diff options
Diffstat (limited to 'old/24763.txt')
| -rw-r--r-- | old/24763.txt | 2514 |
1 files changed, 0 insertions, 2514 deletions
diff --git a/old/24763.txt b/old/24763.txt deleted file mode 100644 index 529966b..0000000 --- a/old/24763.txt +++ /dev/null @@ -1,2514 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of La Kantistino, by Wilhelm Hauff - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: La Kantistino - -Author: Wilhelm Hauff - -Translator: Eugen Wüster - -Release Date: March 6, 2008 [EBook #24763] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: ASCII - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KANTISTINO *** - - - - -Produced by Andrew Sly and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net - - - - - - -Nova Esperanto-Biblioteko - -No 8 - -Vilhelmo Hauff - -La Kantistino - -Novelo - -El la germana originalo tradukis - -Eugen Wuster - -Berlin 1921 - -Esperanto-Verlag Friedrich Ellersiek - - -Alle Rechte vorbehalten. - -Cxiuj rajtoj estas rezervitaj. - -Copyright 1921 by Friedrich Ellersiek, Berlin. - - - - -Antauxparolo de la tradukinto - - -Iomete atingi tion, kion oni postulas de nacilingva traduko, t. e. -forgesigi al sperta legonto, ke la originalo ne estas verkita en lia -patrina lingvo, kaj havigi al li ne nur pensojn, sed ankaux -sentimentojn, estis la celo de mia provo. - -Vieno, 1an de jan. 1917. - -Antaux la preso ankorauxfoje trarigardante la manuskripton mi -sxangxis diversajxojn, sed gxenerale ne volis kontrauxagi la tiaman -intencon. - -Berlino-Charlottenburg, febr. 1921. - -E. W. - - - - -Vivo kaj verkado de Hauff - - -Vilhelmo Hauff, naskita 29. XI. 1802 en Stuttgart, vizitis la monakan -lernejon de Blaubeuren kaj en Tubingen studis teologion. Reveninte en -sian patrourbon, li publicis sian unuan verkon "Fabela almanako por -la jaro 1826", al kiu sekvis 2a kaj 3a jarkolektoj. La rakontoj -trovigxintaj en ili estis favore akceptataj kaj atingis sub la titolo -"Fabeloj" multfojajn represojn. En 1827 aperis la "Komunikoj el la -memuaroj de l'satano", ne finitaj, kaj en la sama jaro "La viro en la -luno". Tiu romano unue estis verkita en la ekscentra stilo de la tiam -moderna H. Clauren, sed laux konsilo kelke da strekoj sxangxis la -imiton al karikaturo. Same pri Cl. okupigxas la sarkasma "Disputa -prediko pri H. Clauren kaj la viro en la luno, farita al la germana -publiko". En la dauxro de mallonga tempo plue estis kreata la -ampleksa historia romano "Lichtenstein", "Fantaziajxoj en la bremena -urbdoma kelo" kaj la noveloj "La Almozulino de la ponts des arts", -"La bildo de l'imperiestro", "Judo Suss" kaj "La Kantistino". - -Ankaux nombro da poemoj estis fluinta el la plumo de la juna auxtoro, -kiam de li, de post januaro redaktisto de "Morgenpost", la morto -forprenis gxin 11 tagojn antaux lia 25a naskotago. - -La 18-an de Novembro kiel lian mortodaton surhavas la monumento -13 jarojn poste konstruita por glori lin en loko, kiu al lia -rakontista arto dankas sian propran gloron: cxe la kastelo -Lichtenstein. - - - - -I. - - -"Tio estas stranga okazajxo!" la komerca konsilanto[1] _Bolnau_ -diris al konato, kiun li renkontis sur la Largxa strato en _B_. -"Konfesu mem, ke ni vivas en malbona tempo." - -"Vi pensas pri la afero en la nordo?", la konato respondis. "Cxu vi -ricevis komercajn informojn? Cxu la ministro de l'eksterlandaj aferoj -pro malnova amikeco diris al vi detalojn?" - -"Pa, lasu min trankvila pri politiko kaj sxtatbiloj; tio neniel -interesas min. Ne, mi celas la aferon pri _Bianetti_." - -"Pri la kantistino? Cxu sxi ree estas dungita? Oni ja diris, ke -okazis malakordo inter sxi kaj la orkestrestro--" - -"Sed pro Dio", la komerca konsilanto ekkriis kaj miregante haltis; -"en kiuj drinkejacxoj vi do restadas, ke vi ne scias, kio okazas en -la urbo? Do vi ne scias, kio farigxis al Bianetti?" - -"Nenian vorton, per mia honoro; kio do okazis pri sxi?" - -"Nu, nenio alia okazis al sxi, ol ke sxi hodiaux nokte estis -mortpikata." - -La komerca konsilanto inter siaj konatoj estis konsiderata kiel -sxercemulo, kiu, matene de la dekunua gxis tagmezo farante siajn -promenadojn sur la Largxa strato, sxatis haltigi la homojn kaj -improvize kredigi ion al ili. Tial la konato ne estis tre kortusxita -de tiu terura sciigo, sed respondis: "Ion alian vi do hodiaux ne scias, -Bolnau? Vi supozeble estas tute elcxerpinta vian spriton, ke vi -pentras per tiel akraj koloroj. Cetere, se alian fojon vi ree -haltigos min sur la Largxa strato, tiam elpensu ion pli sagxan; alie -mi estos devigata, iri malrektan vojon, hejmen irante de la -kancelario." - -"Li ree ne kredas gxin!", la promenanto ekkriis, "Vidu, li ree ne -kredas gxin! Se mi estus dirinta, ke la imperiestro de Maroko estas -mortpikita, vi estus danke akceptinta kaj disvastiginta la sciigon, -cxar tie jam okazis similaj aferoj. Sed, se kantistino cxi tie en B. -estas mortpikata, neniu volas kredi, gxis kiam oni vidas la funebran -irantaron. Sed, karulo, cxi tiun fojon gxi estas vera, tiel vera, -kiel mi estas honesta viro." - -"Homo! pripensu, kion vi diras!", la amiko kun teruro ekkriis. -"Mortinta, vi diris? Bianetti mortpikita?" - -"Mortinta antaux unu horo sxi ankoraux ne estis, sed sxi estas -mortigxanta, tio almenaux estas certa." - -"Sed parolu fine, pro Dio! Kiel oni povas mortpiki kantistinon? Cxu -ni do vivas en Italujo? Por kio do ekzistas la lauxdinda polico? Kiel -la afero do farigxis? Mortpikita?" - -"Sed ne kriu tiel surdige", Bolnau kvietigante respondis. "La homoj -jam elmetas la kapojn el cxiuj fenestroj por vidi, kie estas la -strata tumulto. Vi ja povas plendi _sotta voce_[2], kiom ajn vi -volas. Kiel la afero farigxis, vi demandas? Jen vidu, pri tio ja -estas la demando; tion gxis nun neniu scias. Hieraux nokte la bela -infanino ankoraux estis cxe la maskobalo, tiel aminda, tiel rava kiel -cxiam, kaj hodiaux nokte je la dekdua la medicina konsilanto[3] -_Lange_ estas vekata; oni diras, ke _signora_[4] Bianetti estas -mortigxanta, ke sxi havas pikvundon en la koro. La tuta urbo jam -parolas pri tio, sed kompreneble tute ekstravagance. Trovigxas en -tio, estas vere, fatalaj cirkonstancoj, tiel ke oni ne povas akiri -klaron; ekzemple neniu krom la kuracistoj kaj la homoj, kiuj servas -al sxi, estas enlasata en la domon. Ankaux cxe la kortego oni jam -scias pri la afero, kaj venis ordono, ke la gardistaro ne preterpasu -la domon; la tuta bataliono devis iri la malrektan vojon trans la -foirejon." - -"Kion vi diras! Sed cxu oni do tute ne scias, kiel okazis? Cxu oni do -tute ne havas postsignon?" - -"Estas malfacile, tra la diversaj famoj penetri al la vero. Bianetti, -nedisputeble, estas tre bonmora persono, pri kiu oni neniel povas -malbone paroli. Sed vi konas la kutimon de l'homoj kaj precipe de la -virinoj; kiam nun iu ekparolas pri la deca vivmaniero de la -kompatinda knabino, oni levas la sxultrojn kaj pretendas, pri sxia -antauxa konduto scii tion kaj tion. Pri sxia antauxa konduto! Sxi -estas apenaux deksepjara kaj cxi tie jam estas unu jaron kaj duonon. -Kia antauxa konduto tio estas?" - -"Ne perdu tiom da tempo pri la enkonduko", la konato interrompis lin, -"sed ekparolu pri la temo. Cxu oni ne scias, kiu mortpikis sxin?" - -"Nu, gxuste tion mi ja diras; jen oni ree asertas, ke estis -malakceptita aux jxaluza amanto, kiu mortigis sxin. Strangaj ja estas -la cirkonstancoj. Onidire sxi hieraux cxe la maskobalo suficxe longe -parolis sola kun maskulo, kiun konis neniu. Sxi baldaux poste -foriris, kaj kelkaj homoj pretendas, ke ili vidis la saman maskulon -eniranta en la kalesxon al sxi. Super tio neniu scias ion certan; sed -mi baldaux sciigxos, kiel estas pri la afero." - -"Mi scias, ke vi ja havas viajn proprajn sciigxilojn, kaj certe -ankaux cxe Bianetti vi havas servistaranon. Estas homoj, kiuj nomas -vin la urba kroniko." - -"Tro da honoro, tro da honoro", la komerca konsilanto ridis kaj -sxajne sentis sin iom flatita. "Sed cxi-foje mi ne havas alian -spionon, ol la medicinan konsilanton mem. Vi supozeble rimarkis, ke -mi tute kontraux mia kutimo ne promenas sur la tuta strato de unu -fino al la alia, sed cxiam restas inter la Karla kaj la Frederika -stratoj." - -"Certe mi tion rimarkis, sed mi pensis, ke vi faras fenestran -promenon antaux la edzino de sxtatkonsilanto _Baruch_[5]." - -"Lasu min trankvila pri sxi! Ni rompis unu kun la alia antaux tri -tagoj; mia edzino ne sxatis la rilaton, cxar tiu sinjorino ludas tiel -altspeze. Ne, la medicina konsilanto Lange cxiutage je la dekdua -pasas tra la Largxa strato, irante al la kastelo, kaj mi cxi tie -embuske atendas, por tuj celi al li, kiam li venas el post la -stratangulo." - -"Tiam mi restos cxe vi", la amiko diris, "la aferon pri Bianetti mi -devas auxdi pli detale. Vi ja permesas tion, Bolnau?" - -"Kara sinjoro, neniel lasu gxeni vin", la alia respondis. Mi scias, -ke vi mangxas je la dekdua; do zorgu, ke via supo ne malvarmigxu. -Plie Lange en via cxeesto eble hezitos pri la rakontado; prefere post -la mangxo venu en la kafejon, tie vi auxdos cxion.--Cetere forigxu, -tie li jam venas el post la stratangulo. - - - - -II. - - -"Mi ne konsideras la vundon nepre mortiga", la medicina konsilanto -Lange diris post la unuaj salutoj; "la piko sxajne ne estis firme -direktata. Sxi jam plene reakiris la konscion, kaj se oni konsideras -la malfortecon, kauxzitan de la granda sangoperdo, en cxi tiu momento -almenaux estas nenia dangxero." - -"Tio gxojigas min", la komerca konsilanto respondis kaj intime -enbrakigis sin kun la kuracisto. "Mi ankoraux akompanos vin kelkajn -pasxojn gxis la kastelo, sed, pro Dio, diru al mi detalojn pri tiu -afero; oni ja neniel povas klarigi al si, kiel cxio farigxis." - -"Mi povas jxuri al vi", la alia respondis, "terura mallumo kovras la -aferon. Mi apenaux ekdormis, kiam mia Johano vekis min per la sciigo, -ke oni vokas min al iu tre dangxere malsana. Mi plej rapide vestis -min kaj kuras eksteren; en la vestiblo staras knabino, pala kaj -tremanta, kaj flustris tiel mallauxte, ke mi apenaux auxdis gxin, ke -mi kunprenu mian pansilaron. Jam tio frapas min; mi rapide ensaltas -en la kalesxon, igas la palan frauxlinon sidigxi sur la veturigista -loko apud Johano, por ke sxi montru la vojon, kaj poste for. Mi -eliras antaux malgranda domo kaj demandas la frauxlinon, kiu do estas -la malsanulo?" - -"Mi povas imagi, kiel vi miregis..." - -"Kiel mi miregis, auxdante, ke estas signora Bianetti! Mi ja konis -sxin nur de la teatro, alie apenaux du aux tri fojojn vidis sxin; sed -la mistera maniero, kiel mi estis venigata al sxi, la pansilaro, kiun -mi devis kunpreni,--mi konfesas al vi, ke mi estis tre scivola, kio -do farigxis al la kantistino. Ni supreniris kelke da sxtupoj, -trapasis mallargxan koridoron. La knabino antauxiris, dum kelke da -minutoj atendigis min en la malhelo kaj post tio singultante kaj -ankoraux pli pala ol antauxe venis renkonten al mi. 'Eniru, sinjor' -doktoro', sxi diris, 'ho! vi kredeble venas tro malfrue, kaj sxi ne -postvivos tion'. Mi eniris, estis terura vidajxo." - -La medicina konsilanto eksilentis, meditanta kaj malserena; sxajnis, -ke trudigxas al lia animo bildo, kiun li vane klopodas forpusxi. "Nu, -kion vi vidis?", lia akompananto ekkriis, malpacienca pro tiu -interrompo. "Vi ja espereble ne volas min tiel restigi inter martelo -kaj amboso?" - -"Multajn aferojn mi renkontis en mia vivo", rekolektinte siajn -pensojn la kuracisto dauxrigis, "multajn aferojn kiuj teruris min, -kiuj min ektimigis, sed nenion, kio tiel fendis mian koron, kiel tiu -vidajxo. En nehele lumigita cxambro pala juna virino kusxis sur la -sofo, antaux sxi genuis maljuna servistino kaj premis tukon sur sxian -koron. Mi alproksimigis min; blanka kaj rigida kiel busto la kapo de -la mortantino estis klinita malantauxen; la nigraj, mallevigxintaj -haroj, la malhelaj brovoj kaj palpebroharoj de la fermitaj okuloj -terure kontrastis kun la brila palo de la frunto, de la vizagxo, de -la bela kolo. La blankaj multfaldajxaj vestoj, kiuj kredeble -apartenis al sxia masko, estis surversxitaj per sango, sango estis -sur la planko, kaj de la koro sxajne eliris la rugxa radio--. Cxio -cxi prezentigxis al mi dum unu momento; estis Bianetti, la -kantistino." - -"Ho, Dio, kiel tio kortusxas min!", la komerca konsilanto emociite -diris, eltirante longan silkan tukon, por froti siajn okulojn. -"Gxuste tia ankoraux la lastan dimancxon sxi kusxis en la opero -'Otelo', ludante la rolon de Desdemono. Jam tiam la efekto estis tiel -kruele vera kaj efektive terura, ke oni opiniis, ke la negro fakte -mortpikis sxin; kaj nun gxi vere trafis sxin. Kiel tio kortusxas -min!" - -"Cxu mi ne malpermesis al vi cxian supermezuran kortusxon?" la -kuracisto interrompis lin. "Cxu vi nepre volas, ke viaj atakoj -revenu?" - -"Vi estas prava", la komerca konsilanto Bolnau diris kaj rapide -enposxigis la tukon: "Vi estas prava, afekcio por mia konstitucio ne -tauxgas. Sed dauxrigu, mi preterirante nombros la vitrajxojn cxe la -milita ministrejo, tio gardas de tiaj atakoj." - -"Nu, nombradu, kaj se tio ne efikos, vi povos ankoraux aldoni la -supran etagxon de la palaco.--La maljuna servistino forprenis la -tukon, kaj miregante mi ekvidis vundon kiel de trancxilpiko, tre -proksime de la koro. Mi ne povis perdi la tempon per demandoj, kiom -ajn da ili mi estus volinta fari; mi esploris la vundon kaj surmetis -la bandagxon. La vunditino dum la tuta operacio montris nenian signon -de vivo; nur kiam mi sondis la vundon, sxi dolore eksxirigxis. Mi -lasis sxin ripozi kaj gardis sxian dormon." - -"Sed la knabino kaj la maljuna servistino, cxu vi do ne demandis ilin -pri la deveno de la vundo?" - -"Mi do volas gxin konfesi al vi, komerca konsilanto, cxar vi estas -mia malnova amiko; jes, kiam provizore nenio plu devis esti farata -por la malsanulino, mi suficxe decide deklaris, ke mi plue jam neniel -okupos min pri la sinjorino, se ili ne cxion konfesos al mi." - -"Kaj kion ili diris? Dauxrigu do!" - -"Post la dekunua la kantistino estis reveninta, akompanate de granda -vira maskulo.--Cxe tiu sciigo mi ebla iom tro dusence rigardis la du -virinojn, cxar ili denove ekploris kaj per plej fortaj jxuroj solene -certigis, ke mi neniel bezonas malbone pensi pri ilia mastrino; ke -dum la longa tempo, de kiam ili servas al sxi, post la kvara vespere -neniam viro transpasxis la sojlon; la malpli granda knabino, kredeble -leginta romanojn, ecx asertis, ke signora estas angxelo de pureco." - -"Tion mi ankaux asertas", la komerca konsilanto diris, kortusxite -eknombradante la fenestrovitrojn de la palaco, al kiu ili -proksimigxis: "tion ankaux mi diras; pri Bianetti oni ne povas -malbone paroli, sxi estas aminda, pia infanino; kaj cxu estas sxia -kulpo, ke sxi estas bela kaj devas perlabori sian vivtenon per -kantado?" - -"Kredu al mi", Lange respondis, "kuracisto pri tio havas neerarigan, -psikologian jugxilon. Rigardo al la angxele puraj trajtoj de la -malfelicxa knabino min pli konvinkis pri sxia virteco, ol la jxuroj -de sxiaj cxambristinoj. Sed auxskultu plue: la kantistino kun la -fremdulo eniris en tiun cxambron kaj elirigis sian servistinon. Tiu, -eble pro scivolo, kion do signifas tiu nokta vizito, restis proksime -de la pordo; sxi auxdis disputon franclingve okazantan inter sxia -mastrino kaj basa, kaveca vocxo de viro; ke signora fine ekploregis, -ke la viro terure blasfemis; subite sxi auxdis sian mastrinon -akresone ekkrianta, sxi pro timo jam ne povas deteni sin, abrupte -malfermas la pordon, kaj en la sama momento la maskulo sin jxetas -preter sxin kaj tra la koridoro al la sxtuparo. Sxi sekvis lin kelke -da pasxoj, antaux la sxtuparo sxi auxdis teruran pumpumon; li -supozeble falegis malsupren. De malsupre levigxas gxemado kaj -plendetado, kiel tiu de mortanto; sed sxi sentas timegon, sxi ne -kuragxas pluen iri ecx unu pasxon. Sxi reiras en la pordon--la -kantistino kusxas en sia sango kaj post malmulte da momentoj fermas -la okulojn. La knabino ne scias helpi al si, sxi vekas la maljunan -servistinon, por ke sxi intertempe helpu al sia mastrino, kaj rapidas -al mi, por eble ankoraux alporti savon al signora." - -"Kaj Bianetti ankoraux ne diris ion? Cxu vi ne demandis sxin?" - -"Ni tuj iris al la policejo kaj vekis la direktoron: li ankoraux -noktomeze trasercxigis cxiujn hotelojn kaj stratodrinkejojn, cxiujn -angulojn de la urbo; el la pordego en tiu horo neniu pasis, kaj de -nun cxiu estas severe esplorata. La domanoj logxantaj en la supra -etagxo eksciis pri la tuta afero ne pli frue, ol kiam policanoj -trasercxis la domon; nekompreneble estis, kiel la mortiginto -povis forkuri, kvankam li supozeble per sia falo forte lezigxis; -cxar oni trovis multe da sango malsupre cxe la sxtuparo, kaj ne estas -neversxajne por mi, ke li falante vundis sin per sia propra ponardo. -Estas des pli nekompreneble, kiel li forsavis sin, cxar la dompordo -estis fermita. Bianetti mem vekigxis je la deka kaj deklaris por -protokoli al la policestro, ke sxi en la plej rigora senco ne scias, -ecx ne suspektas, kiu povas esti la maskulo. Cxiuj kuracistoj kaj -kirurgoj ricevis la devigan instrukcion, se ili estas vokataj al -paciento lezita per falo aux trancxila vundo, anonci tion, cxar oni -eble tiamaniere povus trovi postsignon de la mortiginto. Jen kiel -statas la afero. Sed mi estas nesxanceleble konvinkita, ke en tio -kasxigxas profunda sekreto, kiun la kantistino ne volas konigi; cxar -Bianetti ne estas tia, ke sxi lasus sin hejmen akompani de viro tute -ne konata de sxi. Tion sxajne konjektas ankaux sxia servistino, -cxeestinta dum la pridemandado. Cxar kiam sxi vidis, ke signora ne -volas sciigi ion, sxi ne menciis la disputon, kiun sxi auxdis; sed -al mi sxi rigardis pete, ke mi ne perfidu sxin. 'Gxi estas terura -afero', sxi diris, poste min akompanante al la sxtuparo, 'sed nenio -ajn instigus min perfidi ion, kion signora ne volas sciigi'. Sxi -ankoraux ion konfesis al mi, kio eble lumigus la tutan aferon." - -"Nu, kaj cxu mi ne ankaux povas scii tiun cirkonstancon?", la komerca -konsilanto demandis. "Vi vidas, kiel strecxita estas mia scivolo; -malstrecxu, malstrecxu, pro Dio, alie mi facile povus ricevi miajn -atakojn." - -"Auxdu, Bolnau, pripensu, cxu ankoraux alia Bolnau krom vi vivas en -cxi tiu urbo? Cxu ankoraux iu alia ekzistas en la mondo kaj kie, -diru, kie?" - -"Krom mi neniu ajn en cxi tiu urbo", Bolnau respondis. "Kiam antaux -ok jaroj mi eklogxis cxi tie, mi gxojis, ke mia nomo ne estas _Schwarz_, -_Weiss_ aux _Braun_, ne _Meier_, _Muller_ aux _Bauer_[6], cxar pri -tiuj nomoj okazas tre malagrablaj intermiksoj. En _Kassel_ mi estis -la sola viro en mia familio, kaj aliloke en la tuta mondo ne ekzistas -iu Bolnau, krom mia filo, la malfelicxa muzikmaniulo, pri kiu oni ne -plu auxdis, de kiam li velveturis al Ameriko. Sed kial vi demandas -pri mia nomo, doktoro?" - -"Nu, gxi ne povas esti vi, komerca konsilanto, kaj via filo estas en -Ameriko. Sed jam estas kvarono post la dekdua, princidino Sofio estas -malsana, mi nur tro longe babilis kun vi: adiaux, _au revoir_[7]." - -"Restu", Bolnau ekkriis kaj retenis lin cxe la brako, "antauxe diru -al mi, kion ankoraux diris la knabino." - -"Nu do, sed katenu vian langon en la busxo, Bolnau! Sxia lasta vorto, -antaux kiam sxi estis kaptata de tiu profunda sveno, estis -_Bolnau_." - - - - -III. - - -Oni ankoraux neniam vidis la komercan konsilanton Bolnau tiel serioza -kaj malserena sxteliri kiel tiam, kiam doktoro Lange forlasis lin -antaux la palaco. Alitempe li pasxis gaja kaj vigla, kaj kiam li per -plej afabla rideto salutis cxiujn knabinojn kaj virinojn, multe ridis -kun la viroj kaj rakontis al ili diversajn novajxojn, tiam oni -ankoraux ne estus aljugxinta al li sesdek jarojn. Li sxajnis efektive -havi suficxe da kauxzo, por esti gaja kaj bonhumora; li spekulaciante -kolektis sxatindan posedajxon, forlasis, kiam gxi sxajnis suficxa, la -aferojn, por kun sia edzino eklogxi en B. kaj nun vivis en gxojo kaj -plezuro jaro post jaro. Li estis havinta unu solan filon; tiu la -maljuna sinjoro volis, ke li trakuru la saman karieron kaj agu kaj -klopodu en la komerca fako. - -Sed la tuta esteco de la filo vivis en la regno de l'sonoj, la muziko -por li estis cxio, la komerco kaj negocado de la patro estis al li -tro trivialaj kaj malnoblaj. La patro estis obstina, la filo ankaux, -la patro facile flamigxis, la filo ankaux, la patro tuj cxion pusxis -gxis la ekstremo, la filo ankaux; ne mirige, ke ili ne povis vivi unu -kun la alia. Kaj kiam la filo finis sian dudekan jaron, la patro -estis kvindekjara kaj tiam pretigxis por forlasi la aferojn kaj volis -transdoni la komercadon al la filo. Efektive cxio baldaux estis -arangxita kaj kvietigita, cxar en bela somera nokto la filo malaperis -kun kelke da pianaj partituroj, ankaux gxuste alvenis en Anglolando -kaj suficxe amike skribis, ke li iros al Ameriko. La komerca -konsilanto deziris al li felicxon por la vojagxo kaj iris al B. - -La penso pri la muzikmaniulo, kiel li nomis sian filon, ja -malserenigis al li kelkan horon; cxar li estis petinta lin, neniam -plu montri sin antaux li, kaj oni ne povis atendi, ke la alia -nevokite revenos; kelkfoje eksxajnis al li, ke li tamen agis -malsagxe, volante, ke la filo nepre estu en la komerca fako; sed la -tempo, la societo kaj lia serena humoro ne lasis por longe naskigxi -tiujn malgajajn pensojn: li vivis en plezuro kaj gxojo, kaj kiu volis -lin vidi tre serena, bezonis nur inter la dekunua kaj tagmezo promeni -tra la Largxa strato. Se li tie vidis longan, malgrasan viron, kies -tre moderna vesto, kies tenilaj okulvitroj kaj rajdvipo, kies -facilmovaj manieroj ne plu akordis kun liaj grizaj haroj; se tiun -viron li vidis salutanta cxiuflanken, cxiumomente haltanta cxe tiu -aux tiu kaj babilanta kaj gestanta per la brakoj, tiam li povis fidi, -ke gxi estis la komerca konsilanto Bolnau. - -Sed hodiaux cxio estis tute alia. Se jam antauxe la afero pri la -mortigo de la kantistino preskaux tro afekciis lin, la lasta vorto de -la doktoro plene ekskuis liajn nervojn. "Bolnau", ankoraux diris -Bianetti, antaux ol senkonsciigxi. Lian propran honestan nomon sxi -elparolis, en tiel suspektigaj cirkonstancoj! Liaj genuoj tremis kaj -preskaux rifuzis obei al li, lia kapo, plena de zorgoj kaj peza de -pensoj, mallevigxis al la brusto. "Bolnau!" li pensis, "regxa komerca -konsilanto! Se sxi nun mortus, la kantistino, se la knabino poste -malkasxus sian sekreton kaj konigus al la polica direktoro la -detalajn cirkonstancojn de la mortigo kaj la fatalan vorton! Kiom -lerta juristo povus argumenti, sin apogante sur unu sola vorto, -precipe kiam lin stimulas la vanto, montri sian sagacon en tia -_cause celebre_[8]!" Kun malespera mieno li rigardis tra la -tenilaj okulvitroj al la pundomo, kies frontono malproksime -suprenstaris. "Tien, Bolnau, pro tute specialaj favoro kaj konsidero -al plurjaraj servoj!" - -Li pli pene spiris, li levetis la kravaton, sed ektimigite li abrupte -retiris la manon; cxu tio ne estis la loko, kie oni cxirkauxligas la -kanaban cxirkauxkolon[9], cxu tio ne estis la loko, kie trapasas la -malvarma glavo? - -Se li renkontis konaton kaj tiu salute balancis la kapon, li pensis: -"Hola, tiu jam scias pri la afero kaj volas komprenigi al mi, ke li -estas bone informita." Se alia preteriris ne salutante, nenio sxajnis -al li pli certa, ol ke oni ne volas koni lin, por ne makuli sin, -interrilatante kun mortiginto. Preskaux li mem kredis, ke li estas -kulpa pri la mortigo, kaj ne estis mirige, ke li iris grandan kurbon, -por eviti la policejon; cxar cxu la direktoro ne povus stari cxe la -fenestro, lin ekvidi kaj voki supren? "Karulo, cxu vi ne bonvolus por -momento veni supren, mi devas iom paroli kun vi." Cxu li ne jam -sentis ian tremon, cxu li ne jam nun sentis siajn trajtojn -sxangxigxintaj al pentula mieno, nur cxar oni povus opinii, ke li -estas tiu, kiun la kantistino kulpigis per sia lasta vorto? - -Kaj poste li ree ekpensis, kiel malutila tia emocio estas por lia -konstitucio; timeme li sercxis fenestrovitrojn, por nombrante -trankviligi sin. Sed la domoj kaj stratoj dancadis cxirkaux li, la -sonorilturo sxajnis sin moke klinanta antaux li; freneza teruro -kaptis lin, li kuradis tra la stratoj, gxis kiam li elcxerpite -subfleksigxis en sia logxejo; kaj kiam li iom rekonsciigxis, lia unua -demando estis, cxu ne policano demandis pri li. - - - - -IV. - - -Kiam proksimigxe la vesperon la medicina konsilanto Lange venis al -sia pacientino, li sxin trovis multe pli bonfarta, ol li estis -atendinta. Li sidigxis al sxia lito kaj interparolis kun sxi pri tiu -fatala okazajxo. Sxi estis apoginta sian brakon sur la kusenojn, en -la gracia mano kusxis sxia bela kapo. Sxia vizagxo ankoraux estis tre -pala, sed ecx la konsumiteco de sxiaj fortoj sxajnis doni al sxi -siaspecan allogecon. Sxia malhelaj okuloj neniom perdis de tiu ardo, -tiu esprimopleneco, kiu jam pli antauxe de sur la scenejo allogis la -kuraciston, kvankam li estis kviete jugxanta viro kaj ne plu havis la -agxon, kiam fantazio helpas al la belo. Li devis konfesi al si, ke li -malofte vidis kapon tiel belan, vizagxon tiel cxarman; sxiaj trajtoj -neniel estis regulaj, kaj tamen per siaj kuneco kaj harmonio kauxzis -ensorcxon, por kiu li longe ne sciis kialon. Sed al la psikologia -sagaco de la medicina konsilanto tiu kialo ne restis kasxita; gxi -estis tiu puro de l'animo, tiu nobleco de l'naturo, kio per surpriza -brilo de beleco surversxis tiujn virgulinajn trajtojn. "Sxajnas, -ke vi studas miajn trajtojn, doktoro", la kantistino ridetante diris, -"vi sidadas tiel silente kaj meditante, strecxe rigardas min kaj -sxajne tute forgesas, pri kio mi demandis. Aux cxu tio estas tro -terura, por gxin sciigi al mi? Cxu mi ne povas auxdi, kion la urbo -diras pri mia akcidento?" - -"Por kio vi volas auxdi cxiujn stultajn supozojn, kiujn elpensas kaj -disvastigas neokupitaj homoj? Mi jxus meditis pri tio, kiel pura via -animo sin spegulas sur viaj trajtoj; vi havas pacon en vi, kiom vin -zorgigas la jugxo de la aliaj homoj?" - -"Vi evitas mian demandon", sxi respondis, "vi volas elturnigxi, -dirante al mi belajn aferojn. Kaj mi ne zorgu pri la jugxo de -l'homoj? Kiu honesta junulino povas tiel ignori la societon, en kiu -sxi vivadas, ke estas al sxi indiferente, kion oni parolas pri sxi? -Aux cxu vi eble opinias, ke mi neniel konsideras tion, cxar mi estas -anino de klaso, pri kiu oni ne havas bonan opinion? Konfesu malkasxe, -vi opinias min tre facilanima." - -"Ne, certe ne; mi cxiam nur belajxojn auxdis pri vi, frauxlino -Bianetti, pri via trankvila, izolita vivado, kaj ke vi staras en la -mondo kun firma tenigxo, kvankam vi estas tiel soleca kaj elmetita al -multaj intrigoj. Sed kial vi volas gxuste scii, kion diras la homoj? -Kaj se mi kiel kuracisto tiajn novajxojn ne konsiderus konvenaj?" - -"Mi petas, doktoro, mi petas, ne turmentu min tiel longe", sxi -ekkriis, "vidu, mi legas en viaj rigardoj, ke oni ne bone parolas pri -mi. Kial lasi min necerta, kio estas pli dangxera por la trankvilo ol -la vero mem?" - -Tiun lastan argumenton la medicina konsilanto trovis tre gxusta; kaj -cxu dum lia foresto ne povis enpenetri iu babilema virino kaj raporti -ankoraux pli malbonajn aferojn, ol li povis diri? "Vi konas la -cxi-tieajn homojn", li respondis, "B. ja estas suficxe granda, sed, -bona Dio, cxe novajxo tiaspeca tuj montrigxas, kiel filistra oni -estas. Estas vere, ke pri vi parolas la tuta urbo, tio ne povas -mirigi vin; kaj cxar oni ne scias ion certan, oni--nu, oni elpensas -cxiuspecajn strangajn fabelojn. Ekzemple oni diras, ke la vira -maskulo, kiun oni vidis cxe la maskobalo interparolanta kun vi, kaj -kiu sendube estas la sama, kiu faris tiun krimon, estas--" - -"Nu, finu do vian frazon", la kantistino kun tre strecxita atento -petis, "dauxrigu!" - -"Oni diras, ke gxi estis antauxa amanto, kiu vin amis en--en alia -urbo kaj volis mortigi vin pro jxaluzo." - -"Pri mi tion! Ho, mi malfelicxa!", sxi afliktite ekkriis, kaj larmoj -brilis en sxiaj belaj okuloj; "kiel kruelaj estas la homoj kontraux -tiel kompatinda, kompatinda knabino, kiu estas sen sxirmo kaj helpo! -Sed rakontu gxis la fino, doktoro, mi petegas vin! Ankoraux mankas -io, kion vi ne diris al mi. En kiu urbo, la homoj diras, ke mi--" - -"Signora, mi estus aljugxinta al vi pli da forto", Lange diris, -maltrankvila pro la emocio de sia pacientino. "Vere, mi nun pentas, -ke mi diris ecx nur tiom; mi neniam estis farinta tion, se mi ne -timus, ke aliaj, kies afero tio ne estas, antauxigxus al mi." - -La kantistino rapide sekigis siajn larmojn. "Mi volas esti -trankvila", sxi melankolie ridetante diris, "trankvila mi estos kiel -infano; mi volas esti gaja, kvazaux la homoj nun kondamnantaj min -milvocxe estus kriintaj al mi: brave. Sed rakontu plue, kara, bona -doktoro!" - -"Nu, la homoj babilas sensencajxojn", li kolerete dauxrigis. -"Ekzemple, kiam antaux nelonge vi aktoris en 'Otelo', onidire en unu -el la logxioj de l'unua etagxo estis fremda grafo; tiu pretendas, ke -li vin rekonis kaj antaux du jaroj en Parizo vidis en malbona -domo.--Sed, mia Dio, vi farigxas pli kaj pli pala--" - -"Estas nenio, la brilo de la lampo nur iom malpli hele lumigis min; -dauxrigu, dauxrigu!" - -"Nu, tiu klacxo komence restis nur en la unuaj rondoj, sed iom post -iom gxi penetris en la publikon, kaj cxar aldonigxas tiu okazajxo, -oni kombinas ambaux kaj lokas vian interrilaton kun via atencinto en -tiun malbonfaman domon en Parizo." - -Sur la esprimoplenaj trajtoj de la malsanulino dum tiuj paroloj la -intensa palo estis sxangxigxinta en flaman rugxon. Sxi estis levinta -sin pli alten, kvazaux por preterlasi neniun vorton de tiu terura -sciigo, sxia okulo estis strecxe kaj brule fiksita al la busxo de la -kuracisto, sxi apenaux spiris, sxia koro sxajne haltis. - -"Nun cxio estas finita", sxi ekkriis kun dolora rigardo al la cxielo, -dum larmoj versxigxis el sxiaj okuloj, "nun cxio estas elfinita; se -tion li auxdis, estis tro por lia jxaluzo. Kial hieraux mi ne mortis, -ho! tiam mi havus mian bonan patron, kaj mia dolcxa patrino konsolus -min pri la moko de tiuj kruelaj homoj!" - -La kuracisto miregis pri tiuj enigmaj vortoj; li jxus volis diri al -sxi konsolan, trankviligan vorton, kiam la pordo brue kaj abrupte -malfermigxis kaj juna granda viro sin jxetis internen. Lia vizagxo -estis okulfrape bela, sed sovagxa obstino malserenigis liajn -trajtojn, liaj okuloj ruligxis, liaj haroj nezorgite pendis cxirkaux -la frunto. Li havis en la pugno grandan kunrulitan notfolion, kiun li -kvazaux aktorante svingis en la aero, antaux ol trovi spiron por -paroli. Ekvidante lin, la kantistino lauxte ekkriis; la kuracisto -komence opiniis, ke pro timo, sed gxi estis pro gxojo; cxar cxarma -rideto transkuris trans sxiajn lipojn, sxia okulo tra larmoj brilis -renkonten al li. "_Carlo_[10]!", sxi ekkriis, "Carlo! Fine vi -vizitas min!" - -"Mizerulino!", la juna viro ekkriis, majeste en la direkto al sxi -etendante la brakon kun la longa rulpaketo de notoj. "Cxesigu vian -sirenan kantadon, mi venas--por jugxi vin!" - -"Ho, Carlo!", la kantistino interrompis lin, kaj sxiaj vortoj sonis -melodie kaj dolcxe kiel la sonoj de fluto. "Kiel vi povas tiel paroli -al via _Giuseppa_[11]!" - -La juna viro volis respondi kun tragika patoso, sed la kuracisto, -konsideranta tiun scenon tro ekscita por sia pacientino, intervenis. -"Plej kara sinjoro Carlo", li diris, proponante al li flartabakon, -"bonvolu pripensi, ke la frauxlino estas en stato, en kiu tiaj scenoj -tro afekcias sxiajn malfortajn nervojn!" - -La alia grandokule rigardis lin kaj turnis la rulpaketon kontraux -lin: "Kiu vi estas, hometacxo?" per basa, tondra vocxo li ekkriis. -"Kiu vi estas, ke vi starigxas inter mi kaj mia kolero?" - -"Mi estas la medicina konsilanto Lange", tiu respondis kaj klakfermis -la skatoleton, "kaj en miaj titoloj nenio trovigxas pri hometacxo. Mi -estas estro kaj mastro tiel longe, dum signora estas malsana, kaj mi -diras al vi pace, for! aux modulu vian _presto assai_[12] al deca -_larghetto_[13]." - -"Ho, lasu lin, doktoro!", la malsanulino timeme ekkriis, "lasu lin, -ne kolerigu lin! Li estas mia amiko, li ne faros malbonajxon al mi, -kion ajn la malicaj homoj ree diris al li pri mi." - -"Ha! Vi ecx kuragxas moki! Sed sciu, fulmobato krevigis la pordojn de -via sekreto kaj lumigis la nokton, en kiu mi iradis. Do tial vi -volis, ke mi ne sciu, kio vi estis, de kie vi venis? Tial vi fermis -mian busxon per kisoj, kiam mi demandis pri via vivo? Mi stultulo! -Ke mi lasis min ensorcxi de virina vocxo kaj ne pripensis, ke gxi -estas nur mensogo kaj delogo! Nur en la kantado de l'viro trovigxas -forto kaj vero. _Ciel_[14]! Kiel mi povis lasi min senprudentigi de -la vocxruladoj de publikulino!" - -"Ho, Carlo", flustris la malsanulino, "se vi scius, kiel viaj vortoj -vundas mian koron, kiel via terura suspekto penetras ankoraux pli -profunden ol la ponardo de la mortigisto!" - -"Cxu ne, kolombeto", kun terura rido li ekkriis, "viaj _amorosi_[15] -devus esti blindaj; tiam estus oportune, moktrompi ilin? La parizano -supozeble ja estas bravulo, ke li fine tamen ankoraux trovis la -senpekan kolombeton!" - -"Sed nun efektive estas tro, sinjoro", la kuracisto ekkriis kaj -kaptis la jakon de la furiozanto: "tuj, senprokraste eliru el la -cxambro, alie mi vokos la servistojn, por ke ili ekspedu vin." - -"Mi jam foriras, hometacxo, mi foriras", la alia ekkriis kaj repusxis -la medicinan konsilanton, ke li suficxe komforte sidigxis en -braksegxo; "jes, mi foriras, Giuseppa, por neniam reveni. Adiaux, -fartu bone aux prefere mortu, malfelicxulino, kasxu vian malgloron -sub la tero. Sed transe kasxu vian animon en loko, kie mi neniam -renkontu vin; mi malbenus la cxielan felicxegon, se mi gxin dividus -kun vi, cxar vi cxi tie per tiel abomeninda trompo senigis min de mia -amo, de mia vivo." Li tion kriis, ankoraux iom svingante la notojn, -sed liaj sovagxaj, ruligxantaj okuloj fandigxis en larmojn, kiam por -la lasta fojo li rigardis la amitinon, kaj plorsingultante li elkuris -el la cxambro. - -"Sekvu, haltigu lin", la kantistino ekkriis, "rekonduku lin, mia -felicxego de tio dependas!" - -"Neniel, estimata", doktoro Lange respondis, levigxante el sia -braksegxo; "la sceno ne devas esti dauxrigata. Mi volas recepti al vi -ion kvietigan, de kio vi englutos cxiuhore du supkulerojn." - -La malfelicxulino reenfalis en siajn kusenojn kaj sxiaj fortoj estis -elcxerpitaj, sxi denove eksvenis. - -La kuracisto vokis la servistinon kaj helpate de sxi klopodis -rekonsciigi la malsanulinon; sed li ne povis deteni sin, glutigante -al sxi la esencojn, dece riprocxi la servistinon. "Cxu mi ne ordonis, -ke oni enlasu neniun, tute neniun, kaj nun oni allasas tiun -frenezulon, kiu preskaux duan fojon mortigis vian kompatindan -frauxlinon?" - -"Mi certe ja neniun alian enlasis", la cxambristino plorante diris, -"sed lin mi vere ne povis malakcepti; sxi min hodiaux ja sendis jam -tri fojojn en lian domon, por petegi lin, ke li venu ecx nur por -momenteto; mi ja ecx devis diri, ke sxi mortas kaj antauxe nur -ankoraux unu fojon volas vidi lin!" - -"Cxu vere? kaj kiu do estas tiu--" - -La malsanulino malfermis la okulojn. Sxi rigardis jen la kuraciston, -jen la servistinon, sxiaj rigardoj sercxe vagis tra la cxambro. "Li -estas for, perdita por cxiam", sxi flustris. "Ho, kara doktoro, iru -al Bolnau." - -"Sed, mia Dio, kion vi do deziras de mia malfelicxa komerca -konsilanto, li jam suficxe ekscitigxis pri via afero, tiel, ke li -devas resti en la lito; kiel li povas helpi vin?" - -"Ho, mi parole glitis", sxi respondis, "al la fremda orkestrestro vi -iru, li havas la nomon _Boloni_ kaj logxas en la _hotelo de -Portugalujo_." - -"Mi memoras, ke mi auxdis pri li", la doktoro diris, "sed kion cxe li -mi faru?" - -"Diru al li, ke mi volas cxion diri al li, li nur ankoraux unu fojon -venu,--sed ne, mi ne povas gxin mem diri al li; doktoro, se vi--jes, -mi konfidas al vi, mi volas al vi cxion diri, kaj poste vi gxin -transdiros al la malfelicxulo, cxu ne?" - -"Mi estas sub via dispono; kion mi povas fari, por trankviligi vin, -mi plezure faros." - -"Nu, do venu morgaux matene, mi hodiaux ne plu povas multe paroli. -Adiaux, sinjoro medicina konsilanto; sed ankoraux unu vorton; -_Babette_, donu al sinjoro la doktoro lian tukon." - -La servistino malsxlosis sxrankon kaj prezentis al la kuracisto tukon -el flava silko, disvastigantan en la cxambro agrablan odoron. - -"La tuko ne apartenas al mi", li diris, "vi eraras; mi uzas nur -naztukojn el tolo." - -"Ne eble", la servistino respondis, "hodiaux nokte mi gxin trovis sur -la planko; al domano gxi ne apartenas, kaj iu alia krom vi ankoraux -ne venis cxi tien." - -La kuracisto renkontis la rigardojn de la kantistino, atendeme -fiksitajn al li. "Cxu tiu tuko ne povus esti perdita de iu alia?", -kun firma rigardo al sxi li demandis. - -"Montru gxin", sxi timeme respondis, "pri tio mi ankoraux ne pensis." -Sxi esploris la tukon kaj trovis en la angulo monogramon; sxi -paligxis, sxi ektremis. - -"Sxajnas, ke vi konas tiun tukon kaj la personon gxin perdintan", -Lange plue demandis. "Gxi povus trovigi postsignon; cxu vi permesas, -ke mi gxin kunprenu kaj utiligu?" - -Giuseppa sxajne batalis kontraux si mem; jen sxi prezentis al li la -tukon, jen sxi timeme kaj konvulsie retenis gxin. "Estu", sxi fine -diris; "ecx se la terura homo venus ankoraux unu fojon kaj tiun fojon -pli bone trafus mian vunditan koron, mi gxin kuragxas; jen, prenu, -doktoro. Mi morgaux donos al vi klarigon al tiu tuko." - - - - -V. - - -Oni povas imagi, kiel eksklude tiuj okazajxoj okupis la animon de -medicina konsilanto Lange. Lia ampleksa klientaro nun same embarasis -lin, kiel gxi antauxe lin gxojigis; cxar cxu la multaj vizitoj al -malsanuloj, kiujn li devis fari antauxe, ne malhelpis lin, tre -baldaux en la sekvinta mateno viziti la kantistinon kaj auxdi la -klarigojn kaj komentojn, kiujn atendante lia koro malpacience batis? -Sed por io la vizitoj en tridek gxis kvardek domoj utilis: li povis, -kiel li kutimis diri, subauxskulti, kion oni diras pri Bianetti; eble -li ankaux povis tion aux tion ekscii pri sxia stranga amanto, -orkestestro Boloni. - -Pri la kantistino oni levis la sxultrojn. Oni des malpli favore -jugxis pri sxi, ju pli oni cxagrenigxis, ke tiel longe nenio oficiala -kaj certa pri sxia afero penetras en la publikon. Sxiaj -enviantoj--kaj kiu distingigxa kantistino, krom tio estante bela kaj -dekokjara, ne havas suficxe da tiaj--sxiaj enviantoj cxion malenviis -al sxi kaj faris malicajn rimarkigojn; la moderuloj diris: tiel -okazas pri tiaj homoj; al germanino tio ja ne estus farigxinta. Sxiaj -amikoj kompatis sxin kaj preskaux ankoraux pli timis pro sxia -reputacio, ol pro sxia sano. La malfelicxa knabino! Lange pensis kaj -decidis des pli fervore servi al sxi. - -Pri la orkestrestro oni malmulte sciis, nek ion malbonan, nek ion -bonan. Proksimume antaux tri kvaronjaroj li venis al B., en la hotelo -de Portugalujo luis subtegmentan cxambreton kaj vivadis tre izolite -kaj modere. Li sxajne perlaboris sian vivtenon per lecionoj pri -kantado kaj pri muzikaj komponajxoj. Cetere cxiuj asertis, ke -ili rimarkis en li iom da ekscentreco, da malhumilo; kiuj lin pli -proksime konigxis, trovis lin tre interesa, kaj jam kelka muzika -amatoro onidire mendis tablolokon por la vespermangxo en la hotelo de -Portugalujo, nur por gxui lian plezurigan interparolon pri muziko. -Sed ankaux ilia jugxo akordigxis en tio, ke li estas iom frenezeta, -cxar li malatentas, ecx malsxatas virinan kantadon, dum li ravite -parolas pri viraj vocxoj, precipe pri viraj hxoroj; pri lia amrilato -kun la kantistino Bianetti sxajne neniu sciis. - -La komercan konsilanton Bolnau li trovis ankoraux malsaneta kaj en la -lito; li sxajnis tre depremita kaj per nefirma, rauxka vocxo diris -cxiuspecajn sensencajxojn pri aferoj, kiuj alitempe kusxis tute -ekster lia idearo. Trovigxis cxirkaux li kolekto de famaj procesoj, -en kiuj li diligente studadis; la edzino de l'komerca konsilanto -asertis, ke dum la tuta nokto li legis en ili kaj terure plorpepis -kaj lamentis. Lia legado koncernis precipe la senkulpe ekzekutitajn, -kaj li diris al la medicina konsilanto, ke verdire por filantropo la -penso pri la malrapidemo de la germana jugxistaro estas granda -konsolo; cxar oni povas atendi, ke la senkulpeco tamen pli facile -malkovrigxas, se proceso dauxras dekkelke da jaroj, ol se oni hodiaux -estas kaptata kaj morgaux pendigata. - -La kantistino Bianetti, por kiu al la kuracisto fine restis horeto, -estis malserena kaj depremita, kvazaux surtere ne plu estus espero -por sxi. Sxia okulo estis malgaja, la vundo estis multe pli bonstata, -ol li atendis; sed en la sama grado, en kiu kreskis sxia korpa -bonfarto, sxajne malaperis la trankvilo kaj sano de sxia animo. "Mi -longe meditis pri tio", sxi diris, "kaj trovis, ke vi, kara doktoro, -vere plej strange estas implikata en mian sorton. Mi antauxe ne konis -vin. Mi konfesas, ke mi apenaux sciis, ke en B. ekzistas iu medicina -konsilanto Lange. Kaj nun, kiam mi subite farigxis tiel malfelicxa, -Dio sendas al mi tiel kunsenteman, patran amikon." - -"Frauxlino Bianetti", Lange respondis, "kuracisto cxe multaj litoj -devas fari pli, ol nur palpi la pulson de l'maldekstra mano, bandagxi -vundojn kaj recepti miksturojn. Kredu al mi, kiam oni tiel sola sidas -cxe malsanulo, kiam oni auxdas la internan pulson de l'animo -maltrankvile batanta, kiam oni dezirus bandagxi vundojn vidatajn de -neniu, tiam en miriga maniero el la kuracisto farigxas amiko, kaj la -mistera interligiteco inter korpo kaj animo sxajne ankaux en tiu -rilato okulfrape efikas." - -"Tiel estas", Giuseppa diris, konfideme kaptante lian manon; "tiel -estas, kaj ankaux mia animo trovis kuraciston. Vi eble devos fari por -mi multe. Povus esti, ke ecx antaux la jugxistoj vi devos agi en mia -nomo. Se vi volas fari tiun grandan oferon al kompatinda knabino, kiu -ne havas alian protekton, mi volas malkasxi al vi mian situacion." - -"Mi volas fari gxin", la afabla maljunulo diris, premante sxian -manon. - -"Sed pripensu tion bone; la mondo atakis mian reputacion, gxi min -kulpigas, gxi jugxas, gxi kondamnas min. Se nun la homoj ankaux al vi -moke montras per la fingroj, ke vi zorgis pri la malbonfama -kantistino, la sentauxga italino, ho! pri mi, cxu vi povos elporti -tion?" - -"Mi volas!" la kuracisto serioze kaj abrupte ekkriis, "Rakontu!" - - - - -VI. - - -"Mia patro", la kantistino rakontis, "estis _Antonio_[16] -Bianetti, fama violonisto, kiu el pasintaj jaroj ne povas esti -nekonata al vi, cxar lia famo per la koncertoj, kiujn li faris cxe -kortegoj kaj en grandaj urboj, cxie disvastigxis. Mi povas lin -prezenti al mi ankoraux nur el mia plej frua juneco, violonantan al -mi la gamon, kiun jam trijara mi tre gxuste kante ripetis. Mia -patrino siatempe estis bonega kantistino kaj kutimis en la koncertoj -de la patro prezenti kelke da arioj kaj kanzonetoj. Mi estis -kvarjara, kiam mia patro mortis dum vojagxo kaj nin postlasis -malricxajn. Mia patrino devis decidigxi, per kantado perlabori nian -vivtenon. Post unu jaro sxi edzinigxis kun muzikisto, en la komenco -onidire tre flatinta sxin; sed poste montrigxis, ke li edzigxis kun -sxi nur, por uzi sxian vocxon. Li farigxis muzika direktoro en -malgranda urbo en Alsaco, kaj tiam des pli komencigxis nia suferado. - -Mia patrino naskis ankoraux tri infanojn kaj tiom perdis sian vocxon, -ke sxi preskaux ne plu povis kanti ecx unu sonon. Per tio la plej -granda monfonto de mia duonpatro estis elcxerpigxinta, cxar liaj -koncertoj nur per mia patrino estis brilaj kaj multe vizitataj. Li de -nun terure cxikanis sxin; al mi li nenion plu volis doni por mangxi, -gxis kiam li fine elpensis rimedon por utiligi min. Dum tutaj tagoj -li turmentis min kaj violonante lernigis al mi plej malfacilajn -pecojn de _Mozart_, _Gluck_, _Rossini_ kaj _Spontini_, kiujn cxiam -dimancxe vespere mi trakantis kun multe da aplauxdo; la kompatinda -_Schepperl_[17]--tiel oni kripligis mian nomon Giuseppa--farigxis -unu el tiuj malfelicxaj mirinfanoj, al kiuj la naturo donis belan -talenton por ilia plej granda malfelicxo; la kruela homo cxiutage -min kantigis, li vipis min, li dum tutaj tagoj nenion donis al mi -por mangxi, se mi ne gxuste ekkantis; sed la patrino ne plu longe -povis elteni la vidon de miaj turmentoj; sxajnis, ke sxia vivo -forfluas en sxiaj silentaj larmoj; ian printempan matenon ni trovis -sxin mortintan. Por kio mi rakontu al vi pri la jaroj de mia nun -komencigxinta suferegado? Mi estis dekunujara, mi devis mastrumi, -eduki la junajn gefratojn kaj krome lerni la kantadon por la -koncertoj! Ho, estis infera torturo! - -En tiu tempo ofte iu sinjoro venis al ni, cxiam kunportante al la -patro sakon plenan de kvinfrankaj moneroj. Mi sen hororo ne povas -pensi pri li. Gxi estis granda, malgrasa viro de meza agxo; li havis -malgrandajn, palpebrumantajn grizajn okulojn, kiuj per sia -malagrabla, pika esprimo diferencigis lin de cxiuj homoj, kiujn mi -iam vidis. Min precipe li sxajne korfavoris. Kiam li venis, li -lauxdis mian grandon, mian konvenan konduton, mian vizagxon, mian -kantadon. Li min sidigis sur siaj genuoj, kvankam nevola hororo -forpusxis min de li; li kisis min malgraux mia kriado, li kontente -diris: 'Ankoraux du, tri jaroj, tiam vi estos tauxga, Schepperl!' Kaj -li kaj mia duonpatro cxe tiu antauxdiro eksplodis per sovagxa rido. -En mia dekkvina naskotago mia duonpatro al mi diris: 'Auxdu, -Schepperl, vi nenion posedas, vi nenio estas, mi nenion donas al vi, -mi nenion postulas de vi, por mi ankaux plene suficxas miaj tri -ceteraj infanacxoj; _Christel_[18] (mia fratino) nun anstataux -vi farigxos la mirinfano. Kion vi posedas, vian kantadon--multe gxi -ne estas--vi ricevis de mi, per tio vi perlaboros vian vivtenon. -Cetere la onklo en Parizo pro kompato volas akcepti vin en sian -domon.'--'La onklo en Parizo?', mi miregante ekkriis, cxar gxis nun -mi ne sciis pri la ekzisto de tia onklo. Jes, la onklo en Parizo, li -respondis, li povas alveni jam hodiaux aux morgaux. - -Vi povas imagi, kiom mi gxojis! Pasis tri jaroj, sed ankoraux hodiaux -la memoro pri tiuj horoj en mi estas tiel viva, kvazaux estis -hieraux. La felicxo, forlasi la domon de mia patro, la felicxo, havi -onklon, kiu min kompatas, la felicxo, veni al Parizo, kie mi imagis -la centron de eleganteco kaj de felicxego,--mi estis ebria de tiom -da felicxo; cxiufoje, kiam pasis veturilo, mi rigardis eksteren, -cxu ne venas la onklo, por kunpreni min en sian regnon. Fine iun -vesperon veturilo haltis antaux nia domo; mi flugkuris malsupren, mi -disetendis miajn brakojn renkonten al mia savonto--kruela senrevigxo! -Estis la viro kun la kvinfrankaj moneroj. - -Mi estis preskaux senkonscia en tiuj momentoj, sed tamen mi neniam -forgesos la diablan gxojon fulme brilantan el liaj grizaj okuloj, -kiam li vidis min alten kreskinta; ankoraux nun mi auxdis lian grakan -vocxon: 'Nun vi estas gxusta, kolombeto, nun mi volas enkonduki vin -en la grandan mondon.' Li kaptis min per la unu mano, per la alia li -jxetis monsakon sur la tablon; la sako malfermigxis, brila amaso da -argxentaj kaj oraj moneroj ruligxis teren; miaj tri pli junaj -gefratoj kaj la patro gxojkriis, sur la planko sxovigxis tien kaj -tien kaj kolektis la monerojn,--gxi estis--mia acxetprezo! - -Jam la sekvintan tagon ni vojagxis al Parizo. La malgrasa viro (mi ne -kapablis, lin nomi onklo) konstante faris al mi predikon pri tio, -kiel belan rolon mi ludos en liaj salonoj. Mi ne povis gxoji: angoro, -neklarigebla korpremo anstatauxis mian gxojon, mian felicxon. Antaux -granda, lumigita domo la veturilo haltis: mi estis en Parizo. Dek -gxis dekdu belaj, cxarmegaj knabinoj malsupren saltetis sur la -largxaj sxtuparoj renkonten al ni. Ili karese cxirkauxprenis kaj -kisis min kaj nomis min fratino Giuseppa; mi demandis la malgrasulon: -'Cxu tio estas viaj filinoj, sinjoro?'--'_Oui, ce sont des -filles!_[19]', li ridante ekkriis, kaj la knabinoj kaj la -multnombra servistaro aligxis per maldelikata, eksploda rido! - -Elegantaj vestoj, luksaj cxambroj distris min. La sekvintan tagon mi -estis belege vestata, oni kondukis min en la salonon. La dekdu -knabinoj, plej elegante vestitaj, sidis cxe ludotabloj, sur kanapoj, -cxe la piano. Ili tre vive interparolis kun junaj kaj malpli junaj -sinjoroj. Kiam mi eniris, cxiuj forlasis sian lokon, iris renkonten -al mi kaj min rigardis. La mastro min kondukis al la piano, mi devis -kanti; mi ricevis gxeneralan aprobon. Oni partoprenigis min en la -interparolado, miaj malkleraj, duone italaj esprimoj estis -konsiderataj naiveco; oni admiris min, mi ankoraux hodiaux rugxigxas, -pensante, per kiaj vortoj oni tion diris al mi. Tiel kelke da tagoj -pasis en gxojo kaj plezuro. Mi vivis ne embarasate, mi estus povinta -vivi kontente, se mi ne sentus min plej nekomforte, preskaux angoreta -en tiu domo, en tiu societo; naive senruza mi opiniis, ke tia do -estas la granda mondo kaj oni devas akomodigxi al gxiaj moroj. Sed -unu afero frapis min: iun vesperon okaze preterirante la sxtuparon mi -vidis, ke la sinjoroj vizitantaj nin, donis monon al la pordisto, -ricevis por gxi bluajn aux rugxajn kartojn kaj ree transdonis tiajn -al servisto antaux la salono. Juna dando, preterpasanta min, kun -karesemaj rigardoj montris al mi unu el tiuj rugxaj kartoj; mi -ankoraux hodiaux ne scias, kial mi rugxigxis pro tio. Sed auxskultu -plue, kio baldaux okazis. - -Vidu, kara doktoro, jen mi havas malgrandan, sensignife aspektantan -paperon. Al gxi mi sxuldas mian savon. Iumatene mi gxin trovis sub la -bulkoj de mia matenmangxo. Mi ne scias, de kiu favora mano gxi -devenis, sed la cxielo rekompencu la koron, kiu min kompatis. Jen -gxia enhavo: - -'Frauxlino! - -La domo, en kiu vi logxas, estas malcxastejo; la sinjorinoj, kiujn -vi vidas cxirkaux vi, estas publikulinoj; cxu nia konfido al Giuseppa -do ne estis prava? Cxu mallongan fibrilon de felicxo sxi volas acxeti -per longa pento?' - -Gxi estis terura lumo, gxi minacis plene blindigi min, cxar preskaux -tro subite gxi dissxiris mian senruzan infanan penson kaj la iluzion -pri senzorga, felicxa situacio. Kion fari? En mia vivo mi ankoraux ne -lernis fari decidojn. La viro, al kiu apartenis tiu domo, sxajnis al -mi terura sorcxisto, povanta legi cxiun mian penson kaj nepre jam nun -pri tio informita, kion mi sciigxis. Kaj tamen mi preferis morti, ol -ankoraux unu minuton resti tie.--Mi estis auxdinta knabinon rekte -kontrauxe de mia logxejo paroli itale; mi ne konis sxin,--sed cxu mi -do konis iun alian en tiu giganta urbo? Tiuj patrolandaj sonoj naskis -en mi konfidon, mi volis sxin petegi surgenue, savi min. - -Estis la sepa matene: restinte fidela al mia kampara moro, mi cxiam -frue levigxis kaj kutimis tuj poste matenmangxi, kaj tio savis min. -En tiu tempo cxiuj ankoraux dormis, ecx granda parto de la -servistaro. Nur la pordisto estis timinda. Sed cxu li povus pensi, ke -iu forkuros el tiu templo de l'belego? Mi riskis la aferon; mi kovris -min per mia nigra, malpompa manteleto; miaj genuoj sxanceligxis, kiam -mi preteriris la logxion de l'pordisto; li ne rimarkis min; tri -pasxoj, kaj mi estis libera. - -Dekstre trans la strato logxis la itala knabino. Mi salte transpasis -la largxan straton; mi frapis al la pordo, servisto malfermis. Mi -demandis pri la itale parolanta signora kun la nigra bukla kapo. La -servisto ridis kaj diris, ke mi supozeble celas la malgrandan -ekscelencon _Seraphina_: 'tiun saman, tiun saman', mi respondis, -'tuj konduku min al sxi'. Li komence sxajnis heziti, cxar ankoraux -estis frua tago, sed miaj petoj lin decidigis. Li kondukis min en la -duan etagxon, diris al mi, ke mi atendu kaj poste vokis cxambristinon, -por anonci min al sxia ekscelenco. Mi pensis, ke la bela itala -knabino estas de mia klaso; mi hontis malkasxi mian situacion al iu -pli altranga, sed oni ne lasis al mi tempon, por pripensi; la -cxambristino aperis, por konduki min al la lito de sia mastrino. Jes, -estis sxi, estis la bela, juna sinjorino, kiun mi auxdis parolanta -itale. Mi jxetis min teren antaux sxi kaj petegis sxin pri sxia -protekto; mi devis rakonti al sxi mian tutan historion. Sxajne -kortusxita, sxi promesis savi min. Sxi venigis la serviston, kiu -suprenkondukis min, kaj ordonis al li nepran diskretecon; poste sxi -destinis por mi malgrandan cxambron, kies fenestroj rigardis al la -korto, donis al mi ion por labori kaj mangxi, kaj tiel mi vivis kelke -da tagoj en gxojo pri mia savo, en timo pri mia estonteco. - -La domo, en kiu mi estis akceptita, apartenis al la sendito de -malgranda germana kortego. Sxia ekscelenca mosxto estis lia nevino, -naskita italino, kiu estis edukata cxe li en Parizo. Sxi estis -korbona, aminda estajxo, kies bonfarojn mi neniam forgesos. Cxiutage -sxi venis al mi kaj min konsolis; sxi diris al mi, ke la sxtatsendito -per siaj servistoj informigxis en la domo de la malica viro. Ke oni -estas tre konsternita, sed klopodas kasxi tion. La servistoj transe -sekretas, ke frauxlino sin jxetis el fenestro de la dua etagxo en la -kanalon de la _Seine_. Stranga dispono de la providenco! Mia -cxambro estis angula cxambro kaj per la unu flanko rigardis al la -strato, la alia abrupte malsupreniris en kanalon. Mi memoras, ke en -tiu mateno mi malfermis fenestron de la kanala flanko; versxajne gxi -restis malfermita, kaj tiel kredeble oni klarigis al si mian -malaperon. Signora Seraphina en tiu tempo estis revenonta Italujon, -sxi bonvolis min kunpreni. Ecx ankoraux pli sxi utilis al mi; sxi -instigis siajn gepatrojn en _Piacenza_, ke ili akceptu min en -sian domon kvazaux sian infanon; sxi kulturigis mian talenton, al sxi -mi dankas la liberecon, la vivon, la arton, ho! eble pli, ol mi -scias. En Piacenza mi konigxis kun orkestrestro Boloni, kiu cetere ne -estas italo; li sxajnis min ami, sed li tion ne diris al mi. Baldaux -poste mi akceptis la vokon al cxi-tiea teatro. Oni min cxi tie -sxatis, oni ankaux alie bonevolis al mi, mia konduto kaj mia -reputacio estis neriprocxeblaj; ho, en tiu longa tempo mi neniam -vidis cxe mi viron,--krom--tiun belan korligon mi povas sen rugxigxo -konfesi al vi,--krom Boloni, kiu baldaux post mi vojagxis cxi tien. -Vi nun auxdis mian vivon, diru al mi, cxu mi faris ion, por meriti -tiel maldolcxan punon? Cxu mi tiel terure kulpigxis?" - - - - -VII. - - -Kiam la kantistino estis fininta, la medicina konsilanto vive kaptis -sxian manon. "Mi gratulas al mi", li diris, "ke mi povas aligxi al la -malmultaj bonuloj, kiujn vi trovis sur via vivovojo. Kvankam miaj -fortoj estas tro malgrandaj, por povi fari por vi, kion faris la -bravega malgranda ekscelenco, tamen mi volas klopodi helpi en la -malkonfuzado de via kompatiga sorto; mi volas klopodi, por repacigi -la flamigxulon, vian amikon. Sed diru al mi nur, kiu do estas la -hejmlando de sinjoro Boloni?" "Jen vi demandas tro", estis sxia -nerekta respondo. "Mi scias sole, ke li laux naskigxo estas germano -kaj, se mi ne eraras, pro familiaj cirkonstancoj antaux kelke da -jaroj forlasis sian patrujon. Li restadis en Anglolando kaj Italujo -kaj antaux proksimume tri kvaronjaroj venis cxi tien." - -"Jen kiel, bone; sed kial vi ne jam pli frue al li mem diris, kion vi -rakontas al mi?" - -Giuseppa cxe tiu demando rugxigxis; sxi mallevis la okulojn kaj -respondis: "Vi estas mia kuracisto, mia patra amiko; estas al mi, -kiam mi parolas kun vi, kvazaux mi parolus kiel infano al mia -patro.--Sed cxu mi do povis rakonti al la juna viro pri tio? Krome mi -ja konas lian teruran jxaluzon, lian facile eksciteblan suspektemon; -mi neniam povis min devigi, diri al li, el kiaj kaptiloj mi forsavis -min." - -"Mi respektas, mi admiras vian senton; vi estas bona infanino; kredu -al mi, tio karesas la koron de maljuna viro, renkonti tiel decajn -sentojn el la pasinta tempo; cxar hodiaux oni konsideras bontono, -flankelasi tiajxojn. Sed vi ankoraux ne rakontis al mi cxion; la -vespero cxe la maskobalo, tiu terura nokto?" - -"Estas vere, mi devas rakonti al vi ankoraux plue. Cxiufoje, kiam mi -meditis pri mia savo, mi lauxdis la providencon, ke oni kredis en tiu -domo, ke mi memmortigis min; cxar estis por mi nur tro certe, ke tiu -terura venus, por repreni sian viktimon aux pereigi gxin, se li ecx -nur iomete suspektus min vivanta; cxar suficxe multe da kvinfrankaj -moneroj li kredeble pagis por mi. Tial mi ne akceptis diversajn -sxatindajn proponojn por teatroj tiel longe, kiel mi estis en -Piacenza, timante publike aktori. Sed kiam mi tie estis proksimume -unu jaron kaj duonan, iumatene Seraphina alportis al mi parizan -gazeton, en kiu estis anoncita la morto de la _chevalier de -Planto_[20]." - -"Chevalier de Planto?" la kuracisto interrompis sxin; "cxu tio estis -la nomo de la viro forkondukinta vin el la domo de via duonpatro?" - -"Tio estis lia nomo. Mi multe gxojis, mia lasta timo estis -malaperinta, kaj jam nenio min malhelpis, ne plu gxeni miajn -bonfarantojn. Jam kelke da semajnoj poste mi venis al B. Mi -antauxhieraux iris al la maskobalo, kaj mi ja volas konfesi al vi, ke -mi estis tre gajhumora. Boloni ne devis scii, en kiu kostumo mi -aperos; mi volis inciteti kaj poste surprizi lin. Subite, dum mi sola -trairis la salonon, vocxo flustris en mian orelon: 'Schepperl, kiel -fartas via onklo?' Mi estis konsternegita; tiun nomon mi ne plu -auxdis, de kiam mi forsavis min el la manoj de tiu terura. Mia onklo! -Mi ja ne havis onklon, kaj nur unu vivis, kiu antaux la -publiko sin konsiderigis mia onklo, la chevalier de Planto. Mi -apenaux havis suficxe da spiritcxeesto, por respondi: 'Vi eraras, -maskulo!' Mi volis forrapidi, kasxi min en la svarmanta amaso, sed la -maskulo enbrakigis sin kun mi kaj min retenis: 'Schepperl!' la -nekonato diris, 'mi konsilas al vi, kviete iradi apud mi; alie mi -rakontos al la homoj, en kia societo vi pli antauxe restadis.' Mi -estis plene senespera, farigxis mallumo en mia animo, nur unu penso -estis forta en mi: la timo pri malhonoro. Kion mi kompatinda, -senhelpa knabino povis fari, se tiu homo, kiu ajn li estis, pri mi -sciigos tiajn aferojn? La mondo kredus al li, kaj Carlo! ho, Carlo ne -la lasta min kondamnus. Mi senvole sekvis al la viro cxe mia flanko. -Li flustris al mi plej terurajn aferojn: mian onklon, kiel estis -nomata de li la chevalier, mi malfelicxigis, pereigis mian patron, -mian familion. Mi ne plu povis elteni tion, mi elsxiris min kaj -vokis, ke alvenu mia fiakro. Sed kiam mi rigardis cxirkauxen sur la -sxtuparo, la terura figuro estis sekvinta min. 'Mi veturos kun vi -hejmen, Schepperl', kun terura rido li diris; 'mi ankoraux devas -paroli kun vi kelke da vortoj.' Mi cxesis vidi kaj auxdi, mi sentis, -ke mi senkonsciigxas; mi revekigxis ne pli frue ol en la fiakro, la -maskulo sidis apud mi. Mi eksterigxis el la veturilo, li sekvis; li -tuj reekparolis; angorante, ke mi estos perfidata, mi diris al -_Babette_, ke sxi eliru. - -'Kion vi volas cxi tie, mizerulo?' mi ekkriis furioza, ke mi vidas -min tiel ofendita. 'Kion malbonan vi povus diri pri mi? Sen mia volo -mi venis en tiun domon; mi gxin forlasis, kiam mi vidis, kio atendas -min.' - -'Schepperl, lasu la ceremoniojn; ekzistas nur du vojoj vin savontaj. -Aux vi tuj pagos dekmil frankojn, cxu per juveloj, cxu per oro, aux -vi sekvos min al Parizo; alie morgaux la tuta urbo scios pli multe -pri vi ol vi dezirus.' Mi estis ekster mi. 'Kiu rajtigas vin, de mi -postuli ion tian?' mi ekkriis. 'Nu bone, diru al la urbo, kion vi -volas; sed tuj forlasu cxi tiun domon! Mi alvokos la najbarojn!' - -Mi iris kelke da pasxoj al la fenestro, li postkuris min kaj kaptis -mian brakon. 'Kiu min rajtigas?' li diris, 'via patro, kolombeto, via -patro'. Diabla rido sonis el lia busxo, la brilo de la kandelo -lumigis paron da grizaj, pikaj okuloj, nur tro konataj de mi. En la -sama momento estis klare al mi, kiu antaux mi staras; mi nun sciis, -ke lia morto nur estis trompo elpensita por ia celo; la malespero -havigis al mi supernaturan forton, mi kontrauxbaraktante liberigis -min, mi volis forsxiri lian maskon. 'Mi konas vin, chevalier de -Planto', mi ekkriis, 'sed oni zorgos, ke vi devu doni al la -tribunaloj kontentigon pri mi.'--'Tiel niaj aferoj ankoraux ne -statas, kolombeto', li diris, kaj en la sama momento mi sentis lian -ponardon en mia brusto; mi opiniis, ke mi mortas--." - -La kuracisto frostotremis; estis luma tago, kaj tamen li hororis, -kiel se oni en mallumo parolas pri fantomoj. Li opiniis, ke li vidas -post la kurtenoj de la lito brilantaj la grizajn pikajn okulojn de -tiu monstro. "Vi do opinias", li diris post kelke da tempo, "ke la -chevalier ankoraux vivas, ke gxi estas la sama, kiu volis mortigi -vin?" - -"Lia vocxo, liaj okuloj min konvinkis; la tuko, kiun mi hieraux al vi -donis, tion igis plene certa por mi. Gxi estas markita per la -komencliteroj de lia nomo." - -"Kaj cxu vi donas al mi plenpovon, agi por vi? Cxu vi permesas al mi, -cxion de vi diritan sciigi ecx antaux la jugxisto?" - -"Cxion, mi ne povas elekti! Sed, cxu ne, doktoro, vi iros al Boloni -kaj al li diros, kion mi diris al vi? Li gxin kredos al vi, Seraphina -ja estis ankaux de li konata." - -"Kaj cxu mi ne ankaux povas ekscii", la medicina konsilanto -dauxrigis, "la nomon de la sxtatsendito, en kies domo vi kasxis vin?" - -"Kial ne? Li estis iu barono _Martinow_." - -"Cxu vere?", gxoje emociite Lange ekkriis. "Barono Martinow? Cxu li -ne estas ...a sxtatoficisto?" - -"Jes, cxu vi konas lin? Li estis sendito de la ...a kortego en Parizo -kaj poste en Peterburgo." - -"Ho, tiam estas bone, tre bone", la medicina konsilanto diris kaj -gxoje interfrotis siajn manojn. "Mi konas lin, de post hieraux li -estas cxi tie; li vokigis min, li logxas en la hotelo de -Portugalujo." - -Larmoj brilis en la okuloj de la kantistino kaj piaj sentoj sxajne -emociis sxian koron. "Do viro", sxi diris, "kiu laux mia opinio -forestis multajn centojn da mejloj, devis veni cxi tien, por konfirmi -la verecon de mia rakonto! Iru al li; ho, ke ankaux Carlo povu -auxskulti, kiam li certigos al vi, ke mi diris la veron." - -"Li povos, li akompanos min, mi zorgos pri tio Adiaux, bona infanino; -estu tute trankvila, vi devas ankoraux prosperi surtere, kaj tre orde -glutu la miksturon, cxiuhore du plenkulerojn!" Tiel la kuracisto -parolis kaj foriris. La kantistino dankis al li per siaj afablaj -rigardoj. Sxi estis pli trankvila kaj serena; sxajnis, ke kun sia -sekreto sxi forrulis grandan sxargxon. Sxi havis pli da fido por la -estonteco, cxar favora sorto sxajne ekkompatis la malfelicxan -knabinon. - - - - -VIII. - - -Barono Martinow, al kiu fari grandan servon Lange pli antauxe foje -havis okazon, afable akceptis lin kaj donis al li plej suficxajn -informojn pri la kantistino Bianetti. Li ne nur preskaux lauxvorte -konfirmis sxian rakonton, li ankaux eksplodis per plej vivaj lauxdoj -pri sxia karaktero; li ecx promesis, cxie, kien li venos en la urbo, -paroli favore por sxi kaj malkonfirmi la famojn pri sxi cirkulantajn. -Li efektive plenumis sian promeson; cxar precipe al lia influo kaj al -la nobla maniero, en kiu li prenis la partion de la italino, sxiaj -amikoj aljugxis, ke la publika opinio pri sxi en malmultaj tagoj, -kvazaux sorcxe, aliigxis. La medicina konsilanto Lange siaparte en -tiu tago, veninte de la sendito, supreniris el la beletagxo de la -hotelo de Portugalujo ankoraux kelke da sxtuparoj gxis la mansardoj; -oni diris, ke en n-ro 54 logxas la orkestrestro. Li haltis antaux la -pordo, por spiri; cxar la krutaj sxtuparoj afekciis lin. Strangaj -sonoj el tiu pordo flugis al lia orelo. Sxajne en gxi estis homo -grave malsana, cxar li auxdis profundajn gxemadon kaj plendspiradon, -sxajne levigxantajn el kava brusto. Poste teruraj francaj kaj italaj -blasfemoj enmiksigxis, kiel se malpacienco volas malsxargxi de la -mizero la koron, kaj rauxka rido de malespero denove formis la -transiron al tiuj profundaj gxemoj. La medicina konsilanto -frostektremis. "Jam hieraux mi ja rimarkis iom da frenezo en tiu -_maestro_[21]", li pensis, "cxu li eble plene frenezigxis, aux cxu li -malsanigxis pro doloro?" Li jam fleksis la fingron por frapi, kiam -lia rigardo ankoraux unufoje trafis la numeron de l'pordo; gxi estis -53. Kiel do li povis tiom erari; preskaux li estus enirinta al homo -tute fremda. Malkontenta pri si mem li pluen iris unu pordon; tie -estis 54; tie do efektive sonis tute alie. Malalta, bela vocxo de -viro kantis arion, akompanate de piano; la medicina konsilanto -eniris; estis tiu juna viro, kiun li vidis cxe la kantistino. - -En la cxambro disjxetite kusxis notfolioj, gitaroj, violonoj, kordoj -kaj multo, kion krome muzikisto bezonas, kaj meze inter tiuj -kvazauxruinoj staris la orkestrestro en vasta nigra negligxo, kun -rugxa cxapo sur la kapo kaj rulpaketo de notoj en la mano; la -kuracisto poste konfesis, ke vidante tion li ekpensis pri _Marius_ -sur la ruinoj de Kartago. - -La juna viro sxajne de hieraux lin memoris kaj preskaux malserene -akceptis lin; tamen li estis tiel gxentila, ke per unu ekpusxo li de -segxo teren jxetis kolonon da notfolioj, por proponi al sia vizitanto -sidlokon; li mem per longaj pasxoj marsxadis tra la cxambro, kaj lia -flirtanta negligxo lerte forprenis la polvon de la tabloj kaj libroj. - -Li ne lasis ekparoli la medicinan konsilanton, li superkriis lin. "Vi -venas de sxi?", li ekkriis. "Cxu viaj grizaj haroj ne hontas, ke vi -farigxas la peristacxo de tia senhontulino? Mi nenion plu volas -auxdi; mi entombigis mian felicxon, vi vidas min funebranta mian -felicxegon; mi surhavas mian nigran negligxon kaj tio sola, se vi -estas iomete sperta pri psikologio, devus esti por vi signo, ke, -koncerne min, mi konsideras tiun personon mortinta. Ho, Giuseppa, -Giuseppa!" - -"Sed, kara sinjoro orkestrestro", la kuracisto interrompis lin, -"bridu vian senton, antaux ol--" - -"Senton? Kion vi scias pri sento? Auxskultu, se vi parolas pri sento; -mi volas provi, cxu vi havas sonosenton, maljunulo! Vidu, tio estas -la virino", li dauxrigis, abrupte malfermante la fortepianon kaj -ludante tion kaj tion, kio cetere al la kuracisto, ne tre sperta pri -muziko, sxajnis kiel alia muziko, "cxu vi auxdas tion molan, dolcxe -sopiran, karese alpremigxan? Sed cxu vi ne rimarkas en tiuj pasajxoj -la nefidindan, malfundan, senkarakteran estecon de tiuj kreitajxoj? -Sed auxdu plue", li diris kun lauxtigita vocxo kaj kun brila okulo, -reenskuante la manikojn de la funebra negligxo, "kie viroj agas, -estas forto kaj vero; tie nenio nepura povas prosperi, gxi estas -sanktaj diaj sonoj!" Li kun granda forto batis sur la klavojn, sed al -la kuracisto ree sxajnis, ke tio estas nur tute ordinara muziko. - -"Jen vi havas strangan karakterizon pri la homoj", li diris; "cxar ni -jam alvenis cxe tio, cxu mi povas peti vin, estimata, ke vi iom piane -prezentu al mi medicinan konsilanton?" - -La muzikisto malsxate rigardis lin. "Kiel vi do povas difekti la -harmonion per malbona, akrepepa _cis_, hometacxo, kiam miaj -klavoj sonigas la belegan, radiantan akordumon!" - -La respondo de la doktoro estis interrompata per frapado cxe la -pordo; malgranda, kreskokripla figuro eniris, riverencis kaj diris: -"La malsana sinjoro en n-ro 53 plej gxentile petigas sinjoron la -orkestrestron, ne tiom terure brui kaj tumulti, tial, ke lia korpa -arangxo estas tre malforta kaj lia morto proksima." - -"Mi petas, sciigi al la sinjoro mian plej humilan respekton", la juna -viro respondis, "kaj ke koncerne min li povas forvojagxi el la mondo, -kiam li deziras. Suficxe ja en cxiu nokto min teruras liaj lamentado -kaj gxemado kaj la plej teruranta por mi estas liaj malpiaj blasfemoj -kaj lia freneza ridado. Cxu eble la franco opinias, ke li estas sola -en la hotelo de Portugalujo? Se li gxenas min, mi gxenas lin repage!" - -"Sed, pardonu, via sinjora mosxto", la kreskokripla homo diris, "li -ne plu longe vivos, cxu vi ne bonvolus dum liaj lastaj momentoj--" - -"Cxu li estas tiom malsana, la sinjoro?", kompateme la medicina -konsilanto diris. "Kio estas lia malsano? Kiu lin kuracas? Kiu li -estas?" - -"Kiu li estas, mi precize ne scias; mi estas la dungolakeo; mi -pensas, ke li nomas sin _Lorier_ kaj estas el Franclando; -antauxhieraux li ankoraux bone fartis, sed estis iom melankolia, cxar -li tute ne eliris, ankaux ne deziris rigardi la rimarkindajxojn de -tiu cxi urbo; sed en la alia mateno mi lin trovis en la lito grave -malsanan; sxajnas, ke en la nokto lin trafis apopleksio. Sed li por -nenio en la mondo volas kuraciston. Li terure blasfemis, kiam mi -demandis, cxu mi alkonduku iun. Li mem flegas kaj bandagxas sin; mi -opinias, ke li havas ankaux malnovan pafvundon el la milito kaj ke -tiu nun ree malfermigxis." - -En tiu momento oni auxdis la malsanulon apude ekkrianta kun rauxka -vocxo kaj eliganta kelke da blasfemoj. La dungolakeo trifoje faris la -signon de la kruco kaj flugkuris transen. - -La kuracisto ankoraux unu fojon provis, cxu liaj paroloj ne estos -akceptataj de la obstina amanto, kaj efektive tiun fojon sxajne -sukcesis. Li tenis en la mano partituron, el kiu li duonlauxte -kantetis al si; la kuracisto uzis tiun pli kvietan staton de l'animo -kaj komencis rakonti al li la vivon de la kantistino. En la komenco -la orkestrestro sxajne ne atentis pri tio; li fervore legis en sia -partituro kaj kondutis, kvazaux krom li neniu estus en la cxambro; -sed iom post iom li pli atentis, li cxesis kanti; baldaux lia rigardo -levigxis de la partituro kaj pasis arde trans la vizagxon de la -kuracisto; poste li mallevis la notkajeron kaj firme rigardis la -rakontanton; lia intereso sxajne pli kaj pli kreskis, liaj okuloj -brilis, li pliproksimigxis, li kaptis la brakon de la medicinisto, -kaj kiam tiu finis sian rakonton, li tre emociite salte levigxis kaj -kuris tien kaj reen en la cxambro. "Jes", li ekkriis, "estas vero en -tio, sxajno de vereco, versxajneco; estas eble, povas esti, ke simile -okazis; diablo! cxu gxi ne ankaux povus esti mensogo?" - -"Tion, mi opinias, en via sxatata arto oni nomas malkrescxende, -sinjoro orkestrestro; sed kial do cxe tiu afero malsupreniri de vero -gxis mensogo? Se mi nun prezentus garantianton pri la vereco? -_Maestro_[21], nu, tiam?" - -Boloni meditante haltis antaux li: "Ha! Kiu povus fari tion, medicina -konsilanto! Per oro mi volus enkadrigi vin; jam tiu penso meritas -grandan kaj regxan rekompencon. Jes! Kiu povus al mi garantii!--Cxio -estas tiel malluma--konfuzaj labirintoj--nenia eliro--nenia gvida -stelo." - -"Sxatata amiko", la kuracisto interrompis lin, "jen mi kaptas vin cxe -reminiscenco[22] el la Rabistoj de _Schiller_, kiel konstateble -en la posxeldono de _Cotta_ sur pagxo 175[23], se mi ne eraras. -Tamen mi scias tian garantianton, tian gvidan stelon!" - -"Ha! kiu donus al mi tian!", la alia ekkriis. "Li estu mia amiko, mia -angxelo, mia Dio,--mi volas adori lin!" - -"Kvankam en la citita loko la parolo estas pri glavo, per kiu oni -volas fari al la vipera gento brulan vundon, mi tamen volas konvinki -vin. Tiu sxtatsendito, kiu akceptis la kompatindan Giuseppa en sia -domo, hazarde logxas en cxi tiu domo en n-ro 6; se vi bonvolus -surmeti frakon kaj koltukon, mi kondukos vin al li; li promesis al -mi, ke li vin konvinkos!" - -La juna viro kortusxite premis la manon de la kuracisto, sed ecx nun -li ne povis kasxi ian subliman patoson: "Vi estis mia bona genio", li -diris: "kiom da danko mi sxuldas al vi por tiu konsilo; mi nur rapide -surmetos mian frakon kaj tuj sekvos vin al la sendito." - - - - -IX. - - -La repacigxo kun la amanto sxajne preskaux ankoraux pli efikis, por -sanigi la kantistinon, ol la plej lerte kunmetitaj tizanoj de sxia -kuracisto. Sxia farto en la sekvintaj tagoj videble plibonigxis, kaj -baldaux sxi estis tiom resanigita, ke sxi povis ekster la lito -akcepti la vizitojn de siaj kunsentemaj amikoj. La sxangxigxon de -sxia farto supozeble estis gxisatendinta la polica direktoro, por -plue esplori la aferon. Li estis viro vidanta cxion kaj zorganta pri -cxio, kaj la famo pri li diris, ke ne facile iu sin forsavis, kiun -li ekcelis, ecx se li forestus centkelke da mejloj. La medicina -konsilanto sciigis al li la historion de la kantistino; poste li -ankoraux plue interkonsiligxis kun barono Martinow kaj eksciis -kelkajn aferojn, kiuj sxajnis al li tre interesaj. La sxtatsendito -antaux nelonge konfesis al li, ke li uzis la aferon pri la juna -Bianetti kiel okazon, por raporti al la estraro pri la krima vivado -de la chevalier de Planto. Li ne preterlasis prezenti en gxusta lumo -precipe la cirkonstancon, ke tiu kompatinda infano verdire estis -vendata. Tiu malbonfama domo baldaux poste estis malestablata de la -polico, kaj la barono tion sxajne aljugxis cxefe al siaj klopodoj pri -la afero. Ankaux li auxdis pri la morto de la chevalier, sed opiniis -same kiel la polica direktoro, ke tio estas nur artifiko, por ke li -povu des pli sendangxere dauxrigi sian metion; cxar ambaux ne dubis, -ke la provo mortigi la kantistinon, povas esti farita nur de tiu -terura homo. Sed kiel malfacile estis, sekvi la postsignaron de tiu -mortigisto! El la fremduloj tiam restadintaj en B. laux la certigo -de la direktoro cxiuj estis nesuspektindaj; nur du cirkonstancoj -povis konduki al ia rezultajxo: La naztuko trovita en la cxambro de -Bianetti povis ebligi la malkovron, se ie oni vidis similan; tial -plej preciza priskribo de gxi estis en la manoj de cxiuj kudristinoj -kaj lavistinoj, kiuj en B. kutimis zorgi pri la tolajxo de la -fremduloj. Plue la direktoro opiniis supozebla pro psikologiaj -kauxzoj, ke dua atenco kontraux la vivo de la kantistino sekvos, -nome en la kazo, ke la mortigisto ankoraux restadas proksime. - -Pro tio la polica direktoro, tuj kiam la kantistino reakiris siajn -fortojn, akompanis doktoron Lange cxiufoje, kiam li vizitis sxin; tie -oni priparolis kelkajn arangxojn, kelkaj sxajnis bonaj, sed ne facile -efektivigeblaj, kelkaj estis tuj malakceptataj. Giuseppa mem fine -ekhavis penson, kiu al la du viroj sxajnis tre tauxga. "La doktoro", -sxi diris, "permesis al mi, ree eliri; se li permesas, cxe la lasta -maskobalo de la karnavalo mi unue reaperus inter la homoj; estas -por mi alloge, tie montri min la unun fojon, tie komencigxis mia -malfelicxo. Se ni zorgos, ke tio farigxu suficxe konata en B., kaj se -la chevalier ankoraux estas cxi tie, mi estas firmege konvinkita, ke -sub ia masko li sin ree alsxovos al mi. Li sin ja gardos paroli, li -per nenio perfidos sin, sed siajn atencojn kontraux mia vivo li ne -cxesigos, kaj mi pretendas, ke mi povas rekoni lin inter mil aliaj. -Lia grando, lia figuro, kaj antaux cxio liaj okuloj lin rekonigos al -mi. Kion vi opinias, sinjoroj?" - -La projekto sxajnis tre tauxga. "Mi volus veti", la direktoro diris, -"ke sciigxinte vian venon li ne restos for de la balo, ecx nur por -vidi la objekton de sia vengxo kaj doni novan nutrajxon al sia -furiozo. Cetere mi pensas, ke vi ne metu maskon antaux vian vizagxon, -li tiam des pli facile rekonos vin, des pli facile proksimigxos al vi -kaj enkaptigxos; mi metos kelke da fortikuloj en domenojn kaj ilin -donos al vi kiel eskorton; tuj, kiam vi faris signon, la ruzulo estos -kaptita." - -Babette, la cxambristino de la kantistino dum tiu interparolo estis -al- kaj reirinta; sxi estis auxdinta, ke sxia mastrino decidis, -eltrovi la mortigiston aux liajn helpantojn, sxi ecx opiniis, ke sxi -sxuldas al si mem, laux povo kunhelpi por tiu malkovro. Tial sxi -sxtelatendis la direktoron, kuragxigxis kaj diris, ke sxi jam antaux -nelonge atentigis la doktoron pri cirkonstanco, kiu povus konduki al -malkovro, sed ke li sxajne neniel atentas pri tio. - -"Nenia cirkonstanco cxe tiaj okazajxoj estas tro malgrava, karulineto -mia", la policulo respondis; "se vi scias ion--" - -"Mi preskaux opinias, ke signora estas tro diskreta kaj iom hezitas -paroli; kiam sxi ricevis la pikon kaj svenis en miaj brakoj, sxia -lasta gxemeto estis--Bolnau." - -"Cxu vere?", la direktoro iom kolere kriis, "kaj pri tio oni gxis nun -silentis al mi? Pri tiel grava cirkonstanco; cxu vi do auxdis gxuste, -cxu Bolnau?" - -"Per mia honoro", la knabino diris kaj konfirme metis la manon al la -koro. "Bolnau, sxi diris kaj tiel dolore, ke mi ne pensas alie, ol ke -tio estas la nomo de la atencinto; sed, mi petas, ne perfidu min!" - -La direktoro havis la principon, ke neniu homo, kiel ajn honeste li -aspektas, estas tro bona por krimo. La komerca konsilanto Bolnau, kaj -alian li ne sciis en tiu urbo, ja estis konata de li kiel bonorda -viro, sed--cxu ne ekzistis ekzemploj, ke gxuste tiaj homoj, kiuj -antaux la publiko sxajnas neriprocxeblaj, plej klopodigas la -jugxistaron? Cxu li ne povis agi konsente kun tiu chevalier de -Planto? Tiel meditante li iris sian vojon kaj proksimigxis al la -Largxa strato; li ekmemoris, ke en tiu tempo la komerca konsilanto -kutimas promeni tie, kaj decidis, iom sondi lin. Efektive, jen li -alvenis sur la strato; li salutis dekstren, li salutis maldekstren, -li cxiumomente parolis kun konato, li ridetis al si irante pluen kaj -sxajnis gaja kaj bonhumora. Li estis proksimume ankoraux kvindek -pasxojn for de la direktoro, kiam li ekvidis tiun; li paligxis, -turnis sin kaj volis eniri flankan straton. "Suspektiga, tre -suspektiga cirkonstanco!", la direktoro pensis, postkuris lin, kriis -lian nomon kaj igis lin halti. La komerca konsilanto havis kompatigan -vidigxon, per kavaj sonoj li eligis: "_Bon jour, bon jour!_"[24]; -li sxajne volis rideti, sed la okuloj plenigxis per larmoj, kaj lia -vizagxo konvulsie sxangxigxis; liaj genuoj tremis, liaj dentoj -auxdeble klakis. - -"Ej, ej, vi nun tre malofte montras vin. Jam de kelke da tagoj mi ne -vidis vin preteriranta mian fenestron; vi sxajne ne tute bone -fartas?", la direktoro kun pika rigardo aldonis. "Vi estas tiel pala, -cxu vi estas malsana?" - -"Ne--gxi estas nur malgranda frostotremo--mi efektive dum kelke da -tagoj estis malsaneta, sed dank' al Dio mi nun pli bone fartas." - -"Cxu vere? Vi estis malsaneta?", la alia plue demandis. "Tion mi -apenaux pensis; mi opiniis, ke ankoraux antaux kelke da tagoj cxe la -maskobalo mi vidis vin tre vigla." - -"Jes, estas vere; sed tuj en la sekvinta tago mi devis enlitigxi; -revenis miaj atakoj, sed nun mi estas tute resanigxinta." - -"Nu, tiam vi ne preterlasos, viziti la sekvontan maskobalon; gxi -estas la lasta kaj onidire farigxos tre brila; mi esperas, ke mi -vidos vin tie; intertempe adiaux, sinjoro komerca konsilanto!" - - - - -X. - - -"Mi ne preterlasos veni!", la komerca konsilanto Bolnau kun mizeraj -mienoj kriis post li. "Li havas suspekton!", li diris al si. "Li -scias pri la vorto de la kantistino. Onidire sxi ja resanigxis; sed -cxu la suspekto ne povas diskreski en la koro de tiu policano? Cxu li -ne povas pro suspekto observigi min? La sekreta polico persekutos -min; cxiupasxe mi vidos ruzajn fremdajn vizagxojn. Mi nenion plu -povos diri, tuj gxi estos raportata, signifklarigata; mi farigxos, ho -Dio en la cxielo, mi farigxos malkvieta, dangxera individuo; kaj -tamen mi vivis pace kaj senmalice kiel Vilhelmo _Tell_ en la -kvara akto!" - -Tiel la malfelicxa Bolnau parolis al si mem; lia angoro kreskis, kiam -li pensis pri la suspektiga demando koncerne la sekvontan maskobalon. -"Li certe opinias, ke mi ne kuragxos proksimigxi al la kantistino, -pro malpura konscienco; sed mi devas iri tien, mi devas forigi -lian suspekton! Kaj tamen--cxu proksime de sxi ne atakos min -tremado, gxuste cxar li povas pensi, ke mi tremos pro riprocxoj de -l'konscienco kaj pro timo?" Li turmentis sin per tiuj imagoj, ili -dum tutaj tagoj okupis lin; li rememoris, ke fama auxtoro pruvis -en speciala publikajxo, ke oni povas timi la timon, kaj gxuste tio -sxajnis al li okazi pri li mem. Sed li sentis, ke li devas kuragxigxi -kaj iri renkonte al la dangxero. Li alportigis de la maskopruntisto -la luksan veston de la pasxaho de _Janina_; li cxiutage surmetis gxin -kaj sin ekzercis antaux granda spegulo, tute egalpeze elrigardi -el sia masko. El sia negligxo li faris pupon kaj sidigis gxin -sur segxo; gxi prezentis kantistinon Bianetti: li kiel pasxaho -cxirkauxiris sxin, alproksimigxis kaj diris: "Mi senlime gxojas, ke -mi vidas vin tiel lauxdezire bonfarta." En la tria tago li jam povis -tute sen tremo reciti sian lecionon, tial li taskigis al si ion pli -malfacilan. Li volis esti tre gxentila kaj egalpeza kaj proponi al -sxi teleron kun bombonoj kaj puncxo. Li ekzercis sin per glaso da -akvo, kiun li metis sur teleron. En la komenco gxi terure tintis -en lia mano; sed ankaux tiun malfortecon li venkis, li ecx provis -suficxe gaje diri cxe tio: "Estimata, cxu vi ne deziras iom da puncxo -kaj kelke da bombonoj?" Li bonege sukcesis; nenia mortemulo lin vidos -tremanta, li pensis. _Ali_, la pasxaho de Janina, sentis en si -kuragxon, malgraux sia timo, viziti la maskobalon. - -La medicina konsilanto Lange ne cedis al iu alia la rajton, por la -unua fojo la resanigxintinon ree konduki inter la homojn. Sxi volonte -konsentis; cxar per sia fidela flegado, per la patra zorgemo, kun kiu -li klopodis pri sxi, li ja akiris la rajton pri sxia plej arda -dankeco. Do li venis kun sxi al la balfesto kaj sxajne ne malmulte -vantigxis pri sia loko flanke de la bela, interesa knabino. La -logxantoj de B. estas strangaj homoj. En la unuaj tagoj oni malbone -parolis pri la kantistino, de la plej elegantaj salonoj gxis -en la bierejacxoj; sed kiam gravaj viroj protektis sxin, kiam -respektataj sinjorinoj sxin publike defendis, oni akomodigxis al la -cirkonstancoj, kaj la B...anoj kortusxite de la sorto de l'kompatinda -infanino vagadis en la stratoj kaj preskaux mortis pro raviteco, -ke sxi resanigxis. Kiam sxi eniris en la cxambregon, cxiuj sxajne -atendis nur sxin, kiel la regxinon de l'festo; oni aklamis sxin kaj -gxojbruis, oni klakfrapis la manojn kaj kriis "brave!", kvazaux jxus -prosperis al sxi plej malfacilaj vocxruladoj. Ankaux la medicina -konsilanto ricevis sian parton de la aklamo: "Vidu, jen li", ili -kriis, "jen lerta viro, tiu savis sxin." - -La kantistino estis gxoje emociita de tiu aklamo de l'homamaso; -afekciite de la murmurado de l'gratulantoj sxi ecx preskaux forgesis, -ke ankoraux pli serioza celo sxin kondukis en tiun cxambregon; sed la -kvar fortikaj domenuloj proksime post sxi sekvantaj kaj la demandoj -de la kuracisto, cxu sxi ankoraux ne ekvidis la grizajn okulojn de la -chevalier, ree kaj ree memorigis sxin pri sxia intenco. Sxi mem kaj -la kuracisto ne estis pretervidintaj, ke longa, malgrasa turko (en B. -oni nomis lian kostumon pasxaho Ali), konstante prempusxas sin -proksimen al sxi; kaj kiom ajn da fojoj la amasa movigxo de la -maskuloj forsxiris lin, cxiam li denove estis cxe ilia flanko. La -kantistino pusxetis la kuraciston kaj montris per la okuloj al la -pasxaho. Li respondis sxian okulsignon kaj diris: "Mi jam antaux -longe rimarkis lin." La pasxaho proksimigxis per nefirmaj pasxoj; la -kantistino pli forte krocxigxis al la brako de Lange; li nun estis -tute proksime--rigidaj, grizaj okuloj elrigardis el la masko kaj -kava vocxo diris al sxi: "Mi senlime gxojas, ke mi vidas vin tiel -lauxdezire bonfarta." La kantistino timigite deturnis sin kaj sxajne -skuetigxis; ankaux la maskulo cxe tiu vido tremante forturnis sin kaj -malaperis en la homamaso. "Cxu tio estas li?", la medicina konsilanto -ekkriis. "Ekregu vin, nun estas necese, agi trankvile kaj cxielzorge; -cxu vi opinias, ke estas li?" "Ankoraux mi tion ne certe scias", sxi -respondis, "sed mi opinias, ke mi rekonas liajn okulojn." - -La medicina konsilanto ordonis al la kvar domenuloj, ke ili strecxe -atentu tiun pasxahon, kaj kun la sinjorino iris pluen. Sed apenaux li -faris kelke da pasxoj tra la cxambrego, kiam reaperis la turko; sed -li restis malpli proksime, kvazaux observante la kantistinon. - -La kuracisto kun sia akompanantino aliris al bufedo por recepti -al sxi post la sentita teruro tason da teo; li rigardis -cxirkauxen--ankaux cxi tie la turko ree estis, kaj jen, nun li havis -sur telereto glason da puncxo kaj kelke da bombonoj; li proksimigxas -al la kantistino, liaj okuloj brilas, la glaso kun strangaj sonoj -saltetas kaj tintas sur la tremanta telero; li estas flanke de sxi, -li prezentas al sxi la teleron kaj diras: "Estimata, cxu vi ne -deziras iom da puncxo kaj kelke da bombonoj?" La kantistino rigide -rigardis lin, sxi paligxis, repusxis la teleron kaj ekkriis: "Ha, la -terura! Estas li, estas li, li volas veneni min!" - -La pasxaho de Janina staris muta kaj sen movo, li sxajne forlasis -cxian penson pri defendo; senvole li lasis sin forkonduki de la kvar -fortikaj domenuloj. - -Preskaux en la sama momento la nigra mantelo de la kuracisto estis -forte ektirata. Li rigardis returne; la malgranda, kreskokripla lakeo -el la hotelo de Portugalujo staris antaux li, pala kaj kun vizagxo -terurita: "Pro la kompatemo de Dio, sinjor' medicina konsilanto, -bonvolu veni kun mi al la cxambro n-ro 53, gxuste nun la diablo volas -preni la francan sinjoron." - -"Kion vi babilas?", la kuracisto malkontente demandis kaj volis lin -pusxi flanken, por sekvi la kaptiton al la polica direkcio. "Cxu -koncernas min, se lin prenas la satano?" - -"Sed mi petas vin", la malgrandulo preskaux plorante ekkriis, "li -eble tamen povas esti savata; via mosxto ja cxi tie estas urba -kuracisto kaj havas la devon, veni al la fremduloj en la hotelojn." - -La medicina konsilanto subpremis malbenon, kiun li estis preskaux -dironta; li vidis, ke li ne povas eviti tiun malagrablan iron, li -alvenigis per mansigno la orkestrestron Boloni, transdonis al li la -kantistinon kaj rapidis kun la malgrandulo al la hotelo de -Portugalujo. - - - - -XI. - - -Estis silente kaj dezerte en la granda gastejo; la noktomezo preskaux -jam pasis, kaj la lampoj en la koridoroj kaj cxe la sxtuparoj donis -malhelan kaj neklaran lumon; la medicina konsilanto sentis hororeton, -suprenirante al la soleca malsanulo. La lakeo malsxlosis la pordon, -la kuracisto eniris, sed preskaux reenfalis. Cxar estajxo, kiu de -kelke da tagoj sencxese okupis lian fantazion dum dormo kaj maldormo, -tie vera kaj enkorpigxinta sidis en la lito. Gxi estis granda, -malgrasa, nejuna viro, kiu profunden sur la frunton estis sursxovinta -pinte suprenstarantan lanan dormocxapon; lia mallargxa brusto kaj -liaj longaj maldikaj brakoj estis kovritaj per flanelo; sub la cxapo -granda, pinta nazo elstaris el malgrasa, bruneflava vizagxo, kiun oni -opinius jam malviva kaj mortinta, se ne paro da grizaj pikaj okuloj -ankoraux donus al gxi iom da viveco kaj teruran, hororigan esprimon. -La longaj, maldikaj fingroj, kun la senkarna manradiko multe -elstarantaj el la manikoj, estis kunfleksitaj; kun rauxka, freneza -rido li gratis sur la litkovrilo. - -"Vidu, li jam elgratas sian tombon!", la malgrandulo flustris kaj per -tio vekis la kuraciston de lia fiksa rigardado al la malsanulo. Tia, -gxuste tia estis lia imago pri la chevalier de Planto; tiu malica, -griza okulo, tiuj malbonsignaj trajtoj, tiu malgrasa, fantoma -figuro--jen cxio estis kunigita, kion la kantistino diris pri tiu -terura viro. Sed lia pripenso revenis al la realeco; cxu li do ne -jxus cxeestis la areston de tiu chevalier? Cxu ne ankaux alia viro -povas havi grizajn okulojn? Cxu do estis mirige, ke malsanulo estas -konsumita kaj pala? La kuracisto mem ridis pri si, pasigis sian manon -trans la frunton, kvazaux volante forvisxi tiujn pensojn kaj aliris -al la lito.--Sed ankoraux neniam dum tiom da jaroj li sentis teruron -kaj timon cxe la lito de malsanulo--tie, estis al li preskaux -neklarigeble, lin kaptis korpremo, frosto, tremo, kiujn li vane -klopodis venki, kaj li nevole postenigxis, sentante la malsekan, -senvarman manon en la sia, dum longa tempo vane sercxante la pulson. - -"La stultulo", la paciento kun rauxka vocxo kriis, intermiksante jen -francan parolon, jen malbonan italan kaj kripligitan germanan, "la -stulta malgrandulo, sxajnas, alvenigis al mi kuraciston. Vi pardonos -al mi, mi neniam alte taksis vian arton. La sola, kio povas sanigi -min, estas la banoj de Gxenovo; mi jam ordonis al la bruto, ke li -mendu por mi posxtocxevalojn; mi forvojagxos ankoraux hodiaux nokte." - -"Certe li forvojagxos", la malgrandulo murmuris, "sed kun ses karbe -nigraj cxevaloj, kaj ne al Gxenovo, kie dronis siatempe Fiesko, sed -tien, kie estas la plorado kaj la grincado de la dentoj." - -La kuracisto vidis, ke oni multe jam ne povas helpi; li opiniis, ke -li povas legi la antauxsignojn de la proksima morto en la okuloj, en -la malkvietaj movoj de la malsanulo; ecx tiu sopiro vojagxi foren, -malproksimen, jam ofte anoncis rapidan finigxon de l'vivo. Tial la -kuracisto konsilis al li, kviete kusxigxi kaj promesis, ke li -preparos malvarmigan trinkajxon. - -La malsanulo furioze ridis. "Kusxi, kviete kusxi?", li respondis, -"kiam mi kusxas, mi cxesas spiri; mi devas sidi, en la veturilo mi -devas sidi, for, malproksimen for!--Kion diras la malgrandulo? Cxu li -mendis la cxevalojn? Malgranda hundo, cxu vi ordis mian pakajxon?" - -"Ho, mia Dio!", la malgrandulo grakis, "nun li pensas pri sia -pakajxo; jes, pezan pakon da pekoj li kunprenas, tiu malhomo. Oni ne -povas skribi sur la cxielo, kiom li malbenis kaj blasfeme parolis." - -La medicina konsilanto ankoraux unu fojon kaptis la manon de la -malsanulo. "Ekfidu al mi", li diris, "eble tamen la arto ankoraux -povos utili al vi; via servisto diras al mi, ke pafvundo al vi -krevis; lasu min esplori." Murmurante la malsanulo konsentis, li -montris al sia brusto. La kuracisto forprenis bandagxon malbone -surmetitan, li trovis--pikvundon proksime de la koro.--Strange! gxi -estis la sama grando, la sama loko, kiel cxe la vundo de la -kantistino. - -"Tio estas fresxa vundo, piko!", la kuracisto ekkriis kaj suspekteme -rigardis la malsanulon. "Kie vi ricevis tiun vundon?" - -"Cxu vi pensas, ke mi interbatalis kun iu? Ne, per la diablo! Mi -havis trancxilon en la brusta posxo, malsupren falis sxtuparon kaj -min iom gratvundetis." - -"Iom gratvundetis!", Lange pensis, "kaj tamen li mortos de tiu -vundo." - -Li dume preparis iom da limonado kaj prezentis gxin al la malsanulo; -tiu gxin albusxigis per nefirma mano; gxi sxajne fresxigis lin; dum -kelke da minutoj li estis silenta kaj kvieta; sed vidante, ke li -versxis kelke da gutoj sur la litkovrilon, li komencis blasfemi kaj -postulis naztukon. La lakeo flugkuris al kofro, malsxlosis kaj eligis -tukon--la kuracisto rigardis al gxi, terura suspekto en li -naskigxis--li ree rigardis, gxi estis la sama koloro, la sama sxtofo, -gxi estis la tuko, trovita cxe la kantistino. La malgrandulo volis -transdoni gxin al la malsanulo; li repusxis gxin: "Al la diablo, -bruto! Kiom ofte mi devas diri tion, heliotropan akvon sur gxin!" La -servisto elsercxis malgrandan botelon kaj aspergis la tukon; agrabla -odoro disvastigxis en la cxambro--gxi estis la sama parfumo, kiun -surhavis la alia, trovita tuko. - -La medicina konsilanto tremis per la tuta korpo; ne plu estis -dubeble, ke li havas antaux si la atencinton de la kantistino -Bianetti, tiun chevalier de Planto; gxi estis senhelpa homo, -malsanulo, mortanto, kiu sidis en la lito, sed al la kuracisto estis, -kvazaux cxiumomente li povas sin jxeti el la lito kaj kapti lian -gorgxon; li prenis sian cxapelon, la proksimeco de la terura homo -forpelis lin. - -La malgranda lakeo retenis lin per la jako, kiam li vidis lin foriri. -"Ho, via mosxto!", li gxemis, "Vi ja ne volas lasi min sola cxe li? -Mi ne povas elteni tion, se li nun mortus kaj poste tuj kiel flanela -fantomo kun la dormocxapo sur la kranio promenus tien kaj reen en la -cxambro! Pro Dio, ne forlasu min!" - -La malsanulo terure rikanis kaj intermikse ridis kaj blasfemis, li -sxajne volis veni helpi la malgrandulon; li etendis el la lito -longan, senkarnan kruron, kunfleksante la maldikajn fingrojn li -minacis al la kuracisto. Sed tiu ne plu povis elteni tion; la frenezo -sxajne infektis lin; li repusxis la malgrandulon kaj forkuris el la -cxambro; ankoraux sur la plej malsupraj sxtuparoj li auxdis la -teruran ridon de la mortigisto. - - - - -XII. - - -En la mateno post tiu nokto bela urba kalesxo haltis antaux la hotelo -de Portugalujo; eliris tri personoj, vualita sinjorino kaj du nejunaj -sinjoroj kaj supreniris la sxtuparon. "Cxu sinjoro la supera -tribunala referendario _Pfalle_ jam estas supre?", unu el tiuj -sinjoroj demandis la kelneron, kiu ilin suprenkondukis. Tiu jesis, -kaj la sinjoro dauxrigis: "Kaj tamen estas stranga dispono de la -sorto, ke li malsupren falas la sxtuparon kaj mem pusxas la ponardon -en sian bruston, ke li mem malhelpas sin, forkuri, ke gxuste vi, -Lange, estas vokata al li!" - -"Certe", la vualita sinjorino diris, "sed cxu vi ne trovas strangan -fatalon ankaux en tiuj naztukoj? La unuan li devis lasi cxe mi, kia -hazardo! La alian li devis postuli gxuste en la momento, kiam la -doktoro ankoraux estas cxe li." - -"Tiel devis okazi", la dua sinjoro respondis, "oni ne povas diri ion -alian, ol ke tio devis farigxi. Sed en tiu vortico mi preskaux -forgesis ion; diru, kio estas pri la pasxaho de Janina? Signora -supozeble ja eraris. Cxu vi ree elliberigis lin? Kiu estis la -kompatindulo?" - -"Neniel kaj male"; la unua diris, "mi konvinkis min, ke li estas -kunkulpulo de la chevalier, kies postsignojn mi jam de longe sekvis. -Mi jam alkondukigis lin cxi tien, li estos kunfruntigata kun la -atencinto." - -"Cxu efektive?", la sinjorino ekkriis. "Kunkulpulo?" - -"Jen ja", la sinjoro diris kun ruza rideto, "mi scias multajn -aferojn, ecx se oni ilin ne diris al mi. Sed dank' al Dio, ni alvenis -supre, tie jam estas n-ro 53. Frauxlino, bonvolu dume eniri cxi tie, -en n-ron 54: la orkestrestro permesis tion kaj ne elpelos vin; tion -mi garantius. Kiam estos via vico esti pridemandata, mi vokos vin." - -Estas superflue por ni diri, ke la tri personoj estis la kantistino, -la doktoro kaj la direktoro; ili venis por akuzi la kavaliron de -Planto pri mortigo provita. La direktoro kaj la medicina konsilanto -eniris; la malsanulo ankoraux same sidis en la lito, kiel la -kuracisto vidis lin en la nokto; nur liaj trajtoj en la taglumo -sxajnis ankoraux pli teruraj, la esprimo de liaj okuloj, jam -ekrigidigxantaj, ankoraux pli hororiga. Per senvivaj okuloj li -rigardis jen la kuraciston, jen la direktoron; poste li sxajne -pripensis, kio nun okazas en lia cxambro, cxar referendario Pfalle, -mallonga, juna viro kun rugxaj vangoj kaj malgrandaj okuletoj, estis -konvene stariginta tablon, metis antaux sin kolonon da paperoj kaj -tenis en la dekstra mano longan cignoplumon, por protokoli. - -"Bruto, kion deziras la sinjoroj?", la malsanulo per malforta vocxo -kriis al la malgranda lakeo. "Vi ja scias, ke mi ne akceptas -vizitojn." - -La direktoro aliris proksimen antaux lin, firme lin rigardis kaj -diris akcente: "Chevalier de Planto!" - -"_Qui vive[25]?_", la malsanulo ekkriis kaj abrupte levis la -dekstran manon al la dormocxapo, kvazaux volante militiste saluti. - -"Sinjoro, vi estas la chevalier de Planto?" la alia dauxrigis. - -La grizaj okuloj ekbrilis, li pike ekrigardis la direktoron kaj la -referendarion, kun moka mieno skuis la kapon kaj respondis: "La -chevalier jam de longe estas mortinta!" - -"Cxu vere? Kiu do estas vi? Respondu, mi demandas vin en la nomo de -la regxo!" - -La malsanulo ridis: "Mia nomo estas Lorier; Bruto, donu al la sinjoro -mian pasporton!" - -"Ne estas necese; cxu vi konas tiun tukon, sinjoro?" - -"Kial mi ne konus gxin? Vi tie forprenis gxin de mia segxo; por kio -la demandoj, por kio la scenoj? Vi gxenas min, sinjoro!" - -"Bonvolu rigardi al via maldekstra mano", la direktoro diris; "tie vi -ja tenas vian tukon; cxi tiu estis trovata en la domo de iu Giuseppa -Bianetti." - -La malsanulo furioze ekrigardis la virojn; li pugnigis sian manon kaj -grincigis la dentojn; li obstine silentadis, kvankam la direktoro -ripetis siajn demandojn. Tiu nun donis signon al la kuracisto; li -eliris kaj baldaux poste revenis kun la kantistino, la orkestrestro -Boloni kaj la ...a sxtatsendito en la cxambron. - -"Sinjoro barono de Martinow", la direktoro sin turnis al cxi tiu, -"cxu vi rekonas tiun viron kiel la saman, kiu en Parizo estis konata -al vi kiel chevalier de Planto?" - -"Mi rekonas lin kiel la saman", la barono respondis, "kaj ripetas -miajn deklarojn pri li, kiujn mi donis pli antauxe por protokoli." - -"Giuseppa Bianetti, cxu vi rekonas lin kiel la saman, kiu forkondukis -vin el la domo de via duonpatro, kunprenis en sian domon en Parizo, -la sama, kiun vi akuzas pri provita mortigo?" - -La kantistino tremis, vidante la teruran viron; sxi volis respondi, -sed li mem al sxi evitigis cxian konfeson. Li pli alten levis sin, -lia lana cxapo sxajne pli pinta suprenstaris, liaj brakoj estis -rigidaj, li sxajne kun peno movis ilin, sed liaj fingroj konvulsie -dis- kaj kunfleksigxis; lia vocxo jam nur mallauxte kaj rauxke -suprenrampis el la brusto; ecx lia rido kaj liaj blasfemoj preskaux -farigxis flustrado: "Cxu vi venas, viziti min, Schepperl?", li diris. -"Jen vi bele agas. Cxu ne, mia vidigxo vin tre plezurigas! Mi vere -bedauxras, ke mi ne pli bone vin trafis, per tio mi estus evitiginta -al vi, vidi vian onklon antaux lia forvojagxo mokata de tiuj germanaj -brutoj!" - -"Por kio ni ankoraux bezonas atestojn?", la direktoro interrompis -lin. "Sinjoro referendario Pfalle, skribu arestordonon kontraux--" - -"Kion vi faras?", la kuracisto ekkriis, "cxu vi do ne vidas, ke la -morto jam minacas lian koron? Li ne plu vivos kvaronhoron. Rapidu, se -vi ankoraux devas demandi pri io." - -La direktoro ordonis al la lakeo, voki la jugxejajn servistojn, ili -suprenkonduku la kaptiton; la malsanulo pli kaj pli kadukigxis, liaj -okuloj sxajne haltis, ili havis nur unu direkton, al la kantistino; -sed ankaux nun sxajne ankoraux fulmobrilis el ili furiozo kaj kolero: -"Schepperl", li ree diris, "vi malfelicxigis, pereigis min, tial vi -meritus la morton; vi pereigis vian patron, ili kondamnis lin al la -galeroj, cxar li vendis vin al mi por mono; li min petegis, kadavrigi -vin; mi bedauxras, ke mi tremis. Malbenitaj estu tiuj manoj, ecx ne -plu povintaj firme pusxi!" Liaj abomenindaj blasfemoj, kiujn li -eligis pri si kaj Giuseppa, estis interrompataj per nova aperajxo. Du -jugxejaj servistoj alkondukis viron turke vestitan; estis la -malfelicxa Ali, la pasxaho de Janina--la turbano kovris la kompatigan -kapon de la konsilanto Bolnau. Cxiuj miregis pri tiu vidajxo kaj -precipe la orkestrestro sxajnis konsternita; li igxis pala kaj rugxa -kaj deturnis sian vizagxon. "_Monsieur_[26] de Planto", la -direktoro diris, "cxu vi konas tiun viron?" La malsanulo estis -ferminta la okulojn; li pene disigis la palpebrojn kaj diris: "Al -la diabloj, mi ne konas lin!" - -La turko kun afliktita mieno rigardis la cxirkauxstarantojn. "Mi ja -sciis, ke tiel okazos", li diris en plorema tono, "mi jam longe -antauxsentis tion. Sed frauxlino Bianetti, kiel vi do povis tiom -malfelicxigi senkulpan homon?" - -"Kio do estas pri tiu sinjoro?" la kantistino diris. "Mi ne konas -lin. Sinjoro direktoro, kion do faris tiu?" - -"Signora", la direktoro diris kun profunda seriozo, "antaux la -tribunalo nenia pardonemo aux indulgo valoras, vi devas koni tiun -sinjoron; gxi estas la komerca konsilanto Bolnau. Via propra -cxambristino konfesis, ke vi kriis lian nomon cxe la atenco." - -"Certe", la pasxaho plendis--"diris mian nomon en tiel suspektigaj -cirkonstancoj." - -La kantistino ekmiris, intensa rugxo pasis trans sxian belan -vizagxon, tre emociite sxi kaptis la manon de la orkestrestro; -"Carlo", sxi ekkriis, "nun mi devas paroli, mi ne povas silenti pri -tio; jes, sinjoro direktoro, mi supozeble diris tiun karan nomon, sed -mi ne celis tiun sinjoron, sed--" - -"Min", la orkestrestro diris kaj pasxis antauxen. "Mia nomo estas, se -mia kara patro, tie staranta, permesas, _Karl_[27] Bolnau!" - -"Karlo! Muzikisto! Amerikano!" la turko kriis kaj cxirkauxprenis lin. -"Tio estas la unua sagxa vorto en via vivo, vi liberigis min el -granda mizero." - -"Se estas tiel", la direktoro diris, "vi estas libera, kaj ni bezonas -en cxi tiu afero okupi nin nur pri la cxeestanta sinjoro chevalier de -Planto." Li sin turnis posten al la lito; tie staris la kuracisto kaj -tenis la manon de la mortigisto en la sia. Li serioze kaj kviete -metis gxin sur la litkovrilon kaj fermis liajn rigidajn okulojn. -"Direktoro", li diris, "tiu nun respondas al pli alta jugxisto." - -Oni komprenis lin; ili eliris el la cxambro de la terura mortinto kaj -eniris transe cxe la orkestrestro, la felicxa, retrovita filo de la -pasxaho; la kantistino kasxis sian vizagxon sur la brusto de la -amato, sxiaj larmoj torente versxigxis, sed ili estis la lastaj, -kiujn sxi ploris pri sia malfelicxa sorto; cxar la pasxaho ridetante -cxirkauxiris la belegan paron, li sxajne ellaboris grandan decidon; -li sekrete interkonsiligxis kun la medicina konsilanto kaj de tiu -aliris al sia filo kaj la kantistino. "Plej kara frauxlino", li -diris, "pro vi mi suferis multe, vi tiel suspektige diris mian nomon, -ke mi petas vin, intersxangxi gxin kun la via. Vi hieraux malakceptis -mian teleron kun puncxo, cxu vi ree forpusxos min, se mi prezentas al -vi la cxeestantan sinjoron Karlo Bolnau, mian muzikeman filon, -petante, ke vi prenu lin kiel edzon?" - -Sxi ne rifuzis; kun larmoj de gxojo sxi kisis lian manon, la -orkestrestro ravite cxirkauxprenis sxin kaj cxi-foje sxajne tute -forgesis sian subliman patoson. La komerca konsilanto siaparte kaptis -la manon de la kuracisto: "Lange, diru, cxu mi povis pensi, ke tiel -okazos, kiam vi timigis min gxis ekstremo, kiam mi nombris la -fenestrovitrojn de la palaco, kaj vi diris al mi: Sxia lasta vorto -estis Bolnau?" - -"Nu, kion vi volas ankoraux!" ridetante respondis la medicina -konsilanto. "Ja estis bone, ke mi tiam gxin diris al vi; mi ne scias, -cxu cxio estus okazinta same sen la lasta vorto de la kantistino." - - - - -Klarigaj notoj de la tradukinto. - - -[1] germane _Kommerzienrat_, titolo, kiun povis ricevi -sxatata komercisto aux industriulo. - -[2] (itala) = kun subpremata vocxo. - -[3] germane _Medizinalrat_. Precipe en Pruslando -oficiala titolo de kuracisto, kiu estas teknika referatisto de la -distrikta registaro. - -[4] (it.) = sinjorino. - -[5] pron. Baruhx. - -[6] lauxvorte: nigra, blanka, bruna, farmbienulo, muelisto, -kampulo (nomoj en Germanlando tre oftaj). - -[7] (franca) = gxis la revido. - -[8] (franca) = fama jugxafero. - -[9] = pendigan sxnuron. - -[10] (itala formo de) Karlo. - -[11] (it. f. d.) Jozefino. - -[12] (itala muzika termino) = suficxe rapide. - -[13] (it. muz. term.) = iom modere. - -[14] (franca) = cxielo! - -[15] (itala) = amantoj. - -[16] (akc. Antonio, itala formo de) Antono. - -[17] pron. Sxeperl. - -[18] (germ.) mallongigajxo de Kristino. - -[19] (franca) = Jes, tio estas filinoj (aux publikulinoj, -laux alia senco de la franca vorto). - -[20] (franca) = kavaliro de _Planto_. - -[21] (itala) = majstro. - -[22] [AFGR] Tia ideo kaj precipe esprimo de ideo aux sento -kiu estas (senkonscie) pasigita de la memoro, sed prezentas sin kiel -nove estigxintan. - -[23] en la IIa volumo de _La Revuo_ sur pagxo 70 (Rab: IV, 5). - -[24] (franca) = bonan tagon, bonan tagon! - -[25] (franca) = jen kiu? - -[26] (franca) = Sinjoro. - -[27] (germana formo de) Karlo. - - - - - -Esperanto-Verlag Friedrich Ellersiek Berlin S 59 - -_Nova Esperanto-Biblioteko No. 5:_ - -Pro kio? - -Internacia kriminal-romano orginale verkita de Argus - -Prezo: bele kart. 9.-- M. (al eksterlando kun altigoj -laux E-Katalogo) Sendkostoj 80 Pf. (eksterlanden 1.20 M.) - -Kompetenta jugxo pri la verko: - -En la nuna tempo, kiam oni, bedauxrinde pli ol dezirite, -devas kutimigi sin al cxiutagaj kriminalajxoj, akrigxas ankaux -la sento pri elpensita kriminalromano. Mi legis la verkon -"Pro kio" kun gxojo kaj gxuo, cxar la dissolvo de la komplikajxoj -estas lerta, la strecxeco de l'atento de la leganto estas -restigata gxis la lasta momento, kaj la lingvo estas majstra. -Gxuste cxi tio sxajnas al mi grava, cxar gxi denove pruvas la -kapablecon de Esperanto kiel konversacia lingvo kaj cxarme -kaj efike enkondukas la komencantan Esperantiston en la -modernan cxiutagan vivon. Pro cxi tiuj kauxzoj mi volonte -donas al "Pro kio?" mian varman rekomendon por gxia vojo -kaj deziras al gxi plenan sukceson. - - _Dro Albert Steche_, - prezidanto de Germana Esperanto-Asocio. - - - -_Nova Esperanto-Biblioteko No. 6:_ - -Elektitaj poemoj de Heinrich Heine - -Tradukitaj de Friedrich Pillath - -Dua, kompletigita eldono - -Prezo: bele kart. 4.-- M. (al eksterlando kun altigoj -laux E-Katalogo) Sendkostoj 40 Pf. (eksterlanden 80 Pf.) - -Unu el la plej belaj verkoj de la Esperanto-Literaturo! -S-ino _Marie Hankel_, prezidantino de Esperantista Literatura -Asocio, jugxas pri gxi jene: "La Elektitaj Poemoj (nova eldono) -estas vera trezoro kaj la plej efika pruvo por la beleco -de nia lingvo." - - - -Esperanto-Verlag Friedrich Ellersiek Berlin S 59 - -_Nova Esperanto-Biblioteko No. 7:_ - -P. William - -Legolibro - -Unua volumo: - -Internacia Anekdotaro - -Prezo: 6.-- M. (al eksterlando kun altigoj laux -E-Katalogo) Sendkostoj 40 Pf. (eksterlanden 80 Pf.) - -Cxi tiu libro bonege tauxgas kiel legajxo en kursoj kaj en -ekzercaj rondoj. Gxia modelstila enhavo pritraktas la plej -diversajn aferojn de la homa vivo, kaj tial la libro prezentas -grandan provizon de vortoj kaj ricxecon de gramatikaj formoj -konscie uzitaj. - - - -Dokumentoj de Esperanto - - Informilo pri la historio kaj organizo - de la Esperanta movado - -Kunmetita de - -Dro A. Mobusz, Lubeck - -Prezo: kart. 25.-- M. (al eksterlando kun altigoj laux -E-Katalogo) Sendkostoj 1.-- M. (eksterlanden 2.40 M.) - -Cxiu Esperantano, kiu volas informi sin pri la historio kaj -scienca bazo de la Lingvo Internacia, pri la Esperanto-movado -kaj pri la organizo de la Esperantistaro, nepre devas posedi -cxi tiun fundamentan verkon. La libro enhavas i. a. cxiujn -kongresparoladojn de Dro Zamenhof kaj multajn aliajn gravajn -dokumentojn. - - -Buchdruckerei fur fremde Sprachen Max Schmersow, Kirchhain N.-L. - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of La Kantistino, by Wilhelm Hauff - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KANTISTINO *** - -***** This file should be named 24763.txt or 24763.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/2/4/7/6/24763/ - -Produced by Andrew Sly and the Online Distributed -Proofreading Team at http://www.pgdp.net - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License (available with this file or online at -http://gutenberg.org/license). - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at -http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at -809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email -business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact -information can be found at the Foundation's web site and official -page at http://pglaf.org - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit http://pglaf.org - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: http://pglaf.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - http://www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |