. + +"Wij hebben hem beiden liefgehad," herneemt Van Barneveld: "maar ieder +op een andere wijze. Voortaan--zoolang als God mij het leven schenkt, +zullen wij elkander liefhebben Eva, als vader en dochter.--Je hebt +nu geleerd dat het geluk niet uit weelde en overdaad wordt geboren, +terwijl de handen er werkeloos bij neerhangen." + +--O God, wat klinken die woorden hard, vreeselijk hard in zulke uren +van bitteren rouw! + +"Maar ik spreek geen verwijt;" herneemt de generaal: "Ik heb mijn +ongelukkig pleegkind beloofd dat ik voor je zou waken en zorgen. Berust +in den wil van God. Leer met weinig tevreden zijn, en geloof dat ook +_ik_ aan 't eind van mijn leven zwaar ben geslagen, want ik had hem +lief Eva, zeer _zeer_ lief!" + +Terwijl zijn handen beven, en de tranen hem over de wangen rollen, +geeft hij Eva een zoen.--En zij....? + +Ze wil spreken; doch, zij kan het niet. Een oogenblik nog, en dan,--dan +ziet ze hem aan en zegt op vasten toon: + +"Ik wil u liefhebben oom, want mijn August had u lief. Uw raad wil ik +hooren, en uw lessen opvolgen, maar," en nu trilt hare stem "_Ik zal +voor mij zelve zorgen, want_...." In een hevig snikken barst zij uit, +en de woorden er bijvoegen kon ze niet: Want van úw weldaden te leven, +dat zou mij _onmogelijk_ zijn. + +O Goddank, dat zij die laatste woorden terug heeft gehouden. Die +eersten, ze hebben den grijsaard zoo innig goedgedaan, ja gegrepen in +'t hart.--Weet die oude man, dat men hem soms van bekrompenheid of +zelfs van gierigheid beschuldigt? Weet hij dat zijn gestrengheid +en zijn strijden voor wat hij recht en goed acht, inderdaad wel +eens hardheid wordt?--Maar nu, o, nú wordt zijn hart zoo warm als +een zomer-zonnestraal, en die gloed blonk hem uit de oogen; en zijn +beide armen naar Eva uitstrekkend, zegt hij op onbeschrijfelijk en +roerenden toon: + +"Goed zoo kind! lieve kind! goed zóó!--Ach God, wáárom is nú mijn +arme jongen er niet!" + +"Oom, is er dan nog geen jongen die u wil liefhebben?" zegt Philip, +eensklaps naderbij komend, en vat de hand van den trillenden grijsaard +die Eva nu vast aan het hart hield gedrukt: "Oom, de arme August heeft +verzoening gewild; en, ú hebt ons de hand toegereikt. Nú, weldoener +van mijn jeugd, is het aan mij om u vergiffenis te vragen voor dat +onzinnige woord in blinde drift gesproken. Ik moest het toen geweten +hebben dat uw toorn alleen mijn stap van onbedachtzaamheid gold: uw +rein gevoel, uw _diep gevoel van eer_ kon immers nooit op den duur +het lieve meegesleepte kind verstooten, aan wie uw wilde jongen zijn +woord van trouw had gegeven." + +Door Jacoba onmerkbaar vooruitgestuwd, is Virginie Helmond nu mede, +ofschoon schoorvoetend en met neergeslagen blik, den grijzen generaal +genaderd. Philip grijpt haar hand en vervolgt: + +"Oom, hier staan we nu beiden. U hebt ons geroepen. U wilt vergeven; +en wij, wij zullen u eeren en liefhebben. Ja, door duizend vuren zou +ik voor u vliegen omdat u haar, mijn _alles_, hebt erkend; en zij, mijn +schat, ze vloog met me mee, want, oom, we zijn één, in alles _één_!" + +Verrassing en verbazing hebben eensklaps Van Barnevelds gelaat +geteekend, toen hij Philips vrouw, zoo geheel onverwacht, heeft voor +zich gezien.--Wat moest dat beduiden!--Heeft hij, _hij zelf_ haar +geroepen, _hij_! Is het dan noodig dat men ook _die vrouw_....? Maar +hoor: + +"O, wij zijn al vriendinnen, niewaar lieve zuster!" roept Jacoba; +en inwendig bevend slaat ze den arm om Virginie's hals, en geeft haar +voor 't oog van den vader, een teederen zoen. + +En de oude generaal? + +O, indien men de sterkste vesting wel veroveren kan, hoeveel te eer +zal men dan het hart overrompelen van een bewogen grijsaard, aan den +eindpaal van het leven. + +"Virginie!" zegt de oude man; en ofschoon hij de hand op dat +overrompelde hart moet drukken, hij voldoet toch geheel aan dokter +Helmonds uitersten wil, en geeft ook een zoen aan de schoone maar +tevens goedaardige vrouw van zijn jongsten pleegzoon. + + + + +En de najaarsstormen hebben gewoed; en de winter heeft ijsbloemen +op de vensterglazen geteekend, schoone maar koude bloemen.--En de +eerste groene scheutjes en blaadjes en veldbloempjes zijn toen te +voorschijn gekomen, en, evenals zij, ook de vogels met hun luid +getjilp en gefluit vooral 's-morgens vroeg op de daken. + +'t Was in die zeer koude dagen, toen de ijsbloemen niet van de glazen +wilden wijken, dat Eva Helmond aan een vaderloos jongske het leven +schonk. + +Maar met de eerste bloemen en zangen der lente, toen ook de eerste +kraaiende lachjes van het onschuldige wicht die arme moeder hebben +verkwikt, toen was het haar mede alsof ze tot een nieuw leven ontwaakt +was. 't Moest een leven worden ten nutte van dat lieve kind, en een +leven ten nutte van anderen bovendien. + +De generaal Van Barneveld heeft er voor gezorgd. + +Het groote huis op de markt, 'twelk hij van mevrouw de weduwe Helmond +ondershands heeft gekocht, en betaald met een som waardoor alle +schuld kon vereffend worden, het groote voormalige burgemeesters- +en doktershuis is--het _doktershuis_ gebleven. Zie, die steen in den +gevel moet het aanduiden; daarop staat gegriffeld: HELMONDS-STICHTING. + +Ofschoon van alle meubelsieraad ontdaan, is het gebouw in- noch +uitwendig belangrijk veranderd. + +'t Was een kostbaar geschenk, 'twelk de stad Romphuizen, met deze +langgewenschte stichting, van den generaal had ontvangen. En, _wie_ +zou men nu eerder tot beschermvrouw van dat prachtige _Weeshuis_ hebben +gekozen, dan de weduwe van den man wiens naam de stichting droeg, +en die voorzeker zooveel ze kon, haar kracht eraan zou willen wijden! + + + +Maar nog een ander monument mocht de stad Romphuizen in datzelfde +voorjaar ontvangen. + +'t Was het monument op Donerie's graf. + +Aan den avond van den dag toen de plechtige onthulling ervan heeft +plaats gehad, en de cantate nogmaals was gezongen en besloten met +dat roerend: + + + "Slaap zacht, tot den morgen die u wacht!" + + +aan den avond van dien dag hield er een rijtuig voor het kerkhof +stil. Twee jonge vrouwen in rouwgewaad stapten eruit. Ze werden +geholpen door den tuinman van _De Zonsberg_, die naast den ouden +Willem op den bok heeft gezeten. + +"Hierheen Eva!" fluistert Jacoba, en gaat haar voor op een welbekend +pad. + +En ja, aan 't eind van den doodenhof, waar het kleine doch smaakvolle +gedenkteeken verrees, daar moesten ze zijn. + +Jacoba's oogen glinsterden terwijl ze er beiden nu sprakeloos stonden. + +"En die steen.... dat is....?" zuchtte Eva. + +"Ja dat is ons nieuwe graf;" bevestigde Coba: "Daar rust nu die goede +August, in de schaduw van Donerie's monument." + +Eva sprak niet.--O, dat woord moest haar ziel wel treffen: "_In de +schaduw van Donerie's monument!_" + +Jacoba zweeg mede.--Zij had haar doel bereikt. Op die stille plek +naast het gedenkteeken, heeft haar vader den nieuwen grafkelder moeten +koopen. Jacoba had het zoo besloten: _zijzelve_ wilde er eenmaal +rusten, naast de groeve van den eenige, dien ze zoo diep in haar ziel +heeft liefgehad. + +En Eva en Jacoba ze bleven daar sprakeloos nog een geruimen tijd +staan. Beider oog was nu voor 'tmeerendeel op den tuinman gevestigd, +die aan 't boveneind van de nieuwe blauwe zerk zijn arbeid verrichtte. + +Wat hij er doet?--Hij plant er het takje van den meidoorn, 'twelk Eva, +op den laatsten middag van haar zaligen bruidstijd, aan den geliefden +bruigom heeft gegeven. + +Pas kort geleden heeft Eva vernomen wat er met dat takje gebeurd is: + +Met een schoonere bloem voor oogen, die hij den volgenden dag de zijne +zou noemen, had August het reeds verflensende meidoornbloempje dien +avond op _De Zonsberg_ achtergelaten. En de oom die het takje vond, +had er bloem en blaadjes en de kleine zijtakjes afgedaan, en--om +eens te zien wat er nog van komen kon, heeft hij het binnen de serre +in een pot met aarde gestoken. Zóó was het takje, wèl verzorgd, aan +'t botten gegaan, totdat.... totdat op een lateren droeven morgen de +tuinbaas het "wegwerpen zou". + +Maar de tuinman heeft dat niet gedaan. Hij heeft den pot met het +takje erin, bewaard. Immers Willem de oude koetsier wist heel zeker +dat dokter Helmond op dien middag een takje rooden meidoorn in het +knoopsgat heeft gedragen, en--'t was toch aardig, ja, en nú aandoenlijk +erbij--dat de oude generaal het _zelf_ gepoot en _zelf_ gekweekt had. + +En zie, nu staat het daar; en 't zal mettertijd een struik worden, +een boom misschien, en de roode meidoornbloempjes zullen vallen op +Helmonds graf, dat ook eenmaal Eva's graf zal zijn. + + + + + + + + +NASCHRIFT. + + +Wie voorts van vriend of vijand in Romphuizen nog iets meer zou +willen vernemen; van den man die door een _schot los kruit_ aan zijn +eind kwam; of van de huwelijksplannen van den jongen Hardenborg; +of van de gronden misschien waarop het engagement van den apotheker +Van Hake met Louise Armelo rust; die zal zeker het best doen om zich +in persoon te vervoegen bij den heer Jules Janin Kippelaan. Althans, +er bestaat geen twijfel: wie zich bij hem aanmeldt, dien zal hij--met +de beide handen vooruit--welkom heeten als zijn besten vriend, en hem +alles meedeelen wat hij maar weten wil. Wel is waar zal Kippelaan +moeten bekennen dat het hem nooit heel duidelijk werd hoe mijnheer +Philip Helmond van "_gemeen acteur, assuradeur_" is geworden; maar +zeer zeker zal hij steeds besluiten met de verklaring: dat hij altijd +de intieme vriend was van dokter Helmond en zijn vrouw. + + +Den Haag 1869. + + + + + + + + +End of Project Gutenberg's Dokter Helmond en zijn vrouw, by J. J. Cremer + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOKTER HELMOND EN ZIJN VROUW *** + +***** This file should be named 25138-8.txt or 25138-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/5/1/3/25138/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |