diff options
Diffstat (limited to '24481-8.txt')
| -rw-r--r-- | 24481-8.txt | 1590 |
1 files changed, 1590 insertions, 0 deletions
diff --git a/24481-8.txt b/24481-8.txt new file mode 100644 index 0000000..430446d --- /dev/null +++ b/24481-8.txt @@ -0,0 +1,1590 @@ +Project Gutenberg's Schetsen uit Napels en Omgeving, by G. J. de Groot + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Schetsen uit Napels en Omgeving + De Aarde en haar Volken, 1909 + +Author: G. J. de Groot + +Release Date: January 31, 2008 [EBook #24481] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SCHETSEN UIT NAPELS EN OMGEVING *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + + +SCHETSEN UIT NAPELS EN OMGEVING. + +Door Dr. G. J. de Groot. + + +Het wordt den reiziger, die na een spoortreinrit van een uur of vijf +in den "treno direttissimo" uit het trotsche en rustige Rome komt, +vreemd te moede als hij het station te Napels is binnengereden. Nog +nauwelijks staat de trein stil of een leger van blauwkielen (facchini) +bestormt letterlijk de aankomende reizigers. Men vraagt u niet, of ge +van hun hulp gediend zijt; zonder veel praatjes te maken nemen zij u de +bagage uit de handen en brengen u naar den uitgang. Ge behoeft ook hier +niet lang naar een rijtuigje te zoeken, want van alle kanten schreeuwen +de koetsiers hun "Volete" (wilt gij?). Deze koetsiers, het zijn niet +de welgedane Hollandsche met hun glimmenden hoogen hoed. Kleine magere +mannetjes met een versleten deukhoed of met een panama op naar de +laatste mode, ge vindt ze in alle trappen van welstand. De rijtuigjes +zijn klein evenals de Napolitaansche paardjes. Ge zijt aanvankelijk +wel een beetje huiverig om in deze karretjes plaats te nemen, daar zij +er meestal zeer onzindelijk uitzien. Iedereen maakt er echter gebruik +van. Van de eenvoudige volksmenschen, de werklieden met gereedschappen +tot de jeunesse dorée, en het rijtuigje kan ternauwernood hun aantal +bevatten. Voor eenige soldi moet de koetsier soms 3 of 4 passagiers +rondrijden, bijeengepakt en op elkaars knie zittend. Het nemen van +een rijtuigje vereischt eenige studie, wil men niet afgezet worden, +althans niet meer betalen dan de Napolitaan. Ge roept een koetsier aan: +"Voor 6 soldi naar de Via Roma." Deze komt aanrijden en zegt met een +allerbeminnelijksten glimlach: "Goed, Excellentie." Nauwelijks zijt +ge gezeten, de koetsier heeft zijn "Avanti" laten hooren, of ge tikt +hem nog eens op den schouder. "Goed verstaan, koetsier, voor 6 soldi, +alles inbegrepen?" Het stereotype antwoord is, dat hij u voor 8 soldi +er zal brengen. "Houd dan maar stil!" roept ge en doet alsof ge het +rijtuig wilt verlaten. Maar eer het zoover is, vindt hij 6 soldi +reeds in orde. In den regel geeft ge hem bij het afrekenen er een +paar meer, als "maccaroni" of "buona mano." Kibbelpartijen als boven +hebben geregeld plaats. Het spreekwoord: "patto netto, lunga amicitia" +(duidelijke overeenkomst, lange vriendschap) is hier goed op zijn +plaats. Ook wat betreft de lange vriendschap, want maanden later zal +een koetsier, die u eens gereden heeft, u nog steeds groeten. + +Een rijtuig kost bijna evenveel als een ritje met de electrische +tram. Het eerste is veel veiliger. De tramwagens schijnen uit +het oudste en meest versleten materiaal, dat ge u kunt denken, +opgebouwd. Toch vindt men er plaatsen 1e klasse, die zich van de 2e +klasse onderscheiden door vuile kussens van ruw doek. De bestuurder +voorop, in zijn witte pakje, heeft een grooten blauwen bril op tegen +het felle zonlicht. Ondanks het verbod van spreken, blijkt hij zeer +spraakzaam te zijn. Hij keert zich herhaaldelijk om, laat de rem los, +want hij heeft zijne handen noodig voor zijn gebarentaal; ondertusschen +sukkelt de tram met een kalm gangetje voort. Dikwijls gebeurt het dan, +dat hij ongemerkt een wagen genaderd is. Een plotseling remmen doet de +reizigers tegen hun overburen aanvliegen. Reken nooit op een bepaalden +tijd ergens met de tram te zullen komen. Het is iets zeer gewoons, +dat men een 10 minuten op één of anderen wissel moet wachten. De +bestuurder gaat zitten en valt in slaap. Op enkele wissels is dit +wachten zóó geregeld, dat een komiek met een hoogen hoed op er een +daggeldje verdient. Hij stapt de tram binnen en houdt het gezelschap +er aangenaam bezig met verzen opdreunen, die voortdurend op dezelfde +klanken eindigen. Ook wordt ge wel vergast op een duo met guitaar- en +mandolinebegeleiding, of er komen marskramers hun waren aanprijzen; +bedelkinderen wisschen het stof van uw schoenen. Eindelijk komt de +tram van de tegenovergestelde zijde aan, snel worden de koperstukken +ingezameld en voort gaat het weer voor zoolang het duurt. + +Eigenaardig, zoo dikwijls men in de tram gecontroleerd wordt; +misschien is het noodig. De conducteur is tegenover den reiziger +wantrouwig. Geeft ge hem een geldstuk, hij zal het van alle +kanten bekijken en vindt hij er iets verdachts aan, ge ontvangt +het weer terug. Nergens moet men wel zóó naar zijn geld zien als in +Napels. Valsche 2-soldistukken, 20-centesimi, liren, 5-lire-biljetten +zijn er in massa in omloop. Wanneer men in een winkel een bankbiljetje +van 5 liren (dat iets grooter is dan een tramkaartje,) in betaling +geeft, dan wordt het betast en zelfs besnuffeld. Nimmer zijn zij +boos, als het valsch blijkt te zijn, althans als zij het er voor +houden; zij geven het u eenvoudigweg weer terug. Anders is het +aan rijksinstellingen. De kassier knipt het geld, hetzij papier of +zilver, te uwen koste in stukken. Telkens tracht de Napolitaan u met +zijn valsch geld gelukkig te maken. In een der musea moest ik geld +terugontvangen. De custos gaf mij een valsch lirestuk. Eenigszins +wrevelig stelde ik het hem weer ter hand met de opmerking, dat dit +bij ons in Holland nooit voorkwam. Listig wist hij het gesprek af te +leiden. "Holland! Wat een prachtige paarden komen daarvandaan. Toen +ik bij de cavalerie diende, had ik een Hollandsch paard, maar het +was het beste, dat ik ooit zag." + +Nu ik het over geld heb, wil ik er nog een weinig op doorgaan. Een +Napolitaan stelt al zijn verwachtingen op de loterij. Het valt u op, +wanneer ge door de straten van Napels wandelt, hoevele colporteurs +er hunne zaken drijven. Een eenvoudige winkel, wij zouden het een +pakhuis noemen, draagt tot opschrift: "Banco lotto". Tusschen deze +2 woorden het Italiaansche wapen. Aan de deurstijlen hangen allerlei +nummers, die de colporteur u aanbeveelt. Zoo staat er bij voorbeeld: +"Gij zult rijk worden als ge de nummers 6, 49 zet." Want dit is het +bijzondere, men mag zijn nummers zelf kiezen van 1 tot 90. Ge hebt van +een bepaald getal gedroomd, (de Napolitaan droomt steeds van getallen, +houdt er zelfs een droomboek op na), zet hierop uw geld en het brengt u +geluk, want een hoogere macht heeft het u ingegeven. Aldus denken zij +erover. Woorden of namen zetten zij in getallen om, teneinde hiermee +hun geluk te beproeven. Tijdens mijn verblijf werd een kok door den +bliksem getroffen, toen hij 's morgens in een rijtuigje van zijn +werk terugkeerde. Denzelfden dag nog stonden aan vele banco-lotto's +als aanbevelenswaardige nummers aangeprezen de leeftijd van den +ongelukkige, het rijtuignummer, het huisnummer van zijn woning. Het +getal 6 was een tweetal jaren het geluksnummer voor Napels. Ieder +speelde hierop, daar het gedurende die jaren niet getrokken was en +noodzakelijk bij een volgende trekking moest uitkomen. + +Het geduld van den lottospeler wordt niet lang op de proef +gesteld. Iederen Zaterdag is het trekking. Eenige malen woonde ik deze +bij. Wij begeven ons naar een der smalle steegjes van het oude Napels +bij de kerk Santa Chiara. Op een binnenplaatsje van een groot somber +huis staan voor een balkon een paar honderd menschen dicht opeen te +wachten. Tusschen het publiek loopen luidschreeuwende waterverkoopers +rond met hun poreuze kruiken en manden met citroenen. Op het balkon +staat een soort molen van ijzergaas naast een groene tafel. Precies +op den vastgestelden tijd komt een commissie van 5 heeren rondom de +tafel zitten. Een klein jongetje, in het wit gekleed, is bij hen en +schijnt een belangrijk persoontje, want het publiek roept het lieve +en smeekende woordjes toe. + +Een beambte met uniformpet roept nº 1 af en laat het briefje met +het nummer zien; geeft het aan de commissieleden achter de groene +tafel. Het passeert hun handen, wordt in een metalen kogel gesloten +en in den molen geworpen. Een zelfde lot ondergaat het briefje met nº +2 en zoo vervolgens tot nº 90. + +Na iedere 10 nummers wordt de molen een paar maal rondgedraaid, +totdat de voorzitter met een bel klingelt. Zijn alle 90 nummers +goed dooreengemengd dan wordt onder ademlooze stilte het jongetje +geblinddoekt. Nog eens draait de molen en daarna haalt de kleine +man er een bol uit. Het nummer wordt afgeroepen. Dit zelfde gebeurt +5-maal, waarna de trekking is afgeloopen. Na ieder nummer gaan er +tal van kreten uit het publiek op. De één juicht, een ander balt de +vuisten tegen het ventje in het wit. Maar dit is spoedig verdwenen, +om met zijn makkers te gaan spelen. Als een loopend vuurtje verspreidt +zich de uitslag der trekking door de stad. Bij uw terugkeer in de +hoofdstraten zijn reeds overal de nummers aangeplakt en het publiek +staat ze nieuwsgierig te bestudeeren. Sommigen hebben een 10-tal +loterijbriefjes in de hand om hunne nummers te vergelijken. Velen +staan weer geduldig voor de bank te wachten om nieuwe loten te koopen. + +Men kan op verschillende wijzen spelen. Uit de vele combinaties wil +ik er één als voorbeeld nemen. Ge neemt een lot waarop ge b.v. uw +geluksnummers 6, 17, 19, 68, laat schrijven en betaalt al naar uw +beurs het toelaat, of (wat nog meer gebeurt) niet toelaat. Men +kan voor enkele soldi inzetten of voor hooger, 5, 10 lire, naar +ge wilt. Zijn nu onder de 5 getrokken nummers er 2, die met uw +geluksnummers overeenkomen, dan ontvangt ge 10-maal uw inzet; +zijn er 3 nummers goed geraden, dan 250-maal, en komen alle 4 uw +getallen onder de getrokken nummers voor, dan 30.000-maal. Wie een +paar keer in het lotto meegespeeld heeft, zal tot de ervaring komen, +dat slechts zelden 1 nummer overeenkomt, laat staan 2 of meer. Maar +de Napolitaan neemt iedere week een groot aantal briefjes, dikwijls +alle met verschillende nummers en besteedt daaraan een groot deel +van zijn wekelijksch inkomen. + +Daartegenover staat, dat hij zelden of nooit sterken drank +gebruikt. Bij het middagmaal drinkt hij zijn lichten landwijn van 20 +centesimi per liter. De kinderen worden soms buiten de stad gestuurd om +dezen daar te halen, omdat hij er goedkooper is. Bij de stads-douanen +gekomen nemen zij (de kinderen) een flinken slok, om de hoeveelheid +beneden de belastbare te brengen. Douanen ziet ge overal aan de kaden +langs de Golf; op iedere rotspunt bijna staan zij met hun karabijn, +speurend naar elk barkje dat nadert. + +Ik ben met vervoermiddelen begonnen, ik wil er mee eindigen. Wat men +in Napels mist, dat zijn de fietsen, handkarren en kinderwagens. Dit +hangt voor al samen met den amphitheatersgewijzen bouw der stad. De +straatjes zijn er te steil voor. De kooplui dragen er hun waren +in groote manden op het hoofd. De melkverkoopers leiden hun koeien +en geiten bij kudden door de straten. De zuigeling wordt gedragen +door een min, die keurig uitgedost is met een vergulde kroon op het +hoofd, waaraan lange zijden linten, en het kind ten aanschouwe van +het wandelende publiek de borst geeft. + + + + +Feesten, vermakelijkheden. + + +De zomer te Napels staat in het teeken van de heiligendagen. Bijna +iedere week zijn er een paar feesten in een bepaald stadsgedeelte +ter eere van een heilige. De kerken zijn dan van buiten versierd met +prachtige vuurroode gordijnen, waaraan gouden franje bengelt. De +straatjes in den omtrek illumineeren. Veel geld hiervoor brengt +zelfs de arme bevolking bijeen. Die illuminatie wordt allerhandigst +opgesteld, in weinige uren. Zij bestaat uit een reeks van bogen achter +elkaar, met vetpotjes van verschillende kleur. De bogen zijn dikwijls +zeer smaakvol. Een model wordt met krijt op de straat geteekend en +het ijzerdraad wordt hier naar gebogen. Zoodoende hebben alle dezelfde +afmetingen en vorm. 's Avonds, wanneer de lichtjes aangestoken zijn, +is het effect tooverachtig in die smalle klimmende straatjes met +huizen van 5 en 6 verdiepingen. Het feest eindigt in den regel met +een reusachtig vuurwerk. De kostbaarste stukken worden afgestoken. Nu +wordt het 's zomers in Napels bijna zelden goed donker; maar wat +hindert het? De Napolitaan kan toch niet wachten tot den avond, en +daarom wordt het vuurwerk reeds afgestoken als de zon nog aan den +hemel staat. Het geknal brengt allen in verrukking. Bijna iederen +avond hoort men ergens in de stad de luide ontploffingen en het is +vreemd als het eens een avond rustig blijft. + +Het publiek weet zich overigens zeer goed te vermaken. De schouwburgen +zijn haast altijd vol en het gebeurt niet zelden, dat men er een +vergeefsche reis heen maakt, daar alles uitverkocht is, vooral wanneer +er een drama van de camorra [1] wordt opgevoerd met vele moorden. Zelfs +de duurste plaatsen zijn bezet. Dit "duur" is wel betrekkelijk. In +de zijstraatjes van de Via Roma staan schouwburgen waar men voor 1 +lire op de eerste rangen zit, een consumptie inbegrepen. Die vertering +bestaat uit granita (ijskoffie of ijslimonade). De schouwburgdirecties +zijn ondernemend. Zij geven 2 maal dezelfde voorstelling op één avond, +om half 8 en om 10 uur. + +Wij gingen eens des avonds een voorstelling bijwonen in een +volkstheater en namen om 10 uur een biljet. Nog eenige menschen stonden +te wachten, daar de eerste voorstelling nog niet was afgeloopen. Toen +de toeloop een weinig grooter werd, gaf de eigenaar, die in galacostuum +aan de deur stond, eenvoudig last, de voorstelling te doen eindigen en +terstond zakte het scherm. Groot tumult en gefluit in de zaal. Geroep +van: "A basso l'impressario! Wij zijn bestolen! Zwijnen!" enz. Maar +bij schreeuwen bleef het en het wachtende publiek kon naar binnen gaan. + +Komt ge voor het eerst in een volkstheater, dan wordt het u angstig +te moede. Iedereen meent, dat hij tot het tooneelgezelschap behoort +en acteert ijverig mee, schreeuwt tegen de tooneelspelers, als +zij iets niet naar hun zin doen, kortom--het is er steeds een +helsch lawaai. Een zangeres heeft b.v. tot aller tevredenheid +een lied gezongen (ik heb zelden zulke slechte stemmen gehoord +als te Napels) of zij moet een extra-nummer geven. Geschreeuw van: +"Cavalleria rusticana! No, la Mattiche! No, Tarantelluccia!" Er vormen +zich partijen in de verschillende loges en het geschreeuw wordt +oorverdoovend. De zangeres komt terug en de muziek laat de eerste +maten hooren van Tarantelluccia. Heftig protest van de Cavalleria- +en Mattiche-partij. Geschreeuw van: "Basta, basta!" + +De zangeres houdt voet bij stuk en oogst na afloop het succes van +alle partijen in. + +In de variëteitenschouwburgen zijn er 3 soorten van avonden. Allereerst +de gewone avonden, waar iedereen komt. Een paar malen in de maand +echter is er een serata bianca [2]. De artisten treden op in lange +witte kleeren. Dit is voor de kinderen. Ten slotte de serata nera +[3], welke alleen voor heeren toegankelijk is. Bij deze gelegenheid +is de schouwburg tot de nok gevuld. + +De programma's worden veelal op waaiers gedrukt. Deze zijn 's +zomersavonds bijna noodzakelijk. Wel draaien aan de plafonds groote +vleugels rond, wel staan overal de vensters wijd open, zoodat de +vleermuizen u om de ooren en over het tooneel fladderen, maar het +blijft er warm en benauwd. + +Wat muziek betreft, de typisch Italiaansche liederen worden graag +gehoord en meestal met gevoel gezongen, al hapert er dikwijls wat +aan de stem. De Napolitanen zingen overigens meer met de handen dan +met den mond. Alles gaat met hartstochtelijke gebaren gepaard. Ook al +wordt de zang bij de openbare concerten op de pleinen niet gehoord, +het publiek kijkt met aandacht naar de gebaren. Muziek van Duitsche +meesters wordt er over 't algemeen slecht gespeeld. Ik hoorde er een +Symphonie van Beethoven uitvoeren, maar ze was bijna niet te herkennen. + +Een belangrijk vermaak voor het Napolitaansche publiek is wel het +baden. Het seizoen begint pas tegen het einde van Juni, als het een +30 à 35 °C. in de schaduw is. Maar zijn de houten badhuizen weer +opgeslagen, dan zijn ze van 's morgens vroeg tot 's avonds laat +overvol, en maken de menschen queue bij den ingang onder toezicht +van een politieagent. Heele gezinnen begeven zich naar de baden +van Santa Lucia; wie wat meer tijd en geld heeft neemt de tram naar +Bagnoli en Pozzuoli waar het water belangrijk zuiverder is. Het is +weer eigenaardig, dat de baden op Vrijdag, den ongeluksdag, veel +minder bezocht worden. Bij de tramhalten staan de badknechts met +goudgegalonneerde petten de badgasten op te wachten en dringen zich, +hunne installatie met klem aanprijzende, bij u op. Nu zijn de badhuizen +over het algemeen zeer primitief. Een eindje in zee aan een steiger +is een platform met een rij houten huisjes links en rechts. Zelden +sluit de deur der badkamertjes behoorlijk. Bij den ingang krijgt +ge behalve een badkostuum een groot laken, dat u als mantel zal +dienen. Die badmantel behoort er bij. De gasten blijven dikwijls een +paar uur in het bad. Van tijd tot tijd houden zij elkaar op het strand, +in hun mantel gewikkeld, gezelschap. Wanneer ge ze dan ziet staan, +hun witte toga omgeslagen (probeer het zelf eens zoo, als ge kunt) +dan denkt ge in den klassieken tijd teruggekeerd te zijn. + +Ondertusschen speelt een pianist allerlei deuntjes, of een zanger +in een rood jasje laat zijn "canzone" hooren. Een buffet ontbreekt +er evenmin. + +In 't algemeen geeft zoo'n warm zeebad geen verkoeling. Het water is +bovendien vol met kleine kwalletjes, die u op de geniepigste manier +de huid branden. + +Langs de kaden van de Villa Nazionale baden de straatjongens +den geheelen dag. Zij zijn door de zon gebruind en hebben in den +regel niet veel meer aan, dan een amulet aan een kettinkje om den +hals. Zoodra ge nadert, roepen zij u toe: "Signore, un soldo al mare +[4]." Ik zou haast zeggen, voor de meeste kinderen behoort het bedelen +tot de vermakelijkheden. Het is hun een instinkt geworden. Als zij +den vreemdeling bespeuren, loopen zij op hem toe en geven hem door +gebaren te kennen wat zij wenschen, hetzij zij met opgestoken vinger +om een soldo vragen, hetzij ze met de vingers voor de lippen een +sigaret bedelen. + +Het maken van pleiziertochtjes met groote zeebooten komt meer en meer +in zwang. Iederen Zondag wanneer het goed weer is, d. w. z. als de +kleffe, vochtigwarme Scirocco niet waait, kan men voor weinige liren +naar Capri, Ischia of Amalfi varen. Met grooten omhaal van woorden +wordt dit overal in de stad aangekondigd. "Schitterende tocht in +de Golf, allen naar Capri! al varende langs de heerlijke kust van +Sorrento, kunt ge de Fariglioni bewonderen! Een uitgelezen orkest zal +zich doen hooren!" En werkelijk is zoo'n tochtje schitterend. Jammer +dat al die Napolitanen aan boord het u steeds zoo lastig maken, +voortdurend schreeuwen, u twintigmaal voorbijloopen en u aanstooten +of op de voeten trappen. Want rustig op hun vouwstoeltje blijven +zitten--het is hun een onmogelijkheid. + + + + +Nola. + +Het feest der leliën "La festa dei Gigli." + + +Eenige dagen vóór den 21sten Juni kondigden de aanplakbiljetten aan, +dat er dien Zondag extra treinen zouden loopen naar Nola, waar het +Leliënfeest zou gevierd worden. Een Napolitaansch vriend had mij +aangeraden dit vooral te gaan zien. 's Morgens vroeg begaf ik mij naar +het station van het locaalspoortje Napels-Nola-Baiano, op het Corso +Garibaldi. Aan het loket vroeg ik een biljet 2e klasse, maar ik kreeg +ten antwoord, dat er slechts 1e en 3e klassen waren. "Dan maar 1e +klasse." Ook die was er niet, zoodat na dit gesprek eindelijk bleek, +dat er alleen 3e klasse voorradig was. De trein bestond uit wagens, +die op veevervoer berekend schenen. Ingestapt kwam ik tegenover een +boerenvrouw met haar man te zitten; de laatste had een grooten waaier +bij zich, waarmede hij zich koelte toewuifde. Iets verder deelde +een vader aan zijn vijf kinderen risten van koekjes, aan een touwtje +geregen, rond. De meeste vrouwen op haar Zondags dragen groote gouden +ketenen, die u aan de zware ankerkettingen der schepen doen denken. Ik +vroeg aan mijn overbuurman in den trein, of de ketting zijner vrouw van +goud was. Zeer gevleid door die vraag, nam hij dien van haar hals en +gaf hem mij in handen: "Tutto oro, signore" [5]. Later vernam ik, dat +die halstooi het familiestuk is en een klein kapitaal vertegenwoordigt. + +In den trein ontbraken weer niet de mandolinespelers. Zij maakten goede +zaken. Het is ook een aardig gehoor, die vroolijke muziek, terwijl de +trein u door de heerlijke dreven van het vruchtbare Campanië voert. Het +koren en de mais zijn bijna rijp. In de goudgele velden staan bovendien +nog allerlei vruchtboomen, met vijgen, citroenen of mispels beladen, +terwijl de wingerden in guirlanden met de jonge druiventrossen dicht +boven de aren hangen. Geen plekje is onbeplant, het veld geeft zijn +rijkdom in lagen boven elkaar. Een heerlijke stemming brengen die +velden over u. Ge denkt aan de oude bucolische zangen, ge verwacht +ieder oogenblik een satyr of een amortje tusschen de guirlanden te +zien springen. + +Eer we het bemerken zijn wij Nola genaderd. In de verte ligt het +als een wit nest tegen de uitloopers van de Apennijnen. Dichterbij +gekomen zien wij hooge slanke torens boven de huizen uitsteken, +een vreemd verschijnsel in Zuid-Italië. + +In het stadje aangekomen, begeven wij ons naar het marktpleintje. De +huizen zijn er vuil; op de vier hoeken staan oud-romeinsche beelden +zonder ooren of neus. Reeds een talrijke menigte is er bijeen. Hier +speelt het voornaamste bedrijf van het feest, dat gegeven wordt +ter eere van San Paolino, den uitvinder der torenklokken, bisschop +van Nola in de 8e eeuw ongeveer. Hij zou vele weldaden aan de stad +bewezen hebben, o. a. een aantal Nolanen, die door de Saracenen +gevankelijk waren weggevoerd, werden uit hun handen bevrijd door +zijn bemiddeling. Zelf bracht hij ze per schip naar hun woonplaats +terug en werd met groote vreugde ontvangen, terwijl het volk leliën +voor hem strooide. Ieder jaar wordt dit feest herdacht, niet op een +bepaalden datum, maar op een Zondag in de 2e helft van Juni. De leliën +veranderden echter in den loop der eeuwen in torenhooge bloemstukken +en ten slotte in kerktorens, die echter nog leliën genoemd worden. + +In het geheel worden er 8 gebouwd, alle even hoog, een van 25 à 30 +M. en, zooals ik reeds zeide, waren zij ver boven de huizen reeds +zichtbaar, toen wij de stad naderden. De torens zijn gebouwd uit +balken, die echter geheel aan het oog onttrokken zijn door stuc, +waarin prachtige en smaakvol beschilderde reliefs. Op de spits +staat een heiligenbeeld. Iedere toren behoort aan een corporatie +of gilde. Het attribuut hangt ter halver hoogte, hetzij een jas, +of een schoen, een brood, een kaas, een stuk vleesch enz. Op den +ondersten ommegang zit een orkest. Het geheel rust op een balken +onderstel van manshoogte. Behalve de 8 torens is er nog een groot +schip, door woeste, geschilderde golven opgezweept. Op de voorplecht +staat een beeldje van San Paolino en op den achtersteven een man met +roetzwart gezicht, als moor verkleed. Langzamerhand zijn de torens +uit de verschillende straten, die naar het marktplein voeren, aan +komen wandelen, als reuzenvoetgangers, ieder door een 60 paar beenen +gedragen. Want het balken onderstel rust op de schouders van de leden +van het gilde. De voorzitter loopt voorop, in de hand een lange staaf +met bloemen en linten omwonden. Hij dirigeert het orkest op den toren +en de beenen eronder bewegen zich alle op de maat. Zijn het schip en +de 8 torens bijeen, dan begint de dans der "leliën." De 8 orkesten +spelen ieder voor zich een marsch. Nu eens ziet ge de reuzentorens +op elkander toeschrijden, dan weer maken zij een sierlijke wending +en wandelen naar de tegenovergestelde zijden van het plein. Het is +u als een nachtmerrie, wanneer ge ze recht op u af ziet komen, en ge +spoedt u weg om ze te ontvluchten. Het veiligst zijn de bewoners op +hun balkons. In de meest opgewekte stemming slaan zij het schouwspel +gade. Het is alsof de muziek, of liever het lawaai hen bedwelmd en +in een roes gebracht heeft. Het schip beweegt zich als ten prooi aan +een golvende menschenmassa. + +Tegen twaalf uur 's middags is het feest in vollen gang, de +torens beschrijven hun prachtigste figuren. Plotseling beginnen +de kerkklokken te luiden. De deuren van de hoofdkerk gaan open en +onder priestergezang komt een processie naar buiten. Tal van mannen +in lange staatsiekleederen dragen brandende kaarsen, hun bloote +hoofd door de felle zon beschenen. De rij wordt gesloten door een +zilveren heiligenbeeld van San Paolino. Het is een half mansbeeld +tot aan de dijen, het zilver is door de jaren zwart geworden. Nu +regent het eensklaps van alle balkons der huizen handenvol groene +erwten en suikerboontjes; als hagel klettert het neer op het zilveren +beeld. Het lawaai van de muziek en het gejuich van het volk zijn thans +oorverdoovend en er komt eerst eenige verademing als de processie +het plein verlaten heeft. De torens blijven op de markt achter. Deze +maken den volgenden dag een optocht door de stad. Ook de opgeschoten +jongens hebben torens gemaakt van een 5 M. hoogte en zelfs de orkestjes +ontbreken niet. Zij dragen niet weinig ertoe bij, het leven nog grooter +te maken. Overal in het stadje worden er prenten verkocht voor 1 +soldo, waarop de geschiedenis van San Paolino in kleuren en geuren +is afgebeeld. De zee is er geel en dezelfde kleur zet zich over de +gezichten van bisschop en Mooren voort. In 't verschiet de Vesuvius met +vuurroode kleur en de lucht daarboven is donker violet getint,--maar +in het zuiden komt het er op een kleur meer of minder niet aan. + + + + +Amalfi, Ravello. + + +"Tutti ad Amalfi!" Allen naar Amalfi! stond het in de straten van +Napels aangeplakt. Voor slechts 2 lire (3 l. gereserveerd) zou de +"elegantissimo" stoomboot ons des Zondags naar Amalfi brengen. Deze +gelegenheid is niet te versmaden, daar het stadje van Napels uit +overigens zeer moeilijk te bereiken is. 's Morgens om 8 uur gingen wij +aan boord, na een plaats van 2 lire genomen te hebben. Een orkest was +er reeds bezig de instrumenten te stemmen. Op de gereserveerde plaatsen +zaten eenige Napolitaansche vrienden, die ons hartelijk uitlachten, dat +wij ons zoo angstvallig aan onze 2-lire-plaats hielden. Zij hadden ook +slechts een dergelijk biljet genomen en waren maar dadelijk doorgestapt +naar de 1e klasse. Zoo gaat het hier meer. Op sommige locaaltreintjes +(vooral in den drukken tijd) neemt de vreemdeling een biljet 1e +klasse, de Napolitaan stelt zich met een kaartje "derde" tevreden, +maar reist toch "eerste". De conducteur noodigt u soms uit, om maar +in de hoogste klasse te gaan zitten, en hij weet ook wel waarom. + +Het schip lag gemeerd aan de "Immacolatella" bij een poort, waarop de +"Onbevlekte Ontvangenis" staat gebeeldhouwd, de maagd Maria met rozen +aan haar voeten. Aan de loopbrug, die tot het schip toegang geeft, +verdringen zich kooplieden met allerlei eetwaren, koekjes en gebakjes +aan stokjes geregen, met groene watermeloenen, rooskleurig van inhoud, +met flesschen wijn door sierlijk mandewerk omvlochten. + +Terwijl het orkest een flinke marsch inzet, vaart het schip langzaam +en statig uit de haven. Ge kunt u geen schooner gezicht voorstellen, +dan dat langzaam terugwijkende Napels. Aanvankelijk ziet ge slechts de +huizen langs de kade, de gevels bont met waschgoed en gekleurde lappen +behangen. Niet lang daarna rijzen de achtergelegen huizen omhoog, +daarboven weer de groote paleizen tegen de hellingen, omzoomd door +smaragdgroene wijngaarden en het geheel gekroond door het kasteel San +Elmo en het klooster San Martino. De blauwe watervlakte wordt steeds +grooter tusschen het schip en de stad; de huizengroepen zijn nog +slechts als groote witte vlekken zichtbaar. Steeds wijder schijnt de +golf; het is alsof het land de armen uitbreidt. In het verschiet ligt +de noordelijke kaap van de Golf, de oude Capo Miseno, een uitgestorven +vulkaan, okergeel gekleurd met groene kruin. Vergilius bezingt deze als +het graf van den trompetter van Aeneas, Misenus genaamd, en van verre +gelijkt het ook wel een reusachtige tombe. In het verlengde van deze +kaap liggen de eilanden Procida en Ischia; het laatste rijst als een +reusachtige kegel met zijn Monte Epemeo (ook een vulkaan) uit zee op. + +Terwijl wij het in een lichten nevel verdwijnende Napels bewonderen +verheft zich rechts van ons de Vesuvius. Hij is thans volkomen rustig, +geen rookwolkje stijgt er uit den krater op. De kegel heeft een rose +kleur, die naar beneden in een grijsbruine overgaat. Slechts aan den +voet is de vulkaan bewoond. In een breeden gordel van wijngaarden +en tuinen liggen de dichtbevolkte dorpen Resina, Torre del Greco, +Torre Annunziata, Bosco Trecase enz. Een klein eindje klimmen zij +tegen den berg op aan de kust, maar dan begint de woestenij van lava +en asch. De versche lavastroom van April 1906 hangt als een breed +zwart rouwfloers naar Bosco Trecase af. Geen plant is daar gespaard +gebleven. Enkele huizen komen slechts met het dak uit de gestolde +steenmassa te voorschijn. + +Aan boord is het publiek in een vroolijke stemming gekomen. De +provisiemanden zijn geopend, alle mondwerktuigen zijn in beweging. Op +het dek ligt het afval van allerlei vruchten. Stel u gerust, weldra +is het ingedroogd en vormt een harde koek op het dek. + +Nu viel er een zonderlinge gebeurtenis voor. Bij het verlaten +van de haven hadden twee roeiers ongemerkt hun boot aan den +achtersteven bevestigd, en languit in hun barca, zich aan een +dolce far niente overgevend, lieten zij zich voortsleepen in de +richting van Castellamare. Wij waren reeds halverwege gekomen, daar +bemerkt de kapitein het. Hij geeft een matroos last om de boot los +te doen maken. De matroos schreeuwt het den roeiers toe, maar met +een minachtend gebaar weigeren zij. Van het schip is de sleeptros +in de laagte niet te bereiken. Maar de kapitein weet raad. Een haak +aan een takel bevestigd wordt om de sleeptros geslagen en de laatste +met het stoomwindas omhoog geheschen. Heftig protest van de roeiers, +gebaren en bedreigingen van halsafsnijden. Geen der matrozen durfde +het touw lossnijden. De kapitein schuimbekt van woede, zweert bij +hoog en laag. Eindelijk snijdt hij zelf met een flinke jaap het +touw door. In weinige oogenblikken zijn de dreigende roeiers uit het +gezicht verdwenen. Het incident is blijkbaar spoedig door den kapitein +vergeten, want kort daarna zien wij hem in zijn goudgegalonneerde +uniform bezig op de commandobrug het publiek te vermaken met +voordrachten en potsen, waarvoor hij telkens met schaterend gelach +beloond wordt. + +Langzamerhand zijn wij de zuidkust der Golf genaderd met haar bloeiende +dorpen hoog op de steile oevers gelegen. Beneden aan de smalle +stranden, die als het ware in nissen van de rotsen ingesloten zijn, in +donkere schaduw beschut tegen de voormiddagzon, is reeds iedereen aan +het baden in het diepblauwe water. Als zeehonden liggen de badgasten +op de rotsklippen en koesteren zich in de warme zon. Het laatste +dorp, dat wij in de Golf voorbij varen is Massa, vreedzaam en rustig +gelegen in een klein amphitheater van rotsen. Recht voor ons uit ligt +het eiland Capri met het majestueuse profiel van een slapende sfinx, +met de Faraglioni als twee wachten een eind in zee vooruitgeschoven. + +Wij zwaaien nu om de zuidelijke kaap van de Golf van Napels heen, en +als door een tooverslag is het panorama veranderd als wij de Golf van +Salerno binnenvaren. Hooge, steile rotswanden rijzen uit zee op met +hoekig profiel. Als een wit lint slingert zich langs de rotsen de weg +van Sorrento naar Salerno. De dorpen zijn hier schaarscher. Terwijl +wij tusschen de twee platte rotsen varen, de Sireneneilanden (Galli) +naderen wij Positano. De huizen van het stadje liggen tegen de +steile wanden van een nauw dal aan weerszijden opgestapeld. Hier en +daar op een steile piek staan de ruïnen van een ouden Normandischen +wachttoren, opgericht tegen de Saracenen. Ondanks den hoogen ouderdom +zijn de bouwwerken nog goed bewaard gebleven, soms nog bewoond en +als seinstation voor de marine ingericht. In de verte duikt Amalfi +op, eertijds een haven, die Venetië en Genua naar de kroon stak, +thans een stil stadje van ± 7000 inwoners, die in de maccaroni- +en zeepfabricatie of in de papierindustrie hun bestaan vinden. Aan +de landingsplaats aangekomen werpt het schip het anker uit. Tal van +roeibooten omstuwen ons, want evenals bijna overal hier in den omtrek, +moet men debarkeeren, daar het schip niet aan een kade aanlegt. + +Aan het strand (Marina) aangekomen, worden tal van handen uitgestoken, +om ons bij het uitstappen behulpzaam te zijn. De bewoners zijn +naar de Marina gestroomd, om het thans ongewone schouwspel van +het aanleggen van een groot stoomschip te zien. Alles ademt hier +eenzaamheid en rust. De huizen staan te droomen, met hun gesloten +zonneblinden en zware kleeden voor den ingang. Onregelmatig zijn zij +opeen gestapeld. Hier en daar een witte toren met blinkende gebakken +tegels bedekt. Het geheele stadsgezicht met zijn heldere tinten doet +u denken aan een kunststuk van porcelein. + +Bijna recht boven Amalfi ligt heel in de hoogte het oude Sarraceensche +stadje Ravello, het eigenlijke doel van ons uitstapje. Spoedig +hadden wij met een koetsier geaccordeerd en snel werden wij door +zijn twee vlugge paardjes voortgetrokken. Eerst ging het langs de +steile kustoevers van Atrani, langs een sierlijken slanken toren +en na eenige scherpe bochten door een nauw dal naar boven. Welk +een natuurweelde hier! De lucht is doortrokken van den geur +van vruchten. Gezwollen vijgen hangen over den weg, reusachtige +citroenen, amandelen. Klaterende watervallen, die ge bij Napels +vergeefs zoekt. Achter ons de onmetelijke blauwe zee. Alles is hier +stil en rustig; nu en dan slechts het getjirp van een onzichtbare +cicade. Halverwege eenige papiermolens langs de beek, bijna geheel +in het groen verborgen. Nog een paar bochten in den weg--en wij +zijn boven op het verlaten pleintje van Ravello aangekomen. Voor een +osteria zit de waard te slapen. Een paar kinderen spelen met groote +steenen kogels. Terwijl wij den koetsier naar de osteria sturen, om +op onze gezondheid een glas wijn te drinken, verlaten wij het rijtuig +en gaan te voet eens rondkijken. Hier en daar gaat de straat onder +hooge Moorsche bogen door, overblijfsels van paleizen. Het stadje, +dat vroeger 30000 inwoners had, telt er thans slechts 1500. Weldra +staan wij voor de elfde-eeuwsche kathedraal met haar bronzen deuren, +die van 1179 dagteekenen. Alles is gesloten, doch na eenig kloppen +doet een werkman ons open. Eenige andere werklieden waren er aan den +arbeid (het was Zondag 2 uur nam.). Dadelijk bij het binnentreden +wordt ons oog geboeid door een prachtigen preekstoel, rustend op +6 zware mozaïekzuilen, die getorst worden door steenen leeuwen, +een voortreffelijk kunstgewrocht. Tegenover den kansel een mozaïek, +Jonas door een visch verslonden, uiterst naïef van voorstelling, +als door een schooljongen gemaakt. + +Al onze indrukken worden echter overtroffen door het onvergetelijke +uur, doorgebracht in het Moorsche paleis Ruffalo uit de 12e +eeuw. Heerlijke palmen omgeven het oude bouwwerk, en rose oleanders, +wier groene bladeren onder de bloemenweelde begraven zijn. Langs +een zuilengalerij gaande, zien wij in de laagte een fantastisch +binnenplaatsje, waar de bloemen elkaar overstelpen. Het is een sprookje +uit de 1001 nacht. Waar blijft gij, Aladijn met uw wonderlamp? Hebt +ge hier uw schatten gevonden? + +Nu komen wij op het terras; het panorama is hier overweldigend. Diep +beneden ons de onmetelijke zee, in den namiddag violet getint. Een +rand van blank schuim omzoomt de kust. De witte weg naar Salerno +slingert zich tusschen groene wijngaarden en verliest zich in de +verte. Rechts in het verschiet het eiland Capri als met goudpoeder +bestrooid, als een eiland der gelukzaligen. Het is haast bovenaardsch, +onstoffelijk. Achter ons weer hooger rotsen met zigzagprofiel, +kaal, door de heete zon geblakerd, blinkend als kopererts. Op dit +terras schreef Richard Wagner 26 Mei 1880: "Klingsor's toovertuin +is gevonden!" Maar wij moeten verder en met weemoed verlaten wij +dit aardsche paradijs. Na een half uurtje zijn wij weer beneden in +Amalfi. Wij laten de stoomboot echter zonder ons vertrekken; weldra +is hij uit het gezicht verdwenen met haar levendige en vroolijke +passagiers. + +Wanneer de vliegmachines wat algemeener zijn, zal Napels een idealen +toestand bieden. De daken toch zijn plat en geven ver boven het +gekrioel (de Italiaan noemt dit "il formicolaio" naar de mieren) in +de nauwe steegjes een veilige landingsplaats. Het is reeds of vele +huiseigenaars er rekening mede hebben gehouden. Wanneer ge b.v. langs +het Corso Vittorio Emanuele wandelt, dan reiken aan uw ééne hand de +huizen 5 à 6 verdiepingen hoog, aan de andere hand hebt ge over de +daken heen een ruim uitzicht op de zee vol witte zeiltjes. De toegang +van de laaggelegen huizen is op het dak, hier is de portiersloge. Wie +er de eerste verdieping bewoont moet het meest trappen klimmen. Het +dak is een veelgezochte uitspanningsplaats en tegen den avond ziet gij +tal van Napolitanen hier de frissche avondlucht genieten in stille +bewondering voor de heerlijke stad aan hun voeten. Veel rust gunt +een Napolitaan zich overigens niet. Het klinkt als een paradox in het +land van "siesta" en "dolce far niente." Maar als er iemand hard werkt, +dan is het de Napolitaansche arbeider. De vreemdeling, die hier slechts +enkele dagen vertoeft, angstig om alles nauwkeurig op te nemen, zal in +den regel een verkeerden indruk krijgen van den ijver der bevolking, +wanneer hij de visschers in het heete middagzonnetje langs de kaden +in diepe rust ziet liggen. Vergeet echter niet, dat zij den geheelen +nacht op zee zwaar en moeilijk werk hebben verricht. Wie zich den +tijd gunt om door de nauwe straten der volksbuurten te wandelen 's +avonds om een uur of elf, vindt allen druk aan den arbeid bij het +licht van armoedige petroleumlampjes, aan kleine tafeltjes voor hun +deur. Het geheele gezin werkt dikwijls mee en zingt in koor de een +of andere volkswijs in mineur. Het is alsof een tooneelregisseur hen +gerangschikt heeft tot die schilderachtige groepjes. + +Op alle uren van den dag kunt ge hier van het volksleven in al zijn +bontheid genieten. De deuren der huizen staan wijd open, zoodat gij +terstond in de donkere binnenkamers kijkt. Veel ruimte is hier niet +en zelfs bij dag is het er duister, slechts een klein hoekje van het +vertrek soms verlicht door een lampje onder een madonnabeeldje. Het +voornaamste meubel is een reusachtig bed, dat er bijzonder helder +uitziet in tegenstelling met de rest. Hierin slaapt ongeveer het +geheele gezin. + +In den vroegen morgen wordt het toilet op straat gemaakt. De ééne +buurvrouw helpt de andere aan het opmaken van het haar. De ravenzwarte +vlechten worden om het hoofd gewonden en behoorlijk met vet glimmend +gemaakt. De heer des huizes heeft een spiegeltje buiten den deurpost +gehangen en draait zijn knevel in een fraaie krul, nog voordat hij +zijn bovenkleederen heeft aangetrokken. Maar niemand slaat er acht op, +of ergert er zich aan. + +Vooral van de schoenen wordt veel werk gemaakt. Een paar sierlijk +gemodelleerde glimmende schoenen maken den trots van den Napolitaan +uit. Bijna op iederen hoek der straten staan schoenpoetsers en in +sommige restaurants loopen er rond met den naam van het café in gouden +letters op hun pet. Zoolang uw schoenen niet als spiegels blinken +trachten de schoenpoetsers uw aandacht te trekken door luid hameren +met hun borstels op hun bak, die met stukjes spiegelglas en koperen +spijkertjes zoo mooi mogelijk is gemaakt. De inhoud van hun bak gelijkt +een chemisch laboratorium. Ge vindt er flesschen met bruine was, in +twee of drie tinten, zwarte was, pijpaarde voor de witte schoenen en +tal van borstels en lappen in verschillende graden van zachtheid. De +bewerking die uw schoenen ondergaan kunt ge nauwelijks volgen; maar +wanneer de laatste glans met een fluweelen lap is aangebracht, wanneer +de strikken in de schoenveters nog eens verbeterd zijn, dan weet ge +dat alles afgeloopen is. Ge moet echter niet op enkele minuten zien. + +Meestal komt er een giornaliere u zijn kranten aanbieden. De inhoud van +een Napolitaansche krant is wel een soldo waard. Zijt ge op sensaties, +op moordgeschiedenissen, liefdesdrama's belust, gij vindt ze er in +helle kleuren beschreven, iederen dag weer nieuwe. + +Gij kunt er lezen, dat de "gentilissima marchesa X" het leven heeft +geschonken aan een "bellissimo bambino." Dat de "contessa Y" een +schitterende avondpartij heeft gegeven, en wie er alzoo kwamen en hoe +zij gekleed waren. Buitengewoon interessant zijn de "Corrispondenze +private." Minnende harten storten zich uit in advertenties van 2 +tot 15 regels, à 10 centesimi het woord. Ik knip er een paar uit, +voor de vuist weg: + +"Mijn bestaan. Gij hebt mij gelukkig gemaakt. Mijn angst is genezen, +alle twijfel opgeheven. Ik gevoel, dat ge mij werkelijk bemint. Vrees +niet, ik zal mij edelmoedig tevreden stellen en mij zoo noodig +opofferen. Ik druk je aan mijn hart en kus je als een bezetene." + +"Overbuur. Je schoone oogen zeggen mij, dat wij elkaar begrepen +hebben; ik bezweer je, mij aan te duiden, hoe wij kunnen +correspondeeren. Alberto, br. fr. nummer van je woonhuis." + +"Dievegge. Je hebt mijn hart gestolen, je laat mij aan de grootste +wanhoop ten prooi. Had-je mij dan vergeten, toen mijn amulet zoek +was? Bemin mij allerstandvastigst, trouw en onmetelijk. Zal ik Zondag +de sterren weerzien? Voorzeker. Bemin mij, denk aan mij. Ik kus je." + +"23 April. Steeds treurig, bekommerd om je stilzwijgen, mijn eenig +goed. Vele hartstochtelijke liefkoozingen." enz. + +De uitdrukkingen "ziek, stervend van liefde, neergesmakt van droefenis" +zijn er schering en inslag. Een enkele maal een paar regels van de +redactie aan een inzender, dat zijn advertentie te gepeperd was. Booze +tongen beweren, dat de redactie dikwijls zelf een aantal dergelijke +correspondenties erbij verzint ter opluistering van haar blad. + +De schriftelijke behandeling van zaken onder het eenvoudige volk +geschiedt nog veel door de requesten- en briefschrijvers, waarvan er +een aantal achter hun tafeltje zitten onder de zuilengalerij van het +reusachtige Theater S. Carlo. Zij schijnen hierin een goed bestaan te +vinden, te oordeelen naar hun lang niet schamele kleeding. De klanten +zijn dikwijls jonge vrouwen; met haar ééne arm op het tafeltje geleund +fluisteren zij den requesten-schrijver de woorden toe, die hij met +groote krullen op het papier zet. + +De grootere huizen, "palazzi", in het nieuwe stadsgedeelte op en aan +den voet van den Vomero geven toegang door een groote poort, die op +de binnenplaats van het huis uitkomt. Links en rechts gaan marmeren +trappen (scale nobili) naar de verschillende verdiepingen, door tal van +families bewoond. Achter deze trappen loopen nog ruwsteenen trapjes in +een afzonderlijke gang naar de minder nobele hoogste vertrekken. In de +poort zit de portier, zich van zijne waardigheid ten volle bewust. De +bewoners trachten hem te vrind te houden, want hij kan het hun +lastig genoeg maken. Zoo wordt de groote poort al naar de regelen +van het huis b.v. om 1 uur gesloten. Wie later komt, al is het maar +5 minuten, moet den portier 1/2 lire of meer betalen. Vandaar dat ge +de schouwburgbezoekers tegen 1 uur dikwijls ziet rennen om op tijd +binnen te zijn. Nu sluit de portier ook weleens om half één. Wanneer +ge dan om kwart voor 1 toegang vraagt en hem niet op doet merken, +dat het nog vóór den tijd is, dan komt hij den volgenden morgen +zijn belooning opeischen. Krijgt hij geen fooien genoeg, dan zal +hij den bewoners allerlei klachten overbrengen van hun buren; dat +het kind te hard geschreeuwd heeft, of dat de meid water van het +balcon heeft geworpen enz. Dergelijke geschiedenissen stellen het +gemoedelijke van de afzonderlijke Hollandsche woningen duidelijk in +het licht. Het spreekt vanzelf, dat die onaangenaamheden geen regel +zijn, maar toch.... + +De portier van een adellijk huis b.v. op de Pizzofalcone draagt een +livrei en houdt gedurende het bezoekuur een lange staaf in de hand +met zilveren bol, als een tamboer-majoor. Omtrent de talrijkheid van +adellijke bewoners krijgt men aanvankelijk een verkeerden indruk. Hier +toch zetten velen het predicaat "don" voor hun naam, b.v. don Carlo, +don Michele enz. Maar het is hier een titel van burgers, die men nog +niet ten volle "signore" kan noemen. + +Stille buurten zooals de Pizzofalcone, die in het Castel del Ovo +uitloopt, zijn in Napels zeldzaam. Overal zweepgeknal, klokkengelui, +balken van ezels, bellengerinkel van geiten en koeien, hanengekraai, +schreeuwen van kooplieden. Ezels en muildieren zijn er zeer +veel. De vele wonden, waarmede zij soms bedekt zijn, geven u +terstond te kennen, dat de Napolitaan niet veel gevoel heeft voor +dieren. Onbarmhartig beukt hij ze en het is vergeefsche moeite hem +deze wreedheid onder oogen te brengen; door een grappig gezegde zal +hij den dierenbeschermer bij de omstanders belachelijk maken. Er komt +wel eenige verbetering. Sedert kort kan men bij slecht geplaveide of +sterk hellende straten een man zien in de uniform van een politieagent, +met een pet, waarop "protezione animali" (dierenbescherming). Hij +beoordeelt, of het aantal personen in een rijtuigje te groot is en +gelast de overtollige passagiers uit te stappen en een eindweegs +ernaast te wandelen. + +Van dieren gesproken: de muggen (zanzare) kunnen de slaapkamers +nogal onveilig maken, wanneer ge bij brandende lamp de vensters +geopend houdt. Het vinnigst zijn de "papataci" (letterlijk: zwijgende +zuigers, _Phlebotomus papatasi_), aldus genoemd, daar zij onhoorbaar +aanvliegen en u ongemerkt eenige druppels bloed stelen. Zij zijn +uiterst klein en in nuchteren toestand geheel doorschijnend, zoodat +gij ze nauwelijks op het behangselpapier kunt vinden. Hebt ge ze +ontdekt, dan zijn ze zeer moeilijk te vangen of te dooden, daar +zij door onverwachte zijsprongen u herhaaldelijk ontsnappen. Bij +microscopisch onderzoek hebben hun steekwerktuigen het uiterlijk van +een verzameling chirurgische instrumenten, buitengewoon krachtig in +vergelijking met die der gewone steekmuggen. In een enkelen nacht +kunnen zij uw aangezicht en armen leelijk toetakelen. + +Er is nog een andere mug, de malariamug (Anopheles) die niet zoozeer +de stad, als wel de omstreken teistert, vnl. de Phlegreische velden +achter den Posilippo. Dat de malaria een lang niet zeldzame ziekte +in Italië is, bemerkt ge reeds gedurende een spoortreinreis. Aan de +stations prijzen groote reclameborden met een reusachtige malariamug +erop in relief, een aantal middelen aan onder den naam van "Esamoeba" +(d.i. amoeben en hier malariaparasiet verdrijvend) "Esanofele" +(Anopheles werend). + +In vlakke streken, de Romeinsche Campagna, de moerasvlakten bij +Paestum, zijn de vensters der eenzame huisjes afgesloten door fijn +gaas, om de muggen te weren, die door hun steek een aantal parasieten, +de oorzaak van de malaria, in het bloed van den mensch brengen. In +Napels ziet men groote reclameborden, waarop de ontleedkunde van de +mug sterk vergroot is voorgesteld met de ontwikkelingstoestanden van +de malariaparasiet naar platen uit het werk van Grassi, één der groote +malaria-onderzoekers. Op de sigarettenpakjes van de regie staat de +chinine als middel tegen de ziekte aanbevolen met de mededeeling, +waar het volk haar (de chinine) voor geringen prijs kan verkrijgen. + +In het hoog gelegen Napels heeft men weinig kans, door de malaria-mug +geïnfecteerd te worden. + +Wanneer een kind ziek is, wordt in enkele gevallen de dokter +geraadpleegd, maar er zijn afdoender maatregelen. De kleine krijgt een +miniatuur-pij aan van de Franciscaner-orde, want dan zal S. Franciscus +het beter opmerken onder de vele zieke kindertjes. Na de beterschap +wordt het kind soms aan zijn congregatie gewijd; het wandelt mee in +de processies en torst evenals de mannen een zware kaars, soms door +de kleine handjes verbrokkeld. Oplettend kijkt het naar zijn groote +metgezellen, en wordt met zacht geweld op zijn plaats gebracht, +als de speelschheid het verlokt, die te verlaten om zijn liefdevol +toekijkende familie handjes te geven. + +Bij dergelijke processies kunt ge alles nauwkeurig opnemen, zonder +dat iemand uw blik te profaan zal vinden; integendeel, de deelnemers +zijn er ten hoogste mee vereerd. + +Een mijner vrienden wilde een kiekje nemen van het heiligenbeeld +van St. Antonius v. Padua, dat in processie werd rondgedragen. Alle +pogingen, om dit ongemerkt te verrichten, mislukten--dra hadden de +dragers van het beeld hem met zijn camera bespeurd. Maar het hinderde +niets; blijde, dat hun beeld zóó door een vreemdeling op prijs werd +gesteld, hielden zij halt, maakten eenige ruimte en de opname kon +rustig geschieden. Daarna renden zij met hun schutspatroon verder, +om het voorste gedeelte van den optocht weer in te halen. + +Het doen van geloften is hier bijzonder in zwang. + +Wanneer een Napolitaansche vrouw ziek is, belooft zij aan haar +beschermheilige, _zichzelf_ een nieuwe japon te bestellen, zoodra +zij hersteld is. Moeilijk kan haar man haar dan later weigeren naar +de modiste te gaan, want het is toch nu haar heilige plicht. Is +de ziekte ernstig, dan doet soms de heele buurt mede, tal van +buurvrouwen gaan zich ook nieuwe japonnen beloven. Houdt gij van een +grasgroen wandelcostuum met gele linten, dan moet ge de gelofte doen +aan St. Anna. Wie verzot is op een witte japon, met zwarte omslagen +wende zich tot de Madonna del Carmine; voor een zwarte japon kieze +men zich de Madonna Addolorata als beschermheilige. De genezing +wordt ook wel verkregen door aan S. Ciro, den patroon van Portici +te beloven, op zijn eerstvolgenden naamdag daarheen een uitstapje +te maken. Manlief gaat dan ook maar mee, al is hij minder geloovig, +want het vuurwerk en de muziek zijn er zoo mooi... [6] + +_Het Zoölogisch Station_. Juist in het midden der Villa Nazionale, +het heerlijke park langs den zeeoever in het westen van Napels staat +een groot wit gebouw, dat op de Golf uitziet met ruime loggia's in +Pompeiaansch rood. Het is bijna geheel verscholen tusschen palmen, +oleanders, eucalyptusboomen en steeneiken (lecci) met hun rotsachtige +schors. In Napels staat dit "paleis der dierkunde" bekend als Acquario, +een benaming die slechts voor een deel van het geheel geldt. In 1874 +door dr. Anton Dohrn gesticht, was de instelling betrekkelijk klein +gehuisvest, maar met den reusachtigen groei der wetenschap breidde +ook het station zich uit, zoodat er thans links en rechts van het +oorspronkelijke gebouw twee uitgestrekte vleugels, onderling verbonden +door galerijen en loopbruggen, zijn bijgekomen. + +Voor den niet-dierkundigen reiziger is slechts het eigenlijke aquarium +van belang. Wij gaan op de binnenplaats een donkere koele zaal binnen, +waar de muren grootendeels uit spiegelglas bestaan. Daarachter ziet ge +de dieren- en plantenwereld van de Golf in al haar verscheidenheid, +levend in het lichtgroene bijna phosphoresceerende water met +zilverwitte luchtbellen. Zeesterren in schitterende steenroode en +violette kleuren kruipen met hun duizenden voetjes traag langs het +glas, nu en dan een arm omkrullend, zeekomkommers liggen bewegingloos +op den rotsachtigen bodem. Verderop gaande ziet ge inktvisschen +in verschillende soorten, metaalachtig van huid waarover nu en +dan plotseling donkere vlekken heenstrijken als de schaduw van +een wolk over het weiland. Eén der grootere soorten, de Octopus of +Achtarmige Inktvisch gelijkt met zijn lange slangvormige armen op een +afzichtelijken Medusa-kop. De Napolitaan is er echter niet bang voor; +het vleesch is voor hem een lekkernij. Vooral in de volksbuurten +wordt de inktvisch onder den naam van Calamajo (= inktpot) gekookt +in stukken te koop aangeboden. De visschers in hun barca vangen hem +'s avonds, door hem met fakkels te lokken; zoodra hij binnen hun +bereik is gekomen, pikken zij hem op. In waterkruiken, aan een lang +touw gebonden, en gedurende eenigen tijd in zee neergelaten, vestigt +de inktvisch soms zijn verblijf en moet dit met den dood bekoopen, +wanneer de kruiken later opgehaald worden. + +Maar gaan wij verder. In een andere afdeeling zien wij de veelkleurige +visschen bont dooreen zwerven, happend naar nauwelijks zichtbare +schaaldiertjes of plukkend aan groote lappen zeewier. Reuzenkreeften +met lange sprieten en tal van pooten marcheeren met plotselinge rukjes +over den bodem of pluizen met hun vinnige scharen de een of andere +tritonslak uit elkaar. + +Aan loenskijkende haaien geen gebrek. Het is een lust de vlugge en +sierlijke bewegingen van deze bij uitstek goede zwemmers te zien. + +In een ander bekken heerscht een diepe rust, het is alsof wij een perk +van vreemdsoortige bloemen zien, lange buizen, waaruit veelkleurige +straalsgewijze armpjes ontluiken. Het zijn kokerwormen, die kalm de +voorbijzwevende prooi afwachten. Zoo ge een enkele beweging in het +water maakt, is het schouwspel als door een tooverslag veranderd. Weg +zijn de schitterende kleuren en ge ziet slechts een woestenij van +grauwwitte kalkbuizen, waarbinnen de bewoners zich teruggetrokken +hebben. + +Wij zullen niet wachten tot de vangarmen zich weer uitgestoken +hebben, maar loopen door naar het bassin van de zoogenaamde +glasdieren, heerlijke kunstvormen der natuur, in doorschijnendheid +soms wedijverend met Venetiaansch kristal. Een Venusgordel zweeft +voorbij met parelmoerkleurige trilhaartjes, gevolgd door een keten +van Salpen, wier hart men door den lichaamswand ziet kloppen; een +opaalkleurige kwal sleept, zich rhythmisch samentrekkend, haar fijne +neteldraden zwierig achter zich aan. De uiterst teere bewoners van +deze afdeeling moeten helaas dikwijls door nieuwe vervangen worden, +daar zij spoedig beschadigd worden of sterven. + +Thans hebben wij slechts een klein gedeelte gezien van het eigenlijke +zoölogisch station, want op de bovenverdiepingen zijn de talrijke +laboratoriën. In het midden is de bibliotheek, één der volledigste +op dierkundig gebied in de geheele wereld. De wanden zijn versierd +met schoone fresco's van Von Marees, Italiaansche landschappen en +zeegezichten met bronskleurige visschers in hun zwaar bedrijf. + +Van alle landen komen de dierkundigen hier de rijke fauna van de +Golf bestudeeren, de zeedieren van het zuidelijke klimaat, van zand- +en rotsbodem, van diepzee en strand. + +De Nederlandsche regeering beschikt hier over een werktafel, die +zij van tijd tot tijd met boven allen lof verheven mildheid aan een +dierkundige ter beschikking stelt. + +Maar genoeg hierover. Wij kunnen echter nog geen afscheid van het +Aquarium nemen zonder een bezoek gebracht te hebben aan de osteria +van Vicenzo Bifulco in de Via del Molo, een der nauwe trapsteegjes +der Via Roma. Het is bijna een krot, waar tal van werklieden achter +een glas wijn de politiek zitten te bespreken. Het binnentreden van +vreemdelingen baart allerminst opzien; de oude Vicenzo weet wel dat +zijn zaak in Baedeker met een sterretje wordt vermeld. De wijn kost er +bijna niets en is er voortreffelijk. Maar het vreemdelingenboek trekt +het meest onze belangstelling, want de inhoud is zeer merkwaardig. Ge +leest er ontboezemingen en handteekeningen van groote dierkundigen +tusschen de zotste parodieën op de wetenschap, afbeeldingen van de +zonderlingste diervormen, die in gegist druivensap kunnen ontstaan, +maar nergens op onze planeet te vinden zijn. En al bladerend lezen +wij met instemming een variatie op de eerste regels der Divina Comedia: + + + Midden op den weg onzes levens + Bevond ik mij....... in een goede herberg. + + +_De Golf van Pozzuoli_. Dwars door den hoogen bergrug, die in den Capo +Posilippo uitloopt vormt een tunnel (de Grotta nuova) de verbinding +tusschen de beide Golven, die van Napels en Pozzuoli. Een breede +verkeersweg voor wagens tusschen het tramspoor en een voetpad wordt +schamel verlicht door enkele electrische booglampen. Het wagengeratel +weerklinkt zóó intens onder het gewelf, dat men elkaar nauwelijks kan +verstaan. Aan het uiteinde van den tunnel ligt het gehucht Fuorigrotta +("buiten de grot") in denzelfden stijl of liever even stijlloos +gebouwd als Napels. Het is alsof de huizen van de stad Napels tegen +den Posilippo opgedrongen, door de grot heen naar buiten zijn gepuild, +om een rustiger bestaan te leiden aan de Golf van Pozzuoli. Stil +is het hier nog niet; men struikelt er bijna over de kinderen, daar +de meeste gezinnen er een 6 à 8 tellen. Maar geen nood, zooals hun +ouders hen hier overal vertroetelen, hen op armen en schouders dragen, +hen voortdurend kussen, zelfs als ze ondeugend zijn, zoo ziet men +het weinig elders; en een schotel maccaroni is er nog wel voor ieder +kind. Zelfs vindt men te Napels in kinderrijke gezinnen nog dikwijls +aangenomen kinderen. En in de laatste rampvolle dagen van Calabrië en +Messina zijn weer voorbeelden te over, hoe zelfs arme soldaten zich +het lot van de ouderlooze kinderen aantrekken. Soms als een kind in een +Napolitaansch gezin sterft, wordt in het vondelingenhuis door de ouders +een plaatsvervanger gezocht, die onder den naam van figlio(a) della +Madonna zijn pleegouders, zooals zij gelooven, geluk zal aanbrengen. + +'s Morgens vroeg komen de oudere meisjes uit Fuorigrotta naar de +stad om in de fabrieken te werken. De Villa Nazionale biedt dan een +bijzonderen aanblik met al die vroolijke groepjes. Zie ze daar gaan +in druk gesprek, blootshoofds, een enkele bloem soms in de blouse +gestoken, in hagelwitte zindelijke japonnetjes, en coquet den waaier +bewegend. Vele dragen haar badcostuum in een matje gerold bij zich om, +vóór zij aan den arbeid gaan, eerst nog een poosje bij Santa Lucia +te zwemmen. + +Van Fuorigrotta voert een lange stoffige weg door de Phlegreïsche +Velden naar Bagnoli en verder langs de klippen naar Pozzuoli, een +verkleinde uitgave van Napels. Maar hier staat alle arbeid, alle +handel stil. De armoede viert hier hoogtij. Alles, groot en klein, +dringt zich aan den vreemdeling op, om hem als gids te dienen. In +koor roepen zij u de bezienswaardigheden toe, zij houden u gezelschap +terwijl ge door de straten dwaalt, kortom ge geniet hier plotseling +een ongewenschte populariteit. Een opgeschoten jongen op bloote voeten +onder ons gevolg had het hoogste woord: "La Solfatara, l'Anfiteatro, +il Serapeo" hij zou ons er voor 2 lire heen geleiden. Maar ziende, +dat hij geen succes had, begon hij zelf af te dingen, 1 lire, 1/2 +lire, ten slotte voor 2 soldi. Toen wij hem eindelijk vroegen, ons +voor dien prijs bij een guardia municipale [7] te brengen, was hij +als weggeblazen. + +Er valt niets rustig te bekijken. Want al jaagt de custos uw gevolg +weg, het is slechts om zelf des te ongestoorder om "maccaroni" +te vragen. + +Het Serapeum is de bouwval van een oude markthal, de custode +beschrijft het echter als een tempel van Serapis. Drie zuilen trekken +er terstond uw aandacht, en niet zonder reden. Zij staan met de +basis in het water en op manshoogte, bij allen op de zelfde plaats +boven de wateroppervlakte, vertoonen zij de bekende ronde gaten van +boorschelpen, m.a.w. er is een tijd geweest, dat dit gedeelte der +zuilen zich vroeger onder den zeespiegel bevond. De vulkanische +bodem rijst en daalt er nog steeds, al zijn de verschillen thans +slechts gering. Geregeld wordt dit van staatswege gemeten. Rondom +den bouwval zijn kleine huisjes ingericht tot kostelooze zwavelbaden +voor het volk. Wij bevinden ons hier midden in een streek, waar +het vulkanisme menschelijkerwijs gesproken in zijn laatste stadium +is. Vooral de Solfatara geeft daarvan getuigenis, een vulkaan in zijn +laatste stuiptrekkingen. Wie het heerlijke panorama van het klooster +Camaldoli gadeslaat, zal Pozzuoli omringd zien van een groote menigte +kraters, ronde gaten, waarvan de bodem en wanden thans met liefelijke +wijngaarden begroeid zijn. Zóó moet de Vesuvius er uitgezien hebben +vóór de uitbarsting die Pompeï verwoestte. + +Onder al die kraters is de Solfatara de eenige, die er doodsch en +dor uitziet; de wanden zijn geel gekleurd door zwavel en asch. Van +Pozzuoli uit bereikt men haar na een half uurtje wandelens bergopwaarts +tusschen de wingerden. Na onze lire geofferd te hebben treden wij +binnen. Tal van "geautoriseerde" gidsen dringen zich weer aan ons +op. Zij beloven ons belangwekkende proeven te vertoonen en voorspellen +ons groote gevaren zonder hun geleide. Dit alles doet ons besluiten, +ons de medewerking van een gids te verzekeren, na eenig gekibbel over +den prijs. + +De bodem van den krater, waarover wij loopen is klaarblijkelijk van +gestolde lava. Sommige gedeelten, waar nieuwe gaten zijn ontstaan, +worden omgeven door bosjes verdroogde planten en doen u, ondanks de +hitte, denken aan de wakken van onze Hollandsche ijsvlakten. De bodem +klinkt er hol, wanneer gij een grooten steen neerwerpt. Uit de gaten +(fumaroli) stijgen fluitend allerlei gassen op. Met een fakkel steekt +de gids deze in brand en tot op grooten afstand om u heen bollen +thans zware witte rookwolken omhoog; slechts zoolang de brandbare +voorraad gassen strekt. Aan den rand van de Solfatara is een opening, +de bocca grande [8] waar de gassen met zulk een kracht doorbreken, dat +de fijne asch een borrelend geluid maakt als van kokend water. Wanneer +de Vesuvius in werking is, houdt dit op, om weer te beginnen als de +Vesuvius tot kalmte is gekomen; wel een bewijs, dat beide vulkanen +onder den grond met elkaar in verbinding staan. De gids raapt tal +van veelkleurige steenen op en radbraakt een menigte scheikundige +benamingen, voor iedere kleur een andere. Ik geloof, als het radium +tot hem doorgedrongen was, dat hij het u hier zou aanwijzen. Als +aandenken wikkelt hij u een paar steenen in een stukje krantenpapier +met de verzekering dat het arsenicum is, een hoeveelheid groot genoeg +om geheel Napels te vergiftigen. + +Hier wordt de van ouds beroemde Pozzolaansche aarde gewonnen, een +cement, dat de oude Romeinsche bouwwerken zoo goed voor ons bewaard +heeft. Ook thans nog wordt deze zwartgrijze bouwstof in Napels veel +gebruikt. + +Het Amphitheater is voortreffelijk bewaard. Het gebouw heeft den vorm +van een ellips, wier langste as ruim 190 M. lang is en de kortste +as ± 144 M. Vooral treffen ons de groote onderaardsche ruimten, die +hun licht ontvangen door groote vierkante gaten in de Arena. In de +hallen onder de schuinoploopende zitplaatsen zijn groote stallen. Eén +dezer is in een kapel herschapen gewijd aan St. Januarius (S. Gennaro) +die hier den marteldood vond en wiens bloed nog ieder jaar te Napels +aan de kook raakt. + +In de Arena hadden onder keizer Nero beroemde gladiatorengevechten +plaats, waarbij Nero zelf in het strijdperk trad. De grootste +attractie van het theater moeten wel de zeegevechten geweest zijn, +als de Arena door lange buizen met water gevuld werd. Maar steeds +weer nieuw en vol bekoring is het uitzicht, boven van de zitplaatsen, +over de golf van Baia en kaap Miseno. Dat men hier nog oog kon hebben +voor barbaarsche gevechten te midden van dit natuurschoon! + +_Paestum_. Voor een bezoek naar Paestum, het Posidonia der Ouden, +nemen wij den trein die om 8 uur 's morgens uit Napels vertrekt. Dicht +langs den zeeoever, door diepe kloven van de lavastroomen aan den voet +van den Vesuvius, langs Pompeï, en dan door het nauwe groene dal van +Cava dei Tirreni naar Salerno. Al is het een treno direttissimo, toch +gaan wij niet snel. Het is merkwaardig, in hoeveel schakeeringen het +tempo van den trein is omschreven. Van treno direttissimo, neemt de +snelheid af tot treno diretto, dan accelerato (versneld) tot eindelijk +den treno omnibus, die als een slak voortkruipt, en in de meening +verkeert, dat ge aan ieder klein huisje langs den weg het middagmaal +gebruiken zult en iederen boom en hekje nauwkeurig wilt opnemen. + +Bij Salerno heeft de trein juist het dal verlaten. Plotseling wordt nu +de kust vlak, het gebergte is ver op den achtergrond teruggeweken. Nu +gaat het gedurende 1 1/2 uur door een eenzame verlaten vlakte; +hier en daar een eucalyptusboom met hangende bladeren, een moeras, +een geel maisveld, vlakten met grijs-groene Affodillen (het voedsel +der afgestorvenen in de onderwereld [9]) en stekelige Acanthus, +wier bladeren het prachtig motief vormden voor de Corinthische +kapiteelen. In de eenzaamheid verschijnen soms plotseling groote +kudden van zwarte buffels met hoogen, bultigen rug. Slechts zelden +een armoedig huisje, de vensters afgesloten door dun muskietengaas; +boven de deur twee koehoorns ter afwering van het booze oog en--groote +goden!--van dieven. + +Eindelijk zijn wij in Paestum; het station bestaat slechts uit een +klein huisje, ook weer door gaas aan alle kanten afgesloten. Eenige +honderden schreden, en wij treden door de Sirenenpoort den stadsmuur +binnen, die opgebouwd is uit vierkante steenblokken zonder kalk. Maar +wij vinden binnen deze muren geen levendig verkeer, geen wagengeratel, +geen kooplui die er hun waren aanprijzen. In de 6e eeuw v. Chr. was +hier een bloeiende stad. Maar langzaam kwam de moordende malaria +haar muren binnengeslopen. De bevolking trok zich meer en meer in het +verre gebergte terug en thans staat er nog een enkel arm boerderijtje, +welks bewoners ternauwernood aan de gevreesde koortsen ontkomen. + +Van de vroegere grootheid zijn er nog enkele getuigen, drie statige +tempels; de grootste is de tempel van Neptunus (Poseidon), daarnaast +de Basilika en op eenigen afstand de Cerestempel. Over hen zijn 25 +eeuwen heengegaan, de eeuwen van Romeinschen bloei, van ontstaan +van het Christendom, van den riddertijd, van de groote revoluties en +veldslagen. Gij gevoelt u hier in een gewijde sfeer en met eerbied +nadert ge den trotschen Neptunustempel, na het Parthenon te Athene +het schoonste Grieksche bouwwerk. Een goudgele soort kalksteen vormt +de grondstof. Uit reusachtige blokken zijn de zuilen opgebouwd, slank +van vorm, van onderen breed, van boven smal. Op de platte Dorische +kapiteelen rusten de daklijsten en vóór en achter een driehoekig +fries. Kijkt ge in den tempel naar boven, dan ziet ge als dak den +helderblauwen hemel. Van het geheel gaat een onbeschrijfelijke bekoring +en stemming uit. Bij onze nadering vliegt een zwerm raven, in hun rust +gestoord, onder luid gekras weg en is weldra verdwenen. Hier en daar +kronkelt zich een slangetje of hagedisje met ritselend geluid tusschen +de geschroeide planten om zich snel te verschuilen. Voor den tempel +ligt de basis van een altaar. Ge ziet in uw verbeelding het volk er +voor verzameld; de priesters in lange slepende gewaden brengen een +offerande en de zwarte rook kronkelt langs den tempelgevel omhoog +ter eere van Poseidon, den zeegod, die in de nabijheid is. + +Maar thans niets meer van dat alles. Een paar boerenkindertjes zijn +genaderd, armoedig gekleed. Ge kunt de malarialijdertjes onder hen +aanwijzen, met hun blauw-witte gelaatstint en hun koude rillingen in +de gloeiende zon. "Wel kleine meid, waar is je vader?"--"In Amerika, +signore."--"En je moeder?"--"Moeder ligt langen tijd te bed met +koorts."--"En wie werkt er nu voor den kost?"--"Mijn broer van 15 +jaar, maar hij heeft ook de koorts." Het kind zelf droeg polsmofjes +als voorbehoedmiddel tegen de ziekte. Maar vroolijk en opgeruimd +waren ze toch allen, die jongens en meisjes van 5 tot 13 jaar. + +Nadat zij ons een weinig door den meegebrachten mondvoorraad hadden +heengeholpen steeg hun vroolijkheid tot uitgelatenheid. Ongevraagd +begon een kleine broekeman de tarentella te dansen, eerst een beetje +ingehouden, maar daarna zich met volle aandacht inspannend. De +golvende bewegingen van het lenige ventje, het knippen met de vingers +boven het hoofd, riepen voor mijn gedachten het bronzen beeldje van +den dansenden faun uit Pompeï; zou een zijner voorouders dit den +onbekenden kunstenaar geïnspireerd hebben? Heerlijk land, waar nog +steeds de modellen van kunstwerken uit de oudheid te vinden zijn, +een blinde bedelaar met den kop van een Homerus, een jonge vrouw met +het strenge profiel van Pallas Athene onder een helm van blonde haren, +een boer met den ruigen puntbaard en de grove trekken van een satyr, +een visschersjongen met de voeten van den Apollo van Belvedere, +een marskramer het evenbeeld van den Seneca uit het Nationaal-museum. + +Wij moeten thans Paestum verlaten, want hoe betooverend het +schouwspel ook moge zijn, als de zon achter de stille tempels in +zee wegduikt,--dan is het er gevaarlijk in de schemering, wanneer de +malariamuggen op roof uitgaan en u dreigend om de ooren gonzen. + +De reis gaat terug met een treno omnibus. In een klein stadje stapt +een escorte zwaar geboeide gevangenen in (het was Zondag) onder +geleide van eenige carabinieri. Ternauwernood kunnen de eerste bij hun +boeien nog den mondvoorraad dragen, bestaande uit een flesch wijn, +een stuk brood, een tros druiven en wat vijgen, alles in een doek +tot een bundeltje geknoopt. + +Na 5 uur sporens komen wij te Napels terug, diep onder den indruk +van het geziene en onder een laag stof, die ons zwarte kringen om +neus en oogen teekent. + + + + +AANTEEKENINGEN + + +[1] Geheim misdadig genootschap. + +[2] Witte avond. + +[3] Zwarte avond. + +[4] Mijnheer, gooi een stuiver in zee. + +[5] Geheel goud, mijnheer. + +[6] Grant, Stories of Naples and the Camorra. + +[7] Politieagent. + +[8] Groote mond. + +[9] Homerus. + + + + + + +End of Project Gutenberg's Schetsen uit Napels en Omgeving, by G. J. de Groot + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SCHETSEN UIT NAPELS EN OMGEVING *** + +***** This file should be named 24481-8.txt or 24481-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/4/4/8/24481/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |