1 files changed, 2195 insertions, 0 deletions

diff --git a/24480-8.txt b/24480-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..d08d73f
--- /dev/null
+++ b/24480-8.txt
@@ -0,0 +1,2195 @@
+The Project Gutenberg EBook of Castilië en Andalusië, by Jane Dieulafoy
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Castilië en Andalusië
+       De Aarde en haar Volken, 1909
+
+Author: Jane Dieulafoy
+
+Release Date: January 31, 2008 [EBook #24480]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CASTILIË EN ANDALUSIË ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+CASTILIË EN ANDALUSIË.
+
+Naar het Fransch van Mme Jane Dieulafoy.
+
+
+"Ga reizen, en gij zult een vriend ontmoeten, die den vriend vervangt,
+welken gij verliet," zegt een Oostersch spreekwoord. Zoo ging het ook
+mij. Met open armen werd ik te Burgos ontvangen door vrienden, die mij
+van harte welkom heetten in hun midden. De reis was niet lang geweest;
+doch na Victoria zeer warm. Wij maakten dan ook geen gebruik van de
+wachtende rijtuigen, doch begaven ons, in de avondkoelte, te voet langs
+de met boomen beplante kade, die het riviertje de Arlanzon begrenst,
+naar de bekoorlijke wandelplaats, Espolon genaamd, waar standbeelden
+van beroemde Castilianen prijken tusschen het groen der olmen en de
+kleurige bloemperken. Ook de bloem van Burgos' schoonen scheen hier
+bijeen verzameld, om te bewonderen, en bewonderende blikken op te
+vangen. Naast de meer aristocratische hoofddeksels der deftige dames,
+modieuse hoeden, beladen met vrachten bloemen, vruchten, linten, kant
+en veeren, maakte nog steeds de eenvoudige volksdracht, de mantilla,
+een bekoorlijken indruk, zooals zij in sierlijke plooien afhing van
+den coquet schuin gedragen grooten schildpadden kam, en met een roos
+of anjelier boven het oor was opgestoken. Wij sloegen de lachende
+en babbelende wandelaars eenigen tijd gade, en richtten toen onze
+schreden naar de Arco de Santa Maria, een bekroonde poort, die het
+midden houdt tusschen een zegeboog en een versterkte vesting. Ik
+herinnerde mij van een vorig bezoek de beelden en reliefs, die den
+voorgevel versieren. Zij zijn log en zwaar, en niet bijzonder fraai
+uitgevoerd. Doch het geheimzinnige maanlicht, dat de gave bezit, al wat
+het beschijnt, te verheerlijken, en te bekleeden met een tooverachtig,
+etherisch waas, vervaagde ook hier alle storende bijkomstigheden,
+en verleende het bouwwerk een te voren niet vermoede schoonheid. Tot
+de warme kleur van den rossigen steen, waaraan zelfs het koele licht
+der maan geen afbreuk deed, herinnerde aan die antieke tempels,
+welker godenbeelden uit penthelisch marmer waren gehouwen. Een lange,
+gewelfde doorgang, laag als de ingang tot een vesting, volgde op de
+voorpoort. Het was er pikdonker. Ver weg, aan de overzijde van het
+binnenplein, zag ik de torens der kathedraal zich afteekenen tegen
+den sterrenhemel. Mijne vrienden waren aanstonds bereid, met mij het
+kerkgebouw te betreden. De lust tot nachtelijke zwerftochten is den
+Spanjaard aangeboren, evengoed als der Spaansche haar aanleg voor den
+dans. En al zou hij zich ook verzetten tegen dien drang, de zomerhitte
+zou hem dwingen, eraan te gehoorzamen; want wie de middagzon ontvliedt,
+kan niet nalaten zich te verlustigen in het licht der sterren.
+
+Wij traden dus binnen. Plotseling doortrilde de ruimte boven ons hoofd
+een galmende, zware klank, die zijn oorsprong scheen te vinden in het
+luchtige kantwerk, dat de torens der kathedraal versierde, en die in
+langgerekte golven werd voortgedragen tot in de verste verte, alsof
+een onzichtbare hand de snaren van een wonderbaar grootsch instrument
+had in trilling gebracht. Het was het klokkenspel, dat het uur van
+middernacht verkondigde. De maan, die steeds hooger aan den hemel klom,
+deed de schaduwen meer en meer inkrimpen, en verlichtte het schip
+der kerk, dat door zijn indrukwekkende afmetingen ons een denkbeeld
+deed vormen van de geweldige hoogte der beide torens. Het voorplein,
+en de tuin, die daaraan grensde, waren niet geheel ledig. Zwijgende
+gedaanten, in hun wijde mantels gehuld, stonden hier en daar,
+in mijmering verzonken. Slechts het roodgloeiende puntje van hun
+cigarette verried, dat zij geen spookgestalten waren, opgeroepen door
+den galm van het middernachtelijk klokgelui. "Ik rook, dus ben ik,"
+konden zij zeggen. Toen deze bewonderaars der oude kathedraal, die haar
+elken avond hun eerbiedige hulde brachten, vernamen, dat ook ik in die
+bewondering deelde, dankten zij mij met een veelzeggenden blik, en een
+van hen stelde mij voor, mij de stad Burgos te vertoonen, gezien uit de
+hoogte, van het oude kasteel dat eertijds der stad tot sterkte diende,
+en dat nu slechts een ruïne is, waar bedelaars een schuilplaats vinden.
+
+Het was nacht; maar zoo licht, alsof het helder dag was. Boven ons
+hoofd een heirleger van flonkerende sterren; beneden in de vlakte
+onder de donkere populieren langs den oever van de Arlanzon, flikkerde,
+als een felle zilveren streep, het blinkende watervlak van het kleine
+riviertje. Van verre klonk het klagend geprevel der arme lieden,
+die hier een nachtverblijf hadden gezocht, en door onze nadering
+uit hun rust opgeschrikt, hun eentonige en treurige jammerklacht
+aanhieven. In het maanlicht rezen de hooge torens der kathedraal op,
+als fijn en luchtig kantwerk, of als die kunstig gedreven pronkstukken
+van goudsmeedkunst, waar kostbare steenen zijn gevat in een omlijsting
+van fijn geciseleerd zilver. De bekroning der ingangspoort was
+zoo wonderlijk scherp verlicht, dat het van hier gezien, scheen,
+als kon men de steenen, op dezen afstand, met de hand aanraken,
+het slingerende lofwerk ontrollen, of een ruiker plukken van die in
+strengen stijl gehouden bloemvormen.
+
+Zóó, als in vogelvlucht, konden wij het plan van het bouwwerk duidelijk
+overzien; de kapel van den Connétable, zich aansluitend bij de apsis,
+de groote lijnen van het klooster en de aartsbisschoppelijke kapel,
+en de verschillende zijbeuken met de monumentale poortingangen, die van
+den Sarmental, van het voorplein, en van la Pellejeria. Daarna dwaalde
+mijn blik nogmaals naar de kronkelingen van den Arlanzon, die als
+'t ware een levenden band vormden tusschen de Cartuja de Miraflores,
+waarvan de tinnen zich verhieven boven een hoogen heuvelrand, en de
+zware toren van de abdij de las Huelgas Reales, het beroemde klooster,
+twee gedenkteekenen van castiliaansche godsvrucht, die reeds zoovele
+eeuwen de stoffelijke overblijfselen hunner vroegere heerschers
+getrouw hebben bewaard.
+
+Beroepsgidsen zijn in den regel onaangenaam; want zij beletten u
+door hun gepraat, zelf iets op te merken, en vertellen u niets
+anders, dan wat zij reeds honderdmalen voor anderen hebben ten
+beste gegeven. Mijne vrienden volgden gelukkig niet hun voorbeeld;
+zij lieten mij aan mijn eigen gedachten over, en begrepen zeker
+wel, dat op zulk een oogenblik hun woorden mijn geestdrift niet
+zouden aanwakkeren, en veeleer aan mijn bewondering afbreuk konden
+doen. Ik moest mij tot hen wenden, om nadere bijzonderheden, welke
+ik uit hun mond gaarne wilde vernemen. Duidelijk, en in levendige
+bewoordingen, schilderden zij mij verschillende tafereelen uit het
+grijze verleden der oude stad. Zij verhaalden, hoe deze beroemde
+burcht werd gebouwd door de christelijke koningen, in hun brandenden
+ijver, om de Mooren te verdrijven en de rijken te heroveren, die
+hun voorvaderen eertijds hadden bezeten. De burcht der Bloemen was
+in die dagen haar naam. Rondom hare muren en in de vlakte, waarboven
+zij trotsch haar tinnen verhief, werden heldendaden bedreven door de
+dapperen, wier beeltenis is gebeiteld in den Arco de Santa Maria;
+bovenal door den Cid Campeador, wiens roemrijke krijgsbedrijven,
+bezongen door Guillen de Castro, nog thans de harten der nazaten
+vol geestdrift doen kloppen. Te Burgos leefde de edele held; drie
+rechtopstaande steenen, als iberische menhirs, welke zijn wapenschild
+vertoonen, wijzen de plek aan, waar eens zijn woonplaats was. Door
+haar klokgelui, door de schoonheid harer rijkversierde kerkgebouwen,
+ja, door het ruischen van den wind in de twijgen, door den mond van
+kinderen en grijsaards verheerlijkt de stad Burgos den Cid, en van San
+Pedro de Cardenas klinkt een echo, die deze zangen beantwoordt. Want
+in dat klooster bracht Chimène, vergezeld van een talrijke schare
+geestelijken en edelvrouwen, het lijk van haren gemaal ten grave, na
+den gedenkwaardigen dag, waarop de gestorven held, reeds koud en stijf,
+in zijn wapenrusting, op zijn ros Babieça geplaatst, door zijn geduchte
+verschijning alleen de vijanden van het geloof deed terugdeinzen. Van
+al die mannelijke dapperheid en vrouwelijke toewijding is slechts
+een handvol stof overgebleven; doch de stad, die getuige was van zoo
+glorierijke daden, verkondigt nog hun roem. Nog meer verhaalden mij
+mijn vrienden. Op den Cid volgden de Koningen, die den ouden burcht
+beurtelings aanvielen of verdedigden. Isabella de Katholieke noemde
+zich eerst in waarheid koningin, nadat zij de stad onderworpen en aan
+de rebellen ontrukt had. Zij spraken van feesten en plechtigheden,
+van vorstelijke huwelijken, hier met pracht en praal gesloten; doch
+ook van verraad en moord. Hier werd de beroemde Alvaro de Luna, de
+machtige gunsteling van koning Juan II, gegrepen, toen hij de groote
+feestzaal betrad, waar hij als gast was genoodigd, en naar Valladolid
+ontvoerd, om daar den dood te vinden. Hoevele kreten van vreugde,
+van smart en razernij hebben niet weergalmd binnen deze muren; van
+welke tragische tooneelen zijn zij niet getuige geweest, tot op den
+dag, dat nieuwe oorlogswerktuigen de zware vestingmuren vernielden,
+en slechts de herinnering bleef aan de glorie, die ze eertijds omgaf.
+
+Burgos is een der steden van Spanje, die een eigen karakter hebben
+behouden, en een zekere moreele onafhankelijkheid hebben bewaard. Zij
+bezit een prachtige gothische kerk, en al kan zij niet wedijveren met
+Toledo, zij heeft paleizen en particuliere woningen aan te wijzen,
+die uitmunten door groote schoonheid, zooals het paleis Cordon, de Casa
+Miranda, de Casa de los Cubos, en het paleis der markiezen de Argulo,
+welke door het zuiver renaissance-karakter van hun bouwtrant gunstig
+afsteken bij de al te nuchtere, of overladen paleizen van Saragossa
+of Valencia.
+
+Voorts kan de stad bogen op een zeer merkwaardig museum, waarin vooral
+aandacht verdienen de grootsche graftombe van D. Juan de Padilla,
+en een onvergelijkelijk schoone altaarbekleeding in émail limousin.
+
+In de Cartuja de Miraflores en Las Huelgas rust de asch der
+oude koningen, wier graven, ondanks oorlog en omwentelingen, voor
+plundering zijn bewaard. In elk opzicht heeft de stad Burgos recht,
+om trotsch te zijn. Niet slechts door haar vroomheid toch, of haar
+schoone gedenkteekenen munt zij uit. Zij kan bogen op eigen kracht,
+op de vruchtbaarheid harer omgeving, den roem harer helden, en den
+onuitputtelijken strijdlust, die hen bezielde tot hun grootsche
+daden. Burgos is Burgos, en haar naam zelf verkondt reeds haar roem.
+
+Al wordt den stad met recht een verwijt gemaakt van haar hoogmoed,
+het dient tot haar eer gezegd, dat zij de bakermat was van die
+vrijzinnige denkbeelden, die Castilië's kracht uitmaakten, te midden
+der naburige, steeds vijandig gezinde koninkrijken. Te Burgos treft
+men de allereerste sporen aan van een constitutioneel bewind. Binnen
+hare muren werden plannen beraamd tot gemeenschappelijke ondernemingen
+op het gebied van handel en nijverheid, die zich aankantten tegen
+het machtig feudaalstelsel, en blijk gaven van een krachtig optreden
+tegenover vorstelijke willekeur.
+
+Te Burgos werd het eerst het stemrecht in praktijk gebracht bij de
+keuze der provinciale afgevaardigden. Uit den tijd van Ferdinand
+IV dagteekent de beroemde Hermandad der raadsheeren van Castilië,
+gekozen om de tyrannie der edelen te beteugelen en het misbruik der
+koninklijke macht tegen te gaan. In de Cortes van 1311 wagen deze
+magistraten het reeds, een nauwkeurige verantwoording te eischen van
+des konings inkomen. Zelfs Karel V moest bukken voor den wil zijner
+afgevaardigden uit Burgos. De raadsheer Juan Zumel, een lid der Cortes
+van Valladolid, in 1518, verzette zich tegen de benoeming van twee
+vlaamsche raadsleden, welke door den jongen vorst waren aangesteld,
+met voorbijzien van de door hem gedane belofte, geen vreemdelingen
+te zullen laten deel hebben in de regeering van zijn land. Hij wist
+zijn medeleden te bewegen, den eed van gehoorzaamheid te weigeren,
+indien de vorst niet wilde toegeven aan hun eisch, en toen Karel V
+deze bedreiging in den wind sloeg, brak in Burgos een oproer uit,
+waarbij de bevolking de woningen der vreemdelingen in brand stak, en
+de steden Toledo, Segovia, Zamora, Alcala, Avila en Soria eveneens tot
+verzet wist aan te sporen. Het was de beruchte opstand der communeros,
+die Castilië stroomen bloeds kostte.
+
+Burgos was de eerste stad geweest, die de gunst genoot, afgevaardigden
+naar de Cortes te zenden, en zij behield zich dientengevolge steeds het
+recht voor, een eerste stem uit te brengen, zoodat Koning Alfonso XI in
+de Cortes van 1349 genoodzaakt was, te zeggen: "Laat Burgos het eerst
+spreken; ik treed op voor Toledo." De vorst wist geen ander middel, om
+de beide naijverige steden gelijkelijk recht te doen weervaren. Vier
+eeuwen lang wist de stad Burgos dit voorrecht te behouden, door het,
+zoo noodig, met hand en tand te verdedigen.
+
+De houding en het gedrag der bewoners stemmen volkomen overeen met
+dat sterke gevoel van eigenwaarde, dat als het ware de traditie der
+stad geworden is. Wel is waar schaamt een echte hidalgo zich niet
+over zijn armoede, maar toch zou men zich te Burgos eer aan deze,
+dan aan gene zijde der Pyreneën wanen; zoo weinig wordt men hier
+lastig gevallen door bedelaars, die met hun kwalen en gebreken te
+koop loopen, of havelooze kinderen, die u achtervolgen. Overal, op
+straten en pleinen, is alles druk en ijverig aan het werk. Ieder doet
+zijn best, voor zich en de zijnen het dagelijksch brood te verdienen,
+en zelfs kinderen maken op dien regel geen uitzondering. "Wat ga je
+met dat geld doen?" vroeg ik aan een jongentje van acht of negen jaar,
+van wien ik op zijn herhaald aandringen een pakje prentbriefkaarten
+had gekocht, die ik met een zilverstukje betaalde. "Ik ga morgen de
+rekening bij den bakker voldoen," zei hij heel ernstig. "Wij zijn met
+ons vieren thuis, en ik moet voor ons allen den kost verdienen." Juist
+op dat oogenblik werd mijn aandacht afgeleid door een zonderlingen
+optocht. Een waardig grijsaard, wiens door de zon gebruind gelaat
+omlijst was door zilverwitte lokken en een langen grijzen baard, kwam
+langzaam nader, te midden van een troep kinderen, die zich zwijgend om
+hem heen verdrongen. Hij droeg de monnikspij der orde van den Heiligen
+Franciscus, met een koord om het middel gebonden, en een grooten,
+vilten hoed, die aan de eene zijde met een schelp was opgenomen. In
+de eene hand hield hij zijn pelgrimsstaf, in de andere een brandende
+cigaret. Aan zijn zijde hing een rozenkrans, waartusschen de koperen
+versiersels rinkelden bij elken stap, en zijn voeten gingen schuil
+onder een dikke stoflaag. Die vreemde verschijning bleek een pelgrim,
+juist uit Compostella teruggekeerd. Hij had de reis zeker wel op een
+gemakkelijker manier kunnen afleggen; want hij werd gevolgd door een
+netgekleeden en behoorlijk geschoeiden knecht, die aan een langen stok
+zijn meester's povere bagage droeg, in een doek, waarvan de vier punten
+waren saamgeknoopt. Mijn kleine prentbriefkaartenkoopman naderde den
+pelgrim met diepen eerbied, greep het koord dat van zijn middel afhing
+en kuste het vurig, waarop de grijsaard de hand vaderlijk op zijn
+hoofd legde en den knaap zijn zegen scheen te schenken. Dat ernstige
+kind, doordrongen van het besef zijner verantwoordelijkheid en oprecht
+geloovig, scheen mij op dat oogenblik de verpersoonlijking der oude
+hoofdstad van Castilië, het trotsche, onafhankelijke en godvruchtige
+Burgos. In dit licht beschouwd is de overgang van dat aardige jongentje
+tot de kathedraal niet zulk een grillige gedachtensprong als men
+oppervlakkig zou kunnen beweren, want van denzelfden geest, die het
+kind bezielde, getuigen de steenen van het verheven indrukwekkend
+kerkgebouw, dat op elk uur voor de geloovigen openstaat. Men gaat
+er binnen òf door den grooten hoofdingang, òf door het portaal van
+Sarmental, waar een standbeeld van bisschop Maurice den binnentredende
+schijnt te verwelkomen, met zijne uitdrukking van bovenaardsche
+zachtheid. Dadelijk wordt ons oog getroffen door het prachtig snijwerk
+van het triforium, en verlustigt zich in het zacht gekleurde licht,
+dat binnenvalt door de beschilderde glazen van een roosvenster, het
+eenige dat gespaard bleef bij het in de lucht springen van het slot
+in 1813. Een reusachtige Sint Christophorus aan den linkerzijwand is
+niet bijzonder merkwaardig; doch ter rechterzijde aanschouwen wij een
+van de grootste sieraden, waarop de kathedraal zich kan beroemen,
+de toegangsdeur tot de kloostergangen, waarop de wapens van den
+bisschop Luis Osorio de Acuna zijn aangebracht, benevens het jaartal
+1495. De twee deurhelften, in hun omlijsting van bevallig lofwerk,
+zijn uit een harde, duurzame, fijne houtsoort vervaardigd; de prachtige
+basreliefs in het midden stellen den intocht van Christus in Jeruzalem
+voor, en zijn nederdaling in Abraham's schoot; in de boogafsluiting
+ziet men den doop van Jezus en een symbolische voorstelling van de
+komst van den Verlosser, terwijl twee heerlijke beelden, David en
+Isaï, het kunstwerk volmaken. De buste van een monnik, het gelaat
+half verscholen onder de kap, trekt onze aandacht door zijn streng
+ascetische en toch zachte uitdrukking. Het is een naar het leven
+geboetseerd portret van den Heiligen Franciscus van Assisi, die een
+tijdlang te Burgos vertoefde. Deze prachtige ingangspoort verleent
+toegang tot de kloostergalerijen, die boven elkander verrijzen,
+de eerste en tweede onder den beganen grond, de laatste slechts een
+paar treden lager dan de vloer van het kerkgebouw. Bij den ingang
+staan de twee standbeelden van Koning Alfonsus en Koningin Beatrix,
+op de plek, waar hun huwelijk werd ingezegend, en zich dus vroeger
+het altaar bevond. Ter weerszijden van deze kloostergangen liggen de
+grafsteenen, sommigen overoud, en gothische kapellen, door fraaie
+smeedijzeren hekken afgesloten, en versierd met heerlijk, voor het
+meerendeel beschilderd beeldhouwwerk. Als hier op feestdagen kostbare
+tapijten zijn opgehangen, en bij het licht van tallooze kaarsen,
+te midden van wolken wierook, een lange stoet priesters, zangers
+en koorknapen het van edelgesteenten fonkelend kruis volgt op zijn
+ommegang, waant men zich vier eeuwen terug, in de roemrijke dagen
+der groote Isabella van Castilië.
+
+Als wij de kerk weer zijn binnengetreden, zien wij boven de kruising
+van den middenbeuk en het transept een koepel, in zuiver perzischen
+stijl, die naar mijn smaak te overladen is, doch als een der beroemdste
+van Spanje wordt beschouwd. Deze koepel is precies 50 M. en 4
+mM. hoog. Die bijkomstige 4 mM. maakten het waarlijk onmogelijk,
+aan de strenge nauwkeurigheid der opgave te twijfelen. Tusschen
+de rij vensters, die den koepel verlichten en de galerij, die den
+benedenrand omgeeft, zijn beelden van heiligen en profeten geplaatst,
+benevens de prachtige wapenschilden van Karel V en de stad Burgos,
+welke deze eereplaats bekleeden ter herinnering aan de opofferingen,
+die de vorst en de stad zich getroostten, om dit gedeelte van het
+gebouw weder te herstellen, toen het in 1539 door een aardbeving was
+verwoest. Philips II moet zijne bewondering van dit kunstwerk hebben
+geuit in de woorden: "De Crucero (koepel) van Burgos is geen werk
+van menschen, doch van engelen."
+
+Het ijzeren hek van het koor, waar bisschop Maurice ligt begraven
+onder een tombe, waarop zijn beeltenis prijkt in geciseleerd en
+geëmailleerd brons; de zilveren kandelabers van de Capilla Mayor,
+het hoogaltaar, de medaillons, die de pijlers van den hoofdbeuk
+versieren, de grootsche trap, die naar het Pellejeria-portaal voert,
+het zijn allen meesterstukken van smeed-, ciseleer-, en beeldhouwkunst,
+waarbij groote vormenrijkdom wordt beheerscht door den zuiversten
+smaak. Zij toonen om strijd, hoe vurig het geloof moet zijn geweest,
+dat de kunstenaars bezielde, welke zulke meesterstukken schiepen, en
+die meerendeels het levenslicht aanschouwden in de stad, waaraan zij
+die overtuigende bewijzen van hun groote gaven hebben geschonken. Doch
+het grootste kleinood van de Kathedraal blijft toch de kapel van
+den Connétable, die zich aansluit bij het middenschip. Zij werd in
+1482 gebouwd door den Connétable van Castilië, Don Pedro Hernando
+de Velasco, en zijn gemalin, Dona Mencia de Mendoza, dochter van
+een beroemd veldheer en dichter, den Markies van Santilhano. Zoodra
+men het hek ontwaart, dat deze kapel afsluit, gevoelt men, hoe de
+pracht van het schouwspel, dat ons hier te wachten staat, alles zal
+overtreffen, wat ons oog tot nu toe hield geboeid. Het is onmogelijk,
+de schoonheid en vindingrijkheid der compositie, en de heerlijke
+behandeling van het materiaal door photographische afbeeldingen weer
+te geven, daar het hek zes meter hoog is, en men dus de camera op een
+te verren afstand moet plaatsen; slechts zeer uitvoerige teekeningen
+kunnen recht doen weervaren aan dit pronkstuk eener kunst, waarin de
+Spanjaarden boven alle andere volken uitmuntten. Cristobal Audino,
+een inwoner van Burgos was de man, wien dit grootsche werk werd
+opgedragen, zijn naam is er in gegrift, met het jaartal 1523.
+
+De kapel heeft een achthoekigen grondvorm en vertoont de kenmerken der
+latere gothiek, waarin Spanje een veertigtal jaren bij Frankrijk ten
+achter is gebleven. De geheele bouw, met het hooge puntbogengewelf, dat
+als bekroning dient, herinnert aan een zwaren slottoren, rijk versierd
+met beeldhouwwerk, inschriften, kostbare bas-reliefs, en die heerlijke
+wapenschilden, welke de Spaansche kunstenaars zoo voortreffelijk wisten
+te behandelen. Dat der Velasco's maakt een overweldigenden indruk,
+en zou op zich zelf reeds voldoende zijn, om de kapel op te luisteren.
+
+In dit heiligdom wordt een kostbare reliquie bewaard, door Paus Sixtus
+VI aan Don Juan Velasco geschonken; een doorn uit de doornenkroon van
+den Heiland, die in den achterwand van het altaar is aangebracht,
+in een omlijsting; waarvan de rijkdom in overeenstemming is met de
+waarde van het kleinood, dat zij omsluit. Het altaarstuk stelt Simeon
+en Anna in den tempel voor, en het geheele altaar is een pronkstuk van
+renaissance-stijl, dat de aandacht verdient van iederen kunstenaar,
+die een volmaakt voorbeeld van polychrome versiering wenscht te
+bestudeeren. Vóór het altaar rusten de stichters der kapel onder
+een prachtige roodgranieten zerk, waarop in carrarisch marmer hun
+beeltenissen zijn aangebracht, in liggende houding. Hij in volle
+wapenrusting, de grafelijke kroon op het hoofd, en de voeten rustend
+op een leeuwenpaar, zij een trotsche edelvrouw, met den sluier om
+het hoofd gewonden, en een lievelingshond, slapend in de plooien
+van haar kleed. Toen deze kapel gesticht werd, waren de katholieke
+vorsten er nog niet in geslaagd, Granada te veroveren. Don Pedro
+Hernandez de Velasco was in den strijd, welke aan die beslissende
+zegepraal voorafging, een der trouwste helpers van den Koning geweest,
+en had, toen hij ten strijde trok, vertrouwend op het verstand
+en de voorzichtigheid van zijn echtgenoote, haar het beheer over
+zijn uitgestrekte goederen opgedragen. Zij vergenoegde zich niet
+ermede, zijn rijkdommen te doen vermeerderen; maar ging nog verder
+in hare edelmoedige toewijding, door gedurende de afwezigheid van
+haar gemaal de kapel der Reiniging te laten bouwen, het paleis van
+het Koord, en een landhuis, de Casa de la Vega. Men zegt, dat Dona
+Mencia haar man bij zijn terugkomst tegemoet ging, vergezeld van een
+gevolg van edelvrouwen en dienaren, en hem knielende begroette met
+de woorden: "Heer, wees welkom op uw grondgebied; gij zult er een
+schoon lustverblijf vinden, om te rusten na de jacht; een paleis,
+waarin gij uwe vorsten moogt ontvangen, en een kapel, waar gij zult
+begraven worden, als God u roept." Don Pedro prees zijne vrouw om haar
+doorzicht, en verheugde zich over hare trouw. De Casa de la Vega is
+mij onbekend; maar ik heb ruimschoots, gelegenheid gehad, het paleis
+van het Koord in oogenschouw te nemen. Dit fraaie gebouw, dat op het
+Vrijheidsplein is gelegen, en thans voor militaire doeleinden wordt
+gebruikt, is zoo genoemd naar het koord van den H. Franciscus, dat
+als eigenaardig versieringsmotief de ingangsdeur omlijst, waarboven
+de beide schilden der Mendoza's en der Velasco's de Figueroa zijn
+aangebracht. In den voorgevel liet Dona Mencia de spreuk beitelen:
+Un bel morir toda la vida honra. (Een schoone dood strekt een geheel
+leven tot eer). Het gebouw zelf is van grijzen steen opgetrokken,
+zwaar en somber, slechts twee verdiepingen hoog, en geflankeerd door
+de eigenaardige vierkante torens, die karakteristieke kenmerken zijn
+van de woningen der spaansche edellieden. Prachtige wapenschilden,
+waarboven heraldische helmfiguren zijn aangebracht, sieren de
+hoeken dezer torreons. Het schild der Velasco's wordt gedragen door
+een leeuw; dat der Mendoza's door een griffioen. De muren, waarin
+eertijds slechts enkele smalle vensteropeningen waren uitgespaard,
+zijn in de vorige eeuw bedorven door leelijke moderne vensters,
+met nog leelijker balkons. Gelukkig is het bovenste gedeelte van
+het gebouw ongeschonden gebleven, en ons oog kan zich verlustigen
+in de beschouwing der schoone bekronende balustrade, bloemvormen,
+afgewisseld door St. Andreaskruizen, ter herinnering aan de verovering
+van de vesting Baeza op de Mooren, door een Velasco, op den feestdag,
+aan dien heilige gewijd. De bekroning der torens, op welker top zich
+galerijen bevinden, wordt gevormd door een afwisselende rij heraldische
+leeuwen en lanspunten; het werk van een arabisch bouwmeester, Mohamed
+van Segovia. Wie het gebouw binnentreedt, doet wel, zich voor te
+bereiden op teleurstelling, die het gezicht der leege patio's en
+geplunderde zalen niet nalaten zal in hem te wekken. Het paleis was een
+beter lot waardig. Van den beginne vertoefden binnen zijne muren de
+vorstelijke gasten, die de familie der Velasco's met hunne bezoeken
+vereerden. De Katholieke koningen ontvingen hier gezantschappen,
+en vierden er feest ter gelegenheid der huwelijksvoltrekking
+tusschen hun eenigen zoon, Don Juan, met Margaretha van Oostenrijk,
+dochter van Keizer Maximiliaan. Hier bracht Christoffel Columbus,
+teruggekeerd van zijn tweeden tocht, zijn koning hulde, zooals na
+zijn eerste reis te Barcelona was geschied, en overschreed dezen
+drempel onder de toejuichingen der menigte, omgeven door Indianen,
+welke de kostbaarste geschenken uit den vreemde droegen, om onder de
+hovelingen te worden uitgedeeld. Alleen het goud, dat hij medebracht,
+was bestemd voor de Koningin, die beval, dat het gebruikt zou worden
+voor de versiering van het altaar in de Cartuja de Miraflores.
+
+Ook Karel V heeft tweemaal binnen de muren van het paleis van het Koord
+vertoefd. De eerste maal in 1527, vergezeld van keizerin Isabella,
+in de dagen toen het geluk hem nog scheen toe te lachen; de tweede
+maal in 1555, toen hij reeds afstand had gedaan van den troon,
+en zich teleurgesteld en zwaarmoedig naar het klooster St. Just
+begaf. Naast deze sombere herinnering spreekt de kroniek van een
+liefelijke verschijning, die het paleis eenmaal verhelderde door haar
+bekoorlijkheid. Het was een zekere Dona Juana, die door haar geboorte
+behoorde tot het koninklijk huis van Aragon. Toen namelijk Ferdinand
+de Katholieke nog een jongeling was, werd hij door zijn Vader naar
+Aragon gezonden, om troepen te werven, tot demping van den opstand der
+Cataloniërs. Op een stormachtigen avond vond hij een schuilplaats in
+het huis eener weduwe, die een beeldschoone dochter had, welke in de
+geschiedenis vermaard werd onder den naam van la Minyona de mitja mit,
+(la mignonne de minuit) ter herinnering aan het uur, waarop zij,
+als page verkleed, met haar vorstelijken minnaar het huis harer
+moeder verliet. Uit deze vereeniging werd een dochtertje geboren,
+waarvoor Ferdinand steeds groote genegenheid koesterde, en dat een
+uitmuntende opvoeding genoot. Een geheele kring van dichters, geleerden
+en wijsgeeren wist zij om zich te verzamelen, en aan haar droeg Don
+Pedro Fernando de Villegas zijn Dante-vertaling op, die te Burgos
+is gedrukt, in 1515. Zij bleef steeds de getrouwe vriendin van hare
+ongelukkige halfzuster, de krankzinnige koningin Johanna, de moeder
+van Karel V, en hare tegenwoordigheid was als een zonnestraal in het
+schoone, maar sombere paleis van het Koord. Aan de drie gebroeders
+Colonia, die uit Keulen geboortig waren, en voor de hertogin van
+Velasco reeds de Kapel der Reiniging, de Casa de la Vega en het paleis
+van het Koord hadden gebouwd, werd door Koningin Isabella de voltooiing
+opgedragen van de Cartuja de Miraflores, die eenige mijlen van Burgos
+was gelegen, en bestemd was, om als rustplaats te dienen van de asch
+harer ouders, Koning Juan en Koningin Isabella, en van haar broeder
+Alonso. Zij vervulde daardoor een lang gekoesterden wensch haars
+vaders. Deze toch had in 1441 het paleis Miraflores geschonken aan
+de Karthuizer Broederschap, op voorwaarde dat hij binnen de muren
+van hun kerkgebouw zou worden begraven. Het klooster werd echter in
+1442 door brand verwoest, en eerst in 1488 was de herbouw, die steeds
+vertraagd was geworden, zoover gevorderd, dat de jonge koningin de
+opdracht van haar vader kon vervullen en na de voltooiing van het
+kerkgebouw de graftomben harer ouders kon doen oprichten. Ook het
+altaar en de koorstoelen dateeren uit dat tijdperk. Na een prachtige
+wandeling langs den oever van den Arlanzon, onder de schaduw van
+boomen, die hier in het begin der vorige eeuw waren geplant, voerde
+onze weg omhoog, met het uitzicht over een breede, vruchtbare vallei,
+die zich aan onze linkerhand uitstrekte, terwijl rechts de steenachtige
+bodem slechts eenig schraal struikgewas vertoonde.
+
+In de verte zagen wij hooge muren, de omheining der tuinen en akkers,
+die door de Karthuizer monniken werden bebouwd. Langzamerhand werd de
+helling steiler, en weldra zagen wij tegen den blauwen hemel grijze
+torens afsteken, die aan de muren van het paleis van het Koord
+herinnerden, welke uit dezelfde steensoort zijn opgetrokken. Het
+kostte ons geen geringe moeite, ons toegang tot het heiligdom te
+verschaffen. Eerst scheen alles goed te gaan; wij ontdekten in een
+blinden muur een deurtje, dat slechts met een klink gesloten was,
+en toegang gaf tot een binnenpleintje, waar op een half verflenst
+bloemperk een niet zeer fraai standbeeld prijkte van den Heiligen
+Bruno. Verder konden wij niet; een ijzeren hek scheidde het plein in
+twee helften, en achter dat hek was alles doodstil. Op ons herhaald
+bellen, hoorden wij eindelijk heel in de verte deuren slaan, en
+na veel gerammel en geknars van grendels verscheen achter het hek
+de reuzengestalte van den portier, in de witte pij en den zwarten
+mantels der Karthuizers. Na lang overleg bleek het, dat wij ons
+bezoek aan de kerk juist zoo moesten zien in te richten, dat het geen
+stoornis veroorzaakte in de geregelde godsdienstoefening, noch in de
+godsdienstige overpeinzingen der broeders, terwijl het evenmin mocht
+samenvallen met het etensuurtje van den gids, die ons geleiden zou.
+
+Wij wachtten dus lang en geduldig op den drempel der gesloten deur, om
+dat geduld dan ook ten slotte ruimschoots beloond te zien. Het hooge
+schip der kerk maakt een majestueuzen indruk, en is veel lichter,
+dan het inwendige van de meeste Spaansche kerkgebouwen. De grijze
+steen der muren is helaas gewit; maar ons oog verlustigt zich weldra
+in de schoonheid der heerlijke gothische koorstoelen, van donkerbruin
+notenhout, zóó uiterst fijn bewerkt, dat geen brons of ander metaal
+in zuiverheid van lijn met dit snijwerk zou kunnen wedijveren. De
+preekstoel is een waar pronkjuweel. Men zou bijna bang zijn, dien
+door een mensch te zien beklimmen, zoo licht en luchtig schijnt het
+gestoelte van bouw, en toch wordt reeds vijf eeuwen lang van dezen
+kansel gepredikt. Al dit wonderbare houtsnijwerk werd vervaardigd door
+Martin Sanchez en hier geplaatst in 1489, sinds welk jaartal er niet
+het geringste aan is beschadigd. Aan den voet van het altaar bevindt
+zich de door leeuwen gedragen koninklijke graftombe, die den vorm
+vertoont van een achtpuntige ster. Rondom het voetstuk, en onder
+de bekronende lijst wemelt het van fraai geboetseerde beeldjes,
+heiligen, apostelen en allegorische voorstellingen, terwijl een
+geheele flora van marmer woekert in de nissen en tusschen de slanke
+zuiltjes met hun verrukkelijke kapiteelen. Op het bovenvlak rusten de
+twee liggende beelden, door een tusschenruimte gescheiden. De mantel
+die des konings gestalte geheel omhult, is prachtig van teekening,
+versierd met gekroonde medaillons, waarop in bas-relief de leeuwen
+en kasteelen van het Koninklijk huis zijn aangebracht. De koningin,
+wier gelaat een weinig terzijde gewend is, heeft een gebedenboek en
+een rozenkrans in de hand. De hals is bloot, op het geborduurde hemd,
+dat haar borst bedekt, rust een halsketen, en zij draagt kostbare
+ringen aan de gehandschoende hand. De verbazende rijkdom der kleedij,
+die met de grootste nauwkeurigheid, tot in de geringste détails
+van borduursel en kleinoodiën, is weergegeven, maakt het schouwspel
+curieus en belangwekkend, doch doet overigens afbreuk aan den ernst
+en de waardigheid, welke het karakter moesten zijn van de graftombe
+dezer groote vorsten.
+
+Toen Napoleon de Cartuja bezocht, (men vertoonde nog voor eenige
+jaren den boom, waaraan zijn paard werd vastgebonden) beval hij, na
+het mausoleum te hebben bezichtigd, dat dit meesterstuk van spaansche
+kunst naar Frankrijk zou worden overgebracht. Men wist echter uitstel
+te verkrijgen, door bezwaren te opperen aangaande de moeilijkheid
+van het vervoer, en gelukkig werd het gevaar door den verderen loop
+der gebeurtenissen afgewend.
+
+Aan de linkerzijde van het gebouw, onder een rijkversierden gothischen
+boog, bevindt zich in een nis het beeld van Don Alonso, in biddende
+houding, dat nog schooner is dan de beeltenis zijner ouders. Welk een
+treurig lot trof dezen prins, die, als aanvoerder van de rebellen,
+welke zich tegen zijn ouderen broeder Enrique IV hadden verzet,
+te Avila tot Koning van Castilië werd uitgeroepen, en reeds op
+zestienjarigen leeftijd bezweek, zonder dat de oorzaak van zijn dood
+bekend was. Ook hier zijn alle bijzonderheden der kleeding uiterst
+getrouw weergegeven. Het grafteeken herinnert in zijn groote lijnen aan
+het monument van Juan de Padilla, in het museum van Burgos. Het altaar
+zelf, dat het jaartal 1490 draagt, is prachtig van kleur en lijn, en
+uitstekend bewaard. De twee groote meesters uit het laatst der 15de
+eeuw, Diego de la Cruz en Gril de Syloe hebben het ontworpen. Het is
+een grootsche conceptie, een groepeering van alle onderdeelen om een
+kring van engelen, die het bloed van Christus opvangen. Ondanks zijn
+hoogen ouderdom schijnt het ternauwernood door den tand des tijds
+geschonden. Al was het niet gemakkelijk geweest, in de Cartuja door
+te dringen, eenmaal onder de hoede van den jongen geleider, die mij
+tot gids strekte, smaakte ik dan ook onvermengd genot. Nadat ik langen
+tijd de graftomben, het altaar, en de koorstoelen had bewonderd, trad
+ik nog eene afzonderlijke kapel binnen, waar voor het altaar een beeld
+stond, dat een monnik voorstelde in een witte pij, in zielsverrukking
+starend naar het kruis, dat hij in de opgeheven rechterhand houdt. Het
+was het beeld van den heiligen Bruno door Pereira, een der schoonste
+beschilderde beelden van geheel Spanje, door onzen grooten beeldhouwer
+Falguière voor een meesterstuk verklaard. Terwijl ik nog in de
+beschouwing van dit kunstwerk verzonken was, luidde een klok, die
+blijkbaar den middagdienst aankondigde; want de jonge monnik sloot
+de deuren der zijkapellen en verschikte iets op de tafel bij het
+altaar. Ik nam dien stillen wenk ter harte en maakte aanstalten om te
+vertrekken. Toen ik mijn gids in het Spaansch bedankte, zeide hij:
+"Ik vraag u om verschooning; ik heb Frankrijk nog maar sedert kort
+verlaten en ken het Castiliaansch nog niet." Ik gevoelde een opwelling
+van medelijden en zeide: "Ik hoop dat gij ons geliefd vaderland nog
+eens moogt weerzien." Hij boog, maar zijn gezicht stond droevig.
+
+"In welke provincie hebt gij gewoond, eerwaarde vader?" vroeg ik. "In
+Narbonne," antwoordde hij; "maar ik ben in Toulouse geboren." Bij
+die laatste woorden glimlachte hij. Ik begreep het nu, wij waren
+afkomstig uit dezelfde streek. Doch ik kon hem niets meer vragen. Hij
+boog eerbiedig, en de zware deur viel achter mij toe. Ik had hier dus
+een stadgenoot ontmoet, misschien wel iemand, wiens familie mij bekend
+was. Wie weet of ik hem niet als klein kind reeds had gezien. Mijn
+hart kromp ineen, toen ik mij voorstelde, hoe hij hier nu voor altoos
+zou zijn opgesloten, en toch scheen hij niet ongelukkig. Gedurende
+de twee uren, dat ik in de kerk vertoefde, was hij in gebed verzonken
+geweest. Ik keerde weer terug tot het rumoer en de onrust der wereld,
+terwijl een lichtstraal van boven zijn ziel verhelderde en hem de
+aardsche ellende vergeten deed. Het is eigenaardig, om op te merken,
+dat de nauwe betrekking tusschen Italië en Spanje, welke landen in
+het laatst der 15de eeuw veelvuldig met elkander in aanraking kwamen,
+slechts weinig invloed uitoefende op de spaansche bouwkunst, en dat
+de beroemdste kunstenaars, wars van den vernieuwenden invloed der
+renaissance, langen tijd nog de fransch-germaansche tradities getrouw
+bleven, en den laat-gothischen bouwstijl in eere hielden, nadat deze
+in Europa reeds voor andere vormen had plaats gemaakt. Slechts in hun
+woonhuizen, scholen en hospitalen vertoonen zich sporen van andere
+invloeden. In het laatst der 15de eeuw ontstonden, behalve de hier
+reeds door ons genoemde bouwwerken, te Toledo San Juan de los Reyes,
+te Segovia het klooster van Parral; bij Avila dat van St. Thomas;
+verder de beurs te Valencia, en eindelijk, in Valladolid alleen, de
+kerk en het klooster van St. Paul, gebouwd op kosten van kardinaal
+Torquemada, en de scholen van St. Gregorius en Santa Cruz, al welke
+gebouwen welsprekende getuigen zijn van de ongeëvenaarde schoonheid
+der spaansche Gothiek.
+
+Dat juist Valladolid (bijgenaamd l'emporio de las bellas artes) de
+verzamelplaats van zoovele monumenten van uitnemende kunstwaarde werd,
+behoeft ons niet te bevreemden. De stad was niet enkel de hoofdstad van
+Castilië; onder het glorierijk bewind der katholieke koningen werd zij
+de voornaamste stad van geheel Spanje. En toch, als men thans van uit
+het dal van den Pisuergo de stad nadert, langs een modernen wandelweg,
+met een fraai plantsoen, maakt zij op het eerste gezicht volstrekt niet
+den indruk, een oude stad te zijn. De straten zijn goed onderhouden,
+behoorlijk geplaveid en electrisch verlicht; slechts kooplieden, die
+op straat hun watermeloenen hebben uitgestald en ze te koop bieden,
+herinneren ons, dat wij hier in Spanje zijn. Eerst als men op het
+plein van la Fuente Dorada is aangekomen, dat zich aansluit bij de
+Ochavo, een onregelmatig kruispunt van wegen, waarop de Plateria-straat
+uitkomt, voelt men, dat Valladolid een eerwaardige stad is, en naast
+het al te blinkend marmer der bouwwerken van gisteren, ook den ruwen
+steen van zijn antieke gedenkteekenen kan vertoonen.
+
+Rondom het plein van la Fuente Dorada werpt een zware bogengalerij een
+verkwikkende schaduw, en de winkels daaronder, die het plein van alle
+zijden omringen, doen goede zaken. Onder de grijze oude bogen komen
+zich des Zondags de boeren uit de omstreken verdringen; de meesten
+gekleed in de eigenaardige oude volksdracht, de nauwsluitende broek,
+die aan de knieën de witte of blauwe grofwollen kousen laat zien,
+en het aardige korte wambuis. Vroeg in den morgen hebben zij hun
+waren reeds verkocht, en doen nu inkoopen, eer ze weer naar hun
+dorp terugkeeren.
+
+Wanneer in de muren eener stad, als een spiegel, de tafereelen konden
+weerkaatst worden, welke zich op die plek hebben afgespeeld, welk eene
+reeks van schrijnende contrasten zouden deze vormen! Op datzelfde
+Ochavo, waar de menigte zich thans zoo onschuldig vermaakte, stond
+eertijds het schavot, waarop de Connétable Alvaro de Luna het leven
+liet, de gevierde gunsteling van Koning Juan II, wiens lotgevallen
+vier eeuwen na zijn dood nog bij het volk in levendige herinnering
+zijn gebleven.
+
+Het lot scheen hem een gelukkigen levensloop te hebben voorbeschikt,
+en zijn geschiedenis is romantisch als een verdicht verhaal, tot
+zijn tragisch einde haar plotseling afbreekt. Van zeer nederige
+afkomst, misschien een bastaard van het geslacht de Luna, bezat de
+Connétable toch blijkbaar juist die eigenschappen, welke een vorst
+als Don Juan konden boeien. De gunsteling was begaafd, energiek,
+bestand tegen vermoeienissen en gehard in den krijg; de heerscher lui,
+lichtzinnig en genotzuchtig. Het sprak dus vanzelf, dat het de taak
+van den hoveling werd, zijn meester al de lasten en verplichtingen,
+aan het koningschap verbonden, te besparen, en ze op zijn eigen
+schouders te nemen. Het aantal zijner benijders steeg echter met
+zijn steeds toenemende macht; temeer daar hij, ofschoon jegens zijn
+vrienden edelmoedig en mild, toch die macht misbruikte om zichzelf
+ten koste van het algemeen belang te bevoordeelen. De oorzaak van
+zijn val wordt gezocht in het feit, dat hij, toen Don Juan na den
+dood zijner gemalin een tweede huwelijk wilde sluiten, in 's konings
+naam, doch zonder dezen zelfs van te voren te waarschuwen, Isabella
+van Portugal voor den vorst ten huwelijk vroeg, terwijl de koning
+zelf voornemens was geweest om de hand te vragen van Radegonde van
+Frankrijk. Hij kwam echter de belofte na, door zijn gunsteling gedaan;
+doch waarschijnlijk tegen zijn zin. Onmiddellijk na zijn huwelijk toch
+bleek het, dat de Koningin de verklaarde vijandin van den Connétable
+was geworden en geen rust had, eer zij haar echtgenoot had onttrokken
+aan een overheerschenden invloed, dien zij noodlottig achtte. Zij vond
+steun bij de overige edelen, en wist het zoover te brengen, dat de
+voormalige gunsteling des Konings van hoogverraad werd beschuldigd,
+en met algemeene stemmen werd ter dood veroordeeld. Het vonnis werd
+zoo snel mogelijk voltrokken, daar men anders vreesde dat de Koning,
+bij zijn weifelachtig karakter, licht van voornemen veranderen kon. En
+inderdaad, nauwelijks was het hoofd van den ongelukkigen man na de
+terechtstelling op de punt van een lans op het schavot geplaatst,
+of reeds kwam een bevel des Konings om het vonnis te herroepen.
+
+Tot op het laatste oogenblik nog verwachtte Alvaro genade, daar hij
+aan de genegenheid, die de vorst voor hem koesterde, niet twijfelen
+kon. Don Juan werd gekweld door hevig berouw, en volgde een jaar
+later den vriend in het graf, dien hij zoo trouweloos had behandeld.
+
+Het lijk van den Connétable, dat eerst op het kerkhof der ter dood
+gebrachte misdadigers begraven was, rust thans in de Kathedraal
+van Toledo, onder de gewelven der prachtige kapel, die Alvaro nog
+in de dagen zijner macht had doen oprichten. Koningin Isabella was
+grootmoedig genoeg, zijn dochter te vergunnen, het lijk haars vaders
+daarheen te laten overbrengen.
+
+Niet alleen het Ochavo-plein, waar het schavot stond, doch ook de Plaza
+Mayor heeft tooneelen van verschrikking aanschouwd. Daar werd den 7den
+October 1559 het eerste beruchte autodafé gehouden, dat eerst in de
+maand Mei zou hebben plaats gehad, doch tot het najaar was uitgesteld
+op bevel van Philips II, die zich destijds in de Nederlanden bevond,
+en het schouwspel niet wilde missen. De bevolking stroomde toe,
+als gold het een volksfeest. De Koning was vergezeld van zijn zoon,
+zijn zuster, meerdere bisschoppen, de gezant van Frankrijk, en
+vele hovelingen en edelvrouwen. De Koning zag zoo strak en somber,
+dat volgens de uitdrukking van een geschiedschrijver uit die dagen,
+"het scheen alsof zijn blik de zonnestralen deed verbleeken." Dertien
+beschuldigden ondergingen den marteldood, doch een groot aantal
+anderen redde hun leven, door zich op het laatste oogenblik te
+bekeeren. "De Spanjaarden, die niet worden verbrand, zijn zóó gehecht
+aan de Inquisitie, dat het jammer zou zijn, hen ervan te berooven,"
+zegt Montaigne.
+
+Thans ontmoeten elkaar op de Plaza Mayor vroolijke jongelieden,
+die haar als pantoffelparade hebben uitverkoren; vooral wanneer
+de militaire muziek er haar luchtige wijsjes speelt. Het is een
+gelegenheid om elkaar te ontmoeten, zooals de Calle de la Sierpe
+in Sevilla. Aan de linkerzijde van het plein verrijst een groot,
+wit gebouw, waarvan de steigers nog niet zijn weggenomen. Het is
+het nieuwe Ayuntamiento, waarop reeds de donker purperen vlag van
+Castilië wappert.
+
+Het is volstrekt niet vreemd, dat Valladolid het treurige voorrecht
+genoot, getuige te zijn van dat eerste autodafé; want eerst in 1563,
+nadat het Escuriaal voltooid was, bracht Philips II den zetel van
+het bestuur over naar Madrid, en verliet de stad, waar hij geboren
+was. Veel echter getuigt er nog van de belangrijke rol, die zij in
+de geschiedenis van het koningschap vervulde.
+
+Links van het klooster van St. Paulus, waarvan de hooge voorgevel, met
+het fraaie beeldhouwwerk, dat echter veel door de vorst heeft geleden,
+statig oprijst, verheft zich een paleis met zware muren, waarin een
+zeer schoon en karaktervol hoekvenster de aandacht van den beschouwer
+tot zich trekt. Hier aanschouwde de eenige wettige zoon van Karel V
+het levenslicht. Het gebouw, dat van buiten ongeschonden is gebleven,
+is van binnen geheel verbouwd en voor administratieve doeleinden
+ingericht. Het klooster van St. Paulus, dat thans aan de buitenzijde
+van de stad is gelegen, schijnt er vroeger het middenpunt van te hebben
+uitgemaakt; want in een ander paleis, tegenover het klooster, werd Anna
+van Oostenrijk geboren, die Koningin van Frankrijk, en de moeder van
+Koning Lodewijk XIV werd. Ook werd hier een gezantschap gehuisvest
+van den Shah van Perzië, toen deze vorst Philips II voorstelde,
+een verbond tegen de Turken aan te gaan. De perzische boodschappers
+geraakten zoozeer onder den indruk der verblindende pracht van den
+Katholieken eeredienst, dat drie van hen hun geloof verzaakten, en
+overgingen tot het Christendom. In dit paleis vertoefde ook Philips
+IV, na zijn terugkeer van die reis naar Frankrijk, waarbij hij zijn
+dochter Maria Theresia tot aan de grenzen had begeleid, waar haar
+jeugdige koninklijke verloofde haar wachtte. Het schijnt, dat hij zich
+hier moest herstellen van den schok, dien het weerzien van zijn zuster
+Anna, die hij niet had ontmoet sedert haar huwelijk met Lodewijk XIII,
+hem had veroorzaakt. Zij was namelijk zoo onvoorzichtig geweest, hem
+te willen omhelzen, iets dat geheel in strijd was met de spaansche
+étiquette, en hem met recht mocht doen vreezen voor de toekomst van
+zijn geliefde dochter, die thans ook in die lichtzinnige omgeving
+zou moeten verkeeren.
+
+Doch andere herinneringen dan die aan vorstelijke grootheid en
+luisterrijke feestelijkheden dringen zich thans weder aan ons op. In
+een der straten, die naar het centrum van de stad voeren, staat nog het
+huis, waar Christoffel Columbus den laatsten adem uitblies. Op zijn
+verlangen werd hij begraven in het ordegewaad van den H. Franciscus,
+en in zijn doodkist legde men, op zijn uitdrukkelijken wensch, de
+ketenen, waarin hij, op bevel van Bobadilla, smadelijk was geklonken
+geweest. Al zijn bitterheid over die onrechtvaardige veroordeeling
+lag in dien laatsten eisch uitgedrukt. De katholieke vorsten hadden
+echter met nadruk geprotesteerd tegen die barbaarsche behandeling
+van hun gunsteling. "Wees verzekerd," schreven zij aan hun admiraal,
+op 14 Maart 1502, "dat uwe gevangenschap ons zeer leed doet. Gij zult
+dit duidelijk bemerken; want zoodra het bericht ervan tot ons kwam,
+gaven wij bevel, haar te doen eindigen. Gij weet, hoe hoog gij bij
+ons staat aangeschreven, en thans willen wij u goed behandelen en
+nog meer eer bewijzen dan te voren."
+
+Ondanks dit openlijk bewijs der vorstelijke gunst, bleef het noodlot
+den admiraal vervolgen. Hij stierf in ongenade en in de treurigste
+omstandigheden; en schonk zelfs niet zijn naam aan het werelddeel,
+dat hij had ontdekt.
+
+Nog een ander huis is in deze stad te vinden, waar in armoede
+en ontbering een der grootste genieën van zijn tijd heeft
+geleefd. Vroeger stond het buiten de stad; thans is het door
+moderne huizen ingesloten. Het is het huis, door Cervantes bewoond,
+in 1603. Een nauwe, steile trap voert naar twee kleine, lage kamers,
+met zware zolderbalken. De eene, die zeer donker is, diende blijkbaar
+als keuken, en als slaapplaats tevens, want in de andere kamer was geen
+plaats genoeg voor het zeer talrijke gezin, waarvan de vrouwelijke
+leden met borduren of verstelwerk den kost zochten te verdienen,
+terwijl Cervantes voor eenige groote heeren hun boeken bijhield,
+copiëerwerk verrichtte, en brieven schreef voor lieden, die deze kunst
+niet verstonden. Des avonds echter, wanneer zijn dagtaak was geëindigd,
+vergat hij zijn zorgen en ontberingen en schreef verder aan het werk,
+dat hij reeds begonnen was in den tijd zijner gevangenschap. Onder
+zulke omstandigheden ontstond Don Quixote, dat nog na driehonderd jaren
+door de gansche beschaafde wereld om strijd wordt geroemd en genoten.
+
+Spanje heeft zich meermalen schuldig gemaakt aan een vijandige
+bejegening van diegenen harer zonen, welke zij veeleer de hoogste
+eer had mogen waardig keuren. Tevergeefs zocht ik hier naar den
+kerker, waarin de beroemde mystieke dichter, tevens Professor aan
+de Universiteit van Salamanca, Fray Luis de Léon, gedurende de vijf
+jaren van zijn gevangenschap niet slechts een vertaling van het
+boek Job en de Psalmen schreef, doch ook het schoone dichtwerk "de
+volmaakte Echtgenoote," 't welk hij opdroeg aan zijn verwante, Dona
+Valeria de Osorio, een boek vol wijze en beminnelijke raadgevingen,
+die de hedendaagsche vrouwen nog steeds wel zouden doen, te behartigen.
+
+Reeds lang heeft men in de oude hoofdstad van Castilië toegegeven
+aan eene neiging, om het oude af te breken, en in de plaats daarvan
+het nieuwe te doen verrijzen, dat niet altijd hetgeen voorafging,
+in schoonheid overtreft. De gothische kathedraal is verdwenen, en
+heeft plaats gemaakt voor een half grieksch, half romeinsch bouwwerk,
+dat schijnt te willen wedijveren met de St. Pieterskerk te Rome. Het
+is het werk van Herrera en herinnert aan de Kathedraal van Granada,
+doch is nuchterder en killer dan deze. Dáár toch werd het kerkgebouw
+onder het oppertoezicht der katholieke vorsten begonnen, en voltooid in
+de dagen, toen gevoelens van rechtmatigen trots en vurige vroomheid
+allen bezielden, die naar hun beste vermogen medewerkten, om het
+geheel te volmaken door heerlijk beeldhouw- en schilderwerk. Te
+Valladolid echter, waar reeds eeuwen het vuur der godsdienstige
+geestdrift, door de godsdienstoorlogen gewekt, was uitgebluscht,
+toen met den bouw dezer kerk werd begonnen, is het gebouw, ondanks
+zijn grootschen opzet, kil en ledig gebleven. De geloovige inwoners
+bezoeken dan ook bij voorkeur andere kerkgebouwen, welke meer werken
+op hun fantasie, zooals dat van Santa Maria la Antigua, San Martin,
+la Cruz, en Nuestra Senora de las Angustias, welke allen versierd zijn
+met dat heerlijk schilder- en beeldhouwwerk, 't welk wij danken aan
+den beitel en het penseel van Juan de Juni, Hernandez, Berruguete en
+Cristobal de Velasquez, dien kring van beroemde kunstenaars uit het
+Noorden, die der school van Sevilla den weg hebben gebaand.
+
+De Virgen de los Cuchillos of de los Dolores is een der schoonste van
+deze kunstwerken, en in een omgeving geplaatst, die haar tragische
+grootheid te meer doet uitkomen. In een kapel, die bijna even groot
+is als de kerk, waarvan zij deel uitmaakt, op een verhevenheid,
+eenige meters boven den beganen grond, onder een marmeren en bronzen
+troonhemel, die verlicht wordt door onder den koepel verborgen
+electrische lampen, ligt de moeder der smarten neergezonken aan den
+voet van het kruis. Met achterovergeworpen hoofd richt zij in wanhoop
+de betraande oogen naar den hemel, terwijl zij de hand krampachtig op
+haar hart drukt, als verscheurd door smart. Geen ivoor kon fraaier
+en zorgvuldiger zijn bewerkt, noch beter eene beschildering hebben
+verdragen, even warm en doorwerkt, als het koloriet der schoonste
+schilderij. In tegenstelling met het gelaat en de handen, is de
+kleeding niet zoo uitvoerig behandeld; het roodbruin en zwartblauw
+van het gewaad is in groote en eenvoudige massa's gehouden, en enkel
+door wat goud verlevendigd, dat men op eenigen afstand reeds niet
+meer onderscheidt. Doch waarom zijn de geloovigen in hun ijver zoo
+ver gegaan, in die hand, den beitel van een Michel Angelo waardig,
+zeven blinkende zwaarden te plaatsen? Het heet, dat zij beter
+de bedoeling van het kunstwerk doen begrijpen, en de beteekenis
+er van verzinnelijken. Voor de groote menigte der geloovigen zou
+de uitdrukking van het gelaat op zich zelf niet voldoende zijn;
+een stoffelijk symbool was noodig om hen het martelend lijden
+der heilige moeder Gods te doen nagevoelen; dus moeten zwaarden
+haar hart doorboren. Men kan zich moeilijk iets afstootenders en
+meer belachelijk realistisch voorstellen dan deze lompe verzameling
+wapentuig, waaraan als waardig pendant een zilveren aureool, met zware,
+wijd uitstaande stralen is toegevoegd. De Virgen de los Cuchillos
+behoort aan een machtige broederschap. En al zou het zeer wel mogelijk
+zijn, dat zich onder de leden daarvan lieden van smaak en ontwikkelden
+kunstzin bevonden, geen van hen zou durven voorstellen, deze zwaarden
+te verwijderen, die met groote, lompe spijkers in de plooien van het
+kleed zijn geslagen. Zulk een daad zou als heiligschennis worden
+beschouwd door een volk, waarvan de vroomheid, ofschoon in wezen
+verflauwd, toch hardnekkig aan uiterlijke vormen gehecht blijft. Als
+men echter in gedachten die storende bijkomstigheden verwijdert,
+heeft de lijdende moedermaagd van Juan de Juni de macht, ons door de
+uitdrukking alleen van haar door hopelooze smart verwrongen gelaat,
+oprecht te ontroeren. Een ander schoon kunstwerk in dezelfde kapel is
+een bas-relief, de Blijde Boodschap voorstellend, dat langen tijd aan
+Pompeyo Leoni werd toegeschreven, doch het werk is van een kunstenaar
+uit Valladolid, Christobal Velasquez.
+
+De verschillende kerken betwisten elkaar hier bijna de eer, de
+heerlijkste kunstwerken te bezitten. Velen beweren, dat de Maagd der
+Smarten van Hernandez, die in de kerk van la Cruz wordt bewaard, die
+van Juan de Juni nog in schoonheid overtreft. Misschien zou ook ik
+deze meening zijn toegedaan, als ik het andere beeld had aanschouwd
+in een passende omgeving; doch daar het uitkwam tegen een achtergrond
+van spiegels met vergulde lijsten, en rondom de tragische hoofdfiguur
+engeltjes zweefden, die als echte Cupido's beter bij een triomftocht
+van Venus zouden hebben gepast, kreeg ik den indruk, alsof de maagd van
+Hernandez hier een vreemde verschijning was, uit een naburig klooster
+hierheen overgebracht, en meer uit eerbied, dan uit kunstzin voor dit
+altaar geplaatst, waar zij niet behoorde. Toch is zij zeer schoon,
+en jeugdiger opgevat, dan de maagd van Juan de Juni, wier trekken
+door het lijden verouderd zijn.
+
+Deze beide beelden nemen geregeld deel aan de pasos, of optochten, die
+in de Paaschweek plechtig rondgaan, en in hooge mate de belangstelling
+en geestdrift der menigte gaande maken. In de Kerk van la Cruz wordt
+zulk een beeldengroep vertoond, die gereed is om aan den optocht
+deel te nemen; het geheel rust op een voetstuk, dat door vier zware
+wielen wordt voortbewogen. Als de poort der kapel wordt geopend, kan
+het zonder bezwaar naar buiten worden gereden. De groep stelt voor de
+afneming van Christus van het Kruis, met de weenende vrouwen aan den
+voet. Elk détail is zoo realistisch mogelijk weergegeven, tot een nog
+al leelijke ladder toe, en de geloovigen hebben niet kunnen nalaten,
+hun goeden wil te toonen, door de heilige maagd een prachtigen kanten
+zakdoek te vereeren, om haar tranen af te wisschen. Het lijkkleed,
+waarin Christus zal worden gewikkeld, is van fijn, geborduurd linnen,
+en de heilige vrouwen dragen keurig gesteven en gepijpte kanten kragen,
+die de strijkster veel werk moeten hebben gekost. Toen ik den pastoor,
+een zeer verstandig man, opmerkzaam maakte op de overbodigheid dezer
+versiersels, zeide hij: "Die nauwe vereeniging van zulk een ideale
+voorstelling met de dingen van het dagelijksch leven, doet het volk
+beter de beteekenis van het voorgestelde begrijpen. Als men dit naliet,
+zou de groote massa deze dingen minder goed verstaan; alleen de meer
+ontwikkelden zouden onder den indruk geraken."
+
+Nog meer kunstschatten zijn in de overige kerken der stad te vinden;
+maar op de rijkste verzameling mag zich de school van Santa Cruz
+beroemen, die als museum is ingericht voor de vele kunstwerken, die
+uit naburige kloosters hier zijn aangebracht, vooral uit San Benito
+el Real.
+
+Zoo zien wij daar een prachtigen Christus in het graf van Juan
+de Juni; de doop van Christus door Hernandez; de St. Sebastiaan
+van Berruguete; een borstbeeld van de heilige Elizabeth, dat door
+de forsche behandeling aan Michel Angelo herinnert; St. Theresa,
+schrijvend wat de H. Geest haar voorzegt, een werk, dat, hoewel
+eenigszins theatraal opgevat, van groote technische vaardigheid
+getuigt, en voorts de prachtvolle kop van Paulus door Juan Alonso de
+Villabrille, uit het jaar 1707. In plaats van zelf verder over deze
+meesterstukken uit te weiden, verwijs ik liever den lezer naar het
+werk van mijn echtgenoot over de beschilderde beelden van Spanje,
+waarin hij ieder afzonderlijk uitvoerig heeft behandeld. Bij het
+prachtige museum der school van Santa Cruz, behoort ook een kerkgebouw,
+waar, behalve groote, historische doeken, die ten onrechte aan Rubens
+worden toegeschreven, zich twee heerlijke bronzen beelden bevinden, die
+den graaf en de gravin de Lerma voorstellen, en vervaardigd zijn door
+Pompeijo Leoni. Zij zijn, hoewel misschien niet zoo grootsch ontworpen,
+nog uitvoeriger behandeld, dan de groepen, die Karel V en Philips II
+met hun verwanten voorstellen, in de kerk van het Escuriaal. Evenals
+de koorstoelen, zijn zij afkomstig uit het klooster van San Benito,
+waar zich het grafgewelf der grafelijke familie bevond. Het gewaad
+van de gravin is zoo getrouw nagebootst en zóó minutieus behandeld,
+dat men elken naad en zoom der verschillende kleedingstukken, elken
+steek van het borduurwerk volgen kan. Toch schaadt deze uitvoerigheid
+niet aan den indruk van het geheel en sluit volstrekt geen dorheid
+van behandeling in.
+
+Een fraaie trap leidt naar de bovenverdieping van het gebouw, waarvan
+de zalen eveneens tot bewaarplaats dienen van allerlei kunstvoorwerpen;
+'t zij deze van groote waarde zijn of slechts als herinneringen door de
+Spanjaarden in eere worden gehouden. Een bonte mengeling van tapijten,
+inlegwerk in hout en ivoor, beeldjes van klei en beschilderd porselein,
+naast bijv. een half vergaan ledikant van verguld hout, waarin Napoleon
+eens heeft geslapen; en kunstig gesneden renaissance koorstoelen
+naast de grafkransen van een onlangs overleden verdienstelijk burger
+van Valladolid.
+
+Geheel boven in het gebouw bevindt zich een gothische deur, even
+merkwaardig door de rijke versiering, als omdat zij zoo volkomen
+ongeschonden is bewaard gebleven.
+
+De smalle deuropening geeft toegang tot een prachtige zaal, die als
+bibliotheek is ingericht. Vijftienduizend boekdeelen staan hier langs
+de wanden geschaard, grootendeels afkomstig uit naburige kloosters. In
+die stapels manuscripten, in hun perkamenten omhulling, zal wel
+veel merkwaardigs zijn te vinden. Vooreerst wordt dit heiligdom nog
+voor de meeste reizigers gesloten gehouden; een wijze maatregel;
+want dergelijke schatten mogen niet aan de onbescheiden blikken
+van nieuwsgierige lieden worden blootgesteld. Een belangrijke
+verzameling teekeningen staat echter ten dienste van kunstenaars,
+die in dergelijke zaken belang stellen; o. a. een reeks afbeeldingen
+van de kleederdracht der verschillende kloosterorden van de geheele
+wereld. Onder de schilderijen van zeer verschillende waarde, die hier
+in het museum worden tentoongesteld, is er een, die in 't bijzonder
+de aandacht trekt, het portret van den stichter dezer school, den
+beroemden kardinaal Mendoza, die de vriend, raadsman en getrouwe
+dienaar was van Ferdinand en Isabella, en in zoo hooge mate hun gunst
+genoot, dat zij er zelfs geen aanstoot aan namen, hem den bijnaam van
+"den derden Koning" te hooren geven. Het is een echte spaansche kop,
+met groote donkere oogen, volle lippen, die niets ascetisch hebben,
+en de gladgeschoren wangen blauwachtig getint. De Mendoza was dapper in
+den oorlog, en een wijs raadsman. Hij bezat de deugden en gebreken, die
+behoorden bij zijn tijd. Zijn lichaamskracht, zijn strijdlust en zijn
+losbandigheid waren even bekend als eenige jaren later de strengheid
+van zeden en de ascetische leefwijze van Ximenes. De laatste liet
+zijn harde houten legerstede plaatsen naast het sierlijke praalbed
+in de met koninklijke pracht ingerichte vertrekken van zijn voorganger.
+
+Wel moet Valladolid de geliefkoosde verblijfplaats van Koningin
+Isabella zijn geweest, want bij elken stap dringen zich herinneringen
+aan haar op. Al bleef zij het voorbeeld volgen harer vorstelijke
+voorgangers, die gewend waren, nu eens in het Noorden, dan in het
+Zuiden van hun rijk hun tenten op te slaan; al hield de kamp om
+Granada haar langen tijd terug in Andalusië; al moest zij, schoon
+met tegenzin, somtijds in Catalonië vertoeven, Valladolid, waar haar
+huwelijk was voltrokken, dat haar had bijgestaan in den strijd om
+haar gezag te bevestigen, Valladolid, dat omringd was door burchten
+en sterke vestingen, zooals Medina del Campo, Rioseco en Simancas,
+was haar een machtige en getrouwe steun; en binnen de muren dezer stad
+wist zij, dat noch haar, noch het castiliaansche koningschap eenig
+gevaar zou dreigen. Onder de naburige vestingen is het kasteel van
+Simancas het best bewaard gebleven. Ondanks enkele veranderingen,
+die het heeft ondergaan, maakt het nog een strengen en dreigenden
+indruk, met zijn zwaren ringmuur van grijzen steen, zijn somberen
+kerkertoren, en zijn kale, verlaten omgeving. Men zou geneigd zijn
+het voor een gevangenis te houden, inplaats van wat het werkelijk is:
+de bewaarplaats der archieven van het koninkrijk.
+
+Pulgar, de kroniekschrijver, die het leven der katholieke vorsten
+beschreef, deelt naar aanleiding van deze vesting, een voorval mede,
+dat de kloekheid en geestkracht der koningin in het licht stelt,
+zoowel als het ontzag, dat zij wist in te boezemen.
+
+Toen Ferdinand zich eens in Aragon bevond, en Isabella alleen in
+Valladolid was achtergebleven, ontstond een twist tusschen twee
+hovelingen, den jongen Don Fabrique, zoon van graaf Amirante, een
+oom des Konings, en Ramiro Nunez de Guzman, Heer van Torral. Daar
+de koningin het gerucht van hun geschil was ter oore gekomen, en zij
+vreesde dat deze oneenigheid noodlottige gevolgen na zich zou slepen,
+beval zij haar majordomo, Garcilaso de la Vega, den jongen Ramiro in
+zijn huis te doen bewaken, terwijl zij Don Fabrique liet bevelen,
+zich als gevangene te beschouwen in het slot van zijn vader, en
+dit niet zonder haar verlof te verlaten. Voorts gebood zij den twee
+tegenstanders, erin te berusten, dat zij zelve den strijd tusschen
+hen beslechten zou.
+
+Daar hij de bedoelingen der koningin wel vermoedde, had Don Fabrique
+reeds in 't geheim de stad verlaten, wijl hij voornemens was, zich
+met eigen hand te wreken op zijn vijand. Toen de koningin dit vernam,
+schonk zij Ramiro Nunez de Guzman zijn vrijheid, en verzekerde, dat
+hem geen leed zou geschieden. Doch toen de jonge man, vertrouwend
+op de belofte der vorstin, des anderen daags zich op de Plaza Mayor
+vertoonde, werd hij door drie gemaskerde personen aangevallen en
+zoo geslagen, dat hij bewusteloos bleef liggen. Op het hooren van
+dit bericht was de koningin buiten zich zelve van toorn. Zij liet
+haar paard zadelen en reed in storm en regen, zonder gevolg, naar het
+kasteel Simancas, het eigendom van den vader van Don Fabrique. Toen de
+poort haar geopend was, eischte zij op gebiedenden toon de uitlevering
+van den schuldige, die haar bevelen niet was nagekomen. Toen Don
+Amirante beweerde, niet te weten waar zijn zoon zich bevond, zeide
+zij: "Daar gij weigert, mij te gehoorzamen, eisch ik, dat gij mij
+deze vesting, zoowel als Rioseco, overgeeft. Gij zijt niet waardig,
+hier het bevel te voeren."
+
+Zonder tegenspraak liet de graaf zich zijn eigendom ontnemen; doch
+Isabella's toorn was nog niet geweken. Zij liet het kasteel door haar
+eigen manschappen bezetten, onder den kapitein Alonso de Fonseca,
+en rustte niet, eer men het tot in zijn geheimste schuilhoeken had
+doorzocht. Don Fabrique werd echter niet gevonden. Toen de koningin,
+welvoldaan over de wijze waarop zij zich van twee sterke vestingen
+had meester gemaakt, naar Valladolid was teruggekeerd, werd zij ziek
+door de uitgestane vermoeienis, en antwoordde op de deelnemende vragen
+naar haar gezondheid, dat zij nog steeds leed door de stokslagen, die
+Don Ramiro hadden getroffen, ondanks de door haar beloofde bescherming.
+
+Don Fabrique's vader niet alleen, doch zijn geheele familie moest
+van nu af de ongenade der vorsten ondervinden, zoodat men eindelijk
+in een familieraad besloot, den jongen man op genade en ongenade aan
+de koningin over te leveren. Hoewel zijne verwanten nadruk legden
+op het feit, dat hij nog geen twintig jaar was, en door zijn jeugd
+nog niet genoegzaam was doordrongen van den eerbied en de volstrekte
+gehoorzaamheid, die hij zijn souvereine vorstin was verschuldigd,
+baatte dit alles niet, om den toorn der koningin te verzachten. Hoewel
+hij smeekte, aan hare voeten schuld te mogen belijden, wilde zij hem
+zelfs niet ontvangen, doch liet hem geboeid naar de Plaza Mayor voeren,
+het tooneel van zijn misdrijf, en vervolgens gevangen zetten, in den
+kerker van Arevalo. Mogelijk had hij nimmer zijn vrijheid herwonnen,
+als hij niet op voorspraak zijner verwanten had verkregen, dat zijn
+vonnis in levenslange verbanning werd veranderd.
+
+Toen ik het kasteel verliet, waar ik met eigen oogen het handschrift
+der groote vorstin had aanschouwd, hoorde ik in de verte muziek. Op
+het naburige dorpsplein waren jonge meisjes aan het dansen, en een
+blinde man begeleidde haar vroolijk gehuppel op zijn guitaar, terwijl
+hij nu en dan zonderlinge klagende keelgeluiden uitstiet. De herfstwind
+deed de gele, ritselende bladeren mededwarrelen in dien rondedans; en
+toch was er in dat najaarslandschap niets treurigs; want de hemel, niet
+langer zoo onverbiddelijk strak-blauw als in den zomertijd, welfde zich
+over bosch en veld in harmonische tinten van zacht-grijs en teer rose,
+waartusschen zich die wonderbare schakeeringen van groen vertoonden,
+welke Velasquez met voorliefde te schilderen placht. De opwekkende,
+frissche geur van wilde thijm en rozemarijn vervulde de lucht, de
+gezichteinder ging schuil in een gulden waas, en boven ons hoofd
+kleurden zich de avondwolken steeds vuriger rood, met een gloed als
+van gesmolten metaal. Doch weldra verflauwde het fluweelig purper van
+den avondhemel; de schemering viel, geheimzinnig en vervuld van vage,
+verwijderde geruchten; vogels en insecten gingen ter rust en de bloemen
+sloten haar kelken bij het naderen van den schoonen en kalmen nacht.
+
+Terwijl ik mijn tocht door Castilië voortzette, waarbij zich overal
+herinneringen opdrongen aan Spanje's groote koningin Isabella,
+bezocht ik ook het kasteel van la Mota, niet ver van Medina del
+Campo gelegen, eene vroeger zeer welvarende stad, waar de groote
+jaarmarkten al de bewoners van het Noorden van Spanje tot zich
+trokken, doch die bij den opstand der communeros verbrand, en thans
+geheel van hare vroegere glorie beroofd is. Van het kasteel zijn
+niet anders overgebleven dan de hooge torens van rooden steen en
+de bouwvallen van een zwaren ringmuur. De velden in den omtrek zijn
+onbebouwd en verlaten; de eenige levende wezens, die zich vertoonen,
+zijn dichte zwermen kraaien, die rondom de torentinnen vliegen, en
+de stilte verbreken met hun gekras. Die sombere omgeving is wel in
+overeenstemming met den toestand daar binnen, waar alles in een staat
+van treurig verval verkeert, en het slotplein ligt bedolven onder het
+puin der neergestorte muren. Binnen die muren heeft de groote Isabella
+den laatsten adem uitgeblazen; doch niemand wist mij te zeggen, in
+welk vertrek zij gestorven was, en nergens zag ik eenig inschrift,
+dat mij licht had kunnen geven.
+
+Gedurende de laatste jaren harer regeering, de eerste dus der zestiende
+eeuw, had Isabella de vruchten geplukt van haar onvermoeiden arbeid
+en haar krachtig beheer.
+
+De grenzen van het koninkrijk waren uitgebreid tot aan de overzijde
+van den Oceaan; Sicilië, Napels, de Canarische eilanden behoorden aan
+Spanje, en de naburige natiën waren of vriendschappelijk gezind,
+of onderworpen. Vrede en voorspoed heerschten in het geheele
+land. Ondanks zoo veel oorzaken tot vreugde en voldoening, ging
+Isabella onder zwaar leed gebukt. De dood van haar Zoon Don Juan,
+van de Infante Isabella, de erfgename van den castiliaanschen troon,
+en haar zoontje Don Miguel; de geestestoestand van haar dochter,
+prinses Juana, op wie thans de plicht zou rusten, een zoo uitgebreid
+rijk te besturen, het waren even zoovele slagen van het lot, die
+haar weerstandsvermogen op zware proef stelden, en eindelijk deden
+bezwijken. Haar onderdanen moesten haar verliezen, terwijl zij met
+het volste recht hadden mogen hopen, nog lang de zegeningen van
+haar krachtvolle regeering te genieten. Neergebogen door de smart,
+aan zwaarmoedigheid ten prooi, overleed zij in November van het jaar
+1504, op drie en vijftigjarigen leeftijd.
+
+Aan haar wijsheid en beleid had Spanje een welvaart te danken, die
+zichtbaar verminderde na haar dood; daar haar opvolgers het door haar
+gegeven voorbeeld niet navolgden, en het door haar begonnen werk niet
+hebben voleindigd.
+
+
+
+Als ik mij te Segovia dikwijls heb laten verleiden tot uitingen van
+wrevel en ongeduld, dan moet ik tot mijn verontschuldiging zeggen,
+dat daartoe wel eenige reden bestond. Men zou daar werkelijk gaan
+wenschen, stokdoof te zijn, of tot de zevenslapers te behooren,
+als men reeds lang voor het aanbreken van den dag uit den diepsten
+slaap wordt gewekt door het aanhoudend gelui van tallooze klokken,
+begeleid door het geblaf van een menigte honden, die eveneens heftig
+protesteeren tegen dat oorverdoovend gedruisch, dat zij echter helaas
+nog vermeerderen door hun uitingen van tegenzin.
+
+Eerst kondigt het klokje van het Carmelietenklooster met een fijn
+stemmetje de vroegmis aan; een oogenblik later valt het groote
+klokkenspel van Santa Maria in met een vroolijke aria, door San Miguel
+met zwaren galm beantwoord, waarop de klokken van San Millan als
+'t ware goedkeurend en aanmoedigend beginnen mee te beieren. Als men
+denkt, dat de ergste vlagen van den muzikalen orkaan zijn uitgewoed,
+beginnen waarlijk de kleinere kerkjes hun beste beentje voor te
+zetten; San Esteban, El Salvador, el Corpus, San Antonio en Real
+bengelen om het hardst, tot alles overstemd wordt door het daverend
+gedreun der klokken van de kathedraal, die de muren der naburige
+huizen doen schudden, de ruiten doen rinkelen, en bijna gevaarlijk
+zouden worden voor alle glas- en aardewerk, dat niet veilig geborgen
+is. En nog geloof ik niet, dat ik de helft der kerken van Segovia
+heb opgenoemd; de stad is er vol van; in elke straat is minstens
+één kerk of klooster, en in de omgeving der stad is het precies
+hetzelfde. Wanneer men zich er eenmaal in heeft geschikt, slechts
+drie of vier uren te slapen, en de schade over dag in te halen, is
+het wel uit te houden in Segovia. De stad maakt den indruk van een
+uiterst effectvol geschilderde tooneeldecoratie. Op een krijtrots
+gebouwd, die als de voorsteven van een vaartuig vooruitsteekt in
+een zee van groen, omringd door breede wegen, die afdalen naar de
+onstuimig stroomende Clamares en Eresma; gekroond door een kasteel,
+aan welks voet zich de bogen verheffen van een prachtigen romeinschen
+aqueduct, kan de oude castiliaansche stad, wat schilderachtigheid van
+ligging betreft, wedijveren met het Alhambra van Granada; al bezitten
+beiden schoonheden van zeer uiteenloopend karakter.
+
+Omtrent den oorsprong der stad is weinig bekend. Hercules en
+Pyrrhus, zoo verhalen de dichters, namen aan de stichting deel,
+en tot dank daarvoor werd de grieksche vorst beloond met de hand
+der schoone prinses Iberia, de oudste en geliefde dochter van den
+koning van Castilië, die reeds de aanzoeken van andere minnaars,
+zoowel uit Afrika als uit Schotland gekomen, had afgeslagen. Zeer
+oude geschiedschrijvers spreken van een celtischen oorsprong; anderen
+gelooven aan verwantschap met Egypte; doch het meest waarschijnlijk
+is wel, dat de stad het toppunt van haar bloei onder de romeinsche
+keizers heeft bereikt. Het volk echter, veel meer geneigd, aan legenden
+geloof te slaan, dan aan geschiedkundige waarheid, houdt vast aan een
+overlevering, volgens welke Satan, de vorst der Duisternis, in eigen
+persoon, uit liefde voor een jonge schoone van Segovia, de geheele
+romeinsche waterleiding in een nacht uit den grond deed verrijzen,
+ten einde zijn beminde de moeite te besparen, elken dag af te dalen
+naar de bron. Het eerwaardig bouwwerk, dat waarlijk geen diabolischen
+oorsprong verraadt, heeft vele eeuwen achtereen het kasteel en de
+stad van frisch water voorzien. Het zijn honderdzeventig bogen,
+over een vallei, die achtentwintig meter diep is. Zij dragen de
+sporen van herhaalde herstellingen, reeds in lang vervlogen tijden
+geschied; zoo zijn bijv. zes en dertig der rondbogen door gothische
+puntbogen vervangen, het werk van den architect Juan Escobeda. Vandaar
+dan ook, dat Maarschalk Ney opmerkte, toen men hem de legende van
+den duivel had verhaald: "Maar hier begint dan toch het werk van
+menschenhanden," terwijl hij naar de gothische bogen wees. Thans
+wordt het kasteel niet meer op deze wijze van water voorzien, doch
+wel het lager gelegen gedeelte van de stad. Het Alcazar, dat hier
+boven op de rots gebouwd is, was van den beginne een uiterst gewichtig
+strategisch punt. Als men de fondamenten ziet, die hier en daar als
+één schijnen met de rots waaruit zij verrijzen, begrijpt men, dat zij
+naar alle waarschijnlijkheid uit nog veel vroeger tijd dateeren, dan de
+romeinsche booggewelven. Langzaam werd de eene versterking na de andere
+aan de vesting toegevoegd, die, op honderd mijlen afstand van Burgos
+gelegen, in de dagen van Alfonsus VI als het ware de wachter was aan
+de grenzen des rijks, en een veilig toevluchtsoord voor zijn vorsten.
+
+In 1256 stortte een gedeelte van het kasteel in, en deze ramp
+werd als de gerechte straf beschouwd, welke volgde op een al te
+hoogmoedige uitspraak van Alfonsus X, door zijn tijdgenooten de
+Wijze bijgenaamd. De vorst had zich namelijk eens in een gesprek met
+verschillende geleerden en wijsgeeren laten ontvallen: "Als God mij
+geraadpleegd had, toen hij de wereld schiep, zou Hij allicht eenige
+vergissingen hebben vermeden."
+
+Van scherts hadden de Castilianen geen begrip en zelfs eens vorsten
+humor viel bij hen niet in goede aarde. Eenige dagen later kwam
+een Franciskaner broeder Alfonsus zijn godsbelastering verwijten, en
+eischte, dat hij daarvoor boete zou doen. Toen de koning dit weigerde,
+brak een verschrikkelijk onweer los; de bliksem sloeg in het kasteel,
+waarvan muren instortten, terwijl de vertrekken der koningin in
+brand geraakten, en in de zaal, waar zich de vorst bevond, een
+streep langs den wand zichtbaar werd, waar deze door het hemelvuur
+was geschroeid. De kroniekschrijver voegt erbij, dat de koning,
+hevig verschrikt, zijn schuld erkende, en deze openlijk beleed,
+in tegenwoordigheid van Fray Antonio van Segovia.
+
+Herhaaldelijk kwamen de Cortes samen binnen de muren dezer burcht,
+waar de hoogste belangen van het rijk werden overwogen. In 1383 werd
+hier besloten, de christelijke jaartelling aan te nemen. Zes jaar later
+ontving de koning van Castilië er den armenischen vorst Leon, en kort
+daarop stichtte hij hier ter plaatse de orde van den Heiligen Geest,
+welker ordeteekenen bestonden uit een keten van zilveren stralen,
+waaraan een duif hing van wit émail.
+
+Juan II, de vader der groote Isabella, gevoelde groote voorliefde voor
+dit verblijf, waar hij zijn jeugd had doorgebracht, onder voogdijschap
+zijner moeder, Catharina van Lancaster. Onder de beroemde feesten,
+die hier toen ter tijde werden gevierd, wordt een tournooi beschreven
+van twintig castiliaansche edellieden met twintig duitsche ridders,
+waarbij de eersten de voldoening smaakten, als overwinnaars uit den
+strijd te voorschijn te treden. Aan de vreemde gasten werden door
+den koning kostbare geschenken uitgedeeld; doch zij weigerden deze
+en verzochten enkel om de gunst, de orde van Escama te ontvangen. De
+koning liet toen voor ieder der deelnemers een prachtige zilveren keten
+vervaardigen, en schonk de beide dappersten dit eereteeken in goud.
+
+Segovia was de eerste stad, die Isabella van Castilië als koningin
+begroette, toen na den onverwachten dood van haar broeder Enrique IV,
+de jonge vorstin den troon moest betwisten aan haar zoogenaamde nicht,
+la Bertraneja (dochter van Bertrand.)
+
+Philips II bewoonde het Alcazar met zijn zusters Dona Maria en Dona
+Juana, toen hij troonopvolger was, en ook Philips III vertoefde er
+dikwijls; o. a. ten tijde der verschrikkelijke pest in het jaar 1600,
+en later, toen hij de stad een bezoek bracht met zijn schoondochter,
+Isabella van Bourbon. Bij die gelegenheid werd een beroemde historische
+en geographische optocht gehouden, waarin niet alleen de verschillende
+volken werden voorgesteld; doch ook de vier windstreken, de vier
+elementen, de vier werelddeelen, de zeven planeten en de twaalf
+sterrebeelden van den dierenriem.
+
+Philips IV voerde hier als iets geheel nieuws de stierengevechten te
+water in, waarbij in het riviertje de Eresma fraai gekleede edellieden
+in lichte bootjes zich te water begaven, om de stieren te bestrijden,
+die in de rivier werden geduwd, terwijl anderen, met lansen gewapend,
+aan den oever stonden, om de dieren te beletten, hun vijanden te
+ontsnappen. Het schouwspel vond grooten bijval en werd als een
+aangename afwisseling beschouwd.
+
+Toen Madrid eenmaal de hoofdstad van Spanje was geworden, en de
+vorsten den zomer in het Escuriaal doorbrachten, begon de glorie van
+Segovia te tanen, en het kasteel, dat eerst als staatsgevangenis had
+gediend, werd later gebruikt als artillerie-kazerne. Zoo raakte het
+langzamerhand in het vergeetboek, tot in 1862 de aandacht erop werd
+gevestigd door een verschrikkelijken brand, waarbij de heerlijkste
+kunstschatten, hier in den loop van vele eeuwen verzameld, een prooi
+der vlammen werden. Al die kostbare manuscripten, kunstvoorwerpen,
+beschilderde glazen, smeedwerk, wapens en tapijten, buitgemaakt
+gedurende vele oorlogen, in Granada, Italië, Vlaanderen, Bourgondië
+en Duitschland, gingen bij deze ramp verloren, evenals een geheele
+reeks beschilderde beelden, waaronder vele gelijkende portretten,
+die al de koningen van Castilië voorstelden, een onherstelbaar verlies.
+
+Omstreeks twintig jaren geleden is men begonnen met den herbouw van
+het kasteel, waarbij men de oude plannen volgde, al zijn thans in de
+buitenmuren meerdere vensteropeningen aangebracht, zoodat de kadetten,
+die er thans gehuisvest zijn, vrij kunnen genieten van het prachtig
+uitzicht over het landschap aan den voet der rots.
+
+Een verblijf van zes maanden in Segovia zou ternauwernood voldoende
+zijn geweest, om ons in staat te stellen, een beschrijving te geven
+van de vele adellijke paleizen, waarop de stad met recht trotsch
+is. Hier ontdekt men een verrukkelijk binnenplein met zuiver moorsche
+versiering; daar een monumentale trap met prachtig gesmede leuning,
+overwelfd door een zoldering van kostbaar ingelegd hout; elders weer
+heerlijke plafonds en wandbekleedingen, beschilderd met voorstellingen,
+ten nauwste verbonden aan het verleden der stad. Een van deze paleizen
+trekt in 't bijzonder de aandacht door zijn merkwaardigen voorgevel,
+die op geheel oorspronkelijke wijze is versierd met lange rijen in
+steen gehouwen spijkerknoppen. Het wordt de Casa de los Picos, of
+het huis met de punten genoemd, en diende eertijds om de naburige
+poort van St. Martin te verdedigen in oorlogstijd. In dit paleis
+legden ook de vorsten, die de stad bezochten, den eed af, de fueros
+of privilegiën van Segovia te zullen eerbiedigen. In de 16de eeuw
+behoorde het aan den Castiliaanschen geschiedschrijver Don Pedro de
+Ayala; thans is het het eigendom van den graaf van Santibanez.
+
+Onder de woningen, waaraan historische herinneringen zijn verbonden,
+is er een, tegenover het oude romaansche klooster St. Martin gelegen,
+die nog beroemder is dan het huis met de punten, doch waarin zich menig
+drama heeft afgespeeld. Het is een schilderachtig gebouw, met zijn
+luchtige galerij, zijn wapenschild en zwaarbeslagen poortdeuren. Doch
+als men het opschrift leest, dat eenige jaren geleden in den gevel
+werd aangebracht, voelt men zich treurig gestemd. Hier toch woonde
+de dappere communero Don Juan Bravo, die den 24sten April 1521 te
+Villalar werd onthoofd; dezelfde, die het Alcazar had belegerd,
+en daarbij was gevangen genomen. Niet zonder aandoening kan men den
+bloedigen strijd herdenken, door zoovele dappere mannen gevoerd tegen
+wat zij als een inbreuk op hun rechten beschouwden; het heftig verzet
+der Spanjaarden tegen de onrechtvaardige bevoorrechting der Vlamingen,
+dat door Karel V slechts in een bloedbad kon worden gesmoord.
+
+De opstand der communeros wordt heden ten dage beschouwd als de uiting
+van denzelfden geest van fiere onafhankelijkheid, die ook thans nog
+het spaansche volk bezielt, en noopt, zijn rechten en vrijheid tot
+het uiterste te verdedigen.
+
+Terugkeerend van de Casa de los Picos, die aan het uiterste einde
+der stad is gelegen, gaan wij tusschen het Ayuntamiento aan onze
+rechterhand, en links de kathedraal, met het beroemde beeld Piedad,
+door Juan de Juni, door de St. Andreaspoort, en bereiken weldra de
+overzijde van den Clamares, waar wij een prachtig gezicht hebben
+op de stad. Weldra ontdekken wij, tusschen het groen der bosschen,
+die zich uitstrekken aan den voet van het Alcazar, het klooster
+van Parral. Dit werd gebouwd in het midden der 15de eeuw, onder
+de regeering van Enrique IV, en was door milde vorstelijke gaven
+een der rijkste kloosters van Castilië geworden. Thans echter is
+het van al zijn schatten beroofd; alles wat eenige kunstwaarde had,
+is naar het museum te Madrid overgebracht, en niets is gebleven, dan
+een schoon altaarstuk, en de prachtige graven der familie de Villena,
+in het middenschip der kerk.
+
+Het klooster zelf is slechts een bouwval; in de tuinen en op de
+binnenpleinen woekert het onkruid, en in de vroegere kloosterzalen
+versperren de ingestorte daken gedeeltelijk den weg.
+
+Al bezit Spanje te veel bouwvallige kloosters, om ze allen weer
+in hun vroegere glorie te herstellen, het klooster van Parral was
+toch zeker een beter lot waardig geweest. Als in de zomervacantie
+de kadetten het Alcazar ontvlieden, richt zich de aandacht der
+inwoners van Segovia naar het koninklijk paleis La Granja, waar het
+hof elk jaar eenigen tijd pleegt te vertoeven. Het is een bekoorlijk
+lustverblijf. Philips V, nog onder den indruk van Versailles, liet
+het hier oprichten, te midden van bosschen en liefelijke beekjes, op
+de plek, waar Enrique IV reeds in 1450 een hermitage had gebouwd. Het
+park heeft heerlijke vijvers en waterpartijen, en als de fonteinen
+springen, die beeldengroepen vertoonen van de Gratiën, de Winden,
+Amphitrite en Neptunus, komt de bevolking van Segovia en de naburige
+dorpen feestvieren in het kleine plaatsje van 3000 inwoners, dat in
+de buurt van het koninklijk lustverblijf is gelegen.
+
+Vele adellijke families, die vreezen zouden, onbescheiden te zijn,
+als zij zich te dicht in de buurt der koninklijke bezoekers gingen
+vestigen, gedachtig aan den wijzen raad van Francisco de Rojas aan
+alle hovelingen: "Het vuur, dat op een afstand verwarmt, brandt van
+nabij," komen des zomers naar Segovia, waar zij gelegenheid vinden,
+hunne Majesteiten althans van uit de verte, te huldigen.
+
+Over 't algemeen moest men de spaansche steden liefst zien bij mooi
+weer, blauwe lucht, en helderen zonneschijn. Doch Avila maakt hierop
+een uitzondering; het stadje is te oud, zwaarmoedig en mystiek,
+om in het volle zonlicht tot zijn recht te komen. Bij de zware
+vestingmuren en dreigende wachttorens past beter het geheimzinnig
+nachtelijk duister, en het licht der sterren. De geboorteplaats der
+heilige Theresa moet niet voor het eerst in het nuchtere daglicht
+worden aanschouwd.
+
+Bij mijn aankomst scheen de volle maan, die nu en dan wegschuilde
+achter een voorbijdrijvende wolk, zilveren schamplichten wierp op de
+kanteelen der torens, en lichtopeningen teekende in de kijkgaten der
+zware poortdeuren, die des nachts gesloten worden, als bij een vesting
+in oorlogstijd. Het gelukte mij zonder veel bezwaar, den drempel
+van een dier poorten te overschrijden; door het eenige deurtje,
+dat opengelaten was, en waarachter geen gewapende krijgsbende op
+den loer lag; doch slechts een moderne douanenbeambte op zijn post
+zat. Vóór mij lag toen een warnet van nauwe, bochtige, wonderlijke
+straatjes, als verzwolgen in de schaduw der muren van hooge kloosters
+en paleizen. De geest der middeneeuwen zelfs schijnt hier te huizen, in
+die vensterlooze woningen, met haar strenge torreons op de hoeken, haar
+bogengalerijen, en gebeeldhouwde wapenschilden boven de majestueuse
+ingangspoort. Kon ik niet elk oogenblik verwachten, de geesten van
+Torquemada en zijn handlangers door die verlaten straten te zien
+dwalen, vervolgd door de zielen der ongelukkige slachtoffers van hun
+dweepzieken godsdiensthaat? Doch neen, ook zij rusten in vrede; als zij
+zondigden, dan was het ter goeder trouw, in het geloof, den God, dien
+zij vereerden, een welgevallig offer te brengen. Het eenige spooksel,
+dat ik hier zag rondwaren, en met den mantel hoog over het gezicht
+opgetrokken, gewapend met zijn lantaarn en piek, langs de muren zag
+glijden, was een wezen van vleesch en bloed, de goedaardige sereno,
+die waakt voor de veiligheid der bewoners, en met luider stem het
+nachtelijk uur verkondigt, terwijl zijn eentonige zang, die als een
+boetpsalm klinkt, overstemd wordt door het luid en aanhoudend gebengel
+der klokken van het veertigtal kerken en kloosters, dat binnen de
+muren van het kleine plaatsje is saamgedrongen. Veel beter dan in
+Segovia was het hier dus in dit opzicht ook al niet. Toch is Avila
+een zeer gezocht uitspanningsverblijf, niet alleen om de zuivere
+en versterkende lucht, die men er inademt, maar ook, omdat het zoo
+rustig gelegen is. Hier zoeken diegenen verpoozing, welke kalmte
+en stilte verkiezen boven het luidruchtig gewoel der drukbezochte
+badplaatsen. In den zomer is Avila een plaats van bijeenkomst voor
+tal van vertegenwoordigers der hoogste spaansche aristocratie, die
+hier hun buitenverblijven bezitten, en voor wie l'Escurial te druk
+en te burgerlijk, St. Sebastiaan te kostbaar en verafgelegen is. Al
+dat bezoek brengt natuurlijk druk verkeer van buitenaf mede. Zoodra
+des morgens de poorten geopend zijn, komen de boeren uit de naburige
+dorpen van alle kanten aanstroomen. Van Arevalo ter eener zijde,
+van Cerebro aan den anderen kant, komen zij naar de stad getogen,
+op hun muilezels of kleine paardjes, en brengen in groote manden
+hun mooiste vruchten, versche eieren en melk, lammetjes en kalkoenen
+voor de tafel der deftige gasten, die gesteld zijn op goede waar, en
+deze hier tegen ongewoon lage prijzen kunnen bekomen. De mannelijke
+dorpsbewoners dragen kleederen van grauwe of bruine wol, de vrouwen
+zijn echter keurig uitgedost, om haar hoofd dragen zij bonte doekjes,
+van een anderen tint dan de meekraproode of saffraangele rokken
+van grove zware stof. Zij zijn forsch gebouwd en dikwijls schoon,
+ofschoon haar trekken een ietwat mannelijk karakter hebben. Zoodra de
+buitenlui zijn aangekomen, haasten zij zich om hun deel te ontvangen
+van den watervoorraad, die de stad, wel wat zuinig, aan haar bewoners
+gelieft te verstrekken, en daarna begeven zij zich naar de markt, waar
+zij de tenten opslaan; die hun sierlijk uitgestalde waren voor de zon
+zullen beschermen. Weldra verschijnen, met groote manden gewapend,
+de aardige spaansche keukenprinsessen, keurig gekapt, in lichte
+japonnetjes, zwierig en frisch, en het loven en bieden begint om de
+versche bossen wortelen, meloenen, vette kippen, prachtige forellen,
+en risten kolossale uien, genoeg om alle koks van Castilië, ja van
+heel Spanje, nacht en dag te laten doorhuilen.
+
+Iets later op den dag verschijnen de geestelijken der dorpen in
+den omtrek, die na de mis hun ezeltje bestijgen en zich naar de
+stad begeven, om tegen een geringe vergoeding in de verschillende
+kerken te bidden voor de zielen der afgestorvenen, wier familieleden
+hunne nagedachtenis op die wijze wenschen te eeren. De klokken zijn
+intusschen alweer aan het luiden voor de talrijke godsdienstoefeningen,
+die elken dag worden gehouden in de kathedraal, in de oude kerk van
+San Vicente, met haar beroemd beeldhouwwerk uit de dertiende eeuw,
+en in kloosters en kapellen zonder tal.
+
+De morgens zijn hier niet vroolijk; het is waarlijk, of er een
+verschrikkelijke ziekte in de stad heeft geheerscht, zooveel
+lijkdiensten worden hier gevierd.
+
+Gelukkig wordt de stemming, na het vervullen dier vrome plichten,
+merkbaar opgewekter, en des middags worden, onder het drentelen
+langs de galerijen van het marktplein lonkjes over waaiers geworpen,
+en met glimlachjes beantwoord, ook al blijft de andere hand het
+onafscheidelijk gebedenboek vasthouden, zonder hetwelk zich geen
+fatsoenlijke dame in 't openbaar zal vertoonen.
+
+Op den dag van mijn bezoek was er een feest in het klooster St. Thomas,
+waar reeds meer dan vier eeuwen, onder de hoede der Dominikaner
+broeders, de stoffelijke overblijfselen rusten van Don Juan,
+den eenigen mannelijken erfgenaam der katholieke koningen. Welke
+droeve herinneringen roept de gedachte aan dien jongen, begaafden
+en vurig beminden vorstentelg op! Isabella, die al hare kinderen met
+groote zorg opvoedde, had vóór alles getracht, haar zoon vroegtijdig
+liefde voor kunst en wetenschappen in te boezemen en zijn karakter te
+vormen. Zijn leermeester was Don Franco Diego de Deza, later bisschop
+van Toledo. In de boeken der koningin, te Simancas bewaard, staan
+nog de titels opgeteekend der latijnsche opstellen, door den prins
+gemaakt, evenals zijn vorderingen in teekenen en muziek, en de namen
+der personen, die zijn onmiddellijke omgeving uitmaakten. Dit waren
+een vijftal volwassen edellieden, en vijf jonge knapen van zijn eigen
+leeftijd, die dezelfde vakken moesten bestudeeren als hij.
+
+Dit stelsel van opvoeding, door Isabella zelf uitgedacht, getuigt
+van helder doorzicht; want het hield door de mededinging met zijn
+kameraden den ijver van den prins gaande; terwijl de tegenwoordigheid
+zijner oudere vrienden hem steeds gedachtig deed zijn aan zijn hooge
+waardigheid, en de zware verantwoording, welke op hem rustte. De
+koningin wenschte zoo vurig, in haar zoon die deugden aan te kweeken,
+waarin velen van zijn voorvaderen waren te kort geschoten, dat zij
+geen page liet kiezen onder zijn gevolg, zonder nauwkeurig onderzoek
+te hebben gedaan naar zijn neigingen en karakter.
+
+Toen Don Juan achttien jaar was, wilde Isabella hem reeds de zorgen
+der werkelijke regeering doen leeren kennen; daar zij bij ondervinding
+wist, hoe gevaarlijk het is, zonder overgang uit den zorgeloozen
+staat der kindsheid geroepen te worden tot het bestuur van een machtig
+rijk. Zij schonk hem dan ook toen reeds de voorrechten en den rang,
+dien de prinsen van Asturië anders slechts op het tijdstip van hun
+huwelijk ontvingen; en plaatste hem aan het hoofd van een raad,
+samengesteld uit de wijste mannen van Castilië. Voor de eerste maal
+nam hij deel aan de Cortes van Almanza, in 1496, toen hij achttien
+jaren telde. Zoo begon het leven van den jongeling, die door zijn
+natuurlijke gaven bestemd scheen, om een der grootste vorsten van zijn
+tijd te worden. Don Juan was even geoefend in den strijd, bij de jacht
+en alle lichaamsoefeningen, als gevorderd in de beoefening der schoone
+letteren en der kunst. Zijn levensbeschrijver, Gonzale Fernandez de
+Oviedo, vermeldt o. a., dat hij een vurig beminnaar was van zang en
+muziek, een eigen orkest bezat, en zelf verschillende instrumenten
+bespeelde. Elken morgen kwam zijn kapelmeester, vergezeld van eenige
+knapen, die een bijzonder schoone stem bezaten, om zich met hem te
+oefenen in den zang, en de prins, die een vrij goeden tenor had, vond
+hierin steeds veel behagen. In zijn kamer bevonden zich, behalve een
+orgel en een clavicordio, guitaren, violen en fluiten, en al deze
+instrumenten bespeelde hij met veel vaardigheid. De jeugdige prins
+trad in het huwelijk met de lieftallige Margaretha van Oostenrijk. Hun
+echtvereeniging werd met groote praal gevierd, en het scheen thans,
+alsof voor Ferdinand en Isabella, rustend op de behaalde lauweren,
+en een blijde toekomst tegemoet ziende, een gezegende ouderdom zou
+aanbreken. Doch thans eerst zou de grootste ramp huns levens hen
+treffen. Zij bevonden zich te Valence d'Alcantara, op de grens van
+Portugal, toen een bode uit Salamanca hun de verpletterende tijding
+kwam brengen, dat Don Juan door heftige koortsen was aangetast,
+midden in de feestelijkheden, ter eere van zijn aankomst in die
+stad. Ferdinand begaf zich in allerijl naar het ziekbed van zijn zoon,
+wiens toestand echter reeds hopeloos was verklaard. Don Juan was bij
+zijn volle bewustzijn en wist, dat hij eene wereld ging verlaten, die,
+zooals hij erkende, ook voor de grooten der aarde slechts vergankelijk
+heil en veel teleurstelling beschoren had. Hij stierf met den moed
+en de kalme gelatenheid van den waren Christen, welke hij gedurende
+zijn ziekte nimmer had verloochend, op den 4den October 1497, nog
+geen twintig jaren oud. Geheel Spanje was door zijn sterven in rouw
+gedompeld; want de overledene vereenigde in zich de deugden zijner
+ouders, zonder zijns vaders gebreken te bezitten. Met de grootste praal
+werd zijn lijk van Salamanca overgebracht naar het klooster St. Thomas
+te Avila. Het hof droeg den allerdiepsten rouw over hem; grof zaklinnen
+verving thans de witte wollen rouwkleederen, die anders bij dergelijke
+gelegenheden waren voorgeschreven. Veertig dagen bleven alle openbare
+vermakelijkheden gesloten, en zwarte vlaggen wapperden van de poorten
+van alle steden in het koninkrijk. Isabella bleef uiterlijk gelaten,
+en droeg haar smart heldhaftig, en ook Ferdinand bleef meester van
+zijn aandoeningen. Pedro Martyr schrijft van het vorstelijk echtpaar:
+"Zij deden zich geweld aan, om hun leed voor elkander te verbergen;
+doch wij gevoelden maar al te zeer, aan welke kwelling hun ziel ten
+prooi was. Naast elkander gezeten, wisselden zij somtijds blikken,
+die, ondanks hun pogingen tot zelfbedwang, uitdrukten, wat hun gemoed
+vervulde. Zes jaren na dit smartelijk verlies, stierf ook Isabella,
+wier krachtig gestel door veel grievend leed was ondermijnd.
+
+De fraaie beeltenis van den prins, met zijn uitdrukking van verheven
+kalmte, ligt uitgestrekt op een graftombe van prachtig carrarisch
+marmer, ontworpen door den Florentijn Domenico Alessandro Francelli
+en uitgevoerd te Genua door een beeldhouwer uit Barcelona, Bartolome
+Ordonez. Het monument staat op het kruispunt van de middenbeuk met
+het transept, terwijl het altaar, achter in het koor gelegen, dat
+zich eenige meters boven den beganen grond verheft, als het ware een
+achtergrond vormt voor het heerlijk praalgraf. Daar het koor niet veel
+ruimte biedt en het aantal Dominikaner monnikken in deze provincie
+zeer groot is, moeten velen van hen, bij godsdienstige plechtigheden,
+waaraan allen verplicht zijn, deel te nemen, in het schip der kerk
+nederknielen. Wanneer men de gelaatstrekken aanschouwt dier jeugdige
+priesterknapen, in hun wit gewaad, bijna even schoon als het marmeren
+beeld, dat zij omringen en bezield door godsdienstige geestdrift,
+wanneer de wierook omhoogwolkt, en de vlam der vele kaarsen hun
+biddend opgeheven gelaat verlicht, schijnt het, alsof een viertal
+eeuwen ware uitgewischt, en men in waarheid den lijkdienst bijwoonde
+van den erfgenaam der dubbele kroon van Castilië en Aragon.
+
+Het is, alsof in deze streken van Spanje alles, natuur en kunst,
+menschen en dingen tot ons spreken van het verleden, en van de
+persoonlijkheden, die daarin zulk een gewichtige rol vervulden. Eene
+figuur echter betwist in de harten van het volk den voorrang aan
+de onvergetelijke koningin en hare naaste verwanten. Die eéne is la
+Santa, de heilige, wier naam niet eens behoeft te worden uitgesproken,
+daar geen andere haar nabijkomt in de oogen der inwoners van de stad,
+waar zij het levenslicht aanschouwde. Zij is in waarheid de ziel van
+het stadje. Geen blinde bedelaar, geen ongelukkige kreupele, (en die
+zijn er in menigte te Avila,) die niet aan den vreemdeling een of ander
+treffend verhaal weet te doen omtrent haar vroom en welbesteed leven.
+
+Zoodra zich een reiziger op den drempel van een der hôtels vertoont,
+komen zwermen kleine jongens, zoo brutaal als musschen, op hem
+afstormen, trippelen als hongerige vogels om hem heen, en roepen
+om strijd, terwijl zij met hun vuile, bruine handjes in de lucht
+schermen: "Ik zal u den kortsten weg wijzen naar de Santa! Ik kan u
+de kapel vertoonen! En ik de relieken! Ik weet de mooiste wonderen
+te vertellen! Neen, ik, ik!" En met schitterende oogen beginnen zij
+maar vast hun naïeve verhalen op te zeggen, om den vreemdeling te
+boeien en te bewegen, hen te volgen naar de plaats, waar de geliefde
+heilige rust.
+
+St. Theresa werd te Avila geboren uit een adellijk geslacht van het
+zuiverste bloed, "sangre limpia." De natuur schonk haar een lichaam,
+haren geest waardig. Reeds vroeg gaf zij blijk van een wijsheid,
+die anderen eerst door een lang leven vol ondervindingen moeten
+verwerven. Op haar zevende jaar las zij ijverig met haar broertje
+in haar gebedenboek, en besprak zeer ernstig de onderwerpen, die
+daarin werden behandeld. De beide kinderen namen zich voor, evenals
+de martelaren, hun leven op te offeren in den dienst van God, en
+verlieten op een goeden dag het ouderlijk huis, om de heidenen te
+gaan bekeeren. Ongelukkig kwamen zij op de brug over de Alaya hun oom
+tegen, die verbaasd was hen zoo vroeg, met hun reisbundeltje onder
+den arm, op weg te zien, en vroeg, waar zij heen wilden. Toen zij hem
+de waarheid zeiden, nam de booze oom hen mee terug naar hun ouders,
+die hen streng berispten. Doch toen zij bitter begonnen te schreien,
+vergaf hun moeder hunne onvoorzichtigheid en daarop begonnen zij
+huisjes van klei te bouwen, waarin zij als kluizenaars wilden leven.
+
+Het klooster van de Incarnatie, waar Theresa de Cepeda y Ahmuda op
+haar zestiende jaar den sluier aannam, in 1531, is niet ver gelegen
+van een thans geheel vervallen gedeelte der stad, dat vroeger door
+de Joden werd bewoond. Deze zijn echter door Filips III verdreven,
+hetgeen de stad volstrekt niet ten goede kwam. De bevolking is sedert
+dien tijd van twintigduizend inwoners gedaald tot elfduizend.
+
+Van het klooster zijn thans slechts twee kapellen voor het publiek
+toegankelijk, die overladen zijn met verguldsel en versieringen. In
+de sacristie vertoont er een monnik met aandoenlijken eerbied eenige
+reliquieën, en een kistje waarin een der vingers van de heilige
+wordt bewaard.
+
+In dit klooster onderging Theresa zware beproevingen; want hier werd
+het haar voor het eerst openbaar, dat op haar de zware taak rustte,
+vele ingeslopen  misbruiken te onderdrukken, en de geestelijke zusters
+weder terug te brengen op den rechten weg, waarvan zij schromelijk
+waren afgedwaald.
+
+Het zag er met de Karmelieten-orde toen ter tijd treurig uit. In den
+beginne waren slechts mannen tot deze orde toegelaten, doch in 1452
+had paus Nicolaas V een bul uitgevaardigd, waardoor ook vrouwen tot
+de Karmelieter orde konden toetreden. Dit verlof sleepte noodlottige
+gevolgen mede. Want de Karmelieter nonnen wisten den overste der orde
+te bewegen, bij den Paus aan te dringen op verzachting der strengste
+levensregels; zooals het vasten van 14 September tot Paschen, het
+strikte stilzwijgen, en de afzondering van de buitenwereld. Toen
+Theresa dus haar gelofte aflegde, waren vrouwenkloosters geen
+plaatsen van rust en stille beschouwing meer. De wereld, met al
+haar verleidingen, was erin doorgedrongen. Hoe voorzichtig zich
+de heilige Theresa ook in haar geschriften poogt uit te drukken,
+zij geeft duidelijk te kennen, dat de vrijheid, welke men zich hier
+veroorloofde, de grenzen van het betamelijke verre overschreed. Geen
+vader kon thans over de eer zijner dochter waken, door haar toe te
+vertrouwen aan de veilige hoede van het klooster, want "wat buiten
+het klooster als zonde werd beschouwd," schrijft zij, "werd binnen
+de muren met verschooning behandeld."
+
+Teleurgesteld door de bezwaren, welke zij hier ontmoette, en die haar
+beletten, een strengeren levensregel te volgen, verliet Theresa het
+gesticht, en vormde, geholpen door eenige harer familieleden, de kleine
+vereeniging der ongeschoeide Karmelieten, onder de bescherming van den
+heiligen Jozef, met het voornemen, den vroegeren eenvoud der orde weder
+te herstellen. Deze stap wekte heftige verontwaardiging bij de overige
+Karmelieter zusters, die hierdoor op haar eigen gedrag een blaam
+zagen geworpen, welke haar onverdiend scheen, daar het gebruik hare
+overtredingen reeds in zekere mate had gewettigd. Nog veel heftiger
+werd haar verzet, toen, na een bezoek van den voorganger der Orde
+aan het klooster van St. Jozef, aan zuster Theresa werd verzocht, het
+bestuur van die inrichting aan een der andere nonnen over te laten,
+om zelf als priores aan het hoofd te staan van het klooster der
+Incarnatie. Eenparig besloten de zusters de indringster niet binnen
+hare muren te dulden, en zij gingen zelfs zoover, de verdediging
+der kloosterpoort op te dragen aan eenige bevriende edellieden, die
+er vrijelijk toegang hadden. Na lange overleggingen besloten deze
+trouwe wachters, een weinig in het nauw gebracht door de priestelijke
+bedreigingen, den overste der orde door een zijdeur binnen te laten, om
+hem zoodoende gelegenheid te verschaffen, openlijk in de kapel de acte
+te kunnen voorlezen, waarbij Theresa als abdis werd aangesteld. Doch
+thans ontstond een geweldig rumoer, en terwijl twaalf van de zusters,
+kruisen en banieren dragend, zich een weg zochten te banen naar het
+koor, waar de nieuw benoemde abdis zou moeten plaats nemen, overstemde
+het driftig geschreeuw van tweehonderd woedende vrouwen de woorden
+van den overste, die te vergeefs stilte gebood. Theresa lag intusschen
+biddend voor het altaar geknield. Haar kalm en waardig gedrag en haar
+verzoenende houding verzachtten  de stemming van enkele der zusters,
+die zich door haar zachten invloed gunstiger lieten stemmen.
+
+De volgende dagen echter kenmerkten zich door een lijdelijk verzet,
+een ijzige koelheid en stijfhoofdigheid van den kant der zusters,
+waarop alle pogingen tot verzoening moesten afstuiten. Toen Theresa
+voor het eerst den zetel der abdis in het koor zou innemen, plaatste
+zij daarin een beeld van de heilige Maagd, met de sleutels van het
+klooster in de hand, en zette zich neer aan de voeten der moeder
+Gods. Door dit bewijs van nederigheid getroffen en ontwapend,
+luisterden de nonnen thans met meer gewilligheid naar de aandoenlijke
+en ernstige toespraak harer nieuwe superieure, die haar herinnerde aan
+de jaren, waarin zij als een zuster onder haar had verkeerd, en gaarne
+beloofde, niet streng te zullen optreden, en nooit te zullen vergeten,
+dat zij hier aan het hoofd geplaatst was van een vereeniging, die
+bijzondere voorrechten genoot. Werkelijk wist zij door toegevendheid
+en geduld haar positie niet alleen te handhaven; doch gaandeweg vele
+verbeteringen aan te brengen en misbruiken uit den weg te ruimen. Zoo
+werden o. a. guitaar en clavecimbel verbannen; het dansen en komedie
+spelen afgeschaft; en de al te behaagzieke kleederdracht, de sierlijke
+kappen en kragen, verwisseld voor een eenvoudiger en stemmiger gewaad,
+met welke verandering zij wijselijk bij de oudste en het minst aan
+pronk gehechte zusters een aanvang maakte. De vriendschappelijk
+gezinde edellieden waren met deze wijzigingen minder ingenomen;
+doch tegen hen trad Theresa vrijwat strenger op. Zij dreigde zelfs,
+den koning, ja, zoo noodig, den Paus te hulp te roepen, als zij zich
+niet goedschiks wilden terugtrekken. Van toen af had het publiek in
+het klooster der Incarnatie geen vrijen toegang meer.
+
+Zoo had Theresa haar eerste groote moeilijkheid overwonnen. Maar door
+hoeveel zwaren strijd zou deze niet worden gevolgd; hoeveel grooter
+en gevaarlijker struikelblokken zouden, gedurende de dertig jaren van
+haar apostelschap, Theresa den moeilijken langen weg niet versperren,
+waarop zij thans de eerste schreden had gezet. Het was een bezwaarlijke
+tocht, dien zij ondernam door de woeste bergstreken van Spanje,
+afwisselend blootgesteld aan uitersten van koude en hitte, zonder
+andere reisgezellen dan hoop, geloof en armoede, en met het eenig
+doel, hervorming en verbetering te brengen in onwaardige toestanden,
+ijdele vreugde te doen plaats maken voor gebed, zinledig gebabbel
+voor plechtig stilzwijgen, en wereldsche vermaken voor stichtelijke
+overpeinzing.
+
+"Ons voertuig is ons kerk en klooster beide," zeide de H. Gregorius
+tot zijn makkers, die psalmzingend met hem de arabische woestijn
+doortrokken. Datzelfde had Theresa op haar omzwervingen tot haar
+gezellinnen kunnen zeggen. Zij droeg wijwater mede, om den weg
+te besprenkelen, een beeld van het Jezuskind, om den uittocht
+naar Egypte in herinnering te brengen, een bel om te luiden voor
+de godsdienstoefening, en een zandlooper, om nauwkeurig de uren
+te bepalen, waarin strikt stilzwijgen was voorgeschreven. Welk
+een bezielend voorbeeld gaf die kleine gemeente, die zonder geld,
+zonder levensmiddelen, bijna zonder voldoende kleeding langs bergen
+en door dalen haars weegs ging, vertrouwend op hulp van boven, en in
+de vaste overtuiging, haar liefdewerk tot een goed eind te zullen
+voeren. Moeilijkheden en bezwaren wakkerden steeds Theresa's ijver
+aan, in plaats van dien te doen verflauwen. Van dezen eigenaardigen
+karaktertrek getuigen voortdurend haar persoonlijke uitingen,
+zooals die in haar brieven zijn bewaard gebleven, een letterkundige
+nalatenschap van groote waarde, en de heerlijkste openbaring van
+mystieke vroomheid. Haar geheele ziel ligt in die bladzijden voor
+ons open.
+
+Men heeft zich met recht verwonderd over het feit, dat Theresa,
+die in geestvervoering, visioenen, gebed en prediking niet alleen,
+maar ook onder arbeid van allerlei aard haar dagen en nachten placht
+te slijten, terwijl zij door velerlei beslommeringen werd gekweld,
+toch zulk een heldere, eenvoudige, treffende wijze van uitdrukking
+voor haar gedachten wist te vinden, zoodat haar volmaakte stijl ons
+thans nog met bewondering vervult. Haar vroegste opvoeding had haar
+zeer zeker niet in staat kunnen stellen, haar gedachten in dien
+onberispelijken vorm te kleeden. De ridderromans, die haar moeder
+gaarne las, en de godsdienstige werken, die haar oom haar te leen gaf,
+werkten misschien in haar jeugd op haar vurige verbeelding. Doch
+als zij haar diepere gemoedsbewegingen wilde schilderen, behoefde
+zij slechts in te keeren tot haar eigen hart, en daar ons rond te
+leiden te midden der verborgen schatten van dat heiligdom, met een
+oprechtheid, een overgave, een natuurlijke waardigheid, die als van
+zelf alle onnatuur of overdrijving buitensloot.
+
+Het proza harer brieven is doorzichtig helder, en weerspiegelt als
+het ware alle wisselingen des hemels in zijn liefdevollen en verheven
+drang naar het goddelijke.
+
+Tevens verraadt zich overal de vrouw van edele afkomst en beschaafde
+vormen, in haar natuurlijke terughouding, haar gelukkige woordenkeus en
+gekuischtheid van uitdrukking, terwijl ondanks het waas van heiligheid,
+dat haar omstraalt, haar simpel vrouw-zijn eene bekoring te meer
+uitmaakt van haar innemende persoonlijkheid. Zelve geheel vrouw,
+wenscht zij, dat haar geestelijke dochters sterker zullen zijn dan zij
+zelve, daar zij zegt: "Gij moet u in acht nemen voor die liefkoozende
+uitdrukkingen, die in de wereld zoo dikwijls worden gebezigd, als 'mijn
+leven, mijn ziel, mijn hoogste goed,' want hoe zoudt gij dan God moeten
+toespreken? Ik weet wel, dat vrouwen gewoon zijn, zoo te spreken; maar
+ik kan niet wel verdragen, dat gij als vrouwen wordt beschouwd. Ik
+wenschte u sterk te zien als mannen.... als sterke mannen...."
+
+Misschien heeft geen der mystieke schrijvers zulk een belangrijk
+werk nagelaten als de H. Theresa, of zich, als zij, mogen verheugen
+in trouwe leerlingen en navolgers, die zich met de uitgaaf harer
+gedenkschriften hebben belast.
+
+Haar biechtvaders trachtten wel enkele gedeelten te wijzigen, die tot
+misvatting aanleiding zouden kunnen geven, doch gelukkig werden hun
+de geschriften ontnomen en toevertrouwd aan den geleerden Augustijner
+monnik, Fra Luis de Leon. Zelf geleerde, dichter en bijbelverklaarder,
+in zijn vertaling van het Hooglied; mysticus en wijsgeer, door zijn
+werk "de namen van Christus"; fijn menschenkenner, getuige zijn
+leerdicht "de volmaakte Echtgenoote," begreep de begaafde man, dat de
+taal, waarin de H. Theresa zich uitdrukte, eer een hemelsche dan een
+aardsche taal genoemd mocht worden, en dat in haar werk niets mocht
+worden weggelaten, tenzij zij zelve dit had geschrapt.
+
+"Op vele plaatsen," zegt hij, "komt het mij voor, dat zij het niet is,
+die tot mij spreekt; maar de H. Geest, die zich door haar openbaart."
+
+Nadat hij haar werken in het licht had gegeven, wilde Fra Luis,
+bezield door zijn heerlijk onderwerp, het leven beschrijven der
+heilige, die hij vereerde, en wier zieleleven hij had verstaan. Doch
+de dood nam hem weg, eer hij die schoone taak had kunnen volvoeren.
+
+Bij het verlaten van het klooster zagen wij nog in een gebouw, dat
+buiten de eigenlijke kloostermuren lag, een beeld van de H. Theresa,
+gehuld in een fluweelen, rijk met goud geborduurden mantel, en met
+den doctorshoed boven op den conventioneelen sluier, die haar hoofd
+bedekt. Het gelaat was hier vol, jeugdig en frisch, zeer verschillend
+van het portret, dat in het Ayuntamiento-paleis wordt bewaard,
+en dat in 1581 naar het leven werd geschilderd, toen Theresa reeds
+zeventig jaar was, en ondermijnd werd door de kwaal, die haar een
+jaar later ten grave sleepte. De oogen zijn vol uitdrukking; maar het
+gelaat vertoont geen sprekende trekken, noch een krachtig karakter;
+het doet eenigszins aan de oudere portretten van George Sand denken.
+
+De heilige vrouw was niet zeer ingenomen met haar conterfeitsel, en
+moet, toen het af was, tot den meer goedwilligen dan bekwamen schilder
+hebben gezegd: "De Heer vergeve u, broeder Juan; want Hij alleen weet,
+hoe gij mij met die zittingen hebt geplaagd, en ten slotte hebt gij
+mij ook nog leelijk en met bolle oogen uitgeschilderd."
+
+Haar beminnelijke oprechtheid vond eens uiting in de volgende
+woorden: "Toen ik jong was, noemde men mij schoon, en ik geloofde dat
+gaarne. Later zeide men mij, dat ik verstandig was, en dat geloofde
+ik eveneens; doch de tijd kwam, dat ik berouw had over die ijdele
+inbeeldingen. Nu verklaart men mij voor een heilige; maar thans
+verbeeld ik mij niet meer, dat het waarheid is."
+
+Gelukkig de geschiedschrijver en philosoof, die rustig zijn tenten zou
+kunnen opslaan in de buurt van dat klooster en er in alle kalmte de
+werken zou kunnen bestudeeren van de onvergelijkelijke voorgangster
+der Karmelieten. Hij zou niet alleen baat vinden voor zijn ziel,
+maar tevens, beter dan uit tal van kronieken, den geest leeren kennen,
+die het zestiende-eeuwsche Spanje bezielde, en waarvan Theresa een der
+nobelste draagsters is geweest. Zij was in waarheid de belichaming der
+christelijke gedachte. Macaulay heeft gezegd, dat het protestantisme
+sedert de zestiende eeuw geen duimbreed gronds had gewonnen. Als de
+H. Ignatius de held der verdediging van het Katholicisme mag genoemd
+worden, dan is de H. Theresa voorzeker er het hart van geweest.
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Castilië en Andalusië, by Jane Dieulafoy
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CASTILIË EN ANDALUSIË ***
+
+***** This file should be named 24480-8.txt or 24480-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/4/4/8/24480/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.