diff options
Diffstat (limited to '23685-8.txt')
| -rw-r--r-- | 23685-8.txt | 13243 |
1 files changed, 13243 insertions, 0 deletions
diff --git a/23685-8.txt b/23685-8.txt new file mode 100644 index 0000000..8ef0458 --- /dev/null +++ b/23685-8.txt @@ -0,0 +1,13243 @@ +The Project Gutenberg EBook of Sarmoniou an Aotrou Quere, by Jean Quéré + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Sarmoniou an Aotrou Quere + +Author: Jean Quéré + +Editor: Christophe Jézégou + +Release Date: December 3, 2007 [EBook #23685] + +Language: Breton + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SARMONIOU AN AOTROU QUERE *** + + + + +Produced by Alphonse Nandert and the FURCH project + + + + +.NPO + + KENTSKRID EVIT EMBANNADUR NEVEZ LEVR + KENTAÑ AR "SARMONIOÙ". + + C'hwi a gavo amañ nemet an hini kentañ eus an +daou levr anavezet dindan an anv "Sarmonioù an +Aotrou Quéré”. + Dastumet eo bet ar sarmonioù-se gant an +Aotrou Jézégou ma oa d'ar c'houlz-se ur beleg +yaouank, kure e Kastellin. Al levrioù a zo bet +moulet e 1906 e ti-moulerezh "la Presse Libérale", +e Brest, evit Corcuff levrier e Kastellin. + Buan ez eo deut al levrioù-se da vezañ +levrioù-skol brudet, evit an holl veleien +yaouank eus eskopti Kemper hag hini Sant-Brieg. + + Mad e vefe bremañ reiñ deoc'h un nebeut +titouroù, diwar-benn ar skouerenn am eus kemeret +evit embann a-nevez levr kentañ ar "Sarmonioù". + Perc'henn kentañ al levr a voe an Aotrou +Helliet Person Lanvolon. Roud e siell kaoutchoug + +.NPO + +a gaver war bajenn gentañ al levr. Ur perc'henn +all, marteze, a voe unan hanvet pe genthanvet +"Maurice", ma voe person Mantallod. Skrivet en +deus e anv war ar bajenn ma vez moulet warni +aotre da embann gant an Aotrou 'n Eskob Kemper. +Mantallod ne vez nemet ur gêriadennig gant un +daou c'hant pe daou c'hant hag hanter-kant +bennak a annezerien o chom enni. Pell amzer +a zo, a dra sur, peogwir stank eo bremañ ar +parrezioù bras hep beleg ebet, hag enno +muioc'h eget daou vil ene. + + D'am soñj, ez eo marv perc'henn diwezhañ al +levr. Dav e oa neuze d'an hêred dibab etre +peadra ar beleg petra oa talvoudus ha petra +ne oa ket. Kaset o deus kalz levrioù d'an +diskarg en ul lec'h galvet amañ ar "baludenn" +peogwir e oa, e deroù ar bloavezhioù mil + +.NPO + +nav c'hant dek ha tri-ugent, ur wir baludenn. +An dour kaset dezhi dre ruzelenn Sant Goneri +a chome enni kent ha ma c'helle tizhout ar mor. +Douar ha mein diouzh ar c'hleuzioù distrujet +a oa kaset eno, a-gevret gant ur bern loustoni +all o doa an dud ar c'hoant dieubiñ diouto. + Bremañ, ne 'z eus ken a ziskarg aze, leuniet +mik eo bet ar baludenn hag ez a an dour +eeun-hag-eeun d'ar mor. Dour sklaer e +c'hell bezañ koulskoude, peogwir ne red +bremañ er ruzelenn Sant Goneri nemet an +dour o tiverañ diouzh un doare baludenn +all, aozet a-ratozh evit glanaat an dour +eus kanoù-distrouilh ar gumun a-bezh... + + D'ar c'houlz-se , ne oa ket leuniet +c'hoazh ar baludenn am eus komzet diouti +ha m'edo e-kichen an aod, a-dreñv d'an +erin-bili a harz ar reverzhioù brasañ da +vont e kreiz an douaroù. Kalz tud a +dremene dre aze, o vale a-hed an aod, hag +etrezo ar vamm din. Hi a welas levrioù ar +beleg, e Latin pe e Galleg, hag ivez unan + +.NPO + +skrivet e Brezhoneg ma tedennas he evezh, +peogwir ar c'hein dezhañ a oa goloet gant +ler. Ne oa ket goloet a-bezh al levr gant +ler, evel-just, peogwir neuze unan en dije +e gemeret a-raok, pe c'hoazh an hêred +o dije e viret evit ar priz. + Den ne gredas koulskoude e oa prizius al +levr-se, digoret e oa ha glebiet ivez ar +pajennoù gant ar glav ma kouezh a-wechoù +dre amañ, zoken pa n'emañ ket an douristed +er vro. Al loued en doa kresket war ar +pajennoù kreiz hag ivez war ler ar c'hein. +Kemeret en deus koulskoude va mamm al +levr-se evit e ziskouez din peogwir e oa +skrivet e Brezhoneg. + + A-vec'h ma tigoris levr ar "Sarmonioù" ma +zegouezhas un doare burzhud bihan. Gouest +e oan da lenn gant aez petra a oa skrivet +ennañ, daoust ma 'z eo diaes din lenn ar +skridoù nevez e Brezhoneg. E gwirionez, e +oa skrivet al levr e Brezhoneg eeun ma +c'helle kompren an dud diwar ar maez, zoken +pa oant o chom e parrezioù disheñvel. + Daoust ma oa bet skrivet ar sarmonioù + +.NPO + +evit tud Bro-Leon, n'eus ket re a ziforc'h +etre ar Brezhoneg ma kaver aze hag an +hini ma vez komzet amañ e Bro-Dreger. Me +en doa desket ivez meur a c'her hag a +dro-lavar implijet er skridoù relijiel. +Kroget am boa, e gwirionez, da lenn e +Brezhoneg e-barzh levr katekiz va mamm, al +levr nemetañ skrivet e Brezhoneg ma +anavezen d'ar c'houlz-se. + + Pep dek vloaz em eus adlennet ar +"Sarmonioù", ha pep gwech gant an hevelep +plijadur. Tregont vloaz da c'houde, am +eus kroget da ziskrivañ al levr evit e +embann war ar roued. Echu eo bremañ +al labour hag hir e voe ! Gant un +hanter-eur evit pep pajenn ha teir fajenn +pep sizhun, n'eo ket diaes jediñ an amzer +ma voe ret din evit diskrivañ ar pevar +c'hant pajenn eus al levr-se. Spi am eus ma +vo va labour talvoudus evit an holl re o +deus c'hoant d'ober enklaskoù e skridoù + +.NPO + +kozh evel ar "Sarmonioù". + + Evel am eus lavaret endeo, daou levr a +sarmonioù digant an hevelep beleg a zo bet +embannet. Koulskoude, n'on ket deut a-benn +biskoazh da gavout an eil. Ur skouerenn +dezhañ a zo miret en ul levraoueg e Skol-Veur +Brest met me n'am eus ket an dro da vont er +gêr-se hag ivez ret e vije bet kaout an aotre +evit e luc'hskeudenniñ ha n'on ket re vad +evit breutaat gant ar mererezh ! Spi am eus +e vo unan all kalonek a-walc'h evit +beurechuiñ diskrivadenn "Sarmonioù an +Aotrou Quéré". + +Alphonse Nandert, d'an tri a viz Du 2007. + +.NPO + L'abbé Helliet + CdN Lanvollon + SARMONIOU + an + AOTROU QUERE + + + DASTUMET HA RENKET + GANT AN AOTROU JÉZÉGOU + Cure e Castellin + + ————————— + I + ————————— + + Ha goude he varo + Pell c’hoaz e komzo, + Keit ha ma vo e Breiz, + Ha Brezonek ha Feiz. + + + BREST + IMPRIMERIE DE LA PRESSE LIBÉRALE + 4 — Rue du Château — 4 + — + Corcuff, Libraire, Châteaulin + — + 1906 +.NPO + DIOCÈSE Ploudalmézeau, le 27 Avril 1906. + DE QUIMPER + ET DE LÉON + ——— + PAROISSE + DE + PLOUDALMÉZEAU + *** + + MON CHER AMI, + + Je viens de terminer la lecture des Sermons de M. QUÉRÉ. +Je n’y ai rien trouvé de contraire à la doctrine de la Sainte +Eglise. + L’éloge du style de M. QUÉRÉ n’est plus à faire. C’est du +breton le plus pur sans purisme, riche en images et en compa- +raisons tirées de la nature et des usages bretons, et en +expressions pittoresques. + Par la simplicité du plan et par la variété des développements, +toujours en harmonie avec la mentalité de nos auditoires +bretons, ces Sermons peuvent être très utiles aux Prêtres qui +voudront se former à la prédication. + C’est dans les sujets de circonstance, surtout, que M. QUÉRÉ +a donné libre essor à sa riche imagination. La lecture de ces +Sermons sera un vrai régal pour les amateurs de langue +celtique. + Veuillez agréer mon cher Ami, mes sentiments dévoués en. +Notre Seigneur Jésus-Chrit + + M. GRALL, + Chanoine honoraire, + Curé de Ploudalmézeau. +.NPO + Maurice + Person + Mantallot + + + + + + Vu le rapport de M. GRALL, Curé de Ploudalmézeau, daté du +27 avril, nous avons permis d’imprimer les Sermons de +M. QUÉRÉ, mis en ordre par M. l’Abbé JÉZÉGOU, Vicaire à + Châteaulin. + + Châteaulin, 17 mai 1906. + + - FRANÇOIS-VIRGILE, + Evêque de Quimper et de Léon. + +.NPO + + + + + EUR GER ARAOG + ——————— + + + Aliet oun bet, meur a veach, da gas da voulla sarmo- +niou brezonek an Aotrou Quere. + Mez diegi e 'm oa o kregi el labour. + Sarmoniou an Aotrou Quere oa skrivet, an darn vuia, +var feuillennou paper, distag ha fuillet ama hag ahont. +Ouspenn-ze, kalz anezho oa lakeat an eil en heben. + Ha hent all c’hoaz, n’oant ket holl skrivet er memez +doare. En he amzer genta, an Aotrou Quere na skrive +ket evel ma rea var fin he vuez. He zarmoniou diveza ’ zo +skrivet ervez grammadek ar Gonidek. Ar re all a zo heb +reolen hebed. + Dibab ha renka kement-se oll, n’oa ket eul labour eaz. + Mez pelloc’h, koulzkoude, al labour ’ zo great. Gant +sarmoniou brezonek an Aotrou Quere e zo gellet ober daou +leor euz ar re goanta. + Ra deufent da veza talvouduz ! + * + * * + Kredi a raan e raïnt vad, dreist holl, d’ar veleien +iaouank. + Peurliesa, en eur guitaad ar C’hloerdi, ne anavezont +ket nemeur a vrezonek. Ne ouzont ket, dreist-holl, brezo- + +.NHO +VI EUR GER ARAOG +.NTO + +nek ar c'hatekis nag hini ar relijion. Sarmoniou an +Aotrou Quere ho zikouro d'he deski. + * + * * + Beza int ar c'henta sarmoniou moullet e brezonek iac’h. +Ar c’halz anezho ' zo troet kaer ha livet brao. Meur a +hini ive, evelkent, hen anzav a dleer, a zo disterroc’h. Holl, +koulzkoude, e meuz lakeat ho moulla. Ar venanen a ra +he mel gant poultren dastumet var bleuniou a bep seurt +liou. Ar prezeger ive a ell kaout er sarmoniou ar re zis- +terra, ar pez a vezo guella, marteze, da lakaat en he +brezegennou. + * + * * + Dreist, e vefen eurus, ma rofe al leor-ma da unan all +benag, ar mennoz da zastum ha da gas c’hoaz du voulla, +sarmoniou brezonek. + Mars eo, na ve ket bet beteg-hen moullet euz ar seurt +prezegennou-ze. + N’eo ket, koulzkoude, na vije ket bet, en hor bro, preze- +gerien dispar. An Aotronez Cloarec, Fave, Jaouen, Mor- +gant, Pouliquen, Mingant, Nicolas ha kalz re all, a zo +c’hoaz brudet en hon touez. En ho amzer oant mistri evit +displega 'r religion. + Ma ve bet dastummet ha moullet ho frezegennou, pe- +beuz tenzor e vije bet evit Cador—brezeg Breiz-izel ! + Euz an traou great mad, ne dlefer, morse, lezel netra da +vont da goll. + C. JÉZÉGOU. + +.NHO + + + Eur gerik divar benn an Aotrou Quere + ————————— + + I + + An Aotrou Quere a zo ganet, er bloaz 1824, er C’houlen, +e parrez Plouenan. + E kelendi Castel e reaz he studi. + P’ oa beleget, — 25 gouere 1850, — oa kaset da gure +da barrez Riec. + Mez ne falvezaz ket ganthan, chomm er barrez-se, hag +abarz daou vloaz e teuaz da gure da Blouider. + Eno, var ali eur mignon, ec’h en em lakeaz da genta da +zeski 'r brezonek. + Mez a veac’h m’hen doa adarre tremenet daou vloaz er +barrez-se, ' oa hanvet da gure e sant Loïs-Brest. + + * + * * + Eiz vloaz e chommaz eno, ha goudeze, e teuaz da ber- +soun da Voelan. + En eur ziguezout, ar persoun nevez hen devoa, dioc’h-tu, +leac’h da ziskuez he garantez d’he barrisioniz. Eur +c’hlenved heuzus deuz ar re spegusa, ar vosen, oa en +em ledet var ar barrez. Kalz tud oa taget gant-hi. + Adalek ar mintin betek an noz, bemdez, an Aotrou +Quere a vije var varc’h du-ma, du-hont, o velet ar re +glanv. + Pa davaz pelloc’h ar c’hlenved, Prefet ar Finistère, a + +.NHO +VIII DIVAR BENN AN AOTROU QUERE +.NTO + +ginnigaz rei ar groaz a enor d’ar persoun kalounek. Mez +an Aotrou 'n Escob a viraz en eur lavaret: « Beleien va +Escobti, ne labouront ket evit enoriou ar bed-ma. Gortoz +a reont, en eur ober ar mad, eur rekoumpanz all kaeroc’h +e baradoz Doue. » + * + * * + Er bloavez 1873, an Aotrou Quere, oa hanvet da bersoun +e Bannalec. Mez kement, a garantez a zante en dro +d’ezhan, e parrez Moelan, ma zeaz da gaout an Aotrou +'n Eskob evit her pedi d’he lezel eno. — « Ama, e skrive +goudeze da eur mignon, kement tra ' zo a lavar eur bern +traou da m’ c’haloun. Eur mean, eur vezen, korn an +hentchou, a gemer eur vouez evit kozeal ouzin, dudius. +Ar zonj hebken d’ho dilezel, a ro da m’ c’haloun melkoni.» + * + * * + Ho dilezel a rankaz, koulzkoude. Er bloaz 1874, e oa +kaset, en despet d’ezhan, da bersoun da Gastellin. + He barrisioniz nevez a glevaz lavaret na deue da 'vitho +nemet dre fors. An digemer a rajont d’ezhan na voa ket +deuz ar guella. Mez en eur he anaout, abarz pell, e teujont +d’her c’harout. Ha var fin he vuez ne voa ket, e Castellin, +unan ha n'hen dije ket doujanz, karantez ha respet evit +ar persoun koz. + * + * * + Doue ' zigasaz d’an Aotrou Quere eur zamm pounner +da zougen. Epad he iaouankiz hen doa bet great eur +c’hlenved deuz ar re voasa. Divar neuze, morse ne oa bet mad +avoualc’h. Mez gant an oad ar beac’h a bounereaz. + +.NHO + DIVAR BENN AN AOTROU QUERE IX +.NTO + + C’huec’h vloaz araog he varo, he izili ’ en em lakeaz da +grena. Ne elle mui chomm en he vele. Noz-deiz, e vije en +he zav, o vale dre he gambr pe harpet deuz eur gador. + Mervel a reaz, d’an drivec’h a vis guengolo 1898, d’an +oad a drizek vloaz ha triugent. + Hirio, e gueret Castellin, he barrisioniz ho deuz savet +d’ezhan eur bez deuz ar re goanta hag a lavaro d’an holl, +a dreuz ar c’hantvejou, pegement ho deuz bet karet ho +phersoun koz. + ————————— + + II + + Etouez beleien Breiz-Izel, ne gav ket d’in e ve bet +morse, hini, ken elavar hag an Aotrou Quere. Aliez e zo +bet lavaret divar he benn ar pez a lavare, gueach all, ar +Juzevien divar benn hor Zalver Jesus-Krist : Nunquam +locutus est homo sicut homo ille : biskoaz den na breze- +gaz evel an den-ze. + Pa vije er gador, an oll a droe varzu ennhan, klevet e +vije bet eur gellienen o voudal dre an iliz. Eva ’ reat evel +pa lavarfen he gomzou. + Er gador, an Aotrou Quere, ploum en he zav, a groge +da genta en he zarmoun en eur gozeal freaz, en eur zis- +taga mad he gomzou. Mez goudeze, a nebeut da nebeut, +ec’h en em domme hag e kase he vouez ervez an traou +hen dije da zisplega. + Gueach e vije dous ha plean, « evel mel var bara guen, » +egiz ma lavare aliez ; gueach e vije laouen koulz hag eur +rimadeller o kounta rimadellou ; mez gueach ive e kroze +evel ar gurun hag e tifrete he ziouvreac’h. + +.NHO +X DIVAR BENN AN AOTROU QUERE +.NTO + + Pa ziskroge deuz he zarmoun, avechou e lavare eur +gomz grons ha dichek, hag a gueze var ar c’halonou evel +eun taol morzol. Aliesoc’h, evelkent, ec’h achue dre eur +beden. He benn savet varzu an Env, he zaouarn kroachet +var he stomok, e guie lakaat var he vuzellou komzou +lemm hag a doulle evel birou. + Ha dre ma komze ' vije guelet, var dremm ar re ' zilaoue, +avechou an daelou o tiruil e teid ho divoc’h, avechou ar +musc’hoarz var ho muzellou, hag avechou all, var ho zal, +ar spount hag an anken. + * + * * + Hogen tri dra a zikoure kalz an Aotrou Quere da brezeg +evel ma rea : he vrezonek, he vouez hag he labour. + Koulzkoude, an Aotrou Quere n’hen deuz ket bet atao, +anavezet mad ar brezonek. Beza ' zo sarmoniou skrivet +ganthan e Riec, ha n’int na guelloc’h na falloc’h eget ar +re a rafe, brema, eur belec iaouank nevez deuet deuz ar +Seminer. (1) + Mez a viskoaz, an Aotrou Quere a zo bet distagellet +mad. Eur vouez hen deuz bet, atao, hag a c’helle ober +ganthi ar pez a garie. + P’ oa deut da Blouider, an Aotrou Marc, persoun +Goulc’hen a glevaz, eur vech, anezhan o sarmoun. + — Assa ta mad, abostol, a lavaras d’ezhan, te ' vo eur +mestr prezeger pa giri. + — Oh! ia, eme an Aotrou Quere, meuleurez : gaouierez ! +.NFO + (1) Setu ama tammou deuz eur brezegen skrivet ganthan, en he iaouankis. +... But a ra eur rumm dud pere zervich Doue non pas e giz ma c’houlen, +mez beteg eur certen poent, eur certen rezoun... Hag, en effet Doue rekom- +mand d’heomp rei tout pe netra. Setu perak dizroit c'houi pere... + +.NHO + DIVAR BENN AN AOTROU QUERE XI +.NTO + + — Nann, nann. Mar kerez deski 'r brezonek e vezi eur +prezeger dispar. + — Penaoz ! Deski 'r brezonek ! Me oar brezonek. + — Nann. Ne ouzout ket, kred ac’hanon. Evit he zeski, +sell : ne lez morse, paour hebed da dremen heb chomm +da ober ganthan eur frapat kozeal. Ar re baour n’int ket +bet er skol hag ' oar mad iez ho bro. + Ha neuze c’hoaz : n’e peuz ken nemet c’huec’h vloaz +var-n-ugent. Ma vijen en da leac’h, me ' iafe da c’hoari +galoch ha da c’hoari kornigel, bep sul var al leur-ger, +gant ar baotred iaouank. Gantho e klefez brezonek iac’h +ha n’eo ket c’hoaz tamm ebet saotret gant ar gallek. + * + * * + An ali ' blijaz d’an Aotrou Quere. + He blijadur oa, pa zea da bourmen, chomm da gozeal +gant ar re goz, gant ar beorien ha gant ar bastored +denved oa neuze c’hoaz stank e Bro-Leon. « Gantho, a +lavare meur a veach, goudeze, e meuz desket va guella +brezonek. » + Bep sul ive, e zea da c’hoari kornigel var al leur-ger +dirag an iliz, araog ar Gousperou. Ar barrez holl a zirede +da velet ar c’hoarierien. (1) + * + * * + Mez, abarz nebeut, e rankaz kuitaat an diou skol-ze. +Kaset e voa da Sant-Lois-Brest, evel hon deuz 1avaret, +diagent. +.NFO + (1) Kornigel an Aotrou Quere a zo bet dalc’het pell, e ti unan deuz he vrasa +mignouned, e Pont-ar-C’hastel, e parrez Plouider. + +.NHO +XII DIVAR BENN AN AOTROU QUERE +.NTO + + Eno, ne zilezaz ket ar brezonek. En em lakaat a reaz +d’he skriva. Hag eun dra drôl avoualc’h a roaz tro dezhan +d’ober kement-ze + Eun tad Jesuist, oa deut da brezek ar c’horaïz da Vrest. +Eur vouez hen doa deuz ar re gaera. Hag eun devez, e +kanaz da gureet Sant-Lois, eur zoun latin, soun an den +kondaonet d’ar groug oc’h en em gonsoli araog mont d’ar +maro. An holl a jomme souezet ken kaer e kavent ar +zoun. « — Na pebeuz iez eo al latin, evelkent, a lavarent. +Plega ’ ra da liva pep tra. N’eo ket gant ar brezonek eo +' ve great eur zoun e se. » + An Aotrou Quere, avad, ne dinte ger. Mez a benn an noz +varlerc’h, e kinnigaz kana eur zoun vrezonek. Troet hen +doa soun an tad Jesuist. Hag an oll a gavaz — Ar Grou- +gaden — kaeroc'h, zoken, eget ar zoun latin. + Divar neuze e reaz kalz rimadellou. An niver braz +anezho, a zo bet great gantho, leor Kanaouennou Kerne. +moullet brema zo c'huec'h vloaz. (1) + * + * * + Divezatoc’h, eun dra all a boulzaz c’hoaz an Aotrou +Quere da studia guelloc’h ar brezonek. + Unan deuz ar veleien oa ganthan e Sant-Lois-Brest, +an Aotrou Mathieu oa bet hanvet da bersoun e Plouescat. +Gina ' rea o vont d’he barrez, rak n’e guie ket ar brezonek. + « — Mar c’heljen c’hoaz he zeski, a lavare. Mez ar bre- +zonek zo eur iez diot ! N’euz na merk na rouden evit dont +a benn anezhan. » +.NFO +(1) Ar re ho deffe c’hoant da gaout leor Kanaouennou Kerne, a raffe mad, +en eur he brena, dioch-tu, brema. Ne jomm mui nemet eun nebeut da +verza. + +.NHO + DIVAR BENN AN AOTROU QUERE XIII +.NTO + + — Eo, eo, a lavare an Aotrou Quere, he zeski a c’heller, +sur. Ha p’eo guir hen deuz, a dreuz ar c’hantvejou, en em +zalc’het digattar, e zeuz merk ha rouden evit anaout +anezhan. + Neuze ec’h en em lakeaz d’ober eur grammadek. + Ar grammadek-se, hag hen doa an Aotrou Quere roet +d’ezhi ar pep vella deuz he spered hag ar pep vrasa deuz +he amzer, a zo kollet, hirio. Bet oa bet prestet d’an Ao- +trou Normant, rejant er Seminer. Abaoue he varo, n’euz +gellet kaout kelou diouthi, e nep leac’h. + * + * * + Evel a veler, an Aotrou Quere hen doa gourennet +avoualc’h deuz ar brezonek. Hen anaout a rea mad tre. + Hogen, n’euz par da anaout mad he iez evit beza ela- +var. + * + * * + Eun dra all c’hoaz koulzkoude, a ranker da ober evit +prezeg mad. Red eo beza sonjet kalz, er pez a ve da la- +varet. + Hogen, da ober al labour-se, ken nebeut, an Aotrou +Quere ne vanke morse. + Aliez eo bet klevet o lavaret: « Biskoaz ne d’oun bet +eat er gador-brezeg, eb beza skrivet va zarmoun, da ne- +beuta teir gueach. — Morse, a lavare c’hoaz, ne meuz bet +roet eun ali da m’ farisionis, nag e gallek nag e brezonek, +heb beza skrivet ha renket mad, ar c’homzou a 'm bije +da lavaret. » + Var gement-se, kerkoulz e vije atao var aon. « Prezeg, +emezhan, zo hada komzou Doue : Semen est verbum Dei. + +.NHO +XIV DIVAR BENN AN AOTROU QUERE + +Da zioual ' zo da vankout a respet da gomzou Doue ha +d’an dud a deu d'ho zelaou : Maledictus qui facit opus Dei +negligenter ! » + Hogen, evit ober eur zermoun, setu ama penaoz ec’h en +em gemere. + Da genta, e lakea var baper, an oll zonjou a deue d’ezhan +divar benn ar zarmoun-ze. + Goudeze, e tibabe etouez ar sonjou-ze, hag e lakea, +dioc’h renk, ar re ' gave d’ezhan beza ar guella. + Pelloc’h e skrive he zarmoun var baper lizer. Neuze na +vije chenchet mui. Hounnez eo ' vije roet er gador-brezeg + * + * * + Holl zarmoniou an Aotrou Quere, zoken he gonferansou +var gourc’hemennou Doue ha var Sakramant ar Binijen +a zo bet, evel-se, skrivet penn-da-benn. Mez ar c’halz +anezho ' zo bet devet. Ne zeuz mui chommet dioutho +nemet ar steuennou. + Moullet int ama, e giz m’hon deuz ho c’havet. + + + ———X——— + +.NPO + + + + KENTA LODEN + ———— + + SARMONIOU + BET PREZEGET + EVIT PARDONIOU + + ** + +.NPO + + + Ne'z eus netra war ar bajenn-mañ + +.NPO + + I + + PREZEGEN 3 + +Great er Folgoat d'an eis a vis Guengolo 1886 + + + + Ecce filius tuus: ecce mater tua : + Hennez eo ho mab ; hounnez a zo ho mamm. + + + +BREIZIS-IZEL, VA C'HENVROIS KER, + + Setu hi, ahount, ar japel a zo bet savet eur pemp +kant vloas a zo benag, var bez an hini epad he vuez, a +c'halvet Salaün ar Foll. + Goude beza var dro Lez-'n-Even, klasket en hano +Mari, he dammig bara pemdiziek, Salaün a zistroe ama +dindan he vezen. + Da ober he bred e soube he damm bara er feunteun +ha goudeze en eur gana meuleudi he itroun ar Verc'hez +Sakr, e c'hourveze var an douar noaz evit kemeret he +gousk, eur mean ganthan dindan he benn. + Ar foll ervez an dud a voe ar fur ervez Doue, rak +m'hen doa anavezet mad ne maomp var an douar nemet +evit gounit ar Baradoz. + Evel testeni euz he zantelez, eur flourdelizen gaer, + +.NHO +4 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM +.NTO + +hano Mari, e lizerennou aour, merket var he deliou, +a ziwanaz var ar bernik douar a c'holoe he gorf maro. + Eun nebeut goude, ar japel gaer a zo dirazomp a +voue savet var he vez, hag ennhi hon tadou kos, deuet +a bep korn tro var dro, a veze guelet var ho daoulin o +c'hen em erbedi ouz Mamm Doue. + Tud an Arvor, tud an Argoat, ho c'hreden, ho fizians, +ho c'harantez a zo a rumm da rumm, en em zalc'het en +ho touez. Ha setu ganeoc'h, hirio, d'ho tro, karget an +dachen vras man. + Itroun Varia 'r Folgoat, evidoc'h int deuet. + Anezho deoc'h hag ac'hanoc'h dezho e tlean eta kozeal. + C'houi ho c'hemer evit ho pugale : hi, ho kemer evit +ho mamm. + Grit, o Guerc'hes sakr, ma tiskuezin peger kouls +mamm, oc'h evitho ha pegement e tleont poania da veza +evidoc'h bugale vad. + * + * * + Va breudeur ker,—— Piou ac'hanomp n'hen deuz ket +guelet eur veach benak eur c'hrouadurik bihan gour- +vezet en he gavel : he zaoulagad glaz savet ganthan var +zu an Env, he vleo melen rodellet en dro d'he dal, he +ziou vreac'h daoubleget var boull he galoun e seblant +gant he vuzellou hanter-zigor, mousc'hoarzin ouz elez +ar Baradoz + Ha c'houi, avi deoc'h ounthan marteze a lavare ouzoc'h +ho c'hunan : —— « Na te a zo euruz, chomet ma zeo en +he fez kurunen gaer da vadiziant ! » + +.NHO + AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 5 +.NTO + + Marteze ive, truez ounthan en ho kaloun e lavarac'h +ouspenn : —— « Krouadurik paour, petra e teui-tu da veza +var an douar ? Eun neudennik netra ken, torret eaz +gant an disterra stokat, a stag ac'hanout ouz ar vuez ! + Ha petra c'hellez nemet en em glemm ? Goestl da gozeal +n'out ket c'hoas ; goestl da labourat kennebeut ; goestl +d'en em zifenn kennebeut all. Koulskoude an hent a zo +rust ; penn-da-benn danjerou stank ha poaniou garo ! +Da lezel gant da nerz da unan, eun devez pe zaou, a ve +barn ac'hanout da vervel. + » Krouadur paour, piou gant truez ouzid a daolo +ac'hanout evez ? » + Piou ? Va breudeur ker, her goud a rit koulz ha me, +en he gichen e ma he vamm. + Oh ! ma ve en ho touez unan hag a lavarfe d'in : +« Me ne meus ket, me, anavezet va mamm. » Dezhan +d'am zro me lavarfe : + « Va breur, va c'hoar ger, truez a meuz ouzoc'h, +gwalc'h va c'haloun, rak n'ho c'heuz ket anavezet ar +pez a zo goude Doue brassa tenzor ar vuez-ma. » + Ar vamm keit ha ma vezo bihan he c'hrouadur, her +mago gant leaz poull he c'haloun ; hi her mailluro, hi a +zesko dezhan kozeal, a zesko dezhan bale, hen dougo pa +vezo skuiz, a dommo he zaouarn etre he re, he benn e +pleg he gouzoug : hi, pa welo, a zec'ho he zaelou gant +kil he dourn ha gant eur pok. + Dre ma kresko, d'ezhan e roio an tamm mezer tomma, +evithan e tispartio ar guella tamm bara, kentoc'h he +lezel da gaout naoun, e chommo he unan heb tamm. + +.NHO +6 AR VERC'HEZ ZO HOR MAMM +.NTO + + En noz, en deiz, da bep mare, heb skuiza, heb damanti +guech hebed, e vez kavet atao prest : prest da rei he +nerz, prest da rei he foan, he amzer, he buez m'ar deo +red ! + Hag an eil bep eil tro, a lavar d'egile an daou c'her +ken karantezus : « Va c'hrouadur ! va mamm ! » gant +eur vouez ken tomm, ken tener, ken dudiuz, ma trido +ouz ho c'hleved kaloun an Aotrou Doue he hunan. + * + * * + Va breudeur, setu aze petra eo eur vamm din eus an +hano a zoug. + Hogen koulsgoude : + Ar Verc'hez sakr a zo eur vamm evidomp : hor c'he- +meret he deuz evit he bugale. + Brema zo trivac'h kant vloaz, eur groas a voue savet +var menez Kalvar, hag outhi tachet divar bouez he +bevar-ezel, Jesus-Krist a iea da vervel. + Ehars ar groas, eur vaouez hag eur goas en em zilet +etouez he vourrevien, a zo deuet da rei dezhan eun +diveza merk a garantez. Unan eo ar vamm ankeniet, +egile Sant Iann, ar mignon tener. + Jesus-Krist a zo dija en he angoni, hag her gout a rit +—— rak piou ac'hanomp na velas ket unan benag var +nez mervel —— komzou eun den var he dremenvan a zo +evel birou lemm eun dant dezho a bep tu ; buhan e +zeont doun hag eur vech eat e chomont. + Hogen, en eur zellet bep eil tro, ous he vamm hag he +ziskib muia karet, hor Zalver a lavar : « Mulier ... + +.NHO + AR VERC'HEZ ZO HOR MAMM 7 +.NTO + +Maouez paour, mamm oc'h bet, mamm na viot mui, rak +ar mab, n'ho poa nemet-han, a ia da vervel ; hiviziken, +den n'ho kalvo he vamm ! + « Eo, koulskoude, mamm e viot c'hoas, rak me a ro +deoc'h bugale all ; hennez hag ar re ho karo eveld'han a +vezo deoc'h bugale. » Ecce filius tuus. + * + * * + Mez, Guerc'hes sakr ! Eun dra a zeu da spounta va +c'haloun. + Ar vamm, eur vamm vad, a zo bras he c'harantez. +He galloud, siouas ! a vez aliez bihan. + Mammou kristen, ama ouz va zelaou, c'houi guelloc'h +evidon-me a c'helfe hen diskouez. + 1º Aliez, re aliez en em gavit dic'halloud eneb ar +maro. + Pet gueach, ni ho peleien galvet ganeoc'h da vont +d'ho ti, n'hon deuz-ni ket klevet ac'hanoc'h o lavaret : +« Setu hen ama var va barlen, va c'hrouadurik paour ; +aon a meuz na zeuffe ar maro d'hen c'herc'had. Grit, +oh ! grit ma chommo gant ar vamm ar c'hrouadur he +deuz ganet, lavarit din ne varvo ket. » + Ha ni a ranke respount : « Mamm gristen, ar maro +hag ar vuez zo e pleg dourn Doue ; aliez e diou veach +eurus an hini a varv abred ; aliez teir gueach dizeür an +hini a jomm da goza. Lavaromp kentoc'h : Fiat : ho +polontez bezet great. » , +Ha dirazhomp an ealik bihan a harpe da vervel he + +.NHO + 8 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM +.NTO + +benn var beultrin he vamm. Oh ! ma vije bet gallet prena +buez gant karantez, bevet en divije. Mez n'oa ket deuet +da jomm, hag epad ma welet en dro d'he gorf maro he +ene a nije varzu Doue da gana kantik ar Baradoz. + 2° Dic'halloud eneb ar baourentez. + Nag e pet lochennik soul en eur zihuna var he c'hol- +c'hed kolo, eur c'hrouadur n'hen deus ket lavaret : +« Naoun a meuz. » Ha c'houi he vamm, naoun deoc'h +koulz ha dezhan a ra eur zell var ar planken : goullo eo ; +eur zell e korn an armel : guerzet an diveza pez dillad ! +hag e respountit : « pa voaz bihan e roen d'id leaz va +c'haloun ; hirio ne meuz nemet daelou va daoulagad ; +gortoz ma vezin bet o klask. » + Hag e zeac'h a zor da zor da lavaret : « Eun draïk +benag en han' Doue ! evit na varvo ket gant an naoun +ar c'hrouadur hag he vamm. » + 3° Dic'halloud eneb tristidiges ar vuez-ma. + Piou en ho touez n'hen defe ket lavaret evel peleri- +nez Rumengoll : + + Va c'hrouadur 'zo d'in, nann na gredin biken + E ve mare ar pred ma n'e ma em c'hichen + Ous va zaol o tribi he damm. + Her guelet netra ken a ra d'in plijadur : + Eun tamm bara segal a vez c'hoek ha natur + P'hen dreb ar mab gant tad ha mamm. + + Koulskoude, hirio an deiz, pet en ho touez n'ho deuz +hi ket eun devez guelet ar post o lakaad eun tammik + +.NHO + AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 9 +.NTO + + paper var gorn ho zaol; skanv eo evel eur bluen, ha + koulskoude e ro evel eun taol hors var ho kaloun — + lavaret o c'heuz : « va mab a ia da soudard. » Eiz devez + varlere'h e zoc'h eat d'hen ambroug betek korn an hent + kar . « Kea en han' Doue, va mab ; beach vad d'id ha + kenavezo'r c'henta distro ! » Hen a ieas : c'hui zistroaz + hag en eur vont e lavarac'h : marteze n'her guelin ken ; + hag an abardaez-se, den en ti na zrebas grinsen : ar + plas chommet goullo a stanke ar galoun. + Marteze, deac'h diveza en eur renka he zillad e korn + ar bank e lavarac'h en eur wela : Daoust hag hen a + zistroio da uza ar re-ma ? Varc'hoas, evithan e zin da + bardouna d'ar Folgoat. Hag er mintin-ma var ho taoulin + er japel e lavarac'h : « Mamm venniget, c'houi gueach all + eveldon-me hirio, a c'houlenne ho mab diank. Eur zell + a druez ouzin : ho preac'h zo hirroc'h eget va hini : grit + ma na jommo ket eskern va mab da venna var an douar + estren ; grit dreist-holl ma ne gollo ket, etouez tud ha + ne gaozeont ket ar brezounek eveldomp-ni, he lod e + Baradoz Doue. » + + Ia, va Breudeur ker, breac'h ar Verc'hez a zo hirroc'h, + nerzusoc'h eget breac'h mammou ar bed-ma. Beza eo + eme sant Bernard, holl c'halloudek dirak Doue, nann + dre nerz he wenn, mez dre nerz he fedenn : ommipo- + tentia supplex. + Ha kement-ma n'eo ket estoun. + Ar Verc'hez a zo, var eun dro + + 1° Merc'h muia karet Doue an tad. + +.NHO + 10 An VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM +.NTO + + 2° Mamm garantezus Doue ar mab. + + 3° Pried dinam Doue ar Spered glan. + + Kouls ha ni evit guir, e tiskenn a liguez Adam ; Mez +Doue a falvezaz d'ezhan, ober anezhi eur grouadurez +dibab. Araog he ginevelez, ar profet, digor dirazhan +levr an amzer da zont he guelas o pignat euz an desert : +— dudius evel ar goulou-deis, splamm evel al loar, +lugernus evel an heol, nerzus evel eun arme linennet +evit ar stourmad. + Kaeroc'h c'hoas en em ziskuezas d'an heur ma teuas +er bed. Consevet oa bet dibec'h ha genel a reas dinam. + D'an oad a dri bloaz en em roaz holl da Zoue. + Atao leun a spount rag ar pec'het, leun a deneridigez +evit an dud, dastummet gant-hi en he c'haloun ha gant +he brassa aket an holl vertuziou a c'heller da gaout, e +vevas digaillar e peb giz epad he buez hed ha hed. + Pa zeuas evithi, heur ar c'himiad, e varvas, nann dre +gosni na dre glenved : mervel a reas dre nerz he c'ha- +rantez evit Doue. + Hag, hirio, en deiz, digemeret er baradoz korf hag +ene, santelloc'h he unan eget an oll zent all var eun +dro, rouanez an Envou ha rouanez an douar, eo azezet +e kichen he mab var huella kador a zo goude kador +an Aotrou Doue. + Setu perak, eo dirazhi, digor frank tenzor ar baradoz. +Dirazhi eo falvezet gant ar Brovidans skuilla varnhomp +holl c'hrassou Doue : — omnia per Mariam, — beza eo +evidomp, eme Vossuet, eun eil Salver ar bed. + +.NHO + AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 11 +.NTO + + Hi a roas d'heomp Jesus-Christ ha dreizhi, abaoue, +evel dre eur c'hras misterius e tisken trugarez Doue. + Harp a ro d'an oll. + 1° Harp a ro d'ar guir gristenien. Roit d'ar bugel eun +dra hag a ra d'ezhan plijadur, d'an dra-ze ar bugel a +zalc'ho stard, outhan e sello aliez ha goude e redo da +gaout he vamm. — « Va mamm, emezhan, lakit hen- +ma a gostez ; me her c'holfe, marteze ; marteze hen torfen ; +marteze c'hoas he ve laeret divar va c'houst ; c'houi hen +diouallo mad ha ganeoc'h me er c'havo pa garin. » + Eneou kristen, pet gueach dirak ar Verc'hez n'ho +c'heuz-tu ket lavaret ar memes tra : « Mamm zantel, ar +bed zo fall, va c'haloun dinerz, aoun a meuz da goll va +ene ; diouallit ac'hanon, Itroun. » Ha dre skoazel Mari, +en despet da bep tra, e zoc'h chommet pur ha disklabez. + Harp a ro d'ar bec'herien. + Eun den kouezet en eur puns doun, a jomm esper +en he galoun keit ha ma talc'h krog er gorden. La- +varet a ra : « Ar gorden am dalc'ho a zioc'h an dour ; +ar gorden a vezo evidon eur skeul da bignat er meaz. » + Va breur, va c'hoar ger, kouezet oc'h er pec'het, ne +gollit ket esperans. Guelloc'h eget eur gorden a zo +azioc'h ho penn : dourn ar Verc'hez Vari zo astennet +varzu ennoc'h. + Ar pec'het, her goud a raan, a zo pounner da zibrada. +Mez he dourn a zo krenv hag astennet gant eur garan- +tez padus. Ma talc'hit krog mad ne deot ket da goll. +Hag aliez evit ho savetei ar Verc'hes a lakaio en implij +ar pez a zeblant an nebeuta nerzus var an douar. + +.NHO +12 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM +.NTO + + * + * * + Er pardaez-se an tad difeis hag he verc'h iaouank +n'oa nemet-ho, ho daou er gear. + Hag an tad lavaret : va merc'h, kit d'ho kuele, deut +eo ar mare. + — Va zad, boazet oun bet gant va mamm, da lavaret +araok, va fedennou dioc'h an noz ; anez ne c'hellin ket +kousket. + — Ped da unan neuze, me ne bedan mui. + Hag hi var he daoulin dirag imaj ar Verc'hez, lavaret +he fedenn a vouez huel. En eun taol krenn e chom a +zav : « Va zad, ar pez a jom da beur-echui va feden +a zo bet gant va mamm difennet ouzin lavaret dirazoc'h. » + — Ah ! me fell d'in her c'hleved. + Hag hi neuze : « Eun tad e meuz, eur vamm ive, ho +c'haret a dlean, ho c'haret a raan ho daou. + » Va mamm a bed ac'hanoc'h hag a bed Doue. Va zad +avad 'a bed na Doue na c'houi. + » En dra-ze pa zounjan bemdez e welan, gant aoun na +vemp dispartiet er bed all. + » Pa zoc'h mamm d'heomp hon tri, sellit outhan a +druez. Grit, Guerc'hes santel, grit ma vezin eun deis er +baradoz etrezo ho daou evel ama. » + En abardaez-se, an tad, daoulinet e kichen he verc'h, +a zeske ganthi hag a lavare var he lerc'h ar pedennou +hen doa pell a ioa ankounac'heat. + A beden he verc'hik vihan, Mari he doa great evel eun +alc'hoez aour da zigeri d'ar feiz he galoun kaledet. + +.NHO + AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM 13 +.NTO + + * + * * + Setu perak, e peb korn eus hor bro, holl, kos ha +iaouank, desket ha dizesk, paour ha pinvidik e tiskoue- +zomp kement a fizians er Verc'hez. + Dibaot ar parreziou ha na ve ket ennho kavet eur +japelik benak savet en he enor. Kaout a reomp dreist +oll Rumengoll var douar Kerne hag ar Folgoat var douar +Leon. + Lod a lavar : Ar feiz e Breiz a ia kuit. Va breudeur, +setu ama ho respount. Ho kroaziou, ho panielou douget +er mintin-ma gant ho tiou vreac'h nerzus a vel kaer d'an +holl, a lavar en ho c'hano : Ar feiz e Breiz a zo beo ha +iac'h : evel hano Mari skrifet e lizerennou aour var +flourdelizen Salaün, eo skrivet en hor c'halonou e lize- +rennou beo : kristenien omp ha kristenien e chommomp +betek hor maro ! + Lod all a lavar : Beza a du gant an Ilis eo beza enep +he vro. + Hag er mintin-ma, dre ar c'han a dregerne, tro var +dro d'ar japel, c'hui evithi a c'houlenne bennos Doue. + Patronez dous ar Folgoat + Hor mamm hag hon itroun + An dour en hon daoulagad + Ni ho ped a galoun, + Ar Frans zo bras he enkrez + Mont a rai da netra + Sellit outhi a druez + Truez, o Maria. + +.NHO +14 AR VERC'HEZ ' ZO HOR MAMM +.NTO + + * + * * + + Guerc'hez venniget, me ne c'hellan nag anaout na +niveri ar re a zo deuet ama, hirio, da veuli ac'hanoc'h. + C'houi, mamm ger, ho c'hounto, ho anavezo, a +zalc'ho anezho sounj. + Epad ho buez c'houi he diouallo. + Pa skoi evitho an heur da guitaat an douar e +tiskennot e kichen penn ho guele hag en tu all d'ar +maro, ha dioc'h-tu, e tiskuezot ar baradoz digor evit na +vezo ket rust na c'hoero an disparti. + C'houi c'hoas, var dreujou an eternite a zeuio var ho +arbenn astennet ganeoc'h ho tourn en eur lavaret : + « Deuit va mab, deuit va merc'h, ho c'hanaout a raan. +roud penn ho klin a zo chommet en iliz ar Folgoat hag ho +peden moullet em c'haloun. » — Ha neuze dourn ha +dourn ho c'hassot dirak ho mab Jesus hag e lavarot : +« Va mab, setu ama va bugale all, ar re ho poa roet d'in +var menez Kalvar. » + Evitho, eur plas en ho ti, eur gurunen en hor baradoz, +evitho perz da virviken en hor gloar hag en hon +eürusded. — Evel-se bezet great. + + * * * + +.NPO + II. + + PREZEGEN + + Var ar Galon Zakr. — Great e Quimerc'h + evit ar pardoun + —————————— + + Dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis. + Hor c'haret hen deuz hag evidomp hen deuz + en em roet he-unan. + + + VA BREUDEUR KER, + + Stag ouz ar groas, Jesus-Krist a ioa dija tremenet, +pa deuas eur zoudard, gant eun taol goaf, da zigeri he +gostez. Euz ar gouli e strinkaz eur berad lin-c'hoad ouz +daoulagad an den didruez ha Longin, dall he ene beteg +an heur-ze, a zeuas dezhan ar guelet. + Neuze en eur zellet ouz ar galoun nevez toullet gan- +than hag en eur zounjal er burzud c'hoarvezet, Longin a +gredas e zoa Jesus-Krist mab Doue hag a zeuas da veza +eur zant. + D'an deis hirio, gouel ar Galon Sakr, hag ouspenn +en ho parres c'houi, deis pardoun ho c'hilis nevez, +greomp evel Longin, eur zell pis ha guirion var galoun +hon Doue. + +.NHO +16 VAR AR GALON-ZAKR +.NTO + + Mar he studiomp mad, goulaouen ar feiz ganheomp +en hon dourn e velimp eo hi ar galoun venniget-ma a +zo evidomp var eun dro : + + Guir alc'hoes ar Baradoz. + Guir gelennadurez hon ene. + Guir gonsolation hor buez. + + * + * * + + Kaloun Jesus a zo alc'houez ar baradoz. + E derou an amser, an den kenta da zeis he grouidi- +gez a gavas, great evithan gant he Zoue, ul lojeis +pinvidik. + A zioc'h he benn, bolz an Envou dirodellet e giz +da eun doen c'hlaz staget outhi, evel tachou aour,an +heol da sklerijenna an deiz ; al loar, ar stered da gae- +raad an noz. Dindan he dreid an douar oe bet diazezet +stard var he ael, gant he vleuniou, he frouez, he loaned +a bep ment hag a bep stumm. + En dro dezhan kelc'h ar mor, gant kement a vag en +he zounder hag en he ledander. + Hag an traou-ze, dezhan oant oll. Rak oll oant bet +great evit he vad pe he blijadur. + Ia, kaer oa al lojeis, kaer an ti. Ha mestr an ti, +kaeroc'h c'hoas, savet ploum var he ziou c'har, soun +he benn var he ziouskoas, tro he lagad varzu an Env, +laouen he dal, lemm he speret, karantezus he galoun, +digaillar he ene. Ia, d'an deiz-ze, an den a ioa kaer, an +den a ioa eurus ; hen oa roue an douar ; ennhan evel + +.NHO + VAR AR GALON-ZAKR 17 +.NTO + +en eur mellezour difazi, e kaved poltred he grouer. +Ha Doue he-unan, goude her beza great ar pez ma zoa, +her c'havas divank, diabeg e pep gis : Vidit Deus quod +esset valde bonum. + Kaeroc'h c'hoas hag eurusoc'h e tlie beza, kouls- +koude, he blaneden da zont. + Goude beza tremenet var an douar, en eul laouene- +digez heb he far, muioc'h pa neubeutoc'h a vloaveziou, +e zoa galvet heb rankout tremen dre ar maro, da eur +vuez all c'hoas dudiussoc'h : he hano a ioa skrivet hag +he renk merket er baradoz. + Mez goud a rit petra c'hoarvezas. Eur frouezen tentus, +mez difennet, a ziskaras hon tad hag hor mamm genta. + Varlerc'h ho dizentidigez, tenvalijen ar spered, sem- +pladurez ar galoun, techou fall ar c'horf, an anken, ar +c'hlenved, ar maro, gwalinier dianavezet a ziagent, en +em zirollas var an douar. Gwasoc'h c'hoas ! ar pec'het +a zerras dor an Env hag a dorras an alc'huez. + Mez eun devez, d'an heur merket gant ar Brovidans, +eur c'hrouadurik bihan a zeu var an douar. Den kouls +lavaret ne daolas evez hebed ouz he zonedigez. Ha +penaos sonjal ennhan ? Evit kavel n'hen doa nemet eun +dournad plous ; evit ti eur c'hraou hanter zisto ; evit +mamm eur grouadurez humbl, evit tad mager, eur +micherour paour. Ha koulskoude da heur he c'hine- +velez, Elez ar Baradoz a lavare : « Gloar da Zoue er +penn huella euz an Envou ha var an douar peoc'h d'an +dud a volontez vad, rag eur Zalver a zo ganet hirio an +deiz. » + 2 + +.NHO +18 VAR AR GALON-ZAKR +.NTO + + Ia, meulet ra vezo Doue : ia, ra zistroio ar peoc'h e +kaloun an dud, rag evidomp mab Doue a zo deut er +bed. Eveldomp hen deus kemeret eur c'horf hag eun +ene : Se nascens dedit socium. + Epad tregont vloaz e vevaz e kuz, en eur c'hounid +divar bouez he ziou vreac'h he damm bara pemdiziek : +epad tri bloas all e kelennas ar bobl en eur ober da +bep unan vad e peb giz, ha goudeze eur gurunen spern +var he benn, e sammas var he choug eur groas pounner +ha varnhi e c'hen em astennas da vervel. + + Araog tremen e lavaras eur gomz : « Va Zad, pardonit- +hi rak ne ouzont ket petra reont. » Ha goude, eur gomz +all : « Consummatum est, peurc'hreat va labour, peur- +achuet an alc'houez. » — Ia, va Breudeur, torret oa +d'an heur-ze ar zetans douget en hon enep. Troad ar +groas a stanke an ifern : beg ar groas a zigore an Env, +ha diveza berad goad kouezet a galoun Jesus-Krist a +beurnetea hon eneou. Setu ni a nevez, ken-vreudeur +ma zoomp da Jesus-Krist, guir vugale Doue hag heritou- +rien he varadoz. + Mez, piou ha petra a lakeaz hor Zalver da zisken e +kraou Bethleem ? Piou ha petra 'reas dezhan pignat var +menez kalvar ? + Piou ha petra, va Breudeur ker ? Sellit ouz he boltred +hag e tiskouez deoc'h he galoun, he galoun dener, true- +zus, douget dre ar garantez da baea hon dle da Zoue he +dad : Se moriens dedit in pretium. + — Me ho salud eta kaloun sakr, deoc'h bennos, meu- +leudi, hirio, varc'hoaz, da viken. C'houi en ho madelez +ho c'heuz lakeat em dourn eil alc'houez ar Baradoz ! + +.NHO + VAR AR GALON-ZAKR 19 +.NTO + + * + * * + + 2. - Kaloun Jesus-Krist, kelennadurez an den. + Koulskoude, va Breudeur, evit mont tre, n'eo ket +awoalac'h kaout eun alc'houez, red eo c'hoas he lakaad +er potail ha rei dezhi eun hanter tro. + Setu perak, sant Paol a lavare gueach all : adimpleo +in corpore meo ea quœ desunt... peur-achui a raan va +unan, ar pez a vank evidhon da bassion Jesus-Krist. + Setu perak ive, kaloun Jesus-Krist ouspenn ma zeo +evidhomp alc'houez an Env a zo eur gelennadurez evit +hon Ene. + Sant Augustin a lavare : « Noverim te, noverim me. +Grit, o va Doue, ma ho c'hanavezin mad ha ma c'hen +em anavezin va unan. » Evit anaout Doue, eur zell en +dro d'heomp ha varnhomp a zo peadra awalc'h. Rak +Doue, evel eur micherour bras, en deus skrivet he hano, +merket mad eo var gement hen deus great. Skrivet eo +var ar firmamant e lizerennou aour, skrivet e meur a +liou dizhenvel, var ar bleunv a flastromp hep sonjal +enn'ho dindan seul hor botez prenn ; skrivet en hor +c'haloun pa garet sellet outhi, skrivet eo dreist holl e +kaloun Jesus-Krist. + Setu hi aze kaloun va Zalver, sellit outhi mad, selaouit +piz ar pez a lavar hag e velfot. + Da genta, pegement e kar ar vertus. + D'an eil, peger bras kasouni he deus ouz ar pec'het. +Piou ac'hanoc'h, eme Jesus-Krist, eun devez, a damallo +d'in-me eur pec'het benag ? Hag an dud, ken douget + +.NHO +20 VAR AR GALON-ZAKR +.NTO + +koulskoude da gaout abeg a rankas tevel ha stoui ho +phenn. Hag e guirionez, va Breudeur ker, kaloun Jesus- +Krist adalek an heur genta betek an heur ziveza, a zo +evidomp evel eun tabernakl mysterius, dastumet ennhan, +var eun dro, da heul ar pez a zo a vella e kaloun an den, +holl c'halloud, holl binvidigez, holl vadelez kaloun +Doue : Quacumque sunt vera, sancta, pudica, amabilia, +si qua virtus, hoc cogitate. + Deski 'ra d'heomp peger waz tra eo ar pec'hed. Ar +pec'her a lavaras da Zoue : « N'oud ket d'in mestr, ha +mar d'oud, ne raan forz a ze ; ne zentin ket ouzit ; +« non serviam ». Ha Doue, rak ma c'hentent beza +mestr, a blad prim ar pec'her, pe a c'houlen evit hen +espern eun iskus din deus he vajeste, ha neuze Jesus-. +Krist a respount en bon hano : « Setu va c'haloun, +tennit anezhi betek ar berad goad diveza, goad pur, +dinam, disklabez, peadra eo evit paea dle ar pec'her. » + Ah ! aliez e c'hen em blijomp o c'hen em boueza +ervez hon danvez, hor spered, hon deskadurez, hor +gened, hon nerz, hon renk huel... moged, poultren, +netra ken. + Lakit en unan a ziou skudel ar valanz, Kaloun Jesus- +Krist, ha da heul, kement he deus great evidomp ; er +skudel all, hon ene. Tanti vales : setu petra oud +koustet, setu petra ' dalez. - Anavez eta, ene christen, +pegen huel eo da renk, peger kaer kurunen a zo great +evit da dal. Goude da veza prenet, kaloun Jesus-Krist +a dle beza da rekoumpans : se regnaus dat in prœ- +mium. + +.NHO + VAR AR GALON-ZAKR 21 +.NTO + + * + * * + + Kaloun Jesus-Krist, zo guir gonsolasion ar vuez. + Eur ger c'hoas araok echui. — N'eo ket ebken, ka- +loun Jesus-Krist a vez toullet hed ar vuez-ma. Teir groas +a velan var menez Kalvar : kroas Jesus-Krist e kreis, +eur groas all a bep tu . Var ar groas kleis eur pec'her a +ziagent hag o vont da vervel en he bec'het. Var ar groas +deou eur pec'her ive, er pean kenta, mez den just ha san- +tel en heur he varo. + Hag an teir groas-ma a jomm' en ho zav keit ha ma pado +ar bed. Neus fors piou oc'h, paour, pinvidik... ho kroas +ho pezo da zougen. Eur glemmaden, setu kenta merk +ar vuez, ho c'heuz roet, en eur zont er bed. Eur glem- +maden ziveza a beurachuo ho puez. Hag etrezho ho +diou, an dristidigez a iel d'hon heul evel hon skeud pa +bar an heol. Piou ac'hanoc'h ne anavez ket an dristidi- +gez ! Eun deiz pe zeiz eur stok a zo bet roet d'ho kaloun, +ha dre ar stok, ho kaloun blounset, gouliet, a zigasas +an dour var ho taoulagad... + Ar stok ?... d'an deis ma varvas ho pried, ho kroua- +dur..., ma zeas ho mab pell deus he vro, ma voe taolet +pri ouz ho tal..., d'an deis ma zoc'h bet kouezet er pe- +c'het..., piou o savo ? piou ho laouennaio, ho tizammo ? + Kaloun Jesus-Krist digor d'an oll. — Kaloun Jesus- +Krist, esperans an oll... hodie mecum eris in parasido. +— Hodie... ar vuez zo berr... mecum eris... e vezoc'h +ganhen-me... Me eo hel lavar ha me ne fazian den... +in parasido, eurus da viken. + +.NHO +22 VAR AR GALON-ZAKR +.NTO + + Parresionis Q*** eurus oc'h da veza savet an ilis ma +komzan deoc'h ebars, eurus rag ma zeo gwestlet da +galoun Jesus-Krist. + Eun dra c'hoas da ober. Savit d'ho Toue eun ilis all : +templum Dei quod estis vos. Ha goude, kurunen en +Env ! + AMEN. + + + + * * * + +.NPO + + III + + PREZEGEN + Great d'ar bemp var-n-ugent a vls Ebrel 1883, + evit pardoun Sant-Marc + ——————— + + Docentes eos servare, Omnia quœcumque + mandari vobis. - (Math. 28-30). + Deskit dezho heulia kement a meuz gour- + c'hmennet deoc'h. - (Aviel sant Vaze. + — P. 28-29-30 ved) + + + VA BREUDEUR HA VA C'HOAREZED KRISTEN, + + Ar sant, ma reomp hirio he c'houel, a zo bet keme- +ret evit patron ho farrez gant ho tud kos. Her pedi, +hen henori a reant. Nag a bet guech n'int-hi ket bet +deuet en ho raog da c'houlen diganthan nerz ha skoazel +a eneb ar bed, ar c'hig, an drouk-speret. Nag a bet +guech n'int-hi ket bet en em zaoulinet ama var leuren +ar memes ilis ha dirag ar memes sant ? C'houi, bugale +dezho, a zeu eveld'ho ha var ho lerc'h d'hen enori, d'her +pedi, d'hen trugarekaad, da c'houlen dreizhan grasou. +Ha mad a rit. Rak ho mignon eo hag ho c'halvokad +dirak Doue. E c'hallit, — pelloc'h e zaan, — e tleit + +.NHO +24 VAR AR RELIJION +.NTO + +lakaat ennhan ho fizians, rak atao e vezo prest da zelaou +ho pedennou. + Koulskoude n'eo ket awalc'h. Seblantout a ra d'in, +klevet sant Mark euz an Env o lavaret, hirio, da bep +unan, ar pez a lavare guechall sant Paol d'ar griste- +nien euz he amzer : kemerit skuer divar-n-hon evel ma +kemeran skuer va unan divar Jesus-Krist. + Red eo, e guirionez, kredi hag ober da vihana, darn +deuz ar pez a reas sant Mark evit esperout kaout +eveldhan perz e gloar an Envou. N'euz ket daou hent +evit mont d'ar barados, unan stris evit ar zent hag +unan ledan evidomp-ni. + Hogen, va Breudeur, sant Mark hen deuz digemeret +a greis kaloun relijion Jesus-Krist ; sant Mark hen deuz +he heuliet penn-da-benn hag en despet da bep tra. Ni +koulz hag hen a dle digemer anezhi hag he heulia +koustet pe gousto : diou virionez hag e teuan da lavaret +anezho deoc'h, eun nebeut komzou. + * + * * + Sant Mark a gredas hag a heulias, relijion Jesus- +Krist. + Hor Zalver var nez pignat en Env, a lavaras d'he +Ebestel : « Kiit ha prezegit ar Feiz d'an holl. Deskit +da bep unan heulia kement a meuz gourc'hemennet +deoc'h. » + Hag an Ebestel a ia varzu ar pevar avel, lod dre ar +broiou a dost, lod all dreist ar mor er rouanteleziou a +bell. Dre holl ha d'an holl e prezegont : d'ar paour, d'ar + +.NHO + VAR AR RELIJION 25 +.NTO + +pinvidik, d'an dud desket, d'an dud dizesk. Lod a zelaou +hag a gred, lod a zarr ouz ho c'homzou dor ho spered +ha dor ho c'haloun. + + Eun devez, eun den hanvet Mark, a ziwezas dezhan en +em gavout var hent sant Per ; her selaou a ra, ha setu +ker buhan he speret sklerijennet ha gounezet he galoun. + Digemeret a ra lezen an Aviel evel eur reolien zantel, +roet d'an den evit deski dezhan hent an Envou hag evit +he harpa hed he veach. Koumpren a ra eo an Aotrou +Doue mestr da rei gourc'hemennou d'he grouadurien +ha da c'houlenn ma zentint outho. Ha raktal, heb argila, +heb gourlerc'hi e lavar : « kredi a ran, kristen oun... +Credo. » + Koumprenn a reas ouspenn, n'eo ket awalc'h evi- +dhomp rei hor spered da Zoue en eur gredi ar guirioneziou +diskleriet d'heomp en he hano hag euz he bers ; red eo +rei d'ezhan ive hor c'haloun, en eur zenti ouz ar guirio- +neziou-ze hag en eur ober ar pez a c'houlennont a +rafemp. + Hor c'hreden a dle beza eur greden oberius ha nann +eur greden c'haouiad, eur greden varo. Kredi ha chomm +heb ober ervez a greder eo en em varn hon +unan. Setu perak sant Mark, kerkent ha ma c'hanavez +relijion Jesus-Krist a heulias anezhi hed-ha-hed. + Her gueled a raan, o vont da heul sant Per, dre ar +broiou ma prezegas ennho ar feis. Ganthan e za da +Roum, d'ar mare-ze c'hoas kear benn ar bed paian ha +ruziet ken aliez a veach, gant goad ar verzerien. Evit +derc'hel guelloc'h sounj he unan ouz a c'hourc'he- + +.NHO +26 VAR AR RELIJION +.NTO + +mennou he Zoue hag ho deski easoc'h d'ar re all e lakeaz +anezho dre skrid, en eul levr hag a zo etre ho tawarn, +levr galvet euz he hano : Aviel sant Mark. Goudeze e +tistroas d'he vamm-bro evit prezek d'he genvroïs lezen +Jesus-Krist. + Rak ma heulie he unan a greis kaloun kement a bre- +zege d'ar re all, skouer vad he vuez a roe muioc'h a +bouez d'he gomzou hag e c'hellaz ober d'ezho koum- +prenn e tleomp da genta ha dreist pep tra, klask madou +an Env. Dont a reas evel-se a benn da c'hounit kalz +eneou da Zoue ha da founti e bro en (an ?) Egypt eun ilis hag +a zo bet da c'houde brudet eleiz etouez ar gristenien : +Ilis Alexandri. Mez ar baianet o velet kement a dud o +senti ouz he gomzou a gemeras outhan warisi hag hen +lakeas d'ar maro. An heur vad en devoa evel-se da +skulia he c'hoad evit he 'vestr ha da ziella dre he ver- +zerenti ar feiz hen doa prezeget d'an dud. + + Va Breudeur, koustus ha koustus bras eo bet dezhan, +n'euz mar hebed, ober ar pez hen deuz great. Plega 'r +speret da virioneziou ar feiz, ren ha soubla he galoun +ervez gourc'hemennou Doue, ia kement-se a goust d'an holl +hag a dlie koustout da sant Mark kement ha +muioc'h eget da nikun all. Kemered a rea eur relijion +dishenvel diouz hini tud he vro ; he gerent hag he vi- +gnounet a dlie hen distrei dioc'h eun hevelep c'hoant +hag hen dizalia e pep fesoun. + Ha koulskoude, en despet da bep tra, en em ro da +relijion Jesus-Krist, koumpren a ra ne c'heller ket heb +ar feiz plijout da Zoue hag e ranker, evit kaout digemer + +.NHO + VAR AR RELIJION 27 +.NTO + +er Baradoz, pellaad var an douar dioc'h kement a zifen +ha senti ouz kement a c'hourc'hemenn : si vis ad vitam +ingredi serve mandata. Koumpren a ra ne dalv netra +d'an den gounit ar bed-ma holl ma koller an ene. Ha +setu pe evit tra, e tilezas pep tra all evit Doue. + * + * * + Va Breudeur, hel lavaret e meuz deoc'h en eur gom- +mans, ni evel sant Mark a dle beza tud a relijion ; da +lavaret eo, kredi hag ober ar pez a lavar d'heomp da gredi +ha da ober. + * + * * + Pa zeo guir e zeuz eun Doue hag hen deuz great ac'ha- +nomp ar pez ma zomp ha roet d'heomp ar pez hen deuz, +daoust hag au Doue-ze ne c'hell ket gourc'hemenn +d'heomp ober he volontez e pep tra ? Daoust, rak-se, +hag hor c'henta soursi na dle ket beza klask anaoud +pehini eo ar volontez-se en hor c'hever ? + Hogen, e peleac'h e kavomp-ni skrivet ar volontez-ze +a Zoue ? + Va Breudeur, merket eo her goud a raan, en eul levr +hag a zo etre daouarn an holl, merket eo en hor speret +kouls hag en hor c'haloun. Ha kenta rebech a glevomp +goude beza great an drouk vije rebech hor c'houstians +hon unan, nemet e oe dija mouget ar feiz en hon ene. +Hi eo a lavar en deiz, en noz... great he c'heuz fall : +ego sum qui peccavi, ego iniquitatem egi. + Koulskoude, speret an den hag he galon a zo kirieg d'ar +fazi : beza e zint evidomp diou reolien amjest ha diasur + +.NHO +28 VAR AR RELIJION +.NTO + +rag ma vezont touellet ha trec'het aliez dre hor gwall- +dechou. + Setu perak Doue hen deuz karget ar Relijion d'hon difa- +zia ha d'hon distrei divar hent ar pec'het, pa vez mouget +pe gousket, en hor c'hreis, mouez hor c'houstians hon +unan. Ar relijion eo a dle neuze, lakaat dirak hon daou- +lagad ar pez a dleomp da Zoue d'an hentez, d'heomp +hon unan. Ouspenn ma teu ar Relijion da sklerijenna +hor speret, hi c'hoaz a deu da rei nerz d'hor c'haloun, +hor zouten a ra var hent ar vuez a enep tentasionou ar +bed, finesaou an drouk-speret, fallagriez an dud +digoustians ha skouer fall ar re zifeiz. + Beva hep religion a zo eta, pe nac'h hen defe Doue +an disterra guir da rei urziou d'an dud, pe zisprijout ar +gourdrouzou hag ar promesaou a ra d'he grouadurien : +Eo lavaret da Zoue : rei a rit d'in gourc'hemennou, ne +anavezan ket deoc'h ar garg hag ar c'halloud d'ho ober : +non serviam. Promesaou a rit, gourdrouzou a rit ive : +ho disprijout a raan ha me vevo da m' giz : non +serviam. + Ni a vevo d'hor giz ! Ia, mez hor giz-ni, hirio, a zo, +siouas ! giz kristenien dizounj ha digourach. N'eo ket, +pell dioc'h eno, giz hon tudou koz. Hi e pep tra a +glaske plijout da Zoue. Mont a reant d'an oferen, res- +peti 'reant ar zul, ne vankent morse ho fask. Dioc'h +mintin ha dioc'h noz e trugarekaent an Aotrou Doue ; +beva 'reant e doujans Doue ha mervel a reant en he +garantez. + Mez ni, va Breudeur, penaos e vevomp-ni, da vihana + +.NHO + VAR AR RELIJION 29 +.NTO + +penaos e vev an darn-vuia ac'hanomp ? Ha stard e cho- +momp-ni atao en hor feiz ; ha derc'hel a reomp-ni heb +mank, da c'hourc'hemennou Doue ? + Evidon-me, a lavar deoc'h, heb kalzik aon d'en em +fazia, pa raan eur zell en dro, pa boezan ar pez a +greder, pa zelaouan ar pez a lavarer ha pa daolan evez +ouz ar pez a rear, me a rank lavaret : ar feiz a viahana a +zeiz da zeiz ha doujans Doue a ia var zikar... + Unan a lavaro : kaout religion ? ha perak ? awalc'h +eo beza den honest. + Awalc'h eo beza den honest ! Ia evit tec'het dioc'h ar +prizoun hag ar groug ; mez re nebeut eo aliez evit mont +d'an Env, rak kement hini ne vezint ket bet er galeou +ne daïnt ket d'ar baradoz. Evit mont d'i ouspen beza den +honest eo red beza kristen mad. + Awalc'h beza den honest ! Mez petra eo eun den +honest ? Goulennit ha klaskit ha ne gavfot e pep tu +nemet tud honest var an douar. Al laer, ar mesvier, an +den libertin, ar jervicher didalvez, var ho c'hleved, int +honesta tud a vale. + Awalc'h beza den honest ! Mad, ia mar kirit. Mez +ha den honest e c'hellit beza heb relijion ? Penaos +c'houi, heb pedi Doue, heb aon rag an ifern, heb espe- +ranz da vont d'an Env, c'houi a zo tud honest ? Ha ni +tud eveldoc'h, koulskoude, ni goude pedi, goude iun, +goude kastiza hor c'horf, ni a rank aliez skei var boull +c'hor c'halon ha lavared : Oh ! bezit ouzin truez, o va +Doue ! rak pec'herien oump. Ha koulskoude, ma ne +c'hallit ket beza den honest heb renta d'an dud ar pez + +.NHO +30 VAR AR RELIJION +.NTO + +a zo d'an dud, daoust ha c'houi a c'hell beza heb her +renta da Zoue ar pez a zo da Zoue. + + Eun all a lavar : kaout relijion ? Ha da betra ? Me +ne meuz ket a relijion ha n'oun ket klanvoc'h evit-se, a +zastum arc'hant, a ra brao-bras va zreuz var an douar. + N'ho c'heuz ket a relijion ha n'oc'h ket klanfoc'h ? +paouroc'h oc'h evit-se ! Iac'h a gorf e c'hellit beza, mez +iec'hed ho c'hene ! Pinvidik a vadou an douar, mez ha +madou an Env ? Ober a rit ho treuz var an douar ? Mez +evit treuzi an douar an den ne vez ket pell : dek, ugent, +triugent, pevar ugent vloaz, setu holl. Mez penaos e reot- +hu ho treuz er bed all ? + Kaout relijion, eme c'houi, da ober petra ? Selaouit +hag her c'hlefot. Mad eo da vired ouz an dud d'en em +zispenn an eil egile. Ma na meuz ket a relijion ha ma +oun sur, a hent all, da dec'hed araog kastiz an dud, perak +ne rafen-me ket deoc'h ervez va interest va unan, ar +muia droug a zo em galloud ? + Mad eo da lakaat an dud d'ober vad an eil d'egile. +Mad eo d'an tad ha d'ar vamm evit ma talc'hint urz vad +en ho ziegez ha ma tiorrennint mad ho bugale . + Mad eo d'ar priejou evit ma raïnt an eil eurusded +egile, mad d'ar vugale evit ma karint ho zad hag +ho mamm, mad d'ar mestr evit ma vezo karantezus e +kever he zervicher, mad d'ar zervicher evit ma karo +he vestr, mad d'ar pinvidik evit ma tiouero eun tamm +euz he dorz vara gant ar paour ha d'ar paour evit ma na +c'hrosmolo ket enep ar mondian, mad d'ar re zo huel +evit ma vezint trugarezuz ha leal e kever ar re zo izel, + +.NHO + VAR AR RELIJION 31 +.NTO + +ha mad d'ar re a zo izel evit na daolint ket mallos d'ar +re zo savet a ziout-ho. + Da betra mad ar relijion ? Goulennit-hen digant ar +c'hreg paour-ze, a velit o wela var dreuz he dor. Eur +pried he deuz, mez eur pried mesvier hag a deuz en eun +devez, holl gounidegez ar zizun ; bugale he deuz maget, +mez digar hint ha direspet. Petra reio hi, ar pried, ar +vamm baour ? Aliez a veach marteze eo bet eat var bord +ar puns gant ar zounj da veuzi gant he buez he oll +boaniou e kreiz an dour. Petra he deuz-hi dalc'het ? Ar +relijion ha netra ken. Hi a reio dezhi kaloun ; habaskder +a gemer ; mad e c'hen em ziskuez ; padi a ra, gouzanv a +ra, hag he buez santel, he daelou diglemm, he dousder +a deneraio kaloun pried ha bugale. + Da betra mad ar Relijion ? Va Breudeur, relijion ho +c'heuz ! Goulennit eta kentoc'h an dra-ze diganeoc'h +ho c'hunan. Ha n'eo ket bet digouezet deoc'h avechou +koueza en eur pec'het benag, ober unan euz ar pec'he- +jou-ze hag a bouez var eur galoun, evel eur mean milin, +unan euz an dizurziou-ze hag a laka 'r c'housket da +bellaat divar hon tro. Hogen, piou a dennaz divar-n-oc'h +ar beac'h pounner-ze, a roas deoc'h an hardisegez da +sevel adarre gant esperans ho lagad varzu an Env ha da +lavaret : n'euz forz hag e varfenn, hirio, esperout a ran +beza digemeret aze e ti va zad. + Ne lavaromp eta mui : ar relijion, ha da betra mad ? +Lavaromp kentoc'h : ar ralijion a zo mad da zizamma +an den. d'he skoazella, d'her c'hrenvaad var an douar, +d'hen hentcha varzu an Env, da sklerijenna he spered, + +.NHO +32 VAR AR RELIJION +.NTO + +da gennerzi he galoun, da rei d'heomp ar gouraj da ober +hon dever penn-da-benn, e kever Doue, e kever hon +nesa, en hor c'hever hon unan. Mad eo da lakaat ar +peoc'h etre an dud, an urz en tiegeziou, ar garantez etre +an holl ; da vouga an dizurz hap an droullans : mad eo +da bep tra : ad omnia utilis est. + Ma zeuz hirio kement a ziezamant etouez an dud, +mar teu ar paour da zellet kement a dreuz ouz ar pin- +vidik ha da lavaret : perak da hen-ma an aour hag an +hean ha din-me ar bara groz hag al labour ; mar teu ar +pinvidik da suna c'houezen ha goad ar paour ha da ni- +veri pegement a dalv pep diveraden zour a guez diouz +he dal ; ma vank ar vugale da zenti ouz tad ha mamm, +d'ho dilezel, da gaout mez ouz ho anzao, perak kement- +se ? Abalamour ar relijion a ia fall : quia nullus est +qui recogitat corde. + Va Breudeur, greomp eta evel sant Mark, patroun ho +parrez kredit d'ar relijion, heuillit ar relijion, ha +dreiz-hi ma na vezit ket atao eürus var an douar, e +c'hellot da vihana esperout beza eürus en Env. — Evel- +se bezet great. + + * * * + +.NPO + + + + IV + + PREZEGEN + + Great e Santez-Anna ar Palud da vis Guere 1888 + ————————— + + Inspice et fac secundum exemplar + quod tibi monstratum est. + Sellit ha kemerit skouer divar ar' + pez ho pezo guelet. + + + Va BREUDEUR HA VA C'HOAREZET CHRISTEN, + + Deut oc'h ama, darn a dost, darn all a bell, rak a +bell kouls hag a dost eo bruded ar japel-ma : chapel +Santez-Anna ar Palud. + Ar bed, deveziou a vez, a ra hen ivez, eur c'halvaden +d'he vignoned, ha var he gomz e tiredont lod da velet, +lod da veza guelet, holl gant ar zounj pe da gaout pli- +jadur, pe da greski ho danvez. + En eur zont ama, hirio, a bep tu ha ker stank, ken nive- +ruz all, n'ho c'heuz ket, c'houi, sentet ouz mouez ar bed. +Eur vouez all ho c'heuz klevet, ho c'heuz selaouet : +mouez an Env, mouez ho feiz. + Anavoud a reac'h pe abalamour ma ho c'heuz he +guelet araog hirio, pe, rak ma ho c'heuz klevet prezek + 3 +.NHO +34 MEULEUDI SANTEZ ANNA +.NTO + +divar he fenn, ar japel venniget-ma. He guelet a rit dia- +zezet e ribl an aod. En tu ze, ar mor doun gant he +avelou foll, he rec'hier kuzet, he darziou dijaden ; en tu +ma, an douar bras, henvel hen ive, ouz eur mor danjerus +hag a velomp varnhan, ken aliez a veach, ar c'horf +bruzunet gant ar c'hlenvejou hag an ene paour bloun- +set gant ar pec'het. + Ha neuze, pe, rak ma zoc'h bet dija krok-ha-krog +gant an danjer, pe gant aoun d'en em gavout ganthan +tal-ha-tal en amzer da zont, e zoc'h diredet holl gant ar +memes c'hoant : Rei da Zantes Anna eur merk anat +euz ho fizians, euz ho c'hanaoudegez vad ; deuet oc'h +evit he zrugarekaad, evit en em erbedi outhi. + Va Breudeur, ne c'hallan nemet ho meuli a gement- +se. Rak, mar d'eo ar Zænt holl hon difennourien dirak +Doue, Santez Anna, dreist ar re all a zo bet, a holl vis- +koas, kemeret evit patronez Breis-Izel. + Koulskoude, n'eo ket awalc'h he fedi, he c'hared ; +red eo c'hoas, eveldhi beva e doujans, e karante Doue, +hag hirio, e seblantan he c'hlevet o lavaret d'heomp ar +gomz e meuz dreiz-hi digoret ar gelennadurez-ma : +Inspice et fac.. . Guelit petra oun bet ha grit eveldhon. + Distroomp eta var hor c'his da ober eur zell var an +amzer dremenet ha skoomp var dor an ti ma veve enn- +han naontek-kant vloas zo ar Zantez-ma, e ma hirio, he +fardoun. ' + Ennhan, en ti-ze, ni gav var eun dro : +1) Eur jervicherez fidel da Zoue, +2) Eur pried karantezus, +3) Eur vamm vad. + +.NHO + MEULEUDI SANTEZ ANNA 35 +.NTO + + * + * * + Va Breudeur ker, er bed-ma pep den hen deuz he +speret hag a joaz he hent ervez he zounj . Mez holl, en +despet d'ar plegou dishenvel a gemerer, ne glasker +nemet eun dra, atao ar memes hini : beza eürus. Hag +evit dont a benn da dizout an eürusted-ze, ne esperner +na poan, nag izign, nag amzer. Prez, tiz a veler var an +dud. En em jala 'rear aleiz, ar c'horf ne jomm ket dila- +bour nag ar speret dizoursi, diaket, dibreder. Ha kouls- +koude, red mad eo kredi e c'hen em fazi an darn vuia. +Rak pa zellan ouz ar pez a dremen, pa zelaouan ar pez +a lavarer, me a gleo klemmou aleiz hag a vel kalz a +zaelou. Ia, neubeut a dud a zo eürus rag nebeut a zounj +ervad e komz Jesus-Krist : unum est necessarium : eun +dra hebken a zo red ; red eo karout Doue, red karet an +nesa er guel a Zoue, red eo en em garet hon-unan +ervez Doue. + Setu ar pez a ententas, ar pez a reas Santez Anna. + Ervez sant Jerom, he fried Joachim hag hi a rea teir +lodenn euz ho danvez : al loden genta evit Doue, an eil +loden evit ar paour hag an dremenidi, an drede loden +evit ho ezomou ho unan. Doue da genta, an ezomek da +eil hag hi ho unan varlerc'h . + Ar renk diveza a zalc'hent, eta, evitho, er pez a zell eus +traou an douar. Mez diskuez a reont dre eno, pegen +aketus oant da binvidikaat ho ene. E leac'h klask +madou ha ne c'hellont en em viret nag ouz ar merkl +nag ouz al laër, e klaskent da genta rouantelez an Env + +.NHO +36 MEULEUDI SANTEZ ANNA +.NTO + +hag ar zantelez a ranker da gaout evit beza enn'hi +digemeret. + Rak-se : Plijout da Zoue hag he veuli, ober vad d'an +holl, dreist pep tra d'an ezomek ; —— lakaat buez hir an +eternite dreist buez verr ar bed-ma ha mad an Ene +araog mad ar c'horf, setu petra eo bet kenta sounj, +brasa aket Santez Anna hag hen anzao a rankomp, +choazet he deus ar guella loden. + Ne c'houzoun ket kaer pe seurt plijadur a c'heller da +danva en eur lezel a gostez gourc'hemennou Doue, evel +pa na ve, goude ar maro, netra da c'hortoz na netra da +zouja ; o tistrei he galoun divar an Env evit he staga +ouz an douar, o staga park ouz park, o vernia pez +arc'hant var bez arc'hant ; pe seurt plijadur a c'heller +da danva o c'hober poan d'an nesa pe zoken, o +tremen, heb ober vad, abiou an nep zo en dienez. + Mez a dra zur, eürus eo an den hag a zant eo benniget, +karet gant Doue, eürus an den hag a c'hell lavaret : —— +« ne vezo ket goullo va daouarn pa rankin mont da renta +kount eus va buez. » —— Eürus an den hag a zo he hano +meulet gant an dud, an den a glev e toull he zor ar +paour o lavaret. « Bennos Doue deoc'h er bed-ma, +hag ar barados er bed all. » + + * + * * + + Servicherez fidel da Zoue : Santez Anna 'zo bet ous- +penn eur pried karantezus. + Doue, pa grouaz ar bed, a reaz pep tra gant pouez, +gant muzur, gant urs ; da bep den rak-se, kouls ha d'an + +.NHO + MEULEUDI SANTEZ ANNA 37 +.NTO + +holl draou all, e verkas he rank hag he stad. Lod a vez +ganthan galvet da lakaad moger ar bed etre ar bed hag +ho ene ; lod all heb kuitaat ar bed a zalc'h bepred ho +c'halon distag, diliam evit gallout eassoc'h a ze miret +ennhi d'ar vertus ar c'henta pazen, ar plas a enor hag +ober gant muioc'h a nerz labour Doue var an douar. + An darn vuia a ra gant ho c'haloun, dirak aoter ar +Briadelez, eur skoulm hag a zeu ervez ma 'vez great ha +douget, da veza eur skoulm a vennoz, a joa, a eurusded +pe eur skoulm a zaelou, a zizesper, a vallos. + Eun dra bounner eo, e guirionez, eun dra garguz, +diez da zevenout, da zigas da vir dont da lavaret da +unan all : « Setu va dourn d'id astennet ha var balf an +dourn-ze, va c'haloun a bez. Ennhi, hiviziken, er ga- +loun-ze, ar c'henta plas a zo, ha betek ar maro, a vezo +d'id goude Doue. Ervez va galloud, me a raio da eürus- +ded hag a gemer an Env da dest, eo va c'homz leal ha +guirion. Da joaiou a vezo va joaiou , da distridigez va +hini, ha mar kavez var da skoaz eur groas benag, me +' zougo ar penn pounnera. » Nag a bed lavar evel-se, +n'hon deus-ni ket, ni ho peleien, digemeret en hon buez, +ha varlerc'h, pegen aliez a veach, eleac'h eürusdet hon +deuz kavet hirvoud ha ran-galoun. + A beleac'h e teu kement-se ? Ar c'henta, ar brassa +pen-kaos eo rak ma kaver kals priejou ha ne bedont ket +Doue da zont d'ho eured, kals priejou, hag a zeu goude +ho eured da lakaad Doue var an eil bazen en ho c'ha- +loun pe d'hen taol er meaz deuz an ti. + Va Breudeur ker, ar garantez a zo eur blanten figus, + +.NHO +38 MEULEUDI SANTEZ ANNA +.NTO + +kizidik ha naoneg . Figuz eo : n'en em blij ket e peb +douar ; ne c'hell ket bea greffet var bep seurt treid : +kizidik eo : re a c'hlao, re a avel, re a ienijen hen laka +da wenvi, da vervel. + Naoneg eo ouspenn ; goulen a ra ma 've kenteliet mad, +stuet e doare var he zro : izom he deuz bep eil tro, a +c'hlizen ar mintin hag a domder ar c'hreis-deiz . + Evit chom beo hag ober brud e rank eta beza greffet +var ar zantelez, plantet e liors an Aotrou Doue, ha tro +var dro, evel eur c'hael-spern, lakeat doujans Doue, d'he +diouall eneb drouk. Red eo e teuffe ouspenn grasou +an Aotrou Doue d'he zaouri ha d'he zomma ha bennoz +an Env da zistrei divar-n-hi pep gwall varrad amzer. + Anez kement-se, abred e wenvo, e veleno, e varvo, +marteze. Sellit kentoc'h ha guelit. + E peleac'h, etre pe rumm priejou , e ren ar brasa +ienien, e sao an aliessa trous, e red ar puilla daelou, e +kaver ar brasa keus, ar pounnerra disesper ? Ne lava- +ran ket, ne zafe ket avechou eur goummoullen benag +azioc'h ti ar guella priejou. Peleac'h kaout var an douar +an den n'hen deus ket mank hebed ? Mez daou bried a +zoujans Doue a oar mad eo berr pep speret, eo dinerz +pep kaloun, eo fallakr an ærouant ; rak-se e c'hen em +bardonnont, e c'hen em garont, e vevont e peoc'h. Diou +galoun staget gant dourn Doue an eil ouz heben hag a +c'hoar en em glevet mad, a ra evel eur barados euz ho zi. + Setu ar pez a reas Joakim hag Anna. + Mez Joakim a ioa eur zant, Anna a ioa eur zantez +hag eaz e kavent rak-se, servicha Doue ho daou hag + +.NHO + MEULEUDI SANTEZ ANNA 39. +.NTO + +ober an eil eürusded egile o c'hen em garet ervez Doue. + Euz ar garantez a rene etrezho ho daou, sant Jerôm +a ro d'heomp eun testeni. + Joakim bep bloas, a iea ervez lezen ar vro, da ober +eur sakrifis e templ Jerusalem. Bep bloas ive, kement +hag ober e rea da Zoue eur sakrifis euz ar re gaera. Eur +bloavez, ar belek karget da lakaat urz er zakrifisou a +veze kinniget, a lavaras da Joakim : « Penaos eun den +dizher evel doud-te, eun den ha n'eo ket bet benniget +he Briadelez rak n'hen deus krouadur hebed digant Doue, +a gred ober sakrifisou ker bras, rei prof ken koustus ? » + Da eur rebech ken c'houero sant Joakim ne respoun- +taz ket. Heb en em glemm e kuita templ Jerusalem, +en em denna ' reas a gostez pell deus an dud hag eno e +savas eul lochen da wela. + Anna he bried, test deuz eun henveleb glac'har, a +gemer eur gouriz reun, iun a ra, pedi hag hirvoudi, +en eur c'houlen digant Doue ar c'hras ma vezo tennet +an dismegans divar hano he fried. + Evit-hi, evitho ho daou, Doue 'ra eur burzud. Da +recompanzi ho c'harantez, e ro dezho en ho c'hosni, eur +verc'h benniget dreist an holl verc'het all : Santez Anna +a lakeas er bed ar Verc'hes glorius Vari. Hag evel ma +he devoa en em ziskuezet skouer ar priejou mad e +c'hen em ziskuez ive : skouer ar mammou karantezus. + + * + * * + Eur garantez all da heul karantez Doue hag hini he +fried a c'houlennas eta, digemer e kaloun Santez Anna : +karantez ar vamm evit he merc'h. + +.NHO +40 MEULEUDI SANTEZ ANNA +.NTO + + Va Breudeur ker, ne laeromp ket loden an Aotrou +Doue. Hen dreist pep tra, eo hen deuz great ar Verc'hez +Sakr ar pez ma zeo. Eva, ar genta maouez, a gollas ar +bed : Eur verc'h da Eva eo a dle hen savetei. Ha Doue +a bell, a bourchassas, a aozas pep tra evit kas da benn +ar pez hen doa rezolvet dre druez ouzomp. + Mez ma reaz evit ober euz ar Verc'hez eur grouadurez +ker pur, burzud var burzud, Santez Anna a reas he lod. + 1° Sellit outhi : He merc'h c'hoas iaouankik flamm, +a zo en he c'hichen o teski lezen Doue. + 2° D'an eil Santez Anna n'he doa krouadur ebet +nemet-hi. Ha koulskoude, d'an oad a dri bloas, Mari a +zo kaset d'an templ ha roet da Zoue. + Tadou ha mammou, setu aze ho skouer. Peurvuia +eur c'hrouadur a vez ar pez ma vez great : nebeut a +drec'h wen. En em glemm a rear euz ar vugale ; guel- +loc'h e ve en em glemm euz ar re nebeut a zoursi a vez +bet kemeret d'ho c'helen ervad. + Eürus an nep er bed-ma, a ra evit Doue, evit he +nesa, evithan he unan, ar pez a c'houlenn mad an ene. + Koulskoude, hag e tiguesfe ganheomp, kueza er +pec'het, ne gollomp ket a fizians. + Eur sant hen deus bet lavaret divar benn ar Verc'hes : +omnipotentia supplex. Me 'lavaro da m'zro, Santez +Anna dre he feden a zeuio a benn euz kement e dezho +c'hoant. Ar Verc'hez a zo he merc'h, Jesus-Krist a zo +he mab bihan : Galloud he deuz eta dirag Doue. Ha +hent all, ne c'hello ket mankout a garantez evidomp +ni bugale ar beg douar ma a zo en em wlestet dezhi. + +.NHO + MEULEUDI SANTEZ ANNA 41 +.NTO + +En em erbedomp eta outhi gant fizians. Mar d'homp +mad, hi hor jikouro da genderc'hel ; mar bevomp er +pec'het, hi a astenno d'heomp he dourn evit hor zevel +da genta ha rei d'heomp nerz da jomm en hor zao beteg +ar fin. + AMEN. + +.NPO + + + + V + + STEUEN + + Evit eur zarmoun da ober e neus fors pe seurt + pardoun divar benn eur zant pe eur zantez + + + VA BREUDEUR KER, + + Hirio gouel S*** X***. Seblantout a ra din a c'haleze +divar he dron, her c'hlevet o lavaret d'heomp ar pez a +lavare gwechall Sant Paol d'ar gristenien eus he amzer : +Imitatores mei estote sicut et ego Christi. + Ali a bris mor deuz unan. Rak, ha setu e daou c'her +ar pez a lavarin deoc'h hirio. + 1° Ne maomp var an douar nemet evit beza sant +en deiz da kont. + 2° Penaos anavout ha ni 'zo var ar venojen vad. + + § 1. Ne maomp er bed nemet evit gounit an Env. + Doue hen deuz hor c'hrouet evit ar barados. + Jesus-Krist en deuz hor prenet evit ar barados. + Ar Speret Santel ne hean d'hon dougen ha d'hon ren +varzu ar barados. + +.NHO + VAR AR ZILVIDIGEZ 43 +.NTO + + * + * * + +Eur rejant kos, var a gounter, en em gavas eun deis +gant unan euz an dud iaouank a ioa bet ganthan er skol. + —— Sell, eme ar rejant kos, c'houi a zo aze ? Ha iac'h +mad var a velan, guell a ze ! Mez petra oc'h c'houi deut +da veza ? + —— Troet e meuz va zounj ar var vicher a zoudard, ha +setu me dija kabiten. + —— Kabiten ? Oh ! mad tre. Heur vad ho c'heuz. Ha +goude? petra 'veffot goude ? + —— Goude mar gellan e vin koronel. + —— Guelloc'h c'hoas ! Ha goude ? + —— Goude general ma vez chans vad. Mez diez eo +pignat ken huel. + —— Ia eur garg huel ha dies da baka, esperomp evel- +kent. Ha goude ? + —— Goude ? gant va fae e c'hedin ma venn deut kos. +Pa bouezo re an oad var va diskoas, me a iel da veva +dibreder. + —— Ha goude? + —— Goude e varvin. + —— Ha goude ? + —— Goude ? Me ne ouzoun ket. + —— Mad ! Me c'hoar. Goude pil pe fas. Daou lojeiz : +Baradoz pe ifern... Eur vech kollet, kollet evit mad. Taol +tro hebed. Ha neuze : quid prodest homini si mundum +universum lucretur animæ vero suæ detrimentum patiatur. + Setu perak : Imitatores mei estote sicut et ego Christi... + +.NHO +44 VAR AR ZILVIDIGEZ +.NTO + + Ne lavaromp ket : N'eo ket red ober kement hag ar +Zænt ! Nann, mez red eo ober ar pez a c'houlen Doue. +Ha Doue a c'houlenn ma kerzimp digaillar var hent ar +barados. —— Ne lavaromp ket eo diez... Quis me liberabit +de corpore mortis hujus : D'ar Zænt eo bet diez ive. + * + * * + Penaos anaout, ha ni a ra, ia pe nann, ar pez a c'hou- +len Doue ? —— Mean diskuiller an orfebrer... Ar peziou faos, +henvel evit c'henta gwel, ouz ar peziou ac'hant mad... + Mean diskuiller an aviel : —— 1° Si pez tuus scandalizat +te abscide eum et projice a te... Beza sant koustet pe +gousto, en despet da bep tra... Evit an traou ne zellont +ket ouz ar zilvidigez e c'heller ober meur a sakrifis... +A eneb he zilvidigez arabat sakrifia netra. + 2° Quarite primum regnum Dei et hæc omnia adjicien- +tur vobis... E c'hallomp er bed, klask meur a dra, mez +da genta dreist pep tra, regnum Dei... rak : quid prodest +homini... ? + 3° Sive manducatis, sive bibitis, omnia in Gloriam Dei +facite... Peb den hen deuz he stad, he labour ha pep +unan a dle poania d'ober mad he dreus en he stad... +Mez e n'euz fors pe seurt buez, e tle beza ar zounj euz +ar zilvidigez. + 4° Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus +erit... Aliez e ve lavaret : labourat awallc'h evit hirio... +Labouret awalc'h, d'an oad e meuz : diskuizomp +brema... Evit beza sant eo red labourat beteg ar maro... + +.NHO + VAR AR ZILVIDIGEZ 45 +.NTO + +An ebestel a lavare eun devez da Jesus : Ecce reli- +quimus omnia et secuti sumus te, quid ergo erit nobis ? +—— Ha Jesus a respountas : Vitam æternam possidebitis. +—— Labourit epad ho puez evel an Ebestel da vont da +heul Jesus, — et vitam æternam possidebitis. + + Amen. + +.NPO + + VI + + PREZEGEN + + Var ar Zantelez + ————————— + + Imitatores mei estote, sicut et ego Christi + Kemerit skouer divar-'n-on-me, evel ma + kemeran skouer va-unan divar Jezuz-Krist. + (1. cor. 4-16). + + + Va Breudeur ha va C'hoarezed kristen, + + Pedi, kared, trugaregaad a reomp ar zent ; hor +fizianz a lakeomp en-ho ; deiz ho gouel, deiz ho far- +doun, a vez, evidomp-ni ivez, eun deiz a c'houel, a +bardoun, a laouenidigez. Kement-se a zo mad, a zo tal- +voudek, rak ar zent a zo hor mignouned, hor breudeur, +hor madoberourien ; din int a bep fizianz, din a bep +meuleudi ! Koulzgoude, kement-se n'eo ket aoualac'h ; +red eo c'hoaz ; pelloc'h e zaan ; red eo, dreist pep tra, +beva evel ma ho d-euz-hi bevet ho-unan, evit galloud, +eun deiz da zon'd, kaoud perz en ho levenez hag en ho +eüruzded. Ar pez a hell ober d'hezo ar brasa plijadur eo +ma heuillimp, koulz hag hi, gourc'hemennou an Aotrou + +.NHO + E RANKOMP BEZA SENT 47 +.NTO + +Doue, ha seblantoud a ra d'in ho c'hlevoud e lavared +d'heomp ar pez a lavare gueach all an Abostol Sant +Paol da gristenien he amzer : imitatores mei estote, sicut +et ego Christi : kemerit skouer divar-'n-on-me, koulz ha +ma kemeran skouer va-unan divar J.-K. + Deiz gouel ha pardoun Sant-Leier, kemeret gant ho +tud koz evit patron ar japel-ma, e m-euz kavet mad +lavared d'heoc'h eun nebeud komzou divar benn ar zan- +telez gristen. + 1° Evit ma poanio pep unan da veva ervez Doue,e +lavarin d'heoc'h, da genta, e rankomp, ni ivez, beza sent +abarz kaoud digemer en Envou ; + 2° Hag evit rei fizianz d'an holl, e tiskuezin, abarz +achui, e ma e galloud pep den beva gant santelez. + * + * * + VA BREUDEUR KER, + + Tud ar bed, a unan gant an drouk-spered evid hor +c'holl, a velod oc'h ober ho zreuz var an douar, heb +kemered, koulz lavaroud, an distera poan da veva ervez +lezen an Aotrou Doue. Dizounj ha dibreder, evel tud ha +n'ho defe, en tu all d'ar bez, netra da zouja na netra da +esperoud, e lakeont mad ho c'horv araok mad ho ene, +bolontez ho c'haloun araok bolontez an Aotrou Doue, +eüruzded ar vuhez hirio araok eüruzded ar vuhez da +zon'd ; ha goudeze, evit mouga rebechou ho c'houstianz +hag en eur zizamma dirak an dud, e lavaront : daoust +betra disprijoud plijadureziou ar bed, kastiza 'r + +.NHO +48 E RANKOMP BEZA SENT +.NTO + +c'horv, hag huala 'r galon ! Kement-se a zo mad d'an +nep a glask beza sant : mez heb en em renta sent,e +c'haller gounid an Envou. + Kenvroïz, va Breudeur, a eneb ar pez a reont, ar pez a +lavaront, bezomp, oh bezomp ato var evez. Ho c'hustumou +a zo milliget gant J.-K., hag ho c'homzou a zo kountrol beo +da gomzou Doue. Lavaroud a reont : n'eo ket red beza +sent ! Ha Doue, an Doue ma rankimp, eun deiz, renta +d'hezan kount euz hor buhez hed-da-hed, Doue a lavar +e fell d'hezan e veac'h sent : hæc est voluntas Dei, sancti- +ficatio vestra ; bezit sent, eme-z-an, rak ma zounn sant +va-unan, me ho mestr hag hoc'h Aotrou : sancti estote +quia ego sanctus sum, dominus deus vester. Ne lavar ked : +mad eo beza sant ; me a ro kuzuil d'heoc'h da veva gant +santelez ; pelloc'h e za, Kristenien, eur gourc'hemen eo +a ro, ha nann eun ali heb-ken : bezit sent, red eo e +veac'h sent ; sancti estote ; nann c'hui ha c'hui heb-ken, +mez c'hui, va breur, mez c'hui va c'hoar, mez c'hui ha +c'hui c'hoaz, mez c'hui holl hag a c'houlen salveteï hoc'h +ene : bezit sent, sancti estote. + Da biou, e guirionez hag ervez al leoriou sakr, e +velomp-ni prometet ar vuhez eternel ? Prometet eo d'an +hini a stourm oud-han he-unan evit disc'hrizienna 'n +techou fall euz he galoun : regnum cœlorum vim patitur ; +promettet eo d'an hini a en em ziwall, gant evez mad, +ouz an holl bec'hejou mezuz ; beati mundo corde ; pro- +metet eo d'an hini a zo distak he galoun diouz falz +madou an douar, d'an hini a gar Doue dreist pep tra +hag euz he holl nerz, d'an hini a gar he nesa eveld'han + +.NHO + E RANKOMP BEZA SENT 49 +.NTO + +he-unan, d'an hini a heuill, penn-da-benn, lezen an +aviel : si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Pe, mar +kavit guell, hag evit lavared holl e daou c'her : ar vuhez +eternel a zo prometet d'an hini ne reaz, a viskoaz, pe- +c'hed marvel hebed, pe, da vihana, goude beza, dre ar +pec'hed, ankenniet kaloun he Zoue, a c'hounezaz he +bardoun dre eur guir binijen. + Hogen, va breudeur, petra eo an den ha ne reaz, hed +he vuhez, pec'hed marvel hebed ? Petra eo an den hag a +ra eur guir binijen, goude beza pec'hed ? Marteze c'hui a +c'halvo anhezan eun den a zoujanz Doue, eur c'hristen +leal ha vertuzuz ; mez me a gav d'hezan eun hano all, +hag an hano-ze eo an hano a zant. + Guir eo ne rankomp ket evit mon'd d'an Env, ober +kement hag ho d'euz great darn euz ar zent na kaoud +ker braz santelez hag hi. Eun nebeudik hebken ho +d-euz ar gourach da zilezel pep tra evit Doue : da gui- +taad madou, kerent ha mignouned dre garantez evit-han ; +d'en em denna er c'hoajou pell diouz trouz ar bed, da +gousked var an douar ien, zougen ar gouriz reun, +da veva divar griziou. Kement-se a zo mad, eüruz an +nep her gra, mez kement-se n'eo ket red evid an holl. +Ervez J.-K., e zeuz meur a bazen e rouantelez an Env. +Ar bazen huella, ar c'henta renk a c'hortoz ar re ho +devezo, hed ho buhez, muia-karet ar vertuz ; mez, Ken- +vreudeur, ha taolit evez mad ouz ar gomz-ma, mez an di- +veza renk he-unan, ne vezo roet ervez Sant Iann, nemed +da eun ene disklabez a bep drouk : nihil coinquinatum in- +trabit in eo ; ne vezo roet nemed da eur zant, sant nann + 4 +.NHO +50 E RANKOMP BEZA SENT +.NTO + +ato dirak daoulagad an dud (an dud aliez a zianavez ar +guir vertuz hag a laka 'n drouk e leac'h ar mad) mez +sant dirak daoulagad difazi eun Doue leal hag a ro ar +gaerra kurunen d'ar zantelez muia kuzet ouz an dud pe +vuia zisprijet gant-ho. + N'eo ket heb abek e lavaren eta d'heoc'h, en eur gou- +manz, kemeroud skouer divar ar zent evel ma ho d-euz +kemered skouer ho-unan divar J.-K. : imitatores mei +estote sicut et ego Christi. + * + * * + Koulzgoude, va Breudeur, mar d'eo gouel ar zent eun +devez a laouenidigez evidomp rak ma tiskuezont d'heomp +an hent a dleomp da heuillia hon-unan, e zeo, er memez +amzer, eun devez a dristidigez rak ma kavomp hor +buhez ken dishevel dioc'h ho hini. + Hi, er penn kenta, ho deuz klasket rouantelez an +Env ; ha ni, re aliez siouaz, ne glaskomp nemed madou, +enoriou, plijudureziou an douar ; hi, e pep tra, a c'hou- +lennaz anaoud hag heuillia bolontez Doue, ha ni, re +aliez siouaz, a zelaou mouez hon techou direol. E c'hal- +lomp, guir eo, tremen evit tud honest dirak ar bed ; +mez beza direbech dirak an dud, mar deo aoualac'h evit +tec'hed dioc'h ar prizoun hag ar grouk, n'eo ket aoualac'h +evit mon'd d'an Env. E c'hallomp, ar brava, ober hon +treuz var an douar ; mez evit treuzi an douar an den ne +vez ket pell : 10, 20, 30, 60 vloaz, hag achu holl ; hag +hon treuz, er bed-all, penaoz her graimp-ni, pa skoio +evid-omp an heur da renta da Zoue eur gount piz ha +didruez euz hor buhez penn-da-benv ? + +.NHO + E RANKOMP BEZA SENT 51 +.NTO + + Ha petra ' lavaromp-ni evit klask en em zizamma +dirak hon daoulagad hon-unan. Lavared a reomp : + l° Re boaniuz eo beva santelamand. + 2° Doue a ro d'in re nebeud a c'hrasou. + 3° Re a zanjerou a gavan var hent ar vuhez. + Guelomp hag hen a zo, en abegou-ze, ken tra nemed +digareziou, pe gant re, an drouk-spered a zeu da lus- +kellad hor c'houstiansou digourach evit ober d'heomp +kousked dispount er stad a zizurz hag hor c'holl sur- +roc'h a ze. + l° Re boanniuz eo, eme c'hui, kerzed ato dibec'h gant +an hent mad ! + Ah ! va breur ha va c'hoar, a koumpren a rit-hu mad +ar pez a lavarit. Penaoz eta ? Re boaniuz beva gant +santelez, da lavared eo : re boaniuz kared eun Doue +hag a zo evidoc'h an tad an tenerra, ar c'harantezusa +madoberour ; kared eun Doue hag a rento, hed an eter- +nite, eüruz an nep her c'har, ha maleüruz an nep n'her +c'haro ket. + Goud a raan evelkent e z-eo koustuz avechou, ha +koustuz braz, derc'hel mad da lezen an Aotrou Doue. +Guelit Sant Leier, patron ar japel-ma savet ganheoc'h +'n he hano. Leier, ganet a lignez huel, a studiaz, a viha- +nik, lezen Doue, en eskobti Poitiers. Ar brud euz he +furnez hag euz he vertuz, a reaz da Roue Bro-C'hall her +gervel d'he balez, mez penaoz benak ma zoa euz an +huella noblanz, Leier a gavaz guell dilezel falz espe- +ransou ar bed-ma evit en em rei holl da Zoue. Great +eskob a gear Autin, ne glaskaz morse nemed ober vad + +.NHO +52 E RANKOMP BEZA SENT +.NTO + +d’an holl, ha lakaad doujanz Doue da rên e kaloun +pep unan ; mez evelkent e c’hoarvezaz ganthan ar pez a +c’hoarvez aliez gant an dud leal ; gouzanv a rankaz +poaniou braz. Goude beza bet kaset er meaz euz he +eskopti, e oue tenned d’hezan he zaoulagad, trouc’het +he deod, taolet e’r prizoun ha dibennet. + Koulzgoude, derc’hel a reaz bepred stard da lezen +Doue; evel J.-K., e pardounaz d’he vourrevien ha da +heur he varo, e rentaz meuleudi da Zone, rak ma zoa +bet kavet din da c’houzanv ar verzerenti. + Poan a goust avechou eta, derc’hel mad da lezen +Doue ; mez, va Breudeur, goulennit digant ar pec’her ha +n’hen deuz ket, hen ivez a boan dindan gouask he zizur- +ziou ; mar kavit guell, diskennit en ho kaloun hoc’h- +unan. Great ho c’heuz ar mad, ha, marteze, an drouk +ivez, siouaz ! hogen m’her goulen ouzoc’h : pe c’houde eun +devez tremenet er guel a Zoue pe c’houde eun devez roet +holl d’an dizurz hoc’h c’heuz-hu santet skanva ho kaloun ? + Va Breudeur, e leac’h ho respount, hoc’h-unan, se- +laouit respount Sant Aogustin. Araok beza da Zoue, e +tanveaz holl blijadureziou an douar, hag Aogustin, dis- +troet ouz Doue, a lavare : Gened bepred oajet ha bepred +nevez, re zivezad e m-euz ho karet. Ia, Kenvreudeur, +oll joaiou ar bed a zo nebeudik a dra, mar dint eun dra +benak, e tal kichen ar peoc’h dudiuz a danva eur galoun +gristen. + + 2° Re nebeud a c’hrasou a ro d’heomp an Aotrou +Doue ! + +.NHO + E RANKOMP BEZA SENT 53 +.NTO + + Da eun henveleb abek, Kenvreudeur, ne rin respount +hebed. Grit, evit en em zifazia, eur zell heb-ken a bep- +tu d’heoc’h ; rak ne velot a beb kostez nemed grasou ha +madoberou. Azioc’h ho penn, setu Doue, ha Doue a zo +galvet, dre he hano mad, an Doue a holl garantez ; en +ho tourn setu leor an Aviel, hag an Aviel a zesk d’heomp +ne vezimp morse tentet en tu-all d’hon nerz ; var hoc’h +henchou, setu ar groaz en he zao, hag ar groaz eo ar +guele kalet, ruziet gant goad J.-K., o vervel evit hon +zilvidigez. En ho parrez, setu an Iliz, hag en Iliz-se, +beleien vad, karantezuz, evit ho kelen, sakramanchou +evit ho pardouni hag hoc’h harpa ; en Iliz Jezuz-Krist +he-unan evit beza magadurez hoc’h ene, sklerijen ho +spered ha laouenidigez ho kaloun (1). Nann, va Breu- +deur, n’eo ket grasou Doue eo a rank d’an den, an den +eo a vank da c’hrasou Doue. + + 3° Re a zanjerou a zo en dro d’heomp ! + Va Breudeur, ho anaoud a raan, an danjerou-ze, ha +pell a zo ma klaskan lakaad an dud, nann da zarri ho +daoulagad, mez da c’houren out-ho a vir galoun. Ia, hent +ar vuhez-ma ' zo danjerou var-n-han : danjerou a berz +an drouk-spered, danjerou a berz ar bed, danjerou a +berz hor zempladurez hon-unan : mez, va Breudeur, +dourn Doue n’ho tilezo ket, jomm a raio en ho kerc’hen +evit hoc’h harpa, ho sevel, ho ren, ha dre he nerz, c’hui + +.NFO +(1) Grit eur zell dindan ho treid : +bale a rit var douar eur vro brudet a +bell dre he relijion hag he feiz ; +Bro Vreiz-Izel hag ar feiz gristen a zo diou +c’hoar abaoue daouzek kant vloaz zo. + +.NHO +54 E RANKOMP BEZA SENT +.NTO + +a zeuio, mar kirit mad, abenn euz a bep tra : omnia +possum in eo qui me confortat. + Ar zent, en ho raok, ho d-euz anavezet ar stourm hag ar +brezel. Klevit an den zantel Job o roï malloz d’an deiz +ma teuaz var an douar ; sellit Sant Jerom o skoï gant +eur vilien var boull he galoun evit trec’hi he wall zon- +jou ; guelit Sant Pôl oc’h en em strinka d’an daoulin +betek teir gueach evit goulen ar c’hras du vouga ioulou +mezuz ar c’hig. Hi eta ivez, a ranke stourm, a ranke gou- +ren, ha koulzgoude setu int—hi eüruz en Env. Va Breu- +deur, perak ne c’halfemp-ni ket ar pez ho d-euz gallet +kement a re all, a raoz-omp : cur non potuero quod isti, +quod istœ ? + * + * * + Parisioniz Riek, kenta guech ma prezegiz e kador ar +virionez, eo dirazoc’h, c’hui, e komzen. + Dond a rean, a bell braz, da gure d’ho parrez, heb +anaoud nikun en ho touez, ha koulzgoude euz a berz +an holl e reseviz ar guella digemer. Galvet hirio gant +eur persoun ha ne c’hell mui beza ankounac’heat eur +vech ma vez bet anavezet mad, e zounn gant plijadur +diwezet eur vech c’hoaz en ho touez hag e lezan ga- +neoc’h evit kimiad komz an Abostol Sant Paol : kemerit +skouer divar ar zent, dalc’hit evel d’ho, mad da Zoue, +stard d’ar feiz, kerzit kalounek var hent an Env, hag +eun deiz da zon’d, c’hui deuz ho pro, ha me deuz ar +c’horn douar a vezo d’in roet gant ar Brovidanz, ni en +em gavo, en em velo a nevez, heb rankoud en em zis- +partia mui, e Baradoz an Aotrou Doue. AMEN. + +.NPO + + + + VII. + + Gouel Sant Per en ereou + + ———————— + + Petrus servabatur in carcere. + Per a ioa dalc’het er prizoun. + + + + VA BREUDEUR KER, + + Henori, kared, pedi a reomp ar zent, hor fizianz a la- +keomp e’nho deiz ho fardoun, deiz a bardoun evidomp. +Mad a reomp, rak beza int mignouned Doue hag hor +mignouned-ni, etc... Koulzgoude se n’eo ket awalc’h, red +eo ouzpenn kemered skouer divarn’ho, studia ho buhez +evit anavoud hon-unan dre be hent e tleomp kerzed +d’hon tro. + Mad hirio euz buhez Sant Per e tennan eur gomz hag a +lennomp en oferen hirio : Petrus servabatur in carcere, + Sant Per a ioa Abostol J.-K., mean fount, mean diazez +an Iliz, karget da ren ar gristenien fidel ha Per a ioa, dre +bermision Doue, dalc’het er prizoun... An Iliz var he +lerc’h a zo bet hag a zo persekutet c’hoaz hirio en deiz. + Koulzgoude an Iliz eo pried J.-K., d’hezi hen deuz pro- +metet harp ha sklerijen, en he dourn hen deuz lakeat +tenzor he c’hrasou, he veritou, he vadelezou. Ar guir + +.NHO +56 BUEZ AR C’HRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL +.NTO + +gristenien eo guir vugale Doue. Evit-ho hen deuz great +ar bed, evit-ho an Env. A hent all, Doue zo holl c’hal- +loudek : Ne ziwer nemed ar pez a gar, holl zantel, holl +madelezuz eo ive : ne gar eta nemed ar pez zo mad ha ne +glask nemed ar pez zo talvouduz d’he vugale. + Penaoz eta ha perak kement-se ? + Ar respount d’ar goulen-ma a dlean e pevar c’her da +lakaad hirio dirak ho taoulagad... + + 1° Perak poan ha brezel evit ar guir gristen var an +douar ? + Abalamour ar boan, ar brezel eo mean diazez ar reli- +gion gristen. + Eun ti zo douget var ar mean fount. Ti ar zilvidigez +douget var ar groaz, var ar binijen, var ar brezel. + Regnum cœelorum vim patitur, et violenti rapiunt +illud. + Tollat crucem suam quotidie et sequatur me. Nisi pœni- +tentiam egeritis omnes similiter peribitis. + Setu evit ar bed all. + Evit ar bed ma : in sudore vultus tui, vesceris pane. + Setu komzou J.-K., ha setu ar skouer hen deuz roet : +gounid a ra he vara gant ar c’houezen dioc’h he dal. + N’hen deuz ket eur mean hebken da astenn he benn +d’en em ziskuiza, ha pa varv, e toug eur gurunen spern, +eo stag ouz eur groaz... + + 2° Buhez ar c’hristen a zo enhi poan ha brezel, ha +perak ? +Abalamour ar brezel a ziwall ac’hanomp a zroug. + +.NHO + BUEZ AR C’HRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL 57 +.NTO + + Piou a ziwallo an arme ? — Ar gedour ! ha piou a +ziwallo ar gedour ? An enebour he-unan ! + Abalamour ar boan eo hon distro guella ouz Doue. + Eur zell en dro d’heomp ; eur zell var—n-homp. E kreiz +ar iec’hed, an danvez, ar blijadur ; nag a bed en em an- +kounac’ha, en em goll ! pa zeu ar boan e koumprenomp +pegen dister eo traou ar bed, hag e tistroomp ouz Doue +evit gounid madou padusoc’h : bonum mihi quia humi- +liasti me. + + 3° Poan ha brezel a zo buhez ar c’hristen, ha perak ? + Abalamour ar boan, ar brezel a laka an disparti etre +ar re a zo evit Doue hag ar re a zo a eneb Doue. + Eur marc’hadour arc’hantiri hen deuz en he stal eur +mean diskuiller evid anavoud an arc’hant mad dioc’h +an arc’hant faoz. + C’hui, labourerien douar, evit dispartia 'n hed goanet, +an draok, ar skaot-du dioc’h ar greun mad ho c’heuz ho +kuenterez, pe ho krouer d'ho banna en avel... + Doue hen deuz he vean diskuiller evit rei da anavoud +he vir zervicherien. Daou zoudard a zoug ar memez +guiskamant, sabren, fuzuil. Unan kalounek koulzgoude +hag egile digaloun pa groz ar c’hanoliou, pa sut ar +bouliji abiou d’ar penn, unan a zalc’h mad d’an drapo, +egile a dec’h pe en em rent prizounier... + Kalz ac’hanomp en em fazi ho-unan ; a zounj, a gred int +e guirionez evit Doue. Pa zeu ar brezel e veler sklear... +An diou gevren en em ziskouez evid ar pez ma zint : +bugale ar bed, bugale Doue. + 4° Perak, e buez ar c’hristen, poan ha brezel ? + +.NHO +58 BUEZ AR C’HRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL +.NTO + + Abalamour ar boan, ar stourm, ar c’hourenadek a rent +purroc’h ar vertuz. + Eun tamm houarn, dir, koeor, ploum, etc., goloet a +skant pe a vergl a vez taolet en deuzerez, hag a zeu da +veza ker pur, ken digemesk ha biskoaz. + Eur c’hrez fank a vez kaset d’ar ster, kannet gant +saoun ha taoliou golvez, bervet el lichou pe er vugaden, +tremenet goude dre an dour sklear : setu hen ker flamm +ha flammoc’h eget pa voue dispennet euz ar viad. + Va Breudeur kristen, — eur zell var hon ene : — ha +disklabez eo ar c’hrez a zoug. Disklabez oa, deiz hor +badiziant. Mez hent ar vuhez a zo kaillaruz... + Ar bed zo faoz evel an dour-red. + Kaloun an den zo goak ha dinerz... + Ne c’houzon ket petra eo kaloun eur c’hokin rak evit +kokin n’oun ket bet biskoaz, mez ar pez a c’houzon mad eo +eun dra spountuz selled piz ouz kaloun eun den ho- +nest. Setu ar pez a lavare eur skrifanier braz... va +Breudeur, ha ni, ha n’euz tamm strink ouz hor c’ha- +loun ; ha ne ra ket mad an Aotrou Doue dond, eur vech +en amzer, da ober kouez vad hon ene ? + + Durus est hic sermo. Ar c’homzou-ze ' zo tenn da gle- +vet. Mez evelkent pa zounijer en eternite e koumprener +mad e c’hounezer dre eur boan verr eur joauzded heb fin. + Goude holl, ententit mad, kaer hor bezo, teir groaz zo +en ho zao var an douar. + 1° E kreiz kroaz J.-K., oan hegarad, maro evit silvi- +digez an dud. Ouz houn-ma e c’hallomp sellet : mez ne + +.NHO + BUEZ AR C’HRISTEN A ZO EUR VUEZ A VREZEL 59 +.NTO + +c’hallomp ket pignad varnhi ; varnhi ne c’halle pignad +nemed mab Doue... etc. + Mez en he c’hichen, diou groaz all : 1° kroaz al laër +kleiz ; 2° kroaz al laër deou. Euz an diou-ma he ran- +komp kemered unan pe unan. + Kroaz al laër kleiz, kroaz an den a zo e kichen he +Zoue, a dorr lezen he Zoue, a zeu da vlasfemi he Zoue +a zo goloet a c’hoad he Zoue mez a zalc’h d’he bec’he- +jou... + Kroaz al laër deou, kroaz ar c’hristen mad, ar c’hris- +ten a c’houlen pardoun, ha J.-K. a respount : + Hodie : ar vuhez zo berr. Hodie : dija var an douar e +skanvaan da boaniou hag em berr e vezi ganhen er +baradoz. +Hodie mecum eris in paradiso. AMEN. + +.NPO + + +Notenn : Pajenn 60 a vez unan gant tra ebet +warnezhi. +N'eus ket a bajenn 61 nag a bajenn 62 el +levr moulet er bloavezh 1906 evit al +levrdi Corcuff e Kastellin. + +.NPO + + + + I. + + SARMOUN + + Great evit troni eur persoun nevez e parrez + Gouezec + —————— + + Sic nos existimet homo ut ministros Christi + et dispensatores mysteriorum Dei. + Pep unan a dle hor c’hemeret evit ministred + Jesus-Krist karget gant Doue da skuil he + c’hrassou var an douar. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Kozeal a rear, en amzer-ma muioc’h c'hoas, marteze, +eget na zeuz bet great biskoas, divar benn ar veleien. + Lod, her goud a raan, a-gaoze evit ho meuli, evit difenn +ho c’harg, evit en em lakaat a du gant al lezen a breze- +gont. Mez lod all, — hag ar re ma a stanka bemdez, — +a gaoze en ho eneb, a enep ar garg ho deuz, a eneb ar +gelennadurez a roont, a eneb an dever a rankont da +ober. + Mar kavont en unan pe unan anezho eur mank, eur +fazi benag, — ha diez eo na ve ket kavet pa zeo guir e +zômp kouls hag ar re all bugale Adam hag Eva, — ker- + +.NHO +64 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ +.NTO + +kent e ma int a lamm var ar fazi-ze ; anezhan e reont +evel eur spountail hag a bourmenont, gant plijadur, +dirak daoulagad an holl, gant esper ma c’hallint guel- +loc’h a ze, distaga diouzomp kalonou ar gristenien ha +mired na gasfomp ervad da benn al labour omp +galvet da ober evit silvidigez an eneou. + Mad, va Breudeur ker, divar benn ar veleien e teuan +d’am zro, da lavaret deoc’h eun nebeut komzou. + Ha penaos galloud chom heb hen ober ? + Ho c’hunan her gortozit euz va fers. Rak, hirio, ho +speret a zo e tont hag e vont euz ar persoun ho c’heuz +kollet d’ar persoun a zo digaset en he leac’h. + Marteze e c’hortozit ouspen e rafenn ho meuleudi +dirazoc’h. Mez da betra meuli ar persoun hoc’h euz kol- +let ? Amzer ho c’heuz bet d’hen anaout ; goud a rit dre +ho skiant ho c’hunan, ne c’houlenne nemet ho karet +hag ho lakaat da garet d’he heul hag eveld’han reli- +jion Jesus-Krist. Ha pa hen deuz guelet e vanke +dezhan iec’hed awalc’h evit ober mad he garg, hen deuz +roet he zilez hag en em dennet a gostez evit sonjal, heb +mui ken, en he zilvidigez he unan. + Ne veulin ket ho persoun nevez. Aze e ma ouz va +zelaou ha gouzout a raan, ne c’houlenn en eur ober +mad he garg, nemet beza meulet gant Doue. + Eaz e ve din koulskoude, ober he veuleudi dirazoc’h +rak hen anaout mad a raan ; anaout a raan ouspenn ar +vad hen deuz great e parres Plouneour evel kure, hag e +parrez ar Roc’h evel persoun. Gouzout a raan c’hoas e +tigas en ho touez ar memez kaloun vad, ar memez + +.NHO + EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ 65 +.NTO + +c’hoant hag ar memez galloud da ober en ho parrez, +ar vad hen deuz great beteg-hen, e kement leac’h ma +zeo bet tremenet dreizhan. + Mez guelloc’h ganhen lavaret deoc’h : + I.— Petra e tle beza eur persoun e kever he barrisioniz ; + II. — Petra a dle beza ar barrisioniz e kever ho +fersoun. + * + * * + I. — Petra e tle beza eur persoun e kever he barri- +sionis ? + Va Breudeur ha va c’hoarezet kristen, e peb bro +reizet mad e veler : 1° Skrivagnourien da gaiera ar +vugale kerkent ha ma teuont er-bed ; hi a verk piou an +tad, piou ar vamm, pehini eo an ti; hag ho skrid a vezo +kred, goudeze, evit ar vugale kaieret gantho hag a roio +d’ezho guir en heritaj ho zud ; 2° Gueled a rear soudar- +ded, archerien, barnerien, evit difenn ar vro ouz an +enebourien a zianveaz ha derc’hel ennhi an urz vad en +despet d’an dud fall a ziabars, etc. ; 3° Guelet a rear +medisined, karget da barea klenvejou ar c’horf... ; 4° Al- +vokaded karget da rei harp d’an dud a zo tamallet... +5° Mistri skol, karget da skigna an deskadurez etouez +an dud. + Kement-ze holl great gant furnez, gant muzur, gant +mennos vad a zo talvoudus, etc. + Mez evelkent, an traou-ze holl n’int mad nemet evid +hon treuz var an douar. Hogen evit treuzi an douar ne +vezomp ket pell, etc... hag euz traou ar bed-ma eur +vech achu ar vuez, ne da netra d’hon heul. + 5 +.NHO +66 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ +.NTO + + Mez beza hon deuz ive da ober hon treuz en eternite. + Dreist buez ar bed-ma me a vel, var dreujou an +eternite, Doue — hor mestr hirio, — hor barner var- +c’hoas, — ha goude, hor c’hurunen pe hor punision. + Piou dirag an Doue-ze, a gemero karg hon eneou ? + Va Breudeur, unan a zo galvet d’hen ober : Ar belek. + Petra eo eta ar belek ? + Pa zellomp ouz penn kenta he vuez, ne gavomp, aliez, +nemet mab eur micherour, mab eun devezour, mab eul +labourer-douar... + Eun devez avad, Doue a lavaraz... segregate mihi +Paulum et Barnabam... var dal ar c’hrouadur iaouank +e reaz eur merk gant he viz... ha neubeut bloaveziou +goude, ar c’hloarek iaouank en em strinkas var leur an +ilis... varnhan evel pa vije maro e oa pedet... beo oa +koulskoude... maro d’ar bed... beo evit Doue. D’an +deis-ze e voue great belek. + Divar neuze, sada hen, var eun dro + 1° Skrivagner an Aotrou Doue, + 2° Soudard Jesus-Krist, + 3° Medisin an Eneou, + 4° Alvokad ar Gristenien, + 5° Kelenner an dud fidel. + * + * * + Skrivagnier Doue... Ar belek a zo en he zourn, +alc’huez ar mean-font. Kemeret a ra ar bugel kerkent +ha ma teu er bed ; var he dal e laka merk ar vadiziant. + +.NHO + EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ 67 +.NTO + +Iviziken ar c’hrouadur a zo skrivet he hano var gaierou +ar barados : Doue zo he dad... an Env zo he vro. + Sourdard Jesus-Krist : — Karget da zifen en hano +Jesus-Krist ar re dre ar vadiziant a zo bet lakeat e renk +heritourien ar baradoz : he zever eo ho gervel, ho dastum +en dro dezhan e troad Aoter Jesus-Krist, evel ma teu +ar c’habiten da zastum en dro d’an drapo, ar zoudardet +all a zo dindan-han. Setu perak eo lakeat en he zorn +korden kloc’h an ilis parrez. + + Medisin an eneou : Meur a zoudard a gouez gouliet +holl var dachen ar stourmad. Meur a gristen a vez +gouliet ho ene var hent ar vuez ma, rak : Inter vos +multi imbecilles — kals tud diners. A hent all : — +dies mali sunt. Piou a bellaio an danjer ? Piou a zavo +an den kuezet ? Piou a bareo an ene gouliet ?... Ar +gador goves : sacerdos alter Christus... quodcunque, +ligaveris... erit ligatum... quodcunque, solveris... erit +solutum et in cœlis. + + Alvokad ar gristenien : Desolatione desolata est +terra... Fallagriez aleis... Var beg eun tour eur varren +houarn evit distrei ar gurun... Var an douar etre Doue +hag an dud, korf Jesus-Krist, diskennet var an Aoter +dre gomz nerzus ar belek ha savet ganthan evit distrei +breac’h an Aoutrou Doue... Gueach all eur c’habiten a +lestr, Albukerque, a gemeras pa zea he lestr da weledi, +eur c’hrouadur bihan etre he ziou vreac’h en eur lava- +ret : Va Doue ni zo pec’herien, mez ar c’hrouadur-ma +zo dibec’h, abalamour d’ezhan pardounit... + +.NHO +68 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ +.NTO + + Kelenner an dud : — Lod a lavar, da betra senti ouz +ar veleien ?... Abalamour d’ezho, Jesus-Krist hen deuz +lavaret : « ite docete omnes gentes : deskit d’an holl +heulia ar pez a meuz gourc’hemennet. + Ar persoun a zo d’ezhan kador ar virionez. D’ezhan da +lavaret : ama e ma an hent. D'ezhan da rei kuzul vad : +d’ezhan da gomz a varadoz, a ifern : d’ezhan da grial arz +ar bleiz, arz ar c’hi klanv : d’ezhan da c’hourdrouz. + Lod a lavar : Loquere nobis placentia... Hen a res- +pounto Est, est, non, non, Amicus Plato, magis amica +veritas. Ar virionez, guirionez Doue, setu he lod... Pa +vanko ar virionez e zai an traou var ho zu gin : Dimi- +nutæ sunt veritates... etc. Setu perak e rank deski lezen +Doue d’ar pec’her evit, en eur he spounta, hen distrei... +deski al lezen-ze d’ar re vad, evit en eur ziskuez an Env, +rei dezho nerz kaloun. Evel-se, adalek ar c’havel betek +ar bez, ar persoun a zo o c’heul an ene kristen... kris- +tena a ra ar c’hrouadur, ho zifen hag he rên var hent ar +vuez, he barea pa vez gouliet, pedi evithan ouz an +Aoter, hen digoall deuz fals kredennou ar bed en eur +he gelen ervez Doue. Ha pa vezo krog ha krog gant ar +maro e kennerzo anezhan : — Proficere anima chris- +tiana, — e tiskuezo dezhan ar baradoz digor ha var ar +bez e skuillo an diveza berad dour benniget. Setu aze he +loden. Ober kement-se ' zo he zever. Ho persoun nevez a +anavez mad al loden-ze... her great heu deuz er barrez a +guita... evit kenderc’hel d’hen ober eo digaset d’ar +barrez—ma... Ne vanko ket d’he labour... Kement hen +anavez mad her goar kouls ha me. + +.NHO + EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ 69 +.NTO + + * + * * + + Euz ho kostez, va Breudeur ker, ho c’heuz deveriou +e kever ho persoun, hag evit ma kavo skanvoc’h he +labour, eo red deoc’h ho gober : + Kemeret heb lakaat + Nebeut e pad. + Ho persoun a lakaï he lod : c’houi, lakit ho c’hini. + + 1° Kared ho persoun : hen ho karo, hen ho kar dija... +paneve-ze, ne vije ket deuet en ho touez... Ho karet a +reio muioc’h mui. Karit-hen d’ho tro. Ar guir garantez, +ar garantez ginidik a boull kaloun Jesus-Krist a zo ben- +niget gant Doue, a zoug eur frouezen dudius a ra eu- +rusded ar c’halonou. + 2° Respeti ho persoun : qui vos spernit me spernit. +Pilat hag Herodes... Ar re a daol pri ouz fas ar belek a +c’hoar mad petra reont. En eur vouga e kalonou an dud +ar respet evit ministred Jesus-Krist e tistroer an eneou +divar hent an Env. + 3° Senti ouz ho persoun : Qui vos audit me audit. +Studia ' ra lezenn Doue muioc’h evidoc’h eget evithan +ha goude beza he studiet e tesk anezhi d’ar re all. +Evelse he gomzou n’int ket he gomzou, he greden ne +zeu ket a berz an dud : diskennet eo divar muzellou an +Hini na c’hell na fazia den nag en em fazia he unan. +Evelse e c’hoarvez eun dra : Eun dourn d’ar persoun a zo +en ho tourn hag he zourn all a zo e dourn an Eskop’, +dourn all an Eskop ' zo e dourn ar Pap hag ar Pap gant +he eil dourn a zo krog e dourn Jesus-Krist. + +.NHO +70 EVIT TRONI EUR PERSOUN NEVEZ +.NTO + + Setu great ar jaden etre an Env hag an douar. Ennhi +ne vank mell hebed. Hag ar jaden-ze eo chaden ar zil- +vidigez. Rak beza gant Jesus-Krist eo beza gant Doue +en he varadoz. + En eur gozeal deoc’h deuz ho teveriou e meuz lavaret +deoc’h ar pez a ouzoc’h. Guelloc’h c’hoas lavaret d’heoc’h +— var a meuz klevet, ha na meuz klevet nemet ar pez +zo guir — lavaret deoc’h chom ar pez ma zoc'h. C’houi +a gar ho peleien. Hen diskuezet ho c’heuz pa zeo eat +kuit ar persoun ho peuz kollet. Hen diskuezet ho peuz +c’hoas pa zeo digouezet ho persoun nevez. Var beven +ho parrez edoc'h ouz he c’hedal evit diskouez, en dervez +kenta ma c’herrue, oa ho kalounou a du gant he hini. + Kenderc’hel a reot, va Breudeur ker, hag evelse e teui +da vir ar pez a velet er penn kenta euz an iliz ; cor +unum et anima mea : eur persoun e penn he barrissioniz, +e vont harp oc’h harp varzu eur barrez all kaeroc'h eget +an holl barreziou ar bed-ma : varzu parrez baradoz +Doue. + Evelse bezet great. + + * * * +.NPO + + + + + II. + + SERMOUN + great gant eur persoun nevez d’he barrisionis en + devez ma voa tronet + ——————— + + + PARRISIONIS MOELAN, + + E giz ma hen deus Aotrou persoun Riek diskleriet +dirazoc’h, hanvet oun gant an Aotrou 'n eskop a Gemper +da veza persoun ho parrez, ha var ger an hini hen deuz +guir da gommandi, setu me heb digarezi netra, digwezet +en ho touez. + Anavout mad a raan peger pouner eo ar zamm a zo +lakeat var va diou skoaz. + Ho parrez a zo bras ha va nerz a zo bihan. + Ouspenn, dont a raan varlerc’h eur persoun hag a +gemerac’h gant rezon, evit eun tad leun a vadelez e kever +an holl. + Ar zonj anezhan a zo c’hoas, hag a jommo pell amzer, +fresk-beo en ho sperejou. + Var dro daou ugent vloaz hen deuz labouret en ho +parres ha poaniet evit deski deoc’h lezen Doue hag ho +lakaat var hent an Env. Mez kaer hen deuz ar zantella +beleg, lakaat he boan evit derc’hel an urs vad en he + +.NHO +72 EUR PERSOUN NEVEZ D’HE BARRISIONIS +.NTO + +barres, na c’hell ket atao dont a benn euz kement hen +deveuz c'hoant. + Va Breudeur, ar mad hen deuz great dont a raon da +glask hen ober c’hoas en ho touez. Ha mar hen deuz, +divar he vele a boan, taolet eur zell a druez var lod +ac’hanoc’h en eur lavaret : « Klasket em beuz ho gounid +da Zoue, hag hi ho deuz great ar skouarn vouzar, " +Klask a rin ober eveldhan hag o distrei var hent an Env. + Va Breudeur, daoust hag ar blijadur em bezo-me da +ober en ho touez, an holl vad em euz c’hoant ? n’her +gouzon ket, mez hen esperout a raan. + Hen esperout a raan, rak ma c’hortozan euz ho perz +bolontez vad ha sentidigez. Ne anavezan ket aleiz parres +Moelan ; sur oun evelato da gavout ama, tud vad hag +anavezet em beuz dija lod, tud dreist hag am zikouro +guella ma c’hellint, da ober pep tra evit gloar Doue ha +silvidigez an eneou. + Hen esperout a raan, dreist holl, rak ma teuan en +hano Doue, a berz Doue, ha Doue a vezo en tu ganhen. + Gueach all, santez Thereza a fellaz dezhi sevel eur +gouent nevez. Mez evit eun dispign ken bras, ne doa +nemet pemp blank, netra ken. Pep unan a glaske hen +distrei, mez hi a respountaz : Thereza ha pemp blank +n’int netra. Mez Thereza, pemp blank ha Doue a zeuio +a benn deuz pep tra. + Va Breudeur, gant va nerz va-unan ha va bolontez +vad, me ive ne d’oun netra. Mez an Doue a m’ digas +a roio d’in, hen esperout a raan, an nerz, ar sklerijenn, ar +fermder am bezo izom da gaout ha gant graz va Doue + +.NHO + EUR PERSOUN NEVEZ D’HE BARRISIONIS 73 +.NTO + +e c’hallin, marteze, ober eur vad bennag en ho touez. + Her pedet e meuz, Her pedi a(r) raan, Her pedi a rin +bemdez, da skuilla he vennoz var beleien ho parrez, da +skuilla he vennoz var ho tiez, var ho touarou, varnoc’h +ho c’hunan, ha bennos an Aotrou Doue a zougo chans +hag eurusded evidoc’h hag er bed-ma hag er bed all. — +Evel-se bezet great. + + + + + * * * + +.NPO + + + III. + + SERMOUN + +prezeget evit bennigen mean kenta iliz Karaes. + Kerzu 1880. + —————————————— + + Lapis iste quem erexi in titulum vocabitur + domus Dei. + Ar mean-ma, savet ganhen ploum en he zav, + evel eun test, a vezo galvet ti Doue. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Marteze lod ac’hanoc’h ne anavezont, ne ententont +nemed iez hon tud kos (1). Oh ! kredit hen stard, n’ho +zamallan ket. Pell dioc’h eno, rak : + Ar brezonek hag ar Feiz, + A zo breur ha c’hoar e Breiz. + Re aliez, siouas ! ar gallek a zaosmeger en hon touez, +a zigas d’homp dindan he gazel, da heul eun neubeudik +mad a ourgouil, kos leoriou, kos paperiou ha n’int mad +nemet da sklabeza ar vro, da jench tu d’hor c’haloun +baour, da vouga ar Feiz, da zisc’hrizienna doujans Doue. +.NFO +(1) An aotrou Quere hen doa great araog, eur zarmoun gallek. + +.NHO + EVIT BENNIGEN MEAN KENTA ILIZ KARAES 75 +.NTO + +Ha mar kollomp hor feiz goz, petra e teuimp-ni da +veza ? ni micherourien baour, labourerien douar ha +n’hon deuz, evit en em harpa epad hor beach, nemet +an esperans da velet Doue laouen ouzomp goude hor +maro. + Mez eur gomz a anavezan, eur gomz vad lavaret gant +unan euz hor bro : + Ni zo bepred + Bretonet, + Bretonet + Tud kalet. + Tud kalet ouz al labour, kalet, dizamant ouz ar boan, +kalet, stard en hor c’hreden. A gement-ma e roit, hirio, +eur merk anat. + Ho c’hiliz koz a ioa var nez koueza en he foull ; mez +setu ni o paouez bennigen mean diazez ho c’hiliz +nevez. Lavaret ho c’heuz : En em glevomp, ken etre- +zomp ; an eil nebeut a gresk egile ; eur skouet ha nao +a ra dek. Lakeomp diner ar paour var louiz aour +ar pinvidik ! Hag oll d’en em heul ho c’heuz roet eun taol +skoas da rod ar c’har, digoret ar c’han, ha n’eo ket +c’houi, va breudeur ker, a lezo an alar e kreis an ero. +Troet e vezo a bom betek penn ar park. + Eun iliz, bolzet he mogeriou ho c’heuz kavet varlerc’h +ho tud kos. Eun iliz ploum var he filierou, nerzuz var +he goareier mein-bèn, a lezfot gant ho pugale vihan. Eun +dra vad a rit : fouge ho pezo, ha nann heb abek, pa +glevot an diveza taol morzol o tacha an diveza mean +var doen ho c’hiliz nevez. + +.NHO +76 EVIT BENNIGEN MEAN KENTA ILIZ KARAES +.NTO + + Eun dra talvouduz a rit ive. Kaout a rear c’hoas +beziou kos ha n’e deuz var-n-bo skrivet hano hebed. +Hebken, avechou e kaver var-n-ho, merk beg eun troad, +avechou all roud penn eur c’hlin. Merk beg eun troad, +evit diskouez e kousk aze, eun den ha ne bouezaz ket +var an douar, eun den hag en em zistagaz dioc’h traou +ar bed, en em zavaz varzu Doue muia ma c’hellaz, ne +boueze nemed var begou he dreid... + Roud penn eur c’hlin : ama e kousk eun den a beden, +a binijen, atao stouet he benn ha puchet var he zaoulin +da c’houlen trugarez ha pardoun. + Var ho pez, marteze, va Breudeur ker, ne vezo savet +nemet eun duchennik zouar, pladet abred dindan treid +an dremenidi. Koulskoude, en despet da ze e lezot eun +test var ho lerc’h ; lezel a reot eur mean prenet gant ho +c’haluzen evit sikour sevel eun ti deread d’an Doue a +garit. Hogen rei da Zoue a zo prena leve. + Nan atao, evit guir, ebarz er bed-ma, mez en eur vro +velloc’h. — En Envou Doue ho paeo. + Evelse bezet great. + + + + * * * + +.NPO + + + + + IV. + + SERMOUN + great evit konsekrasion Ilis Hanvec. + + + N’on est hic aliud nisi domus Dei et porta cœli. + Ama, e guirionez, e ma ti an Aotrou Doue ha + pors an Envou. — (GEN. 30. XVII.) + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZED KRISTEN, + + Jakob, guechall, kuitead ganthan ti he dad ha douar +he vro, en em gavaz, goude kuz-heol, en eun takad +distro. Hag o c’hoantaad en em ziskuiza eun nebeut, +e tastummaz da lakaat dindan he benn, unan euz ar +vein a velaz eno, hag e kouskas. + Hag epad he gousk, hèn guelet eur skeul en he zav +var an douar hag ar beg anezhi stak ouz an Env : ha +penn da benn ganthi, elez ar baradoz a bigne hag a zis- +kenne. Ha Doue harpet var he beg a lavaraz dezhan : +« Me eo Doue Abraham ha Doue da dad, ha da zigwall- +te a rin ive, e kement leac’h ma zi. » + Ha pa zifunaz, Jacob lavaret : « oh ! ama e guirionez +e ma ti an Aotrou Doue ha pors an Envou : vere domus +Dei est hic et porta cœli. Ha goude beza santifiet ar + +.NHO +78 EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC +.NTO + +mean a ioa bet dindan he benn, hen lakeas en he zav +hag her galvaz ti an Aotrou Doue. + Mad, va Breudeur ker, seblantout a ra din, guelet o +tremen hirio, en ho parrez hag evidoc’h, ar pez a dreme- +naz neuze evit Jacob e bro ar Zav-heol. Eveld’han e +zoc’h tremenedi var an douar o vont gant ho c’hent +dindan lagad ha dourn an Aotrou Doue. C’houi ive +kouls hag hen ha guelloc’h, a c’hell ive lavared : ama e +guirionez e ma porz an Envou ha ti an Aotrou Doue. +Va zonj er gelennadurez verr-ma, eo hen rei deoc’h da +gompren. + * + * * + « Drebomp hag evomp a lavar lod 'zo, en em guru- +nomp a vleun, araog m’en em wenvint, kemeromp +hor plijadur e pep giz, e pep tu, keit ha ma ellimp, rak +mervel a raimp em berr. » + Ah! setu hi e guirionez, troet ho spered varzu traou ar +bed-ma, ebken. + Lod a boagn da greski ho danvez, lod da glask eno- +riou, lod a red varlerc’h plijaduriou ar vuez, lod all en +em ruil deuz an eil dizurs en egile. Beva ' reont evel pa +na ve goude ar vuez-ma netra da esperout ha netra da +zouja ; sonjal a reont er pez a zell euz mad ar c’horf : +ne sonjont ket er pez a zell euz mad an ene. + Hag eurus int-hi ? N’int ket eurus : ne c’hellont ket +beza eurus. + Da genta, ar pec’hed ' zo pounner da zougen, da stleja +d’hon heul var an hent. + +.NHO + EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC 79 +.NTO + + Var a gounter e sao var douar Jerusalem, eur froue- +zen, hag evit ar c’henta guel, a zeblant beza kaer ha +mad. Mez pa deu ar beachour dare gant ar zec’hed din- +dan an heol bero, da ranna dindan he zent ar froue- +zen douellus, ne gav ennhi, nemet evel eul lastez poul- +tren du ha c’houero. Setu poltred ar pec’het. + A ziabell, e ve lavaret e tigas plijadur d'he heul. +Hag eur vech tanveat e lez e kaloun an den, evel eun +drean spern hag a zeu d’he vrouda noz-deiz. + Plijaduriou ar bed zo fazius. En em denna ' reont a +zourn an den evel eur zilien a zourn eur pesketour ; +guenvi a reont ker buhan hag ar vleunvennik distaget +deuz skalf ar vezen. + Ar madou diez da zestum ne deuont ket atao, varlerc’h +ar boan a gemerer. A hent all, ar guir eürusded n’eo ket +bed staget outho. Rak n’e ma ket en ho galloud karga +kaloun an den. Ar galoun zo great evit Doue. Pa he dis- +troer deuz Doue, pa he zenner diganthan e c’herru +ganthi evel gant eur variken didal. Kaer a zo lakaad +ennhi kement a c’hell ar bed da ginnig, mar d’eo didal, +atao e chommo goullo. Hag an tal eo Doue. + A hent all, ebars en Env e zeuz eun eal : eal ar +venjans. En he zourn eur c’halur. Pa ra Doue eur zell, +ar c’halur a deu da gosteza, hag a lez da gueza var an +douar a bep seurt enkrez ha tristidigez. + Atao, e teu da vir, ar pez a lavare guechall Salomon +ar fur. Azezet var he dron olifant, brudet a bell bro, +gant pep tra en dro dezhan ervez he c’hoant, e c’han- +zave eun deis: — « Dindan an heol, emezhan, ne gaver +nemet tristidigez ha mogidel. » + +.NHO +80 EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC +.NTO + + Hag e kav-fet, — ar pez ne gaver ket, — an eürusded +e traou an douar, eun henveleb eürusded a ve fazius, +rag ne bad nemet eun devez. + Petra eo buez an den var an douar ? Henvel eo ouz +ar vag a faout an dour ha ne lez var he lerc’h nemet +eur rizen hag en em zispenn en eun taol kount ; ouz al +labous a rann an ear ha na lez var he lerc’h na merk na +rouden... etc. + Ha pa rank an den hen deuz bevet heb sonjal e Doue, +en he ene, en he eternite, kuitaad ar bed-ma, pa zeu +ar maro da lakaat er memes renk paour ha pinvidik, +petra ' gaso-hen ganthan, an den dizoue ? Eur goz linzer, +pemp pe c’huec’h planken, eun toull en douar... ha +goudeze he esperans eo galloud, en eur vervel, mervel +holl : salo ! en tu all d’ar bez, ne ve mui netra evidon : +salo ! e ve va flaneden henvel ouz planeden ar c’hi a +daoler d’ezhan, e stern an daol, an tamm kreun a gaver +re galet. + Eürus an den ne gemer ar bed-ma nemet evel eul +lochen savet da dremen eun nosvez gant eur beachour +var douar an estren, keit ha ma vale varzu he vamm-bro. + Keit ha ma pad he vuez e sav, aliesa ma c’hell, he +zaoulagad varzu an Env. Goud a ra eo kemeret gant +Doue evit he grouadur : ut filii Dei nominemur et sumus. +Goud a ra eo evel eun ezel, eur mempr beo da Jesus- +Krist : membrum de membro ; galvet da gaout perz er +memez levenez, er memez eürusded; cahœredes Christi : +goud a ra eo he ene templ d’ar spered glan : templum +Dei quod estis vos. + +.NHO + EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC 81 +.NTO + +Ha pa zeu evithan, an heur da gimiada e kuita ar +bed heb doan : n'her c'hare ket, n'oa ket he vro ;... e +kuita heb doan madou ar bed : madou all hen deuz +dastumet ;... e kuita heb doan he gerent : en em velet a +reint adarre divezatoc’h er baradoz ; — kuitaat a ra heb +doan he gerent ha zoken he gorf paour. Evithan ar +maro a zo evel eur c’housk. He gorf a zavo hag hen +devezo perz e gloar an Envou. + * + * * + Mez va breuder ker, + Diez, skuizuz an hent ha kaloun an den zo dinerz. E +peleac’h kaout nerz ? + An hent a zo fazius... kals en em fazi. Piou ' zifazio +an den ? + An eunig o nijal a goll plunv, an oan o redek a goll +gloan, an den bleuniou he gurunen. Piou a zavo an den, +a bareo gouliou he ene? + Lod a lavar : + An enebour, enebour bras an den, eo an Iliz. + Ia, enebour eo d’ar gaou, d’an drouk oberiou... etc. +Mez e guirionez hi eo ti Doue, porz an Envou. Seblan- +tout a ra d’in he guelet, savet var tri bost a(r) garantez. +Da genta, an Aoter : Tron ar beden nerzus, eienen ar +guir nerz. Eno dreist holl, e c’heller lavaret : omnia +possum in eo que me confortat. +D’an eil, ar Gador brezek. Er bed e lavarer hag e tis- +lavarer. Er gador brezek, atao ar memez lezen, nann +great gant an dud, mez gant Doue ha desket goudeze + 6 +.NHO +82 EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC +.NTO + +euz an eil rumm d’egile. Ama guir difazi an den, skle- +rijen an eternite : noverim te, noverim me : Anaout +Doue petra eo, petra c’hortoz, petra reio, petra e tleomp +beza hon unan. — Setu ar guir skiant. + D’an trede : en iliz, eur gador goves. Pa zellan +diouthi, varnhi e seblantan lenn : venite ad me omnes +qui laboratis et onerati estis et ego reficiam vos... +kurunen an den bet great mad er veach kenta... dis- +pennet goudeze aliez —— er gador govez kempennet a +nevez. + * + * * + Eun dra gaer eta eo sevel eun ti da Zoue, rak d’he +heul e saver skeul, bali Env. + Ouz an iliz eo stag pep tra vras e buez an den : ar +vadiziant, ar pask kenta, an eured, ar maro, ha goude +ar maro, eun toull en douar e tal an iliz. + Parrisionis, eun deiz a zeuio e zeot dirag Doue. Ho +c’hoberou ’ iel d’ho c’heul. Lod, oberou mad, pec’hejou +marteze, mez ive ar prof roet evit sevel an iliz-ma. Ar +mean douget ganeoc’h a vezo eno ive. Pounner a vezo, +dibrada ' reio meur a bec’het. + * + * * + Eur gomz c’hoaz abars disken. + Eun den a zo ama, hag evit digeri, heulia, ren, peur- +gloza al labour a velomp hirio en he zav, hen deuz en +em lakeat er penn kenta. Ar boan, ar soursi, ar c’hon- +troliezou hen deuz bet kavet !... Doue her goar! Hen her + +.NHO + EVIT KONSEKRASION ILIZ HANVEC 83 +.NTO + +goar ive ! Ni, ne c’hellornp ket her gouzout. Red eo, evit +sur gouzout mad, beza great ar pez hen deuz great, tremen +dre al leac’h ma zeo tremenet... N’eo ket d’in-me d’her +meuli. N’her goulenn ket kennebeut. Deoc’hui eo, par— +risionis. Pe evit lavaret guell, he veuleudi zo ama +merket var goarinier ar pilierou, var ar mein bèn, var +pep tra. Rekompanset eo dija. Pa zell ouz an iliz-ma e +komzan ennhi, hirio, e lavar: va labour eo. + Eur rekompans all a c’hortoz koulskoude. C’houi ive +zo iliz Doue : templum Dei quod estis vos. Grit ma +c'hello kaeraat, bemdez muioc'h mui, iliz ho c'hene. +Neuze, eun deiz da zont, hen er penn kenta, c’houi d’he +heul, a gao digemer en eun iliz all padusoc’h, ske- +dusoc’h, kaeroc’h : eun iliz ha na vezo ennhi souilladu— +rez hebed, netra nemet Doue kantmeulet gant he vugale, +kurunet ganthan he-unan, e palez aour an Eternite. + AMEN. + + + * * * + +.NPO + + + V. + + SERMON + Great evit bennigen ar mor er Gilvinec + ———————— + + In verbo tuo laxabo rete. + Var ho ker e taolin va roued. S. Luc, I. v. 2. + + + VA BREUDEUR KER, + + Deuet omp ama, da bedi Doue holl en eur vouez, +evit ma plijo ganthan, skuilla he vennoz da heul hon +hini, var ar mor a zo aze dirazhomp. + Eun dra eo, hag a vez brema great bep bloaz, er +Gilvinec. + Bep bloas ive, da genver an deiz hirio, e c’hortozit, +— ha guir ho peuz d’her goulen, — ma ve komzet +deoc’h divar ar pez, en devez-ma a dremen en ho parrez. + Ar pez a c’houlennit, Breudeur ker, a zan da glask +hen ober en eur ziskuez deoc’h, e kavan er mor a zeomp +da vinnigen, diou gentel meurbed talvouduz : eur gentel +evit ar vuez-ma, eur gentel evit ar vuez da zont. + * + * * + Ha da genta, er mor a vennigomp hirio, e kavomp +eur gentel evit buez ar bed-ma. + +.NHO + EVIT BENNIGEN AR MOR 85 +.NTO + + An dud var an douar n’ho deuz ket holl, ha zoken na +c’hellont ket kaout, ar memes renk, ar memes stad, ar +memes micher. + Soudardet a zo red da gaout evit difenn ar vro. Mi- +cherourien a bep stad evit labourat an houarn, an dir, +ar c’hoat, ar vein, ar gloan, al lin, hag ober gant an +traou-se holl, kement hon deuz izom da gaout. + Labourerien douar a zo ret da gaout, evit gounit en +ho farkeier ar greun a dle ober hor bara pemdeziek ; +red kaout martolodet, evit tenna euz a greiz ar mor ar +pesket a dle ober eul loden euz hor magadurez. + Mez an den, n’euz fors piou eo, na pe seurt labour a +ra ne c’hell ket gant he nerz he-unan, hebken, digas +atao he c’hoant da vir. + Petra hen deus-hèn, evit beza treac’h ha kaout ar gou- +nid ? Beza hen deuz he ziou vreac’h, he boan, he izign, +he venveg ; n’hen deuz ken, ha kement-se zo re neubeud ; +red eo c'hoas bennos Doue d’he heul. + Ar zoudard, pegen kalounek benag eo, en em fazi +aliez pa lavar: « ar victor a zo e beg va zabren, va fuzuil, +va fez canol. » Ar micherour en em fazi pa lavar « sada +eur voger ha ne volzo ket, eun tamm koat ha ne +zavo prenv ebet ebars, eun tamm houarn ha ne verglo, +biken ! » An dud a lavar ervez ho c’hoant. Doue goudeze +a ra d’he c’hiz he-unan. + Guelit al labourer douar. Kentelliet mad hen deuz he +bark ; c’hoalet varnhan teil druz, disc’hriziennet peb +louzou fall, hadet greun mad dindan ar bomm ; ha +neuze peurachuet al labour, e ra gant kil he rastel eur + +.NHO +86 EVIT BENNIGEN AR MOR +.NTO + +groaz e penn an ero diveza hag e lavar : « Mar plij +gant Doue e vezo eost mad ! » + Ia, mar plij gant Doue, va Breudeur ker, rag e dourn +Doue eo 'ma, pa gar, ar gliz, ar glao, an eol tomm, an +amzer vrao, a laka an traou da ziwann, da greski, da +anvi mad, ha pa gar ar reo, ar c'hazarc'h, an avel-zuill. + C’houi, va Breudeur, a zo ar mor ho park labour. +Ennhan e ma ho para, ho tillad, buez ho kreg hag ho +pugale : hag evit tenna anezhan ho pevans ho c’heuz ho +pag, ho roued, ho poan, ho koueziegez. Mez azioc’h ho +penn, e velan eun dourn galloudusoc’h eget ho c’hini. +An dourn-ze, pa gar, a zalc’h ar mor plean, an avel +sioul, a zigas pesked a strolladou ; ha pa gar e tijaden +ar mor, e tiroll gwal avelou e c’harlu ar pesket. + Pet gueach n’ho c’heuz-c’hui ket savet an heor, ha +goude beza klasket a bep tu, distro d’ho ti, — d’ho +kreg, d’ho pugale a c’hortoze ho fred, ne lavarac’h +nemet eur goms kriz : Netra ! N’hon deuz paket tra ! + Pet guech c’hoas, eur vag diblaset, diloc’het dre an +amzer gaer a zo en eun taol kount, dirollet varnhan eur +barr-amzer : + + Ar pesketour hag he vagik + A zistroï abars tri devez + Mez aliez ar reuzeudik + Er mor doun a gav he vez ! + + Gortoz a rear e korn an oaled, dont a rear var eur +garrek huel ; netra ne zistro ; sellet a rear hed-ha-hed +ar c’hroa, setu eur rouenv, eur bonet aot, eur votez + +.NHO + EVIT BENNIGEN AR MOR 87 +.NTO + +koat, eun tamm planken, marteze eur c’horf maro o +ruilla var ribl ar mor ; ar vagik paour, mortoloded hag +all, a zo gweledet er mor hag iviziken, eun intanvez +gant he bugaligou vihan a lavaro da noz : « — bugale, +eur beden abars mont da gousket evit ho tad beuzet o +c’hounit deoc’h bara ! » Eurus c’hoas ma vez bet kavet +he gorf da lakaat en douar benniget ! + Ia, va Breudeur ker, kaer zo ha kaer a vezo, Doue eo +ar mestr, ar mestr bras, mestr an oll ha mestr e chommo. +Hon interest a c’houlen eta ma hen lakaimp a du +ganheomp. + Selaouit kentoc’h. (S. L. v. 2.) + Daou besketour a ioa o plega ho roued. Jesus-Krist +pignet en ho bag a lavar : poulzit varzu an doun-vor : +duc in altum et laxate retia vestra in capturam. — Et +respondens Simon dixit illi : Per totam noctem labo- +rantes nihil cœpimus ; in verbo autem tuo laxabo rete. — +Et cum hæc fecissent concluserunt piscium multitudinem +copiosam... + Setu petra dalv bennos Doue. - + * + * * + Mez, va Breudeur, ne ket awalc’h goulenn bennos +Doue, red eo ouspenn poania d’her meritout. + Tri seurt labour dishenvel : + Labour eneb Doue, + Labour heb Doue, + Labour gant Doue hag evit Doue. + +.NHO +88 EVIT BENNIGEN AR MOR +.NTO + + 1° Labour a enep Doue ' zo labour noazus. — Ave- +chou, koulskoude, e seblant kaout chans d’he heul. +Neuze ar re fall a lavar : Peccavi et quid mihi accidit triste ? +Ar re vad marteze, zoken, a lavar ive d’ho zro : D’ober +petra beva ervez Doue ? Ar re falla o deuz ar guella chans ? + Me a respount : Vidi impium elevatum... transivi et +non erat. Ha goude : had taolet e liorz an ifern : appen- +sus es in statera et inventus es minus habens ; + 2° Labour heb Doue. — Labour didalvoud, mad +evit guir da ober an treuz er bed-ma. Mez etre kavel ha +bez ar pennad hent zo berr, hag ar c’hounidegez ne zell +nemet ouz ar bed, a zo egoll : receperuntum ercedem suam, +vani vanam ; + 3° Labour hervez hag evit Doue. — Labour vad : +porro unum est necessarium. + Avechou, koulskoude : portavimus pondus diei et œstus. +Mes Jesus-Krist a zo d'ho c'heul : Jesus autem dormiebat. +MATH. 8. v. 24. + Avel rust, mor dijaden : Domine salva nos, perimus. +Tum surgens imperavit ventis et mari et facta est tran— +quillitas magna. + Goude pedi en em zalver ; goude pedi e teu ar +galoun laouen ; goude pedi hag e chomfe poan : supe- +rabando gaudio... facta est tranquillitas magna. + Setu aze kentel ar bed-ma, sad’ ama kentel ar bed all. + * + * * + Va Breudeur, ar bed-ma, n’eo nemet eur c’houdoren +savet da loja eun tremeniad. Ar vuez a ia e teuz evel an + +.NHO + EVIT BENNIGEN AR MOR 89 +.NTO + +hent great er mor gant liven ar vag o tremen. Levate +oculos : Savomp hor speret dreist an douar. Ar vuez +n’eo mui neuze nemet evel eur mor a dreuzomp evit +mont ac’halenn d’an Eternite. + Mez e peleac’h e tleomp-ni douara ? Petra zo red da +gaout evit tizout penn hor beach ? Ouz petra taol muia +evez ? + Doaniuz stad eun den lezet en doun-vor en eur vag +ha n’euz ennhi, na guern, na stur, na gouel, na roenv, +na nadozen-vor, na bevans... + Doanusioc’h sonjal e vemp lakeat er bed, heb hen +deffe Doue diskouezet d’heomp varzu peleac’h kerzet ha +lakeat en hor bak, ar pez a c’hell hor poulza. + Ene christen, da borz mor eo ar baradoz : + Ar feiz eo da stur, + An esperans, ar vern, + Ar garantez, ar gouel, + Gras Doue, an avel, + Ar beden, ar rouenv, + An iliz, an tour tan a zesk d’id an hent. + 2° Mar d’eo doanius stad eun den ha n’hen deuz en +he vagik, na stur, na guern, na gouel, na roenv, na +nadozen-vor, eo doaniusoc’h c’hoas sonjal en eun den +hag hen deuz an traou-ze holl, mez ne ra anezho imp]ij +mad hebed. En em lezel a ra da vont du-ma du-hont +ervez kas an dour, nerz an avel pe frouden he galoun. + Goulskoude, nag a bet a ia evel-se, varzu eur pors- +mor dianavezet a dreuz rec’hier kuzet, kerreg dizolo gant +kant ha kant stokad. + +.NHO +90 EVIT BENNIGEN AR MOR +.NTO + + Avechou, marteze, eur zell, eun taol roenv var zu an +hent mad... Mez souden adarre taolet ar roenv, lezet ar +vag en he roll da vont e leac’h m’he foulz ar guall avelou, +pell dioc’h ar porz-mor merket gant Doue. + 3° Evelkent, va Breudeur, keit ha ma kred eun den +eo mad miret stur, guern, gouel, rouenv, nadozen-vor, +n’eo ket kollet pep esperans. A bell e c’heller distrei +varzu an hent mad. Mez pa lavar : taolomp holl dreist +ar bord er mor, kuit e vezimp da rouenvat, da stigna +ar gouel, da zerc’hel ar stur ; kuit da rankout anzao en +em gollomp a benn hor c’hreizon ! + Marteze, e ve neuze, ne daffe ket ar vag da goll, tud +hag all. + Koulskoude, tud a zo, hag evit ho ene, a lavar +evel-se ; tud hag a fell d’ezho her c’hredi hag hen rei +da gredi d’ar re all. + C’houi, mortolodet christen, c’houi lavarit : + + Va Doue ! Skoazel d’in evit tremen ar raz + Va bag a zo bihan hag ar mor a zo bras + Va bag a zo bihan, ni bresk ouspenn + Ar mor a zo ledan, nerzus, dijaden + Nag a reier kuzet, nag a varrou arne, + Nag a wall avelou pen kaos a wall bense ! + + Lakeomp, dalc’homp atao Jesus-Krist en hor bag, en +hon ene. Pa ziroll ar barr amzer, lavaromp an eil +d’egile : Va mignoned, ar mor a goenv, ar goumoullen +zu a bign, ar wellenned ' zo o c’hournijal, krozal a ra ar +gurun : beac’h d’ar rouenvou, dalc’homp eün barren ar + +.NHO + EVIT BENNIGEN AR MOR 91 +.NTO + +stur, troc’homp an tarziou mor a benn, ha c’houi, va +Doue, lakit ho tourn da heul hon dourn : salva nos. + Hag ar vag, kaer da velet a iel, a dreuz an tarziou a +bigno, a ziskenno, tro atao varzu an hent mad beteg ma +tispenno he beach. + * + * * + + Mortolodet, va Breudeur, grit mad ho labour evit ar +bed-ma, ha ra gaffot evit ho poan ho tigoll en eur +beskerez mad ha puill ; mez r’ho pezet sounj ouspenn, e +zoc'h ive mortolodet an Eternite hag e tleit dreist pep +tra hag en despet da bep tra, gounit ar baradoz. + AMEN. + + + + + * * * + +.NPO + + + + VI. + + Evit bennigen hent ar Groas + ————————— + + + Rursum crucifigentes sibimetipsis filium + Dei et ostentui habentes. + Ennho ho unan, e stagont a nevez mab + Doue ouz ar groas, en eur ober d’ezhan ar + memes dismegans. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET CHRISTEN, + + Setu aze, dirazoc’h, hent ar groas a vezo benniget en +abardaes-ma. Meur a zen ho deuz lakeat ho dourn da +zikour ober an hent-se. Judas dre c’hoant kaout arc’hant ; +Pilat dre aon koll he garg ; Kaïf evit esperout ken- +derc’hel da veza er penn-huela en istim an dud ; Herodez, +an den libertin ; pobl Israel a bez, touellet gant geier an +dud digoustians. + Mad, va breudeur, ho lignez n’eo ket eat da goll. +Bemdez e meur a c’hiz, Jesus-Krist a vez staget ouz +he groas : Nann mui var menez Kalvar, mez e kaloun +ar pec’her. + Hogen da gement hini a bec’h, setu an daou c’her e +meuz da lavaret : Beza e zint tud treitour e kever Doue ; +beza e zint tud diskiant en ho c’henver ho-unan. + +.NHO + EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ 93 +.NTO + + * + * * + Tud treitour int. + Eun den hag a zalc’h mad d’he c’her en despet da +bep tra a goll he zanvez, he vuez, kentoc’h eget en em +zislavaret, a zo estimet. + Mez ive, an den a vank d’e c’her, a guez varnhan dis- +megans an oll dud vad ; ha seul iskisoc’h e ve an drei- +touriach, seul vrasoc’h, dimegans a zigas d’he heul. + Hogen beza zeuz evit an treitour diou bazen ha n’euz +pazen all hebet izelloch evit-ho. Hag an den a zisken +beteg ennho ' zo disprijet gant an holl. + Daou exempl a lakaio da entent guelloc’h ar pez a +fell din lavaret. + Daou zen a vev dor ha dor. Unan pinvidik, unan +paour... Hag an hini pinvidik a lavar d’he amezek : +« te zo en dienez ; mad, rannomp entrezhomp kement a +meuz. » Ha setu hi ho daou evel daou vreur, ho daou +eurus ha mignonet. + Mez an den pinvidik a guez paour d’he dro... ha setu +ar paour deac’h, o trei kein neuze d’egile... dilezel a ra +he vadoberour... ankounac’haat a ra he vadelez evithan +en amser dremenet, he garantez, he vignouniach. + Petra zounjit deuz an den-se ? Evidon-me ne maoun +ket en amzivin. Me hel laka el leac’h dishenorus a zo +lojeis an dud digaloun ha dianaoudek. + Setu aze eun exempl, setu ama eun all. + Diou arme a zo tal-ha-tal, renket evit ar stourmad... +Azioc’h ha tro var dro, pep tra zo sioul evel pa ve an +anken o para a zioud penn an dud. + +.NHO +94 EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ +.NTO + + En eun taol kount, ar general a zav he gleze. Kerkent +an tan a zigor deuz an daou du, ar fuzuillou a denn, ar +c’hanoliou a zihun var ho c’hillourou dir hag a groz +evel kurunou spontus. An dud var varc’h, d’ar c’haloup +rus, a ia euz an diou gostezen, ho zabren noaz en ho +dourn. + Epad ar stourmad, baniel, drapo ar vro, douget ploum +a zo e kreiz an arme... mont araog, dont a drenv... +mez atao en dro d’ezhan tud kalounek : pa varv unan, +unan all a gemer he blas. + Epad ar stourmad, sellit ahont en eur c’horn distro, +eur zoudard hanter guzet... Touet hen deuz, hen ive, e +varvfe kentoc’h eget dilezel he vro ha koulsgoude e +chomm adrenv. + Petra zounjot anezhan ? Me a lavar, me, mar d’eo +soudard, mar d’eo kabiten, he fuzul, he zabren zo diz- +henoret... Torrit ar c’hleze, gwalc’hit ar fuzul, dourn +eun den lach, digaloun a zo bet stok outho. + * + * * + Greomp brema eur zell var an den a zilez he Zoue. +Petra oa er penn kenta ? Tri gouli a zouge: eur c’horf +kiriek da holl boaniou ar vuez; eur speret leun a den- +valijen, faziet divar hent ar virionez ; eur galoun leun a +zempladurez hag atao varnez kueza en droug. + Ha Jesus-Krist dont. Deut eo evit skanvaat hor poa- +niou pe da viana evit ho lakaat da veza talvoudus ; +deut eo evit sklerijenna hor speret, evit deski d’heomp + +.NHO + EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ 95 +.NTO + +e zomp c’hoas bugale da Zoue ; deut eo evit rei nerz +d’hor c’haloun hag hen renta treac’h da holl danjerou +ar bed. + Paea ker en deuz renket ar pez a ro. Guelit hent ar +groaz. —— Ar skourjes, ar gurunen spern, Barrabas, ar +benduen... etc. + En distro e c’houlen tri zra ; ma her c’harimp a greiz +kaloun a vel d’an holl, ma plegimp hor speret d’he +gomzou ; ma tougimp hor c’hroaz heb en em glemm. + Ha deiz hor badiziant ni lavaras : « Ia, evel-se bezet +great. Ho lezen a vezo va lezen, em c’haloun atao +tougin ho karante ; eveldoc’h hag abalamour deoc’h e +vezin nerzus. » + Setu an emgleo. Mez petra c’hoarvez, avechou ? + Sad’ araog respount, eun dra merket el leoriou sakr. + D’an abardaez-se, edod o varn Jesus-Krist. Eun den +karget ganthan a bep madelez a ieaz d’he heul. Touet +hen doa mervel, kentoc’h eget he nac’h... Ha teir +gueach Per a nac’has he vestr... dirak eur vatezik +zoken... + Va Breudeur, evel sant Per, oc’h bet karget a vade- +lezou Jesus-Krist. Eveld’han ho c’heuz lavaret : « Me a +zalc’ho mad beteg ar maro ! » Mez ar bed a deu gant he +fallagriez, he blijadureziou. Piou a vezo choazet ? Pobl +Israel a lavaras, eun deiz : hozanna filio David. Tri +devez goude, hen a lavare : tolle ! Crucifige ! non hunc, +sed Barrabam !... + Setu petra ’ ra ar pec’her : nac’h he Zoue, dilezel he +Zoue, lakaat he Zoue ouz ar groaz... tolle ! crucifige !... + +.NHO +96 EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ +.NTO + +treitour eo ! Ar bed a lavar : mad awalc’h a ra. Me lavar : +tec’h a guz, treitour ma zoud ! + * + * * + Ar pec’her ouspenn ma zeo treitour ' zo diskiant. Kaer +hor bezo, ne c’hallomp sellet nemet ouz an douar pe +ouz an Env. + Sellit ouz an Env, hag e kreiz zoken poaniou ar vuez +e tanveit ar guir eürusded. + Sellit ouz an douar ha kaer ho pezo, ne viot ket e +guirionez eüruz. Traou au douar a lez atao hor c’haloun +goullo. + Selaouit kentoc’h histor Salomon... Vanitas vanita- +tum et omnia vanitas. + Ha perak kement-se ? Eun eal a zo, eal ar venjans +karget da lakaat c’huero holl draou an douar. + A hent all, kaloun an den a zo henvel ouz eur zail +heb deon : taolit ebars, atao e choum goullo. + A hent all c’hoas : buez an den a bad neubeut : +sonj ar maro ' zo o para var hor penn hag a lavar : pemp +planken, eun toull en douar. + Hag en tu all d’ar bez, Doue he valanz en he zorn, o +c’hortoz goulen kount pis ha didruez. + Ha goude, barados pe ifern. + Setu perak: vœ nobis quia peccavimus. + Treitourien e kever Doue : treitourien en ho c’hever +ho-unan. + En eur vont d’ar maro Jesus a gavaz eun nebeut +gragez santel deuet var bord an hent da gemeret outhan + +.NHO + EVIT BENNIGEN HENT AR GROAZ 97 +.NTO + +truez. Hag hen respount: « Gwelit varnoc’h ha var ho +pugale ha nann varnhon-me. » + * + * * + Va Breudeur, dalc’hit mad d’ho feiz, d’ho kredenn, +d’ho Toue. Marteze e rankot evelkent, ober hent a groaz +var an douar... neuz fors. Ho lod ' vo ar guella loden : +ar vuez zo berr, ar boan a dremen, ar baradoz a joum. + Eun devez, e kouent an Trap, e lavarjon goude beza +guelet buez ar venac’h, ho fedennou hir, ho finijennou +kalet, ho lojeis dister : « mad, evelkent, rust eo ho +puez! » Ia, oa respountet din, rust pa zeller ouz an +douar, dudiuz pa zeller ouz ar baradoz. + Stourmit, dougit ho kroaz, mez sellit ouz ar baradoz. + AMEN. + + + + * * * + + +.NPO + + + + VII. + + SERMOUN + great araog bennigen ar c’hleier + ————————— + + Ego vox clamantis in deserto. dirigite viam + Domini. + Me eo ar vouez a lavar en ear : renkit hent + an Aotrou Doue. + + + + VA BREUDEUR KER, + + E pep parres, eun ti dishenvel, dioc’h an tiez all. +Eveld’ho, evit guir, eo diazezet var an douar, savet gant +mein ha koat. Mez n’eo da zen he-unan. Da Zoue eo da +genta ha Doue a ro digemer d’an holl : paour, pinvidik, +den just ha pec’her... A hent all, eo gobariet, stumet +dishenvel. Varnhan e veler eun tour huel, savet he gern +varzu an Env, henvel ouz eul liamm misterius, stignet +etre Doue hag an den. + En tour-ze e zeuz eur vouez nerzus, klevet euz a bell : +mouez an iliz catholik, mouez ar c’hloc’h. + Pa zeo guir e venniger, hirio, eur c’hloc’h en ho +parrez, divar benn ar c’hloc’h e lavarin deoc’h diou +gomzik verr: 1° Ar c’hloc’h a zigas d’heomp da zonj + +.NHO + EVIT BENNIGEN AR C’HLEIER 99 +.NTO + +euz ar pez a zo a vrasa en hor buez epad ma reomp +hon treuz er bed-ma ; 2° Ar c’hloc’h a zigas d’heomp +zounj euz ar pez a dleomp da ober evit esperout bleina +mad hon treuz varzu en Eternite. + * + * * + Digas a ra da zonj deuz ar pez a zo deuz an huella +pris er bed-ma. + Bugelik bihan, nevez deuet er bed, salud d’id en da +gavel ! Setu te, deuet en hon touez da gemeret da blas +dindan bolz an Envou. Mez petra e teui te da veza var an +douar ? Ha beza e pezo te buez hir pe ver ? Ha te a +vezo pinvidik, ha te a vezo paour ? Marteze, ervez an +dud, e vezi eurus gant da henoriou ? Marteze, evit gounid +da dammik bara, ne pezo ken tra nemet eur morzol +houarn da derri mein var an hentjou bras ? Den a vrezel, +den a beoc’h, desket pe zizesk ? Diez eo gouzout ; diez +hen lavaret, rag den n'her goar. Ar pez a c'houzoun eo +e kavi, douetuz bras, tristidigez en da galoun, daelou +en da zaoulagad. Ar pez a c'houzoun ouspen eo n'out +ket evit c’hoas heritour ar baradoz, da vamm ouz da +c’henel he deuz lakeat er bed, var eun dro, eun den hag +eur pec’her. + Mez setu dour ar vadiziant skuillet var da dal. Ar +c’hloc’h eo a zigas d’ar vamm ar c’helou eürus hag her +skign e pep korn euz ar barrez... Mamm gristen, stardit +brema, ho krouadur var boull ho kaloun : he bano zo +merket en Env : eun eal eo da Zoue. + +.NHO +100 EVIT BENNIGEN AR C’HLEIER +.NTO + + * + * * + Non in solo pane vivit homo. Tamm bara an dorz a +vag ar c’horf, tamm bara an tabernakl eo a vag hon +ene : Nisi manducaveritis panem hunc... Devez kaer, +devez dudius, devez ar c'henta pask. Kloc'h an tour, +adarre, a lavar d’an holl, hen deuz ar c’hrouadur +badezet, great eur gammad a vuioc’h varzu Doue var +hent an Env. + Koulskoude dre ma teu 'n oad, peb den a gemer he +hent. Rak n’hen deuz ket Doue galvet ac’hanomp holl d’ar +memes stad. Ar bed zo henvel ouz eun holorach. Evit +mont en dro e rank kaout meur a rod... An darn vuia +deuz an dud a zo galvet da vont e stad ar briedelez, +stad huel, kaer, eürus, ive, pa en em garer mad hag +ervez Doue. + ... Ar c’hleier a zisklerio ho poa great ar bromesa +da ober an eil eurusded egile. + Evel-se, badiziant — pask kenta — eured : ar c’hloc’h +a zigas da zonj d’heomp deuz an tri zra-ze. + * + * * + Ar c’hloc’h hon laka da sonjal c’hoas : er beden — +er zul — er maro. + Da vintin — da greiz-deiz — da noz — e chach ac’ha- +nomp da gaout sounj a Zoue. + Pe c’houi a zrebo, pe c’houi a evo, pe c’houi a reio eun +dra benag all, grit pep tra evit Doue. Ar beden eo nerz +an den. + +.NHO + EVIT BENNIGEN AR C’HLEIER 101 +.NTO + + C’huec’h devez, bep sizun, evit an douar, ar c’horf, +unan evit an ene... Diskuiza ar c’horf... Maga hon +ene, tostaad ouz Doue. + An den zo beachour var an douar. Bep heur a dremen +ar c’hloch a lavar : eur gammed a vuioc’h varzu ar bez. +Setu perak : quæ sursum sunt sapite, non quæ super +terram. + Ha pa zeu tost ar maro ar c’hloc’h a zigas d’ar re +iac’h sounj e tleont pedi. Lavared a ra : an Aotrou Doue +o vont da unan klanv... An angoni o soun... glaz o +c'hober... ar c'horf o tisken er bez. + * + * * + Ego vox clamantis in deserto. Karit kleier ho parrez +abalamour e tigasont da zounj deoc’h deuz ho teveziou +guella, ha sentit atao deuz ho mouez pa deuffe beteg +ennoc’h dre an ear. + AMEN. + + + + * * * +.NPO + + + + + VIII. + + SERMOUN + great evit bennigen eur groaz nevez + + + Quando interrogaverint filii vestri, cras, + patres suos et dixerunt : quid sibi volunt isti + lapides ? + Docebis eos. — Josue, pennad 4. v. 21-22. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET CHRISTEN, + + Ster Jourden treuzet gant pobl Israel... Var ger Josue +daouzek mean kemeret a ganol ar ster oa lakeat en eur +bern... Pa c’houlenno, eme Josue, ar vugale digant ho +zud : evit pera eo berniet ar mein-ma ? C’houi lavaro +dezho... Berniet int evit digas sounj hon deuz treuzet +ster Jourden, dizec’het dirazhomp, hag evit ouspenn, ma +vevot e doujans Doue epad ho c’holl vuez : ut et vos +timeatis Dominum omni tempore. + + * + * * + + Setu peurvuia, ar pez a rear ken aliez ha ma vez +c’hoant da zerc’hel sounj mad deuz eun dra c’hoarvezet. + +.NHO + EVIT BENNIGEN EUR GROAZ NEVEZ 103 +.NTO + +Setu ar pez ho deuz great ho tud en ho raog hag a rit, +hirio, d’ho tro. + Deut oc’h ama e prosesion, da zaoulina dirag ar +groas savet ganeoc’h e pleg an hent. Divezatoc’h ho +pugale, ho pugale vihan a c’houlenno : quid sibi volunt +isti lapides ?... Hag ar re goz neuze a c’hello respount : +brema zo deg, ugent vloaz tremenet, eur mission-bras +roet gant pemzeg belek, a zo bet er barrez-ma. + Houma eo kroaz ar Mission... Pet euz ar re a ra brema +ho mission a vo beo c’hoas neuze : pet euz ar veleien, +pet euz an dud fidel ?... Kalz ac’hanomp a dra zur vo +eat da anaon. + En ugent vloaz nag a jenchamanchou ? Tud pinvidik +deut paour, tud paour deut pinvidik... tud iac’h kuezet +klanv, tud klanv pareet... tristidigez, laouenedigez a +vez atao bep eil tro, pe vesk ha mesk, er bed-ma ! +Netra ne bad..... + Eo ; eun dra ’ bad, a jomm... Christus heri, hodie, +ipse et in sæcula. + Ar re ra brema ho mission a gendalc’ho da vont da +bedi e’harz ar groaz... da bedi evit trugarekaat Doue, +da bedi evit goulen grasou... da bedi evit goulen par- +doun deuz ho fec’hejou ma ho deveuz great eur pec’het +benag... Hag ar re vezo eat da anaon, ho devezo araog +mervel, divar ho guele a boan, kaset an diveza peden +varzu ar groas venniget, evit goulen eur maro mad. + Ho pugale... ho pugale vihan a gendalc’ho da ober +ar memes tra var ho lerc’h. Ho feiz deoc’h a vezo ho +feiz. Ho Doue hirio, a vezo ho Doue varc’hoas : Christus +heri, hodie, et in sæcula. + +.NHO +104 EVIT BENNIGEN EUR GROAZ NEVEZ +.NTO + + * + * * + + Ha goude beza heuillet holl ar memes hent er bed +ma, e veffot er memes leac’h er baradoz, tad, mamm ha +bugale. + Evel-se bezet great. + + + + * * * + +.NPO + + + + IX. + + Var ar Pab + ————— + + Qui vos audit me audit. + An hini ho selaou am zelaou me. + + + VA BREUDEUR, + + Eun Doue zo — he hano skrifet var hep tra... ar +mestr eo, ar mestr bras... mestr an holl, ha chomm a +reio mestr. + Koulskoude rei a ra da lod tud, eul loden euz he +c’halloud : rag e penn pep tra e rank beza eur mestr +var an douar. Evel-se an tad, an impalaer, etc... Evel- +se ive, en iliz, eur mestr : ar pab. + + * + * * + + Petra eo ar pab evidomp ha petra e tleomp beza evit +ar pab ? + — Ar Pab eo vikel Jesus-Krist var an douar ha mean +fount an iliz. Rak-se e tleomp he respeti ha chomm +atao a unan ganthan. + — Ar Pab eo pastor hon eneou ha porzier an Envou +karget da sklerijenna, da gelenn, da c’houarn, da hentcha, + +.NHO +106 VAR AR PAB +.NTO + +da ren, da zikour an dud fidel. Rag-se e tleomp he +gredi, senti ouz he c’hourc’hemennou ha dindan he garg, +kerzet varzu an Env. + — Brezel a rear d’ar pab. Tra doanius dreist holl, +guelet hon tad red dezhan astenn he zourn da c’houlenn +an alusen. + * + * * + Ar Pab eo vikel Jesus-Krist, mean fount an iliz. — +An den zo krouet evit Doue, evit ar virionez hag ar +mad. Mez an den kenta en em fazias. Etouez he vugale, +eur bobl ebken, a jomas fidel da Zoue : pobl Israel. — +Jesus-Krist a ziskennas euz an Env. Founti a ra he iliz +hag en he fenn e laka ar pab kenta... + Eun den pinvidik hen deuz eur gouarnour var he +zanvez ; eur Roue, kannadet er broiou all evit derc’hel +he blas... ar pab eo kannad, vikel, letanant Jesus- +Krist etouez an dud. Hen disprijout eo disprijout +Jesus-Krist. Evel den e c’hell kaout mankou, mez atao +e rank beza respetet. + Ouspenn ma zeo vikel Jesus-Krist eo ar mean fount +deuz an iliz. Gueach all, Salomon a zavas eun ti da +Zoue. Ar plan oa tennet araog, an danvez kizellet, +choazet, labouret... Jesus-Krist hen deuz savet hag a +zav atao bemdez eun ti da Zoue. Ar plan zo tennet, an +danvez choazet. Da bep tamm eo merket he blas. Ar +vicherourien zo choazet ive hag ar mean fount eo ar +pab : tu es petrus et super hanc petram ædificabo eccle- +siam meam... Ubi est Petrus ibi ecclesia... Ne c’hellit +ket sevel eun ti nemet var ar mean fount, kement a +lakit a gleis pe a ziou a zo er meaz eus ar plan. + +.NHO + VAR AR PAB 107 +.NTO + + * + * * + Ar pab, zo pastor hon eneou hag alc’houez ar baradoz. +— Pep hini ac’hanomp a dle beza eur mean en iliz savet +gant Jesus-Krist da Zoue. Mez piou hon sklerijenno, hon +gouarno ? Piou hon reno, hon c’honforto en hon labour, +hor rekompanso euz hor poan ?... Ar pab adarre, hor +pastor eo. + Eur pastor a ren he zenved, ho c’has d’ar peuri mad, +ho fella deuz ar peuri fall hag ho diouall deuz ar bleis. + Ar pab a zo karget d’hon ren, d’hon hentcha : pasce +oves meas, pasce agnos meos... Roma locuta est, finita est +causa. Ar stur a zo en he zourn, he lagad zo var an +nadozen-Nord. Jesus-Krist a ro dezhan sklerijen. Ne +c’hell ket en em fazia var hent ar feiz : Ero vobiscum +usque ad consummationem sœculi. Hen a dle hor gouarn +hag hor bleina, hen a dle lavaret d’heomp : ama zo +danjer, aze n’euz ket ; ama e ma an hent mad, aze e ma +an hent fall ; setu peuri iac’hus, setu peuri contamet ; +hennez zo eur bleis, kaer en deuz klask en em guzat, +eur bleis eo... + Dindan ar pab an eskibien, dindan an eskibien ar +veleien : an dra-ze holl zo ar memez famill hag a rear +anezhi an iliz... Heretiket, schismatiket, tud excommu- +nuget : brankou kam ebars er (ar ?) vezen, izili tennet kuit deuz +ar c’horf... * + * * +Hirio e rear brezel d’ar pab. N’eo ket estonus : si me +persecuti sunt et vos persequuntur. Lazit ar general hag + +.NHO +108 VAR AR PAB + +ar zoudardet en em zivandenno. An diaoul o klask +beza treac’h da Jesus-Krist a sko hag a laka skei muia +ma c'hell var benn he iliz. Mez mallos d'an dud a en +em laka a unan ganthan. Abred pe zivezat e teuer da +grenvi pa gounteller an Iliz. + + An den a ell stourm ouz bugale an den + Rag oll omp great gant ar memes poultren. + Mez ma stourm ouz Doue e strako he eskern + Hag e zei dre he lamm da gueza en ifern. + * + * * + Ar pab hirio a rank astenn he zorn da c’houlenn aluzen. +Laeret eo bet he vadou. N’en deuz mui nemet he gastel : +castel ar Vatican. — Ro d’in ive da gastel ha da hano a +Roue, a lavare dezhan an hini en doa laeret he zanvez, +ha me roio d’id daou-ugent million ar bloas. — Morse +a lavaras Pie IX. + — Piou da vago ? — Va bugale. + Roomp eta evit her sikour. Ar pez a roffemp d’ezhan +a vo paeet d’heomp gant Doue er bed-ma hag er beb all. + AMEN. + + * * * + +.NPO + + + + TREDE LODEN + —————— + + + + SARMONIOU + EVIT EUR MISION + * + +.NPO + + + Ne 'z eus netra war bajenn 110 + +.NPO + + + + I + + Evit digor eur mission + ——————— + + Non defrauderis a die bono et particula + boni doni non te protereat. (Eccl. 14. 14). + Na lezit ket an devez eurus da dremen + dibrofit ha ne gollid loden hebed euz an + donezoun vad. + + + BREUDEUR HA C’HOAREZET KRISTEN, + + Eiz devez zo dija tremenet euz ar mission digoret en +ho parres. Leac’h a meuz da ziskredi e zeuz deuet kalz +ac’hanoc’h. Goulennit eta digantho ha n’int ket eurus +da veza deuet, da veza lakeat ho foan : goulennit ha +n’eo ket skanv ho c’houstians, drant ho c’haloun ha ne +zellont ket, brema, gant fizianz varzu an Env. + Evit eiz devez all ar mission en em zigor en abadaes-ma. +Ar re ac’hanoc’h n’int ket c’hoas deuet a zo galvet d’ho +zro, da zont. + Va breudeur, heb ho c’hanaout me a gred e selaouot +holl mouez an Aotrou Persoun. Ne c’hellan ket sonjal +e ve nikun hag a lavarfe : « Me a velo petra da +ober » ; nikun hag a lavarfe : « D’ar mission eat a nep a +garo evidon-me ne d’in ket ! » + +.NHO +112 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + + Ha koulskoude, d’an devez ma hen deuz persoun +ho parrez, digoret eur mission evidoc’h, unan all a +zigoraz eur mission en ho c’heneb. Epad an deveziou-ma +a c’hrasou, a bardon, a zilvidigez an drouk-speret, euz +he du, a glasko pe viret ouz unanou benag da zont, pe +viret euz a re a zeu da denna euz ho mission an holl +vadou zo staget outhan. + Setu ive perak, me lavar deoc’h gant al leoriou sakr : +non defrauderis... na lezit ket an devez eurus da dremen +dibrofit hag euz an donezoun vad na gollit loden hebet. +Deuit da ober ho mission ha grit hen, guella ma +c’hellot, rak, — ha setu e daou c’her ar gelennadurez- +ma — rak: + Er bed-ma, e maomp holl evit servicha Doue, plijout +da Zoue ; + Hag evit hen ober ervad, ar berra, ar surra hent eo +ober eur mission eüruz. + * + * * + Er bed-ma, ne maomp nemet evit servicha Doue. + Va breudeur, ne c’hellomp ket er bed-ma, kaout holl +ar memes renk, ar memes stad. En eun holoraj, me a +vel rojou bras ha rojou bihan gobariet dishenvel ervez +ho labour, ha koulskoude, tennit unan, ar vihana ma +karit hag an holorach a jomo a zav. + En hon touez ni ive, n’hon deuz ket holl ar memez +ment a gorf nag ar memes ment a speret ha ne c’hel- +lomp ket muioc’h kaout ar memes renk nag ar memes +micher. Lakit, kement ha ma karot e skritur moull, + +.NHO + EVIT DIGOR EUR MISSION 113 +.NTO + +var ho peziou arc’hant hag ho paperiou publik ar gomz +touelluz-ma: « Egalite ; holl kevatal, holl henvel hag +henvel ! » Eur gaou va breudeur, eur gaou braz ma ne +zounjomp nemet en dud ken etrezo ; mez ar pez a zo +gaou evit hor stad, hor renk ken etrezomp, a zo guir evit +hor stad dirak Doue. + Rak Doue e guirionez, eo ar mestr braz, mestr an +holl ; mestr eo d’ar pennou kurunet koulz ha d’an de- +vezour n’hen deuz, evit gounit he vara, nemet eur +morzol houarn da derri mein var hon hentchou braz ; +mestr d’an den a vor, d’an den a bluen koulz ha d’al +labourer douar daoubleget var he bâl ha d’ar micherour +atao krog en he daladur pe en he gizel. Mestr eo d’ar +pinvidik dibreder, a velomp douget e kar a beder rod, +koulz ha d’ar paour-keaz a rank mont a zor da zor da +c’houlen he damm bara pemdeziek. + Hen eo hen deuz great ac’hanomp ar pez ma zomp ha +roet d’heomp kement hon deuz. + Selaouit kentoc’h ha guelit. + Dija d’ar mare-ze, oa en em skignet bolz stereden- +nuz an Envou, dija an douar a ioa diazezet var he ael, +ar mor chadennet e kreis an aotchou ; an heol a rea he +dro, al loened a valee dre ar c’hoajou, al laboused a +c’hournije a vrank da vrank ha Doue ober eur zell ha +lavaret: « Great eo mad kement ma holl. » Ia, great eo +mad e guirionez, va Breudeur ker, al labour zo kaer, an +ti dudiuz, ar guel hebken anezhan a rent testeni da +c’halloud Doue : Cœli enarrant gloriam Dei ! Mez Roue + 8 +.NHO +114 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + +ar Grouidigez, mestr an ti, e peleac’h e ma ? Ha Doue +lavaret : « Greomp an den : faciamus hominem. » Mez +greomp hen kaeroc’h eget an holl draou all, savomp +hen dreist-ho, skrivomp sklearoc’h hon hano var he +dâl : Ad imaginem et similitudinem nostram. + Setu eta, krouet Roue ar bed-ma, an den. Euz a eun +tu, eo mestr da bep tra ; euz eun tu all, e ma dindan +dourn, e dalc’h an Aotrou Doue, he grouer hag he +vestr. Da Zoue eo, eme sant Paol, evel ma zeo ar pod +pri d’ar poder hen deuz hen gobariet hag her poazet. +Ha Doue a fell d’ezhan, a entent derc’hel mad d’he vir. +N’hen deuz roet d’an den eur spered nemet evit he +anavoud ; eur galoun nemet evit he garet, eur c’horf +nemet evit he zervicha. Mestr d’an holl draou krouet, +an den zo eta, er memez amzer, servicher, mevel en (an ?) +Aotrou Doue, krouet evit ober he volontez var an douar +hag en em renta din da gaout varlerc’h, digemer an +Envou. An den ha ne bleg ket da Zoue, a zo henvel +deuz eur mevel, lojet, maget, gwisket gant he vestr, +kemeret evel pa ve mab an ti, hag a zeu da veza eun +den fall, digar, didalvez, mad hebken da veza taolet er +meaz. + Setu goulskoude, ar pez a zo digouezet gant hor +lignez.. Eul laer a zo deuet da gemeret evid-han tra an +Aotrou Doue. Troc’het hen deuz al liam a garantez a ioa +etre Doue hag an den ; dispennet, gozik distrujet hen +deuz hano Doue var hon tâl. An den a jomm heb +kaout mui en he zourn al liam, ar gorden taolet d’ezhan +gant Doue evit pignat d’an Envou. + +.NHO + EVIT DIGOR EUR MISSION 115 +.NTO + + Koulskoude, truezuz en hor c’henver evel eun tad +mad evit eur c’hrouadur dinatur, Doue a laka eur skeul +nevez etre an douar hag ar baradoz, renevezi a ra he +hano var hon tâl e lizerennou c’hoaz sklerroc’h. Ar +skeul hen deuz great, c’houi, he anavez ; al liou hen +deuz kemeret, c’houi he anavez ive. + Brema zo naontec kant vloaz, eun den a bigne var +menez Kalvar en eur zougen var he ziou skoaz gouliet, +ar groaz ma tlie varnhi mervel. Epad tri bloaz ha +tregont hen doa tremenet dre douez an dud, en eur ober +vad d’an holl : Pertransiit benefaciendo. Hen anavoud a +rit, anavoud he hano. Diskleriet, desket eo bet deoc’h +gant Doue he—unan : Hic est filius meus dilectus. Ha +koulskoude, setu hen maro var ar groaz ; he gostez +digor, he dreid, he zaouarn toullet, he benn kurunet a +spern. Ha perak ? Evit hor prena, paea ar boan dleet +d’hor pec’hejou. He groaz hen deuz lakeat da skeul +evidomp etre an douar hag an Env ; var hon tâl hen +deuz gant he c’hoad skrifet eun hano kaer : C’houi zo +bugale da Zoue! Da Zoue omp en dro, evel ma zeo +deoc’h ar pez a brenit hag a baeit. + Setu ive, perak, chomm heb servicha Doue eo +trouc’ha evit an eil gueach an eil liam a garantez lakeat +d’heomp en hon dourn evit hon ren d’an eurusted : +liam hor prenadurez ; a ve distruja hano Doue rene- +vezet var hon tâl, a ve disprijout buez, maro, goad +Jesus-Krist, ober evel fae var garantez Doue. + + Koulskoude, va Breudeur ker, madelez Doue evit hon +chacha d’he zervichout a ia c’hoas pelloc’h. + +.NHO +116 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + + Niverit, mar gallit, e pet giz, gant pegement a izign +ha habaskder, e klask bemdez, hon distrei dioc’h an +drouk hag hon derc’hel var an hent mad. + Euz a eun tu, gueach a teu d’he spounta dre varo +proumpt ar pec’her skoet e kreiz he zizurj, gueach all e +tiskouez deoc’h eun den deuet da veza dre he wall vuez +dizenor he barrez, rann-galoun he dud ha ne jomm +mui ganthan evit astenn he vuez disprijet, nemet tru— +garez an dud vad. Pa glaskit hoc’h unan dilezel ho +tever, e laka eur prenv en ho kaloun d’ho pikad, d’ho +prouda, noz-deiz, da lavaret heb ean : « Ne dout mui +ar pez ma zoaz, ar pez ma tleffez beza atao. » + Euz a eun tu all, gant pegement a drugarez e c’has- +tenn deoc’h he ziou vreac’h evit ho sikour d’en em +zevel. Nag a inspirationou santel, a aliou mad, a c’hra- +sou a bep seurt ? + Ha keit ha ma vevit ervez ho koustians, nag a joa en ho +c’hene, nag a laouenedigez en ho kaloun ? Zoken, e +kreiz ho prasa poaniou e c’hallit lavaret evel sant +Paol : Superabundo gaudio. + + Koulskoude, va Breudeur ker, tra zoaniuz da anzao ha +tra vir evelkent, an den a c’hell derc’hel penn da Zoue, +beza treac’h da Zoue en eur feson a zo. E c’hell dispri- +jout he c’hrasou, dizanavoud he vadelez ha respount : +Non serviam : n’ho servichin ket ! + Mez her c’houmprenomp mad, pa hon devezo trou- +c’het dre hor faot, an teir liam a garantez a stag ac’ha- +nomp ouz Doue, eul liam all a gemero ho flas, liam +ar justis. + +.NHO + EVIT DIGOR EUR MISSION 117 +.NTO + + Kaer hon devezo trei kein da Zoue, ni her c’havo atao +e penn hent ar vuez. + Eur guennek taolet en ear a vez hir pe verr o c’hober +he dro, ervez nerz an dourn he sklap. Mez abred pe +zivezad e kouezo koulskoude. An douar a denn anez- +han hag he bouez he—unan hen izella bepred, ha pa +gouez e vez pil pe fas. Mad, va Breudeur, ni zo ive +taolet var an douar gant dourn Doue. Mez rod a dro, +a ra bro. Ha rod hor buez a dro heb heana, na deiz na +noz. Ne jommo a zav nemet var bord ar bez. Ha neuze +hon ene paour, echu ganthan he dro, a guezo pil pe +fas e c’harz treid hor C’hrouer. + Al loan mud pa varv a varv a bez hag evit mad. Maro +an den n’eo nemet eun hanter gousk : Non est mortuus +sed dormit. + Epad ma kousk ar c’horf er bez, o c’hortoz deiz ar +varn, an ene a bign dirag Doue evit kaout, a ziou +eternite, unan : eternite eüruz pe eternite waleüruz : +In hanc vel in illam eternitatem, eme sant Ambroaz. +Baradoz pe ifern ! leac’h kreiz hebed, rak ar purgator ne +bado nemet betek fin ar bed hag ar servicher fall, ar ser- +vicher didalvez n’hen deuz perz hebed da c’hedal e Bara- +doz Doue : inutilem servum ejicite in tenebras exteriores. + Er bed-ma zoken, ma na jervichomp an Aotrou Doue, +petra reomp-ni, petra gavomp-ni ? + Klask plijadureziou an douar, marteze, ha dastum +madou ! Va Breudeur ker, nag a bet goude poania, en +em skuiza noz-deiz, a rank atao beva e kreiz ar baou- +rentez en dienez a veur a dra. + +.NHO +118 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + + Goude holl, hag e ve guir e c’halfac’h dont a benn a +gement ho c’heuz c’hoant : kaout danvez, enor, pli- +jadur, daoust hag an eürusded a zeuio d’ho c’heul ? + Mab eur prins kuezet klanv a voue d’ezhan lavaret +gant ar medisin : — « Mar kavit da viska rochet eun +den eürus, c’hui a vezo pare. » Hag hen mont da glask +e pep tu. Hag e nep tu na gave. Eun devez e klevaz la- +varet : — « Du-ze, en eur lochik dirapar, e vev eur +paour keaz atao laouen ; eno, marteze, c’hui a gavo ho +kevridi. » + Hag ar prins mont ha goulenn: « Eüruz oc’h-c’houi ? » +— Ia, eme ar paour, e kement ma c’haller beza eüruz, +var an douar. +— Roit d’in eta ho roched. — Siouas ! ne meuz ro- +ched ebet, a lavaraz ar paour keaz... + Ar prins ne gavaz ket roched eun den eürus ! + + Hag e guirionez, va Breudeur, kaloun an den a zo +henvel ouz eur varriken didal deuz an daou benn. Ne- +met karantez Doue a ve en deon o c’hober tâl, kaer e +vo taol ebarz, e chommo atao goullo. + Selaouit kentoc’h. + Beva ' rea d’ar mare-ze, eur Roue hag hen devoa bet +digant Doue an donezounou ar re gaera, studia ' reaz +adalek an heol, goulaouen ar bed, beteg ar vreunen +blouz ; adalek ar mor braz beteg ar berad gliz. Euz a +gement a c’hoanteaz, ne nac’has netra ouz he galoun +na trôn olifant, na kaluriou aour, na soudardet, na +servichourien, na gened, na furnez, na galloud, na brud + +.NHO + EVIT DIGOR EUR MISSION 119 +.NTO + +vad skignet a bep tu, netra ne vanke dezhan. Ha +koulskoude, eun devez, skuiz-stank a bep tra, e lavare : +« Dindan an heol pep tra zo moget, avel, tristidigez : +Ecce omnia vanitas. » + Hag e veac’h, mar karit, euruz tre epad ho puez, dont +a raio, pa zonjot nebeuta, ar maro da rei eun taol var +ho skoaz. Ha neuze da betra e talvezo kement ho pezo +dastumet, hed ho c’hamzer ? + Eun devez, eun den a vrezel a voa var nez mervel. +Ar Roue zeu d’he gaout hag a lavar : — « Goulennit ar +pez a gerot ha me hen roio deoc’h. » — « Mad, Aotrou, +eur c’hart heur muioc’h a vuez, roit d’in eur c’hart +heur muioc’h a vuez. » Hag ar roue trei kein. Ne c’helle +ket rei ar pez a c’houlennet diganthan... Ha Villars, +lavaret neuze : — « Ma karjen-me beza kerkouls ser- +vichet Roue an Envou, n’eo ket eur c’hart heur a vuez +am bije bet, mez eun eternite penn da benn. » + Va Breudeur, eun deiz eveldhan, c’hui en em gavo +var ho tremenvan. Eüruz ma na rankit lavaret : « ma +karjen-me, e leac’h beza servichet ar bed, beza servichet +va Doue !... » + Petra zo eta da ober ? + Ar berra, ar surra hent evit beza dinec’h varlerc’h, eo +ober hag ober mad ho mission. + * + * * + Va Breudeur ker, Doue, guir eo, a zikour atao an +den. Koulskoude en eur mission, he vadelez a zo bra- +soc’h. En eur mission e maor pell dioc’h safar ar bed hag + +.NHO +120 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + +eno, el leac’h distro-ze, a lavar d’heomp sant Bernard, +an ear zo sklerroc’h, an Env digoroc’h, ar sklerijenn +brasoc’h, gras Doue tostoc’h, puilloc’h ; taol an Aotrou +Doue krenfoc'h ha frankoc'h kaloun an den. + An Aotrou Doue, eme al leoriou sakr, ne en em blij +ket e kreiz an trouz : Non in commotione Dominus. + En eur mission, trouz ar bed a jomm a drenv dor an +iliz : labourou, afferiou kustum ar vuez a zo dilezet evit +eun nebeut amzer ; guelet a rear guelloc’h pe evit +petra e maomp var an douar : an ene en em zigor fran- +koc’h da zigemeret komzou Doue, ha Doue he-unan, a +ziskarg varn’homp muioc’h a c’hrasou : Ecce nunc +tempus acceptabile, dies salutis. + Eur mission eo mare an Aotrou Doue, ha rak-se, +enhan eo e kavomp holl ar guir voien da servicha Doue +evel ma zeo dleet. + Va Breudeur ker, ne anavezan ket parrez X***. Kouls- +koude heb aoun d’en em fazia kalz, e c’hellan diskredi +e zeuz ama, kouls hag e peb leac’h, tri seurt tud : — tud +vad — tud tro-distro — ha tud hag ho deuz marteze, en +em lezet a grenn, da vont divar an hent mad. + Tud vad a zo en ho touez : tud vad a zo e peb leac’h. +Pa vank an ael e torr ar c’harr : ael ar bed-ma eo an +dud vad. Hi eo hen dalc’h en he bloum ; pa vankint e +teuio fin ar bed. Rak ar bed n’eo dalc’het en he zav +gant Doue, nemet evit an dud vad ha dre an dud vad. + Ia, kaer hen deuz ar bed beza fall, bugale a zo hag a +vev ker sklear ho c’haloun ha dour beo en eur veren ; + +.NHO + EVIT DIGOR EUR MISSION 121 +.NTO + +tud iaouank a zo hag ho deuz miret ker guen ho ene hag +eur berad gliz, kuezet euz an Env e kaloun eur flourdelizen ; +tud a zo, daoubleget a zindan an oad, hag a zo en ho +c’hosni, ken disklabez ho c’houstians hag an erc’h nevez +kuezet var an douar. + Mez evit chomm fidel da Zoue, nag a enebourien da +drec’hi ! Ar bed gant he skuer fall, he gomzou flour, he +lavariou goapus, he blijadur milliget ; an drouk-speret +gant he finesaou, he guzuillou fallakr, atao var c’hed +evit lonka an eneou ; ha tostoc’h d’heomp, aze en hor +c’hreiz, hor c’haloun baour, hor brasa mignon ha var +eun dro, hor gwasa enebour. Goud a raan e zeuz +enhan eun tu mad, mez goud a raan ive, e zeuz eun tu +fall techet d’an drouk. — « Ne anavezan ket, eme eur +skrivagnier braz, petra eo kaloun eur c’hokin ; biskoaz +kokin n’oun bet ; mez anavout a raan kaloun eun den +honest hag ar galoun-ze a zo mantruz he studia pis. » +Pet gueach n’hon deuz ket holl lavaret eo diez, diez +braz trec’hi ar bed ha derc’hel penn da gement a ioulou +direiz, a zo atao e virvi en hor c’hreiz, evel goagou +eur mor dijaden. + Mad, eneou kristen, deoc’h me lavaro eur gomz, unan +hebken : Venite in desertum locum et requiescite pusil- +lum : deuit d’ar mission d’en em diskuiza eun nebeut +evel eur beachour uzet he nerz. Er mission, c’hui ' gavo +eun tamm disheol, freskadurez mar d’eo blounset ho +treid dioc’h mein an hent diez : ar blounsadur en em +bareo, sec’hit c’huezen ho tâl ; goudeze, gant muioc’h a +gourach, c’hui gemero penn-baz perc’hirin an Eternite +eurus. + +.NHO +122 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + + Tud tro-distro a zo ive : douetuz bras, kalonou daou +hanteret a veler e pep parrez. + An dud-ma, ' zo hirio da Zoue ha varc’hoas d’an +drouk-speret. Da vintin, da noz, e reont eur bedenn +benag ; mez e kreiz daou benn an deiz e verniont +pec’het var bec’het. Da zul, e teuont d’an oferen ; mez +en eur vont euz an iliz e zaïnt da glask plijadureziou +difennet. Marteze, e reont eun aluzen benag d’ar paour : +mez an dourn kleiz a gemero dre laeronsi, kalz muioc’h +eget na ro an dourn diou d'an dud izomek. Ho c'ha- +loun a zo evel eun dachen vrezel : piou a vezo mestr ? +Lezen Doue pe lezen ar bed. C’hoant ho deuz da dremen +deuz an diou gostezen. Eun troad a zalc’hont var skeul +an Env, eun all var skeul an ifern ; eun dorn a ginni- +gont da Zoue, egile zo krog er pec’het. Klask a reont +var eun dro, servicha daou vestr dishenvel. Ho brasa +malheur eo rag ma c'hankounec'haont, e c'houlenn +Doue holl pe netra. Ne fell ket d’ezhan euz eur ga- +loun daouanteret. Hag hi, er c’hontrol, en eur glask +servicha ho c’hrouer, a c’houlenn stleja d’ho heul kant +ha kant tra kontrol beo d’he volontez. + Eneou paour, deoc’h-c’houi, ive, eur gomz a gavan da +lavaret : Ducam eum in solitudinem et loquar ad cor +ejus. Doue ho kalv d’ar mission, hag ama, e komzo +ouz ho kaloun. Var digare ma c’heuillit, peurzvad, an +darn-vuia euz lezen Doue, e tremenit dirag ar re all, ha +marteze, dirak ho taoulagad oc’h unan, evel guir gris- +tenien : ne anavezit ket mad gouli ho kaloun. Selaouit +eun dra : + +.NHO + EVIT DIGOR EUR MISSION 123 +.NTO + + Eun orfebrer evit anavoud petra dalv eur pez arc’hant, +evit gouzout a dra zur pe hen zo mad, pe hen a zo +faoz, a gemer eur mean zo hanvet ar mean diskuiller, +rak ma tiskuil faosoni ar metal. Eur pez faoz hen deuz +peurliesa, ar memez ment, ar memez gobari gant eur +pez arc’hant mad. Dougen a ra ar memez poltred, ar me- +mez lizerennou. Ar gaou hen deuz, gant kement a +izign, kuzet dindan guiskamant ar virionez, mar teu, +evit ar c’henta guel, an holl d’en em fazia ; mez pa +vez stoket outhan ar mean diskuiller, ar faosoniach a +vez dizoloet. + Deuit eta, c’hui ive, va Breudeur ker, komzou Doue, +lezen Doue, displeget dirak ho taoulagad da heul skle- +rijen ar feiz, a raio deoc’h guelet mad stad ho koustian- +sou. Louzaoui ar gouli a vezo eaz goudeze hag oc’h ene +a gavo ar iec’hed er mission-ma, evel an dud klanv, +gueach all, e pinsin Bethsaida. + Va Breudeur, ha mont a raffen-me re bell en eur +lavaret e c’hell beza en ho touez, unanou benag hag ho +deuz gant ho goeziegez ho-unan, dilezet servich Doue ? +Dirak an dud all e c’hellont, marteze, c’hoaz tremen +evit tud vad. Mez toullit ar voger : Fode parietem, dis- +kennit izelloc’h evit an dianveaz, kiit betek ar galoun : +Fode parietem : petra velimp-ni, a gavimp-ni ? + Ar pez a c’houzoun eo hen deuz lavaret Jesus- +Krist : Regnum cœlorum vim patitur : rouantelez an +Env a c’houlen beza kemeret dre nerz. Da gristenien +he amzer sant Paol a lavare : Inter vos dormiunt multi : +en ho touez kalz tud a gousk : taolit evez ! amjest eo + +.NHO +124 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + +ar venojen ma kerzit dreizhi : Quoniam dies mali sunt. + Mad, kristenien, va Breudeur, amzer hebed hag a ve, +nemet en em fazia ' raffen, danjerusoc’h evit an eneou +eget an amzer e vevomp ennhi. + Berniit, atao, gaou var gaou, a lavare gueach all eun +den difeiz, chomm a raio bepred eun dra benag var- +lerc’h. Mad, va Breudeur ker, bugale Voltaire a zo +c’hoaz beo. Dalc’het ho deuz sounj a gomzou ho zad ha +roet ho deuz ho ger an eil d’egile, evit ober brezel da +Zoue ha d’he jervicherien vad. + Meuli an drouk ha dougen d’ezhan ; sklabeza 'r mad +ha distrei diouthan dre ho geier, ho gwall skouer, ho +drouk-prezegerez, setu ho micher, ha re aliez e teuont +a benn deuz ar pez a glaskont. + D’ar re ac’hanoc’h a rank anzao ne ma int ket en eur +stad vad dirag Doue, me gav ive eur gomz da lavaret, +unan deuz ar guella, deuz ar c’harantezusa komzou +deuz al leoriou sakr : Venite ad me omnes qui onerati estis +et ego reficiam vos ; c’houi holl hag a zo sammet — +ha sammet oc’h, va Breudeur, ar pec’het ' zo pounner +d’an diouskoaz, zo c’houero d’ar galoun — deuit, +deuit kuitibunan, ha me, a lavar Jesus-Krist ho kraio +a nevez. + Va breur ker, va c’hoar baour ! great oc’h bet gant +Doue er vech kenta ha great mad. + Setu ama eur galoun, sellit outhi (1). Enhi pebeuz feiz, +pebeuz karantez, pebeuz santelez ! O kaloun gristen, na +.NFO +(1) An Aotrou Quere a lavare kement-ma en eur ziskouez taolennou +ar mission. + +.NHO + EVIT DIGOR EUR MISSION 123 +.NTO + +te zo pur ! na te zo kaer ! na te zo distag dioc’h fals pli- +jadureziou an douar ! He dourn da eal mad, ha great +evidot, pegen dudius kurunen ! Nag a bedennou a obe- +rou mad a bign ac’hanout bemdez, varzu an Env ! +Hag euz an Env nag a c’hrasou a zisken varnhoud da +heul bennoz Doue ! + Setu ama eur galoun all : sellit ivez outhi. Kollet eo +he gened, pistiget he feiz, gouliet holl he c’harantez. +N’eo mui templ an Aotrou Doue. E dourn he eal mad, +e leac’h eur gurunen, me a vel eur c’halur karget a +zaëlou. Henvelebit an eil ouz heben. Hag ho anavoud +a rit-hu ? Va Breudeur ker, da biou ar genta, da biou +an eil ? Deoc'h c'houi, deoc'h ho c'hunan, va breur ker, +va c’hoar baour. Setu ho kaloun pa gouskac’h var bar- +lenn ho mamm, ho kaloun da zeiz ho pask kenta, ho +kaloun marteze, beteg an oad a ugent, a dregont vloaz. +Penaoz eta, pe zeiz hag e pe c’hiz an aour melen a +gollaz he liou hag ar steredenn a goezaz euz an Envou : +Quomodo ceciderunt stellæ ? + Baleet ho c’heuz, siouaz ! re zizoursi, digoret ho +skouarn da gomzou ar bed, lakeat ho troad e kichen +troad eur mignon fall, lezet re a gabest gant ho kaloun +baour hag ar pec’het a zo deuet da sklabeza, da zis- +penn, da zistaga labour an Aotrou Doue. Deuit ha +lavarit : « Va goalc’hit, va azgoalc’hit ! Grit eur c’houez +d’ho toare ha peurnetaït va ene, ma vezo adarre ker +pur, ker guen dirazoc’h, evel pa zortiaz divar fount ar +vadiziant, gant eur zantelez vras. » Ha dourn an holl + +.NHO +126 EVIT DIGOR EUR MISSION +.NTO + +c’halloudek a zavo eun ti nevez gant eun ti kouezet +enn he boull : Et ego reficiam vos. + + * + * * + + N’eo ket ken diez ha ma c’halfac’h sounjal, ober mad +ho mission. Gusta et vide : Deuit holl a c’hui velo var- +lerc’h. Aleiz eo brasoc’h trugarez Doue eget na deo +fallagriez an den. Doue a bardonaz d’al laer deou, da +Vari-Madalen : n’eo ket bihaneat he c’halloud na stri- +seat he galoun : pardoun hen deuz evit an holl, pardoun +a ginnik d’an holl. + Koulskoude, Doue na raio ket tout he-unan. Poanit +deuz ho kostez. Deuit, strivant, da zelaou he gomzou. +Evit dont, lezit peb labour all. En eur zont, deuit gant +c’hoant da ober mad. Lavarit hirio, gant an iliz, deiz ar +Gouel kaer-ma : + + Da posse quod Jubes, Pater + Da scire, Filii, quod doces + Fac corde toto Spiritus + Nos velle quod probas bonum. Amen. + + * * * + +.NPO + + + + II + + Var ar Zilvidigez + + Quid prodest homini si mundum universum + lucretur, animæ vero suæ, detrimentum pa- + tiatur. Math. 16-V. + Petra dalv d’an den gounit ar bed holl, mar teu + da goll he ene. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Pignat a raan, hirio, er gador-ma, evit ar c’henta +gueach (1). Ne m’anavezit ket ha me, ne anavezan ket +ac'hanoc'h. Hebken, c'houi c'hoar e zoun belek Jesus- +Krist karget da ziskleria he lezen d’an dud ha galvet, +hirio dreist pep tra, da zigas deoc’h da zounj euz a +vrasa guirioneziou an aviel. + A hent all, me a c’hoar e zoc’h kristenien, va breu- +deur ha va c’hoarezet, dre eur memez badiziant ha gal- +vet d’ar memez baradoz. Setu ar pez a ouzon, ar pez a +c’houzoc’h, ha se zo awalc’h. + Rak ma teuan en hano Jesus-Krist, c’houi a zelaouo +va c’homzou gant eur guir c’hoant d’ho lakaad da dal- +.NFO + (1) Ar zarmoun-ma ' zo bet great evit mission Recouvrans. Eno, an +Aotrou Quere hen doa da brezek var ar zilvidigez, ar maro, ar +varn hag an ifern. + +.NHO +128 VAR AR ZILVIDIGEZ +.NTO + +voud evit hoc’h ene. Ha me, rag ma komzan dirag tud +hag a zo galvet da vont d’an Env, a zo merket sklear +va rouden dirazhon. + Komz a dlean deoc’h, nann euz a vadou na plijadu- +reziou bresk ar bed-ma, — lod all her gra beteg re mar- +teze, siouas ! — mez euz ho Toue, euz hoc’h ene, euz an +hent a gas d’an eurusded eternel. + Va breudeur ker, hen ober a rin, nan koulz ha ma +ho divije kalz all her great em leac’h, mez ervez va +nerz ha va galloud. + Goude holl, ar pez a vanko deuz va c’hostez, ho +polontez vad, hen esperout a raan, ho polontez vad hen +askouezo. Hag euz komzou dinerz dreizho ho-unan, +c’houi a denno, gant sikour Doue, eur mad benag evit +hoc’h ene. + Her gouzout a raan, ar guirioneziou, ma tlean ko- +zeal anezho deoc’h, c’houi ho anavez pell ' zo. Eur +veach a vuioc’h, koulskoude, e vezint displeget dirazoc’h, +rag ma zint, evel pa lavarfen, ar mean fount ma hen deuz +varnhan Jesus-Krist diazezet ha savet he relijion zantel. + En deiz hirio, va Breudeur ker, e zeuz eur virionez +hag a zeu anezhi he-unan d’en em ginnig d’ho spered +ha da m’hini. + E pe sounj, pe evit petra e zoc’h c’houi deuet ama ? +— Deuet oc’h rag ma ho c’heuz lavaret, santet, kompre- +net, e zeuz aze en ho kreiz, eun ene, eun ene ha ne +varvo ket, eun ene hag a dleit da savetei ; a zioc’h ho +penn eur baradoz da c’hounit ; a zindan ho treid eun +ifern hag a ranker klask distrei divarnhan. + +.NHO + VAR AR ZILVIDIGEZ 129 +.NTO + + Ne deuit d’ar mission-ma, nemet er zounj-se. Pep +sounj all a gemerfac’h evit eur mank, eur fazi ha koulz +lavaret eur pec’het. + Setu ive perak e teuan, hirio, en eur staga d’al labour, +da gozeal deoc'h euz a zilvidigez hoc'h ene, da lavaret +da bep unan ac’hanoc’h, ar pez a lavaraz gueach all hor +Zalver Jesus-Krist d’he ziskibien : Quid prodest homini +si universum mundum lucretur, animæ vero suæ detri- +mentum patiatur ? Petra dalv d’an den gounit ar bed holl +mar teu da goll he ene ? Petra hen digollo deuz a eur +c’holl ker bras ? + Ar zilvidigez eta zo eun dra red ; — evid he ober eo +red poania ; — piou evithi a gemer eur guir boan ? Setu +e tri c’her ar gelennadurez-ma. + + * + * * + + Ar zilvidigez a zo eun dra red. + N’euz den ebet ha n’en deffe ket bet great outhan he- +unan, eur vech pe eun all, ar goulennou-ma : Petra +oun-me ? Euz a beleac’h e teuan ? Da beleac’h e zaan ? + Piou oun-me ? Merket eo var dâl an den, eo roue an +holl draou krouet. Beza hen deuz eur c’horf hag eun +ene. Dre he gorf e tisken beteg an anevaled, mez dre he +ene e sav beteg Doue. An den zo ar mell a stag ouz +Doue an holl draou krouet. + Deuz a beleac'h e teuan ? An den n’eo ket bet atao. +An dud desket a lenn var ar bed, pegeit zo abaoue ma +zo anezhan. An douar zo bet ha n’oa den varnhan. Deuz + 9 +.NHO +130 VAR AR ZILVIDIGEZ +.NTO + +a beleac’h eo deut an den kenta ? Klaskit en em drei +evel ma karfoc’h, e rankfot, kaer a vezo, lavaret n’eo +ket deut an den anezhan he-unan, lavaret eo bet krouet +gant unan benag, gant Doue. + Da beleac’h e za ? E feiz, varzu ar bed all ha buhan. +Ar vuez hirra, var an douar, a dremen evel eur bouil +moged. Hag er bed all e vo kount da renta deuz ar +vuez-ma. Ervez ma ra, an den a ra d’an aneval. An +aneval zo krouet evit an den hag abalamour da ze, he +vuez ne da ket hirroc’h eget ar bed ma. Mez an den a +ranko ive, renta kount. Ervez ma raio, Doue raio +d’ezhan. Hag abalamour da ze : Creavit Deus hominem +inexterminabilen. + Er bed all n’hon dezho ket holl digant Doue, ar memez +lojeiz. Ar re vad hebken, a vo digemeret ganthan en he +varadoz. Ar re fall a vezo stlapet en ifern. D’heomp- +ni da choaz. Mez eun devez a zeuio, ha na vo mui pell, +hon eneou a vo gant an diaoulou en tan pe gant an Elez +er gloar ; mez heb dale e vezomp sent gant Doue en he +varadoz, pe tud daonet en ifern. N’euz leac’h all ebed e +peleac'h e c'halfemp mont goude ar vuez-ma. Red eo +eta, mar fell deomp beza eürus er bed all, ober brema +hor silvidigez. + * + * * + Evit ober ho silvidigez eo red poania. + Savetei hon ene ' zo evidomp hon affer vraz, hon affer +genta, hon affer heb mui ken. + Lavaromp, dastu, ne c’hellimp ket, heb kemeret poan, +dont a benn d’hen ober. Doue goude beza hor c’hrouet + +.NHO + VAR AR ZILVIDIGEZ 131 +.NTO + +heb d’omp, n’hor saveteio ket heb d’omp. Rouantelez +an Env a zo, nann eun donezoun mez eur rekoumpanz. +N’eo ket kement hini a lavaro : Aotrou Doue ! Aotrou +Doue ! a gavo ennhi digemer. Regnum cœlorum vim +patitur : ar baradoz a c’houlen beza kemeret dre nerz. + Hag e guirionez, ober he zilvidigez a zo, var eun dro, +eun dra ziez hag eun dra amjest. + + Setu aze dirazoc’h eur pez labour stard ha ne c’heller +da gas da benn nemet dre galz aket. Kalz en ho raog o +c’hen em fichout var ho nerz pe izign, a zo chommet da +goll ho amzer ha da heul, ho deuz kollet ho foan. A +hent all an amzer evit he ober a zo berr, an noz a c’hell +dont varnoc’h, ar barrou kazarc’h, bouilladou glao a +zigas aliez kalz a zale. Neuze, petra ' rit ? Labourat a +zrevi-beo, heb hean ebet. C'houi ' lavar : pa vezo ganhen +echu, me a ziskuizo. Ac’han di, red eo c’houezi dourek +ha beza dizamant, digernez ouz he boan, hag ar virio- +nez a zo en tu diouzoc’h. + Hogen, kristenien, setu petra eo ar zilvidigez. Diez +eo he ober ervad. + Nag a vertuziou da c’hounit ! Feiz, esperanz, karan- +tez dousder, habaskder, glanded : holl e ranker ho +c’havoud. Nag a guall gustumou da zisc’hrizienna ! +Kustumou kemeret a bell zo, marteze, eat doun er +galoun ha mignon dezhi ; plegou fall a bep giz, deut da +veza krenv dre zigareziou ker fall hag hi, hag holl +kountrol da lezenn Doue. + Nag a bec’hejou da ober anezho pinijen ! Adalek ho +kavel beteg hen, grit eur zell piz var ho puez hag e + +.NHO +132 VAR AR ZILVIDIGEZ +.NTO + +rankot plega ho penn ha lavaret : O pet truez ouzin, o +va Doue, pec’her paour ma zoun ! + Nag a enebourien da drec’hi ? Ar bed gant he skuer +fall, an diaoul gant he finesaou, ho kaloun hoc’h unan +gant he zempladurez. + Pet gueach, en dalc’h ouz an traou-ze holl, n’ho c’heuz +ket lavaret : ia diez eo, diez bras beva e guir gristen, diez +derc’hel penn d’ar bed, diez trec’hi an drouk-spered, +diez renka er galoun kement a ioulou direiz, atao o +virvi evel goagou dijaden ar mor e kounnar. + Ha koulskoude, an amzer a zo berr. Petra eo ar vuez ? +Eun nebeudik deveziou staget penn-da-benn etre ar +c’havel hag ar bez. Buhan ha buhan e teu an noz : noz +ar c’hlenved, noz ar maro, noz ar bez, noz an eternite. +Tostaat a ra bemdez. Marteze e ma e toull an nor ha +ne zonjit ket. + Setu perak, koz ha iaouank, paour ha pinvidik, poa- +niomp stard heb gourlerc’hi, heb argila, gant aon ne +c’helfomp ket kas al labour da benn. + Red eo c’hoas taol evez mad ha lakaat pep tra en +implij, rak affer ar zilvidigez a zo eun affer amjest. + Va Breudeur, dougen a rit eun tenzor a briz bras ; +mar hen diwallit mad, setu c’hui euruz da viken ; mar +her c’hollit e kollit tout. Mez nebeudik ho c’heuz a nerz, +armet fall oc’h d’en em zifenn hag an hent ma tremenit +dreizhan, a zo gwall vrudet. + Varnezhan kalz a zo en em faziet, kalz a zo bet laeret, +kalz kavet maro. Petra reot-thu neuze, va Breudeur ? +Taol evez evit dispartia mad ho c’hent ; taol evez da + +.NHO + VAR AR ZILVIDIGEZ 133 +.NTO + +zelaou an disterra trouz ; kerzet gant tiz en aon raog an +denvalijen ; klask da vont d’ho c’heul mignouned ho +c’heuz ennho fizians ; mar kavit eun tachad danjeruz e +rit an dro ; mar guelit eun den treset fall e c’hen em +guzit pe en em lakit var ho tifenn. + Mad, kristenien, dougen a rit eun tenzor a huelloc’h +priz eget holl draou an douar : Dougen a rit hoc’h ene +hag en ene-ze, ar pez a rankot da ginnig da Zoue evit +prena ho plas er Barados. Mez, eme sant Paol, c’houi +hag a zo en ho sav, taolit evez da gueza : Cave ne cadas. +Guelit mad, klaskit ar venojen dizanjer, rag amjest +bras eo an amzer a dremenomp : Quoniam dies mali +sunt. Greomp eur zell en hon raog hag en dro d’heomp. + Nag a bet goude beza great kalzik hent a zo en em +faziet ! Nag a bet goude beza roet kalz da esperout a zo +deuet da falgalouni, da jomm a zav pe da zistrei var ho +c’hiz ? Nag a bet hag a ioa dija ho dourn krog er guru- +nen hag ho deuz he lezet da goueza d’an douar ? Penaoz- +ta, eo kuezet er pri ar stereden gaera deuz an oabl ? +Quomodo ceciderunt stellæ ? Ah ! n’ho doa ket taolet +evez, n’ho doa ket studiet ho hent na koumprenet +awalc’h pegen amjest oa ober ar zilvidigez. + * + * * + Piou eo ar re a gemer eur guir boan evit savetei ho ene ? + Setu ama, ervez an Aviel, penaos e rankomp en em +gemer evit kas hon ene d’ar baradoz. + Si pes tuus scandalizat te abscide eum et projice abs +te... Mar d’eo ho troad penn-kaos a bec’het evidoc’h, + +.NHO +134 VAR AR ZILVIDIGEZ +.NTO + +trouc’hit hen ha taolit hen pell diouzoc’h. Guell eo +mont d’an Env gant eun troad hebken, eget na d’eo +mont gant he zaou droad d’an ifern. + Quœrite primum regnum Dei et hœc omnia adjicien- +tur vobis : Klaskit da genta rouantelez an Env hag a +hent all, pep tra a zeuio deoc’h var ar marc’had. + Sive manducatis, sive bibitis, omnia hœc in gloriam +Dei facite : Pe c’houi a zrebo, pe c’houi a evo, pe c’houi +a raio eun dra benag all, grit pep tra evit gloar Doue. + Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus +erit : An nep a gendalc’ho beteg he varo, hennez hebken +a vezo salvet... + Setu komzou an Aviel. Mar kavit guell, lavaromp +anezho berroc’h : + Ar zilvidigez en despet da bep tra, + Ar zilvidigez araog pep tra, + Pep tra great er guel a Zoue, + Evit hor zilvidigez, poania bemdez ha bep mare. + Er meaz deuz ar pez a zell ouz hor zilvidigez, e c’hel- +lomp ober meur a zakrifis. — Eun tad evit he groua- +dur a c’hell, pa gar, a dle avechou, rei he amzer, he +boan, he vadou, he vuez zoken. Mez a eneb he zilvidigez, +den na dle, na c’hell ober netra ; d’ezhi e rank, pa vez +red, sakrifia holl kentoc’h eget he mankout « Si pes +tuus scandalizat te, abscide eum. » + E c’hellomp er bed-ma, klask ha dezirout meur a dra, +mez er penn kenta, klask hor zilvidigez. Klask kreski +hon danvez, goulen ar iec’het, dezirout eur renk enoruz + +.NHO + VAR AR ZILVIDIGEZ 135 +.NTO + +etouez hon nesa, netra guelloc’h. Mez dreist an traou +holl, klaskomp rouantelez an Env hag an nemorant a +zeuio var ar marc’had. + Er bed-ma, pep den hen deuz he stad, he renk, he +labour, ha peb den, ervez he stad, a rank poania en he +renk, da ober mad he zever. Mez mar d’omp fur, ar +zonj euz silvidigez hon ene a dle beza lakeat e penn +pep tra : Omnia hœc in gloriam Dei facite. + Meur a dra var an douar, goude beza bet great epad +niver bloaveziou, a c’hell beza lezet a gostez. Eur mi- +cherour, eun devezour, eun den a vor, eun den a bluen +a lavar, da eur mare a zeu : « Eskennet awalc’h e meuz +va c’horf ha skuizet va speret; an oad a zeu, bevomp +brema dibreder gant ar pez hon deuz dastumet. Pep +hini d’he dro. » N’ho zamallan ket, mez evit ar zilvidi- +gez n’euz nag oad na termen. Betek fin ar vuez e tleomp, +e rankomp poania d’he digaz da vad, d’he c’has da benn. + Va Breudeur, setu aze e pe c’his en em gemeret. + Kostez ha kostez lakit ho puez ha guelit ha c’houi e +guirionez, a ra kement ha ma zeo dleet evit savetei +hoc’h ene. + + Pe ni her gra, pe n’her greomp ket, ne ouzoun dare, +va Breudeur ker. Ne glaskan ket zoken, her gouzout evit +hirio. Mez ar pez a c’houzon mad, eo evel-se ho deuz +great ar Zent. + « Na pe da vare, o va Doue, a lavare ar prophet +David, gueach all, na pe da vare e teuio an heur ma zin- +me davidoc’h ? Pe da vare e tanvaïn-me etre ho tiou- + +.NHO +136 VAR AR ZILVIDIGEZ +.NTO + +vreac’h, levenez pur an eurusded eternel ? Re bell, +siouas ! e rankan chomm pell diouz va mamm-bro : +Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est ! Varzu +ennhi e c'huanadan evel ar c'haro varlerc'h an dour ien. » +D’ezhan, netra na vanke var an douar. Ha koulskoude, +pa zeo d’ezhan roet ar c’helou e tle pignat d’an Env, +he galoun a drid gant joa : Lætatus sum in his quœ +dicta sunt mihi, in domum domini ibimus. + Klevit sant Paol d’he dro: « Den reuzeudik ma zoun, +emezhan : Infelix ego homo ! » Ha perak ta, abostol +braz ? + Evit prezek ar feiz ho c’heuz treuzet kement a vroiou, +gounezet ho c’heuz kement a eneou da Zoue ! « Quis +me separabit de corpore mortis hujus ? Piou am distago +deuz ar c’horf marvus-ma ? Piou a dorro va jaden- +nou ? Ar maro a vo eur gounid evidon : Mori lucrum. » + Guelomp ar Zent holl, o pedi, o iun, aliez divar +bara ha dour. Kalz anezho o kousket var an douar ien, +o tilezel pep tra, kerent, mignouned, madou, evit beza +surroc'h da c'hounit an Env. + Ha ni, va Breudeur ker, greomp, hirio da vihana, +eur zounj mad var kement-ma. + Eur speret hon deuz : n’hel lakeomp ket mui, evel +beteg-hen marteze, da zounjal hebken er bed, er madou, +er plijadureziou, er pec’het : sounjomp e Doue, en Env, +en hon ene: Quœ sursum sunt sapite. + Eur galoun hon deuz. Distagomp-hi muioc’h, dioc’h +traou an douar evit he zevel tostoc’h da vadou ar bara- +doz : Sursum corda. + +.NHO + VAR AR ZILVIDIGEZ 137 +.NTO + + Eur c’horf hon deuz. En em skuizet awalc’h eo beteg- +hen, e kreiz labourou ar vuez-ma, e kreiz an dizurziou +marteze, poent ha tremen poent eo e labour-fe a zrevi +evit ar bed da zout. + * + * * + Ha brema, abarz achui, eur gomz c’hoaz. Ma zeuz +chommet unan benag en ho touez, euz ho tud, heb +dont, heb kaout sounj da zont d’ar mission, lavarit eta +d'ezhan hen deuz ivez he lod da c'hounit e Baradoz +Doue, eur gomz vad a c’hell hen distrei, eur bedenn +kalounek a c’hell tenna gras Doue. Hag evidomp-ni, ni +deuet hirio, da zigeri ar mission, lavaromp en eur +vouez : Dixi nunc cœpi : red eo savetei va ene ? Mad ! +ia ! divar hirio e kommansan. + + « O va Doue, grit ma koumprenint mad an neubeud +komzou a meuz d’ezho lavaret. Grït ma skrivint doun +en ho c’haloun, en abardaes-ma, abarz mont da gous- +ket, ar gomz ma ' meuz dreizhi koummanset ha ma +c’hechuan ive dreizhi : Quid prodest ? Petra dalo d’an +den gounit ar bed-ma holl, ma teu da goll he ene ? » + Evelse bezet great. + + + * * * +.NPO + + + + II + + Var ar morgousk er stad a bec’hed + —————————— + + Inter vos dormiunt multi (1. Corint. XL 30). + Hora est jam nos de sommo surgere. (Rom. + XIII, 10). + En ho touez kalz a zo kousket. Red eo pel- + loc’h dihuna. (Komzou S. Paol, darn d’an + dud a Gorinth, darn all d’an dud a Rom.) + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Lavaret e meuz deoc’h, dija, e maomp er bed-ma, evit +savetei hon ene. Ar zilvidigez, pep tra poezet mad, a +dle beza hon labour vras, hor labour genta, hor labour +heb mui ken. Rag baradoz gounezet, setu gounezet pep +tra : baradoz kollet, setu pep tra eat da goll. + Mez her guelet hon deuz ive, evit savetei hon ene e +ranker kemeret poan. Rag diez eo he c’has da benn. +Evit he ober an amzer a zo berr. Hag ouspenn, beza eo +eun dra amjest bras. + Abars achui em boa diskuezet deoc’h eur mellezour : (1) +mellezour an ene fidel. En abardaëz-ma, eur mellezour +all a ziskuezan : mellezour an ene faziet divar an hent +mad. Marteze unan benag en em anavezo ennhan. +.NFO +(1) Guelit e fin sarmoun ar zilvidigez. + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 139 +.NTO + + A dra zur, beza e zeuz en iliz-ma, tud vad, ne lavaran +ket ebken ervez ar bed, — barnedigez ar bed a dalv +neubeut a dra, — mez ervez Doue : tud hag a vev e +doujans, e karantez Doue, a garfe koll kentoc’h pep tra +eget koll gras Doue. + Mez mar galle, gueach all, sant Paol lavaret gant +guirionez d’ar gristenien euz he amzer : Inter vos dor- +miunt multi : kals ac’hanoc’h, evit ar pez a zell ouz an +ene, a zo en em roet d’ar c’housket, en hon touez-ni, +va Breudeur ker, e c’halfe beza ive unanou benag. E +zaan da glask, ma zeuz lod, rei d’ezho an dro, da la- +kaat en ho dourn, eur c’houlaouen evit en em anaout, +hag abarz achui, e tiskuezin dezho petra ho deuz da +ober, pe mar kavit guell, evit lavaret holl e daou c’her : +— Lod, ho deuz izom da zistrei var ho c’hiz, izom da +zihuna : Dormiunt multi ; — Red eo hen ober, dastu, heb +gortoz, heb dale mui : Hora est jam de somno surgere. + Kristenien vad, ama euz va zelaou, ar pez a dlean la- +varet hirio, ne zell ket ouzoc’h hoc’h unan. Mez c’houi +koulskoude, a bedo Doue. Esper a meuz e skuillo he +vennoz var va c’homzou, rag sellet a raïnt, marteze, euz +ar re a garit muia var an douar ha var stad piou e +skuillit, a bell zo, kalz a zaelou. + * + * * +Dormiunt multi. — Va Breudeur ker, ar prophet +Jeremiaz, gueach all, en eur ober eur zell en dro dezhan, +a zantaz he galoun mantret hag he zaoulagad beuzet a +zour. Guelet a reaz ar bed-ma holl, sebeliet en eul linser + +.NHO +140 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + +gaon, evel ma vez er goan, goloet an douar gant eur +pallennad erc’h ; gueled a reaz er memez amzer, petra +ioa penn abek euz eun dristidigez ker bras hag e lavaras +en heur hirvoudi : « Desolatione desolata est omnis terra, +quia nullus est qui recogitet corde : ne velan er bed holl, +nemet leac’h da skuilla daelou, rag n’euz den mui hag +a zonj-fe a vir galoun ! » + Evel ar prophet Jeremiaz, pa raan euz ar gador-ma +eur zell var ar pez a dremen, eveld’han me ' rank lava- +ret : « an dristidigez en em astenn var an douar. » Hag +ama, va Breudeur ker, n’eo ket euz malheuriou an am- +zer eo e komzan. Oh ! a dra zur, ni ho peleien, a garfe +gueled hor bro baour stard var he hellou ha sounn he +fenn evel gueach all, e leac’h he guelet blounset, gou- +liet, dantet holl, astenned a blad evel eur glanvourez. +Mez goude holl, ar bed-ma n’eo nemet eur skabel, la- +keat dindan hon treid evit pignat d’an Env hag eur +skabel ha na dle servichout nemet nebeudik amzer. Pa +na ve ket ker flour, ken pinvidik-se, an dra-ze ne ra +ket kalz a dra ! Mes sounjal a dlean en eur malheur +brasoc’h : sounjal en distruj great en eneou kristen, +sounjal e dallentez ar re ne gomprenont mui pe evit +petra int krouet gant Doue. Hag an niver euz an dud- +ma, a zeblant mont var gresk atao. + Evesaomp kentoc’h ha guelomp. + Evel ma zeuz e skeul an Env meur a bazen, huelloc’h +an eil eget heben ha rag-se tostoc’h da Zoue, er memez +tra, pa bellaer dioc’h Doue e tiskenner baz ha baz hag +izelloc’h-izella gant skeul an ifern. + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 141 +.NTO + + * + * * + Var genta pazen ar skeul milliget-ze, me a vel eur +rummad tud ha ne c’hellan da henvel nemet dre eun +hano doaniuz : Ar c’houstiansou daou-hanteret, ar c’ha- +lonou tro-distro. + An dud-ma, zo hirio da Zoue ha varc’hoaz d’an +drouk-speret. Da vintin, da noz, e raïnt eur bedenn +benag, mez e kreiz daou benn an deiz e vernint pec’het +var bec’het ; da zul e teuint d’an oferen, mez en eur +vont euz an iliz e zaïnt da glask plijaduriou difennet. +Marteze, e roïnt eun aluzen benag d’ar paour, mez +goude beza dre laeronsiou kemeret an hanter muioc’h +divar goust an nesa. Ho c’haloun a zo evel eun dachen +a vrezel : piou a vo ar mestr ? Pe lezen Doue, pe lezen +ar bed ? C’hoant ho deuz da dremen diouz an diou +gostezen. Eun troad a zalc’hont var skeul an Env, eun +troad ' zo var skeul an ifern ; eun dourn a ginnigont da +Zoue, mez gant an dourn all e talc’hont krog er pec’het. +C’hoant ho deuz, var eun dro, da zervicha daou vestr +dishenvel. Ho brasa malheur eo rag ma c’hankou- +nac’haont e c’houlenn Doue tout pe netra. Ne fell ket +d’ezhan euz eur galoun daou-hanteret. Goulenn mad a +ra savetei hon ene : ia gant ma vezo distrouezennet, dis- +klabezet mad diouz kement a zifenn he lezen. Ha setu, +eün hag eün, ar pez na fell ket d’ar rumm dud-ma. +Eüruz e vent da vont da heul an Aotrou Doue, mez gant +ma ho lezo da stleja d’ho heul kant ha kant tra kontrol- +beo d’he volontez. Ha neuze setu petra zigouez ! + +.NHO +142 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + + Nebeut ha nebeut an troad a zo var skeul an Env a +zisken ; an dourn a zo e dourn Jesus-Krist a ziskrog +hag an eil dra o sikour heben, abarz dale pell, an +dud a guez var eil pazen an ifern. + * + * * + Ama var ar bazen-ma, me a gav eur rumm all a dud. +N’ho deuz ket c’hoaz, ar re-ma, troet kein a grenn d’ho +Doue. Esper ho deuz, da gaout c’hoaz digemer er bara- +dos. Lavaret a reont : « Red mad eo d’in savetei va ene, +ha me he zavetaio. » Lavariou mad aleiz, mes neubeut +a oberiou mad. Me a jencho a lavaront, ha na jenchont +morse ; me a zilezo ar pec’het, ha n’hen dilezont ket ; +me a heulio ar vertus ha n’hen heuliont, morse. Anter— +c’hoant, atao, da ober ar mad ha da guitaad an drouk, +mez gueach hebed eur c’hoantegez guirion. Henvel int +ouz ar pez ma zoa bet sant Aogustin araog ma teuaz +euz eur pec’her braz da veza eur zant hag eun doctor +eus an iliz : Sarcina sœculi quasi somne dulciter pre- +mebar. Cogitationes quibus niti meditabar similes erant +conatibus expergisci volentium. Henvel oa ouz eun den o +klask dihuna. Digeri a ra he zaoulagad hag ho zerri ker +buhan, sevel en he gouazez ha kueza kerkent var he +benn-vele. Hanter zihunet eo, mez ar c’housked a zeu en +dro d’hen trec’hi. + Mez, va Breudeur ker, petra dalv guelet eur vezen o +tougen delliou ha bleunv ma ne ro morse frouezen +hebed, pe mar teu ar frouez a zouge da gueza deuz ar +brank araog ma vezont hanter-zare. Red eo dougen + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 143 +.NTO + +frouez, dougen frouez mad, dougen frouez padus : Ut +fructum afferatis et fructus vester maneat. Hi ive a bro- +met kalz ha ne roont morse netra. Ho bolontez vad a +ia da netra. Ho desirou a ia e teuz ha d’ezho me a rank +digas da zounj euz eur gomz lavaret pell-zo : Pave an +Ifern a zo great gant c’hoantegeziou mad mez dinerz, +gant hanter c’hoantegeziou. + * + * * + Euz ar stad-ze dija trist, e kouezont prest en eur stad +c’hoaz tristoc’h : disken a reont, heb dale pell, var drede +baz skeul an Ifern. + Beteg hen e sounjent c’hoas e Doue, en ho ene, en +ho zilvidigez. Sounj didalvez evit guir, mez eur zounj +evelkent hag a leze gant an esperanz da ober guelloc’h, +ar galoun hanter-zigor evit gras Doue. Brema er +c’hontrol ne zounjer mui pe gozik mui, ha mar teu eur +veach benag eun hevelep sounj er speret, prim ha +prim e vez taolet a gostez. Respountet e vez ar pez a +respountaz, guechall, da zant Paol eun neubeut tud +euz a gear Athen : Audiemus te de hoc iterum ; dive- +zatoc’h ni a velo an dra-ze. En eur ho guelet e ve lavaret +ne ma int er bed, nemet evit traou ar bed ha n’hen +deuz an den, en tu all d’ar bez, netra da zouja na netra +da esperout. + « Jesus-Krist, va Zalver, da Vartha guechall, c’houi +a lavare : Martha, Martha, kalz prez a zo varnoc’h, en +em jala ' rit gant meur a dra ha koulskoude, neuz nemet +eun dra red. Hi ive an dud-ma, a zo varnezo kalz a + +.NHO +144 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + +brez, en em jala ' reont, en em nec’hi awalc’h. Nag a +brez, nag a jal evit afferiou ar bed, evit ho labour, ho +c’hem verz, evit en em huellaat en enoriou, evit kreski +ho danvez : nag a brez, nag a jal evit ar pez a zell ouz +ho flijadur, nag a brez, nag a jal, aliez, evit bernia +pec’het var bec’het, disurz var disurz ; nag a brez, nag +a jal, nag a boan evit ar c’horf paour, an tammik +ludu-ze great a zouar ha barnet da zistrei e douar. Mez +evit an Ene, evit he guiska, he maga, evit he lakaat +mad gant Doue, evit gounid dezhi er bed all eur +c’hornik plas e baradoz an Eternite ? « Audiemus te de +hoc iterum : varlec’h ni a velo. N’hon deuz ket amzer +evit brema : pep tra d’he dro. » + Pep tra d’he dro ! va breudeur ker, hag an dra red, +an affer heb mui ken a vez atao lezet varlec’h, ne zeu +gueach hebed he zro ! Tra ziez da goumpren ha kouls- +koude, hirio en deiz tra vir, kalz re vir evit kalz tud. + * + * * + Ha mont a c’hellomp-ni pelloc’h c’hoaz dioc’h Doue, +trei kein c’hoaz muioc’h d’ar baradoz, disken c’hoaz +izelloc’h gant skeul ar pec’het ? Ia va breudeur ker, +eur bazen all a zo, an izella, an diveza, an hini zo stok +deuz dor an ifern : cum in profundum venerit, contemnit. + Eun amzer zo bet ha ne vije ket en hor bro, dreist +holl en hor bro Breiz-Izel, kavet ar seurt tud-ma. Hon +tud kos zoken, ar re anezho ha na vevent na direbech +na dibec’h, a jomme da vihana stard en ho c’hreden. +Evitho, eun den difeiz, dizoue, hag eur penn skanv, + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 145 +.NTO + +diboell, divoued, a ioa var 'n hed tost ar memes tra. +Mez da heul iez ha giziou hon tadou koz, ar feiz +katholik diskolpet tamm ha tamm, a vihanna bemdez +hag avechou e c’halfemp guelet hirio, lod tud taolet +gantho ho relijion dreist penn eur skoaz, ho mez dreist +ar penn-skoaz all, hag a ia beteg tenna fouge euz ho +buez difeiz. + Goap a reont euz a lezen Doue ha goap euz ar re a +heuil anezhi. Komzit dirazho a varadoz hag a ifern +hag e respontint dre eun taol penn skoaz hag hen deuz +an doare da lavaret : « Kouchennou holl ha netra ken ! +Pa vez maro eun den, eo maro korf hag ene. Ha Doue, +ma zeuz eun Doue, na daol ket ouzomp muioc’h a +evez eget na daol ouz eur prenv douar, a flastromp gant +seul hor botez. » Penaos eta, int-hi diskennet beteg aze ? +Rak er penn kenta e kredent ar pez a gredomp, e zoant +ar pez ma zômp. Ar vadisiant zo var ho zal. Hag holl, +— nemet evit unan benag na ve ket guir — holl int bet +maget var barlen eur vamm a zoujanz Doue. Eun amzer +zo bet, hi ive a bede, hi ive a zelle gant fizianz varzu +an Env. N’int ket kouezet, en eun taol kount. Ho c’ha- +lonou a zo bet henvel deuz eun dachen a vrezel, pell +hag hir amzer. Gourennadek ha stourmad ' zo bet +ennhi etre al loden vad hag al loden fall a gavomp +ennhomp. Mez nebeut ha nebeut al loden vad he deuz +ranket plega. Eur veach an amzer, ar goustianz a zave +c’hoaz he mouez klemmuz. Mez deiz ha deiz pouez eul +levr fall, pouez eur pec’het mezuz, pouez troad eur +mignon direol, en eur ger, pouez eur vuez hag a vern + 10 + +.NHO +146 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + +pec’het var bec’het, dizurz var dizurz, ho deuz mouget he +c’hlemmou. Ha setu int-hi, brema, an dud-se gueach +all hor breudeur dre ho feiz, dre ho oberou mad, evel +kaledet en ho stad trist, red dezho evit kousket disoursi +lavaret ha klask kredi : « Va flaneden ne ma ket dreist +planeden al loan divadez. » + * + * * + D’ar pevar rumm dud-ze, petra lavarin-me, va breu- +deur ker ? Lavared dezho koll kourach ? Doue ra viro. +Eur gomz velloch a gavan el leoriou sakr, hag evel +skrifed evitho : Surge qui dormis : c’houi hag a zo kous- +ket er stad a bec’hed, dihunit. Faziet oc’h divar an +hent : distroit var ho kiz. Re bell amzer ho c’heuz troet +kein da Zoue. Lavarit hirio, evel ar mab prodig : Sur- +gam et ibo ad patrem : sevel a rinn ha mont da gaout va +zad. + Mez — ha setu an eil guirionez a dlean displega +dirazoc’h araog echui — na zaleit ken, na c’hortozit ket +pelloc’h. Peb dale, a ve var eun dro, beza dianaoudek, +kaout disprijanz, beza kemeret gant ar follentez. + * + * * + Va breudeur ker, e c’hell beza en hon touez, unan +benag hag hen deuz abaoue kals pe nebeut amzer, +dilezet servich Doue. Mez n’euz nikun hag a lavarfe a +vir galoun : « Ruillet eo ar voul ha mont a raio e leac’h +ma karo ! » N’euz nikun hag hen defe lavaret evit mad, +kenavezo d’ar baradoz, en em verzet d’an diaoul, ha + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 147 +.NTO + +lakeat he ene, evit arez, dindan ivinou dir eur mest ken +kriz. Mez ar pez a lavar kalz, marteze, eo kement-ma : +« Me c’hoar awalc’h e meuz ezom, ezom braz da jench +buez, da zistrei. Mez ive, va bolontez eo hen ober, nann +hirio dioc’htu na varc’hoaz, mez varlerc’h, pa vezo deut +ar pred ; evit c’hoaz n’eo ket dispail. » + Ouz ar re-ma eo e komzan ha dezho me lavar : izom +ho c’heuz da jench : hen anzao a rit. Mez kerkent e la- +varit ouspenn : ne jenchin ket dioc’htu. Divezatoc’h : +me a joazo va devez ! Ha me ' rank lavaret deoc’h da +m’ zro : « Va Breur, va Choar gristen, en eur gomz, en +eur veva e giz ma rit, c’houi a zo dianaoudek e kever +Doue ha dianaoudek en ho kever ho c’hunan. » + * + * * + Dianaoudek e kever Doue. + Setu ama eun tad ha ne glask nemet mad he vugale ne +c’houlen nemet ho lakaat eüruz. Kement hen deuz, he di, +he zanvez, he labour, he boan, he vuez, holl int evitho. En +distro euz eun hevelep madelez, ne c’houlen euz ho ferz +nemet anaoudegez vad ha karantez. Ne c’houlen nemet +ma vezo gantho karet, meulet, respetet. Ne c’houlen ne- +met ma na vezo ket dre ho c’homportamant, dizhenoret +he hano, nemet ma ne ranko ket ho dizherita abalamour +d’ho dispignou foll, ho lakaat er meaz abalamour d’ho +buez diroll, ha pa goumzer anezho dirazhan, plega he +benn da skuilla daelou. + Mar teu, goudeze, unan benag euz ar vugale-ze, da +ranna kaloun eun hevelep tad, da daol dismeganz var + +.NHO +148 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + +an hano a zoug, d’her c’huitaad, d’hen dilezel, ma res- +pountont d’ezhan pa ho galv, pa ho fed da zistrei : nann +c’hoaz atao ; ni ' jommo c’hoaz da ober hor penn, da ober +ar pez a ra ho tisplijadur, divezatoc’h ni zistroio, ha da +c’hortoz ni ' lez ganeoc’h ho ti da guzat ho mez hag ho +taoulagad da wela. + Va Breudeur ker, petra zonfac’h euz ar vugale-ze ? Pe +seurt hano a rofac’h dezho ? Piou ac’hanoc’h a garfe +sevel he vouez da lavaret : « Fouge a meuz o tiskleria +e zoun unan anezho. » + Mad va Breur, mad va C’hoar, mar choumit var di- +garez e tistroot varlerc’h, da loueda er stad a bec’het, +c’houi, c’houi hoc’h unan, eo ar vugale dinatur, ar vu- +gale dianaoudek-se : tu es ille vir. Rag setu ar pez a rit +d’an Aotrou Doue,ar pez ma zoc’h e kever ar guella, ar +c’harantezusa, an tenera euz an holl dadou. + * + * * + Dianaoudek e kever Doue, c’houi a zo er memez +amzer, dianaoudek en ho kever hoc’h unan. + Va Breudeur, dibaot eo kaout eun den, zoken ar +brasa pec’her, ha ne ra ket enn eil devez pe egile, +eur mad benag. Rak ar pec’het, ne voug ket en eun +taol kount, pep santimant mad er galoun. + Hogen, koulskoude, kement a ra ar pec’her, ha keit +ha ma vev en he bec’het, a zo kollet evit an ene ha n’ho +deuz mirit ebet dirag Doue. Nann ma ve pec’het kement +a ra ar pec’her, nann kennebeut ma na jervichfe da +netra an oberou mad a c’hell da ober. Rag didostaat a + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 149 +.NTO + +reont, marteze, heur ar gonversion. Mez ive ne bouezint +netra e balanz ar barner just, ne dalvezint seurt dirag +Doue er bed all ; ne vezo dezho roet rekoumpanz ebet +en eternite. + * + * * + Ouspen ma zeo beza dianaoudek, eun hevelep sounj +a zo eun disprijanz ar vrasa evit Doue. + Petra eo, a gav deoc’h c’houi, ar pez a zo a grisa e +passion Hor Zalver Jesus-Krist ? Evit guir, kris eo bet +evit Jesus, c’houezi an dour hag ar goad ; kris beza +skourjezet ha goapeat gant ar zoudardet ; kris santout +drein ar gurunen spern o vont tre, beteg an empenn ; +kris rankout dougen he unan ar groaz ma tlie varnhi +mervel ; kris kaout he dreid hag e zaouarn treuzet gant +tachou ; kris rankout mervel etre daou laer ha klevet var +he dremenvan goaperez he vourrerien. Mez va Breudeur +ker, eun dra zo c’hoaz hag a dle ervez va c’hreden, +beza eat dounnoc’h e kaloun Hor Zalver. + D’ar mare-ze ' talc’hed er prizoun eun den fall, var +eun dro laer ha muntrer. Abalamour d’he dorfejou oa +bet barnet d’ar maro. Pilat a gemer an den-ze. Hen +lakaad a ra dirag ar bobl, tal-ha-tal gant Jesus-Krist, +hag e lavar da dud Israël : Choazit a zaou unan ; lavarit +pehini a fell deoc’h e vefe lammet he vuez diganthan. + Pobl Israël ' anaveze Barrabas. Anaout a rea ive Hor +Zalver. N’oa ket tri devez, eun eur zounjal er burzudou +a reaz, en dud vud roet d’ezho ar prezeg, en dud bou- +zar roet d’ezho ar c’hleved, er dud seizet roet d’ezho ar + +.NHO +150 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + +c’herzed, en dud varo roet d’ezho ar vuez, hen doa lava- +ret : Hosanna filio David : Gloar ha meuleudi da Vab +Doue, d’an hini ' zo tremenet en hon touez en eur ober +vad da bep unan : Pertransiit benefaciendo. Selaouit +koulskoude : Non hunc, sed Barrabam : Roit d’heomp +Barrabas ha lakit Jesus d’ar maro. + Jesus-Krist gant he bobl, gant tud he vro, gant ar re +hen doa great d’ezho kement a vad, lakeat izelloc’h evit +al laer, evit ar muntrer, evit Barrabas ! Va Breudeur +ker, pebeuz dismeganz ! + Ha koulskoude, nag a bet en ho touez a ra da Zoue +evel pobl Israël. + Ni ive, eun amzer zo bet a lavare : Hosanna filio +David : meulet ra vezo Doue ! Ni her pede, her c’hare, +her serviche. Goudeze eur muntrer, eul laer, muntrer +ha laer an eneou, zo deuet : Sellet hon deuz ouz ar bed, +ouz plijadureziou ar bed : Galvet oump bet da joaz, gal- +vet oump c’hoaz, hirio an deiz, da lavaret piou a ga- +romp, piou a fell d’heomp hag ar re ac’hanomp ne fell +ket d’ezho distroi goude ar c’henta fazi a lavar evel pobl +Israël : Non hunc sed Barrabam : ne fell ket d’heomp +Jesus-Krist, roit d’heomp Barrabas, ar bed, ar pec’het, +roit d’heomp an hini a laz hon ene, a laz guir eürusded +hor c’haloun, an hini a laer hor lod e Baradoz Doue. + + Chomm da veva er stad a bec’hed, ouspenn ma zeo +eun disprijanz evit Doue, a zo ive eun disprijanz evi- +domp hon unan. + Va Breudeur, deuet eo ar c’hiz da glask ober goab euz + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 151 +.NTO + +ar gristenien vad, euz ar re a ro da Zoue ar pez a zo +da Zoue, d'an nesa ar pez a zo d'an nesa ha d'ezho ho +unan ar pez zo dleet d’ezho ho unan. + Mad, va Breudeur ker, hevelebomp ha guelomp. Me +a gar kaozeal sklear ha lavaret freaz ar pez a gavann +guir. + Setu aman daou zen : unan great gant ar bed ar pez +ma zeo. Ne meuz ket ar gourach, kerkoulz izomm na +meuz ket da ober he boltred : lavariou, kenteliou, aliou, +oberou ar bed, ni holl ho anavez. Eaz eo d’heomp +anaout eta ive, ar re ho deuz en em roet d’ar bed-ze. + Tal-ha-tal ganthan, setu eun den all ; en em c’hreat +hen deuz gant sikour gras Doue, ervez lezen an aviel. Ez +iaouank e kar tad ha mamm. Mar d’eo dimezet eo fidel +d’he bried, he laka he boan evit he renta eüruz. Mar +hen deuz bugale ho diorren ervez Doue, e tesk dezho +beza fur, e ro dezho skouer vad. Mar d’eo micherour e +labour e koustianz, na laer nag he amzer nag he bae. +Mar d’eo marc’hadour, ne dromplo den. Ha hent all, mar +d’eo pinvidik e sikouro an izomek ; mar d’eo paour e +klasko, en honestis, gounid he damm bara pemdeziek. +Atao, e peb stad, da bep heur e klask ober plijadur da +bep unan ervez he c’halloud. Ha mar mank eur veach +benag d’hen ober, e c’houlenn pardoun digant Doue, +pardoun digant an nesa. + Va Breudeur, piou a istimit ar muia ? E piou ho pefe +ar muia fizianz ? Var dal piou e lakit ar gaera kurunen ? +Evit, eta, en em istimout hon unan, ha meritout istim ar +re all, oh ! ia, eun hent a zo : bevomp ervez hon Doue. + +.NHO +152 VÂR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + + * + * * + Eur gomz c’hoaz abars achui. Eun hevelep sounj a +zo eun esperanz direzoun. + Ne c’hortozit ket a zeiz da zeiz, a lavar d’heomp ar +speret glan : Ne differas de die in diem. Ha ni a lavar : +« Gortozit c’hoas, o va Doue ; divezatoc’h ! Da lavaret +eo, evit kozeal sklear, ne meuz ket c’hoaz duet awalc’h +va ene, en em ruillet awalc’h e kreiz ar plijadureziou a +zifennit ; n’oun ket bet c’hoaz pell awalc’h o planta ar +gurunen spern en ho tâl, o kranchad en ho taoulagad. +Lezit c’hoaz ar morzol em dorn da skei var an tachou. +Gortozit ma frankaïn muioc’h gouli ho kostez gant goaf +Lonjin. Divezatoc’h pa velin va izili dinerz, va c’hein +kroummet varzu ar bez, pa velin ar bed o tec’het kuit, +neuze, mez neuze hebken, me a zigaso deoc’h nemo- +ranchou, lostennachou ar pec’het ! Me a joazo va bloaz, +va miz, va dervez, va heur ; ha pa 'm bezo ho joazet, me +ho kalvo, hag en em gonvertiso. » + Ah ! va Breur, c’houi en em gonvertiso a lavarit. +Ha me am beuz aon braz n’en em gonvertisfac’h ket ha +setu ama perak. + Evit en em gonvertisa, tri dra zo red, hag an tri dra- +ze ne maïnt ket en ho kalloud. — Red eo kaout eur guir +volontez, red eo kaout amzer, red eo kaout gras Doue. + Red eo kaout eur guir c’hoant. + Etre an Env hag an douar n’euz hent houarn ebet c’hoaz. +Ne vezomp ket douget d’i. Red e vezo en em zougen, en em +zevel hon unan. Red e vezo eta kaout eur guir volontez vad. + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 153 +.NTO + + Hirio an deiz, ar volontez-ze a zo re ziners dija evit +taol a gostez ar beac’h pounner a bec’hejou berniet var +ar goustians. Ha goudeze, pa vezo pounneroc’h ar beac’h +ha deuet biannoc’h bihanna hor bolontez, e peleac’h e +kavimp ni an nerz a vank d’heomp brema ? + Da genta hor feiz na vezo mui ker krenv. + Er penn kenta e vez spount araog ar pec’het. Ar +pec’het kenta a vez great, eo ar pounnera da zougen. +Outhan e vez ar muia euz. Mez nebeut a nebeut et teuer +d’en em voaza ha ne rear mui a van. Eun den pa zisken +en dour a grên gant ar riou. Abars nemeur e kav tom- +moc’h ar mor. Ha pa dalv eo he izili he-unan eo a zo +ieneat. + A eun tu all, ar goustians a zeuio da devel. En eur +gear a vrezell, ar jeneral a laka eur gedour e tal ar porz- +guint. Hag hen-ma, pa vel eun enebour o vont tre, a ro +ditour, kelou d’he genvreudeur. + Doue, e tal dor hon ene, hen deuz lakeat ive eur +gedour : mouez hor c’houstians : setu soudard an Aotrou +Doue. Lezel a ra ar mad da dremen. Mez pa glask an +drouk treuzi an or e teu da grial : arz al laer ! Hebken, +pa gendalc’her pell da ober outhi ar skouarn vouzar, e +teu nebeut ha nebeut da zemplaad, hag abars ar fin ne +lavar mui netra hag eur goustianz varo he deuz dija eun +troad en ifern. Eur c’hlanvour trec’bet gant he boan a +lavar : « Ne meuz mui drouk e nep leac’h. » Hag ar +medisin, en eur heja he benn, a lavaro d’he dro: « Chan- +suz braz e vezo mar teu mui da vad. » + +.NHO +154 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED +.NTO + + * + * * + Red eo kaout amzer. + N’eo ket evit guir, an habaskder a vank da Zoue. Ger- +vel, gedal a ra pell hag hir. Evelkent mar roe Doue +d’heomp an devez deac’h, mar kinnig d’heomp an devez +hirio, ne lavar da zen : « Me roio deoc’h an devez +varc’hoaz. » An amzer a zo e pleg he zourn : astenn ha +krenna ' ra hor buez heb goud d’heomp, heb goulenn +ouzomp. C’hui lavar: « amzer zo. » Ha Doue a respount : +Baleit keit ha ma pad an heol gant aon na veac’h tizet +gant an noz. + Amzer zo ! Setu ho tigarez. Hag an digarez-se a gavit +pa vank dija an amzer. E maoc’h klanv. C’houi ' lavar: +an dra-ma na vezo netra. Ar c’hlenved a wassa. Danjer +zo. Ho kenta soursi a vezo neuze, lakaat urz, nann en +ho koustians, mez en ho c’haferiou. Marteze, unan +benag a gozeo deuz ar belek. Klasket eo. Mez n’her +c’haver ket : In peccato vestro moriemini. Klasket, ka- +vet eo, e ma e tal ar guele. Lavaret a ra : « dispone +domui tuæ : lakit urz en ho puez. » Mez an drouk-speret +zo en em gavet araog ! Re glanv oun brema. Pa vezo +torret an dersienn : In peccato vestro moriemini. » La- +keomp e konfesaït. Mez pe seurt konfesion ? Eur gon- +fesion deuz a geid all great e kreiz ar boan hag e ker +berr amzer! Daoust ha glac’har ho peuz d’ho pec’hejou ? +Pe seurt glac’har ? Ar pec’het eo a lavar deoc’h kenavezo +kalz muioch eget na lavarit kenavezo d’ezhan. + Sellit, eme sant Aogustin, ouz Jesus-Krist o vervel. +En he gichen, zo daou bec’her, unan a bep tu. A zaou, + +.NHO + VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC’HED 155 +.NTO + +unan a zo salvet hag egile kollet. Unan salvet da heur +he varo evit na gouesfot ket en dizesper, mez unan heb- +ken, evit na gemerot ket re a fizianz : Unus ne confidas, +unus ne desperes ! + * + * * + Red eo erfin kaout gras Doue. + Ia, Doue a zo mad, mad e kever an holl, mad zoken +e kever ar pec’her. Mez evelkent, ne lez nemet eun nebeut, +ober goap anezhan : Non illudetur Dominus. Kinnig a ra da +bep den grasou ordinal. Mez ar pec’her o vervel hen deuz +izom a c’hrasou brasoc’h. Ha Doue n’ho ro ket atao. +Soursi hon deuz bet a Vabylon, eme ar prophet, n’eo ket en +em bareet : Lezomp anezhi : Derelinquamus eam. (Jerem.) + Pec’her, pec’herez, Doue hen deuz ho klasket heb ho +kaout ; ho kalvet, heb respount hebed euz ho perz. +C’houi d’ho tro, her c’hlasko ha n’her c’havot ket : +Quœritis me et non invenietis. Goasoc’h c’hoaz ! her +c’haout a reot. Dont a reio var ho tremenvan, mez n’eo +deuet nemet evit c’hoarzin deoc’h goab d’he dro : ego +quoque in interitu vestro ridebo et subsannabo vos. Va +Breur, va C’hoar baour, poezit mad ar gomz-se. Doue eo +hen lavar. Ar bed a dremen. Ar vuez a ia kuit. An +Eternite a zeu ha var dreujou an Eternite—ze, Doue ho +c’hoarzin goap d’he dro d’he grouadur goapuz. + * + * * + Va Breudeur ker, distroomp eta. + Israel, guechall, a gasas Joseph da glask he vreudeur + +.NHO +156 VAR AR MORGOUSK ER STAD A BEC'HED +.NTO + +all. Ha Joseph pa zeaz n'ho c'have ket. Eat oant pel- +loc'h. Goulenn a ra digant eun den o tremen pe varzu +int troet : klask a raan va breudeur, emezhan : Quœro +frates meos. Me ive ho klask, da zigas da di ho tad. + Adeamus ergo cum fiducia, ad thronum gratiæ ut +misericordiam consequamur et gratiam inveniamus in +auxilio opportuno. Deomp gant fizianz. Doue zo truga- +rezuz. Astenn a ra d'heomp he zourn ha kinnig he +c'hrasou. Amzer hebet ken talvoudus : In auxilio oppor- +tuno : Na zaleomp mui. + Eun tad santel en deuz lavaret : timeo Jesum transeun- +tem et non redeuntem : Neac'h am bevez o velet Jesus o +vont abiou gant aon na zistrofe ken. Jesus a dremen. +Lavaromp d'ezhan : mane nobiscum Domine : chomit gan- +heomp. Deomp d'he heul. Bezomp var aon na zis- +trofe ken. + AMEN. + + + + * * * + +.NPO + + + + IV + + PREZEGEN + Var ar pec'het marvel + —————————— + + + Vœ vobis impii qui dereliquistis legem + domini altissimi. + Mallos deoc'h, tud fall, hag ho peuz + dilezet lezen an Aotrou Doue. + + VA BREUDEUR HA VA C'HOAREZET KRISTEN, + + Evit klevet an dud o prometti gwaleur, ne dleomp +ket ober re a van. Aliez e c'hourdrouzont heb abek, +aliesoc'h c'hoaz, n'ho deveuz ket ar galloud da zigas ho +gourdrouzou da vir na da ober d'heomp an holl drouk +ho deffe c'hoant. + Goude holl, ha pa c'halfont noazout d'heomp ervez +ho mennoz, ober d'heomp koll hor madou, hor brud +vad, hor buez zoken, ar gaou-ze, pegen ankeniuz benag +e c'halfe beza da c'houzanv, na ve ket evelkent, peb tra +poezet mad, eur gaou diremed. Rak chomm a c'hell +ganheomp c'hoas madou ar bed all, buez an eternite +hag hor brud vad dirak Doue. + Mez pa glevomp o c'hourdrouz eun Doue leal ha ne + +.NHO +158 VAR AR PEC'HET MARVEL +.NTO + +c'hourdrouz, morse, heb guir d'hen ober : eun Doue ma- +delezuz hag a zo he vrasa plijadur rei he vennos d'he +vugale, eun Doue holl c'halloudek hag a c'hell atao, +derc'hel mad d'he c'her, digas he c'hourdrouzou bepred +da vir, hor skei en hor c'horf, hor skei en hon ene, +hor skei er bed-ma, hor skei er bed all, hor skei epad an +amzer, hor skei epad an Eternite, penn-da-benn. Oh ! +pa zisklerio an Doue-ze gwaleur, krenomp ! Krenomp +gant spount hag evesaomp piz e goueled hor c'houstianz, +gant aon ma ve ouzomp e selfe ar gourdrouzoa-ze. + Hogen koulskoude, va c'henta komz hirio, setu hi +eur gomz hag a deu da ziskleria gwaleur, eur gomz hag +a ro mallos : Vœ vobis. Gwaleur, mallos da biou ? +Gwaleur, mallos d'heomp-ni tud iaouank a veach deuet +var an douar, d'heomp-ni tud e kreiz hon nerz, +d'heomp-ni tud kroummet dindan pouez ar bloaveziou ! +Gwaleur, malloz d'heomp holl pa hon deuz pec'het : +Vœ nobis quia peccavimus. + Hag evit guir, va Breudeur ker, ne anavezan nemet +eun dra, unan ebken hag a zeufe da stroueza, da gaea +ouzomp hent an Envou, da zevel eur speuren etre Doue +ha ni : ar pec'hed. + Mez ar pec'hed eo krouadur an drouk-speret hag a +zo gaouiad evel he dad. Red eo eta, dizelei d'ezhan he +dâl evit ma her guelimp er c'his ma 'ma, e guirionez, ha +ma c'hanavezimp peger braz gaou a ra ouz an den, pe- +ger braz ouz he gorf, peger braz gaou ouz he ene. + Evit ne vezin ket re hir, me a lezo, hirio a gostez, lo- +den an eternite. Guelomp hebken, loden ar vuez-ma. + +.NHO + VAR AR PEC'HET MARVEL 159 +.NTO + + Ar pec'hed, er bed-ma, a ra gwaleur ar c'horf, a ra +gwaleur an ene. Setu e daou c'her ar gelennadurez-ma. + * + * * + Ar pec'het marvel, er bed-ma, a denn gwaleur var +gorf an den. + Va Breudeur ker, eun impalaer en he rouantelez, eur +general e penn he arme, eur c'habiten a vor var he lestr, +a dle, araog pep tra, merka he renk hag he zever da bep +hini. Goude ma ho deveuz merket, diskouezet ho rou- +den d'an holl, e tleont gouarn gant karantez evit guir, +mez ive gant nerz. Ha pa zeu eur re benag dre ho faot +ha gant goeziegez, da derri ho lezennou, an impalaer, +ar c'habiten, ar general a dle kastiza kement hini +' vank d'he zever. Eun dourn evit rekompanzi, eun +dourn all evit kastiza, setu e pe c'hiz e c'hallont derc'hel +an urz vad. + Hogen, va Breudeur, dreist holl bennou braz ar bed- +ma, e zeuz eur Roue ; eur roue brasoc'h, galloudusoc'h +eged ar re all, eur Roue hag hen deuz da c'houarn, nann +eur rouantelez hebken, mes an Env, an douar ha ke- +ment a zo etre an douar hag an Env. + Hag ar Roue-ze, rak ma ra pep tra gant pouez, +gant urz ha gant muzul, a verk da bep unan ac'hanomp +dre be rouden kerzet, petra da ober, dioc'h petra en em +ziwall ; ha rag ma zeo santel, douget evit ar mad, e fell +d'ezhan araog pep tra e rên-fe an urz vad etouez he su- +jidi. Setu perak euz he berz, ar c'haera promesaou great +da nep a ra mad ho dever, mez ive ar pounnerra gour- + +.NHO +160 VAR AR PEC'HET MARVEL +.NTO + +drouzou douget a eneb ar re a vank d'hen ober. Hag ar +gourdrouzou-ze, n'int ket euz he berz, spountaillou bu- +gale na krosmol avel. + Ho digaz a ra da vir, ervez he c'hoant, d'an heur +merket ganthan hag en despet da bep tra. + Selaouit kentoc'h ha guelit : an testeniou ne vankont +ket. + Setu ama da genta, testeniou an amzer dremenet. + En amzer-ze, Doue evit kastiza ar pec'hed, ne esper- +naz ket an daou-zen kenta, he grouadurien ar muia +karet. + Adam hag Eva a zo ganthan, lakeat da rên var an +holl draou krouet. Lojet e Baradoz an douar e treme- +nont ho amzer e kreiz eur blijadur heb he far. Ne ana- +vezont nag ar c'hlenved, nag an dienez, nag ar maro. +Pep tra a gavont ervez ho c'hoant eb na berrentez na +labour boaniuz. Mez en eun taol kount, me ho guel +barnet da c'hounit ho bara divar bouez ho divreac'h, +barnet d'ar c'hlenvenjou, d'ar poaniou, d'ar maro. Hag +ar penn-kaos euz eur blaneden ken dishenvel dioc'h ho +flaneden genta eo ar pec'het hebken. Torret ho doa +lezenn Doue, en eur zribi euz ar frouez difennet outho. + Doue ne espernaz ket an niver braz a dud a rank-je +da skoi. + Var dro c'huezek kant vloaz goude krouidigez ar bed, +an holl, koulz lavaret, ho devoa troet kein d'an Envou. +Ne glaskent ho flijadur nemet e kreiz dizurziou ar bed. +Epad kant vloas, Doue a c'hortoz : pedi a ra, gourdrouz + +.NHO + VAR AR PEC'HET MARVEL 161 +.NTO + +a ra ive : an dud a jomm bouzar ! Doue neuze, a zastum +ar c'houmoul da zigas eur glao a bil. Hag ar mor a ziloc'h +da weledi an douar ; an dour a bign beteg pemzek ilinad +dreist an huela meneziou, hag an holl grouadurien +nemet Noe hag he dud, a zo beuzet gant an diluj. + + Doue ne espernaz ket ar pennou bras, ar pennou +kurunet. + Ni, avechou, dirak ar pennou bras a rank stoui hon +tâl ha chomm dilavar. Mez Doue, aliez, var an huella +pennou a ziskarg ar pounnera taol... + D'an abardaez-se, eur roue gallouduz a roe eur goan +vras, en he balez. E kreiz ar guir vella plijadur, setu +hoc'h en em ziskuez eun dorn mysterius, hag an dourn- +ze a skriv var moger ar zal teir gomz dianav : Mane, +Thecel, Phares. Ar Roue pa vel, a jomm sabatuet holl. +Petra eo an dourn-ze ha petra ar pez a skrif ? Orjellad +a ra var he gador; eur c'hoezen ien a zired diouz he dâl ! +Eur vech c'hoas petra eo an dourn, petra eo he skrid ?... + Balthazar, Kaluriou sakr templ Jerusalem ho c'heuz +lakeat da zigas ! Great oant evit meuli ha trugarekaad +Doue, ha c'houi a ziskarg enho guin an dizurj hag ar +vesventi ! Setu perak : Mane ! Thecel ! Phares ! Ho teve- +ziou a zo niveret ha deuet eo an diveza : poezet oc'h, ha +kavet re skanv hag ho rouantelez a vo roet da eun all. + Doue ne espernaz ket he bobl he-unan. + E korn an hent, eun den a velan distroet da zellout +ouz Jerusalem. Savet e voa bet ar gear vraz-ze, evit +ma vije ennhi anavezet, meulet ha karet hano ar guir + 11 + +.NHO +162 VAR AR PEC'HET MARVEL +.NTO + +Doue. Ha koulskoude, kaloun ar prophet a zo mantret, +he zaoulagad a zo beuzet a zour. Jerusalem, ar gear zan- +tel, a vel distrujet gant an tân hag he bugale pe lazet +gant ar c'hleze pe dreinet varzu eur vro estren. Ha neuze, +test euz eun hevelep tristidigez, Jeremias a sko var +boull he galoun hag a lavar gant irvoud : Gwaleur +d'heomp-ni, rag pec'het hon deuz ! Vœ nobis quia +peccavimus ! + + Doue ne espernaz ket zoken he vab he-unan, Jesus- +Krist hor Zalver benniget. + Evit prena an dud, an eil phersoun deuz an dreindet +sakr a zo bet karantezuz awalc'h evit disken euz an +Env var an douar ha kemeret eur c'horf hag eun ene +evel deuz hon re ni ! + Guir Doue koulz ha guir den, var eun dro, ne c'helle +ket kaout ha n'hen deuz ket bet d'en em rebech an +disterra pec'het e nep giz nag e nep amzer. Ha hent all, +e tlie kaout, hag hen devoa, an holl skiant, an holl fur- +nez, an holl zantelez, an holl vertuziou a zere ouz guir +vab ar guir Doue. Hag eun devez, e c'hellaz lavaret e +guirionez ar c'homzou-ma : Quis ex vobis arguet me de +peccato ? Piou ac'hanoc'h a damallo din-me eur mank +benak ? Ha koulskoude, va Zalver teir gueach sakr ha +teir gueach santel, me a glev lakaat ac'hanoc'h izel- +loc'h eget Barrabas al laer, ar muntrer. Me a glev an +taoliou skourjez o tispenn ho korf sakr. Me a vel ar +zoudardet o skopad ouz ho tâl hag o rei deoc'h javeda- +dou. Me a vel ho penn kurunet a spern, ho treid hag + +.NHO + VAR AR PEC'HET MARVEL 163 +.NTO + +ho taouarn treuzet gant tachou, ho kaloun toullet. Me ho +kuel etre daou laer staget euz eur groaz evel eun den fall +ha lakeat da chouzaon ar maro ar mezusa, ar c'hrisa +c'helfed da goumpren. + Ha perak, va Breudeur ker, perak eun hevelep poan, +eun hevelep angoni, eun hevelep maro ? Abalamour +Jesus-Krist, daoust n'hen doa morse great pec'het ebet +a ioa en em rentet, en em c'hreat kred evidomp-ni. Ke- +meret hen doa, var he gount, ar beac'h pounner euz ho +pec'hejou hag ar boan dleet d'ar pec'hejou-ze : Tradidit +seipsum pro nobis. + Setu kentel an amzer dremenet. + * + * * + Ha brema, mar greomp eur zell en dro d'heomp, ni +a gavo eur gentel all. + Mervel a velomp. Goad a red. Trouz ha lazerez a zao. +Reuz, naonegez ha goalinier a bep giz en em astenn +var an dud. Ha perak ? Pep hini a glasko en dra ma hen +devezo c'hoant, ar penn kaoz a gement-se holl. Mes evi- +don-me, me, pa ho guelan, a zeu ker buhan a zonj din +deuz komzou al leoriou sakr : Mors, sanguis contentio et +rumphœa, oppressiones, fames et flagella super iniquos +creata sunt : an traou-ze holl ne zavont nemet euz eul +leac'h, euz ar pec'het : ne zeuont nemet evit eun dra : +evit kastiza fallagriez an dud : Super iniquos creata sunt. + Eur Roue, a Vro-C'hall, guechall, pa felle d'ezhan en +em zizober euz eun enebour a roe urz d'her griad en +eul linser ha goude beza lakeat skriva var gourre ar + +.NHO +164 VAR AR PEC'HET MARVEL +.NTO + +c'houmzou-ma: « Lezit da dremen justis ar Roue ! » e rea +hen taol, en eur ster. Hag ar c'horf paour, ruillet ha +diruillet gant an dour-red, a iea da zeski d'an dud, penaoz +en em venje Loïs unek. + Ha me, pa zellan ouz trubuillou ha gwaleuriou ar bed- +ma, a gav d'in gueled ive varn'ho skrifet : Lezit da +dremen justis an Aotrou Doue. + Mez, a lavarot, marteze d'in, me a meuz pec'het, me, +ha ne zeuz ganhen digouezet drouk ebet : Peccavi, et +quid accidit mihi triste ? + Va Breudeur ker, mar d'eo guir kement-se, krenit +eta muioc'h a ze. Seul huelloc'h e vez savet ar morzol, +seul bounneroc'h e vez ive an taol a guez var an anne. +Doue a c'hed : mez e ma savet he vreac'h. Abred pe zi- +vezad he zourn a ziskenno ! Krenit. Beteg hen c'houi ' zo +bet espernet. Mez en dro deoc'h, nag a bet a zo bet skoet ? +Perak an den iaouank-se, maro e kreiz he vrud ? Kue- +zet ar morzol var an anne ! - Perak ar plac'h iaouank- +se dishenoret ? Kuezet ar morzol var an anne ! - Perak +an den-se pleget ganthan he benn, etouez an dud all ? +Kuezet ar morzol var an anne ! - Perak ken aliez a +zen, guechall pinvidik, a rank hirio hag ho bugale d'ho +heul, asten ho dourn a zor da zor ? Eur zell var ho buez +tremenet a ziskouezo deoc'h labour ar pec'het. + Pec'het e meuz ha ne zeuz ganhen digouezet drouk +ebet ! Peccavi. Et quid mihi accidit triste ? + Evit guir, madou ho c'heuz marteze. Marteze, ouspenn, +e zoc'h doujet, enoret, istimet zoken. Evit komz evel + +.NHO + VAR AR PEC'HET MARVEL 165 +.NTO + +ma komzit : ar voul zo ganeoc'h. Hag he ruil a rit en +tu ma karit. Ha neuze, sounn ho penn en despet +d'ho koustians fall, c'houi a lavar : Et quid mihi accidit +triste ? Hag ar re vad en eur ho kuelet a lavar, meurvad, +lod anezho da vihana : « da betra beza den mad ? Ar +re fall ho deuz ar muia chanz. » + Gaou ha fazi, va Breudeur ker. Pec'her, pec'herez +oc'h ? hag espernet evelkent ! Mez abalamour da betra ? +- Marteze en ho ti eur pried, eur vamm, eur c'hroua- +dur a zo dre ho fedennou, o c'harben dourn an Aotrou +Doue. Ha Doue dre druez ouz he vugale vad a espern +evit eur pennad amzer, he vugale fall. - Marteze etouez +ho techou fall, ho c'hoberou digoustians, e zeuz +eur pleg mad benag hag eun nebeut oberou kristen. — +Marteze eun devez, eur paour keaz, bet d'ezhan an alu- +zen e toull ho tor a lavare : « Va Doue, r'ho pezet +truez ouz an den hen deuz torret d'in va naon ha goloet +va diskoaz ! » Ha Doue, digor he skouarn da beden eun +den just, a lavaras d'he dro « Mad, ia, red eo d'in re- +kompansi ar mad hen deuz great an den-ze, e keit ha +ma vo var an douar. Ne c'hellin ket he rekompansi er +bed all, rekompansomp anezhan er bed-ma. Roomp +d'an den-ze ar pez a glask : danvez, iec'het, plijadur : +pae didalvoud roet d'an dud ken didalvoud hag hen, +eme sant Augustin, receperunt mercedem suam, vani +vanam. » Doue a bae he zle. Mez d'he dro, Doue a +c'houlenno beza paet. Ar vuez-ma zo berr. Ar maro +' dosta kammad ha kammad. Ha goude ar maro e teu +devez an Aotrou Doue. + +.NHO +166 VAR AR PEC'HET MARVEL +.NTO + + Peccavi : et quid mihi accidit triste ? Petra a zroug ? +Sarromp ama mar kirit levr an traou a zianveaz ha +digoromp eul levr all, eul levr kuzet, eul levr hag a +skrivomp en hor c'hreiz : levr ar goustianz, levr an ene. +Guelomp labour ha dispac'h ar pec'het ebarz el levr-ze. + * + * * + Va Breudeur, tri den zo hag a ra bepred aoun d'in : +al laer, ar bourreo, ar muntrer. Rag al laer am laka +deuz a binvidik da veza paour ; ar bourreo a ra d'in +gouzanv poaniou spountuz ; ar muntrer a denn diganhen +ar vuez. + Mad, kristenien, ar pec'het marvel a zo, var eun dro, +laer, bourreo ha muntrer an ene. + + Ar pec'hed marvel eo laer an ene. + Va Breudeur ker, gout a rit mad petra eo eul laer ha +goud mad petra ' ra. Al laer a gemer, dre finesa pe dre nerz, +ar pez n'eo ket d'ezhan : aour, arc'hant, greun, dillad. +Holl ho c'hav mad. Hag ar pez a lez var he lerc'h a vez di- +renket, fuillet, sklabezet, torret. Ha neuze pa deuit, var- +lerc'h, da daol eur zell var ho ti, pa veloc'h ho c'har- +meliou torret, ho tiretennou goullo, ho c'holl beadra eat +e teuz, c'hui a lavar gant disesper : « Va Doue, kouls- +koude, kement all a boan em boa me kemeret evit +dastum va zammik danvez ! kement all em boa me la- +bouret en noz, en deiz, en ti, er park, dindan an eol, ar +glao, an avel ! Me zo bet digernez ouzin va-unan, diza- +mant ouz va c'horf paour ! Esperout a rean kaout bara + +.NHO + VAR AR PEC'HET MARVEL 167 +.NTO + +dibreder em c'hosni ! Ha setu me, en eun taol kount, +lakeat var ar c'holo. Kement am boa zo laeret d'in : ne +jomm ganhen nemet daoulagad da skuilla daelou ! » + Mad, va Breudeur ker, mar ho c'heuz pec'het, me a +ia da ziskuez deoc'h, eun ti all, ti ho c'hene, laeret c'hoaz +muioc'h, distrujet e pep gis. + Eun devez oc'h bet douget ama, d'an iliz-ma, deiz ho +padiziant. Ha neuze, d'an deis-ze, ho c'hano a oa skrifet +var gaierou ar Zent. Ho c'hene a ioa meurbet pinvidik : +doujanz Doue, karantez Doue a ioa en ho kaloun. Dive- +zatoc'h e zoc'h adarre, deuet d'ar memez iliz, evit ober ho +kenta pask. Ha d'an devez eüruz-ze, ho tenzor a ieaz +c'hoaz var gresk. Rak disken a reaz neuze, en ho ka- +loun, soursen an oll c'hrasou. Euz ar baradoz, an +eneou eüruz a zelle ouzoc'h gant dudi. + Oh ! ia, santez Thereza a gomze mad, pa lavare, +gueach all : — « Nag an oabl gant he stered lugernuz, +staget evel tachou aour, ama hag aont var he bolz c'hlaz, +koulz ha guell evel perlez var mantel voulouz eun impa- +laer ; nag ar mor gant he ledander, nag an douar gant +he bleuniou, n'int ket var 'n hed tost, ker kaër ha ma +zeo eun ene e stad a c'hraz. » + Hag e guirionez, va Breudeur, eun ene e stad a c'hraz +a zo, var eun dro, krouadur muia karet an Tad, eun ezel +beo da Jesus-Krist, eun templ evit ar Speret Glan. + Doue an Tad n'hen deuz nemet evit an ene-ze. He +vennoz, he vignouniach, he binvidigeziou, he varadoz, +hen he-unan : holl int evid han ! Ennhan nag a feiz, +nag a esperanz, nag a garantez, nag a vertuziou, nag a + +.NHO +168 VAR AR PEC'HET MARVEL +.NTO + +c'hrasou, nag a veritou ? Ennhan pebeuz tenzor, nann a +vadou ar bed-ma, mez a vadou an eternite ! Ha da +heul ar pinvidigeziou-ze, pebez plijadur zantel, pebez +levenez kristen ! Ia, e guirionez, imaj an Aotrou Doue +eo ; krouadur an Aotrou Doue eo, heritour an Aotrou +Doue eo. + Beza e zeo ouspenn eun ezel a Jesus-Krist evel eur +brank grefet var droad eur vezen a zeu da veza eur +brank euz ar vezen-ze ; beva ' ra a vuez Jesus-Krist, +pedi a ra dre beden Jesus-Krist, pe, evit lavaret guell, +Jesus-Krist eo a vev ennhan : Vivo ego, jam non ego, vivit +vero in me christus. Ha Jesus-Krist a zo mab da Zoue +ha Doue he-unan, hag an ene-ze, rak-se, en deuz evel +perz e natur an Aotrou Doue : Divinæ consortes naturæ. + Beza zo er bed-ma, tud a lignez huel, pennou kurunet, +impalaeret, prinset, noblanz, tud er c'hargou, en eno- +riou, tud a zanvez, ha ni, pa ho guelomp o tremen en ho +c'harrosiou alaouret, a lavar, marteze : perak, en eur +zont er bed, ne meuz me ket eveld'ho kavet eun hano +kaer hag eur palez ? Va Breudeur ker, mar e moc'h e +stad a c'hraz ho c'heuz eun hano, eur palez, eun heri- +tach dreist an traou-ze holl. Doue a zo ho Tad, Jesus- +Krist a zo ho preur, ar baradoz eo ho ti. + Beza eo templ ar Speret Glân, trede persounach an +Dreinded sakr. + Goud a rit petra eo eun templ. An templ eo ti an +Aotrou Doue, savet dreist an holl diez all, kaeroc'h evit +an holl diez all, muioc'h respetet evit an holl ; ennhan + +.NHO + VAR AR PEC'HET MARVEL 169 +.NTO + +ne veler nemet traou sakr, ne glever nemet pedennou +ha meuleudiou ; ennhan eo e tisken var an ene ar muia +grasou, e teu an esperanz da laouennaat ar speret, al +laouenedigez da skanvaat ar galoun. — Setu ive petra eo +eun ene mad : ennhan e rên ar Speret-Santel gant he +holl zonezonou ; anezhan eo taolet kuit peb dizurs ha +pep pec'het ; ti an Aotrou Doue eo. + Mez, o va Doue, petra velan-me ? — Setu ar pec'het +gant he zorn loudour o tigeri dor an ene-ma, o keme- +ret perz en ho ti, eun ti savet ganeoc'h ha great evidoc'h. +Pe seurt stad ha pe seurt stad ! Peger kaer a ziagent, +pegen doanius an heur a vrema. Imaj an Aotrou Doue +a zo faozet. Meritou, grasou, pinvidigeziou spirituel, +holl int laeret, distrujet. E toull an nor, an eal mad +a wel var goll an tenzor a ziwalle ! O ene paour, nag e pe +stuz da velan-me ! Penaoz stereden an Env he deuz kol- +let he sklerijen ? + Henvel ouz eur c'hrouadur fall ha dizeret, taolet er +meaz a di he dad, setu te dianavezet, deseritet gant +Doue. + Henvel, ouz eur brank torret gant an avel, distaget +diouz korf ar vezen, melenet he zelliou, wenvet he +vleûn, er meaz ar stad da rei frouez, setu te dispartiet +dioc'h Jesus-Krist, heb galloud ober mui netra hag a +dalvez-fe evit an eternite. + En eur beg douar euz hor bro, e ribl ar mor, e veled +gueach all, eun iliz euz ar re gaera. Mez tud kounnaret a +deuaz. Divolzet, distrujet ho deuz ti Zoue. Ne veliz mui +pa ziz, beteg ennhan, nemet pennadou moger hanter + +.NHO +170 VAR AR PEC'HET MARVEL +.NTO + +ziskaret. Hag an amzer gant he vorzol, he avelou, he +c'hlaoeier a beurachu, bemdez, an distruj. + Gueach all, eno e klevet meuleudiou an Aotrou Doue, +Jesus-Krist a jomme en tabernakl. Hirio ne veler nemet +an drez hag an iliao e poulza dre douez ar benerez koue- +zet d'an douar ; nemet amprefaned o c'hen em guzat +etouez ar vein ; ne glever nemet trouz ar mor braz o venna +var an aod ha krosmol an avel o iudal dre ar faoutou. + Ene paour ! setu da boltred. Ne d'oud mui templ an +Aotrou Doue : distrujet eo, diskaret eo, deut eo da +veza lojeis an amprefaned ar re euzusa. Ken aliez a +veach e lavaren bremaïk e zoaz euruz, santel, kaer, +pinvidik, ken aliez a veach e rankan lavaret brema : +siouas! ne d'oud mui. + + Ar pec'het marvel ' zo eur bourreo. + Lenn a reomp e veve gueach all, eun den ha pa zeue +eun tremeniad en he di, hen astenne var eur guele houarn. +Ha neuze, gwaleur d'ar beachour paour pa veze hirroc'h +evit ar guele. Ar bourreo-ze, a lakea eskennad he izili +a res gant postou ar guele. Pa veze berroc'h, e lakae ho +diaoza hag ho astenn ken a vijent deut keit ha keit. Son- +jit pebeuz anken ! Ha setu koulskoude ar pez a ra ive, +bemdez, ar pec'hed d'ar pec'her paour. + He eskennad a ra : eskennad he vadou : a binvidik +e teu paour; eskennad he henor, he vrud vad... Affer, +affer..., eskennit c'hoas, eskennit laouenedigez tad, +mamm, bugale... affer, affer, eskennit atao, eskennad he +feiz, he esperanz, he lod e baradoz Doue... Eskennad a ra + +.NHO + VAR AR PEC’HET MARVEL 171 +.NTO + +holl pep tra, iec’hed ar c’horf, madou an ene... diaoza a +ra ouspenn an ene paour. Ne fell ket d’id laerez, te a +laero... Chachit ken na vezo deuet hir awalc’h... Ne +fell ket d’id beza mesvier... te en em vesvo... Ne fell ket +d’id ranna kaloun da dud... te a ranno... Ne fell ket d’id +treina beteg ar bez, chaden hir da zizurziou ?... Te he +zreino hag a stago bemdez, diouthi eur mell muioc’h. +Eur pennadik amzer, touchet gant ar blijadur, ar pec’her +ne zounj ket en he stad, mez diforfila a rank souden +var he vele digonfort. + Va Breudeur, eur gomz a lennan er Skritur Sakr hag +a spount ac’hanon : Ignis, sulphur, spiritus procellarum, +pars calicis eorum : tan, souffr ha kounnar an avelou +fall, setu lod ar bec’herien. Pa beg, pa grog an tan en +ti, e nebeut amzer, en em skign hag e pulluc’h pep tra : +Mar kuez souffr e kreis an tan, gwassoc’h gwas e rost ; +ha pa zeu an avel da c’hueza, n’euz mui netra hag a +c’helfe herzel ouz ar vroez. + Mad, kristenien, ar pec’het a zo eur c’hef tan en hon +ene. Souden an eil pec'het a skuil souffr var ar c'hlaouen. +Abars nemeur, pec’het var bec’het a zeu evel ken aliez +a vegin, da lakaat an tan wall da bulluc’h pep munut +vad. Ha neuze, ar pec’her paour, dizesperet o velet he +stad, mez re zigaloun evit distrei euz Doue, a zo evel +eun den klanv var he vele, o trei hag o tistrei e kreiz fô +an derzien, heb galloud en em zizober euz he boan. + +Ar pec’hed marvel eo muntrer an ene. +Va Breudeur ker, ne fell ket d’in rei, re a veuleudi d’hor +c’horf paour. Goud a raan eo great a zouar ; goud a raan + +.NHO +172 VAR AR PE’CHET MARVEL +.NTO + +eo kirieg da bep seurt klenvejou ; goud a raan c’hoaz e +zeuz, — ar pez zo goasoc’h, — e zeuz en he wazied +evel eun tamm well trenk ha contammet hag a c’hell +beza penn kaoz, pa zonjomp nebeuta, euz ar brasa +gwaleuriou. Ha koulskoude, pa raan eur zell piz ouz ar +c’horf-ze, pa velan he dâl savet ploum var he ziou skoaz +evel pa ve great evit en em drei varzu an Env : pa velan +he zaoulagad birvidik, pa velan ar mousc’hoarz karan- +tezuz o laouennad he zremm ; pa her guelan o tont, o +vont, o chomm a zav ervez c’hoant mysterius he volon- +tez, o klevet, o selaou, o prezek... me ' rank lavaret : +Ia korf an den a zo eun dra gaer : aze e ma Roue ar +bed, eur Roue hanter diskaret, hanter digurunet evit +guir, mez eur Roue anat, eaz da anaout en despet d’he +vizeriou braz. + Setu aze, ive perak, ne gavan netra ken doaniuz da +velet evel eur c’horf maro. + Eur c’horf maro na vel mui. Tad, mamm, pried, bu- +gale, mignounet ; dont a reont n’ho guel ket, n’ho c’hlev +ket : maro eo. Ne respount mui kaer zo kozeal outhan, +lavaret d’ezhan an hano ar c’harantezusa. Gueach all, +eur gomz hebken deuz ar seurt-ze, a lakea laouenedigez +var he dâl. Brema, netra : ne respount ger : maro eo. +Ne gerz mui. Kasit hen, digaset hen, hen taolit, hen +distaolit evel ma karfet ; chomm a ra e leac’h ma kuez, +heb finval tamm : maro eo ! + Mez mar d’eo doaniuz, stad eur c’horf maro, pege- +ment muioc’h eo doaniuz stad eun ene lazet gant ar +pec’hed. + +.NHO + VAR AR PEC’HET MARVEL 173 +.NTO + + Hi ive, ne anavez mui netra, na baradoz, nag ifern, +na droug, na mad : maro eo. Ne vel mui netra, nag eter- +nite eüruz, nag eternite gwaleuruz, na daelou, na tad, +na mamm. + Ne lavar mui ger. Kentoc’h e pede, e veule Doue. +Brema, ne ra mui : maro eo. + Ne finv mui. Eo evit peurgarga ar muzul, evit kerzet +dre hent ar pec’het eo lijer ha skanv a droad. Mez evit +labourat da c’hlorifia Doue, d’en em zavetei, da gerzet +varzu 'r baradoz, ne finv mui : maro eo. Pe mar gra +c’hoaz, eun dra benag, ar pez a ra a zo evel frouez pren- +vedet en ho c’hreiz ha ne dalvezont netra evit an eter- +nite eüruz : Nomen habes quod vivas et mortuus es. + * + * * + O va Breur paour, o va C’hoar ger, piou ho tenno +c’houi euz a vez ar pec’het ? Piou a lammo divarnoc’h ar +mean pounner a zo ouz ho flastra ? Piou a lavaro deoc’h : +Lazare, veni foras. + Va Breudeur, ne lavarit mui : Peccavi et quid accidit +mihi triste ? Lavarit : Peccavi, quid faciam. + Quid faciam : Petra da ober ? Pinijenn : Wela var ho +c’hamzer dremenet, beva guelloc’h en amzer da zont. + + O va Doue, grit d’heomp anavout mad ar pec’het, +anavoud peger bras droug eo, petra ra d’heomp koll, e +peleac’h e kas ac’hanomp. Roit d’heomp outhan eur +guir gasouni ha varlerc’h, ho paradoz benniget hon +digollo epad an eternite. AMEN. + +.NPO + + + + + V + + Var al Leziregez e kever Doue + ——————— + + Maledictus qui facit opus domini fraudulenter. + Malloz d’an den ' zo lezireg e servich Doue. + + VA BBEUDEUR HA VA C’HOAREZED KRISTEN, + + Var pec’herien ' zo, Doue a bep amzer a dol malloz. +Kerkoulz, an dra-ze n’eo tam diez da entent. + Hogen, en eur gregi e m’ zarmoun, hirio, e lavaran +eur gomz kuezet a vuzellou Doue, hag a zo eur ger a +valloz : Maledictus ! + Mez malloz da biou ? D’ar re ho deuz troet kein da +Zoue ha ne reont mui fors diouthan ? Nann, va Breu- +deur. Mallos ! ive, d’an dud hag en eur zervicha Doue, +n’her zervichont nemet gant diegi : Maledictus qui facit +opus Dei negligenter. + Evit rei deoc’h da anaout mad an diegi-ze, e lavarin +deoc’h petra eo da genta. Goudeze, evit lakaat ac’hanoc’h +da ziwal diouthi, e tiskuezin deoc’h pegen izel e tiskar +an den ha pegement e laka var var, hor zilvidigez. + * + * * + Dre an dud dieguz e servich Doue, ne ententan ket an +dud-se, re stank, siouas ! hag a zo en em roet d’an dizurz, + +.NHO + VAR AL LEZIREGEZ E KEVER DOUE 175 +.NTO + +en em verzet d’an drouk-speret. Ne ententan ket ken- +nebeut an dud-ze, ha goude beza evet ar pec’het evel an +dour, a zo diskennet var ar bazen izel-ze, hag eur vech +diskennet varnhi, an den bouzar, ouz komzou Doue, ne +ra mui van a netra, hag a deu da c’hoarzin goap, pa +gozeer d’ezhan deuz a varadoz pe ifern. + Ar seurt tud-se, ma roont c’hoaz eur merk benag a +religion, n’ho roont nemet evit ober evel ar re all, evit +miret, ive, da veza goude ho maro, taolet en douar evel +tud divadez. Beza int servicherien, nann da Zoue, mez +d’an drouk-speret. + Dre eun den dieguz c’hoaz ne ententan ket ar griste- +nien-ze, hag en despet d’ho bolontez vad, a guez avechou +er pec’het. Rag, n’eo ket abalamour m’eo stag ho c’ha- +loun deuz an drouk eo e kuezont, mez abalamour, ken- +toc’h, d’ar zempladurez a zo e peb den, abaoue pec’het +hon tad kenta Adam. + Eur rumm all a zo. Servicha ' reont Doue evit guir : +Facit opus Dei. Mez n’her servichont nemet ervez ho giz +hag ho bolontez ha nann ervez bolontez an Aotrou +Doue. Heulia ' reont euz he lezen, ar pez a zo eaz ha +diboan, mez ar pez a gavont diez a loskont a gostez. +E leac’h en em rei da Zoue holl hag a greiz kaloun, e +zint, evel pa lavarfen, daouanteret etre Doue hag an +drouk-speret, etre ar mad hag an droug. Hirio, e vezint +da Zoue, d’ar vertuz, d’an oberou mad ; varc’hoaz d’ar +bed, d’he blijaduriou, d’he gustumou fall. E leac’h en +em rei da zervich Doue gant prez ha gant mall, gant +plijadur ha laouenedigez, e tougont lezen an Aviel evel + +.NHO +176 VAR AL LEZIREGEZ E KEVER DOUE +.NTO + +eur beac’h pounner. Ne heuliont gourchemennou Doue +nemet evel en despet dezho, atao skuiz, prest da heana, +atao digaloun evel tud hag ho defe aoun da ober re, +evit plijout da Zoue. Ne c’houlenfent ket guell eget mont +d’an Env, mar gelfent tizout beteg eno eb en em zieza +re, eb kuitaat ho flijaduriou, eb rankout trec’hi an +techou fall euz ho c’haloun, renons dezho ho-unan, dis- +prijout ar bed gant he gustumou hag he c’hoaperez. + Setu buez an den dieguz e servich Doue, buez mal- +heurus ha didalvoud evel ma zan da ziskuez deoc’h en +eur achui. + * + * * + Griit ho silvidigez, gant spount hag en eur grena, +' lavar d’heomp an abostol Sant Paol : Cum metu et tre- +more salutem vestram operamini. Da lavaret eo, evit ho +silvidigez, bezit atao var evez, atao soursiuz, atao var +aoun. Mez an den dieguz ne daol spled ebet deuz +kement-se. Komzit d’hezan a binijennou ar zent, lava- +rit d’hezan e zo, en ho zouez, meur a hini, ha goude +eur vuez rust ha poanius a deu, var ho guele a varo, da +grena gant ar spount araog barnedigez Doue. « Oh! a +respounto deoc’h, ne dalv ket kemeret kement-se a +boan. Me, ne glaskan ket kaout ar plas kenta er bara- +doz. » Ha var digare, ma c’heuill, peurz-vad, gourc’he- +mennou Doue, e kaf d’hezan ober awalc’h. Henvel deuz +ar pharizian a gomz d’heomp an Aviel divar he benn. +— Me n’oun ket evel ar re all, a lavare hennez, n’oun ket +libertin, n’oun ket laer : Non sum sicut cœteri homines ; + +.NHO + VAR AL LEZIREGEZ E KEVER DOUE 177 +.NTO + +ober a raan aliez oberou mad : Jejuno bis in sabbato. +Ha var bouez kement-se setu hen kountant ha dizoursi. + Mez epad m’her guelan o veva tranquil var he stad a +vuez, e seblant d’in klevet Jesus-Krist o lavaret anezan +ar c’homzou spountus-ma euz an Aviel : an den dieguz : +servicher fall : Serve nequam ; an den lurus : tra didal- +voud, mad da netra : inutilis servus... scribe : virum +sterilem : excide eum et ejicite in tenebras exteriores : +tennit holl diganthan ha taolit hen a goste e kreiz an +denvalijen. + * + * * + Hag e guirionez, ne c’heller ket var eun dro, servi— +cha daou vestr dizhenvel, eme Jesus-Krist. En eur bli- +jout da unan e tisplijer d’egile. Hogen, netra ken dizhen- +vel, evel Doue hag an drouk-spered, evel ar mad hag an +drouk. Eur follentez eo eta kredi, plijout en eur garet ar +pec’het, da eun Doue hag a c’houlen holl pe netra. — +C’hoant ho c’heuz da en em rei d’an dizurz ? En em roit +d’an dizurz, mez na esperit ket en eur hen ober, chomm +heb koll mignouniach an Aotrou Doue. Pec’hi marve- +lamant, zo koll he garantez : Qui peccavit in uno factus +est omnium reus. Doue na ginnig he varadoz nemet d’ar +re her c’har, dreist pep tra. Hogen disprijout euz he +lezen eun dra hebken, an disterra, eo karet eun dra +all muioc’h egethan. Ha Doue neuze d’he dro, a lamm +diganheomp he vignouniach. + * + * * + Mez a lavarot, marteze, ne raan ket a gwal bec’hejou +hag evit pec’hejou dister ne deuz ifern ebet. + 12 +.NHO +178 VAR AL LEZIREGEZ E KEVER DOUE +.NTO + + Nann zur, her gout a raan, evit pec’hejou dister ne zeuz +ifern ebet. Mez her gouzout a raan ive, rag ar Spered- +Santel eo hen desk d’heomp, an nep a zrisprij an traou +dister a guezo, a nebeut da nebeut, a izelaio a zeiz da +zeiz. Ar maro peur—liesa ne arru ket evel eun tarz kurun. +Da genta e santer ar galoun o c’hen em zarri, an nerz o +semplaat ; an halan a verra, an izili pella deuz ar galoun +a iena da genta ; dic’hano ar ienien en em zil dre holl, +ha pelloc’h, ar galoun a jom a zav hag ar vuez a ia kuit. + Hogen, evit an ene e c’hoarvez ar memez tra. Da genta +' rear pec’hejou dister, a vihan e zear da vraz, a nebeud +da galz. « Da genta, eme sant Bernard, ar pec’het a vo +evidomp eur beac’h mantruz : Primum tibi importabile +videtur aliquid. Goudeze n’her c’haffomp mui ker poun- +ner : Judicabis non adeo grave. Souden her c’havomp +skanv da zougen : Paulo post et leve senties. Prestik +goude n’her zantimp tamm : Paulo post nec senties. +Varlerc’h e raio hor plijadur : Paulo post delectabit. +Hag evel-se, a nebeut da nebeut ar galoun a deu da +galedi : Sic paulatim in cordis duritiam itur. Hag an ene +en em gav maro dirag Doue. + * + * * + Klask a rit, eme c’houi, pellaad deuz ar pec’het marvel. +Kristenien, kement-se zo mad. Mez n’he ket awalc’h. A +fors da gueza heb melkoni e pec’hejou dister, ho karan- +tez evit Doue ha karantez Doue evidoc’h, a deuio da +zemplaat. Mont a raint da netra. Hag abars re bell, e +vefoc’h e stad ar re, hag a lavar Jesus-Krist divar ho + +.NHO + VAR AL LEZIREGEZ E KEVER DOUE 179 +.NTO + +fenn : « Salo ' vijac’h bet brasoc’h pec’herien : Utinam +frigidus esses ! » O velet stad truezuz ho c’hene ho pije +neuze, marteze, en em gonvertiset. Eleac’h brema, en +em lakeat ma zoc’h etre ar beo hag ar maro, en em gol— +loc’h heb gouzout deoc’h hoc’h-unan : Incipiam te vo— +mere ex ore meo. + * + * * + Setu perak, poent ha tremen poent eo deoc’h dizrei +euz ho Toue, c’houi holl hag a zo lezirek en he zervich : +Hora est jam de somno surgere. Lakeomp, va Breudeur +ker, hor zilvidigez araog pep tra. Mez ar zilvidigez n’her +graimp ket nemet poania a raffemp d'hen ober. Ha +poania, nann gant unan euz ar c’hoantegeziou dinerz- +se, ne deuont a benn deuz netra hag a zo leun an ifern +anezho, mez poania a zrevi ha koustet pe gousto. Kalz +a boan a gemeromp hag aliez poan gollet evit tremen +diouz an dud ha plijout d’ar bed. E servich Doue, sur, +ni a gavo ive, eur boan benag da c’houzanv, eur groaz +benag da zougen. Mez ma tilezomp Doue, hor poaniou +a iel var gresk. Hag evel na gountint netra, e vezomp +malheuruz er bed-ma ha malheuruz ar bed all. + * + * * + Rak-se, ne ankounac’haït ket ar gomz a lavaren en +eur gregi em zarmon hag a lavaran c’hoas en eur zis- +kregi : maledictus qui facit opus Dei negligenter : Milli- +get an den a vo lezirek e servich Doue ! + +.NPO + + + + + VI + + Steuen eur zarmoun var ar Vesventi + ———————— + + Cui vœ, cujus fratri vœ, cui rixa, cui fovea, + cui sine causa vulnera ? Nonne his qui com- + morantur in vino et student in calicibus + epotandis ? + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZED KRISTEN, + + Ar pec’hed eo brasa koll an den. Ober a ra hor +malheur er bed all : ober a ra hor malheur er bed ma : +malheur hor c’horf ha malheur hon ene. + Koulskoude, pep pec’het na denn ket varnomp ker +bras ha ker bras kastiz... Unan a zo hag a ve lavaret zo +staget oud-han pep seurt kollou var eun dro. Hennez +eo ar vesventi. + * + * * + E peb parrez pa dremener e veler tavarniou e peb +korn. Ouz pep hini ' ve stag eur bod iliao. Mez evit +ober mad e ve red staga tri gleze : unan hag a laz an +ene, eun all hag a laz ar c’horf, iec’hed, danvez, eun +trede hag a doull kaloun ar gerent. + +.NHO + VAR AR VESVENTI 181 +.NTO + + * + * * + Kleze an ene. + Ar vesventi ' zo dreizhan he—unan eur pec’het mar- +vel... Ha da heul ar vesventi e teu kalz pec’hejou all : +1° al luxur : venter mero œstuans despumat in libidines ; +2° an ourgouil, ha gant an ourgouil an touerez Doue ; +3° ar gual skuer... + Doue a grouaz pep tra evit an den. Mez an den he- +unan a zo krouet evit Doue : Omnia vestra sunt, vos +autem..., etc... + Red eo eta ober eun implij mad deuz ar pez a roaz +Doue d’heomp. Ar mesvier a ra eun implij fall. Doue a +roaz ar prezeg d’heomp... evit ma teujemp d’he veuli. +Ar mesvier a ra ar c’hontrol. Deuz he c’hinou na guez +nement sakreou, nondeou, malloziou, komzou goapus +a enep Doue, ar religion, ar veleien. + An heol, hiboud an dour, al laboused a veul ho +c’hrouer : Mez evel eun ograou a zoun heb gouzout e +soun. An den eo an ograouer karget da rei skiant d’an +ograou. Ar mesvier n’her gra ket. Diskiant eo evit ar +mad. N’hen deuz skiant nemet evit an drouk. Ar ves- +venti a zistruj en den, keit ha ma pad, skeuden, poltred +an Aotrou Doue..... + ..... Eur vertuz a zo, kaer dreist ar re all : ar burete. +Venter mero astuans... Guelit ar mesvier, selaouit anezhan. +Divar ar bern teil deuz ar mintin e ve guelet o sevel eur +vougen vrein. Da heul an efach ne ve guelet nemet obe- +rou fall, ne ve klevet nemet komzou louz hag a verk ive +ar pez a dremen er galoun. + +.NHO +182 VAR AR VESVENTI +.NTO + + Er bed-ma, 'ma an traou a zo evel—hen : an eil a rank +plega d’egile. Tud zo hag a rankomp plega d’ezho. Da +Zoue e rankomp plega, atao. Ar mesvier en em laka +huelloc’h eget an holl, huelloc’h eget Doue : ne ra fors +a netra. + Ar vesventi a zitro dioc’h peb mad... Ar mesvier na +bed ket... he iliz eo an davarn, he Zone ar varriken. +Mar teu d’an iliz e za d’an davarn, prest goude, da goll +he beden... etc... + * + * * + Ar vesventi, kleze hag a laz ar c’horf. + Ar vesventi ' goll ar iec’hed, a laz ar c’horf. An dir +a zo kalet, hag an dir a uz ; ar mean n’eo ket blod, hag +ar mean a uz. Korf an den n’eo na dir na mean, penaos +e pad-fe ? — Marc’h re zammet a bleg ; kar re garget a +dor : korf re leun a guez a blad. + Ha da heul he iec’hed e za ive iec’hed he vugale. Ar +re-ze n’eo ket goad eo ho deuz en ho goaziet, an dud +keiz ! mez odevi... Traou fall peur-liesa, etc. + Goude ar iec’hed, ar vuez, e teu eur mad all great +evit hor souten : ar bara. Ar mesvier a lonk he vara, a +ra guall varc’hajou, a denn varn’han prosezou, en em +gannou... a gas he stal da stalik hag he stalik da netra. +Goasoc’h eo eget an tan gwall. Dribi ' ra he zanvez +fount hag all. + Da heul an daou vad-ze e koll ouspenn eur mad all : +ar vesventi a goll enor an den. + Pa zellas ouz ar bed : Vidit Deus quod esset bonum. + +.NHO + VAR AR VESVENTI 183 +.NTO + +Pa zellas ouz an den, vidit Deus quod esset valde bonum. +Hag e guirionez, kaer eo an den, sounn he benn, savet +gant he skiant dreist an holl draou all, savet huelloc’h +c’hoaz dre he garantez hag he galoun..... Mez ar mes- +vier : Comparatus est jumentis insipientibus et similis +factus est illis... Maro he zaoulagad, pleget he benn, +kroummet he gorf, bihaneat he skiant, mouget he ga— +rantez : Comparatus est jumentis insipientibus. Izelloc’h +zoken e tisken eget an anevaled. Al loen mud na ev mui +pa vez torret he zec’het... Anavoud a ra he hent... ar +mesvier, nann. Guelit anezhan o tont deuz an davarn ; +erellat a ra var he dreid, ken teo eo he deod ma na ell +mui trei en he c’hinou, glaourenna ' ra, ne anavez evit +mont d’he di nag hent na guenojen hag aliez e c’hen +em daol he fos an bent bras. + + * + * * + + Ar vesventi kleze ar gerent. + Tad ha mamm, eur c’hrouadur a zo roet deoc’h gant +Doue. Her sevel, her guiska, her maga ' rit. C’houi +lavar : « divezatoc’h e roio d’in bara d’he dro »... Nann, +mar d’eo mesvier. + Pried iaouank, eun devez gant ho tourn c’houi ' roaz +ho kaloun, ho tanvez d’ho pried. C’houi lavare « va +zouten a raio, en he ser me vo eürus »... Nann, mar +d’eo mesvier. + Komzit kentoc’h e m’ leac’h c’houi hag a c’hoar guel- +loc’h petra eo beva gant eur mesvier... + +.NHO +184 VAR AR VESVENTI +.NTO + + Bugaligou baour, eun tad ho c’heuz, eur vamm ive ; +karget int gant providans Doue da daol evez ha da geme- +ret sourci ac’hanoc’h... Mez n’her graïnt ket, mar d’int +mezverien. + * + * * + + Abalamour da ze, petra da ober ? + 1° Plac’hed iaouank, ne gemerit ket evit goazet potret +iaouank hag ho pezo guelet mezo, eur veach hebken ; + 2° Tadou ha mammou, beilla mad var ho pugale evit +na guezint ket er pec’het-se ; + 3° Mesverien, en em gonvertisit. Azalec hirio beteg +fin ho puez, dalc’hit da jomm heb eva. + AMEN. + + + + * * * + + +.NPO + + + + VII + + Ar Mab prodig + —————— + + Sant Lukas. p. 15. g. 11. + + + VA BREUDEUR, + + Tristidigez ha laouenedigez a zo hirio em c’haloun : +Tristidigez : histor ingrateri ar pec’her : Laouenedigez : +histor madelez Doue ha pardoun an den ingrat. + + * + * * + + 11. — Eun den hen devoa daou vab. + 12. — Hag ar iaouanka anezho a lavaraz d’he dad : +« Va zad, roit d’in ar pez a zanvez a goupet ouzin. » Hag +e rannaz he zanvez en-tre-zo. + 13. — Hag eun nebeut deveziou goude, ar mab +iaouanka, dastumet ganthan he oll beadra, a bartiaz +evit eur vro bell. Eno e tispignaz he holl danvez en eur +veva en dizurz. + 14. — Ha goude m’hen devoa peur-zispignet he holl +vadou, e tiguezaz eur gernez vras ebarz er vro-ze. He- +unan e koummansas da zantout dienez. + +.NHO +186 AR MAB PRODIG +.NTO + + 15. — Neuze, e zeaz kuit hag en em lakeaz da zervi- +cher e ti unan euz ar vro. Hen-ma, her c’hasas, var ar +meaz, da ziwall ar moc’h. + 16. — Hag e c’houlenne karga he gof gant ar pez a +jomme dilerc'h ar moc'h. Mez den na roe dezhan. + 17. — Mez hen, deuet ennhan he-unan, a lavaras : +Nag a bet servicher e ti va zad ho deuz ar pez a garont +a vara ha me a varv ama gant an naon ! + 18. — Me a zavo hag a iel da gaout va zad hag a +lavaro dezhan : « Va zad ! pec’het e meuz a eneb an +Env hag en ho c’heneb. + » 19. — Ne doun mui din da veza galvet ho mab. Va +digemerit evel unan euz ho servicherien. » + 20. — Hag hen sevel ha dont da gaout he dad. Evel +ma zedo c’hoaz pell, he dad her guelaz hag a zantaz +outhan truez. Diredet a reaz d’en em daol en dro d’he +c’houzoug ha d’her briata. + 21. — Hag he vab a lavaras d’ezhan : « Va zad, pec’het +e meuz eneb an Env hag en ho c’heneb. Ne d’oun mui +din da veza galvet ho mab. » + 22. — Hag an tad a lavaras d’he zervicherien : « di- +gasit a fô, he zae genta ha guiskit hen ha lakit d’ezhan +eur walen var he viz hag eur boutou en he dreid. + » 23. — Digasit eul leue a bouez ha lazit hen evit ma +raïmp fest ha levenez. + » 24. — Rag ar mab ma d’in a oa maro ha setu hen +asvevet. Kollet e voa ha setu hen kavet. » Hag e reziont +eul lein vras. + 25. — Hogen, ar mab hena a ioa er park, ha pa dos- +taaz deuz an ti e klevaz ar zonerien hag al levenez. + +.NHO + AR MAB PRODIG 187 +.NTO + + 26. — Hag e c’halvaz unan euz ar zervicherien hag e +c’houlennaz diganthan petra ioa. + 27. — Hag hen-ma lavaret dezhan : « Ho preur a zo +erruet, hag ho tad hen deuz lazet ar brasa leue, rag ma +zeo distroet iac’h d’ar gear. » + 28. — Hag ar mab hena mont droug enhan. Ne felle +ket d’ezhan mont en ti. He dad a zeuaz er meaz evit her +pedi. + 29. — Hag e respountaz d’he dad : « Pegeit e zo n’e +maoun me ket ouz ho servicha heb dizenti morse ou- +zoc’h ? Mad, gueach ebet, n’ho peuz roet d’in zoken, eur +c’haorig evit rei eur fest da m’ mignoned. + » 30. — Mez pa zeo distroet ar mab-se deoc’h, goude +beza uzet he zanvez gant ar plac’hed fall, ho c’heuz +lazet evithan a leue al larta. » + 31. — Hag an tad a respountas : « Va mab, te a jomm +ato ganhen. Kement a meuz a zo d'id. + » 32. — Mez red mad e zoa d’in ober fest ha levenez. +Rag ar breur-ma d’id a ioa maro hag a zo deuet da veo. +Kollet oa hag eo kavet, en dro. » + * + * * + Petra zo kaoz ma ze ar mab prodig eat kuit euz a di +he dad ? Adolescentior... Iaouank eo, skanv ' benn... +techou fall, gwal gompagnugnez, c’hoant guelet bro ha +beva digabestr... ober he benn... taol a gostez gourc’he- +mennou he dad. + Petra c’hoarvezaz goude ? — Buez direol : vivendo +luxuriose. Dispignou foll : dissipavit substantiam : — + +.NHO +188 AR MAB PRODIG +.NTO + +Gened, iec’het, nerz he gorv, pedennou, sounjezonou +mad he speret, karantez mad e galoun ; —— Koll var +goll. Lavaret a ra « pell e maoun. Den na guezo +mann. » + Petra ziguezaz pelloc’h ? Pascere porcos. Naonegez, +paourentez, dizenor... Mui a vignoned : den n’hen darem- +pred var ar meaz... He speret zo spountet pa zell var he +lerc’h, spountet ive pa zell en he raog... He galoun zo +mantret pa zounj en amzer dremenet, mantret pa zounj +en amzer da zont... Remorziou, mez, kaloun dinerzet. +Hag ar zounj deuz he dad a zeu dezhan. Mez eun tad +mad ! hag hen zo eur mab digar, digaloun ! Neuz forz, +lavaret a ra : Surgam et ibo... + + * + * * + + Ar pec’her zo henvel ouz ar mab prodig. + 1° Kuitaat a ra ti Doue : goulen a ra he lod. Speret, +kaloun, korf, vertuziou, santimanchou mad, teneredigez, +buez divlam, kentelliou eun tad, eur vamm, eur c’honfe— +sour mad, kuzuliou, aliou... Holl ho c’has ganthan, senti +' ra ouz he galoun touellet, selaou mignoned treitour, +eur bed trubard, an drouk speret, c’hoant beva en he +roll... Iaouankiz a zo en he benn... Monet a ra. + 2° Ha da beleac’h ? In regionem longinquam... Pell, +pell var hent ar pec’hed. Var an hent-se e zer buhan. +Abred e c’hen em gaver pell, hag abred ive e ve dispi- +gnet holl, madou, feiz, gened, vertuziou... Holl e zeont e +teuz tamm ha tamm. + +.NHO + AR MAB PRODIG 189 +.NTO + + 3° Ha varlerc’h — pascere porcos !... Gueach all mab a +di, karet, enoret... Hirio e renk al loened ar re zivaloa !... +Na kar, na mignon... Ar re ' reas ganthan he bask kenta +a zo pell. E maint e ti ho zad, e ti Doue : Hen a zo +etouez loened ha ne c’heller ket da henvel etouez an dud +honest. Dizesper a deu en he galoun pa zell var he +lerc’h : pinvidik oa; e ma deut da veza paour-glez. Brema +p’e kollet he feiz, kollet he c’hloanded hen deuz heuz +outhan he-unan. Ruzia ra gant ar vez... Pa zell araozan +eo spountet : ar baradoz n’eo mui evinthan : an ifern, setu +he lod: sounjal a ra e Doue... Din eo a c’hourdrouzou... +N’euz forz... Surgam et ibo. + * + * * + Ar mab prodig, evel a lavaren bremaïk, a zistro. Petra +zo kaos d’ezhan da zistrei ? — Oh ! gras Doue, a dra +zur. Evelkent, penn-kaos ive : 1° He-unan e ma : mui a +drouz, mui a zizurz, kuezet eo izel hag abalamour da +ze dilezet... pell e ma brema dioc’h an okasionou fall, +dioc’h ar guall skouer ; 2° Kouezet eo er malheur... +Poan gorv, poan speret... Difaziet eo ; 3° Sounjal a ra e +ti he dad... En he iaouankiz, en he zizurziou hirio, en +amzer da zont... Poan hirio, poan er bed all... Ha neuze +e lavar : Surgam ; 4° Distro prim ; ibo, hag e za. Ne +jom ket da c’hourlerc’hi, da lavaret kenavezo en dro +dezhan. Aoun hen deuz da veza liammet a nevez... +Konvertiset eo. + * + * * + Distro ar pec’her a zo henvel deus hini ar mab prodik. + +.NHO +190 AR MAB PRODIG +.NTO + + 1° Setu hen aze, ar pec’her paour he-unan, pell diouz +an Iliz, diouz Doue, diouz ar gristenien vad... Ama, er +mission, kelennadurez vad, pedennou, komzou Doue. + Ama e tigor ho speret, bevet eo a nevez ar feiz en ho +kaloun... Spountet oc’h... Sounjal a rit en Env, en +ifern, en ho puez gueach all, en ho puez hirio. + Petra e teuot da veza ? Lavarit ive ! Surgam, mez a +galoun ha var eün en hent, prim, didortil. Dilezit ho +gwall gamaradiach, ar re ho deuz ho kollet ha touellet +ha faziet... En em gonvertisit. + * + * * + Konversion ar mab prodik zo eur gonversion guirion. +Mont a ra... Keuz hen deuz en he galoun : N’oun ket +mui din da veza galvet ho mab, a lavar... Satisfia a raa : +trec’hi ’ ra ar vez, ar goaperez... Chenchet eo. + Pec’her, grit eveldhan, e guirionez, gant keuz, heb aoun +rag teodajou an dud fall, rag goaperez ar bed. Chenchit +ha selaouit petra c’hoarvezo. + * + * * + Ar mab prodig oa digemeret gant he dad, deuz ar +guella. Unanet voa gant he dad, lakeat ouz an daol, +great evithan fest, roet dezhan eur gwalen a noblanz... +pardounet, servicherien dindanhan... He vadou roet +d’ezhan... Karet, istimet, enoret... ar peoc’h lakeat +adarre en he galoun. + Pec’her, Doue az gortoz. Sellet a ra p’heur e teui... + +.NHO + AR MAB PRODIG 191 +.NTO + +Pa c’houlenni pardoun, e lavaro « Eur viskamant nevez, +guiskamant he vadiziant da hen-ma. » Roi a rei d’id he +vignouniach, da veritou a ziagent, ti da dad : ar bara- +doz ; he daol : ar gommunion ; he vadou : ar vertuziou ; +tud dindanout : an elez da kuzuilla, da tifenn... + * + * * + Oh ! ma zo ama eur pec’her benag, eur mab prodig, +fuillet he vertuziou, kollet mignouniach Doue, deuet +paour... Oh ! ra gemero fizianz. Ma hen deuz aoun, +mez, enkrez, spount, oh! ra zelaouo mouez Doue : Buhan +ha buan eur zae neve !... Osculatus est eum... Kiit da +gaout eur c’honfesour... hen ive zo eun tad... pardouni +a gar... Dizamma a rei ho koustianz ha taol a gostez +ho peac’h pounner. + + Peden : O va Doue ! c’houi, skoït var galoun ar +pec’her, c’houi pedit, c’houi dizallit, c’houi tennit da +' vidoc’h au ene-ze hag a zo drastet a zindan ar beac’h... +Grit ma vo, iviziken, fidel deoc’h beteg ar maro. + AMEN. + + + * * * + +.NPO + + + + VIII + + Var drugarez an Aotrou Doue + ———————— + + Miserator Dominus, patiens et multum + misericors. + Doue zo madelezus, habask ha truga- + rezus meurbed. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Holl hon deuz desket hag holl e kredomp ne maomp +bet lakeat er bed-ma, nemet evit savetei hon ene, pe +mar kavit guell evit gounid ar baradoz ha pellaat dioc’h +an ifern. Holl ive, nemet en em fazia ' rafen, e karfomp +gellout lavaret : « Va zilvidigez n’eo ket ganhen lezet +var var ! » + Ia, dibaot int, mar deuz zoken unan benag, dibaot +int en hon touez ar re, pa zellont ouz an Env, hag a +lavarfe : « Baradoz va Doue, traou kaer a lenner divar +da benn; dudiuz oud meurbed, ha bras an eürusded a +danver ennhoud, neuz forz : evidon-me heb melkoni, a +lavar d’id kenavezo hag a lez a greiz kaloun, va lod +ennhoud, gant a neb a garo. » + Dibaot int, mar deuz nikun, ar re en eur zounjal en +ifern hag a lavarfe : « An ifern a zo, var a glevan, eul + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 193 +.NTO + +leac’h skrijus sounjal enhan ; skrijusoc’h c’hoaz ran- +kout chomm ebars. Kalz ho deuz klasket nac’h e ve +unan, e ve ker waz tra ha ma leverer, ha nikun beteg- +hen n’hen deuz gallet hen diskouez ; neuz forz, ne fell +d’in ober ha ne rinn ket eur gammad, hebken, evit distrei +divar-n-han ! » + Holl eta, e karfemp pellaad dioc’h an eil ha gounit +hegile. Mez, va Breudeur ker, evit mont d’an Env, e +ranker da genta kemeret hent an Env, ha mar deuz lod +hag a laka mad ho foan evit kerzet gant an hent-ze, e +zeuz kalz all hag a gemer, gant ho goueziegez vad, eun hent +dishenvel. Lavaret ho deuz d’ar pec’het : « Sad’ aze +kurunen venn va badiziant, promesaou va c’henta +pask, levenez santel eur galoun bur ; dreb anezho an +eil goud’heben. Mez en distro, ro din ar plijadureziou +touelluz a ginnigez da nep a gerz var da lerc’h ! » Ha +brema setu int-hi, paour dirag Doue. Faziet int divar +ar guir roudenn ha divisket euz a gement a zo buez an +ene : Et pauper et cœcus et nudus. + Daoust, evelkent, hag ar rumm dud-ma a c’hell +c’hoas esperout ? Daoust ha Doue a otreo ankou- +nac’haad an amzer dremenet, taol a gostez kement a +zizurziou ha rei a nevez flamm he vignouniach d’he +vugale difidel ? + Grit eta, va Breudeur ker, eur zell pis var ho c’ham- +zer dremenet : pouezit e balanz an Aviel, stad ho kous- +tianz ha mar kavit var ho kaloun baour, eur pec’het +benag bras pe vihan, kalz pe nebeut, taolit evez mad +ouz va c’homzou. Euz ar pec’her, e guirionez eo e teuan + 13 +.NHO +194 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + +adarre da gozeal. Nann mui evit her spounta, dre +c’hourdrouzou an Aotrou Doue en he eneb, mez evit la- +varet dezhan : « Va breur paour, va c’hoar ger, pec’hed +ho c’heuz ? Gwaz a ze, guir eo. Ho pezet fizianz kouls- +koude. Pardoun a zo c’hoaz evidoc’h. Rak Doue a zo +madelezus, habask ha trugarezus meurbed : Patiens et +multum misericors. » + Evit hen diskouez deoc’h, ne meuz ken da ober, +nemet displega dirag ho taoulagad, ar pez a anavezit +ho c’hunan: ober deoc’h guelet petra eo bet ha petra eo +c’hoaz e kever ar pec’her Doue an Tad, Doue ar Mab, +ha Doue ar Speret Glân. + * + * * + Petra eo Doue an Tad e kever ar pec’her ? + Va Breudeur ker, her gouzout a rit, Doue eo hen deuz, +heb goulenn ouzomp, tennet ac’hanomp a netra ha +galvet d’ar vuez. Dindan boan eta da veza eun Doue +fallagr, digar ha didruez, ne dle ket hor beza krouet evit +hor lakaat reuzeudik. Da betra teuler ac’hanomp er bed, +ma na dlefomp gortoz evit hon lod, nemet tristidigez var +an douar ha kastiz en tu all d’ar bez. + Mez ive, va Breudeur ker, n’eo ket evit hon drouk eo +e zomp bet lakeat er bed-ma. Doue a glaskaz er penn +kenta 'n amzer hag a glask c’hoaz hirio en deiz, ma +vemp holl eüruz, eüruz hed hor buez, eüruz goude hor +maro. Ar pec’hed eo a zo deuet da freuza he labour, +da gontrolia he vennoz : Deus a primordio, tantum bonus. + Hano Doue, he hano mad eo : Karantez: Deus cha- + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 195 +.NTO + +ritas est. Ar pez a gavomp enhan da genta, eme Dertu- +lian, eo ar vadelez : Prior bonitas secundum naturam. +Hag evit beza mad n’hen deuz ken da ober nemed senti +ouz pleg he galoun. Mar teu avechou da c’hourdrouz da +skei, ni ha ni hebken, eo a zo ar penn kaoz a gement-se +dre hor dizentidigez. Ni eo hen laka evel en despet +d’ezhan da ankounac’haad he drugarez. Ne c’hourdrous, +ne sko nemet pa rank gourdrous ha skei : Severitas pos- +terior secundum causam. Dre natur, mad da vella ; Oc’h +red leal ha just : setu petra eo evidomp an Aotrou Doue : +De suo optimus, de nostro justus. + Eun dra a c’houlen ouzomp : goulen a ra ma her +c’hemerimp evit hon tad : Pater noster. Hogen, va +Breudeur, goud a reomp petra eo eun tad. + Eun tad, eun tad e guirionez, din euz an hano a zoug, +a veler atao : da genta, pa sko o skei ar skanva taol +ma c’hell hag a laka remed e kichen ar gouli ; 2° a +c’hortoz abars skei : esperout a ra ha lavaret : marteze, +e tistroio ; 3° klask a ra abars skei, an tu da c’helloud +pardouni. Ha pa gav an dro da bardouni, e ro atao par- +doun. Mar teuit da glask abeg er vadelez a ziskuez e +respounto : « Petra fell deoc’h c’houi ? krenvoc’h eo an +dra-ze evidon : he dad ounn hag ar goad n’eo ket evit +mankout. » + Mez, va Breudeur ker, daoust ha Doue hen deuz en +em ziskouezet en hor c’hever evel eun tad tener ha tru- +garezus ? + Evit kaout ar respount, digoromp al leoriou sakr, rag +ennho eo e kavomp merket oberou Doue e kever an + +.NHO +196 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + +den. Mad, kristenien, ennho, el leoriou-ze, pa ho digo- +ran, e velan Doue o kastiza, e velan Doue o pardouni +hag o tigas he vab he-unan evit hor prena. + * + * * + Doue o kastiza. + Va Breudeur ker, eun tad hag a gastiz he vugale a +c’hell beza trugarezuz e diou fesoun : 1° Pa lak an taol +a ro, da veza skanva ma c’hell ; 2° Pa c’hortoz ha pa +c’hourdrouz pell hag hir araog kastiza. + Hogen, Doue en hor c’hever a ra an eil hag egile. A +gement-ma an testeniou ne vankont ket. + Adam hag Eva a ioa ganthan lakeat da rên var an +holl draou krouet. Hag en distro euz he holl vadoberou +ne c’houlenne nemet eun dra : ma hen anavezient atao +evit ho mestr. Var ho zro, pep tra a ioa evitho nemet +hebken, eur frouezen difennet. Skanv meurbed hag eaz +da viret oa eun hevelep difenn. Ha koulskoude, torret e +voue. Ha Doue a rank kastiza he grouadurien dizent. +Mez abarz skei, guelit gant pegement a druez e klask ho +lakaad da anzao ho fec’hed ha da c’houlen pardoun evit +ma c’hello skanvaat an taol. — « Adam, e peleac’h e +maoud-te ? — Kredet e meuz e ranken mond da guzat +a zirazoc’h. Drebet e c’heuz eta ar frouezen difen- +net ? — Ar c’hroeg ho c’heuz d’in roet eo he deuz d’in +kinniget hag e meuz kemeret. — Perak, Eva, e c’heuz- +te great eun hevelep tra ? — An aerouant eo hen deuz +va zouellet a respountaz Eva, d’he zro. » +Eleac’h anzao ho faot, e leac’h kueza d’an daoulin e + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 197 +.NTO + +klaskont en em zizamma. Adam a damall Eva. Eva a da- +mall an aerouant : Doue a rank eta kastiza. Rak ne c’hou- +lenner ket zoken, pardoun outhan. An taol a zo pounner, +rag Doue n’hen deuz kavet netra da zinerza he vreac’h +na da ziarbenn he zourn ; koulskoude var ar gouli a ra, +evit hen distana muia ma c’hell, e laka eur bromesa +leun a esperanz : « Ac’hanoc’h, emezhan da Adam ha +da Eva, e tle genel unan hag a flastro he benn d’an +aerouant. » + * + * * + Abars skei Doue a c’hortoz. + Pemzek kant vloaz a ioa tremenet abaoue krouidigez +ar bed, ha Doue o c’hober eur zell, var an douar, gue- +led an dizurz o vont atao var gresk. Hag hen kaout evel +keuz da veza great an den. Ober a ra peden var beden, +gourdrouz var c’hourdrouz. Epad kant vloaz e talc’h he +zourn savet abarz lezel an taol da gueza, henvel ouz +eun tad ha ne sko nemet a gueuz-kaloun. Keit ha ma +c’hellaz esperout, gueled an dud o c’hanavezout ho +dallentez, e c’hortozaz ha ne d’eo nemet pa ho c’havaz +kaledet en ho fallagriez, e tigasas an dour beuz da +weledi an douar. + * + * * + Abarz skei Doue a glask eun dra evit diarbenn an +taol a ro. + Eur gear fall, Sodom he hano, a skuize an Env dre +he dirollou mezus. Abraham an den mad, hen devoue +anaoudegez deuz ar pez a dlie c’hoarvezout. Hag hen + +.NHO +198 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + +lavaret da Zoue : « Daoust ha koll a reot-hu an den +mad da heul an den fall ? Ha ne espernafac’h c’houi ket +Sodom en abek da hanter-kant den mad, ma vent kavet +ebarz ? — Evit-ho, a lavar an Aotrou Doue, me a es- +perno kear. — Ha ma ne gavan nemet pemp ha daou- +ugent ? — Me ' esperno kear abalamour d’ezho. — Ha +ma ne gavan nemet tregont, ugent ? — Evitho e par- +donin. — Me ho ped, o va Doue, a lavaras c’hoas +Abraham, ne gemerit ket a gaz ouzin ma raan deoc’h +eur goulen all : ma ne gavan nemet dek ? — Ha Doue +' respount : abalamour da zeg me ne zistrujin ket kear +Sodom. + * + * * + Evit eta pardouni d’ar perc’her, Doue na c’houlen +nemet eun dister a dra. Ha kerkent ha ma vel e zeuz +tro da bardouni, pardoun a ro ker buan. + Selaouit kentoc’h. + C’hoarvezoud a reaz, ma komzaz Doue ouz Jonaz en +eur lavaret : « Sao, ha kea da Niniv ha lavar dezhi euz +ma ferz : Da fallagriez a zo pignet beteg ennhon. Ha +Jonas mont ha sevel he vouez e kreiz kear ha lavaret : +« C’hoaz daou-ugent devez ha Niniv a vezo distrujet : +Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur. » + Ha ker buhan, an holl bihan ha bras a iunaz, a reaz +pinijen en eur lavaret : « Piou c’hoar ha ne bardouno +ket d’heomp an Holl-C’halloudek ? Marteze, e lezo he +zrouk da zistana ha ne vezimp ket kollet. » Ha Doue, e +guirionez, pa ho guelaz distroet, a gemeraz outho truez + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 199 +.NTO + +ha ne reaz ket d’ezho ar pez a ioa bet en he zounj kenta. + Ha Jonas, da c’hortoz ar pez a dlie c’hoarvezoud gant +kear, en em dennaz var eur menez, ha sevel eno eun +disheolien evithan. Doue ' lakeaz eun iliaven da zevel +ha da bignad evit para an heol divar he benn. Jonaz pa +her guelaz hen doa outhi eur joa vras. D’an noz var- +lerc'h Doue ' zigasas eur prenv hag a lazaz anezhi. Jonas +en em glemmas ouz Doue. Ha Doue lavaret : « Ha tro +he c’heuz-te d’en em glemm evit eun iliaven ha n’eo d’id +koustet netra... ha me ne c’hellin ket distruja kear +Niniv e leac’h ma zeuz kement all a grouadurien ? » + Mar fell deoc’h, eun dra all sklerroc’h c’hoaz, evit +diskuez madelez Doue e kever ar pec’her, selaouit sant +Lakas. + Eun den, emezhan, hen devoa daou vab. Hag ar +iaouanka lavaret d’he dad : « Va zad, roït din ar pez a +dle digwezoud ganhen evit va lod euz an danvez ho +c’heuz. » Hag an tad rei. Hag ar mab, gant kement a +zigweze ganthan, mont da eur vro bell. Eno e neubeut +amzer e tispign he holl arc’hant. Neuze, a binvidik, +kuezet er brasa dienez, e klaske terri he naoun gant ar +boued a veze taolet d’ar moc’h ma zoa karget d’ho +zigwall. Distroet ennhan he-unan e lavar : « Nag a bed +mevel e ti va zad, ho deuz pep tra ervez ho c’hoant, ha +me ’ rank ama, glaouri gant an naoun. Sevel a rin ha +mont beteg va zad, ha d’ezhan e lavarin : Va zad, pec’hed +e meuz a eneb Doue hag en hoc’h eneb. N’oun mui din +da veza galvet ho mab. Va c’hemerit evel unan euz ho +servicherien. » + +.NHO +200 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + + Pe seurt digemer a raio an tad d’ar c’hrouadur hen +deuz, en desped d’he zaelou, d’he bedennou, d’he vleo +guenn, dilezet anezhan ? + Ar mab a ioa c’hoaz pell, pa velaz he dad anezhan o +tont. Hag he galoun tenereat gant an truez, e red d’he +gavoud hag en em daol en dro d’he c’houzoug evit her +briata. + Va Breudeur ker, poezomp mad ar c’homzou-ze. Ar +mab prodig zo c’hoaz pell ; paour eo, guisket fall. Eun +all n’hen divije ket hen anavezet. Lagad an tad a zo +lemmoc'h, kaloun an tad a zo buhanoc'h d'en em +domma. An tad a red ; mall hen deuz d’her starda var +boull he galoun. + « Va zad, eme ar mab ankeniet, pec’het e meuz. N’oun +mui din da veza galvet ho mab. » Hag an tad, heb her +zelaou, lavaret d’he zervicherien : « buhan ha buhan, +digasit he zae genta ; lakit var he viz eur bizou hag eur +boutou en he dreid hag aozit eur fest bras, rag va mab +a ioa maro ha setu hen beo a nevez ; kollet oa ha setu +hen kavet : Perierat et inventus est. + Va Breudeur ker, setu aze dindan hano eun tad a +famill, poltred an Aotrou Doue. Holl e zomp he vugale. +Mez ni ive, goude beza bet karget ganthan a vadoberou +a zeu avechou d’en em skuiza, d’en em inoui en he di. +Goulenn a reomp ar pez a ziguez ganheomp evit hon +lod hag e troomp kein d’hon tad karantezus. Mes abred +an dienez a dosta : sklabeza, guerza reomp sae venn +hor badiziant ; ha varlerc’h an naoun a zeu abred. +Klask a reomp hor plijadur etouez ar pez a zo a heuzusa + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 201 +.NTO + +var an douar ha den na roio mui d’heomp ar blijadur +dismegansus a c’houlennomp. + Mez Doue hor ged : Ennhomp e sounj noz-deiz. Pi- +gnat a ra, evel pa lavarfen, var lein eur menez evit gue- +let a bell, ha pa ziloc’homp evit distrei outhan e tired +var an hent, evit hon starda etre he ziou vreac’h. A nevez +e ro d’heomp hor meritou a ziagent gant ar memez renk +en he garantez. + * + * * + Douget e vemp da gredi, va Breudeur ker, ne c’hell +ket trugarez Doue mont pelloc’h evit mad ar pec’her +paour. Ha koulskoude, lenn a raan e sant Paol, souezusa +komz e meuz kavet beteg henn : Sic Deus dilexit mun- +dum ut filium suum unigenitum daret : Doue hen deuz +karet kement ar bed m’hen deuz roet evithan he vab +unik. + Pa zeu eun den da m’ c’haout, pa grog em dourn ha +pa lavar : kountit varnhon-me : goulennit hag po pezo, +e peb amzer, ar pez ho pezo c’hoant, ne gemeran ket +atao re vraz fisianz : great e vez kement a bromesaou +disleal, roet e vez ken aliez falz-merkou a vignouniach ! +Mez pa velan eun den o rei d’in hag he amzer hag he +boan, o ranna ganhen kement hen deuz he-unan, me a +lavar : « Er galoun-ma n’euz mui a drubarderez ! » +Dreist holl, ma n’hen deuz an den-ze nemet eur mab ha +ma lavar evelkent : beteg henn, e c’heuz aliez mantret va +c’haloun ; mez truezus eo da stad ; dre da nerz da-unan +ne c’hellez ket en em denna a boan ; va mab hebken, a + +.NHO +202 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + +zo galloudus awalc’h evit da zizamma ha rak ma fell +d’in kousto pe gousto da velet eürus, va mab a roïn evit +da brena. + Va Breudeur ker, goude eun hevelep komzou, n’euz +mui da respount nemet eun dra : kredi a raan e zeuz +ouzin eur guir druez ha fizianz e meuz. + Guelomp eta, ha mab Doue a zo deuet e guirionez var +an douar evit savetei ar pec’her. + * + * * + Eun devez, daou zen a iea var droad etrezek kearik +vihan Bethlehem. Rak ma zoant paour ne gafjont lojeis +e nep ti. Evit tremen an noz en em dennjont en eur +c’hraouik hanter zisto. Eno, var eur vriad plouz, e teuaz er +bed eur c’hrouadurik hanvet Jesus. Pevar mil bloaz a +ioa m’her gortozet. Genel a ra, mez he genvroïz n’hen +anavezont, n’hen digemeront ket. A zioc’h he gavel, avad, +Elez ar baradoz a ro da glevet ar gomz vad, ar c’helou +eürus : Gloar da Zoue er penn huella deuz an Envou ha +var an douar peoc'h d'an dud a volontez vad : eur +Zalver a zo, hirio en deiz, deuet er bed... + Daoust ha Jesus-Krist hen deuz e guirionez digaset +da vir kelou eürus an Elez ? Daoust ha bet eo eur guir +Zalver evit ar pec’her paour dreist holl ? + Va Breudeur, anaout a raan daou alc’houez hag a +c’hell digeri kaloun an den ha ro d’in an dro d’her +studia ervad : ar c’homzou hag an oberou. + Setu c’houi aze, dirazhon. Keit ha ma na livirit ger, +dreist holl keit ha ma na rit netra, ne c’hellan ket gou-. + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 203 +.NTO + +zout petra oc’h. An dianveaz ac’hanoc’h : ho liou, ho +ment, ho kobari a anavezan, guir eo. Ho kaloun, ho +santimant, ho sounj, ho mennoz a jomm kuzet ouzin. +Evidon ho tiabarz a zo evel eul leor sarret ha na c’hel— +lan ket da lenn. Mez kerkent ha ma komzit, dreist holl +kerkent ha ma rit eun dra benag, ho komzou, ho c’ho- +berou a zo d’in ; gantho e tigoran ho kaloun, dreizho e +c’hellan lenn en ho c’hene : ivizîken e c’hellan ho studia, +ho c’hanaout. + Hogen, va Breudeur ker, Jesus-Krist hen deuz komzet, +oberou hen deuz great ouspenn. Diou c’houlaouen a zo +en hon dourn evit her guelet e c’hiz ma e ma ha gouzout +mad petra eo. + * + * * + Ha da genta poezomp he gomzou. +« N’eo ket, emezhan, eun den iac’h hen deuz izom a +vidisin, an den klanv an hini eo, rak-se, deuet oun da +c'hervel, nann an dud dibec'h mez ar bec'herien : Non +veni vocari justos sed peccatores. » + Ha gant aon ma ve tamallet e lavar kement-ma : +« Piou ac’hanoc’h, kant penn danvad d’ezhan, ma hen +deuz kollet unan anezho, ne guitaio ket an naontek ha +pevar ugent a jomm evit mont da glask an danvad +dianket. Ha pa hen devezo her c’havet her lakaio gant +joa var he ziou skoas ; ha digwezet er gear e c’halv he +vignouned hag e lavar: « Kemerit perz em levenez. Rak +kavet e meuz va danvad dianket. » + Mad, eme hor Zalver, me a lavar deoc’h e vezo en Env + +.NHO +204 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + +brasoc’h plijadur, o velet eur pec’her o tistrei, e c’hober +pinijen, eget o velet e kenderc’hel mad, naontek ha pevar +ugent ha n’ho deuz izom hebed da ober pinijen. + — « Ha pet gueach, eme sant Per, dezhan eun droat, +peb gueach e rankin-me pardouni. Ha beza vezo hen +beteg seis gueach ? » — « Ne meuz ket lavaret deoc’h, eme +Jesus, betek seiz gueach, mez beteg seiz gueach ha tri- +ugent seiz gueach : Septuagies septies ; ken aliez a ma +c’houlenno ar pec’her pardoun, rak, emezhan c’hoas, +eun devez all, n’omp ket deuet evit koll, evit savetei, +an hini eo. » + Mez, hen anzao a raan, komzou eun den n’int avechou +nemet eun alc’houez faoz, eur c’houlaouen fazius. Ar +sklerra goulaouen eo an oberou. + * + * * + Poezomp eta, oberou Jesus-Krist. + Divar benn hor Zalver, pell araog he c’hinevelez e zo +bet lavaret ar gomz-ma : « Ne beur-dorro ket ar gorzen +hanter-bleget ha ne vougo ket ar vouchaden gozik +maro. » + Varlerc’h he dremenvan eur gomz all a ra poltred he +vuez: Pertransiit benefaciendo : tremenet hen deuz en +eur ober vad. Ha setu e guirionez, petra eo bet Jesus- +Krist. + Ar Skribet hag ar Pharizianet, a zigasaz dirazhan, eun +devez, eur c’hroeg surprenet en avoultriach hag a lava- +raz « Mestr, lezen Moizez a lavar e ranker he laza a dao— +liou mein. Ha c’houi, petra lavarit ? » Ha Jesus en em + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 205 +.NTO + +stoued da skriva gant penn he viz var an douar. Evel +ma kendalc’hent da c’houlen, hor Zalver sevel he benn +ha lavaret : « Taolet oud’hi ar mean kenta an hini +ac’hanoc’h a zo dibec’h. » Hag en em stouaz adarre da +skriva evel diagent. Hag ar re-ma en em denna kuit, ar +re gosa da genta. Ha Jesus chomet he-unan, sevel he +zaoulagad ha lavaret : « Petra eo deut da veza ar re ' +c’houlenne ho maro ; nikun n’hen deuz ho kondaonet. » +Hag hi respount : nikun, Aotrou. Ha Jesus lavaret : +« Na me, kennebeut, n’ho kondaonin ket, kiit ha na +bec’hit mui : Vade et jam amplius noli peccare. » + + Ha pa gav ar pec’her kaledet en he zizurz he galoun +a rann gant glac’har. + Digwezout a reaz d’ezhan, d’ar mare-ze, tostaad ouz +Jerusalem. Ar guel euz a gear-benn pobl Israel a ziga- +saz dezhan da zounj euz a vadoberou an Aotrou Doue +en he c’hever hag euz he dianaoudegez e kever Doue. +Neuze e skuillaz varnhi daëlou en eur lavaret : « Jeru- +salem, Jerusalem, te hag a laz brofeted, na pet +gueach na meuz—me ket klasket dastum da vugale evel +ma tastum ar iar he laboused vihan dindan he eskel ha +n’eo ket falvezet ganhez. Ha brema, rag ma zoud +dizounj ha dall e chommo da diez goullo : Ecce relinque- +tur vobis domus vestra deserta. » + Eur merk all a drugarez a c’helle Jesus-Krist da zis- +kuez evit ar pec’her. Hen diskuez a ra. + « Va Zad, emezhan, n’ho c’heuz ket digemeret mad ar +sakrifisou great beteg-hen. N’oant ket a bouez dioc’h ar +pec’het. Mad, setu me ama : Ecce venio. » + +.NHO +206 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + + Hag e guirionez goud a rit petra zo c’hoarvezet. Eun +devez Jesus-Krist a zo skourjezet, kurunet a spern, +tachet var eur groaz. Var nez mervel e sao he zaoula- +gad varzu an Env hag e lavar : « Va Zad, — ô va Zalver, +» ha mond a rit-tu da rei malloz d’ar pec’her, da c’hou- +» lenn ma kuezo var he benn an oll boan hen deuz great +» deoc'h ? — Va Zad, pardounit-hi rag ne c’houzont ket +» petra ' reont : Pater ignosce illis... Va Zad ! ho mab, +» ho mab var he dremenvan eo a bed ac'hanoc'h ; eur +» c'hras a c'houlenn abars mervel : pardounit hi. Mer- +» vel a raan dre ho daouarn, guir eo ; ingrat int, her +» goud a raan. Neuz forz, pardounit-hi, nann evitho +» mar kirit, mez evidon-me. Kemeret e meuz ho fec’he- +» jou e m’ hano va-unan ; paet e meuz ho dle ; evitho +» pardoun ! ne ouzont ket petra reont. » + Va Breur paour, va C’hoar ger, abarz doueti a dru- +garez Jesus evidomp, rostomp da genta kraou Beth- +lehem, taolomp en tan leor an aviel, diskaromp kroaz +ar C’halvar ! Neuze, mes neuze hebken, e c’hallimp +lavaret evel Kaïn : « Re vraz eo va fec’hed evit gallout +c’hoaz beza pardounet ! » + En em fazia ’ raan, va Breudeur ker. Rak goude keme- +ret evit netra, teuler a gostez kement ho deuz Doue an +Tad hag he Vab Jesus-Krist great evit ar pec’her e +chomm c’hoaz en he zav eur merk all a drugarez. + * + * * + Va Breudeur ker, Doue an Tad a roaz d’eomp Jesus- +Krist evit savetei hon eneou. Ha Jesus-Krist peur-baet + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 207 +.NTO + +ganthan ar boan dleet d’hor pec’hejou a lezaz er bed- +ma, var he lerc'h, he iliz santel karget ganthan da ober, +en he c’houde, ar vad a reaz he-unan etouez an dud. + Oh ! her goud a raan, tamall a rear an iliz katolik. +Ober a rear d’ezhi brezell. Ha koulskoude, pa studian +anezhi mad, e velan n’eo bet savet gant Doue ha n’eo +ganthan dalc’het en he zav, nemet dre druez ouzomp. + « Mean eo da hano ha var ar mean-ze e tiazezin va iliz +» hag holl c’halloud an ifern na zeuio ket a benn d’he +» zrec’hi », a lavaras Hor Zalver, eun devez,da zant Per. + Eun den eta, eun den choazet gant Hor Zalver he- +unan : Lavaromp he hano mad, eur beleg eo a zo lakeat +e penn an iliz. Hag en iliz-se, ar belek hen deuz tri blaz, +tri labour dishenvel. + Da genta, setu hen ouz an aoter. Eno dre nerz he +gomzou, Jesus-Krist a zeu bemdez da renevezi evit mad +an den, ar zakrifis a reaz evidomp euz he vuez var +groaz menez Kalvar. Bemdez divar an Aoter, ar beden +a bardoun, a bign varzu an Env. + D’an eil, setu hen er gador brezek. Meur a gador zo +var an douar. Kador-brezek an iliz he deuz eun hano ha +ne c’hell kador all hebed da c’houlen : hanvet eo kador +ar virionez. Eno, er gador-ze, eo e tesker, kaer ' zo la- +varet, ar guir skiant d’an den. Ennhi eo e teuer d’hen +difazia pa vez bet dihenchet gant komzou faziuz ar bed. + 3° Eur plas all a zo, ar gador gofez. Diouthi, her +goud a raan, eo deut ar c’hiz da bellaat. Ennhi, kouls- +koude, eo e teu Doue da ziskuez d'ar pec'her paour he +vrasa madelez. Eur beleg, petra eo ? Evit ar c’henta + +.NHO +208 VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE +.NTO + +guel, eun den evel ar re all. Mez, var bal he zourn, e +zeuz lakeat gant Doue eur galloud ha n’hen deuz ket he +bar : « Ar pez ho pezo pardounet, pardounet e vezo ; ar +pez na bardounot ket a jommo heb kaout pardoun : +Quodcumque ligaveris super terram erit ligatum et in cœlis ; +quodcumque solveris super terram erit solutum et in cœlis. + Ar beden, ar virionez, ar pardoun, setu eta ar pez a +ra kurunen ministred Jesus-Krist. Ha d’ho heul evit ho +ren hag ho harpa, e ma speret Doue he-unan, rak speret +Doue a sklerijen an iliz. + * + * * + Eur ger c’hoaz abarz achui. + Diez eo da eur c’hrouadur en em guzat ouz eur vamm +dener : diesoc’h eo d’ar pec’her en em guzat ouz Doue. + Pec’het ho peuz ? Ker buhan ar Speret-Santel a laka +eun drean en ho kaloun. Ho pikad a ra en deiz, dreist +holl, ho pikat a ra en noz. Atao e ma o vrouda, o toulla, +o lavaret : Inique egisti. + Pa velit, —— ha gueled a rear c’hoaz, tud all o kender- +c’hel mad, —— eur vouez e korn ar galoun a lavar : eun +amzer ' zo bet, e zoaz henvel outho. Perak, hirio, ne +c’hellez-te mui ar pez a c’hell hen-ma hag hounnont : +Cur non potuero quod isti, quod istœ ? + Arvesti a rit eun den var he dremenvan ? Abarz +mervel e c’hastenn deoc’h he zourn hag e lavar : +« Kenavezo er baradoz ! » Komz dudiuz evit eun den +mad, mez eun taol kleze evit ar pec’her paour. Doue a +nevez a ra eur stok var boull he galoun. + +.NHO + VAR DRUGAREZ AN AOTROU DOUE 209 +.NTO + + E maoc’h e tal eur bez digor ? Trouz an douar o +kueza var an arched a lavar : « Varc’hoaz d’id te ! » +Varc’hoaz ar maro, varc’hoaz ar varn, varc’hoaz mar- +teze an ifern. Mouez ar Speret-Santel o skei adarre var +galoun ar pec’her. + Va Breudeur ker, n’euz forz eta, petra ve bet ho puez +araok hirio, hag e ve abaoue kalz bloaveziou louedet ho +koustians gant ar pec’hed, hag e ve niver ho tizurziou, +brasoc’h evit niver bleo ho penn, lavarit gant fizianz +eur gomz, unan hebken : Surgam et ibo. Ia, savit gant +kouraj ha kît a greiz kaloun d’en em strinka ec’hars +treid Doue an holl c’hrasou, evit ma kavot trugarez : +Ut misericordiam consequamur. Mari-Madalen a zo bet +pardounet, al laer deou a zo bet selaouet, deoc’h c’houi +ive, esperanz zo roet. + + O va Doue, ma zo ama pec’herien hag ho defe disfi- +zianz euz ho madelez, sklerijennit ho speret, teneraït ho +c’haloun, grit dezho anaout n’euz, pell diouzoc’h, nemet +anken ; anaout e ma en ho kichen ar guir eurusded. +Grit ma lavarint : Peccavi : pec’het hon deuz ! Ha me, +o va Doue, me en ho c'hano a lavaro da m' zro : par- +dounet oc’h. AMEN. + + * * * + + 14 + +.NPO + + + + IX + + Prezegen var ar Maro + ———————— + + Hæc dicit Dominus : Dispone domui tuæ, + quia morieris tu et non vives. (Isaï. 18. I.) + An Aotrou Doue a lavar evel-henn : Lakit + urz en ho tiegez, rag mervel a reot ha na + vevot ket. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZED KRISTEN, + + Ar bed-ma na d’eo evidomp nemet ar pez ma zeo evit +eur beachour, en eur vro estren, eul lochennik roet +d’ezhan evit tremen eun nosvez. Pa darz an deiz an +divroad a lavar : « Sklear awalc’h eo da vale ! » Hag +heb koll he amzer o sellet ouz ar c’houdoren ma hen +deuz ennhi kemeret he gousk, e krog en he benn-baz +hag en em laka en hent evit tostaat ouz he vamm bro. + Eveld’han, va Breudeur, ni a zo beachourien o vont a +dreuz eur vro estranjour, varzu hor guir vro. Kerzet a +reomp euz an amzer varzu an eternite, euz an douar +varzu ar bed all. + Mez aliez, re aliez siouas, e tiguez d’heomp staga hor +c’haloun ouz ar pez a gavomp var hon hent, chomm +gantho da goll hon amzer hag ankounac’haat penn hor + +.NHO + VAR AR MARO 211 +.NTO + +beach ; henvel e kement-se euz bugaligou dizounj a +veler bepred o c’hourlerc’hi pe o kuitaad ar venojen +evit kutuil bleuniou didalvoud. + Setu perak, e teuan hirio, evit ho tistaga guella ma +c’hellin dioc’h madou egoll ar vuez-ma hag ho lakaat +da zerc’hel atao ho taoulagad troet varzu an Env, da +lavaret deoc’h ar pez a lavaraz gueach all, ar profet +Isaias da Ezechiaz : « Lakit urz en ho tiegez, rak mervel +a reot ha ne vevot ket : Dispone domui tuæ quia mo— +rieris tu et non vives. » + E tri c’her : — mad eo sounjal er maro ; — mad eo +en em brepari d’ar maro ; — mad eo gouzout petra eo +ar maro : Setu ar gelennadurez-ma. + * + * * + Mad eo sounjal er maro. + Va Breudeur ker, evit klevet eun den o kozeal ne +dleomp ket ober re a van. Aliez e c’hen em fazi he-unan, +pe ma n’en em fazi ket e klask fazia ar re all. + Mez pa gaoze an Aotrou Doue, neuze ni a dle atao +selaou, stoui hor penn ha lavaret : Doue na c’hell nag +en em fazia he-unan na klask fazia den ebed : ar pez a +lavar a c’hoarvez atao. + Hogen, va Breudeur, Doue hen deuz komzet. Eur +gomz hen deuz lavaret eneb an den ; eur setans hen +deuz douget : « poultren out hag e poultren e tistroï : +Pulvis es et in pulverem reverteris. » + Pa grouaz ac’hanomp evit guir, Doue n’hor c’hrouaz +ket evit mervel. Goude beza tremenet er bed-ma eun +niver bloaveziou, hir pe verr, ni a dlie beza douget da + +.NHO +212 VAR AR MARO +.NTO + +eur vuez velloc’h heb rankout gouzaon ar maro. Mez ar +pec’het a zo deuet da zizober, da freuza labour an Aotrou +Doue hag ar maro zo deuet varlerc’h, da gastiza ar pec’het- +se : Stipendium peccati, mors. Adam hag Eva a dorraz +difenn an Holl-C’halloudek, ha goude ho dizentidigez, +an Holl-C’halloudek a lavaras d’ezho ha dreizho d’ho +bugale : « Poultren oc’h hag e poultren e rankoc’h dis- +trei : Pulvis es et in pulverem reverteris. » Ar zetans-se, +spourounus ma zo nikun, a vez skrifet gant dourn Doue +he-unan var dal kement hini a zeu er bed : mervel a +ranki ! + Kaer hor bezo klask pellaat ar maro diouzomp, eun +devez a zeuio ma rankomp diguezout ganthan tal-ha-tal. +Mar tiskennomp betek kaloun an douar, hen a ziskenno +d’hon heul ; mar tec’homp betek kreiz ar mor doun, +eno ni her c’havo ; mar deomp betek ar penn pella an +douar, dre eno ivez e tremen. Doue a roaz d’ezhan gal- +loud var an holl draou krouet hag a zo falvezet ganthan +e tiskarfe kement a zo, mesk ha mesk heb espern netra. + Na doujanz na respet evit teneridigez au c’hrouadur +bihan en he gavel, evit nerz ha gened an den iaouank e +kreiz he vrud, evit bleo guenn an den koz, evit paou- +rentez an izomek, evit danvez ar mondian, evit vertu- +ziou an den santel, evit deskadurez an den goeziek. Ar +gened, an nerz, ar galloud, ar madou, an deskadurez a +c’hell beza mad da galz a draou, mez nann da brena +buez. Neuz forz piou e c’halfomp beza, pep kammed a +reomp, pep halanad a dennomp a dosta ouzomp ar maro +hag hon tosta outhan. + +.NHO + VAR AR MARO 213 +.NTO + +Mar fell d’heomp goud dreizomp hon-unan e pe c’hiz +e teu da vir zetans an Aotrou Doue, greomp eur zell var +ar bed ha ni her guelo. + Greomp da genta eur zell var hon lerc’h. + Petra eo deuet, hirio, da veza kement all a dud hag ho +deuz, en ho amzer, great kalz trouz var an douar ! Des- +kadurez ha madou, gloar ha galloud a ioa etre ho daouarn ; +armeou braz a zeue, a iea var eur gomz hebken euz ho +ferz. Hirio, petra int-hi ? Marteze ho hano zo skrivet var +histor ho bro. A veac’h peadra a lavare an Napoleon +koz, gueach-all, a veac’h peadra da ober danvez eun +them da eur skolaër iaouank o koummanz deski al +latin : ha setu holl ! Ho c’hurunen, ho galloud, ho des- +kadurez, ho madou a zo etre daouarn re all deuet var +ho lerc’h. Hag euz ho c’horf paour koulz ha deuz korf +an disterra den, ne jomm nemet eun nebeut ludu a ve +gellet dalc’her var bal dourn eur c’hrouadur tri mis. + Greomp brema, eur zell en dro d’heomp. + Piou a velan-me ama, en iliz-ma ? Eun nebeudik a dud +koz ; an darn-vuia tud e kreiz ho brud ; eul lodennik +a dud iaouank flamm. + Mad, lavarit d’heomp, c’houi hag a zo guennet ho +pleo gant ar bloaveziou, lavarit d’heomp petra eo deuet +da veza ar re zo bet, er memez devez ganeoc’h, douget +ho hano var gaierou ar vadiziant, ar re ganeoc’h ho deuz +great ho c’henta pask. Peleac’h e maïnt-hi hirio ? + Lod, taolet er meaz euz ho bro gant eur blaneden di- +druez, a zo guennet ho eskern var an douar estren, pell + +.NHO +214 VAR AR MARO +.NTO + +dioc’h ho zud ; lod all ' zo diskaret gant taol ar maro a +zirag ho taoulagad ha marvet etouez ho zud. Digemeret +ho c’heuz ho halanad diveza, ho arvested goude ho +maro, douget ho c’horf var ar varv-skaon hag ho dis- +kennet en ho lojeiz diveza. Hirio, pa rit eur zell en dro +d'heoc'h e lavarit : « An hen-ma-hen, a ioa eur bloaz +kosoc’h evidon ; an hen-ma-hen, euz ar memez bloaz +ganhen ; ha setu hi maro ! Dizale me a vezo ar c’hosa +den euz ar barrez ! » + Lavarit d’heomp, c’houi tud e kreiz ho prud ha +c’houi tud iaouank, peleac’h e ma int-hi, hirio, ar re a +zo bet ganeoc’h var skinvier ar skol gatekis, ar re ho +deuz en ho bugaleach, c’hoariet ganeoc’h dindan ar me- +mez guezen ha var ar memez flourennou. Eveldoc’h e +seblantent dleoud beva pell hag hirr. Mez ar maro zo +deut d’ho zurpren e kreiz ho iaouankiz, ha ni, ho pe- +leien, ni pa hon deuz, varnezho, taolet ar genta paladen +zouar, a zo deuet d’heomp da zounj euz a gomzou al +levriou sakr : « Ar vuez a zo evel eur skeud hag a dre- +men, evel eur bouil moged hag en em freuz en ear ; +evel eur goumoullen kaset gant an avel ; evel eur vag +var an dour ha ne lez merk ebed euz he guenojen ; +evel ar bleunv diwanet hag a veler ker buan flastret +dindan an treid : Quasi flos egreditur et conteritur. + + Mez, va Breudeur ker, perak kozeal deoc’h euz ar +maro ? N’eo ket c’houi, ia c’houi, eo a dlefe kozeal e m’ +leac’h ? C’houi koulz ha me, a c’hoar ervad petra eo ar +maro ! Peleac’h e ma, hirio, an tad, hirio, ar vamm ho + +.NHO + VAR AR MARO 215 +.NTO + +deuz ho maget, ho savet ? Tadou ha mammou, peleac’h +e ma ar mab, ar verc’h, ar c’hrouadur a garac’h +kement ? Evitho e labourac’h, e poaniac’h noz-deiz. +Lavaret a reac’h : « divezatoc’h, hi, d’ho zro, a roio +d’heomp bara pa ne c’hellimp mui labourad ! » Hag +hirio, hoc’h-unan en ho ti, e welit gant an anken o +sounjal eo deuet ar maro da gerc’hat en ho raog ar +vugale a esperac’h lezel gantho ho tanvez. C’houi +' lavare : « Serri a raïnt d’heomp hon daoulagad, pedi +' raïnt evidomp. Ha pa dalv, choui eo ho c’heuz +guelet ho archedi, c'houi eo a ia d'an daoulin, var ho +bez, evit pedi an Aotrou Doue da gemered truez ouz ho +eneou. Peleac'h ar breur, peleac'h ar c'hoar a zo bet +maget ouz ar memez taol, savet dindan ar memez toen ? +Kemeret ho deuz hent ar veret : gourvezet int en douar +benniget. + Ia, kristenien, sellit en tu ma karot, e pep leac’h, +c’houi a velo, mar taolit evez, hano ha labour ar maro. +Sellit ouz ho touar : labouret int bet gant tud, hirio +maro ; ouz ho ti : ar rumm dud a ioa ennhan en ho +raog, eat eo da anaon ; ar guele ma kouskit ennhan, an +dillad a zougit : marteze guele, marteze dillad eun den +maro ; ar boued a astenn ho puez : roet eo deoc’h gant +dourn ar maro ; an hent a gemerot evit mont euz an +ilis-ma d’ho ti : hent heuliet, gueach all, gant tud, +hirio, maro. + Sellit ouzoc’h hoc’h-unan. Nag a bed barrad klenvet, +a bed danjer, a bed stokad ho c’heuz c’houi bet dija ! +Ar maro a zo, beteg-hen, eat abiou deoc’h, heb ho + +.NHO +216 VAR AR MARO +.NTO + +samma, guir eo. Doue hen deuz lavaret : « lez, lez +c’hoaz. » Mez ho c’heur a zeuio ha pep tra hen diskuez +koulz en amzer dremenet hag en amzer vrema. + Ha koulskoude, tra meurbet estlammus ! ne zonjomp +ket er maro. An holl a varv en dro d’heomp hag en eur +vervel a lavar « Hodie mihi, cras tibi : hirio va zro +me, da dro te, varc’hoaz ! » Ha ni, er c’hountrol, a lavar : +« Maro an hen-ma-hen ! Mad : doanius eo, rag he dud, +tad, mamm, bugaligou ho doa c’hoaz izomm anezhan ! +Maro eo an hen-ma-hen ! Mad : glac’harus eo kement-se ! +Mez pell zo, ma kemere eur stum fall. N’oa ket eun den +iec’heduz hag ouspenn ne daole tamm evez ebed ! » + An hen-ma-hen, a zo bet lazet gant he gar. Ha ni +lavar : Mad, evelkent, trist eo eun hevelep maro. Mez +ive n’oa ket ampart en he labour. » E leac’h ma tlefemp +lavaret : « Eveld’han, me a meuz kar ha kezek hag +eveld’han e c’hellan mervel ! » + * + * * + Mad eo en em brepari d’ar maro. + Va Breudeur ker, ar maro eo porzier ar bed all. Hen +eo a zo karget da zigeri d’heomp dor an eternite. Mez +en eternite, me a vel diou zeumeurans dizhenvel : ar +baradoz hag an ifern. Dor pehini a zigoro evidomp-ni ? +An nor hon devezo c’hoant : ar joaz ’ zo kinniget d’heomp +gant Doue. + Eur maro mad a zigor dor an env : eur maro fall a +zigor dor an ifern. Hogen, va Breudeur, ar maro a +vez peur-vuia ha zoken, koulz lavaret atao, ar pez ma + +.NHO + VAR AR MARO 217 +.NTO + +vez bet ar vuez : goude eur vuez vad ; maro mad ; goude +eur vuez fall : maro fall. Evit kaout eost mad en eur +park, e ranker he gentelia ervad, he drempa a zoare, +hada ennhan greun disklabez, he c’hoennat pa zeu ar +mare hag hen diwall a zroug. Er memez tra ive, evit +kaout eur maro mad, eo red poania epad ar vuez, eo red +en em brepari d’ar maro. + En em breparit eta, va Breudeur ker, hag : 1° En em +breparit a hirio. Na lavarit ket : « Me a c’hedo diveza- +toc’h ; da benn bloaz, pa em bezo kaset da benn an +affer-ma, al labour-zont, me en em breparo. » +C’houi a velo, eme c’houi, c’houi en em breparo ! ia +pe na velot, ia, pe na en em breparot ket. Hen ober a +reoc’h ma ve lezet ganeoc’h amzer. Ha piou a lavar ho +pezo an amzer-ze ? An amzer a zo etre daouarn an +Aotrou Doue. An devez hirio a zo deoc’h ; an devez +varc’hoaz n’hen deuz promettet da zen. + Ar c’hountrol eo a lavar. Gourdrouz a ra an neb a lez +he zilvidigez var var. Selaouit kentoc’h he gomzou : +« Dont a rin, eme hor Zalver, evel ma teu al laer : Sicut +fur. » Al laer a zeu en noz ; klask a ra an denvalijen ; +tostaat a ra heb trouz, dre guz ; gedal a ra ma vezer +dizounj pe gousket, ha neuze, heb goud da zen, eo e ra +he laerounsi. Mar teuer d’hen dizelei, al laer a vez dija +en ti, hag aliez krenvoc’h evit ar perc’hen. Evel-se ive, +eo e teuio ar maro, dre guz, heb rei kelou ebed ; ha +par her guelot e viot dija re zivezad : Sicut fur. + + Dont a raio evel eul luc’heden : Sicut fulgur. + Setu aze, euz ar goalarn, eur goumoullen zu o pignat + +.NHO +218 VAR AR MARO +.NTO + +en Env. Petra zoug en he c’hreiz ar goumoullen-ze ? +Daoust hag avel, daoust ha kazarc’h, daoust ha glao ? +Evelkent e pign, e pign atao : dija eo ganthi, stignet +holl bolz an Envou ha mouget sklerijenn an deiz. Sou- +den, en eun taol kount, eul luc’heden c’hlaz ha da heul +eun tarz kurun ! Setu poltred ar maro. + Santout a rit marteze, da genta, evel eun diezamant +heb hano. Ho penn zo pounner : beac’h zo var ho tiou +skoaz : ar goumoullen o tont a vel. Taol ha taol an +drouk a gresk, ho penn a faout, poan ho c’heuz en hoc’h +izili ; en em daol a rankit en ho kuele : ar goumoullen +o pignad. Souden, varlerc’h, pa na zounje den, eul +luc’heden a bar, eun tarz kurun a groz : e ma o tre-. +men ! Maro eo ! Sicut fulgur. + + Tizet e viot gant ar maro evel ma vez ar zilien tizet +gant higen ar pesketour : Sicut pisces capiuntur hamo. + Sellit ouz an den-ze a velit e ribl ar ster pe var bord +an aod. Staga ' ra eur beg houarn korgamm, ouz penn +eun neuden ha var ar beg houarn-ze e laka eur pren- +vik biban pe eur gellienen, ha goudeze, hen taol en dour. + Etre daou, ar zilien en eur zont hag en eur vont dre +greiz ar ster, a vel ar prenvik tentuz hag heb sounjal e +drouk a lavar : « Mad da zribi. » Mez en eur gredi kregi +er vuez e krog er maro ; da heul ar boued e lounk an +higen. + Evelse, ive, c’hui hoc’h-unan a vezo marteze skoet. La- +varet a rit : « plijadur hon devezo er foar-ma, en hebad- +zount. » Hag ar maro hen deuz stignet he voued var an +hent ma tremenit dreizhan. Staga rit ho penn ouz eur + +.NHO + VAR AR MARO 219 +.NTO + +picherad dour ien e kreiz ho c’huezen : dour ien, eme +c’houi, a dorro va sec’het : eva ’ rit d’he heul eur gaouat +fleureuji. E maoc’h ouz taol gant eur mignon ; dribi a +rit eur barrad klenvet tomm, eva eun taol goad, pe +gemeret eur vesventi hag ho c’hastenno maro e korn +an hent : Sicut pisces capiuntur hamo. + + Bezit, eta, var c’hed ha dalc’hit, atao, urz vad en ho +koustianz. + E c’hallit evit guir mervel dre eur c’hlenved hir, e tre +diou vreac’h ho tud, santout ar maro o tont kammed ha +kammed ; mez e c’hallit ive mervel dre veuz, dre laz, en +eun taol kount, heb den var ho tro, evit digas d’eoc’h +da zounj euz an Env. + + 2° En em breparit holl rak holl e varvot. + E pe c’his ha pe da vare e rankimp-ni mervel : an +eil hag egile a zo kuzet e pleg dourn an Aotrou Doue. +Mez ar pez a c’houzomp mad, ar pez hen deuz Doue he- +unan en em garget da zeski d’heomp eo e varvimp holl : +Statutum est omnibus hominibus semel mori. Ar maro na +zouj, na respet nikun. + Planeden eun den a zo kuzet ouz an dud all ; n’euz +ken nemet eun dra hag a c’heller da c’houzout ervad +divar he benn : mervel a raio. Pep tra er vuez a zo am- +jest ha diasur, eme sant Aogustin : eun dra hebken a zo +sur : ar maro : Omnia in futurum servantur incerta, sola +mors certa. + Setu aze, eme ar memez sant, eur c’hrouadur consevet +e kof he vamm. Ha dont a reio hen, ia pe nann, da velet + +.NHO +220 VAR AR MARO +.NTO + +sklerijenn an deiz ? Den n’her goar : Forte nascetur, +forte abortivus erit. Mar teu d’ar vuez, ha beva a raïo hen +pell pe neubeut amzer ? Den n’her goar adarre : Forte +vivet, forte non vivet. Mar bev pell, ha beza vezo hen +paour pe binvidik ? Den na c’hell lavaret : Forte dives +erit, forte pauper. Pe seurt stad a vuez a gemero hen ? +Labourer, den a bluen, den a vor, den a vrezel ? Nikun +na c’hell her goud. N’euz nemet eun dra hag a c’hel- +lomp da waranti : n’euz fors petra e vezo a hent all, mer- +vel a ranko pa skoio he heur : Sola mors certa. + Ma vije lavaret d’heomp ; euz a ugent, unan a jommo ; +euz a gant unan a dec’ho ; euz a drizek kant mil, unan +a vezo espernet ; me a lavarfe deoc’h da m’ zro : ho +c’hesperanz a zo bihan. Evelkent, esperout a c’hellit ! +Mez pa zeo guir e rankomp holl kuitibunan distrei e +poultren, holl e tleomp en em brepari. + Setu eno perak, eun taolenner gueach all, resevet urz +ganthan, pedet da ober poltred ar maro, a reaz eun dra +meurbed estlammuz da velet. + E traon an daolen e lakeas poltred holl grouadurien +ar bed-ma : paour, pinvidik, koz, iaouank, pec’her ha +dibec’h ; holl ho dastumaz en eur bouchad. Azioud-ho +e reaz poltred an ankou. En he zourn eur c’hleze a dan +atao an eulf o strinka anezhan hag ar re, ma kueze var- +nho eun eulfen a varve raktal. Hen ober a reaz heb +daoulagad, evit diskouez ne anavez na kar na mignoun. +Hel lezel a eure heb diskouarn, evit rei da entent eo bouzar +ouz klemmou ha pedennou an dud, ha var he dal, e +skrifaz komz al leoriou sakr: « merket eo e ranko peb + +.NHO + VAR AR MARO 221 +.NTO + +den mervel eur veach : Statutum est omnibus hominibus +semel mori. » + 3° Mad eo en em brepari a zrevi, rag ne varver ne- +met eur veach. + Va Breudeur ker, eur prosez ho c’heuz ? Outhan, +mar karit, eo stag ho madou, ho prud vad, ho puez ? +Neuze petra ' rit ? Sounjal a rit er prosez-ma noz-deiz. +Ne espernit netra, nag poan, nag amzer, nag arc’hant +evit dont a benn d’her gounit ? Goulen a rit kuzul ; dek, +tregont gueach e zit da di eun alvokad goeziek, ha +pell e maoun dioc’h ho tamall. Mad a rit difenn ho +peadra, hoc’h enor, ho puez. Koulskoude, mar kollit +dirag eur barner, c’houi a c’hell dougen klemm dirag eur +barner all, ha mar kollit an eil gueach, mont c’hoaz +dirag eur barner huelloc’h. + Mez setu ama evidoc’h eur prosez all ; digoret eo etre +ar vue hag ar maro, etre an Env hag an ifern, eur pro- +sez hag a zo rak-se, stag ounthan ar pez ho c’heuz a huella +priz : eurusded pe valheur heb fin. Poanit eta d’her gou- +nid. Sounjit ennhan noz-deiz. Pellaït kement a c’helfe +ober deoc’h her c’holl : klaskit kement a c’helfe ober +deoc’h her gounit. Na espernit netra. Ha kentoc’h evit +her c’holl, kollit tout. + Mar em bije daou ene da goll, a respountaz eur zant +da eun impalaër, em bije otreet marteze koll unan evi- +doc’h. Mez pa na meuz nemet unan, ha pa na c’hellan +ouspenn he c’holl nemet eur veach, e rankan, koust pe +ne goust, he zavetei, hag he zavetei en taol kenta. + +.NHO +222 VAR AR MARO +.NTO + + Var an douar, e c’haller euz ar stad a bec’hed distrei +d’ar stad a c’hras, euz a gristenien vad dont da veza +kristenien fall. Goude taol ar maro, se na vezo mui e +galloud an den. Ar vezen a jommo, eme ar Speret- +Glan, e leac’h ma vez kouezet. Ne varver nemet eur +veach : Semel mori : ha goude ar maro ar zetans a vezo +douget a jommo da viken. + * + * * + Mad eo koumpren petra eo ar maro. + Va Breudeur, stad an dud var an douar a zo meurbed +dizhenvel. Lod evit lojeis n’ho deuz nemet eul lochennik +dirapar, evit guele eur vriad raden pe golo draillet ; goude +poania, en em viska paour, en em vaga dizispign, ne +gavont ket atao var gorn an daol, pa zeu an noz, an +tamm bara du a dle terri ho naoun antronoz-vintin. +Lod all, daoubleget dindan ho anken, ne gavont nemet +tristidigez var an douar. + En ho c’hichen an dud eurus ervez ar bed a vev e +kreiz ar blijadur. Arc’hant, enoriou, kargou huel, holl +e maïnt etre ho daouarn. An ti kaer-ma, ho zi eo ; an +douarou-ze, d’hezo int ; meuleudi, iec’hed, digoradur : +dezho netra ne vank. + Mez, va Breudeur, nag ar re zo er joa na dleont +kemeret fouge, nag ar re a zo er boan na dleont ket +mankont a gourach. + Var an hentchou bras, me a gav eur c’hantonier karget +d’ho c'houmpeza, da stanka 'n toullou, da ziskar an +torgennou. + +.NHO + VAR AR MARO 223 +.NTO + +Var hent ar vuez, Doue hen deuz ive lakeat eur c’han- +tonier, ar maro, da goumpeza pep tra etouez an dud. + Hag e guirionez, kristenien, petra eo ar maro, a zounj +deoc'h c'houi ? Mar her c'houmprenan mad, ar maro zo +var eun dro : — Kenavezo d’ar bed ha da holl vadou ar +bed ; — kenavezo d’ar gerent ha d’ar vignouned ; — +kenavezo d’ar c’horf he-unan. + + Kenavezo d’ar bed ha da holl vadou ar bed. + Var ar iec’hed, ar bed, gant he blijadureziou, he eno- +riou, he vadou, a zeblant beza eun dra benag. Mez divar +guele ar maro, traou an douar a jench meurbed a liou. + Setu aze eun den o vont da vervel. Evithan n’euz mui +kelou nag a zanvez, nag a blijadur. Diouthan ar bed ha +traou ar bed a bella a heur da heur. Abarz nemeur he +di ne vezo mui he di, he arc’hant ne vezo mui he +arc’hant. Ar guele ma zeo gourvezet varnhan a vezo +da eun all. Euz ar roched a zoug eun all a lavaro +« va roched ! » A veac’h ma hen deuz tennet he +halanad diveza, an heritourien a zeu hag a lavar : +« d’in-me e vezo ar pez dillad-ma ha d’id-te an tamm +douar-ze. » Ranna ’ reont ken etrezo, madou an den +tremenet, nann, aliez, heb en em rebech divar ho +fenn. Pep hini a ra hag a gemer he lod. + Mez lod an hini maro, peleac’h e ma ? Lod an hini +maro ? Eur goz linser, aliez ar falla zo en ti, pemp pe +c’huec’h planken, eur penn vele kolo draillet, dindan he +benn : setu he lod! He lod c’hoaz a zo eun toull en +douar an ankounac’h ; ha c’hoaz ne vezo ket atao, mar- + +.NHO +224 VAR AR MARO +.NTO + +teze, lezet ganthan al lojeis dister-ze. Abars eur c’huec’h +pe seiz vloaz, eur c’horf all a zeuio da c’houlenn plas +hag, evinthan, relegou ar c’henta maro, a vezo taolet da +ventad gant an avel pe da vresa dindan treid an dre- +menidi. + + Ar maro eo kenavezo d’ar gerent ha d’ar vignouned. + Ama ne meuz netra da zeski d’heoc’h. Piou ac’hanoc’h +n’eo ket bet var dremenvan unan benag euz he dud pe +euz he amezeien ? Ha neuze, dre ho taoulagad hoc’h- +unan, ho c’heuz anavezet pe ger kris eo eun henveleb +disparti. Rankout kuitaad tad ha mamm, pried, bu- +gale, mignouned ! Ho lezel var he lerc’h ha mont he- +unan dirak Doue ! Mad, kristenien, eun devez e teuio +ho tro, hag an disparti-ze a vezo ho tisparti. Heuliet e +viot beteg ar bez. Eur veach bep an amzer e teuor da +ober varnoc’h eur beden benag ; kount a vezo epad eun +nebeut ouz hoc’h hano etouez an dud. Mez, etre daou, +an amzer a iel abiou, an heol a raio he dro hag en eur +ober he dro e kaso, bemdez d’he heul, eun nebeudik euz +ar zounj a jomm ac’hanoc’h etouz an dud. + Devez goude devez, an aferiou, labouriou, plijadure- +ziou a gemero ho flas e kaloun ha spered ar re a jomm +var ho lerc’h. Mar n’ho c’hankounac’haont ket, hi a vezo +souden diskaret d’ho zro. Ha neuze, ne vezo ac’hanoc’h +kount ebed, mui eget pa na veac’h biskoaz bet var an +douar. + Ar maro eo kenavezo d’ar c’horf he-unan. + Var an douar e tilezer aliez an ene evit ar c’horf. D’ar + +.NHO + VAR AR MARO 225 +.NTO + +c’horf e pep tra hag en despet da bep tra eo e klasker +ober d’ezhan plijadur. Ha koulskoude, eun deiz a dle +dont ma rankimp ennhan, kimiada diouz ar c’horf-se ha +lavaret d’ezhan kenavezo. He c’hened, he nerz, he +iaouankis, holl e zint e teuz, e moged. Hen he-unan a +ranko distrei da boultren, mond da netra evel eun ti +dismantret ha kouezet en he boull. + Setu me ama, hirio, er gador-ma. Mad, eun deiz a +zeuio an daoulagad-ma hag a vel, na velint mui ; an +diouskouarn-ma hag a glev, na glevint mui ; an treid a +m’ c’has hag a m’ digas, a vezo sounnet ; va c’haloun +a jommo a zav ; va dourn, ma vez neuze, en dro d’in, +nez pe vignon, en em astenno d’ezhan evit ar veach +diveza hag a gouezo goudeze, dinerz ha divuez var an +dillad vele. + Ha neuze, kenta ’ ranker da ober eo kuzat ac’hanon +ouz ar re veo ha va lakaad en arched. + Hag eno, en arched-ze, petra e teuio ar c’horf da +veza ? + Va Breudeur, gueach all, e bro ar Spagn, eur brinsez +a rea dre he gened dudi kement hini hen anaveze. Mez, +en despet d’he renk huel ha d’he braoentez, ar maro he +diskaraz. + Eun ofiser iaouank a oe karget d’he c’has beteg ar +vered ma tlie beza sebeliet ennhi. Araog disken an ar- +ched en douar, hen digorjod evit guelet, hag a dra zur, e +voa ennhan korf ar brinsez. An ofiser, pa velaz eun +heveleb tra, pa velaz daoulagad, guechall, ken sklear +ha ker kaer, beuzet holl a vreinadurez ; pa velaz eun tal + 15 +.NHO +226 VAR AR MARO +.NTO + +ken laouen peurz-duet ha dislivet ; diou voc’h ker ske- +duz, diskolpet gant ar c’hountronn, dija o rodella hag +o virvi en dro d’he fenn, a voe ker skoet, ker sabbatuet, +ma tilezaz ar bed. + Deuet eo da veza sant : sant Fransez Borgia. + Ha koulskoude, kristenien, ne voa test, nemet euz a +genta labour ar maro. + Kiit aze d’ar veret, savit eur mean bez ha guelit : + Veni et vide. A zianveaz, c’houi a c’hell kaout c’hoaz +digoradur ha fouge. Mez, diskennit en diabarz : petra +gavot-hu ? Eskern ha ludu, netra ken. Hag an eskern-ze +ho-unan en em vruzuno d’ho zro. Ar c’horf a zeuio da +veza, eme Vossuet, eur ne c’houzoun mui petra, ha +n’hen deuz hano ebed etouez an dud. + Lennit var dal eur penn-maro, mar gallit, pe hen a zo +bet var diouskoaz eur paour pe eur pinvidik, pe hen a +ioa koant pe zivalo, pe hen a ioa er boan pe er blijadur, +a c’hoad huel pe a renk izel. An holl fouge-ze a zo eat +e teuz ha varlerc’h ar maro ne jomm nemet relegeier +dianav. + Ia, va Breudeur, mouez ebed ken elavar ha mouez +eur bez digor ; kentel ebed, ma ve studiet mad, ken +talvouduz evidhomp. Krial a ra ha krial krenv ouz +kement a gar selaou : « dindan an heol, pep tra zo avel, +moget ha netra ken : Vanitas, vanitatum. » Lavaret a +ra : « an den pa zeuaz er bed ne zigasaz ganthan netra +ha pa guitaio ar bed, ne gaso netra d’he heul nemet he +oberou mad hag he wall oberou. + + Sounjomp eta er maro. En em breparomp d’ar maro. + +.NHO + VAR AR MARO 227 +.NTO + +Koumprenomp petra eo ar maro ha ni a vevo ervez +Doue. + Eur zant, gueach all, n’hen devoa evit leor a beden +nemed eur groaz hag eur penn maro. Ar groaz, skeul +an Env, merk an esperanz ; ar penn-maro, mellezour ar +bed, kentel ha difazi an den. + Eveld'an, karomp studia an daou leor-ze. Ha neuze +ar groaz ma zoump bet prenet varnhi gant Jesus-Krist, +a ziwallo hon eskern en hor bez hag ho resusito var- +lerc’h da vuez an Envou. + Evel-se bezet great. + + + + * * * + + +.NPO + + + + X + + Var ar varn ziveza + —————————— + + Justum et impium judicabit Deus et + tempus omnis rei tunc erit. Ecc. III, 17. + Doue a varno an den mad hag an den + fall, hag e vezo neuze lakeat urz e pep tra. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Tostaad a ra, a vloaz da vloaz, a heur da heur, an +devez bras leun a spouroun, leun a enkrez a dle beza +test da finvez ar bed. Pe da vare e c’herruo hen, an +devez-se ? Kristenien, n’her gouzon ket ha den n’her +goar ; mez ar pez a c’houzomp, a dra zur, eo e c’hoar- +vezo neuze traou estlammuz meurbed. + An teir walen a gastiz : ar gernez, ar vosen hag ar +brezel a bourmeno dre douez an dud, ar c’haon hag an +dristidigez. Al loened er c’hoajou a iudo gant an naoun ; +ar rouanteleziou en em zavo an eil a eneb heben hag an +dud a zizec’ho divar ho zreid gant ar spount hag an +dienez. + An Antekrist, en he zourn holl c’halloud, holl finesa +an drouk-sperejou ifern, a reio var an douar ar bur- +zudou ar re vrasa evit distaga 'n dud dioc’h lezen ar + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 229 +.NTO + +guir Doue. Goudeze, an heol a gollo he sklerijen, al +loar a zeuio e liou d’ar goad, ar mor dijadennet a +lammo dreist an torr-aochou ar re huella evit goueledi +an douar ; ar stered faziet, divar ho hent, a gouezo euz +an Env, ha da fin holl, ar bed, gant kement a zoug, a +vezo sebeliet en eur mor a dan. + Neuze e vezo klevet trompil an eal o tregerni varzu ar +pevar avel hag o lavaret: « Savit, tud varo, ha deuit d’ar +varn : Surgite mortui. » + Ker buhan, ar garnel a roio he relegou, ar bez a zis— +taolo he gorfou maro, ar mor a zislonko ar re veuzet. +Holl kement a zo bet, a zo hag a dle beza c’hoaz var an +douar, hol e savimp en hor zav a nevez flamm hag en +em gavimp var eun dro, ec’harz treid ar gador-varn. + Jesus-Krist var eur goabren skedus ; en dro d’ezhan +eun niver dreist-kount a Elez hag a Zent, en he zourn +leor an Aviel ha kroaz ar C’halvar, a ziskenno da varn +pep unan ha da renta d’an holl ervez ho oberou : +Justum et impium judicabit. + Euz ar pez a dremeno neuze eo e meuz, hirio, da +gozeal deoc’h. + Ar varn a velan ennhi tri dra : Eul leor, splamm ha +guirion, leor ar c’houstiansou ; eur valanz diabeg ha +difazi, balanz an aviel ; eur zetanz, didruez ha diremed, +setanz Jesus-Krist. + Euz al leor, ar valanz, ar setanz-se e lavarin deoc’h, +dioc’h renk, eun nebeut komzou. + +.NHO +230 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + + * + * * + + Leor ar c’houstiansou. + + Ar bed-ma, kristenien, pa daolan varn’han eur zell +piz hag eveziek, a gavan meurbed din a druez. Petra, e +guirionez, a velan-me var an douar ? Guelet a raan eur +rumm dud hag a denn evel fouge deuz ho dizurziou ; +breset ho deuz ho c’houstians dindan ho zreid, ha mou- +get en ho c’haloun mouez feiz ho badiziant. Ha brema, +dishenor ho zud, rann-galoun greg ha bugale, skuer fall +ho farrez e kerzont digabestr var hent an drouk, e ver- +niont a zeiz da zeïz pec’het var bec’het evel pa n’ho +defe euz ho buez, kount ebed da renta. + Lod all, dindan diaveaz eur falz honestiz, a guz eur +galoun loudour ha prenvedet. Tremen a reont evit tud +vad, tud renket, tud a zoujanz Doue. Sellou laouen ' zo +en ho daoulagad, komzou flour var ho muzellou, mi- +gnouniach en ho mousc’hoarz epad ma zeo leun ho +spered a zonjou mezus, hag ho c’haloun a warizi, fal- +lagriez, dislealdet, trubarderez, oberou fall. Mez aketuz +int da ober an drouk e kuz ; evit mankout d’ar pez a +dleont da Zoue, d’an nesa, d’ezho ho-unan, e klaskont an +hent distro, an denvalijen ; ha neuze goude beza pec’het +dre guz, duet brud-vad an nesa, great outhan gaou en +he vadou e lavaront : « Piou biken a anavezo kement- +ma ? Ne meuz bet, euz va oberou, ken test nemet an +denvalijen ; va c’houstians va unan, hebken, a c’hoar +petra ounn ha nikun na c’hello, morse, goud ar pez zo +tremenet ennhi. » + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 231 +.NTO + + Ah ! va Breudeur ha va C’hoarezet kristen, en em +fazia ' rit. Eul lagad a zo hag a vel pep tra, a lenn e ple- +gou kuzet kaloun peb den, a zizolo ar virionez e kreiz +an noz an tenvalla : lagad an Aotrou Doue, lagad atao +digor, noz-deiz, var an drouk, digor var ar mad. Eur +bluen a zo hag a skrif pep tra. Bloaz ha bloaz, deiz ha +deiz, heur hag heur, hoc’h holl oberiou a zo kaieret. Ke- +ment hen deuz al lagad guelet, ar bluen hen deuz skrivet. + Adalek ho c’halanad kenta betek ho c’halanad di- +veza, ho puez hed-ha-hed, a vezo, neuze, displeget dira- +zhoc’h ; pec’hejou ho pugaleach, pec’hejou ho iaouankiz, +deiz ar pardoun-ma, ar foar-zount, en nosveziou, en +ebatou, en dansou, ken etrezoc’h ho c’hunan, ken etre +ar iaouankiz all ; ar pec’hejou great var an diskar oad, +great en ho kosni mar hen deuz Doue ho lezet da goza : +kement ho pezo kuzet guella ma ellot ouz lagad eun tad, +ouz skouarn eur vamm, ouz kaloun eur mignoun. Ar +mad zokenoc’h ho pezo great, mez great dre fouge evit +tenna varnoc’h meuleudiou an dud ha marteze, evit +lakaad unan benag da gueza er pec’het, eno e vezint di- +zoloet holl : Quidquid latet apparebit ; ha dizoloet dirak +ar bed holl a bez. + Ia, neuze, ann holl a velo ho puez, ho puez displeget, +ledet dirazho evel lizerennou eul leor digor. An holl a +c’hello he foueza, he c’houmpren. + Ha c’houi, c’houi ne c’hellot nac’h an disterra tra. + An testou en hoc’h eneb ne vankint ket. An Env an +douar, an heol, ar stered, an noz, an deiz, holl e +kavint eur vouez evit ho tamall ha lavaret : « guir + +.NHO +232 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + +eo, test oump a gement-se. » Hoc’h eal mad koulz hag +ho troug-eal a lavaro : « ia, guir eo : test omp a ze ; » +ho touarou, ho ti, ho kuele a lavaro : « ia, guir eo : +Lapides clamabunt, lignum quod inter juncturas est ædi- +ficiorum, respondebit. » (Heb. II, 11). + Hag ar pec’her paour, petra e teuio hen da veza, +neuze, gant ar vez ha gant an disesper ? + Va Breudeur, ma rofe d’in an Aotrou Doue, ar +galloud da lenn ama en ho kalonou ha da zigeri dirag +an holl, leor ho koustians, piou ac'hanoc'h c'houi a +lavar-fe : « Mad, ia, ne ran ket a forz, aotreal a ran +kement-se ? » Piou, er c’hontrol, na c’houlen-fe ket koll +kentoc’h peb vad, eget guelet he vuez displeget penn- +da-benn ? Ha koulskoude, piou a velan-me en iliz-ma ? +Ho kerent, ho mignouned, ho c’hamezeien, ho ken- +barrisioniz : tud ho deffe truez ouzoc’h, tud hag a +c’houlen-fe ho tizamma. + + Evit peur-greski, peur-gernia mez ar pec’her, tal-ha- +tal gant he vuez, Doue a lakaio, buez an den just. + Var an douar, nag a gristenien vad, a vev dianavezet +gant ar re all ! Kemeret a reont kement a boan da +guzat ho vertuziou hag ho zantelez ha ma kemer an +den fall da guzad an drouk a ra. Ober a reont ar mad, +nann evit plijout d’an dud, mez evit plijout da Zoue ; en +em zantifia ' reont aliez heb goud da nikun euz a +gement ho guel. Ho buez a dremenont er guel a Zoue, +hebken. Pedi a reont en eur ober ho labourou pem- +deziek, meuli Doue e korn kuz ar goustians ha dougen + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 233 +.NTO + +ho c’hroaziou heb en em glemm. Ho bugaleach a voue +pur, ho iaouankiz dibec’h, ho c’hosni direbech : +krouadur sentuz, pried mad, tad karantezuz, leal er +marc’hajou, koustiansuz en ho c’homzou, santel e pep +fesoun pe atao prest da ober pinijen euz an disterra +mank, ho deuz tremenet ho amzer e doujans Doue heb +na klask na goulen meuleudiou an dud. + Mez Doue hen devezo dalc’het kount a bep tra. + El leor ar c’houstiansou, koulz ha buez ar c’hristen +fall, eo merked buez ar c’hristen mad ; hag ar pec’her +pa he guelo a zanto c’hoaz evel kresket hag he vez hag +he zismeganz. + Eur veach, pep tra e se dizoloët Doue zigaso he +valans, eur valans diabeg ha difazi : balans an aviel. + * + * * + Goude ma vezo eta, bet displeget dirak an holl buez +pep unan ac’hanomp, e leor splamm ha guirion hor +c’houstiansou, eur valans a vezo digaset hag ennhi, er +valans-se, e vezo gant ar strisa lealded, pouezet hon holl +oberou. + Va Breudreur, an dud ho deuz ive ho balans evit +barn ha poueza ho hentez. Mez ho balans a zo eur +valans fazius, disleal, eaz da lakaat da gostezia en tu ar +gaou ; ar poueziou a lakeont ebarz a zo poeziou aliez +faoz, rentet bep eil tro, skanv pe bounner gant an +interest, ar vignouniach, an dallentez hag ar gasouni. + + Kemeret a rit ho palans hag ennhi en em varnit, en em + +.NHO +234 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + +bouezit ! Mez eur pouez faoz a lakit ebarz : pouez ar +garantez re vraz evidoc’h ho c’hunan. + Oh! va Breur ker, n’ho tamallan ket, rag ma c'hen en +em garit. Piou hor c’haro ni, ma ne en em garomp ket +hon unan. Hon tud koz a lavare : « evit karet gant urz +vad, karit da genta mab ho tad. » Mez mar d’eo gwir +ho lavar, eul lavar all a zo ker guir hag hen : « karet +dreist voder mab he dad, zo en em garet heb urz vad. » +Ha douget oump holl, siouas ! d’en em garet dreist +voder. Hor barnedigez a zo abalamour da ze, aliez, eur +varnedigez a dreuz. + + Kemeret a rit ho palans hag ennhi e pouezit sonje- +zonou, komzou, oberou ho nesa. Mez, rak ne anavezit +ked mad ar virionez penn-da-benn, rag ma ne lennit +ket pis nag e speret nag e kaloun an dud a varnit, rak +ma talc’hit kount ouz ar guall-deodadou, an drouk- +prezegerez, ar falz prezegerez a glevit, e varnit gant +dallentez heb guir goueziegez : ho parnedigez a zo eur +varnedigez a dreuz. + + Barn a rit, poueza ' rit eun den en ho palans ; mez en +eur hen ober e talc’hit kount euz he vadou, euz he +c’halloud, euz ar garg hen deuz. Lavaret a rit : « noazout +a c’hell ; ober vad a c'hell ive ervez ma vezo evidon pe +eneb din. » Da lakaat er valans e kemerit ho c’hinte- +rest : pouez faos, barnedigez a dreuz. + +Barn a rit, poueza ’ rit eun den en ho palans. Mez en eur +hen ober e lavarit ; va mignoun eo ; unan euz va ame- + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 235 +.NTO + +zeien, euz va c’herent, hag en despet d’he holl vankou, +hen dizammit. A du ganthan, e lakit ho mignouniach +er valans : pouez faoz, barnedigez a dreuz. + + Barn a rit, poueza ' rit eun den en ho palans, mez +en eur hen ober e lavarit pe e sounjit ne garan ket +an den-ze, displijet hen deuz d’in ; ha neuze, kaer hen +devezo beza mad, fur, direbech, e vezo kavet abeg +ennhan. Da boueza en he eneb e lakit ho kasouni er +valans : adarre pouez faoz, adarre barnedigez a dreuz. + + Ia, va Breudeur, balans ar bed a zo bet a holl viskoaz +hag a zo, hirio, en deiz, eur valans faoz ha faziuz. Re +aliez e ro he ziskarg d’ar pec’het, hag e klask samma ar +vertuz. + Selaouit kentoc’h ha guelit. + Eun den ' zo bet var an douar hag a lavaraz, eun +devez, da dud ar bed : « piou ac’hanoc’h a c’hello kaout +abeg en hon me : Qui ex vobis, arguet me de peccato ? » +Ha koulskoude, penaoz benag m’hen doa tremenet he +amzer oc’h ober vad d’an holl, he genvroïz a lavaraz, +eun devez « Tolle crucifige : stagit hen var ar groaz, +eun den difeiz eo, eun den a zizurz, liva ' ra geier +d’an dud. » + Ar zent, guir zervicherien Jesus-Krist, a zo eveld’han +ha koulz lavaret, atao, ankounac’heat, goapeat, disprijet +var an douar hag avechou, lakeat d’ar maro dre ar +grisa merzerenti. + + Hirio c’hoaz, ha marteze muioc’h eget e peb amzer + +.NHO +236 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + +all, piou a velomp da veuli ha piou da dammal ar +muia ? Beza zo eur rumm dud hag ho deuz evel great +eur marc’had, roet ho ger an eil d’egile evit ober brezel +d’ar vertuz. Skignet int, ama hag ahont dre bevar c’horn +ar bed ha pa glevont ar gomz : « Var zao ! » ho gueler +holl var eun dro, e sevel eur skabel huel dindan treid +ar falla tud, e c’hober anezo eur meuleudi dispar, e +lakaat evel eur gurunen var ho fenn. Er c’hountrol, +kement hini a zo mad, a zo leal, a gerz gant an hent +eün, a glask an urz vad, a heuil lezen Doue, ar re-ze +a vezo goapeat, disprijet ; a vozadou e vezo taolet pri e +kreiz ho daoulagad, dre c’hevier ha falz-prezegerez e +vezo klasket ho zremen evit an dud falla zo er bed. + Piou a zeuio eta da goumpeza labour an dud ; piou +a lakaio da ren, e leac’h ar faozoniac’h hag an trubar- +derez, ar virionez hag al lealded ? + Eneou kristen ouz va zelaou, poanius e kavit, marteze, +hent an Envou, diez e kavit beza tamallet heb na guir na +rezon, diez, goude ober vad, beza persekutet gant ar re +all. Evel ar bleun er parkeier a bleg d’an douar pa +vank ar gliz da rei dezho freskadurez, e plegit ho penn +hag e lavarit : « Beteg pegeit, o va Doue, c’houi hag a +zo santel ha leal, e chomot-hu heb tenna venjans evi- +domp euz ar re ' zo var an douar : Usquequo, domine, +sanctus et verus, non judicas et non vindicas sanguinem +nostrum de his qui habitant in terra ! » R’ho pezet fizianz. +Doue ' varno d'he dro. + Pec’henien, pec’herezed, eurus oc’h e kreiz ho tizur- +chou, goap a rit a Zoue, goap euz he zervicherien : la- + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 237 +.NTO + +varet a rit : « Ne meuz na feiz na religion ha pe seurt +drouk a zo koulskoude c’hoarvezet ganhen-me ? » Doue +hen devezo he dro ; evel ma tle barn an dud just, e +varno ive an dud digoustians : Justum et impium judi- +cabit. Ha neuze, da zeiz ar varn-ze e vezo kompezet mad +pep tra : Et tempus omnis rei tunc erit. + Varlerc’h balans faoz ar bed, e velan en he zourn eur +valans all : balans diabeg ha difazi : balans an Aviel. +Ennhi e pouezo pep tra, ervez ar strisa lealdet : Justus +es domine et rectum judicium tuum. + Ar barner-ma, na zalc’ho kount nag euz ar madou, +an enoriou, ar c’hargou a vezo bet var an douar ; ar +paour dirazhan zo ken huel hag ar pinvidik. Na zalc’ho +kount nag euz ar gened, nag euz an deskadurez, nag euz +ar c’halloud ; dirak he zaoulagad ar vertuz hebken he +devezo talvoudegez. + Buez an ene mad a zo poezet da genta : he holl be- +dennou, he holl daelou, he holl gommunionou, aluzen- +nou roet d’ar paour, tentasionou trec’het gant kourach, +kroaziou douget heb en em glemm, santimanchou a feis, +a esperanz, a garantez, a anaoudegez vad, he holl oberou +mad en eur ger. He Eal mad ho laka holl e skudel ar +valans evit kreski he rekoumpanz ha kaeraat he gu- +runen. + Buez ar pec’her a zo poezet ive. Mez ama daouarn an +Eal mad a zo koulz lavaret goullo. Ar pedennou, an alu- +zennou, an oberou mad hen deuz dastumet a zo henvel +ouz ar frouezen a gaver er Palestin var bord ar Mor + +.NHO +238 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + +Maro. Ar frouezen-ze a zo, evit eur guel, kaer awalc’h +hag a zeblant beza saouruz. Mez pa deu ar beachour +d’he boulc’ha gant he zent, ne gav ennhi nemet eun +doare ludu iskis ha c’houero. Evel-se ive, ar pec’het +hen deuz kaset da goll, zoken, ar pez hen deuz ar +pec’her great a vella en he vuez. + An drouk-eal, er c’hountrol, a zo leun bar he zaouarn : +ourgouil, avarisded, luxur, avi, gourmandis, buhanegez, +diegi, pedennou dizounj, gwarizi, ioulou, oberou, kom- +zou mezus, kement droug en eur ger, hen deuz great ar +pec’her azalek he gavel beteg he vez, holl ho digas, holl +ho bern e pladen ar valans. Ne lez, ne ankounac’ha +netra evit ma rento pounnerroc’h a ze kastiz an ene fall. + Ha pe seurt digarez a glasko ar pec’her paour evit +dizamma he goustianz ? + Ha lavared a raio hen : « Aotrou, va zempladurez a +ioa re vraz ! » — Mez, setu aze tud eveldoc’h, ker sempl, +ken dinerz ha c’houi hag a zo deuet da veza sent. Perak +n’ho c’heuz-tu ket great ar pez ho deuz great ho-unan : +Cur non potuero quod isti. + « Dallet oan gant ar bed ! » — Roet em boa deoc’h +beleien evit ho kelen hag e tisprijac’h ho c’homzou ; +leor an Aviel evit ho c’hentja ha ho c’heuz hen taolet +a gostez. + « Trec’het oan gant va zechou fall. » — Pa zao louzeier +fall en eur park, al labourer a gemer he grog-c’hoennad +evit ho zenna er meaz. Da zisc’hrizienna ho techou fall, +ar zakramanchou a ioa dindan ho tourn. Ma vije bet +great evit Tir ha Sidon, kement hag a zo bet great evi- + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 239 +.NTO + +doc’h, hi ho divije guelloc’h great pinijen gant ludu +var ho fenn ha gouriz reun var ho c'hros-leac'h. + + Ar pec’her evit en em zizamma ne gavo eta digarez +ebed hag he-unan e ranko anzao ha lavaret : Justus es +Domine et rectum judicium tuum. + * + * * + Ar setanz diveza : setanz didruez ha diremed. Buez +peb den, eur vech dizoloet ha pouezet an diveza setanz a +vezo douget : setanz a vuez evit an den just, setanz a +varo evit ar pec’her. + Tri dra a lako pounner braz ha c’houero meurbed +setanz an den daoned. Beza ' vezo eur zetanz, — didruez, +— a zisparti, — diremed. + Eur zetanz didruez. + Ar pez a zo guella d’an den, eo eun nebeudik laoue- +nedigez en he boaniou, eo klevet a berz eun den all eur +gomz karantezuz, reseo eur merk a druez. Mez ive, ar +pez a deu da beurgreski hor rann-galoun, eo beza dilezet +en hon anken ha kavout, er pez hon deuz muia karet, +ar c’henta penn-kaoz euz hor glac’har. + Hogen, va Breudeur, deiz ar varn, ar pec’her ne +gavo skoazel e nep tu ; hed he vuez e sounje d’ezhan +galloud tremen heb Doue. Touellet gant traou ar bed, ne +zante nep izom d’en em daol etre diouvreac’h he Grouer. +Mez hirio, ar bed a zo tremened. Ne jom gant an ene +nemet Doue euz eun tu hag an oberou fall euz eun tu all. +Hogen, ar guel hebken euz an dizurziou-ze a zo eur + +.NHO +240 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + +beac’h mantruz evit ar pec’her paour. Koumpren a ra +brema, pegen heuzuz tra eo ar pec’het, peger braz dis- +kiantiz a berz an den, peger braz dianaoudegez e kever +Doue. + E kreiz he zizesper, ne gavo sikour e nep tu. + Hirio Jesus-Krist a zo evidomp leun a vadelez. Evi- +domp eo diskennet euz an Env, evidomp hen deuz +bevet paour, prezeget he aviel, skuillet he c’hoad +var menez Kalvar. Evidomp, noz-deiz, e chomm +var an aoter da zelaou hor pedennou, da rei d’heomp +grasou, da veza magadurez hon ene. Deiz ar varn, amzer +an drugarez a vezo tremenet ha deuet amzer ar justis. + Ar Verc'hez a zo hirio madelezus. Ne c'houlenn +nemet astenn he dourn d’ar pec’her evit parea he c’hou- +liou. Da zeiz ar varn, goude beza bet disprijet, e tisprijo. +Ne fello mui dezhi beza na mamm, nag alvokadez da +vourreo he mab Jesus. + Hirio, ar Zent a zo he vreudeur ; ne c’houlennont, +ne glaskont nemet distrei divarnhan gualinier an +Aotrou Doue ; mez beteg ar fin hen devezo kemeret eun +hent dizhenvel dioc’h ho hini ; hen dianzao a reont +d’ho zro : n’her c’hemeront mui evit ho breur. + Hirio, hon eal mad a zo evidomp leun a deneredigez ; +zoken e kreiz hon dizurziou, n’hon dilez morse. Kerzed +a ra var hor lerc’h en eur wela evel eur mignoun a veler +o vont beteg ar bez da heul korf maro he vignoun. Deiz +ar varn, goude beza bet dilezet e tilez, goude beza bet +disprijet e tisprijo. + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 241 +.NTO + + Setanz a zisparti. + Neuze a berz Doue, elez ar baradoz a ziskenno da zis- +partia ar re vad a douez ar re fall, evel ma veler da vare +an eost, al labourer gant he ridell o tenna greun a douez +ar skaodu. + An eneou dibec’h a vezo lakeat en tu deou d’ar Gador- +varn hag en tu kleiz ar bec’herien. + Ar vamm a vezo kemeret hag ar verc’h lezet a gostez : +ar mab kavet mad hag an tad kavet re skanv ; a zaou +vreur, a zaou bried, a zaou vignoun, unan a zo kemeret, +egile lezet a gostez. + Va Breudeur, ne esperan ket, gelloud rei deoc’h +da goumprenn, pegenn kriz eo eun henvelep dis- +parti. + Test oun bet eun devez a eun anken ar vrasa. Eur +c’horf maro, korf eur c’hrouadurik iaouank a ziskennet +en douar. E tal toull ar bez, kroaziet he daouarn ar +vamm baour a ioa var he daoulin. Heb ober an disterra +klemmaden, e pede hag e skuille daelou. Mez pa glevaz +trouz ar genta paladen zouar o kueza var an arched e +lavaraz en eur grial forz : « Va c’hrouadur paour, ha +guir eo e ranki-te chomm aze ha me mont kuit ? Ha +guir eo n’az kuelo mui va daoulagad, n’az klevin mui o +kozeal ouzin ? Ha guir eo goude beza da zouget ha da +vaget, ne allin mui da starda var boull va c’haloun ? +Ha guir eo e ranko ar vamm lavaret d’he mab kenavezo +da viken ? » + He fried a deuaz da gregi en he dourn hag a respountaz : +« Guir eo e rankomp lavaret kenavezo d’hor c’hrouadur, + 16 +.NHO +242 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + +nann koulskoude, kenavezo da viken, mez kenavezo er +bed all. » Eun esperanz a jomme ganthi. + Mez deiz ar Varn, an disparti zo da viken ! Biken +mui n’en em veler, biken mui n’en em gaver, biken +mui n’en em gozeer, biken ! biken ! Eur speuren ha ne +ello netra tremen dreist-hi, a vo savet etre an eneou +kollet hag an eneou eürus. + Neuze, mez re zivezad, ar pec’her a anavezo peger +c’hoero eo he blaneden hag a lavaro gant dizesper : +« Setu ar re ma reamp, gueach all, goap anezho. Tud +» dall ma zoamp, ni a gemere ho buez evit eur vuez dis- +» kiant hag ho flaneden evit eur blaneden heb enor. Hag +» hirio, setu ho renk etouez bugale Doue hag ho lod e +» mesk ar zent. En em faziet omp eta : Ergo erravimus, +» en em faziet omp eta divar hent ar virionez ; skleri- +» jen ar justis n’he deuz ket hor sklerijennet nag heol +» ar skiant vad paret varnomp. En em skuizet hon +» deuz var hent an dizurz hag ar gollidigez, kerzet dre +» venojennou rust ha dianavezet rouden Doue. Da +» betra eo bet mad d’heomp an ourgouil, bet mad fou- +» gerez ar pinvidigeziou. An holl draou-ze a zo tremenet +» evel eur skeud, evel eur c’hannad o vont abiou, evel +» eur vag var an dour, evel eul labouz en ear ha ne +» lez var he lerc’h na merk na rouden. » + Komzou meurbed c’houero, va Breudeur, c’houero +dreist holl, p’ho lavarer re zivezad ! + Goap a reant, goapeat int. Disprij a reant, disprijet +int. Klask a reant madou ar bed, ha madou ar bed a +zo deut da veza ar pez ma zint, eat da netra. + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 243 +.NTO + + En em faziet int eta, hag ar pez a beurachuo ho dizes- +per eo diveza komz ar barner just o tougen en ho eneb : +Eur zetans diremet. + + Eur vech dispartiet an diou gevren, Jesus-Krist en +em dro var zu ar re a zo en tu deou d’he gador : « Deuit, +» emezhan, deuit, nann mui d’ar brezell. Echu eo peb +» stourmad, gounezet ar victor. Noaz oun bet hag ho +» c’heuz va guisket ; naoun a meuz bet, va maget ho +» c’heuz. Deuit eta, tud benniget. Pignit, pignit. Mall, +» mall bras e meuz. Rouantelez an Env a zo digor. +» Guelit he joausded, he levenez, evidoc’h int. Paour +» oc’h bet, gwall gaset aliez : evit ho tigoll, setu eur +» rouantelez a bez, eur rouantelez great evidoc’h, eur +» rouantelez eternel : Possidete regnum. » + O setanz plijadurus ? O kelou dudiuz meurbed ! Mont +gant Doue ! Gant Doue d’he varadoz, beza kurunet a +c’hloar, beza da viken en eur mor a joaiou ! Pignit +eta, eneou eurus ! Kiit gant Doue ! Ho Kervel a ra ! +He vugale oc’h! Deoc’h e ro he vennoz, deoc’h en em +ro he-unan : Possidete regnun. + + Mez, o va Doue, euz ar re a zo en tu kleiz, ho kroua- +durien ive, euz outho petra reot-hu ? + « Kiit, eme Jesus, kiit... » Mez, o va Doue, da beleac’h +e zaïnt-hi pell diouzoc’h ? C'houi a bign d’an Env. Ha +ne gavint-hi ket ive, eur c’hornik benag en ho +rouantelez ? — « Kiit, kiit pell diouzin : Discedite. Ho +» kalvet e meuz, ho kortozet pell hag hir ; redet e meuz +» var ho lerc’h evel ar pastor mad varlerc’h an danvad + +.NHO +244 VAR AR VARN ZIVEZA +.NTO + +» dianket, ha c’houi a reaz ar skouarn-vouzar, a droaz +» kein ! Kiit, eta, ive brema ; heuillit ho c’hent atao... + » Mez pell diouzoc’h ha pa na jomm mui nemedoc’h +» gant an den, penaoz beza eurus ? » — « N’eo ket ho +» guelet eurus a fell d’in mui. Va malloz a zo var ho +» penn. Kiit, tud milliget, kiit da di an hini ho c’heuz +» kemeret evit ho Toue epad ho puez. Kiit d’an tan +» eternel gant an drouk-speret. » + Kristenien, krisa setanz ! doaniusa planeden ! Ran- +kout dre hor faot hon unan, gueled ar baradoz kollet, +lavaret kenavezo da Zoue, d’ar Zent, d’he Vreudeur, +d’an eurusded, ha kenavezo da viken ! Rankout dre +hor faot hon unan kueza en ifern ha chomm ennhan da +virviken, da leski e kreiz an tan ! Rankout dre hor +faot hon-unan ha var eun dro, koll ar brasa mad, ar mad +heb mui ken ha koueza ouspenn, heb esperanz hebet, e +kreiz ar brasa malheur. + * + * * + Kristenien, va Breudeur, echu ar varn ; merket eo he +lojeiz, roet he loden da bep unan. E pe du, e pe loden +en em gavimp-ni d’an deiz braz-se ? + Ma tiskenfe, ama hirio e m’ plas, evel ma tiskenno da +fin ar bed, Hor Zalver benniget Jesus-Christ evit ho +parn petra ' ve ho planeden ? Aze ho tourn var ho kous- +tians, petra ' lavarit ac’hanoc’h hoc’h unan ? Taolomp +eta evez ha greomp mad hor zounj. + O va Zalver, e leac’h guelet en ho tourn balans ar +justis, e velan ho tiou vreac’h digor var ar groaz evit + +.NHO + VAR AR VARN ZIVEZA 245 + +pardouni. Pardoun eta evidomp holl ! Pardounet ho +c’heus da Vari-Vadalen, pardounet d’al laer deou ; espe- +ranz a zo eta evidomp ni ive : Mihi quoque spem dedisti. + Grit, o va Zalver, ma klevimp holl ar gomz eürus : +« Deuit, tud benniget gant va Zad, da gemeret perz er +rouantelez a c’hed ac’hanoc’h abaoue krouidigez ar +bed. » + EVEL-SE BEZET GREAT. + + + * * * + + +.NPO + + + + + XI + + Prezegen var an ifern + —————— + + Discedite a me maledicti in ignem æternum. + It pell diouzin d’an tan eternel. (S. Vaze, 25-41). + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Ar bed-ma holl a zo meurbed din a druez, rag ne +gaver ennhan, koulz lavaret, den ebed, hag a sounjfe a +vir galoun pe evit tra eo bet krouet gant Doue. Touellet +gant afferiou, madou, plijadurezou an douar, trec’het +gant techou fall hor c’halonou, dallet gant troumple- +reziou ar bed ha finesaou an drouc-spered, e vevomp +evel tud ha n’ho deffe kount ebed da renta euz ho +buez, evel tud ha n’ho deffe goude ar maro, netra da +zouja, netra da esperout. + Ha koulskoude, tud dizounj ma zomp, eun heur a +zeuio, heur a spount hag a enkrez, ma rankimp, dre +daol ar maro, kimiada dioc’h holl draou an douar. Eun +heur a zeuio, heur a drubuil c’hoaz brasoc’h, ma +c’houlenno ouzomp ar barner just eur gount piz ha +didruez euz hor buez, penn-da-benn ; eun heur a zeuio, +heur a rann-galoun heb he far, ma velo an den, maro + +.NHO + VAR AN IFERN 247 +.NTO + +er stad a bec’hed, an ifern gant he boaniou digor frank +evit he lounka da viken. + Euz an ifern-ze, kristenien, eo e teuan hirio da gozeal +deoc’h. + Klevet a rear, lod tud o lavaret : « Marteze n’euz +ifern ebed ! » Diskuez a rin deoc’h e zeuz, e tle beza eun +ifern. Kleved a rear tud hag a lavar: « Marteze n’eo ket +guir kement, a glevomp divar benn an ifern ! » E zan +da lavaret deoc’h petra eo. + Eun ifern a zo ; petra eo an ifern-ze ? Setu eta +he daou c’her ar gelennadurez-ma. + Perak, a lavarot marteze d’in, perak kozeal d’heomp +euz an ifern ? Perak ? va Breudeur ker, perak a lavarin- +me da m’ zro, perak pa vez taget mab an ti gant eur +c’hi klanv, e lavarer d’an dud : « taolit evez, eur c’hi +klanv zo var dro ! » Kalz a zo bet ar pez ma zoc’h, ho +deuz bevet evel m’ho peuz hag a zo, hirio, en ifern. + Setu perak, taolit pled mad ouz va chomzou, rak ar +virionez a zisklerian, hirio, a zo euz an huella priz evit +an holl. Mar doc’h kristenien vad, selaouit gant evez +evit heulia c’hoaz, gant mui a gourach, lezen ho Toue. +Mar bevit er stad a bec’het, selaouit c’hoaz guelloc’h ha +marteze ar zounj, ar guel euz an ifern ho lakaio da +zilezel ho kwall vuez ! + * + * * + Beza ’ zeuz, e rank beza eun ifern. + Marteze, ne deuz ifern ebed a lavar, eta, an den difeiz +evit lakaat ar re all da veva evel ma vev he-unan. + +.NHO +248 VAR AN IFERN +.NTO + + Marteze, ne deuz ifern ebed a lavaro d’he dro, ar pec’her, +evit mouga rebechou he goustians ha kousket dizoursi var +penn-vele ar pec’het. + Marteze n’euz ifern ebed. Marteze ! Her goulen, hen +esperout a rit. E karfac’h gelloud her c’hredi. Mez ho +koulen n’eo ket mad, ho c’hesperanz n’eo ket guelloc’h, +hag ho kreden, mar kredit, a zo falloc’h c’hoaz. + Kounta a rear deuz eur vezen ha pa zear en dizheol +dindan-hi, a zigas eur c’housk pounner d’an den ha, +tostik varlerc’h, ar maro. Emaoc’h en eun dizheol +trubard, pec’her ha pec’herez paour ; ar greden ma +kouskit dindan-hi a denno varnoc’h malheur, rak kaer +hor bezo, pe ni her c’havo mad pe fall, eun ifern a zo, +e rank beza eun ifern. + + Eun ifern a zo. + Evit hen diskuez deoc’h, — c’houi hag a gred da gom- +zou an Aviel, c’houi hag ho c’heuz feiz e kredennou an +Iliz, — ne rankin ket kemeret nemeur a boan. En hon +religion, guirionez ebet, merket sklerroc’h evit houma. + Selaouit kentoc’h hor Zalver he-unan o komz d’eomp +en Aviel. (Luc, xvi — §. 20). + Beza zoa, emezhan, eun den pinvidik bras, guisket +kaer ha maget a bep vella. Beza e zoa ive, e toull he +zor, eun den paour, Lazar he hano, goloet holl a c’hou- +liou. Hag ar paour a c’houlenne terri he naoun gant ar +bruzunachou a gueze divar taol ar pinvidik. Mez den na +roe dezhan draillen. Hebken, ar chas a deue ha gant ho +zeod a zec’he gouliou he gorf. + +.NHO + VAR AN IFERN 249 +.NTO + + Hogen, digwezout a reaz d’ar paour mervel. Hag an +elez disken evit hen dougen d’an Env. Hag ar pinvidik +mervel ive, hag hen — Kristenien, taolit evez mad euz +ar gomz-ma ; beza eo unan a gomzou Jesus-Krist ha +merket eo ennhi, var eun dro, planeden ar falz-pinvidik +hag hini an holl bec’herien, — hag hen kueza e kreiz +an ifern : Et sepultus est in inferno. + Hag en eur zevel he zaoulagad, a greiz he dourman- +chou, e velaz Abraham a ziabell ha Lazar en he gichen. +Hag e lavaraz en eur grial : Abraham, hon tad, ho pezet +ouzin truez ha digasit Lazar evit ma c’hlebio penn he +viz en dour, ha ma tistano va zeod, rag ne c’hellan ket +kerzet, poan a meuz ama e kreiz an tân : Crucior in hâc +flammà. Hag Abraham respount : « Eur speuren a zo +etre c’houi ha ni, en heveleb doare na c’hell den pignat +euz a c’halese beteg ama, nag euz ac’halenn disken +beteg aze. Va mab, ho pezet sounj e zoc’h, hed ho puez, +bet er blijadur, ha Lazar er boan ; brema, d’he dro, +e ma er joa ha c’houi en dristigez. » + Guelet a reomp aze, tri dra merket sklear. Da genta +eul leac’h a levenez evit an den just, d’an eil eul leac’h +a boan evit ar pec’her, hag etrezho ho daou eur speuren +ha ne c’hell den tremen dreist-hi. + Ma na vije ket bet ar c’homzou-ze ker sklear ha ma +zint, ma na vije ket bet anat dreizho e zeuz eun ifern +evit ar pec’her, em bije gallet, ouspenn, diskouez deoc’h +hor Zalver o c’hen em hevelebi ouz eul labourer hag a +zeu da fin an eost da zispartia 'r plouz a douez ar +greun evit ho zaol ebarz en tân : Ad comburendum. Hen + +.NHO +250 VAR AN IFERN + +diskuezet em bije hen deoc’h, ho c’hen em hevelebi ouz +eun tad a famill hag ha c’houlen digant he zervicherien +eur gount piz ha leal, ha goudeze, a daol er meaz e +kreiz an denvalijen he zervicher dieguz : Inutilem servum +ejicite in tenebras exteriores. + + Mez perak, va Breudeur ker, kozeal deoc’h kement +a gomzou Jesus-Krist ? He vuez, muioc’h c’hoaz eget he +gomzou, a rent testeni e zeuz eun ifern. + Hor Zalver a zo diskennet var an douar euz an Env, +ha perak ? Bevet hen deuz paour : ha perak ? Great hen +deuz sakramanchou : ha perak ? Maro eo, maro e kreiz +an dismegans, maro e kreiz poaniou estlammuz, maro +var groaz an dorfetourien ha perak ? Va Breudeur, +respountet ho c’heuz : Jesus-Krist a zo ganet, hen deuz +bevet paour, a zo maro var menez Kalvar evit terri hor +jadennou, evit distruja rodou an iaoul en hor c’haloun, +evit deski d’eomp hent ar baradoz, pe mar kavit guell : +evit sarri dindan hon treid dor an ifern. Etre an ifern +ha ni hen deuz savet he groaz, he groaz ruz-glaou gant +he c’hoad sakr. Eur penn euz ar groaz-se a stouf gi- +nou an ifern, ar penn all a zigor ar baradoz : setu ar +penn kaoz a varo Jesus-Krist. + Nac’h an ifern a zo, eta, nac’h an Aviel, nac’h kroaz +hor Zalver. + Hag en em estoni a dleomp-ni, goude kement-se, +mar klevomp an Iliz, an Iliz sklerijennet gant Doue ha +karget ganthan da genderc’hel ar virionez etouez an dud, +o rei malloz da nep piou benag a gredfe lavaret ne zeuz + +.NHO + VAR AN IFERN 251 +.NTO + +ifern ebed ; o rei nerz d’he beleien da grial ouz ar pe- +c’her evit he zihuna : « Eun ifern a zo, nann evit an +holl, mez evit kement hini a varv er stad a bec’het mar- +vel. » + Evit eur c’hristen katolik, guirionez eta ebed hag a +ve sklearoc’h eget houma. + + Ha ma na fell ket deoc’h beza kristen katolik, mar +fell deoc’h disken, — rag kuitaad ar feiz eo disken : ni +zo er pen huella, — petra e viot c’houi ? + Protestant marteze ? Va Breudeur ker, ne anavezan +ket protestantet an amzer vrema. Ne anavezan ket, a dra +zur, petra gredont ha petra na gredont ket ; rak eur +veach faziet divar hent ar virionez e c’haller chench +guenoden, da bep mare. Ar gaou kenta a zo deuet a c’hi- +nou an aerouant hag a c’houdevez, hen deuz dalc’het +ar memez bale gant he dad. Ne c’hell ober hent, mont +araog, nemet en eur en em gorvigellat, en eur en em +gorgamma, lod anezhan atao a dreuz evel an aer pa ra +hent. Mez ma ne anavezan ket ar brotestantet, me ' ana- +vez — hel lavaret a raan heb kaout ar zounj da offansi +den, — me anavez ho zad, eur c’hoz manac’h kuiteat +ganthan he leandi evit distrei er bed. Anaout a raan he +vuez. Eun dervez, o pourmen gant he c’hreg, eul leanez +paour faziet ganthan, e selle ouz an Env. Hag he c’hreg +a lavare : « Sell, Martin, peger kaer eo. » Hag hen a blege +he benn. « Sell-ta, emezhi, pegen kaer eo ! » Hag hen +respount : « Ia, kaer eo, mes n’eo ket evidomp-ni ! » — +« Red eo eta distrei neuze ! » — « Ruillet ar voul, re +zivezad eo ! » + +.NHO +252 VAR AN IFERN +.NTO + + Ia, ruillet ar voul ha distruj a ra. En eur ruill e torr +he gouzoug d’ar virionez. + Pa velaz Luther ar gador govez ha merket varnhi : +Ama e ranker dizelei gouliou ar goustianz, e kavaz an +dra-ze re boanius evit he galoun hudur ha gant eun +taol kil-dourn e taolaz d’an traon ar gador govez hag +ar gofesion d’he heul. En em gavout a ra dirak ar +purgator. Seblantout a ra klevet he dud eat da anaon, o +c’houlenn diganthan pedennou. Oh ! gueach all, e +c’houie a greiz he galoun ober evitho ar pedennou-ze. +Mez hirio, e rank anzao ha lavaret : « Da betra pedi ? +Ne meuz mui ar memez relijion gant va zud koz. Petra +a dalvo va fedennou-me ? Nac’homp kentoc’h e ve pur-. +kator. » Hag e lavaras : « N’euz purkator ebed. » En +em gavout a ra tal-ha-tal gant ar zent. Ar guel euz ho +foltred, en eur zigas dezhan da zounj euz ho buez santel +hag euz he wall vuez he-unan a zo evithan eun test he- +gazus. Pa vel dreist holl poltred ar grouadurez pur +dreist an holl, alvokadez ar Gristenien, mamm hor Zal- +ver benniget hen deuz lakeat he religion e dourn an +den, evel eur vaz evit he c’harpa var hent ar vuez, e +rank anzao : me a glask freuza, dispenn labour Jesus- +Krist. Hag e lavar : « Diskaromp ar zent : dirazho ne +d’aïmp mui d’an daoulin ; en hon templou ne vezo mui +guelet ho foltred. » + Setu hen dirag an ifern. — « Ac’hanta, Luther, te hag +a c’heuz dija great eun hanter-tro e kement all a virione- +ziou, petra a ri te, euz an ifern ? Kaer az pezo, keit ha +ma chommo ar spountail—ze en he zav, ne gouski ket + +.NHO + VAR AN IFERN 253 +.NTO + +eürus. Diskar ive an ifern ! » Mez nann. Mallos Doue +e vel ouz hen difenn. Varnhan e vel merket e lizerennou +sklear : « Ama ar prenv ne varvo ket, an tan n’en em +vougo biken ! » Luther ne gredaz ket nac’h an ifern. + + Diskennomp, mar karit, eur bazen izelloc’h, disken- +nomp beteg ar baianed, hag a ioa deuet nebeut ha ne- +beut a benn da ober ho Doue deuz pep tra nemet deuz ar +guir Doue, koulz lavaret, da gredi guir pep tra nemet +ar virionez. Mad, pa zigoran al leoriou koz, pa lennan +skridou an amzer gueach all, etouez kement a c’hevier +me a vel eur virionez chommet en he zav, var an douar : +e pep amzer, e peb bro holl boblou ar bed ho deuz kre- +det e zoa eun ifern. + + Petra lavarin-me deoc’h kên ? va Breudeur ker. Tud +desket, sperejou bras, mez dallet gant an ourgouil, ho +deuz klasket orjellad ha diskar guirioneziou an Aviel. +An ifern dreist holl, ho spounte hag en he eneb ho +deuz muia en em zijadennet. En hor bro e zeuz bet kavet +unan euz an dud—ze, anavezet dreist ar re all, evit he +gounnar a eneb relijion Jesus-Krist. + Mad, eun devez e teuaz da gaout Voltaire eur mignoun +difeiz eveld’han. — « Voltaire, emezhan, deut ounn a +benn da zestum testeniou awalc’h : n’euz ifern ebed ! » + — Na te a zo eurus, a respountaz Voltaire. Evidon-me — +hag hen doa klasket awalc’h koulskoude, — evidon-me +zo c’hoas pell dioc’h eno. + + Hag e guirionez, nann ebken e zeuz eun ifern : mez e + +.NHO +254 VAR AN IFERN +.NTO + +tle beza hag e rank beza eun ifern. Ha setu ama perak. + Eun Doue a zo. He hano ' zo skrivet var bep tra. An +Doue-ze, krouer ar bed, hen deuz great pep tra, dreist +holl an den, evithan he—unan : Omnia propter semetip- +sum operatus est Dominus. Kaer hor bezo, da Zoue e +rankimp beza : da Zoue evidomp pe da Zoue en hon +eneb. Hag an Doue-ze, rak ma zeo pur ha santel, ne +c’hell ket karet an dizurz ; ha rak ma zeo leal ha just e +rank rei da bep-unan ervez he oberou. + Hogen koulskoude, petra c’hoarvez var an douar ? +Hoc’h-unan hen lavarit bemdez : an drouk a vez great +hag ar mad dilezet. Ouspenn zo : aliez ar falla tud a +zeblant kaout ar muia chans ! + Daoust ha Doue a c’hell kaout mad eun henveleb +dizurz ? Nann, kristenien. Gortoz eo a ra. Amzer hen +deuz. Habaskder a c’hell da gaout. An eternite zo var +bal he zourn : Patiens quia æternus. Mez kaout a raio +he dro pa zeuio ar maro d’hor gervel. + Ha perak e fell deoc’h c’houi, ne ve ifern ebed ? Pe- +naos heb eun ifern e c’hallo Doue lakaat an dud da zenti +outhan ? Eun tad en he di, hen deuz daou dra da lakaat +he vugale da juji : eur pok hag eur vaz : eur pok var +dal ar c’hrouadur mad, eur vaz var gorf ar vugel dijuj. +Doue a zo ganthan ive ar baradoz en eun dourn, an +ifern en eun dourn all. Pa zisprijer he garantez e teu ar +c’hastiz. + A hent all, ha deread e kavfac’h-c’houi, gueled eun +deiz, tal-ha-tal, er memez baradoz, an den a feiz hag +an den difeiz, an den santel ha karantezus hag an den + +.NHO + VAR AN IFERN 255 +.NTO + +fallagr ha direol, ar c’hrouadur a ra var an douar joaus- +ted he dud, hag an hini dre he wal vuez, a ro dezho +taol ar maro. + Setu ama eur grouadurez ker flamm he c’haloun ha +sklerijen an deiz. Eun devez heb sounjal e drouk, e za +gant he hent pa en em gav gant-hi eun den brein tuf +he galoun. Hen-ma, an den fall, a laka he zourn louz +var galoun bur ar plac'hik paour. Tenna ra digant-hi +he c’hurunen a verc’hez. Hag en aoun da veza tamallet, +varlerc’h, e ro d’ezhi goudeze taol ar maro. Deuz he +zaou bec’het n’hen deuz na keuz na remors ha mervel a +ra d’he dro, heb beza goulennet pardoun ouz Doue. Mad +e kavfac’h-c’houi ma ho guelfac’h, goudeze, digemeret +kerkoulz ha kerkoulz gant ar barner just. + Sellit kentoc’h petra ’ rit hoc’h-unan : Ar merdead pa +vank a respet d’he gabiten a vez chadennet e deon al +lestr pe varnet d’ar maro ; ar zoudard a vez fuzuillet pe +da vihana taolet er prizoun ; al laer kaset d’ar galeou, +ar muntrer d’ar c’hillotin. Ha Doue, a zounj deoc’h- +c’houi, a lezo heb ho c’hastiza ar re a dorr he c’hour- +c’hemennou ? Nann, kristenien. Doue hen deuz ive +he fuzuil, he c’hillotin, he c’haleou. Hag arabat la- +varet, evit diveza digarez, eo Doue re vadelezus. Ma- +delez Doue n’he deuz netra da velet ama. Ar pec’her +eo a ra he-unan he ifern dre he bec’hed. Nann, kriste- +nien, eun ifern ' zo hag eun ifern a rank beza. + Mez petra eo an ifern ? + * + * * + An ifern, va Breudeur ha va C’hoarezet kristen, eo al + +.NHO +256 VAR AN IFERN +.NTO + +leac’h a gastiz ma rank ennhan an den, maro e stad a +bec’hed marvel, paea da Zoue ar boan dleet d’he zizur- +ziou tremenet. + En eur brezeg deoc’h euz ar poaniou a ranker ennhan +da c’houzanv, ne glaskin ket, evit ho spounta, kreski ar +grisder anezho. Mez, kennebeut, evit plijout deoc’h, ne +glaskin ket ho bihannat. Lavaret a rin deoc’h ar virionez +evel ma e ma, evel ma he c’hredan, evel ma rank beza +kredet gant peb kristen, evel ma zeo merket en Aviel +hag e lezen an Iliz. + Hogen, ervez ar greden gatholik : 1°) En ifern e maor +heb ar guel a Zoue, dindan malloz Doue : Discedite a +me maledicti ; + 2° En ifern e maor en tan : In ignem ; + 3° En ifern e maor da viken : Æternum ; ennhan mui +a esperanz : In ignem æternum. + + Da genta koll ar guel a Zoue, — beza milliget gant +Doue. + Var an douar, anken ebed hag a ve var-’n-hed tost, +ker mantruz hag hi. Ha koulskoude nag a dristidige- +siou garo na velomp-ni ket en hon touez ? + Setu ama eur zoudard iaouank. N’euz ket c’hoaz nemeur +a amzer, an nerz hag al laouenedigez a bare var he dal. +Seblantout a rea beza galvet da eur vuez hir hag eürus. +Ha koulskoude, hirio an deiz, guelit he benn pleget, he +javedou toullet ; ankounac’haad a ra an dibri, an eva, +ar c’housked. He vrasa plijadur eo en em denna a gostez +da skuilla daelou e kuz. Petra zo eta c’hoarvezet gant- +han ? Daoust hag aoun hen defe rag eun taol sabren, + +.NHO + VAR AN IFERN 257 +.NTO + +eun tenn fuzuil pe eur voulet kanol ? Nann, va Breudeur +ker, n’hen deuz ken drouk, ken poan nemet ar pez a +c’hanver klenved ar vamm-bro, klenved ar gear. +Henvel eo : + Ouz ar plant kizidik, da jomm a blas krouet + A zeu da zizec’ha pa vezont divroet. + Noz-deiz aoled he di, iliz he barrez, ear he vro, mouez +he dad, mouez he vamm a zo dirag he zaoulagad. Noz- +deiz he zounj a zo ennho, noz-deiz he c’huanad var ho +lerc’h. Ha rak ma vankont d’ezhan, d’ezhan e vank pep +tra. Dizec’hi ra gant an nec’h, mervel gant ar velkoni. + Koulskoude, dindan toen he di, hen divije, marteze, +kavet meur a dristidigez, meur ha meur a groaz da +zougen. Rak, peleac’h e ma 'n ti ha n’eo ket anavezet +gant poaniou ar vuez, an hent a gas beteg ennhan ? + Koulskoude c’hoaz, abarz kuitaad he vro, eo bet +ambrouget, benniget gant kerent ha mignounet. Lavaret +a c’hell e vez etouez he dud kount anezhan bemnoz, +hag e vez glebiet a zaelou he skabellik chommet goullo +e korn an aoled. + Koulskoude, erfin, n’eo ket dre he faot eo bet difram- +met a dre divreac’h kement a gare. Hag en despet da +ze rannet, mantret he galoun, e varv gant ar glac’har. + Petra vezo hen eta, o va Doue, petra vezo hen evit an +den, beza kollet he paradoz, beza kollet ar guel ac’ha- +noc’h, kollet ho mignouniach, ho karantez, ha kollet +dre ar faot an unan, c’houi hag a c’hell ar guel ac’ha- +noc’h lakaat an ene eurus, kountanti ar spered, karga +ar galoun ? + 17 +.NHO +258 VAR AN IFERN +.NTO + +« Lavarit, eme zantez Thereza, lavarit d’an drouk- +speret e vezo savet eur vern, hir awalc’h evit tizout +adalek an ifern beteg an Env ; e vezo lakeat ennhi evit +ober eur skeul, lanvennou dir ker lemm hag aotennou. +Ha neuze, en eur gemered ar c’horf ar muia kizidik a +c’helfet da gaout, e vezo, mar kar, lezet da bignat be- +teg ar beg hag e velo Doue epad eun nebeudik amzer. +Mad, eme ar memez santez, me ' gred an drouk-spered +a bign-fe raktal. » + Mez ive, va Breudeur ker, santez Thereza a c’houie +mad petra eo Doue. Ha ni, siouas ! hor spered tenval- +leat gant ar pec’het, hor c’haloun touellet gant traou ar +bed, ne goumprenomp ket mad, petra eo koll ar guel a +Zoue, petra eo koll baradoz Doue, petra eo rankout +dougen, malloz an Aotrou Doue. + Mez ni d’hon tro, goude ar maro, a velo ar virionez +evel ma e ma. Ar bed, he voget, he fouge a vezo treme- +net. Ne gavimp mui dirazhomp nemet Doue goestl da +gonforti hon ene. Mez an Doue-ze, neuze, goude beza +bet dilezet, hon dilezo, goapeat, hor goapaeo. D’hon holl +bedennou ne raio nemet eur respount : Discedite a me +maledicti : pellaït diouzin, tud milliget ! + Neuze an ene daonet a gompreno pegen reuzeudik +eo he stad. Tri dra dreist holl, a ranno he c’haloun. Da +genta, ar zounj euz an Env, atao en he speret. Kaer hen +dezo kas kuit ar zounj-ze, atao e chommo. D’an eil, +ar zounj deuz he bec’hejou, atao ive dalc’het gant +Doue dirag he zaoulagad. Guelet a raio anezho evel en +eur mellezour, guelet a raio pegen heuzuz, pegen lous, +pegen spountus int. + +.NHO + VAR AN IFERN 259 +.NTO + + Mez ar pez marteze, a vo ar muia garo evithan, a vo +ma ranko lavaret : « Dre va faot eo, ma zoun daonet. +Pegen eaz n’oa ket d’in-me mont d'ar baradoz ! Nag a +re all euz ar memez stad ganhen hag a zo er baradoz ? » + + Eil boan an ifern : poan an tân. Ouspenn ar boan da +veza kollet Doue, eur boan all ' zo en ifern : ar boan da +leski ebars en tân. + Koulz ha me, c’houi a c’hoar peger bras poan eo ran- +kout beva e kreiz an tan. Var an douar, poan ebed hag +elfe beza ker kalet hag hi. Guelet ho c’heuz, marteze, +eun den skourjezet gant eur barrad klenved ha krog-ha- +krog gant ar maro. Eur fô bero zo en he vizach, eur +c’hoezen venn var he izili. Trei ha distrei a ra var he +vele, klemm, hirvoudi ha krial. Truezuz eo her gueled, +truezuz her c’hleved. Ha koulskoude, n’e ma ket aze an +ifern. + Bet oun, eun devez, e porz Brest, o sellet euz an +deuzerez. Guelet e meuz eno, dir, houarn, koeor teuzet +ha tano evel an dour-red. Ha pa veze lezet da gueza +euz ar forniez evel eur ster a dan bervet, e velet an +eulf o nijal, e santet ar fô o sevel, e velet kement a veze +stoket outhan, pulluc’het ker buhan. Ha koulskoude, +ne ma ket aze an ifern. + Petra eo eta an ifern ? + Kristenien, an ifern zo eur prizoun ; atao leun a den- +valijen, eur puns, eul lenn leun a dan-soufr. Hag eno, +en tan-ze, atao, e ruil hag e tiruil an drouk—sperejou +hag ar bec’herien. + +.NHO +260 VAR AN IFERN +.NTO + + An tan a zo ho magadurez, hag hi a zo magadurez an +tân ; en tân e maïnt hag an tân a zo ennho. An tân, mez +eun tân a behini tân ar bed-ma n’eo nemet eur skeud, +an tân heb ho lakaat da vont e ludu, a ia beteg mel ho +eskern. An tân a verv en ho daoulagad, an tân a verv +en ho goad, an tân a verv en ho izili, an tân a zo din- +danho, an tân a zioud-ho, an tân en dro d’ezho, an tân +a ra ho guiskamant. Kaout a ra d’in ho guelet evel +houarn ruz er c’hofel, rus-glaou tân ha tân ho-unan. + Va Breudeur, setu aze an ifern gant he dourmanchou, +hag an tourmanchou-ze a bado hed an holl eternite : In +ignem æternum. + + Trede poan ar re gollet : en ifern e maor da viken +heb esperanz ebed. + Er bed-ma, e kreiz hor poaniou brasa, an esperanz a +zouten, a harp an den. Ar prizounier, pell dioc’h he vro, +a lavar : eun deiz, marteze, dor va frizoun a vezo digoret +hag e c’hallin, a nevez, guelet mignouned ha kerent. +An den klanv var he vele a esper hag a lavar : ar iec’hed +a zistroio gant an amzer. Ar galoun vantred a esper +hag a lavar : Varlerc’h ar goanv, e teu an nevez amzer : +goude tristidigez, levenez a c’hell dont ive. Hag an eil +koulz hag egile, en em zouten dre an esperanz. Mez ive, +pa vank an esperanz, ar gourach a vank d’he heul. Ha +kenta komz a lavarer neuze eo houma : koulz tra eo +d’in mervel. + Hogen, kristenien, en ifern ne c’haller ket mervel hag +en ifern koulskoude, n’euz esperanz ebed da velet ar + +.NHO + VAR AN IFERN 261 +.NTO + +boan e vihanaad, esperanz ebed d’he gueled oc’h +achui. Eur veach ennhan, e maor ennhan evit an eter- +nite. Doue he-unan hen deuz torret an alc’houez, siellet +an or ha skrivet varnhi ar c’homzou-ma : Vermis eorum +non moritur et ignis non extinguetur : ar prenv ho dreb +ne varv ket, an tan ho rost n’en em vougo biken. + Lavarit da eun den daonet : Pa ho pezo tremenet en +ifern ken aliez a gant vloaz evel a zellien a ziwan er guez, +a ieoten a zav er prajou, a c’hreunen dreaz a zo var an +aod, e c’helfot mont kuit. Hag ar c’helou-ze, holl griz, +holl skrijus ma zeo, a garg-fe anezhan a joa. Mez nann. +Ar bloaveziou, ar c’hantvejou, ar milvezou a dremeno hag +an eternite ne vezo nemet ar pez ma zeo brema : atao +eternite. + Horolach an ifern a iel en dro, hag an nadoziou a +verko atao ar memez tra : In æternum : heb fin. Ar +momenter a labouro hag en eur vont a lavaro daou +c’her « atao, biken ! biken, atao ! » Atao pell dioc’h +Doue, biken esperanz ; biken repozvan, atao tân ; atao +malloz Doue, biken laouenedigez ! Atao en tân, en tân +atao garo, atao griziaz ; biken, birviken eun eulfen a +blijadur ! » + O eternite, eternite en ifern, na te a zo skrijus sonjal +enhoud ! + Ha neuze, pa bigno, pa ziskenno, pa dreuzo ar mor-ze +a dân ha pa velo skrifet e pep tu : malloz, dizesper, +welvan ! e roio malloz d’ar re ho devezo her c’hollet ha +malloz d’ezhan he-unan. + +.NHO +262 VAR AN IFERN +.NTO + + Va Breudeur, eun devez, eun den, spourounet holl o +sounjal en ifern, a glaskaz anavoud hag hen a ioa guir +kement a lavarer divar he benn. Aliez, evit goulen +sklerijen, en em strinkas d’an daoulin dirak he groaz ; +lenn a reaz al levriou sakr, studia skridou ar zent ha re +an doktored. Ha da fin he labour, goude beza pouezet +pep tra, dalc’het kount a justis Doue, a c’hrevusded +ar pec’het, ne gavaz da lavaret nemet ar gomz-ma euz +ar Skritur Sakr : Horrendum est incidere in manu Dei +viventis : Eun dra skrijus eo kueza, etre daouarn an +Doue beo ! + Ha ni, va Breudeur, eveld’han, en eur zounjal en +ifern, kredomp, krenomp, goulennomp pardoun. Hirio +c’hoaz, Doue a ginnig d’heomp he varadoz mar her +gounezomp. Mez ive, ma n’her gounezomp ket, e lavar +e zaffomp d’an ifern. A zaou, unan a ranko beza hon +demeuranz evit an eternite. Guelit eta ha choazit +brema : aze an ifern ; ama ar baradoz. + + O va Doue, grit ma na guezo nikun ac’hanomp en +ifern. Grit ma zaïmp holl d’ho meuli d’an Envou. + Evel-se bezet great. + + + * * * + + +.NPO + + + + XII + + Var ar Baradoz + ——————— + + Non oculus vidit, nec auris audivit, + nec in cor hominis ascendit, quæ pre- + paravit Deus his qui diligunt illum. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Kozeal e meuz great deoc’h deuz ar maro : eaz eo hen +ober : ar maro zo e peb leac’h. + Kozeet e meuz divar benn ar pec’het : eaz hen ober +ive ; piou ne bec’h ket ? + Lavaret e meuz deoc’h divar benn ar varn : eaz +c’hoaz ; Doue a zo just. + Prezeg em beuz great var an ifern. Guirionez spoun- +tus ! Koulskoude, evel an alc’houez a ra, tost da vad, +anavoud ar potail, ar pec’het, alc’houez an ifern, a ra +anaout an ifern. + Hirio, em beuz da gozeal euz eur virionez dudiuz : +ar baradoz. Ha koulskoude, melkoniet ounn ! Penaoz +anavoud madelez Doue poulzet keit ha ma c’hell mont ? +Lavaromp evelkent, tri c’her : 1° Holl joaiou an douar, +n’int nemet skeud eurusded ar baradoz ; 2° Er baradoz +netra mui da zezirout ; 3° Er baradoz netra da zouja. + +.NHO +264 VAR AR BARADOZ +.NTO + + * + * * + + Holl joaiou an douar n’int nemet eur skeud euz ar +baradoz. + Evit anaout ar baradoz eo red beza sant : sant a nep +a zelaou ha sant a nep a brezeg... Ha c’hoaz ?... Eur +zant douget d’an Env, ne lavaraz nemet teir gomz : +Nec oculus vidit, nec auris audivit nec in cor hominis +ascendit, quæ preparavit Deus his qui diligunt illum : +Lagad an den n’hen deuz ket guelet, he skouarn kle- +vet, he galoun tanveat, ar pez hen deuz Doue pourjaset +da nep her c’har. + Koulskoude, petra n’hen deuz ket guelet lagad an +den ? 1° Ar mor braz, ar c’hoajou doun, ar bleuniou, +an heol, an noz steredennet... ; 2° Eur roue var he +drôn, eur general victorius e penn he arme... ; 3° Eur +chrouadur bihan en he gavel, eur zant o pedi dirag eun +aoter... Ha koulskoude : Nec oculus vidit... klevit ive +sant Ian : Vidi civitatem sanctam, Jerusalem novam... +(ap. chabist XXI. § .2 beteg 17.) + + Petra n’hen deuz ket klevet skouarn an den ! Eunigou +an Env o kana, — hiboud an dour, — muzik kaer, +mouez eur vamm, eur mignoun, bennoz ar paour. +Evelato : Nec auris audivit... klevit sant Ian : (ap— +chabist VII. 12 beteg 17.) + + Kaloun an den ive, petra n’hen deuz ket hi tanveat ! +Eur beachour faziet, a gav he hent, — an den o vont +da veuzi, tennet er vag, — eur vamm o vont d’ar veret + +.NHO + VAR AR BARADOZ 265 +.NTO + +varlerc’h he mab, hen guel distroet da veo, — meuleu- +diou an dud roet en eur vouez da vadoberour ar vro, — +testeni eur goustianz vad. Evelato : Nec in cor hominis +ascendit. + Hag e guirionez, ervez an Aviel : Non esuriunt, neque +sitiunt..... Histor an hermit, a dremen kant vloaz, en +eur c’hoat, varler’h kanaouen labousik ar baradoz..... + Holl joaiou ar vuez, ato mesket a dristidigez, nec’h, +inou, melkoni ; ouspen, atao berr en tu pe du. + * + * * + Petra eo eta ar baradoz ? + Er baradoz netra mui da zezirout. Ennhan, an den +hen deuz kement a c’hoanta, hag euz an traou-ze leiz he +walc’h bep taol : Ar joa ' zo dreist vuzul, heb poan +ebed. An izella euz ar re zalvet a zo eürus euz he +eürusded he-unan heb jalousi ouz eürusded ar re ' zo +huelloc’h. E tri c’her, er baradoz : — repozvan a spered, +— repozvan a galoun, — repozvan a gorf. + + 1° Repozvan a spered. + An den a glask atao, anaout muioc’h mui. An deska- +durez eo bara ar spered. Mez nag a boan o teski ! Ha +goude poania, peger berr e chomm skiant an den ! +Henvel oump euz eun den amc’houlou, harpet var he +vaz, renet gant eur c’hrouadurik. Atao an den-ma, a +zelaou — a jomm a zav, d’an disterra trouz, — aoun a +zroug, aoun a fazi. En Env, ni a velo Doue, Facie ad +faciem. Ni ' anavezo ar virionez, ar zantelez, ar penn +abek a bep tra. + +.NHO +266 VAR AR BARADOZ +.NTO + + Gueach all, eun den, goude beza klasket pell eur +virionez, a zeuaz a benn d’he c’haout ha dre he levenez +e krie : Eureka, eureka : kavet a meuz, kavet a meuz ! +Er baradoz an holl a anavezo pep tra. + + 2° Repozvan a galon. + Ar spered a c’houlen anaout, ar galoun a c’houlen +karet : karet ha beza karet, setu bara ar galoun. Mez var +an douar, petra da garet ? Aour ? Enor ? Traou bresk +hag aliez didalvoud. — Mignouned ? bugale ? aliez +dianaoudek ha digar. + Er baradoz, karet eun Doue holl garantezus hag holl +garantez. Joa ar galoun a vezo dreist hini eur vamm a +stard var boull he c’haloun ar c’henta krouadur a laka +er bed. + + 3° Repozvan a gorf. + Var an douar, pa vez dizoursi ar spered, eürus ar +galoun, aliez ar c’horf a glemm. Ne fell ket d’in hen +disprijout. Labour Doue eo. Evelato : 1° En em stleja, +' ra gant poan. Er baradoz e vezo ker skanv hag ar +spered : en eun taol e c’hen em zougo e leac’h ma karo. +2° Iskis eo aliez, divalo, mac’hagnet : Er baradoz +skedus evel an heol : Guelit an derchenen, (1) ne da +ket buhan, n’eo ket brao. En em drei a ra en eur +balafen hag a zo kaeroc’h guisket eget eur rouanez. +Eur skeud dister deuz ar pez a c’hoarvezo gant hor +c’horf er baradoz. 3° Ar c’horf ' zo dic’halloud. Arzet e +.NFO +(1) Chenille, e gallek. + +.NHO + VAR AR BARADOZ 267 +.NTO + +vez gant eur mean, gant eur spernen... En Env e treuzo +pep tra koulz hag hor spered, evel ma treuz ar skle- +rijenn eur veren gristal. 4° Er bed-ma ar c’horf a zo +kiriek d’an droug, anvoed, groez, kozni, klenved : +Repletur multis miseriis. Er baradoz, Neque sitiunt, neque +esuriunt, neque lugent : poan ebed ken, e nep giz. + Er baradoz netra da zouja. + Var an douar, ar joa, ouspenn ma zeo dibarfet, he +deuz diouaskel lijer. Keit, zoken, ha ma pad, e vez +aoun d’he c’holl. Hag aliez e teuer ganthi d’en em skuiza. +Var a gounter, eur roue en em gave re eürus, gueach +all, hag a daolaz he vizou er mor. (1) + En Env eurusded heb fin. + Ne c’heller na koll Doue na pec’hi ; siellet er, er stad +a c’hras, hag an ene eürus a c’hoar kement-se. A hent +all an eürusded a zo bepred koz ha bepred nevez : +Semper pleni, semper avidi, eme sant Aogustin. N’en +em inouer gueach ebet. + * + * * + Eun devez, eur c’habiten, o vont d’ar brezell, a ran- +naz he holl zanvez etre ar zoudardet. Unan a c’hou- +lennas : — Prins, hag evidoc’h, petra ' zalc’hit ? — An +Esperanz, a respountaz Alegsandre. + He esperanz a zeuaz da vir. Gounit a reaz rouantele- +ziou eur maread... Ha goude, da fin he vuez, e choummaz +ganthan, er bed-ma, eur bez ha netra ken, hag er bed all... +piou oar e peleac’h e ma ? +.NFO +(1) Pisistrate. + +.NHO +268 VAR AR BARADOZ +.NTO + + Eveld'han, dalc'homp evidomp an Esperanz, mez an +Esperanz da vont d’ar baradoz. Ha labouromp evit +gounit meritou hag hon dougo beteg eno. + Evel-se bezet great. + + + + * * * + + + +.NPO + + + XIII + + Sermoun ar Vered + + ————— + + Solum mihi superest sepulchrum. + Evit holl vad, ne jomm ganhen nemet ar + bez. + + + VA BREUDEUR KER, + Stad an dud var an douar a zo meurbed dizhenvel. +Lod pinvidik, lod paour ; lod euruz, lod gwaleuruz ; lod +karet, meulet, lod disprijet. + D’ar re genta e lavaran : « Ne gemerit ket a fouge... » +D’ar re all « Ne gollit ket a gourach. » + Eur c’hantonnier a gompez an hent braz : ar maro a +gompez an dud : Solum mihi superest sepulchrum : evit +holl vad ne jomm ganhen nemet ar bez. + + * + * * + Petra eo ar bez ? + Ar bez a zo da genta, kenavezo ! da vadou ar bed. +Paour ha pinvidik, desket ha dizesk, meulet ha dispri- +jet, holl e c’hellomp lavaret gant guirionez : Solum mihi +superest sepulchrum, deuz ar pez a meuz, ne jommo +ganhen nemet eur bez. + +.NHO +270 SERMOUN AR VERED +.NTO + + D’an eil, ar bez a zo kenavezo ! d’ar gerent... + Va Breudeur, guelit an eskern—ma. Bet int tud evel— +doc’h. Hirio e maint pell ' zo ankounac’heat... + + D’an trede, ar bez a zo kenavezo ! d’ar c’horf he- +unan. Gened, nerz, iec’het, plijadur, anezho petra ' +jomm ? Eun tamm askourn dizolo hag a c’hell beza +douget e dourn eur c’hrouadur daou vloaz... + + Ha koulskoude setu hon ti, hor guir di. + — Peleac’h e zit-hu ? a lavariz eun deiz da eur c’hroua- +durik bihan, a gerze gant an hent trist ha pleget he +benn. + — Da zouheti eur bloavez mad da m’ mamm. + — E zoc’h trist evel-se, o vont da di ho mamm ? + — Oh ! ia, va mamm ' zo maro ! + + Kristenien, guelit aze. Ho mamm, ho tad, daoust ha +n’e maïnt ket er bez aze ? Daoust ha n’e ket aze eo e +rankit dont, iviziken, da zouheti dezho eur bloavez mad, +Ha deuz ar bez, ma selaouit anezho, e lavaront deoc’h : +« Hodie mihi, cras tibi : Hirio e ma va zro, varc’hoaz e +vo oc’h hini. » + * + * * + Ha koulsgoude, ha gueled a rez-te, mab an den, ar +bern eskern-ze ? — Ia, Aotrou. — Putas-ne ossa ista +reviviscent. Kredi a rez-te, e teuio buez ennho c’hoaz ? » +(Ezechiel). + Va Breudeur, Jesus-Krist a lavaraz eun devez : « Non + +.NHO + SERMOUN AR VERED 271 +.NTO + +est mortuus, sed dormit : kousket eo, mez n’eo ket maro. » +Hag e lakeaz Lazar da zont euz ar bez leun a vuez. + Ar c’horfou maro—ma, a zihuno ive. Lod a iel d’an +Env, an dra-ze zo sur, mez lod ive a iel, marteze, en eur +zevel ac’halese, var eün d’an ifern. + Ho oberou mad hag ho oberou fall a zo diskennet er +bez d’ho heul. Hag eun devez, e vo guelet o tont deuz ar +bez, aze, korfou kaer, skeduz, diboan hag o vont d’an +eurusded a bado da viken. Mez, heb mar ebet, e vo +guelet ive unanou benag, o sevel gant eur c’horf louz, +hudur, pounner, goloet a bec’het hag o vont d’an ifern... + C’houi, relegou parrez an Trehoux komzit e m’ plas. +Lavarit d’ho pugale zo ama, great ho mission dija +gantho, — lavarit d’ho pugale eo red derc’hel da veza +tud vad. + * + * * + + Kroaz venniget, c’houi hag a zo savet, evit diwall ar +relegou-ma, dirazoc’h ni a bromet derc’hel atao mad, +ni heu tou var relegou hon tud koz. + Evel-se bezet great. + + + * * * + + +.NPO + + + XIV + + Var ar Gontrision + ———————— + + Miserere mei Deus secundum magnam + misericordiam tuam. + O prezet ouzin truez, o va Doue, erve + ho madelez vras ! + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Gueach all, eur c’hrouadur iaouank a ziwalle, e kreiz +ar meziou, loened he dad, pa zeuaz, a berz Doue, ar +prophet Samuel d’hen tenna euz ar renk izel ma veve +ennhi, evit hen lakaat da rên var bobl Israel. Da heul +ar gurunen a roue, Doue a roaz d’ezhan, ouspenn, kalz +a vadoberou all : gloar, enor, madou ; pep tra holl a +lakeaz etre he zaouarn. Distrei a reaz divar-’n-han taol +ar maro, rei a reaz d’ezhan ar gounid var enebourien he +rouantelez, lakaad a reaz he sujidi d’her c’haroud. En +eur ger, ar roue David hen devoa leac’h da drugare- +kaat an Aotrou Doue, e pep giz, ha da zerc’hel mad +d’he lezenn. + Eun devez, koulskoude, e reas, var eun dro, daou +bec’hed bras ; eul laz hag eun avoultriez. Neuze Doue +a zigaz ar prophet Nathan da rebech d’ezhan beza + +.NHO + VAR AR GONTRISION 273 +.NTO + +dianaoudek. Ha David ker buhan a anzav he faot hag +a lavar : « Peccavi Domino : pec’het e meuz a eneb an +Aotrou Doue ! Peccavi Domino ! » Hag ar prophet, test +euz he c’hlac’har, a respount neuze : Doue hen deuz +pardounet ho pec’het : na varvot ket : « Transtulit +quoque Dominus peccatum tuum, non morieris. » + + Va Breudeur, evel ar prophet Nathan, setu me, o +toned hirio, a berz Doue, da lavaret da bep hini ac’ha- +noc’h : Pec’hejou a zo bet great var an douar : grit eur +zell var ho koustianz, poezit ha poezit mad ho puez. +Guelit ha c’houi ive, koulz ha David, n’ho c’heuz ket a +leac’h da respount: « Peccavi Domino : pec’het hon deuz +a eneb an Aotrou Doue. » + Mez, kristenien, daoust ha me, koulz ha Nathan, a +c’hell esperout e 'm bezo an heur vad da respount da +m’ zro : Doue hen deuz pardounet ho pec’hed : na +varvot ket : « Transtulit quoque Dominus peccatum tuum, +non morieris. » Ia, kristenien, an heur vad-se, a m’ bezo, +mar kirit. Pignat a raan er gador-ma, evit kinnig +deoc’h ar pardoun, mar karit en em lakaat din anezhan. +Evit gounit ho pardoun eun dra, unan hebken, a zo +red. Red eo kaout eur guir gontrision hag e teuan evit +klask rei deoc’h da entent mad : 1° petra eo ar gontri- +sion, ha da 2°, petra da ober evit he c’havoud. + * + * * + Petra eo ar gontrision ? + Va Breudeur ker, kaout kontrision evel a c’houzoc’h + 18 +.NHO +274 VAR AR GONTRISION +.NTO + +ne d’eo ken tra nemet beza glac’haret da veza, beteg-hen, +kuezet er pec’het, santoud evithan kasouni, ha kaout +guir volontez d’en em ziwal oud—han iviziken. Keuz evit +an amzer dremenet, kasouni ouz ar pec’hed, evit an +amzer hirio ; mennoz stard evit an amzer da zont : setu +petra eo ar gontrision. + Ar gontrision-ma, kristenien, eo ar pez a zo muia red +d’ar pec’her. Heb kovesion, heb satisfagsion, ar sakra- +manchou all a c’hell, avechou, hon lakaat da chounit an +Env. Mez goude beza pec’het, biken pardounet na vezer +nemet kontrision hon deffe. « Dre ho kaleder, eme +sant Paol, ha dre ho kaloun dianken, e tastummit evi- +doc’h eun tenzor a zroug : Secundum duritiam tuam et +impenitens cor, thezaurizas tibi iram. (R. 12. §. 5). » D’ar +gontrision, er c’hountrol, ar pardoun a zo promettet : +« ne zisprijot ket, o va Doue, eur galoun bruzunet gant +ar c’hlac’har : Cor contritum Deus non despicies. » + Evelkent, peb kontrision ne gav ket a drugarez a berz +Doue. Saül, koulz ha David, a lavaras : pec’hed e +meuz : Peccavi. Hag he bec’het a jomaz dibardoun. An- +tiochus, skoet gant dourn Doue, a c’houlenne truez ; ha +truez ebed na dlie da gaout. Eur guir gueuz, hebken, a +c’hell dizamma koustians ar pec’her. + * + * * + An dud a c’hell beza gounezet dre eun dianveaz an- +keniet. Ho lagad na vel ket ar pez a dremen e pleg an +ene. Mez lagad an Aotrou Doue a lenn e korniou + +.NHO + VAR AR GONTRISION 275 +.NTO + +muia kuzet ar galoun : Scrutans corda et renes Deus. +Ne ra ket pikol vân evit komzou flour, na promesaou +kaer. An dud-se, emezhan, a ro enor din divar ho mu- +zellou, mez ho c’haloun a zo pell diouzin : Labiis me +honorant, cor autem eorum longe est a me. Hor c’haloun +eo he deuz pec’het, hi eo a dle beza chenchet, distroet, +keuziet, mantret gant ar glac’har : Cor contritum et +humiliatum Deus non despiciet. + + Mez red eo kaout eur c’heuz hed-a-hed. Keit ha ma +chommo en ho kaloun, eur pec’het marvel, unan heb- +ken, an drouk-spered a jommo ennhi d’he heul, rag dre +ar pec’het eo e rên var an eneou. Ha hent all, keit ha +ma chommo an drouk-spered en eur galoun, Jesus- +Krist a jommo er meaz anezhi. Ne c’hellont, e nep +leac’h, nag en em glevet nag en em ober : Qua autem +conventio Christi ad Belial ? Ken ma vez (1), eta, eur galoun +distag, distag mad deuz pep pec’het grevus da vihana, +ar galoun-ze n’eo ket da Zoue, a zo enep Doue : Qui non +est mecum contra me est. Ha rak-se n’euz evithi pardoun +ebed da c’hortoz. + + Red eo ive ma ve ho keuz eur c’heuz dreist natur. +N’int ket dibaot an dud a wel d’ho fec’hejou. Mez dibaot +int ar re a wel d’ezho netra nemet er guel a Zoue. + Setu ama eun den hag a wel da eul laerounsi. Mez, +perak ? Abalamour ma zeuz pec’het o laerez ? Nann. Mez +abalamour he laerounsi dizoloet a gas anezhan d’ar +prizoun. + Setu eur mesvier hag a wel d’he vesventi. Mez pe- +=============================== +(1) Ken ne vez ket, eta, ... ?? + Keit ne vez ket... ?? + +.NHO +276 VAR AR GONTRISION +.NTO + +rak ? Abalamour ober he Zone deuz he gov a zo koll +mignouniach an Aotrou Doue ? Nann. Mez rak ma zeo +bet, evithan, penn—kaoz a eur wal affer. + Setu eur plac’h hag a wel noz-deiz. Perak ? Abalamour +e zeuz eur pec’het hag a lak ar galoun henvel deuz eur +fleuren wenved ? Nann. Mez abalamour ma rank stoued +he zâl etouez ar re all ha ruzia gant ar vez. + + Va Breudeur, na lavaran ket e ve eun hevelep glac’har +eun dra fall dirak Doue, pell dioc’h eno. Mez ar pez a +lavaran, ar pez a rankan da lavaret eo, ne gavan ket +ennhi peadra awalc’h da lakaad Doue d’hor pardouni. +N’eo ket evit Doue ho c’heuz glac’har : evit ar bed, +evidoc’h oc’h—unan an hini eo. Ha Doue, n’hen deuz +promettet pardouni, nemet d’ar re ho devezo keuz da +veza hen offanset. + Evit eta, beza pardounet, e tleit kaout keuz d’ho pe- +c’het, rak ma ho c’heuz, dre ar pec’het-ze, toullet kaloun +ho Toue, lazet hoc’h ene, kollet ho lod er baradoz. Ho +keuz, ho klac’har a dle disken euz an Env, don’d a +zourn ar Spered-Santel, a dle beza dreist natur, tennet a +draou huelloc'h eget traou an douar ha fountet var ar +feiz. + Erfin, red eo kaout eur c’heuz dreist pep tra. + Evel ma hel lavaren deoc’h, bremaik souden, koll +Doue hag he varadoz eo koll ar brasa mad. Meritout +an ifern eo meritout ar wasa malheur. Ar pec’het, +koulskoude, a ra d’heomp koll ar c’henta, a ra d’heomp +meritout an eil. Euz ar pec’het, rak-se, eo e tleomp + +.NHO + VAR AR GONTRISION 277 +.NTO + +kaout ar brasa glac’har ha red eo beza rezolvet da +c’houzanv pep tra, da goll kement zo, kentoc’h eget mui +kueza ennhan. + * + * * + Petra da ober evit kaout eur guir gontrision ? + Va Breudeur, hen anzao a rankan ouzoc’h, ama e +c’hen em gavan meurbed droug-kountant ac’hanon va +unan. Piou ha petra ounn-me evit deski deoc’h ervad +penaoz ha pe evit petra gwela d’ho pec’hejou ? + Ah ! perak ne anavezan-me ket mad petra eo Doue +e kenver an den ha petra eo an den e kenver Doue ? + Ah ! perak ne anavezan-me ket mad petra eo Jesus- +Krist evidomp ha petra omp-ni, pa bec’homp, evit +Jesus-Krist ? + Ah ! perak ne anavezan-me ket mad petra eo an den +dilezet gant Doue en he bec’het hag a zispill a zioc’h an +ifern ? + Eve1kent, va Breudeur, selaouit ha sounjit : + 1° Petra eo Doue ? + Pa glaskan anavoud petra eo Doue, me a zeblant +guelet dirazhon eur spered parfet, heb muzur, krouer +ha mestr e pep giz da gement a zo. Gant eur gomz +hebken, hen deuz tennet euz a netra kement a velomp +ha kement ne velomp ket. Taolet hen deuz an heol e +bolz an Env, evel eur c’houlaouen atao beo, da skleri- +jenna ar bed epad an deiz ; izelloc’h hen deuz taolet al +loar evit sklerijenna 'n noz ; hadet hen deuz e bolz an +Envou, stered kaer ha lugernuz, evel perlez var mantel + +.NHO +278 VAR AR GONTRISION +.NTO + +c’hlaz eur rouanez ; diazezet hen deuz an douar e kreiz +an ear hag he derc’hel a ra en he floumm, var dri +biz euz he zourn deou. Ha goude beza evel-se krouet +pep tra, e ro urziou da gement hen deuz krouet. +Lavaret a ra d’an heol pignat ha diskenn. Hag an +heol a bign hag a zisken evit merka deiziou ar bloaz. +Kas ha digas a ra ar c’houmoul, gueach evit +freskaad an douar, gueach all evit he dizheolia, +gueach evit pourmen kurunou an Env. Hag an heol a +bign hag a zisken, hag ar c’houmoul a deu hag a ia, +ervez urz an Aotrou Doue. Lavaret a ra d’an avel c’hueza +pe devel : hag an avel a c’huez pe a dav. Lavaret a ra +d’ar mor sevel ha disken ; hag ar mor a ziskenn hag a +zav, mez heb morse lammat dreist ar c’hreunen dreaz +lakeat evit hen diarben. Pep tra, en eur ger, a zent ouz +an Aotrou Doue, pep tra holl nemet unan : nemet an +den pa bec’h. + Hag an den, koulskoude, a zo bet lakeat ganthan da +roue var an holl grouidigez. An heol, evithan eo great ; +an douar, evithan ; ar mor evithan ; ar pesked, al loe- +net, ar c’hoat, ar frouez, evithan, ive ; an Env evit he +zigemered eun deiz : pep tra holl ' zo evit an den. Hag +an den a vez koulskoude, avechou, digar ha dizent. Eur +speret hen deuz evit studia ar bed hag anavoud Doue +koulz hag he vadoberou ; eur galoun hen deuz evit he +garet ; eur c’horf hen deuz evit he zervicha. Mad ! An +dra ’ lavar da Zoue goude kement-se holl, eo : « Non ser- +viam : n’ho servichin ket. » + Ha petra omp-ni, eta, ac’hanomp hon-unan, evit der- + +.NHO + WAR AR GONTRISION 279 +.NTO + +c’hel, evelse, penn da Zoue ? Eur prenvik douar, hirio +beo, ha varc’hoas maro ; maro zoken var an heur ma +kar Doue tenna he zourn a zindanhomp. Ha koulz- +koude, da Zoue ni a lavar : « Non serviam ! » Pebeuz +dallentez ! + Ha gant petra en em zavomp-ni, evel-se, enep Doue ? +En em zevel a reomp, nann gant ar pez hon deuz ac’ha- +nomp hon-unan, — ac’hanomp hon-unan n’hon deuz, +ne domp netra, — mez gant ar pez hen deuz Doue roet +d’heomp ; trei a reomp he vadoberou en he enep. Pebeuz +dianaoudegez ! + 2° Petra eo Jesus-Krist evidomp ha petra omp, pa +bec’homp, evit Jesus-Krist. + Seulvui ma klaskan studia buez va Zalver, seulvuioc’h +a ze, me a vel ennhan eur vadelez dreist vuzur evit an +holl, zoken evit ar bec’herien. Evidomp eo diskennet +euz an Env var an douar ; evidomp hen deuz en em +c’hreat paour ; evidomp hen deuz prezeget he Aviel. +Evidomp, evit hor prena, evit digeri an Env, serri an +ifern, hen deuz gouzanvet ar maro ha skuillet he c’hoad. +Hag en distro, a eur garantez ker bras, petra ' c’hou- +lenn euz hor perz ? Eun dra, eun dra zister awalc’h, +eaz da rei : goulen a ra ma her c’harimp ma roïmp +d’hezan hor c’haloun : Prœbe, fili, cor tuum mihi. + Ha ni, petra reomp-ni, pa bec’homp ? Selaouit ama +sant Paol. Paneved-han, ne 'm bije ket kredet lavaret +deoc’h eun henvelep koumz : « Rursum crucifigentes sibi +metipsis filium Dei et ostentui habentes : sevel a reont a + +.NHO +280 VAR AR GONTRISION +.NTO + +nevez ouz ar groaz mab Doue en ho c’haloun ho-unan, +hag hen disprijout a reont. » Va Breudeur, koumpre- +net, ententet mad ho c’heuz koumz an abostol ? Sounj +ho c'heuz deuz ar pez a reaz ar Jusevien d'hor Zalver +Jesus-Krist ? + Hor Zalver a zo o pedi, o pedi evit mad an holl. Ha +d’ar mare-ze, zoken, eun den, eun abostol, unan a dud +Jesus-Krist a deu : her saludi a ra : Ave rabbi. — Ju- +das ! Judas ! pegen treitour, pegen iud oud-te ! — Ha +koulskoude, ni a zo ive a vignouned Jesus-Krist, hag +aliez dre eur pok treitour, ni a zeu d’hen guerza : Rur- +sum crucifigentes. + Herodez a daol var he chouk eur zae venn evel eur +merk a ziskiantiz, Herodez, an den fall ha lik. — Kriste- +nien, evit senti ouz techou fall hor c’haloun, daoust ha +na c’hoapaomp-ni ket hon Doue ? + Pilat, an den digourach, a anavez eo Jesus-Krist dire- +bech, hag evelkent e laka he skourjeza. — Pec’her +paour ! nag a bet a veach, te a c’hoar ar brava, e rez +fall o pec’hi, hag evelkent, rag ma zoud digourach, te +' bec’h : Rursum crucifigentes. + Ar bobl a lavare : « Non hunc, sed Barrabam. Hen +ma ? Tolle ! tolle ! crucifige : taolit hen a gostez ouz ar +groaz ! » — Ha ni, ni a lavar, kentoc’h eget Jesus-Krist, +eur c’hovad guin, eur blijadur vezus, eul laeronsi, eur +venjans : Non hunc, sed Barrabam... rursum crucifigen- +tes. + Ar soudardet a gurunaz Jesus-Krist a spern ; ar +bobl a lakeaz var he chouk eur groaz pounner. — Ha ni, + +.NHO + VAR AR GONTRISION 281 +.NTO + +peger garo ne rentomp-ni ket hor c’houstianz, pegen +pounner hor buez evit Jezus ! + Ar Juzevien hen stagaz ouz ar groaz ! — Ha ni ?... + Longin a doullaz d’ezhan he galoun ! — Ha ni ? + Var he groaz, araog mervel, Jesus-Krist a lavare : +« Sitio : sec’het a meuz. » Hag an dud fallakr oa eno, a roaz +dezhan guin-egr gant eun tam spouenv. — Ha ni ?... Dont +a ra d’hor guervel. Sec’het hen deuz, deuz hon eneou, +ha ni lavar dezhan : nann ; divezatoc’h. Ar vestl hag ar +guin-egr setu lod Jesus-Krist : Rursum crucifigentes. + + Jesus-Krist a zo maro var he groaz. + Gueach all e zoad kustum, pa vije kavet eur c’horf +maro, da glask eun den ha n’en dije great pec’het ebet, +eun den mignoun da Zoue, evit sevel dezhan he zourn, +araog ma vije kaset kuit... Piou a zavo he zourn d’hor +Zalver Jesus ? Bugaligou vihan, nevez badezet, c’hui a +c’helfe, marteze... Mez chommet oc’h er gear. Ama, e +ma ho tad, ho mamm, ho preur, ho c’hoar. Ho lezet ho +deuz evit dond ama. Va Breudeur, piou ’ zavo he zourn +d'hor Zalver Jesus ? Piou ac'hanoc'h a zo koumpez he +goustianz, piou n’hen deuz ket bet sklabezet sae he va- +diziant ?... etc. + O va Zalver ha va Doue, me ’ lavaro eta, deoc’h e m' +hano hag en hano ar re a m’ zelaou, ar pez a lavaraz deoc’h +sant Per gueach all : « Exi a me, quia homo peccator sum +Domine : pellaït diouzin, rak ma zoun eur pec’her, o va +Doue. Pellaït ! Pe velan ar pez ma zoc’h ha pa velan ar +pez ma zoun, e meuz mez o c’hen em veled en ho kever. +Va Doue, n’oun ket din, pellaït : Exi a me. » + +.NHO +282 VAR AR GONTRISION +.NTO + + Mez petra lavaran-me, o va Jesus ! Mar pellaït diouzin, +petra e teuin-me da veza ? Neuze, kenavezo d’ar vertuz. +Biken, nann biken ne c’hellin mui kaout eur goustianz +pur, eur galoun disklabez ; ne c’hellin mui santout an +dousder, ar joaüzdet a danvaër pa vez dizklabez an ene. +Neuze, kenavezo d’an Env. An Env gant he blijadur, +gant Doue, gant he lez, gant ar Verc’hez, gant ar Zent, +gant ar re euz va zud, — tad ha mamm, marteze, — ho +devezo karet Doue, a zo marvet en he garantez... + Mar pellaït diouzin e chommo ganhen va fec’het, va +fec’het evit va zamma, va spounta, evit krignat va +c’houstianz noz-deiz, ar pec’hed gant an drouk-spered +hag a deuio bemdez muioc’h-mui da startaat he jaden- +nou en dro d'in hag a m' lakaio muioc'h reuzeudik ! Mar +pellaït diouzin, neuze netra da c’hortoz mui nemed an +ifern, an ifern gant he valloz, gant he brenv, atao beo, +gant he dân, atao var allum ; an ifern gant he eternite ! + Mez nann, o va Jezuz ! Na bellaït ket diouzin ! Deuit +er c’hountrol, deuit evit va farea, evit va dizamma, evit +va zenna davidoc’h ! Ar gontrision a zo en ho tourn. Di- +gorit ho tourn, eta, o va Doue, grit ma c’hen em zistagimp +dioc’h an drouk ha ma troomp varzu ennhoc’h gant eur +galoun mantret a c’hlac’har. + Her goud a reomp, truezuz oc’h evit ar paour. Ho- +gen, setu ni rentet paour gant ar pec’het. E maomp a +zirazoc’h evel eur paour e kichen dor ar pinvidik : +skourn a ra, hag eo noaz; an noz a zeu ha n’hen deuz +ket a di ; naoun hen deuz, hag eo echu he vara : goulen +a ra lojeïz, boued, dillad... Ni eveldhan : lojit ac’ha- + +.NHO + VAR AR GONTRISION 283 +.NTO + +nomp en ho kaloun !... Eun tamm bara da derri hon +naoun ; eun tamm dillad da c’holoi hon izili ! Miserere +mei Deus, secundum magnam misericordiam tuam ! + Setu ni, evel eun torfetour dirak he varner. Pedi ’ ra, +aspedi, mont d’an daoulin goulen a ra gras, truez, +pardoun. En eun tu, setu aze he di, he gerent, he vignou- +ned ; pardoun evit ma chommo gantho. En eun tu all, +setu ar prizoun gant he neac’h hag he inou, marteze, +gant he groug hag ar c’hillotin. Truez ! + Ha ni ? Kablus omp !.. Truez ! Kerent, mignouned, +bugale, setu hi ama. Hon lezit a en tu gantho !.. Aze +drouk spered hag ifern... Truez, o va Doue ! + Lavaret ho c’heuz : Ignosce illis, nesciunt quid faciunt. +Ha ni ? ni ne c’houiemp ket muioc’h, ne anavezemp ket +mad petra eo ar pec’het. Pardoun, hag iviziken, ne +bec’himp mui ! Ni ho meulo, ni ho karo, ni a roio +deoc’h gloar ! + + O va Doue, her goulen a raan, griit, griit ma na +jommo en iliz-ma, kaloun ebet stag ouz ar pec’hed. +Tennit holl da 'vidoc’h ha dalc’hit-hi bepred er stad a +c’hras evit, goude beza ho meulet var an douar, ma +zaint holl d’ho meuli d’an Env. + Evel-se bezet great. + + * * * + + +.NPO + + + XV + + Prezegen var renk huel ar guir Gristen + + ————————— + + Filii Dei estis per fidem quæ est in + Christo Jesu (Gal. III, 28). + Dre ho feiz, e Jesus-Krist, e zoc’h + bugale da Zoue. + + + VA BREUDEUR KER, + + Trivac’h kant vloaz ' zo, eun den a lavare : « taolit +evez evit ma kerzot dizanjer, rak amjest eo an amzer +ma vevomp ennhi. » Evel sant Paol ni d’hon tro a c’hell +lavaret : taolomp evez, rak amjest meurbed eo an +amzer hirio. + Hano Doue ? nebeut eo anavezet. Aviel Jesus-Krist ? +nebeut a feiz a lakear en-han. An iliz, he guirioneziou, +he gourc’hemennou ? N’euz mui evit-ho kalz a zoujanz. + An den ken nerzuz, ker santel koulskoude, a zo +karget gant Doue da c’houarn, da ren an eneou katho- +lik, n’eo ket bras ar respet a zouger d’hezan. + Pa zellan piz ouz ar pez a dremen, pa zelaouan mad +ar pez a lavarer, e rankan anzao eun dra : kalz tud a zo +evel ho micher ober brezel da Zoue ha goap deuz ar re a +zalc’h d’ho religion. Kalz all ho deuz evel mez o tougen + +.NHO + VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN 285 +.NTO + +an hano a gristen hag o tiskuez, a vel kaer, int servi- +cherien da Jesus-Krist. + Eul loden hebken, eürus da dremen dirag an dud evit +ar pez ma klaskont beza dirag Doue, a zougen huel feiz +ho badiziant hag a heuil heb aon ebed, al lezen gatholik. + Klaskomp eta, eur vech evit mad, guelet e pe du e +ma 'r virionez, guelet piou a dle sevel an huella he +benn : pe an hini a daol peb religion dreist he skoaz +evel ma taolomp e korn an hent eur votez torret ; pe an +hini, gueach en aoun rag teod an dud, gueach evit +plega da eun tech malheürus, a zilez ar mad evit ober +an drouk ; pe an hini, heb taol an disterra evez ouz +glabouserez au dud direol, a zelaou, e pep tra, heb aoun +ha gant joa, mouez he goustianz ? + Evit galloud, var gement-ma, rei d’heoc’h eur respount +guirion, e ranker ober, bep eil tro, tri zell dishenvel : + 1° Sada ni ama, va Breudeur ker, ennhomp hon +unan : petra omp ha petra ' dalvomp-ni ? 2° Sada en +dro d’heomp tud all evel d’omp. Evit-ho petra omp ha +petra ' dalvomp ni adarre ? 3° Huel, dreist-homp, setu +Doue. E balanz an Doue-ze, petra, evit an drede gueach, +a bouez hon dalvoudegez ? + D’an tri goulen a meuz great, an tri respount ma ' +roan : + 1° Poezet ennhan he-unan, ar guir gristen a gerz er +penn araog ; — 2° Pouezet er guel euz he nesa, ar guir +gristen a zalc’h ar c’henta renk ; — 3° Pouezet e balanz +an Aotrou Doue, ar guir gristen a zo, a galz, dreist an +holl grouadurien all. + +.NHO +286 VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN +.NTO + + * + * * + Ar guir gristen poezet enhan he—unan. + Va Breudeur ker, tri dra, dreist an holl draou all a ra +an den ar pez ma zeo : eur spered hen deuz evit ana- +voud ar virionez, eur galoun evit karet ar mad, eur +c’horf ouspenn hag a zo,e dourn ar spered hag e dourn +ar galoun evel eur benveg, galvet da ziskouez, a vel +kaer d’an oll, e pe du, e pe gostez, a du ar virionez hag +ar mad, pe en ho eneb, e teuomp d’en em daol. + Evit eta, anaout mad petra dalv an den, e rankomp +da genta anavoud mad an teir loden a zo ennhan hag +anavoud ouspenn, an implij mad pe fall, a ra euz anezho +ho zeir. + Hogen, evidon-me, pa studian, pa bouezan an den gant +lealdet, en em gav, avechou, eürus, aliesoc’h gla- +c'haret ; eürus pa gavan an den dalc’het ganthan he renk +huel, glac’haret pa her guelan kollet ganthan he c’hened. + Selaouit kentoc’h ha guelit ho c’hunan. + + Spered an den. + Kenta a m’ sko pa zellan ouz an heol eo he gurunen +lugernuz : ouz ar bleunv, eo ho liou marellet ; ouz al +leon, eo he izihi nerzuz hag ouz an den eo ar spered a +sklerijen he dâl. + Spered an den, va Breudeur ker, oh ! eun donezoun +gaer a dra zur ; hen eo a zav ac’hanomp dreist kement +zo var hon tro ; beza eo evel eun eulfen sklerijennuz +lezet da gueza varnomp gant an Doue a falvezaz gan- + +.NHO + VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN 287 +.NTO + +than en eur hor c’hroui, kemeret skuer divarnhan he- +unan. + Lod a damall ac’hanomp da veza enebourien d’an +deskadurez. Var gaou he lakeont ho abek. + Evidon-me a vel, gant plijadur, an den o vuzula bolz +an Envou, o treuzi au mor doun, en despet d’an avelou +dijaden, var al listri a zavit e porz ar gear-ma ; (1) plija- +dur eo ganhen he velet o treuzi an dir, o turniad ar +c’hoat, o plega an houarn evel ma pleger eur vreunen +blouz. Ne c’hellan ket, heb kaout fouge, sounjal omp +deuet a benn da gerzet, ker buhan ha ken distrounz var +diou varren houarn dre nerz ezen an dour-bero ; soun- +jal e kaser dre eun neudennik orjal ha ker prim hag eur +volot kanol, euz hor c’helou beteg ar penn pella 'r bed. + Ia, an deskadurez a zo eun dra gaer pa rear anezhan +implij mad. Mez aliez, re aliez, siouas ! an deskadurez a +ra hent treuz : ar pez a lavarer, hirio, a zislavarer var- +c’hoaz. + Aliez, re aliez, da heul an deskadurez e teu an our- +gouil ; Scientia inflat. + Aliez, re aliez, an deskadurez a lez goullo kaloun an +den. Seulvui e tesker, seulvuioc’h a gaver da zeski. An +desketa den eo a lavar da genta : ar pez a c’houzoun n’eo +netra. + Aliez, re aliez, an deskadurez, rak ma en em dro varzu +an drouk, eo a ra ar brasa gouli d’an ene paour. Soun- +jal a reomp da zeski hebken ar pez a c’hell hon lakaat +.NFO +(1) Ar brezegen-ma voa great e Rekouvrans-Brest. + +.NHO +288 VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN +.NTO + +da ober, ervez hor c’hoant, hon treuz er bed-ma, heb +sounjal deski ar pez a c’hell hon lakaat da ober, evel ma +zeo dleet, hon treuz en eternite. Ar guir skiant, ar skiant +dreist an holl skiantchou, eo skiant ar zent. + Da eun den euz an amzer gueachall, e voa lavaret +eun devez : « A beleac’h, a be wenn oud-te ? Piou oud ? +Pe varzu e zez ? : Ex quo populo es tu ? Quœ est terra +tua ? Quo vadis ? » + D’an tri goulen-ze, ar brasa sperejou, en amzer dre- +menet, n’ho deuz kavet respount diabek ebet da ober. +Hag hirio en deiz, dindan dourn ar c’henta deuet, e zeuz +eul leor, — ne meuz nag aoun na mez o lavaret he +hano, — leor ar c’hatekiz, hag a respount : Great omp +gant Doue, servicherien omp da Zoue, mond a reomp +varzu Doue, da renta d’ezhan kount euz hor buez. + A nep a c’hoar kement-se, ha pa ne c’houfe netra +ken, a c’hoar ar pez a zo a huella priz. Goud a ra ar +pez a laka skanv poaniou ar vuez, ar pez a laka santel +he labour pemdeziek, ar pez a ro nerz e kreiz an danjer, +ar pez a ro, en heur ar maro, diouaskel d’an ene evit +nijal d’an Env. + Kaloun an den. + Goude ar spered e kavomp eur galoun. Eun dra gaer +eo ive, ken kaer pe gaeroc’h evit ar spered. Hi, ar ga- +loun, eo a ra ar vamm dener, ar mignoun mad, ar +zoudard dispount. Meuli a c’hellomp an den a spered. +Evit an den a galoun vad, e reomp eur gammad en tu +all : ni her c’haro. + +.NHO + VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN 289 +.NTO + + Studiomp eta kaloun an den. Kemeromp hi gant +evez. Eaz eo da c’hlac’hari, da ranna : evit-se awalc’h +eo euz a eur gomz. Eaz eo ive, da laouennaad. Eur zell, +eur musc’hoarz a lak’ anezhi eüruz, epad eun devez. +Eaz eo ive da zistresa. Hag aliez siwaz ! n’eo ket ouz ar +mad eo en em dro. + Koulskoude, en tu ma tro, e laka an den a bez da gos- +tezia d’he heul. Spered ha korf, holl e sentont diouthi, +ha gant prez : Ubi amatur, non laboratur, vel si labora- +tur, labor amatur. + An den eta, pa dalv eun dra benag, a dalv ar pez ma +talv he galoun. Hag ar galoun, d’he zro, a dalv ar pez ma +en em stag outhan. + Karit ar mad, ar vertuz, al lealded, savit ho kaloun +dreist ar plijadureziou mezuz, dreist ar madou bresk a +gaver er vuez-ma, ha setu c’houi pignet huel. En dro +d’heomp netra ken dudiuz da velet hag eur galoun bur, +mad, disklabez ha leal. + Karit an droug, an dizurz, kement na greder da gared +nemet e kuz, pegen izel e rankomp stouet evit ho kue- +let, ha pa ho kuelomp e pe renk ho kavomp ? E renk an +dud dizakr, pe e renk an dud lik. + Hogen, dre he nerz he-unan hebken, petra ' c’hell +kaloun an den da ober ? + Lakiit ho tourn var ho koustianz, hag e klevot ar +respount. Pet gueach, siwaz, eur zell, eur gomz, eur +zounj n’ho deuz hi ket diskaret a blad ? Gant skoazel +Doue hebken, e c’hellomp lavaret : Omnia possum in eo +qui me confortat : gant Doue o kennerzi ac’hanon, ne +gavan netra dreist va galloud. 19 + +.NHO +290 VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN +.NTO + + Korf an den. + Ar spered zo eun dra gaer ; eun dra gaer eo ar galoun. +An ti ma reont ennhan ho demeuranz a zo eun dra hag +a c'houlen, d'he dro, eur gomz deuz hor perz. + En dro d’heomp, kement hen deuz buez, a stou he +benn varzu an douar. Er c’hontrol, korf an den, +ploumm evel eun tour, a zav he benn varzu an Env. An +douar evithan n’eo nemet eur skabel lakeat dindan he +dreid. + Guelit ha sellit oud-han. Pa zeu ar blijadur da skle- +rijenna he dal, da leda 'r muzc’hoarz var he vuzellou, +da lakaad eur gomz a garantez var he deod, e rankot +anzao : ia, e guirionez, an den eo roue ar bed-ma. + Guelit hen, dreist holl, pa vez Roue en he di, mestr +d’hezan he-unan : pa zoug, heb en em glemm, pouez al +labour ha pouez ar boan, pa gerz atao gant an hent +mad, ha pa vir na zeuffe eun tech mezuz benag d’hen +stleja, evel ma kar, en tu mar plij ganthan her poulza. + Koulskoude, da daol evez e zeuz. Ar pec’het a zo +tremenet dreizhan, hag en eur dremen hen deuz lezet +ennhan eur c’hrizien fall. + Lavaret a reomp : an hen-ma-hen, eo va brasa ene- +bour. N’eo ket guir, va Breudeur ker. Hor brasa enebour +eo hor c’horf paour. Henvel eo ouz eur forn c’horet, atao +prest, ma na zigwallomp, da rosta, da bulluc’h pep tra. +Piou, eme sant Paol, piou a m’ zizammo-me euz ar +c’horf a glask atao va laza : Quis me liberabit de corpore +mortis hujus ? + +.NHO + VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN 291 +.NTO + + Va Breudeur ker, ha kavoud a reomp-ni eun den hag +a zalc’ho he spered difazi, he galoun pur, he gorf +bepred ploumm en he zav ? + Ia, kavet e vezo, kavet eo : he hano ' zo : Ar guir +gristen : Ar guir gristen a c’hell koulz hag eun all, +studia 'n holl skianchou. Mez goulaouen ar feiz a ren +anezhan bepred. Pa vank sklerijenn ar speret, hi a +astenn he dourn hag hen laka da dremen. + Ar guir gristen zo mestr d’he galoun. He harpa ' ra +ouz kroaz Jesus-Krist, he zouba ' ra e gouli kaloun hor +Zalver. + Ar guir gristen a ra d’he gorf plega d’ar feiz. Hag ar +c’horf en eur zenti, a zalc’h he gaera kurunen. + Her goud a raan : koueza a c’hell, avechou. Neuze, kiit +d’he gavoud, hag evel sant Remi da Glovis, lavarit d’he- +zan : « Stou da benn, pleg da zaoulin : ador ar pez +ha c’heuz rostet ; rost ar pez ha c’heuz adoret ! » Res- +pount a ra « Evel-se bezet great. » Kerzet a ra a nevez +gant nerz-kaloun. Ha setu perak me ' lavar : ar guir +gristen a zalc’h ar renk huella, a gerz er penn araog. + * + * * + Ar guir gristen pouezet er guel deuz he nesa. + + Va Breudeur ker, goude beza great eur zell varnomp +hon-unan ha klasket anavoud piou ac’hanomp a zalc’h +ar c’henta renk, greomp eur zell en dro d’heomp. + Ne maomp ket hon-unan var an douar. A gleiz, a +zeou, a bep tu, e kavomp tud all great eveld’omp. En + +.NHO +292 VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN +.NTO + +ho zouez e rankomp beva. Hag evit kaout eur beva mad, +gantho e rankomp en em glevet. Beva er brezel a zo eur +beva fall. An en-em-gleo, ar garantez, eo a ra ar +guir eürusded. Hogen, va Breudeur ker, petra hon laka +da garet ar re all ? + Hor spered ? Ar c’hountrol eo a c’hoarvez. Seul-vui +ma studiomp buez an dud, ma ho anavezomp mad, +seul-velloc’h e velomp int neubeut din da veza karet. + Hor c’haloun, marteze ? Ar virionez eo, ma c’hen em +garomp hon-unan. Mez ne garomp ket ar re all. « Holl +d’in ! Netra da zen ! » Setu komz ar galoun. Karet +awalc’h a raïmp ar re a blijo d’heomp, ar re a raio +d’heomp plijadur ho gueled : da lavaret eo, en eur ho +c’haret e c’hen em garomp hon-unan, e klaskomp hor +mad hon-unan. Setu perak karantez ar bed a zo ken +tro-distro : pa nij kuit an eürusted, peurliesa e nij d’he +heul : Tempora, si fuerint nubila, solus eris. Ha mar ka- +romp ar re hor c’har hag a ra d’heomp plijadur ho c’ha- +ret, piou ha petra hon lakaio da garet ar re n’hor c’harint +ket, da garet ar re a zisplij d’heomp. + + Guelit en amzer dremenet. An hanter—vrasa euz an +dud a oa sklavourien dindan an hanteren all. Hag ar +sklavour, pa blije gant he vestr, a veze bazatead beteg +ar goad, guerzet evel ma verzomp eul loan mud, pe +daolet e beo da vaga 'r pesket e stank an dour. + Ken etrezo, ar vistri, a gemere evit ho reolen, ar gomz +a lennomp en Aviel : dant evit dant, lagad evit lagad. +Mar a m’ c’harit, me ho karo ; mar noazit d’in, pa ga- +vinn an tu, m’hen talvezo deoc’h. + +.NHO + VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN 293 +.NTO + + En hon touez e velomp lod hag a gemer eun hano +kaer. En em c’helver a reont philantrop : mignoun an +dud. E guirionez rei a reont kuzuliou kaer ; rei lod euz +ho danvez evit sikour an izomek. Mez na roont ket ho +c’haloun da heul : n’ho deuz ket a guir garantez. + He c'havoud a c'hellomp koulskoude, var an douar, +ar guir garantez-se ha n’eo ket diez braz evidon lavaret +d’heoc’h piou hen deuz hen digaset en hon touez. + + Trivac’h kant vloaz ' zo tremenet, eun den a lavaraz : +« Me ro d’heoc’h eur gourc’hemen nevez : Mandatum +» novum do vobis ; en em garit an eil egile evel ma e +» meuz ho karet da genta, grit d'ar re all ar pez a gar- +» fac’h a ve great d’heoc’h ; roit bennoz d’ar re a ro +» d'heoc’h malloz ; grit vad d’ar re a ra d’heoc’h drouk. » +Hag evit lakat ar skuer vad e kichen ar gourc’hemen, e +reaz var he varo eun diveza peden : « Va zad, pardou- +nit—hi, rak ne c’houzont ket petra ' reont. » + Souden, varlerc’h, e c’halled guelet lod tud ha n’ho +devoa nemet eur galoun hag eur spered : Cor unum. +Anhezo pa dremenent, ne gavet da lavaret nemet eur +gomz : « Guelit pegement e c’hen em garont. » + Pelloc’h e zeant. Taolet en prizouniou evel tud a zi- +zurz, dispennet gant kribinou houarn, bruzunet dindan +dent al loaned gouez, e pedent en eur vervel, evit ho +bourrevien griz hag e lavarent evel ho mestr: « Va Doue +pardounit-hi. » + Hag ar wenn dud-ma n’eo ket maro ; e ma int en hon +touez, ha beo buezek ; ho c’haout a reomp e pevar + +.NHO +294 VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN +.NTO + +c’horn ar bed ; er broiou pell o prezek d’an dud gouez ; +en hospitaliou, o louzaoui gouliou an dud klanv ; e +lochen ar paour, evit lakaat ho dourn en he zourn hag +ho aluzen var gorn he daol ; var dachen ar brezell evit +dizougen an dud mac’hagnet. + Ia, beo int, ha beva raïnt keit ha ma pado ar bed. An +had anhezo zo bet dispartiet gant dourn Doue ha taolet +ganthan en douar mad, en douar glebiet gant ar goad a +ziveraz divar groaz menez Kalvar. Mar goulennit piou +int, ho hano ' zo eaz da gaont, galvet int : Ar guir gristen. + + Mar goulennit ouspenn, a beleac’h e teui d’an den eun +nerz ken burzuduz, ar respount a zo ken eaz all da rei. + « Ar pez, a lavare, eun devez Jesus-Krist, ar pez o +pezo great d’an disterra euz an dud, m’her c’hemero +evel pa ve great d’in va-unan. » + Her c’hlevet, hen ententet ho c’heuz c’houi ? Ar vad +a reomp, ni kristenien, da eun den all, ni her gra da +Jesus-Krist. Ha Jesus-Krist eo hon Doue, hor skouer, +hor mestr, a vezo hor barner. Mad eo da baea he zle +ha pinvidik awalc’h evit her paea dreist vuzur. Selaouit +kentoc’h : + « Deuit, tud benniget gant va zad : naoun a meuz bet +ha va naoun ho c’heuz torret ; bet ounn noaz ha va +guisket ho c’heuz ; deuit, eta, da gemeret perz euz ar +rouantelez a zo great evidoc’h, abaoue krouidigez ar +bed. » + Ar bed—ma ’ dremen : an eternite a jomm. Ober vad +eo lakaat var interest e dourn an Aotrou Doue. Setu + +.NHO + VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN 295 +.NTO + +kreden ar guir gristen ha setu ive perak, dindan boan +da goll he hano, ar guir gristen, pouezet er guel euz he +nesa, a rank derc’hel ar c’henta renk. + * + * * + Ar guir gristen, poezet e balanz an Aotrou Doue. + + Va Breudeur ker, lod tud a denn fouge euz ho +wenn, euz ho lignez huel. Her c’houmpren a raan, rak +kaer hor bezo beza bet evit heritaj, eun hano meulet +gant guirionez, a dalv ouspenn aour hag arc’hant. Lod +all a denn fouge euz ar vignouniach ho deuz gant tud +savet er c’hargou huel. Ne meuz ket d’ho zammal : eur +mignoun mad ha goestl d’hon harpa a zo eur guir +denzor. + Lod all c’hoaz a denn fouge euz ar pez a vad a gavout +ennho ho-unan. Ma n’her greont nemet en eur druga- +rekaat Doue ne meuz nemet d’ho meuli, rak beza mad +eo beza eüruz. + Lod all, erfin, a denn fouge euz an Esperanz ho deuz +da bignat huelloc’h c’hoaz. Ma ne c’houlennont, ma ne +glaskont pignad nemet gant ar zounj da veza guelloc’h, +ne lavarin nemet mad. + + Hogen, ma ne c’hallomp ket var bouez kement-ma, +tammal re, tud ar bed, heb aoun da veza tamallet, e +lavarin ive da m’ zro : « Eneou kristen, tennomp fouge +euz hor lignez, rak diskenn a reomp a wenn huel. Eun +hano hon deuz, eun hano dreist pep hano all, eun hano +roet d’heomp gant Doue he-unan: Ut filii Dei nomine- + +.NHO +296 VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN +.NTO + +mur et sumus : guir vugale omp da Zoue. — Mignou- +niach huel hon deuz : « N’ho kalvin mui va jervicherien, +eme Jesus—Krist, me ho kalvo va mignouned. » + Dre Jesus-Krist omp deut da veza heritourien an +Aotrou Doue, evel keit ha keit gant hor Zalver, da +neubenta gant eun hevelep guir, e zomp galvet da +gemeret hon lod er baradoz : Cohæredes autem Chriti. + Deut omp, dre hor badiziant, da veza evel unan deuz +he izili : Membra de membro, evel ma teu ar c’hrefen +hag an troad ma zeo grefet varn’han, da ober ho daou +ar memez guezen. + Braz omp dreizomp hon unan, pa evit lavaret guell, +dre c’hras Doue. + Ha c’hoant ho c’heuz e lavarfen d’heoc’h petra ’ gavan +a gaera var an douar ? Kaer e kavan an noz steredennet, +ar mor glaz ha ledan, ar guel a zo divar eur menez +huel. Mez kaeroc'h aleiz, e kavan eur c'hrouadurik +bihan. Tostaomp sioul ouz he gavel. Setu hen aze. Sellit +oud-han gant he lagad glaz ker sklear ha dour en eur +veren, gant he vleo du, rodellet en dro d’he dal guenn, +gant he ziou voc’h ruz ha round evel diou gerezen. Eun +dournik d’hezan zo a zispil var gant he gavel, he zourn +all pleget var boull he galoun hag he vuzellou hanter- +zigor a zeblant mousc’hoarzin ouz Elez baradoz Doue. +Aze, e ma c’hoaz disklabez kurunen ar vadiziant, aze +ma c'hoaz ar galoun bur. An teod-ze c'hoaz n'hen deuz +lavaret an disterra komz hag he defe poaniet kaloun. +Ia, krouadurik bihan, te a zo kaer, rak te zo templ beo +ar Spered-Glan. Evel eur skeud a Zoue a velan var da dâl. + +.NHO + VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN 297 +.NTO + +Eur varren houarn en tan a zeu, var eun dro, da veza +tan hag houarn : evel-d’hi te zo, var eun dro, evel den +ha Doue : Divinæ consortes naturæ. + Mad, va Breudeur ker, ar pez ma zeo ar c’hrouadur +en he gavel, e zeo ive ar guir gristen chommet direbech. +Muioc’h eo c’hoaz, rag var gurunen he vadiziant e +velan eur gurunen all, kurunen ar viktor. + + Erfin, rekoumpanz vad, madou a briz a c’hortozomp. + Er bed-ma, netra ne bad. Lod en eur guitaad ar vuez +a goll kement a ra ho flijadur : traou ar bed. En eter- +nite, n’ho deuz netra da c’hortoz. Evit holl esperanz e +c’hesperont e kouezint holl e kaloun ar bez, evel ma +kouez holl al loan divadez er bern teil ma vez taolet +ebarz. Netra da zouja, netra da esperout : setu ho men- +noz, mennoz dister ha planeden digonfort. + Lezomp hi ha deomp da gaout ar guir gristen o vervel. +Heb anken e kimiad dioc'h ar bed. N'her c'hare ket : +Ar bed n’oa ket he vamm-bro. + Heb anken e kimiad dioc’h kerent, mignouned. En +eur astenn d’hezo he zourn evit an diveza gueach e lavar : +« Kenavezo er baradoz, el leac’h na zeuz mui a zisparti. » + Heb anken e kimiad dioc’h he gorf he-unan : Her +lezel a ra, evit eur pennad amzer, da zisken en douar +zantel, mez her goud a ra, eun deiz da zont, ar c’horf +a lez ama var he lerc’h, a zavo euz ar bez leun a vuez, +kurunet a zantelez evit kemered he lod en eürusded ar +baradoz. +Setu perak, e lavaren en eur goumanz : Pouezet e + +.NHO +298 VAR RENK HUEL AR GUIR GRISTEN +.NTO + +balanz an Aotrou Doue ar guir gristen a zo, a galz, dreist +an holl grouadurien all. + + Setu ive perak, e lavarin en eur achui : Kristenien, +va Breudeur, kemeromp kourach, kerzomp kalounek +ha laouen gant hon hent : choazet hon deuz ar guella +loden. Beva e guir gristen a zo mad e pep giz ; evithan +eo promesaou ar vuez-ma, evithan promesaou ar vuez +da zont. + Evel-se beza great. + + + + * * * + + + +.NPO + + + XV + + Var ar Berseveranz + —————— + + Depositum custodi. (I. Tim. VI. §. 2O). + Dalc’hit mad d’ar pez zo fiet ennoc’h. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZED KRISTEN, + + Echu ar mission evidoc’h c’houi. + Prezeget e meuz beteg henn euz a... etc... Hirio araog +ho kuitaat netra mui nemet eur ger, komz sant Paol +da Dimothee : Depositum custodi... Evel sant Paol a +garie Timothee, me ive o kar. Plijadur e meuz bet o pre- +zek d’heoc’h epad an eiz devez-ma. N’ho kuelin mui, +koulz lavared sur, var an douar. Mez er bed-ma pep tra +a dremen buhan. Me gar-fe c’hoaz ho kuelet holl er +baradoz. Hag abalamour da ze, evel sant Paol me la- +var : dalc’hit mad d’ar pez zo lakeat etre ho taouarn : +Depositum custodi. + Red eo perseveri ! — Ouz petra en em ziwall evit hen +ober ? — Petra da lakaat en implij evit derc’hel mad ? +setu e tri c’her ar gelennadurez-ma. + * + * * + Red eo perseveri. + Mankout da berseveri, a ve mankout d’he c’her, ger +roet da eur mignoun, da eur mestr. + +.NHO +300 VAR AR BERSEVERANZ +.NTO + + Eun devez, bihanik, bihanik oac’h c’hoaz, ho mae- +ronez hen doa, var he diouvreac’h, ho touget d’an iliz. Ar +belek a skuillaz var ho penn dour ar vadiziant. Hag +epad ma kanet an Te Deum, aze er c’hœur, epad ma +vralle laouen kleier ar barrez, evit kemen oa eur c’hris- +ten muioc’h var an douar, eun eal a bigne d’ar baradoz +evit lavaret da Zoue an hano oa roet deoc’h etouez an +dud. Hag hoc’h hano oa neuze, skrivet var gaierou ar +baradoz. Hag er baradoz ive, an Elez a gane laouen en +enor d’ho breur bihan digaset var an douar. Eur gador +oa raktal kempennet gantho, a benn ma zistrofec’h d’ar +baradoz. + Mez, da benn dek, ugent, tregont vloaz an Elez ne +ganont mui evidoc’h : deut int da veza mud evit ar pez +a zell ouzoc’h ! Hoc’h hano ' zo effaset var gaierou an +Aotrou Doue, eur gador e kanv... Doue troet he garan- +tez... + Ene piou an ene 'zo digurunet ? + Penaoz an aour melen da bloum a zo distroet ? An ene +paour-ze, deoc’h c’hui eo, va breur ! Penaoz e kollaz he +gened ? Ar foar, ar pardoun, an danz-ma ; ar mignoun, +al leor, an ti-zont a respount. + + Mez setu a nevez kleier o soun : ar mission a zo. Eun +den a zeu en iliz — he galoun pounner, — he benn +pleget.. Seblantout a raan klevet trouz chadennou eun +torfetour : chadennou ar pec’het... + Klask a ra eun eil badiziant : hini ar binijen. Kofeseat +ho peuz holl ha mad, epad ar mission-ma. Diganeoc’h + +.NHO + VAR AR BERSEVERANZ 301 +.NTO + +goudeze, ho tad kofesour hen deuz goulennet evel ma +oa bet goulennet en ho padeziant kenta : ha renonz a rit- +hu d’an dra-ma, d’an dra-zont. Hag holl, ar glac’har en +ho kalonou, ho peuz lavaret : « Ia sur, renonz a raan : +Abrenuntio. » Ha var hoc’h eneou ar pardoun zo dis- +kennet neuze : Ego te absolvo... Hoc’h ene zo deut da +veza ker guenn ha biskoaz : Afferte stolam primam... +annulum... Hoc’h hano ' zo a nevez skrivet el leor a +vuez. Ama, en iliz-ma, e zoc’h eüruz, brema. Santout a +rit ho kaloun o kana en ho kreiz. Hag en Env ’ zo le- +venez vras ive : Joa vrasoc’h eget evit perseveranz naon- +tek ha pevar-ugent den just. Hag aont-hu, a nevez, an +holl Elez a gan an Te Deum. + + Mez : Depositum custodi. + Eun den honest n’hen deuz nemet he c’her. An hini +a zalc’h mad d’he c’her en despet da bep tra a vez is- +timet. Mankout d’he c’her ’ zo en em zizenori. Hag ar +vez a vez seul vrasoc’h ma vez ive brasoc’h an drubar- +derez. + Hogen setu diou bazen, an diou izella a c’hell an dru- +barderez diskenn beteg ennho. + Eun den ' oa pinvidik. En em gaout a ra gant eun +den paour... Truez hen deuz oud-han, ranna ' ra gan- +than he zanvez... Mez e nebeut amzer, ar voul a dro. +An den pinvidik da genta, ' guez paour hag ar paour +bet sikouret ganthan a dro kein d’ezhan. Petra lavarit +deuz an den-ze ?... Me lavar eo eun treitour, eun tru- +bard euz ar re vila. + +.NHO +302 VAR AR BERSEVERANZ +.NTO + + Setu aze, eun all, eur zoudard. Brezel ’ zo. Ha he +jeneral hen deuz roet d’ezhan drapo he vro da zougen en +emgann. Mez setu eun den estren o tont. Kinnig a ra +d’ezhan arc’hant. Hag ar zoudard a verz he zrapo hag he +vro. — Deuz hennez petra zounjit ive ? Evidon-me eo +dizenoret da viken. + Mad, kristenien, Jesus-Krist ' zo hor mignoun, hor ma- +doberour. Guelit ar groaz ; perak e ma eno ?... Guelit +ar gador govez ; evit piou eo great ? Hag an Tabernakl, +e peleac’h e ma ti Jesus en hon touez ! Hag an Env ?... + Hen eo ive hor jeneral. He hano a zougomp, he zou- +dardet oump. Mankout dezhan a zo ive eta, trahisa +mignoun ha drapo. + + Ouspenn ' zo. Mankout da berseveri ’ zo en em dra- +hisa hon-unan. Rak koll a rear en eur gueza a nevez er +pec’het, ar meritou deuz kement tra vad hon deuz great. +Ha neuze c’hoaz, Doue a denn diganheomp, a nebeut da +nebeut, he holl grasou : Et fiunt novissima hominis istius +pejora prioribus. Evit klenvejou an ene eo evel klenvejou +ar c’horf. Unan pare deuz an derzien, mad ma chomm +pare. Mez ma teu da gueza en dro, e ma kollet. An den +ne deu da zerc’hel d’he c’her goude he vission a laka +var var he zilvidigez. Perseveri, er c’hontrol, eo errezi +an Env: Qui autem perseveraverit usque in finem, salvus +erit. + * + * * + + Ouz petra diwal evit perseveri ? + Sant Paol a lavare : Periculis ex gentibus, — periculis + +.NHO + VAR AR BERSEVERANZ 3O3 +.NTO + +ex falsis fratribus, — periculis in solitudine... Evidomp- +ni ar memez tra zo guir. + + Da genta, danjerou a berz ar bed. +— « Mont a rit da eur vro, eme ar prophet hag e velot +ennhi, lod o tougen doueou aour, mein, koat, pri ; ha +tud var ho daoulin ouz ho adori. » C’houi ive, brema +goude ho mission, a zistro da greiz ar bed. Ar bed ne +jench ket. Doue ne bedaz ket evit ar bed. Abalamour da +ze, ' vo guir atao lavaret : Vœ mundo a scandalis. Ha +neuze : Corrumpi et corrumpere sæculum vocatur. Ennhan +an drouk-spered, a vel pe a guz, a glask atao 'n dro da +goll an eneou. Pellait eta deuz ar bed. + + D'an eil, danjerou a berz ar falz vignouned. + — Lavarit din, eme ar re goz, piou a heuillit, ha me +' lavaro deoc’h piou oc’h. Guelit sant Per. Var digarez +mont da heul Jesus, e za d’en em lakaat etouez enebou- +rien he vestr. Ne zale ket da nac’h anezhan. Pellaït ive +deuz an dud difeiz. + Pellaït c’hoaz deuz an takadou danjeruz. David, eur +roue santel, oa eat, eun devez, da eul leac’h hag a velaz, +anezhan, eur vaouez o c’hen em c’hoalc’hi. Diaoul al +luxur a ieaz en he galoun : Kueza ' reas er pec’het. +Diwallit ! + Diwallit erfin deuz al leoriou, ar c’hazetennou fall. +Beza int kontam ar galoun, noz ar spered... + + D’an trede, ar galoun he-unan. + Ne c’heller ket, siouaz ! en em zispartia diouthi ! Ha +koulskoude henvel eo euz eur menez tân : Pa zounjer ne- + +.NHO +304 VAR AR BERSEVERANZ +.NTO + +beuta, hon laka holl da grena. Lakaat eta dezhi eur vistign +hag eur speuren var he zro. + + * + * * + Petra da ober evit derc’hel mad ? + Eun den klanv, pa goummanz dont da vad, 1a) a daol +evez ; 2l) a c’houlen, aliez, ali ar medisin ; 3de) a gemer +boued iac’h hag aliez. Greomp ar memes tra. + 1a) Vigilate : Taolomp evez... Sounjomp en hon amzer +dremenet, er pez ' zo bet kiriek d’hor mankou... N’en +em fiziont mui ; +2l) Orate : Petra eo nerz an den ? Goulennomp ali, +sîkour ar medisin... pedomp ; +3de) Tostaomp aliez ouz ar zakramanchou. Hi eo nerz +konfort, sklerijen, magadurez hon ene, keit a vezomp +oc’h ober hon treuz er bed-ma. + + * + * * + + Ha brema, va Breudeur ha va C’hoarezet kristen, +echu mad ar mission. Araog mont kuit, e lavaran deoc'h +kenavo ! Houma eo bet ar veach kenta d’heomp d’en em +velet. Brema gozik sur n’en em velimp mui var an douar- +ma. Mez buez an den n’eo nemet eun tremen, eur c’ha- +loupaden varzu ar bed all. Eno, esper a meuz, e c’hen +em velimp adarre. Hag abalamour da ze kenavo er bed +all, kenavo e baradoz Doue ! + Evelse beza great. + +.NPO + (305) + + + + + + + PEDERVET LODEN + + + + SARMOUNIOU + EVIT EUN ADORATION + + (*) + + + + + + + + + + + 20 + +.NPO + (306) + + + Ne 'z eus netra war ar bajenn-mañ. + +.NPO + (307) + + + I + + + PREZEGEN + Var ar Beden + ——————— + + + Petite et accipietis. + Goulennit hag ho pezo. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZED KRISTEN, + + Kement hen deuz buez a ro, en he iez hag ervez he +stad, merkou euz ar blijadur hag euz an displijadur a +gav er bed-ma. + Pa bad re bell ar zec’hor, ar bleunv a veler o plega +var zu an douar ho fenn anter-wenvet ; mez da heul ar +glao pe ar gliz e teu d’hezo a nevez-flamm ho freskadu- +rez, ho liou kaer hag ho c’hoez mad. Dirak an danjer, +an aoun pe ar c’hlenved, al loen divadez hen deuz he +strafuil, he dal ankenniet, he glemmou truezuz. Evel +evit merka he levenez e tiskouez he lagad lemm, he +droad skanv hag he vouez lirzin. + An den savet huelloc’h e skeul ar vuez gant dourn +madelezuz he Grouer, a gaver ennhan, splammoc’h +c’hoaz, ar memez pleg. + +.NHO +308 VAR AR BEDEN +.NTO + + Pa zeu al laouenidigez da skeï var dor he galoun, ar +galoun-ze en em zigor raktal, ha ker buhan eur gomz a +vennoz a bign varzu an Env. Pa zeu, er c’hountrol, — +hag e teu aliez, — an displijadur da c’houlen digor, an or +a rank en em zigeri adarre (rak ar prenn a zo bet torret +gant ar pec’hed !) Ha kerkent eur gomz all a zao : n'eo +mui eur gomz a joauzded mez eur gomz hag a lavar : +« Skoazel d’in hag ouzin truez ! » + Great omp eta evit pedi, rak pedi, nemed en em fazia +rafen, a zo, netra ken, sevel he ene varzu an Env evid +meuli Doue ha goulen out-han ar madou a vank +d’heomp. + Koulzgoude, va Breudeur kristen, eun dra zoaniuz +meurbed a rankan da anzao ouzoc’h. + Lod ac’hanomp a zell ouz bolz an Envou heb reï meu- +leudi d’an dourn hen deuz he steuet ; lod ac’hanomp a +vel, hag ennho ho-unan ha var ho zro, donezounou a +bep giz, ha ne lavaront ket bennoz d’ho madoberour. +Lod ac’hanomnp, faziet divar an hent mad pe zaoubleget +dindan ar boan, ne zavont nag ho lagad nag ho mouez +varzu Doue da c’houlen pardoun, da c’houlenn sikour : +pe mar pedont ne bedont ket evel ma tleer pedi. + Setu perak e teuan hirio da gozeal d’heoc’h euz ar +beden. + 1° Pegen red eo pedi ; + 2° Pegen nerzuz eo ar beden ; + 3° Perak hor pedennou a jomm ken aliez a veach heb +beza selaouet gant Doue. + Setu, e tri c’her, va c’helennadurez. + +.NHO + VAR AR BEDEN 309 +.NTO + + VA BREUDEUR KER, + + Pa zellan ouz traou an iliz-ma e velan en-hi eun +ograou savet var he bilierou mein. Setu hen aze gant he +gorzennou koat pe bloumm ; lod anhezo striz ha berr ; +lod all hir ha ledan : pep tamm hen deuz he blas hag +e vent, pep tamm he vouez skiltr pe bounner ; ar +micherour en eur hen ober, hen deuz muchet pep tra, +great pep tra gant urz, ha goude beza roet an diveza +taol kizel pe daol morzol, en em dennaz a gostez hag a +lavaraz : peurc’hreat eo va labour ; ne vank mui nemed +eun ograouer. An ograou, e guirionez, dreizhan he- +unan a zo evel pa lavarfen mud ha diskiant : he vouez +a zo kousket en he gorzennou ; pa zihun, nemed renet +mad e ve, he vouez a zo dizoare ha direol, he skiant +hag he vouez a zo, euz eun tu, penn ar micherour hen +deuz her great, euz eun tu all e dourn an ograouer a +labour ganthan, hen-ma, an ograouer-ma eo a dle ervez +he c’hoant ha bep eil tro, tenna anhezan klemmou +truezuz an dristidigez, toniou drant ar blijadur pe +huanadou an esperanz. Dindan he vizied, taolet ama +hag haount var an ibiliou olifant, an ograou a zeblant, +bep eil tro, pedi ha trugarekaad, hirvondi gant ar boan +pe dridal gant an euruzded. + + Brema, va Breudeur, kasomp hon daoulagad hag hor +spered dreist an iliz-ma ha greomp eur zell var ar bed. +Hen ive, ar bed-ma, ' zo evel eun ograou braz, savet en +he bloumm dindan toen c’hlaz ar firmamant, hag + +.NHO +310 VAR AR BEDEN +.NTO + +ennhan pep tra zo ive great gant urz, gant pouez, gant +muzur ; pep tra hen deuz he vent, he c’hobari, he +renk, he vouez ; savet eo bet gant eur mestr micherour, +hag ar micherour peur-c’hreat ganthan he labour, en +em dennaz a gostez evid reï he blas d’an ograouer. + + Va Breudeup ha va C’hoarezed kristen, n’en em +faziomp ket ; pe ni a gavo mad pe ni a gavo drouk, e +maomp, pep unan ac’hanomp, dirag ograou an Aotrou +Doue ; ha Doue a c’hortoz, a vel petra raïmp euz he +ograou. Evit-han, evit her meuli eo great, ha ni a zo gal- +vet da rei mouez ha skiant d’an ograou-ze. E tleomp, evel +pa lavarfen, dastum dindan hon dourn, sklerijen an +heol, sked ar stered, hiboud an dour, trouz an avel, +krosmol ar gurun, liou kaer ar bleunviou, kanaouen +al laboused ; e tleomp ouzpenn ha dreist-holl — rak +en ograou ar bed ni a zo ar gaera korzen ! — lakaad hor +mouez da heul hon dourn, evit reï skiant hag urz vad +d’an holl gorzennou dishenvel, ha dougen betek an holl +c’halloudek meuleudiou an holl draou krouet. + + An nep eta ne bed ket, a vank da reï d’he vadobe- +rour ha d’he vestr ar veuleudi a dle da reï d’hezan ; +mired a ra ouzpenn na bignfe betek ennhan meuleudiou +an holl draou krouet ; dre he faot an holl grouidigez a +zo, en despet d’hezan, dalc’het er prizoun : Vanitati +enim creatura subjecta est non volens. (Rom. 8-20). An +den a zilez ar beden, n’eo mui din euz ar renk huel a +zalc’h er bed. + Truez a meuz ouz he ingratiri, truez a meuz ive ouz +he zallentez. + +.NHO + VAR AR BEDEN 311 +.NTO + + Petra omp-ni, va Breudeur ker, ken paour, ken pin- +vidik ? Eur meudadik douar digaset ennhan buez gant +an Aotrou Doue, mez barnet da zistrei e douar d’ar pred +merket gant ar brovidanz. Ha keit ha ma vezimp o treuzi +ar pennad hent a zisparti hor c’havel dioc’h hor bez, +n’euz ket bet lavaret d’heomp : « Gra euz da dammik +buez an implij az pezo c’hoant ! » Keit ha ma vevomp +lagad Doue a zo, noz-deiz, o para varnomp, ha da heur +hor maro e kavimp an Doue-ze ouz hor gortoz var +dreuziou an eternite, ar valanz en he zourn evid poueza +hor buez hed-da-hed. N’eo ket awalc’h eta, klask ober +mad hon treuz er bed-ma ; evit treuzi ar bed-ma ne +vezomp ket pell ; red eo dreist holl, poania da oher mad +hon treuz er bed-all. An amzer a dremen ; an eternite a +joum, hag en eternite-ze, ni a zastumo ar pez hon devezo +hadet epad ar vuez-ma. Sounjomp pe na zounjomp ket, +evit an eternite, eun eternite eüruz pe valeüruz, eo e +labouromp var an douar. + + Hogen, va Breudeur ker, pe seurt labour, dreizomp +hon-unan, a c’hellomp-ni da ober : + 1° Hor spered a zo ken eaz da douella, ar pec’hed a +c’hoar en em zic’hiza gant kement a izign, ma taolomp +had, aliez heb goud d’heomp, e liorz an ifern e leac’h +taol e liorz ar baradoz. + 2° Hor c’haloun baour a zo ken dinerz, ken douget +d’an drouk, ma lezomp a gostez ar mad a garfemp da +ober evit ober an drouk a garfemp da lezel a gostez : +Video meliora, proboque, deteriora sequor. + +.NHO +312 VAR AR BEDEN +.NTO + + 3° Hent ar vuez a zo ken digoumpez, ar bed kel leun +a skouer fall, an drouk-spered ker karget a fallagriez, +guenojen ar vertuz ker striz, ma zeo diez braz, zoken +evid ar re ho deuz muia c'hoant da zerc'hel mad, na +zeufe ket eun tamm poultren, eur strinkad fank benak +da sklabeza hon ene paour ! + 4° Hag eur veach hon ene blounset, gouliet, astennet +var an hent, marteze lazet gant ar pec’het, penaoz la- +kaad ar iec’hed, ar vuez da zistrei ? ha kavet e vezo-hen +eur vaz da harpa ar beachour skuiz ha dinerz ? + Eur c'houlaouen, da sklerijenna 'n den amc'houlou ? + Er zaviou tenn, er pignou rust, ha dond a raio eur +Simon Sirene da zizamma an tremeniad ? + Ha mar digouez da nerz an derzien beza treac’h da +nerz ar vuez, d'an dentasion rei lamm d'an ene, pa vezo +Lazar sebeliet e bez ar pec’hed, ha kleved e vezo eur +vouez o lavared : Lazar, sav ac'h-al-lec'h-se: Veni foras ! + Respount a raan : ia, ho c’havoud a c’hellomp, mez +n’ho c’hlaskomp ket en dro d’heomp. En dro d’heomp +petra ' velomp-ni ? tud eveld’omp, ken dizounj, ken +dic’halloud ha ni ? Aliez e leac’h beza evid hon dourn +eur vaz mad d’hon harpa, e vezond dindan hon troad +eur mean-ruill mad d’hon diskar. + Mez ar pez ne ma ket e galloud an den a zo e galloud +Doue, heb gras Doue, ne c’hellan ober an disterra tra +evit gounid ar baradoz ; ne c’hellan ket sokenoc’h ka- +voud ar c’hoant, ar zounj da c’hounid ar baradoz-se : +gant gras Doue er c’hountrol n’euz netra hag a ve +dreist va nerz : Omnia possum. + +.NHO + VAR AR BEDEN 313 +.NTO + + Mez, — ha setu ouz petra e rankomp taol evez mad, +— Doue dre justiz ne vank netra d’an den. Mar hon deuz +kollet hor c’hurunen : kurunen hor zantelez, kurunen +hor galloud, kurunen hon euruzded, piou da damal, +nemed-omp. Dre vadelez eta, netra ken, eo e ro Doue +d’heomp kement a ro. + Hogen, va Breudeur, an nep n’eo dleour a netra, a +c’hell abarz astenn he zourn, merka pe geit ; penaoz +ha da biou ec’h astenno an dourn-ze, ha Doue, var +bouez kement-ma, hen deuz diskleriet he volontez. + Euz he holl c’hrasou n’euz nemed unan, unan hebken, +ar c’hras da bedi, hag a ve roet heb he goulen ; he holl +c’hrasou all ne vezont roet nemed d’ar beden ; evid ho +c’havoud, eo red ho goulen. + Mez ive ar beden, eur beden great mad, na c’hell ket +mankoud da veza selaouet gant Doue. + * + * * + § 1er. Ar beden a dle beza nerzuz. + Setu e toull ho tor, ar vamm guisket paour, stenet he +zal gant an dienez. Var he breac’h e toug eur c’hrouadu- +rik bihan ; eun all a zalc’h krog gant he zournik, e korn +he zavancher. En eur labourad evit tud pinvidik an +douar, an tad a gollaz he vuez, hag he c’hreg, gant he +bugaligou hag he faourentez, a rank, evid terri he naoun, +beva divar an aluzen. + Eur veach bep en amzer, unan euz ar vugale a lavar : +« Va mamm, naoun a meuz ! » Hag ar vamm da ginnig +d’hezan ne gav nemed he daëlou. Pa he c’hlevit o lava- + +.NHO +314 VAR AR BEDEN +.NTO + +red : « En hanv Doue, truez, c’hui hag ho c’heuz da +ziwered ; truez ouz ar vamm, truez ouz ar vugaligou +divisk ha divara ! » ha ne zantit—hu ket ho kaloun oc’h +en em domma hag eur vouez o lavared : « Kemer truez, +ha ro aluzen. » + Mad, va Breudeur ker, ma vez hor c’haloun-ni tene- +reat pa glevomp peden eur paour estren, penaoz kaloun +ker karantezuz hon Doue a c’helfe chomm ien ha di- +druez dirak peden he grouadur ? + Nann, nann, va Breudeur ker ! ar beden a dle beza +nerzuz. (§ eil). + Pelloc’h e zaan : ar beden a rank beza nerzuz. + + An dud aliez a vank d’ho ger. Mad da lavared : eur +bromesa ne goust ket ; fall da zevenoud, da zigas ho ger da +vir : evid en em zislavared e klaskont, e kavont kant var +gant digarez. Aliez all pa brometont, e prometont ar pez +a zo dreist ho galloud, hag en desped d’ho bolontez vad +e rankont mankoud d’ho ger. + Doue er c’hountrol, a zalc’h atao mad da gement a +lavar ; atao he c’halloud a dizo keit hag he bromesa, ha +dindan boan da vankoud d’hezan he-unan, ne c’hell +mankoud da zigas he bromesa da vir. + Hogen lavaret hen deuz : « Goulennit ha ho pezo, +klaskit hag e kavot, skoit var an or, hag an or en em +zigoro. » Dalc’het eo eta divar bouez he bromesa, ha pa +c’houlennomp e rank reï. + Setu perak evidon-me n’oun ket souezet pa velan Eli +o tigas, bep eil tro ervez he c’hoant, ar glao pe ar zec’hor + +.NHO + VAR AR BEDEN 315 +.NTO + +var an douar ; n’oun ket souezet pa velan Moizez, dre +nerz he beden, o rei, epad ar stourmad, ar gounid da +bobl Israel. Dre ar beden eme, zant Bernard, e trec’homp +an holl c’halloudek : Oratio vincit invincibilem : dreizhi e +lakeomp eur vreac’h da Zoue, ar vreac’h a bardoun, da +ziarbenn ar vreac’h all, ar vreac’h a sko : lakaad a +reomp an Aotrou Doue da stourm oud-han he-unan : +hen derc’hel a reomp e ger : Petitis et fiet vobis. + + Eaz eo goude holl anavoud a beleac’h e teu nerz ar +beden. + Ha c’hoant ho c’heuz-c’houi da veza selaouet gant eun +tad ? kiit da gavoud mab an tad-se, mar krog ar mab +en ho tourn, mac'h en em daol evel d'oc'h ha d'hoc'h +heul d'an daoulin dirak he dad, mar laka he beden var +ho peden, lavarit heb aoun : « Selaouet ounn ! » + Mad, va Breudeur, ni a gav mab an ti d’hor c’has +betek Doue. En em ginnig a ra d’heomp he-unan ; evel +en em glemm a ra zoken rak ma ne deomp ket atao d’he +heul : « Usquequo non petistis quidquam ! pedit hag ho +pezo ; e leac’h ma viot o pedi, me a vezo ganheoc’h en +ho touez. Pedit eta, pedit atao, red mad eo pedi heb en +em skuiza morse. » + Hag evid lakaad ar skouer vad e kichen ar gourc’he- +men, e tremen he-unan an noz o pedi : Erat pernoctans in +oratione Dei. + Setu perak ar zent holl ho deuz en em roet d’ar +beden ; c’hoant am befe da lavared eo ar beden he deuz +ho great ar pez ma zint. + +.NHO +316 VAR AR BEDEN +.NTO + + Rak-se, va Breudeur ker, dilezel ar beden a zo eur +malheur braz evid eun ene ; rak-se c’hoaz, disprijoud +ar beden eo ar brasa euz an holl valeuriou. Eun den +klanv a c’hell esperoud ar iec’hed, keit ha ma kendalc’h +da gemered ar remejou mad a eneb he derzien ; pa +lavaro « En holl remejou ne meuz fizianz hebed ha +ne gemerin nikun anezho, » eur burzud eo mar teu ar +c’hlanvour da vad. + Lod, er goud a raan, a respounto marteze : Me a bed, +ha koulzgoude ! + C’hui a bed, ha koulzgoude ! Koulzgoude petra, va +breur paour, va c’hoar ger ? + Selaouit, ha c’hui her guelo. + * + * * + Perak hor pedennou ne vezont ket atao selaouet. + Goulen a rit, ha beteg-henn, ho koulen n’eo ket bet +selaouet gant Doue, a lavarit ! + Ama sant Ogustin a c’houlen ouzoc’h d’he dro : + 1° Piou ' oc’h-c’houi ? + 2° Petra ' c’houlennit-hu ? + 3° Penaoz e rit-hu ho koulen ? + Ha kerkent ar memez sant a respount evidomp : + 1° Kalz tud a bed, ha ne ma int ket, ne c’houlennont +ket beza mignouned d’an Aotrou Doue : Mali petitis ; + 2° Kalz a bed, hag a c’houlen traou noazuz d’ho ene : +Mala petitis ; + 3° Kalz a bed, mez ho feden n’eo ket great en doare +ma fell da Zoue : Male petitis. + +.NHO + VAR AR BEDEN 317 +.NTO + +Setu aze an tri mank braz hag a zeu, an eil pe hegile, +avechou zoken ho zri var eun dro, da renta didalvoud +hor peden. + + Ha da genta, lod a bed, heb beza, nag heb klask en +em lakaad en eur stad vad dirak Doue : Mali petitis. + Eur galoun disklabez a bec’hed, ervez S. Jakob a +Nizib, a zo aleiz guelloc’h peden eged an holl gomzou +a c’hell hor muzellou da lavared. Eun ene mad ha ne +ra nemed en em zerc’hel gant karantez dirag Doue, a +denno varnhan grasou an Env kalz kentoc’h eged na +raio holl goulennou eur galoun stag ouz ar pec’hed. + Beza er stad a c’hras pe gaoud eur guir c’hoant da +zilezel an dizurz, setu eta, araog pep tra all, ar pez a +c’hell lakaad an Aotrou Doue da gleved hor peden. Euz +a gement-se, me ho kemer hoc’h unan da destou.. + Kavoud a rit e toull ho tor eur paour hag a vag ou- +zoc’h en he galoun eur gasouni direzoun. Ken aliez +gueach ha ma kav an dro, ne vank morse d’ho tispri- +joud, d’ho tismeganzi. Eur veach, diou ha teir, lakeomp +tregont gueach mar kirit, ec’h ankounac’hait he ingra- +tiri hag an implij fall a ra euz ho madoberou ; mez +dond a raio eun devez ma lavarod : « Evid an anaoudegez +vad a ziskouez, e talv nebeud d’in ober d’hezan ar vad +a raan ! Hag hen dilezot. + E leac’h ar paour dirak ar pinvidik, kemeromp ar +pec’her dirak Doue. + Ar pec’het a zo enebour an holl c’halloudek : Euz a +holl vadoberou he Grouer ne ra ken implij nemed evit + +.NHO +318 VAR AR BEDEN +.NTO + +melkonia he vadoberour : Dizenori a ra he hano ; her +goud a ra ha koulzgoude falloud a ra d’hezan kender- +c’hel da veva en dizurz. + Hag e sounj d’heoc’h e c’halfe Doue selaou eun +hevelep peden ? + Ne dle ket hen ober, ha n’her gra ket. + Setu hen o vond, var he gar a vrezel, da beur-zistruja +pobl Israël. En eun taol kount, dourn an Aotrou +Doue en em astenn a dreuz an hent evid hen diar- +benn. Diskaret var an douar, hag o velet ar c’houn- +troun o virvi dija en dro d’he izili evel en eur c’horf +anter-varo, Antiochus, ar roue difeiz, a ra he beden da +Zoue. Goulen a ra trugarez ha pardoun, ha Doue +d’hezan na pardoun na trugarez ne ro : pec’her eo, ha +guir c’hoant da zistrei n’hen deuz ket : mervel a ra heb +ma ve bet selaouet he beden. + + Va Breudeur ker, hag anavoud a reomp-ni brema +perak kement a bedennou a jomm dinerz ha dic’hal- +loud. Piou ac'hanomp a c'hell e guirionez lavared : ne +meuz, me, pec’hed hebed var va c’houstianz, pe mar +deuz unan benak ne meuz ken aket nemed da ober +anhezan pinijen. + Pa sko ar boan, an dristidigez, ar c’hlenved var dor hon +ti, neuze guir eo,e teu da zounj d’heomp a Zoue ; keme- +red a reomp, goude beza hen dilezet re bell, hent an iliz. + Pedi a reomp, rak ma rankomp anzao n’euz nemed +Doue hag a c'helfe, e guirionez, ober d'heomp ar vad a +c’houlennomp. + +.NHO + VAR AR BEDEN 319 +.NTO + + Mez Doue, euz he gostez, ha ne c’helfe ket respount +d'heomp : « Piou oc'h-c'houi, a be bann, a be gevren ? +N’oc’h ket euz va jervicherien ; n’hoc’h anavezan ket. » +— « Eo, hoc’h anavoud a raan. Keit ha ma kavit euruz- +ded en ho tizurz, ne brizit ket dond da m’ c’haoud ; +dourn ar malheur eo ho tigas ; mez ho pec’hed a zigasit +d'hoc’h heul ; diout-han ne fell ket d’heoc’h distaga ho +kaloun, ho pedi a raan da zistrei, ne zistroit ket ; c’houi +a m’ fed da gemered ouzoc’h truez : truez hebed na ge- +merin. + Distroit ouzin, ha me zistroio ouzoc’h ; va zelaouit +ha me ho selaouo. » + + Ouzpenn ma pedomp aliez gant eur galoun stag ouz +ar pec’hed, e pedomp aliesoc’h marteze evit goulenn +traou noazuz d’hon ene paour : Mala petitis. + Va Breudeur ker, pa reomp var-n-omp hon unan eur +zell piz ha leal, e rankomp anzao e zeuz en hor spered +kalz a denvalijen hag en hor c’haloun kalz a zempladurez. + Ac’hano kement a bedennou great da Zoue evit +goulenn, aliez heb he zounjal, traou noazuz d’hor zilvi- +digez. Pouezomp mad, hor pedennou ha guelomp. + Goulenn a reomp, mar kirit, iec'hed ar c'horf. En- +han he-unan ar goulen a zo mad, rak e touez holl +vadou ar bed-ma, ar iec’hed a zalc’h ar renk kenta : heb +iec’hed na danvez, nag enor ne zigasont eur guir blija- +dur. Mez marteze ar iec’hed a c’houlennit a dle kas da +fall eur iec’hed all a huelloc’h priz : iec’hed an ene ! Nag +a bet a zo bet digaset varzu Doue gant ar c’hlenved, ha + +.NHO +320 VAR AR BEDEN +.NTO + +gant ar iec’hed pelleat diout-han. Eur prosez ho c’heuz ; +goulenn a rit digant Doue ar c’hras d’her gounid ; ha +marteze, mar her gounezit, rak ma rit eur prosez disleal, +c’houi a raio gaou ouz ho nesa, ha var eun dro, gaou +ouzoc’h hoc’h—unan. + Goulenn a reomp enoriou, danvez, galloud ! ha beza +vez-hen atao evit galloud guelloc’h servicha Doue, evit +ober brasoc’h aluzennou, evit reï talvoudusoc’h skouer +vad ? her c’hredi, her zounjal a reomp marteze ; mez +marteze ive an Aotrou Doue hag a lenn e plegou muia +kuzet kaloun an den, a vel ne reomp d’hezan hor peden +nemed er guel a falz plijadureziou ar bed-ma : ar berra +hent evid hor c’holl, evel ar pounnera taol a c’helfe da +skei varn-omp, e ve selaou hor peden, ha rei d’heomp +ar pez a c’houlennomp, ha neuze, tad mad ha gouezieg, +e nac’h ouzomp evid hor mad, ar pez a fell d’heomp da +gavoud. En em glemm a reomp aliez, her goud a raan ; +mez, eun deiz da zond, pa anavezimp mad hor guir +interest, e lavarimp gant sant Ogustin : Bennoz d’heoc’h, +o va Doue, rak ma selaouit ac’hanon ervez izomou va +zilvidigez ha nann ervez ioulou faziuz va c’haloun. + Euz ar seurt pedennou-ze, ker stank koulzgoude en +hon touez, e teu Doue d’en em glemm el leoriou sakr ; +« Servire me fecisti peccatis tuis, et laborem mihi prœbuisti +iniquitatibus tuis : C’hoant ho c’heuz e kemerfen perz en +ho pec’hejou, hag ho tizurziou a m’ laka nec’het. Dre +bleg va c’haloun, hon douget d’ho zelaou ; ha koulzgoude, +mar selaouan, e lakaan e dourn va c’hrouadur ar goun- +tel-ehun a dle laza he ene : Perak na heulit-hu ket ar + +.NHO + VAR AR BEDEN 321 +.NTO + +venojen merket ganhen : Quœrite primum regnum Dei +et hæc omnia adjicientur vobis. Gloar Doue, baradoz +Doue, silvidigez an ene, er penn kenta ; an traou all, +en eil renk, ha c’hoaz ne dleit ho goulen nemed e ke- +ment ha ma c’hallont hoc’h harpa var hent an Envou. + Respount a reot marteze d’in : « evidon-me, ar pez a +c’houlennan dreist pep tra, eo ma reno karantez Doue +e m’ c’haloun, ha ma vezin atao treac’h da m’ holl +dechou fall, ha koulzgoude, en desped da m’ fedennou, +pet gueach na vez ket va zempladurez treac’h da m’ bo- +lontez vad. » + Va Breudeur ha va C’hoarezet kristen, ho komz a +c’hell beza guir ; kared a rit Doue ; ne c’houlennit digant- +han nemed ar c’hras d’her c’hared muioc’h hag evelkent +e rankit aliez lavared : ho pet ouzin truez, o va Doue, +pec’her paour ma zoun. Mez piou da damal : Doue, ar +beden, pe c’hui ? Va Breudeur ker, ne damallomp na +Doue nag ar beden ; en em damallomp hon unan, rak +aliez ne bedomp ket en doare ma zeo dleet. + + Kement hini a lavaro : « Aotrou, aotrou ! » ne gavo +ket a zigemer e rouantelez an Env. Red eo, pedi gant +eur guir c’hoant da jervicha Doue ; red eo pa beder, +goulenn ar pez ' zo mad ; mez red eo ivez her goulenn +ervad, evel ma fell da Zoue. + 1° Red eo pedi gant humilite ha gant resped. Doue +zalc’h penn d’ar re ourgouilluz hag a ro he c’hras d’ar +re humpl. Guelit ar farizian hag ar publikan. Ar c’henta +a ia er penn, huella euz an templ ; ne briz na plega he + 21 +.NHO +322 VAR AR BEDEN +.NTO + +dal na plega he c’hlin ; e leac’h displega he izomou e +tispleg ar mad a gav ganthan a ra. Egile, daoulinet, +pleget he benn, a sko var boull he galoun : anzao a ra +pegen doaniuz eo he stad ; pardounet eo. + Va Breudeur, penaoz e pedomp-ni ; pe seurt resped +e zigasomp-ni d’hon heul en ilizou Jesus-Krist ? pa gao- +zeomp ouz Doue, ha diskouez a reomp-ni ker braz resped +a ziskouezomp dirak eun den hag a zo er c’hargou huel ? + + 2° Red eo pedi gant evez. Eur gomz, skrifet el leoriou +sakr, a gouez var benn kalz ac’hanomp : Populus hic +labiis me honorat, cor autem ejus longe est a me. Ped +gueach ne bedomp-ni ket a c’hinou hebken ? Hor penn +' zo dizolo, hon daoulin pleget, hor muzellou a finv : +Labiis me honorat. — Mez hor spered, mez hor c’haloun, +peleac’h e maint ? Doue koulzgoude a zell ouz ar galoun +da genta ha dreist pep tra : Deus autem intuitur cor. +Penaoz esperoud hor zelaouo ma n’en em zelaouomp +ket hon unan. Pa vank, dre hor faot hon unan, hor +spered hag hor c’haloun da bedi da heul hor c’horf, ar +beden a goll he hano : n’eo mui nemed trouz muzellou. + + 3° Erfin, va Breudeur ker, peleac’h e ma ar re a bed +gant eur guir feiz ; ar re a lavar : Si vis, potes me mun- +dare ; peleac’h ar re a gendalc’h da bedi, heb en em +skuiza ; a c’hortoz, a laka gortoz var gortoz (Expecta, +reexpecta) ken na blijo gant Doue ho zelaou ? + Ha c’hoant ho c’heuz-c’houi da veled eur beden great +evel ma zeo dleet ?— « Ha setu, eme an Aviel, eur vaouez +a Ganan o tond da gavoud Jezuz, en eur grial : Aotrou, + +.NHO + VAR AR BEDEN 323 +.NTO + +ho pet truez ouzin, rak va merc’h a zo gwall gaset gant +an droug-spered. — Ha Jezuz ne respountaz ger, hag he +ziskibien tostaad out-han ha lavared : kasit-hi diou- +zoc’h, rak krial a ra var hor lerc’h. — Ha Jezuz lavared +d’hezi : n’ounn digaset nemed evit ar re euz pobl Israel +ho deuz izom a zikour. Hag hi dond, hag en em strinka +d’he dreid en eur lavared : Aotrou, va jikourit. — Hag +hen respount : N’eo ket mad kemered bara ar vugale +evid hen taol d’ar jas. — Hag hi lavared : guir eo, +Aotrou ; koulzgoude ar jas a zebr ar bruzunachou bara +a gouez e starn an daol, euz a dorz ho mestr. Ha Jezuz +lavared d’hezi : Braz eo ho fizianz ; ra vezo great evidoc’h +ervez ho c’hoant : Fiat tibi sicut vis. » Hag he merc’h, +d’ar pred-se krak, en em gavaz pare. + Va Breudeur ker, e peden ar Gananeen, guelit pebez +fizianz, guelit pebez perseveranz ! mez ivez guelit pebez +burzud a ra evit-hi mab Doue. Lavared hen deuz : « E +guirionez, e guirionez, mar ho pe feiz, eur feiz, eur +fizianz ha ne ve ket brasoc’h evid eur c’hreunen seneve, +e tiblasfac’h menezion. » Ia, eur beden great mad a zo +treac’h da Zoue he-unan. + Setu perak, va Breudeur, pedomp, pedomp a greiz +kaloun, pedomp heb en em skuiza morse, pedomp evel +ma fell da Zoue, ha mar hon deuz aoun na ve ket great +mad hor pedennou, da vihana lavaromp aliez : + Va Doue, deskit d’heomp pedi : Domine, doce nos +orare. + AMEN. + +.NPO + (324) + + + II + + Jesus doktor an dud + ———————— + + Magister vester unus est. + Magister vester Christus. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + An dud n’en em glevont ket evit rei d’an nesa ar pez +a zo d'an nesa : n’en em glevont ket muioc’h evit rei da +Zoue ar pez zo da Zoue. Ouz piou senti ? + Ar bed-ma, zo evel eun horolach. En horolach, pep +tra hen deuz he renk, he labour. + Hogen, me vel er bed, he renk, he labour merket +d’an Env, d’al loan mud, d’an heol, d’ar vreunen blouz... + Daoust hag an den a ve lezet gant Doue da veza fall pe +vad ervez he volontez, da vont a gleiz, a zeou, ervez ma +sonj ?.. An dra-ze ne c’hell ket beza. Hen eo roue an +douar hag a dle kaout ive, — muioc’h, — a rank kaout +ive he renk, he labour, he benn beach. + Ha krouet e ve hen evit traou ar bed-ma hebken ? +Nann. An dra-ze ne c’hell ket beza. + Er bed, petra zo ? Enoriou, madou, plijaduriou. Mez +tremen a reont. Keit ha ma padont e lezont c’hoaz ar +galoun goullo : Affer, affer... Aliez d’ho heul e teu neac’h + +.NHO + JESUS DOKTOR AN DUD 325 +.NTO + +ha poan... Ne zavont ket an den dreist a loened mud.... +Ha goude beza tanveat anezho e ranker lavaret : Vani- +tas, vanitatum et omnia vanitas. Ia, koumoul, traou +netra, holl draou ar bed-ma, præter amare Deum et illi +soli servire. + Setu aze evit petra eo bet krouet an den : evit ana- +voud Doue, he garet, he zervicha. + Mez piou a zesko d’heomp anaout Doue ? Piou he +garet, he zervicha evel ma zeo red ? — Magister vester, +unus est, christus. + * + * * + Pa deu eun den da glask hon trei a du ganthan, tri +c’houlen da ober : + 1° Piou oc’h—c’houi hag a berz piou e teuit ? + 2° Pe seurt mennoz ho tigas ? + 3° Ha gouzout a rit—c’houi mad, ar pez a glaskit deski +d'heomp. + Jesus-Krist a zo deuet hag a respount : Piou oc’h- +c’houi ? — Mab Doue ha Doue va-unan. Euz he berz e +teuan. Mab Doue... etc... Testeni au brophetet ; — tes- +teni an Tad hag ar Speret Santel : Hic est filius meus +dilectus in quo mihi bene complacui ; — testeni ginevelez, +buez, maro, burzudou hor Zalver ; testeni he Ebestel... +Testeni ar sperejou brasa... Mar deo maro Sokrat, +maro eun den fur, a lavare unan, maro Jesus ' zo maro +eun Doue. + Dirak Napoleon, eun devez, eur general a lavare traou +divar benn ar relijion. « — Keuz a meuz, a lavaraz + +.NHO +326 JESUS DOKTOR AN DUD +.NTO + +d’ezhan an Impalaer, da veza ho kreat general. Me +anavez pell ' zo petra eo eun den ha Jesus-Krist a zo +ouspenn eun den, kredit ac’hanon. » + Doue eo, eta, ha guir hen deuz da zont da gelenn ha +da veza selaouet. + + Pe seurt mennoz hen digas ? — Pe seurt mennoz ? +Guelit petra ' reas : Transiit benefaciendo et sanando +omnes ; petra lavaras : Beati qui persecutionem... beati +qui... ; petra hen deuz savet etouez an dud : Jam non +dicam vos servos, sed amicos... Netra ken kaer eget he +vuez penn-da-benn, netra ker kaer, ive, ha ken gla- +c’harus eget he varo... Daou zevez araog ma varvas, +etc... Ma hen deuz prezeget n’eo ket bet, sur, evithan +he-unan. Rak n’hen deuz kavet, etouez an dud, anaou- +degez vad hebed. + + Ha gouzout a rea hen mad ar pez a glaske deski +d’heomp ? — Ia, rag Doue eo. Doue a vel pep tra, ' ana- +vez pep tra. — Ar religion hen deuz skignet a zo al +liamm a stag an den deuz an Aotrou Doue ha deuz ar +baradoz. Jesus-Krist ' anavez mad petra eo Doue, petra +c’houlen, pehini eo an hent da vont d’an Env. + Anavoud a ra ive petra eo an den, rak den eo he- +unan : Tentatum per omnia pro similitudine absque +peccato. + Ne c’hell ket eta hon troumpla. Ha rak-se eo hon +doktor, hor guir mestr-skol... Red eo eta he zelaou, +senti outhan. Muioc’h zo : + +.NHO + JESUS DOKTOR AN DUD 327 +.NTO + + * + * * + Magister vester unus est Christus : n'euz doktor all +hebed nemet-han. + Hag e teufe eun eal da brezeg d’heoc’h eun Aviel +dizhenvel, n’her c’hredit ket, eme sant Paol. Ha koulz- +koude, prezeg a rear eneb Aviel Jesus-Krist. + Ama, adarre, tri goulen da ober. 1° Piou oc’h-c’houi ; +2° a berz piou e teuit ; 3° ha goud mad a rit ar pez a +lavarit ? + + Piou oc’h-c’houi ? Selaouit sant Paol (II. Tim. 3. 1.) : +Erunt homines, seipsos amantes, cupidi, elati, superbi, +blasphemi, parentibus non obedientes ingratis, scelesti, sine +affectione, sine pace, criminatores incontinentes, sine +benignitate, proditores, protervi, timidi et voluptatum +amatores magis quam Dei, habentes speciem quidem +pietatis, virtutem autem ejus abnegantes, et hos devita +semper discentes et nunquam ad scientiam veritatis, +pervenientes, resistunt veritati, homines corrupti mente ; +reprobi circa fidem... + + A berz piou e teuont... Setu Voltaire, Rousseau, Lu- +ther, setu ar falz-doktoret deuz hon amzer : a berz +piou e teufont nemet a berz an hini a lakeaz da genta 'n +den da fazia pa lavaraz d’ezhan : Nequaquam moriemini, +sed eritis sicut dii scientes bonum et malum. — A berz +hennez, ive, e teu ar re ' ra hirio brezel da religion dre +al leoriou fall, dre ar c’hazetennou milliget, dre an dud +fall hag a zo paet evit distaga an den deuz Doue. Sellit, + +.NHO +328 JESUS DOKTOR AN DUD +.NTO + +guelit, selaouit. Petra ra d’an den-ze ar pab... an iliz... +ar relijion ? Drouk ebet. Ha koulzkoude, mantruz eo +klevet ar pez a lavar en ho enep. Tud milliget ! ho la- +bour a voue bet lavaret gant Jesus diwall out-han : Si +me persecuti sunt, et vos persequuntur. + + Pe seurt mennoz ho deuz ? A fructibus eorum cognos- +cetis eos. + Petra ' lavar Jesus-Krist, an Iliz, he ministred ? Karet +Doue, en em garet hon-unan ervez Doue, karet an nesa. + Hag hi petra ' lavaront ? Ar religion ! mad da netra. +Petra lakeont en he leac’h ? — Doue an aour, doue an +enor, doue ar blijadur... Tud digar ! O lavaret d’an dud +n’euz Doue na baradoz hebet, ne lezont gant ar paour, — +gant an daou farz deuz tud ar bed-ma, — netra d’ho +frealzi en ho foaniou. + Ar religion ebken a skor al labourer, a ro frealzidi- +gez d'an den klanv, a zoupla anken an den glac'haret, +a ro esperanz pa goller an dud, a ro nerz da zougen ar +c’hroaziou... Tud paour a vo ar muia atao. Daelou vo +bepred. Ha neuze, abred pe zivezad, e vo ar vered ; +ennhi, holl draou an douar a iel e teuz. + + Hag anavoud a reont ar pez ma kozeont divar he +benn ? — Nann. + — Me zo ' vont da galvez : — iit d’ar skol gant eur c’hal- +vez ; me zo ' vont da vortolod : — iit d’ar skol gant eun +den a vor. Mad, abarz komz a religion eo red he studia ; +— gouzout mad petra eo Doue ; — kaout skiant ar +zent. + +.NHO + JESUS DOKTOR AN DUD 329 +.NTO + + Hag ar fals doktoret ? Gant piou int bet er skol ? Gant +tud fall ha na ouzont netra. + Morse eta ne veritont beza selaouet. + Evelse bezet great. + + + + + + + + * * * + + +.NPO + + + III + + Prezegen var Zakramant an Aoter + + ——————————— + + Ego sum panis vitæ + Me ' zo ar bara a vuez. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Adorasion ' zo en ho parrez. Holl e teufot d’ober an +adorasion. Holl e rafot eur gofesion vad hag eur gom- +munion evel ma zeo dleet. + Mez ar gommunion, kristenien, n’eo ket da gemeret +hebken, bep tro ma ve adorasion pe mission en eur +barrez, n’eo ket da gemeret hebken, eur veach ar bloaz +da bask, mez da gemer aliez, c’hoant a m’ beffe da +lavaret da gemeret bemdez. Ego sum panis vitæ : me zo +'r bara ' laka da veva, eme Jesus-Krist. Rak-se, an hini +hen deuz c’hoant da veva ervez Jesus-Krist a dle kemeret +aliez euz ar bara-ze. Hag e karfen lavaret deoc’h, hirio, +e berr gomzou, an dalvoudegez a c’helfot da denna deuz +ar gommunion. + Sant Thomas, o kozeal divar benn Sakramant an +Aoter a lavare : Beza 'z eo eur bara, eun tammik henvel +deuz an hini ' ve kavet var an daol e pep ti. Doue, evit +chomm ganheomp, hen deuz kemeret liou ha blaz ar + +.NHO + VAR ZAKRAMANT AN AOTER 331 +.NTO + +bara, rak ma ra Sakramant an Aoter evit hon ene ar +pez a ra 'r bara evit ar c'horf. + Hogen, evit ar c’horf, ar bara ' deu : 1a) da rei d’heomp +a nevez an nerz a gollomp dre hon labour ; 2l) ar bara +hon laka da greski ; 3de) ar bara hon laka da veza +laouen. + Evit hon ene, Sakramant an Aoter a ra ar memez +tra. + * + * * + Ar gommunion a deu da renevezi hon nerz. + Va Breudeur ha va C’hoarezed kristen, nerz a gol- +lomp, bemdez. Evit hor c’horf netra surroc’h. E berr am- +zer e zafe da netra ma na vemp, atao, var ervez. Eur zac’h +goullo ne jom ket pell en he zav, a lavare hon Tadou koz. +Dribi ' ranker. N’euz par d’ar bara evit derc’bel an den +en he bloum. Doue, evel dre virakl, a laka 'r bara-ze +d’ober heol en hon izili ha goad en hor goazied. + Mad, kristenien, ar pez a ziguez evit ar c’horf a +ziguez, ive, evit hon ene. « Er bed-ma, ' lavare sant +Ogustin, e roomp taoliou, avechou. Mez skoet e ve var- +n’homp ive taoliou. Hag aliez an taoliou-ze ' ve ken +pounner, ma na zantomp mui tammik nerz ebet en hon +ene. » + Piou en ho touez, va Breudeur ker, zoken an hini zo +'r guella gant Doue, n’hen deuz ket, avechou, santet he +dammik kaloun o vankout d’ezhan ? Piou, d’eur mare +pe da vare deuz he vuez, n’hen deuz ket bet difizianz +deuz an dud, diskredet var an Aotrou Doue ha bet ten- + +.NHO +332 VAR ZAKRAMANT AN AOTER +.NTO + +tet da glask he blijadur er bed, var digarez ma zeo diez +kerzet var hent ar baradoz ? Oh ' d’ar mareou-ze, dreist +holl, pa vez ar galoun kaset da netra, pa vez an ene +kemeret, gounezet gant an drouk-spered, d’ar mareou-ze +eo mad mont da gommunia. Gellout a reomp, sur eo, +kaout nerz da stourm en eur ober actou a feiz, a esperanz, +a garantez. Chacha c’hellomp, dre ar beden, gras Doue +varnhomp. Mez netra ne roio d’an ene kement a nerz +eget ar gommunion. — « An hini ' zreb va c’horf hag +a ev va goad er gommunion, eme Jesus, a vezo ennhon- +me ha me vezo ennhan : Qui manducat meam carnem et +bibit meum sanguinem in me manet et ego in eo. » Daoust, +Breudeur ha C’hoarezet kristen, ha bresk e c’helfemp +beza, ha dinerz a c’helfemp en em zantout c’hoaz, pa +vezomp harpet var hor Zalver Jesus-Krist. + + Histor : Sonis e Patay. O vont d’ar stourmat, eur mi- +gnon a c’houlenne diganthan ha n’hen doa ket aon. +Sonis hen doa kommuniet deuz ar mintin, en devez-se. +Hag en eur lakaat he zourn var he beultrin, e lavaras : +« Doue ' zo aze : rak petra 'm beffe aon ? » + * + * * + Ar gommunion a ro nerz d’hon ene ; a ro dezhi an +nerz a goll bemdez, dre an tentasionou, evel ma ro 'r +bara nerz d’ar c’horf goude ma ve bet dinerzet gant +tomder an heol pe skorn ar goan. + Mez n’eo ket avoallac’h kaout nerz en hon ene. Red +eo he lakaat da zigeri, da greski. N’euz forz pegen krenv + +.NHO + VAR ZAKRAMANT AN AOTER 333 +.NTO + +e vo eun den, ma chomm, atao, bihan e vo eun dra +fall awalc'h... + Eun devez, sant Ogustin ' oa, gant glac’har ha mel- +koni, o sonjal en he vuez tremenet. Ha leac’h hen doa +'r paour-keaz den, da lakaat he speret diez. Er penn +kenta deuz he vuez oa bet gwall droet gant ar bed. Dile- +zet hen doa he vuez fall : deut oa varzu Doue. Hag e +sounje penaoz en em gemer ar guella evit dont da veza, +nann eur zant, mez eun den mad. + Hag e klevaz eur vouez o lavaret d’ezhan : « Ogustin, +» kea da gommunia. Ma zez da gommunia, n’eo ket +» Doue ' vezo chenchet ennhoud, mez te vezo chenchet +» e Doue. » + Da lavaret eo, va Breudeur ker, ma zez da gom- +munia n’eo ket Jesus a gemero plegou fall Ogustin, +mez Ogustin a gemero karantez Doue , madelez +Doue, justis Doue. Deuz a zen dont da veza henvel ouz +Doue ! Setu aze hag a zo brasaat, kreski. + Hag e guirionez, va Breudeur ker, ar re ' ia da gom- +munia aliez, — nann holl evelkent, rak lod ne gom- +muniont ket evel ma zeo dleet, lod ne deuont d’an daol +zantel nemet dre voazamant hag ennho ar gommunion +a ra, evel eul louzou kemeret araog he vare, var eun +den klanv, —— mez ar re ' ra kommunionou mad a zo, en +ho buez, eun dra benag euz a Zoue. Ho drem a zoug +varzu ennho ; ho c’homz leun a zousder a ra plijadur ; +en ho speret e zo eun dra benag hag a entent guelloc’h +an traou, en ho bolontez eun nerz hag ho foulz, atao, +d’ober mad..., etc. Histor sant Hyacinthe... + +.NHO +334 VAR ZAKRAMANT AN AOTER +.NTO + + * + * * + + Ar gommunion a deu da rei levenez. + Digarez a ve kavet da jomm heb kommunia. Ma ve +red dalc’her ar galoun atao e stad da vont da gommunia, +neuze na ve plijadur ebet ken... neuze, na dans, na par- +doun, na foar. + Hennez eo, lavar an dud. Selaouit brema lavar Jesus. +Eur veach, Jesus a rea eun diskuiza, e kichen eur puns, +pa deuaz eur plac’h iaouank da gerc’hat dour. Ar plac'h +iaouank-ze he doa klasket, 'n dra c’helle, he flijadur +ebarz er bed. Er plijadureziou-ze he devoa lezet zoken, +tammou deuz he enor. Ha Jesus a lavaraz d’ezhi : « Oh ! +ma guesfet pegement e zo muioc’h a blijadur o c'heul +an Aotro Doue : Si scires donum Dei ! » + Hag e guirionez, va Breudeur ker, daoust hag ar plija- +duriou a ro ar bed a c’hell beza lakeat e kemm gant +ar plijaduriou a ro an Aotrou Doue. Holl ho peuz bet +kemeret kalz pe nebeut deuz plijaduriou ar bed. Ous- +penn-ze, beza ' zo en ho zouez ha n’int ket difennet... + Mad, pet gueach eo bet karget ho kaloun gant ar pli- +jaduriou-ze ? Daoust hag aliez n’ho deuz ket lezet var ho +lerc'h tritidigez ha morc'hed ? Ar guir, blijadur, an +hini ' laka 'n den eürus, eo an hini c'heller kemeret heb +aon na mez. Plijaduriou ar bed ' zo prenved enho... +Mez ar plijaduriou a gaver gant an Aotrou Doue a zo +iac'h ha sansun bepred. Ar c'hristen a zigemer, aliez, +hag e giz ma zeo dleet, Jesus en he galon dre ar gom- +munion, a vo laouen he lagad atao, eün he zell, eaz he + +.NHO + VAR ZAKRAMANT AN AOTER 335 +.NTO + +goustianz, etc... Menec’h, sœurzet, tud devot, ral e ve +du ho zal... + * + * * + Kemerit, eta, hirio, ar mennoz santel da gommunia +alies ha da gommunia mad. Var an douar e vezoc’h euru- +soc'h... Er baradoz e vezoc’h sent divezatoc’h. + Evel-se beza great. + + + + + + + * * * + + + +.NPO + + + + IV + + + An Heur Zantel + + ——————————— + + + Meur a heur, tremenet en hor buez. + Evit piou ? En eur ober petra ? Pegement a dalvont, +dreist holl, dirag Doue ? + Hag holl int-hi bet heuriou santel ? + Setu eun heur all, an Heur Zantel he hano ! + Penaoz hag e peleac’h he zremen guelloc’h eget ama. +Eun devez tremenet e c’harz aoteriou Jesus a dalv dek +kant tremenet er bed : Quia melior est dies una in atriis +tuis super millia. Ps. LXXXIII. + * + * * + E petra sounjal epad an heur-ma ? + Gueach all sant Paol a lavare : Christus heri, hodie et +in sæcula : Jesus-Krist a voa deac’h, a zo hirio, hag a +vezo da viken. + Jesus-Krist a ioa deac’h : + Evit hon prena : — E Bethlehem, — E Nazaret, — +Var ar groaz, — o klask an danvad dianket. + Ha ni, deac’h ive marteze, ne zounjemp ket ennhan, +n’her zelaouemp ket, a dec’he pell. + +.NHO + AN HEUR ZANTEL 337 +.NTO + + Jesus-Krist a zo hirio. + Evit hor mad, hor zelaou : — Var an Aoter : Cum +dilexisset suos, in finem dilexit eos. + Ni ive hirio, — tost d’ezhan, — a unan ganthan... +Oh ! nag hir eo an noz ! Veni, noli tardare... Omnia sunt +parata. + + Jesus-Krist varc’hoas kenta : + Er gommunion hag o lavaret d’heomp : Ego ero mer- +ces tua magna nimis. + Ha ni: Vivo ego, jam non ego, vivit vero in me Christus. + Jesus-Krist, varc’hoas goude : Hor c’hurunen en Env. + Ha ni neuze, eurus ganthan da viken. + Sounjomp mad en teir guirionez-se. + * + * * + Va Breudeur ker, er bed-ma pep tra ' dremen. Treme- +net eo ive an heur-ma. + Komzet hon deuz kaloun ha kaloun gant Jesus-Krist. +— Hen trugarekeat, — her meulet, — hon deuz ; — +goulennet he c’hrasou, — goulennet dreist-holl ma vo +iviziken, peb heur henvel deuz houn-ma,tremenet dirak +Doue, er guel a Zoue, o veuli Doue, evit ma teuio var- +lerc’h, eun heur eurusoc’h... eun heur heb fin, heb +kemeskaillou a boan, a dristidigez... heur ar baradoz. + * + * * +- Ha brema, lavaromp : Kenavo, o va Jesus! Pe vel- + 22 +.NHO +338 AN HEUR ZANTEL +.NTO + +loc’h c’hoaz : Jesus deuet da m’ heul dre ho karantez : In +pace, in idipsum dormiam et requiescam. + Evel eur c’hrouadur var galoun he vamm, ra gouskin +en eur zonjal ennoc’h, en ho madelez, en ho karantez, +en ho peoc’h, en eur lavaret : Meulet ra viot, hirio, +varc’hoas, da viken. AMEN. + + + + + * * * + + + +.NPO + + + V + + Aliou eur pastor d’he barrisionis goude eur mission + pe adorasion + + ———————————— + + Regnum Dei intra vos est. + C’houi zo brema, e rouantelez Doue. + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Eun dra gaer eo guelet, epad eiz devez, eun iliz leun a +dud diredet ennhi evit pedi Doue, evit selaou komzou +Doue, evit deski lezen Doue, evit meuli Doue, goulen +pardoun ouz Doue. + Ha koulskoude setu ar pez hon deuz guelet er zizun +dremenet. Deut oc’h holl, pedet ho c’heuz, keuz ho +peuz bet d’ho pec’hejou... Transtulit quoque Dominus +peccatum tuum, non morieris. Ar peoc’h a zo great etre +Doue ha c’hui : holl oc’h brema bugale da Zoue. Doue +' zo eat ganeoc’h euz an iliz-ma d’ho ti : Depositum +custodi. Grit ma n’hen devezo ket a geuz : taolit evez +d'he goll, d’her guerza : grit ma c’hen em blijo ganeoc’h. +Mez evit-se grit evel eun iliz deuz ho ti : + 1a) Eun ti a beden, a veuleudi da Zone ; + 2l) Eun ti a respet, a zoujans Doue ; + 3de) Eun ti a urz vad, a berz an holl ; + 4re) Eun ti a garantez, etre peb den. + +.NHO +340 ALIOU EUR PASTOR GOUDE EUR MISSION +.NTO + + * + * * + 1.—— Eun ti a beden. —— Non in solo pane vivit homo, sed +in omni verbo quod procedit de ore Dei. Ar beden eo bara, +magadurez an ene. + Pedi mintin ha noz, pedi holl, koz ha iaouank, mestr +ha mevel, deski d’ar vugale pedi, derc’hel mad ma pe- +dint. Tad ha mamm ha na zeskont ket d’ho bugale +pedi, tad ha mamm evit hanter hebken. + + 2. —— Eun ti a respet —— Ger ebet morse enep ar reli- +jion. Respet ive da hano Doue : morse, na sakreou na +nondeou. — Respet c’hoaz d’an den he-unan : Komz vil, +komz lous hebet morse. Beilla dreist holl, e kever an +dra-ze, e kever ar vugale iaouank hag e kever ar miti- +zien. Rak, siwas ! aliez plac’h ha mevel a goll bugel. + + 3. —— Eun ti a labour ervez Doue, a labour kinniget +da Zoue. + Peb den a rank labourat ervez he stad : Lod gant ho +fluen, lod gant ar c’hi-koun, lod gant ar bal, an alar... +Al labour n'eo ket eun dizenor. An didalvez a zalc'h +dindan an heol eur plas didalvoud. Mez en eur labourat +evit ar c’horf, labouromp ive evit hon ene... Lod a la- +bour enep Doue, lod heb kaout sounj a Zoue. Labou- +romp da heul an Aotrou Doue... Labouromp atao a +du gant Doue. + + 4. —— Ti a urz vad. Peoc’h ha karantez etre an daou +bried : Anez e veffent evel daou c’haleouner, chaden- +net an eil ouz egile. + +.NHO + ALIOU EUR PASTOR GOUDE EUR MISSION 341 +.NTO + + Skuer vad a berz ar pennou tiegez. — Mar lavarit d’ho +mevellien : kit da labourat heb mont asames gantho, e +reint, sur, labour fall. Mez mar lavarit d’ezho : Deomp +d’ar park, ha ma labourit gantho kewred, e raint la- +bour vad. Evelse ive, ma lavarit d’ho pugale, d’ho me- +vellien : iit d’an ofern, iit a govez, lavarit ho peden- +nou heb ober hoc’h-unan ar pez a lavarit d’ezho, ne rint +ket kalz a van. Mez, ma lavarit d’ezho ober eun dra +benag hag a rit hoc’h-unan, e rint atao anezhan a volon- +tez vad. + + Dorn karantezuz, mez ive nerzus, evit renka pep tra +ha pep den : Firmiter et suaviter. Lakaat eun hual d’an +troad re skanv, eur vistign d’ar penn re avelek, eur +vorail en nor, d’an trezenner. Arabat lakaat ar vaz en +tân, mez he espern, ha ma vez red, labourad ganthi. + Goude an dra-ze holl, ma na c’heller dont da renka +mad an tiegez, ne eller ober tra all nemet vouela ha +pedi... Histor santez Monica ha sant Augustin. Monica ’ +c’hounezaz dre he daelou, he fedennou, he mab da Zoue. +Griit eveld’hi. Nerzuz eo bepred ar beden var kaloun +Doue. + AMEN. + + + * * * + + +.NPO + (342) + + + + + + Ne 'z eus netra war ar bajenn-mañ. + + +.NPO + (343) + + + + + + + + PEMPED LODEN + + + + * + + +.NPO + (344) + + + + + + Ne 'z eus netra war ar bajenn-mañ. + + +.NPO + + + I + + Ar sarmoun var ar pec’het, kempennet ha renket + evit beza great en eur pardon + + ————————————— + + Peccavi, et quid mihi accidit triste ? + Pec’het e meuz, ha pe seurt droug a zo + c'hoarvezet ganhen-me ? + + + VA BREUDEUR KER, + + An Aotrou Doue a lavar d’an dud : « Bezit santel +abalamour ma zoun santel va-unan. » Beva heb san- +telez a zo mond a eneb bolontez an Aotrou Doue. Rak +n’hen deuz hor c’hrouet nemet evit ma vezimp, goude +eur vuez digaillar var an douar, sent ha sentezet en he +varadoz. + An iliz, d’he zro, a zeu epad ar bloaz, da selebri gouel +ar re, euz he bugale varo, a c’hell guella, dre ho buez +direbech beza skuer vad he bugale veo, hag a lavar +d'heomp holl : « Bet int ar pez ma zoc’h, ha c’houi, +d’ho tro a zo galvet da veza ar pez ma zint, gant ma +kerzfot dre ar memez arouden gantho. » + Oh ! her gouzout a raan, lod a zo hag a respount : +« Ia, va Doue ! c’hoant hon deuz da veza sent : poania +' raimp evit her beza : mez galloud an den a zo bihan ; + +.NHO +346 VAR AR PEC’HET MARVEL +.NTO + +c’houi, o va Doue, a zo braz hoc’h hini, ha c’houi eneou +dija eürus a zo nerzus ho peden : astennit ho tourn +d’hon rên, d’hon harpa ! » Hag evel-se, gant poania +mad ha gant skoazel an Env da heul, e talc’hont dis- +klabez ho ene. + Mez lod all, — ha stankaad a ra bemdez an niver +anezho, — lod all a lavar : « Bezet sant an nep a garo ; +evidon-me, na sant ne dounn, na sant na vezin ! Ha da +betra mad ? + » Pec’het e meuz pec’hi a rin c’hoaz. Ha perak nann ? +Goude pec’hi pe seurt droug a zo eta, c’hoarvezet ga- +nhen-me ? Peccavi et quid mihi accidit triste ? » + Rak ma tleomp evel Jesus-Krist klask distrei ar re +a fazi ha miret ouz ar re vad da fallgalouni e teuan, +hirio, da ziskuez deoc’h hen deuz ar pec’het, a holl +viskoaz, koulz hag hirio en deiz, tennet gwaleur var +benn an den. + * + * * + Va Breudeur kristen, eun impalaer en he rouantelez, +eur jeneral e penn he arme, eur c’habiten var he lestr a +dle, araog pep tra, merka he renk hag he zever da bep +hini. Goude ma ho devez diskouezet ho rouden d'an holl +e tleont gouarn, gant karantez evit guir, mez ive gant +fermder, ha pa zeu eur re benag, dre ho faot ha gant goe- +ziegez, da derri ho urzou, an impalaer, ar jeneral, ar +c’habiten a dle kastiza kement hini a vank d'he zever. +Eun dourn evit rekoumpansi, eun dourn all evit punisa, +setu hebken e pe c’hiz e c’hallont derc’hel an urz vad. + +.NHO + VAR A PEC’HET MARVEL 347 +.NTO + + Hogen, va Breudeur ker, dreist holl bennou braz ar +bed-ma e zeuz eur Roue ; eur Roue brasoc’h, galloudu- +soc’h eget ar re all ; eur Roue hag hen deuz da c’houarn, +nann eur rouantelez hebken, mez an Env, an douar ha +kement a zo etre an douar hag an Env. + Hag ar Roue-ze, rag ma ra pep tra gant pouez ha +dioc’h vuzur, a verk da bep unan ac’hanomp dre be +rouden kerzet : petra da ober, dioc’h petra en em viret ; +ha rak ma zeo santel, e fell d’ezhan, dreist pep tra, e ren- +fe an urz-vad etouez he zujidi. Setu perak euz he berz, +ar c’haera promesaou great d’an nep a ra mad ho dever, +mez ive, ar pounnera gourdrouzou douget a enep ar re a +vank d’hen ober. Hag ar gourdrouzou-ze n’int ket, deuz +he berz, spountaillou bugale na krosmol avel. + Ho digas a ra da vir ervez he c’hoant d’an heur mar +plij ganthan hag en despet da bep tra. + Selaouit kentoc’h ha guelit. An testeniou ne vankont +ket. + * + * * + Ne vankont ket en amzer a zo dija eat abiou. + + 1° Evit kastiza 'r pec’het, Doue ne espernaz ket an +daou zen kenta, he grouadurien muia karet. + Adam hag Eva ’ zo ganthan lakeat da ren var holl +draou an douar. Lojet er baradoz terrestr, e tremenont +ho amzer en eur blijadur heb he far ; n’ho deuz na diouer, +na dienez a netra ; nag enkrez, na poan a voulc’h ho +eurusded. Mez en eun taol kount, me ho guel barnet da + +.NHO +348 VAR AR PEC’HET MARVEL +.NTO + +c’hounid ho bara divar bouez ho diouvreac’h, barnet +ouspenn d’ar poaniou, d’ar c’hlenvejou ha zoken d'ar +maro. + Ha perak eur blaneden ken dishenvel dioc’h ar bla- +neden genta ? Eun dra ’ zo bet penn-kaoz ha n’euz ne- +met unan : ar pec’het. + + 2° Doue na zellaz ket peger braz oa niver an dud ma +tlie skei varnho. + Var dro c’huezek kant vloaz goude krouidigez ar +bed... etc. Danevel an dour-beuz. + + 3° Doue na espernaz ket ar pennou kurunet. + Ni, avechou, dirag ar pennou braz a rank stoui hon +tal ha choum da zounjal. Doue var an huella pennou a +ziskarg aliez ar pounnerra taol... Danevel ar pez a +c’hoarvezaz gant Balthazar : mane, thecel, phares... etc. + + 4° Doue na espernaz ket he bobl muia karet. + E korn an hent, eun den beuzet en he zaelou... etc. +Petra oa kear Jerusalem... Hirio enterret holl... etc. +Vœ nobis quia peccavimus. + + 5° Doue ne espernaz ket he vab he-unan... etc. + Mez, a lavarot marteze d’in, Jesus-Krist hen deuz la- +varet : « Quis ex vobis, arguet me de peccato ! » Guir eo, +va Breudeur ker. Mez kred eo evit ar pec’her. Dle ar +pec’her a rank, eta da baea. Ha penaoz benag ma zoa +he-unan teir gueach pur, teir gueach santel, setu hen + +.NHO + VAR AR PEC’HET MARVEL 349 +.NTO + +aze ; guelit e pe stuz : kurunen spern, tachou... etc... +Labour ar pec’het. + Setu kentel an amzer dremenet. + * + * * + + Mar greomp eur zell en dro d’heomp, ni a gavo eur +gentel all. + Mervel a velomp, trouz ha lazerez a zao, goad a red ; +reuz, naonegez, goalinier a bep giz en em astenn var an +dud ha perak ? + Pep hini a lako, er pez a garo, ar penn-kaoz a gement- +se holl, mez evidon-me, pa ho guelan, a zeu da zounj +d'in euz a gomz al leoriou sakr : Rumphœa, fames et +flagella, super iniquos creata sunt. + Eur roue... etc. : lezit da dremen justis ar Roue ! Ha +me, pa zellan ouz trubuillou ha gualeuriou ar bed-ma, a +zeblant d’in guelet ive, varnho skrivet : « Lezit da dre- +men justis Doue ! » + + Mez, a lavarot marteze d’in « Me, a meuz pec’het me, +ha ne zeuz ganhen diguezet droug ebet : Peccavi et quid +mihi accidit triste ? » + Va Breudeur ker, mar d’eo guir kement-se, krenit +muioc’h a ze. Seul huelloc’h e vez savet ar morzol, seul +bounerroc’h e vez an taol a gouez var an anne. Doue a +c’hed ; gedal a c’hell, amzer hen deuz ; mez e ma savet +he vreac’h ; abred pe zivezad he zourn a ziskenno. Kre- +nit, rag da grena ho c’heuz leac’h. Beteg-henn, c’houi ' + +.NHO +350 VAR AR PEC’HET MARVEL +.NTO + +zo bet espernet ! Mes en dro deoc’h nag a bet hini a zo +bet skoet ! + Perak an den iaouank-se, maro e kreiz he vrud ? Pet +gueach ne lavaraz hen ket : Peccavi et quid accidit mihi +triste ? Hirio, kouezet ar morzol var an anne. — Perak +ar plac’h-ze a rank plega he fenn dirag an dud all : en +he c’haloun e respounte : pec’hi a raan mez e kuz ; bi- +ken den na vouezo netra : Hirio, kouezet ar morzol var +an anne. — Perak an tad, ar vamm-ze o skuilla daelou, +e korn ar park ? Aliez a vech oant bet aliet da ziorren +mad ho bugale. Ober a reant skouarn vouzar ; hag hirio, +pa ho deuz a veac’h eun tamm bara direbech en ho zi +ho-unan, ha marteze pa rankont mont d’he glask a zor +da zor, e lavaront hi ive : kouezet ar morzol var an anne. + + Pec’het e meuz : Peccavi et quid mihi accidit triste ? + Evit guir, madou ho c’heuz, marteze. Marteze, ous- +penn e zoc’h doujet, enoret, istimet zoken. Evit komz +evel ma komzit : ar voul a zo ganeoc’h hag e ruil +a rit en tu ma karit. Ha neuze, sounn ho penn, en des- +pet da rebechou ho koustians, c’houi ' lavar : Peccavi et +quid mihi accidit triste ? Hag ar re vad en eur ho kue- +led a lavar, marteze, d’hoc’h heul : da betra beza ver- +tuzuz ? Ar re fall ho deuz ar muia chanz. + Gaou ha fazi, va Breudeur ker. Pec’her, pec’herez +oc’h, hag espernet, evelkent. Mez abalamour da biou ha +da betra ? Marteze, en ho ti, eur vamm, eur pried, eur +bugel bihan, savet ho daou zourn varzu an Env a lavar : +« Va c’hrouadur eo, va fried eo, va zad, va mamm eo ; + +.NHO + VAR AR PEC’HET MARVEL 351 +.NTO + +ho c’hared a dlean, ho c’hared a raan : Parce Domine : +truez, trugarez, pardoun ! » Hag ho dourn astennet +azioc’h ho penn a ziarbenn dourn an Aotrou Doue. + Marteze, c’hoaz, etouez ho techou fall, hoc’h oberou +digoustianz e zeuz eur pleg mad benag hag eun neubeut +oberou kristen. Ha sounj ho c’heuz c’houi euz ar paour +keaz, bet d’ezhan an aluzen e toull ho tor, hag a la- +vare en eur vont kuit : « Va Doue, me zo paour, ne +c’hellan rei nemet va feden ; c’houi a zo pinvidik ha +trugarezuz, paeit eta, c’houi, va dle ; roit d’an den hen +deuz kemeret ouzin truez, priz an tamm bara hen deuz +lakeat e m’ dourn, talvoudegez ar pez dillad hen deuz +taolet var va diouskoaz noaz. » Ha Doue, digor he +skouarn da beden ar paour mad a lavaraz d’he dro : +« Ia, red eo d’in rekoumpansi ar pez hen deuz great an +den-ze ha rak ne c’hellin ket e rekoumpansi er bed all, +rekoumpansomp anezhan er bed-ma ; roomp d’ezhan +ar pez a glask : danvez, iec’het, plijadur. » Pae didal- +voud, roet da dud ken didalvoud hag hen, a lavar sant +Ogustin : Receperunt mercedem suam, vani vanam. + Doue a bae dle ar paour. Mez d’he dro e c’houlenno +beza paet, varlerc’h ; hag an nep na bae ket var an +douar, a ranko paea en eternite. + + Er bed-ma, zoken, ma ve roet d’in da lenn en ho ka- +loun, dindan skeud eun eurusded faziuz, petra a gafen- +me ? Fode parietem. + Setu eun aval ouz ar brank. Seblantout a ra beza +iac’h mad. Digorit hen. Eur prenv kuzet en he greiz a + +.NHO +352 VAR AR PEC’HET MARVEL +.NTO + +zo e tribi he galoun. Eur frouezen eo ha n’en em virje +ket ; kollet eo ive, ganthi, he blaz vad. — Evelse, ar +pec’het a zo evel eur prenv e kaloun an den. Toulla, +pikad, dribi ' ra. Hag ar pec’her pa en em bouez, pa ’n +em zelaou mad a rank anzav ha lavaret he-unan : « Oh ! +na pegement muioc’h oa skanv va c’haloun, laouen va +spered, d’ar mare m’oa disklabez va ene ! + * + * * + Ha brema, eur gomz c’hoaz hag e meuz achu. + Gueach all e teuaz tud da gavout sant Iann-Vadezour +hag e c’houlen-jont outhan : « Tu qui es ? Piou oc’h-tu ? +Petra ' lavarit ac’hanoc’h hoc’h-unan ? Quid dicis de +teipso. » + Me ive, a berz Doue, a c’houlen ouzoc’h hirio : +« Piou oc’h ? Petra ' lavarit ac’hanoc’h hoc’h-unan ? » +Ne c’houlennan ket e pe di e maoc’h o chomm, pe hano +oc’h, pe c’houi ' zo paour, pinvidik, desket, dizesk, koz +pe iaouank. Goulen a raan : « Piou oc’h dirag Doue, e +pe stad e ma hoc’h ene, petra dalv evit an eternite. » + Her goud a raan, her goud a rit ive, eur mission, ma +permet Doue, a vezo er bloavez a zeu roet en ho parrez. (1) +Her gortoz a rit gant plijadur. Mez, va Breudeur ker, evit +ma tougo frouez mad ha puill, ho c’heuz a vrema eul +labour da ober. + Eun tiek mad, araog mare an hada, a velan o kloza +he bark, o stanka var he dro, o tic’hroza, o tistanka, o + +.NFO +(1) Ar zarmoun oa great evit pardoun Plodiern. + +.NHO + VAR AR PEC’HET MARVEL 353 +.NTO + +tilouzaoui an douar, o kas ebarz an teil, an treaz, ar +bizin a c’hell ober muia vad. Neuze, mez neuze ebken, +e taol he c’hreun var an irvi. + C’houi ive, va Breudeur ker, ho c’heuz ho tachen da +labourat. Ha klozet mad eo var he zro, ha difrosted +mad an douar, ha n’eo hen ket sklabezet gant al lou- +zeier fall ? Dever pep unan eo hen anavoud, hag a vre- +ma lakaat he boan evit ma kouezo, d’an heur merket, +greun Doue var an dachen labouret mad. + + * + * * + + Sant Mac’houarn benniget, mar d’eo c’houi, — hag +evidon-me hen c’hred stard, — ar zant a enoromp e +meur a barrez all, dindan hano sant Houarne pe sant +Herve, ec’h anavezan ho puez. Dond a rejot var an +douar gant daoulagad klozet ouz sklerijen an deiz. Mez, +ar pez ' zo guell, daoulagad ho speret a ioa digor frank +da sklerijen ar feiz. Diouskouarn ho kaloun, n’oant +ket bouzar ouz komzou Doue. Deuet oc’h da veza eur +zant braz. Grit, pa zeo c’houi patron ar beg douar-ma, +grit ma vezo ar re ho deuz savet an iliz-ma en hoc’h enor +hag ho kemeret evit ho alvokad dirag Doue, grit ma +vezint holl kuitibunan, din ac’hanoc’h ha din euz ar +baradoz. + Evel-se bezet great. + + * * * + 23 + +.NPO + + + + II + + Sarmoun ar Folgoat, kempennet ha renket evit + pardoun bras Itroun Varia 'r Porzou + ————————— + + Janua cœli, ora pro nobis. + Porz an Envou, pedit evidomp. + + + VA BREUDEUR KER, + + Setu hen eta, digouezet an deiz euruz ma reomp +ennhan, pardoun Itroun Varia 'r Porzou. + Her goud a rit, brud ar japel-ma a zo skignet e pep +korn Breiz-Izel, abaoue ma zeo bet savet. + En hor raog, a holl viskoaz, a dost, a bell, a bep tu +tro var dro, hon tud koz a zirede ama gant prez, gant +mall ha gant dudi. Diez e kavjent ma ne vije ket deuet, +bep bloaz, eul loden euz pep parrez, unan benag euz +pep ti, da ginnig d’ar Verc’hez sakr anaoudegez vad ha +pedennou ar re all gant ho fedennou ho-unan. Hag eu- +rus en em gavent pa zistroent var ho c’hiz, goude beza +pedet mamm Doue da zerc’hel evitho digor, dor, porz +ar baradoz. + Eveld’ho, setu c’houi d’ho tro, diredet stank ha stank, +gant ar memez feiz, ar memez fizianz, ar memez ka- +rantez. + +.NHO + AR VERC’HEZ PORZ AN ENVOU 355 +.NTO + + Guerc’hez sakr, pa ze guir eo evidoc’h e teuan koulz +hag hi, roit d’in ar c’hraz da ziskouez penaoz e tigasit da +vir an hano a zougit ama, hano Itroun Varia 'r Porzou. + Digoret ho c’heuz evidomp dor, porz an Envou, klo- +zet porz, dor an ifern : — En eur rei d’heomp, en ho +mab ker, eur Zalver karantezus ; — en eur ziskouez +d’heomp, dre skouer ho puez, hent santel ar baradoz ; +— en eur viret, dre ho skoazel gallouduz, ne fallgaloun- +femp ket hed hor beach. + * + * * + Ar Verc’hez, en he mab, he deuz roet d’heomp eur +Zalver. + Va Breudeur ker, er bed-ma, netra ne bad ; en dro +d’heomp hag ennhomp hon-unan, pep tra ’ dremen evel +an dour-red. Tamm ha tamm, deiz goude deiz, hor buez +en em denn kuit, da c’hortoz an heur, merket gant +Doue, hag a dle hon diskar er bez. + Mez, pa hon devezo tennet hon halanad diveza, ne +vezo ket peur-achu hor planeden. Varlerc’h buez verr +ar bed-ma, e tigor buez hir an eternite. Hag en eternite, +me vel diou zor dishenvel. Var unan eur skrivanier bras +hen deuz merket: « Me zo great gant justis Doue. Drei- +zon-me, e zear da di an daelou heb ean, da lojeiz an +ankeniou garo. Ha kement hini a ia dreist va zreujou a +rank lezel an esperans a drenv. » — Houma, va Breudeur +ker, eo dor spountuz an ifern. + Eunn or all a zo ha varnhi me a zeblant guelet skrivet : +« Lagad hebet na velaz, na skouarn na glevaz, na kaloun + +.NHO +356 AR VERC’HEZ PORZ AN ENVOU +.NTO + +den na c’hellaz koumpren, ar pez hen deuz an Aotrou +Doue lakeat a gostez evit ar re her c’har. » Houma, an +nor eurus, an nor zantel, eo dor ar baradoz. + Hag unan anezho ho diou a zigoro eun deiz evidomp. + + Her goud a rit, er penn kenta, an ifern n’oa ket great +evit an den. Goude eur vuez eurus var an douar-ma e +zoamp galvet, heb rankout mervel da bignat varzu palez +aour an Dreindet sakr ha da danva eno da viken, eul +levenez c’hoaz brasoc’h e kreiz eur c’hloar heb he far. + Mez goud a rit ive, ar pez a c’hoarvezaz gant hor +lignez paour. Hor mamm, var ali trubard an drouk- +speret ha gounezet gant liou touellus ar frouezen difen- +net, a zizentaz ouz Doue. Ha kerkent e serraz outhi hag +ouzomp porz an Envou hag e tigoraz porz an ifern, +klozet ouzomp beteg an deiz-se. Piou, a nevez, va +Breudeur ker, a zigoro an nor zarret hag a zerro an +nor zigor ? + + Brema trivac’h kant eiz vloaz ha pevar ugent, e bro +sao-heol, e veve eur plac’h iaouank. Ha sada, a berz +Doue, eun eal o tisken varzu ennhi hag o lavaret : « Me ho +salud leun a c’hras, an Aotrou Doue ' zo ganeoc’h. » +Hag ar verc’h respount da gannad Doue : « Ecce ancilla +Domini : servicherez oun da Zoue. Ra vezo great e m' +c’hever, ervez a lavarit. » + Itroun Varia 'r Porzou, ia, c’houi ' zo hanvet mad ; ia, +c’houi ' ro d’heomp hor Zalver. Eur vaouez a gollaz +achanomp, eur vaouez a ro d’heomp ar vuez. + +.NHO + AR VERC’HEZ PORZ AN ENVOU 357 +.NTO + + Bet omp holl var hon daoulin dirag ho poltred : en ho +tourn deou, klozet etre ho pizied evit he difenn ouzomp +e talc’hit ar frouezen fall a brennaz dor an Env, a +zigoraz dor an ifern. Mez, var bleg ho preac’h kleiz, +evel evit hen diskouez, her c’hinnig d’heomp, e tougit +ar frouezen a vuez, ar mab benniget ho c’heuz roet d’an +dud evit ho frena ; divar ho parlen eo pignet da zigeri +dor an Env, da gloza dor an ifern. + Itroun Varia ar Porzou, ra viot benniget dreist an +holl gragez ha benniget ar frouez ho c’heuz douget. Ho +mab eo hor c’henta Salver, hag ervez eun eskob braz, +c’houi a zo deuet da veza evel eun eil Jesus-Krist, evel +eun eil Salver ar bed. + * + * * + Mez, va Breudeur ker, evit mont tre, n’eo ket awalc’h +e ve digor dor an ti, red eo c’hoaz e kemerfet an hent a +gas varzu an nor-ze. + Hogen, siouaz ! evit kalz a dud, mar d’oa er baradoz +terrestr, diou vezen dishenvel : guezen ar vuez ha +guezen ar maro, an diou vezen-ze a zo c’hoaz en ho zav +a bep tu d’heomp ha daou hent dishenvel a gas varzu +ennho. Stank int ar re a gemer skouer divar hon tad +hag hor mamm genta. Ni, va Breudeur ker, kemeromp +skouer divar ar Verc’hez Sakr. + + Anaout a rit he buez. Araok he ginivelez, ar profet +digoret dirazhan, gant Doue, leor an amzer da zont, a +lavare divar he fenn : « Piou eo an hini a bign euz a + +.NHO +358 AR VERC’HEZ PORZ AN ENVOU +.NTO + +greiz an douar frost, dudiuz evel ar goulou-deiz, kaer +evel al loar, sklerijennus evel an heol ha nerzus evel +eun arme linennet evit ar stourmad. » + Ha kaeroc’h, sklerijennusoc’h c’hoaz en em ziskuezaz +goude he donedigez etouez an dud. + Konseved eo bet dinam a bep souilladurez ha bevet +he deuz dibec’h hed he amzer. Abred, var barlen eur +vamm fur, santez Anna, e teskas anavoud ha karet +Doue. D’an oad a dri bloaz en em dennaz en templ, pell +diouz an trous, pell diouz danjerou ar bed, evit en em +rei holl da Zoue. An Hini ’ gav abeg beteg e kurunen +an heol, e buez ar verc’h iaouank ne gave mank ebed : +Macula non est in te. Hag e lavaraz : « Hi a vezo mamm +va mab muia karet. » + + Anaout a rit he c’harantez evit he mab. + Pa glaskas Herodes, lakaat Jesus d’ar maro, evit sa- +vetei he vuez, Mari a guita pep tra : bro, kerent, mignou- +ned hag en em guz en eur vro estren. — Pa zeo eun +droad, dianket Jesus-Krist e kear Jerusalem, epad tri +devez e ra goulen anezhan a bep tu. Ne baouez ken na +d’eo ganthi kavet. Ha pa her guel, ne c’hell ket +miret da ziskuez he c’harantez: « Va mab paour ! tri +devez ma kuillan daelou en eur da glask : Ecce jam +triduo, pater tuus et ego, dolentes querebamus te. + Da heur he varo, epad ma teue an holl d’hen dispri- +jout, ar vamm baour, pell da gemeret mez pe aon, a zo +en he zav, e troad ar groaz, deuet e kreiz ar vourrevien +da rei d’ezhan an diveza merk a garantez. + +.NHO + AR VERC’HEZ PORZ AN ENVOU 359 +.NTO + + Ha Jesus-Krist, eur veach pignet en Env, Mari he +vamm na c’houlen mui nemet nijal varzu ennhan. +Mervel a ra d’he zro, nann dre glenved na dre gosni, +mez dre nerz he c’harantez evit Jesus-Krist. + Kristenien, va Breudeur, goulen a rit pehini eo hent +ar vuez, hent an Env. Setu hen aze, kerzit dreizhan ; +varnhan e kavot roudou Jesus-Krist, roudou ar Verc’hez, +roudou ar zent, ar zentezet maro en hor raok. Hennez +eo an hent mad ha n’euz hent mad nemethan. + * + * * + Mez, a respountot marteze d’in : « N’eo ket bolontez a +vank, mez hon nerz a zo ker bihan hag an danjerou ' zo +ker stank. » + Ia, va Breudeur ker, ar bed a zo fall, an danjerou ’ +zo stank, hon nerz a zo bihan. Her goud a raan +koulz ha c’houi, rag holl omp euz ar memez lignez, euz +ar memez wenn, holl e vevomp e kreiz ar memez dan- +jerou. + Mez selaouit eun dra. + Setu en ho ti, eur c’hrouadurik bihan. Gostl da +gozeal n’eo ket : goestl da vale ken nebeut... etc... Ar +rest evel — Sarmoun ar Folgoat, pajen 4. +. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . + + * + * * + Ha brema, Guerc’hez, grit ma ne deuio nikun ac’ha- +nomp, dre hon dallentez hon-unan, da brenna dor ar + +.NHO +360 AR VERC’HEZ PORZ AN ENVOU + +baradoz ganeoc’h digoret d’heomp ; grit ma ne zigorimp +ket dor an ifern ho c’heuz klozet ; hon harpit hed hor +beach, krogit en hon dourn da ren ac’hanomp ! Ha pa +zaimp dirag ho mab a dle hor barn, bezit hon alvoka- +dez ; lavarit : « Va mab, ro d’ezho digemer. Hi eo ar +» vugale all az poa d’in roet var menez Kalvar. Digor +» frank evitho dor ar baradoz ! » + Evel-se bezet great. + + + + * * * + + + +.NPO + + + III + +Digor evit ober sarmoun ar Folgoat, n’euz forz e + pe seurt pardoun, en enor da vamm Doue + + ————————— + + + Ecce filius tuus, ecce mater tua. + Setu aze ho mab, setu aze ho mamm. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Karet, meuli, pedi a reomp ar zent deiz ho fardoun, +deiz ho gouel a vez, evidomp-ni ive, eun deiz a c’houel, +eun deiz a bardoun. + Mad a reomp, va Breudeur ker. Evel d’omp int euz a +lignez Adam hag Eva ; hor Breudeur int dirag Doue. +Rak-se, dre bleg ho wenn hag ho c’haloun int douget +evit hor mad hag e klaskont hon eurusded. + A hent all, hi en hor raog, ho deuz treuzet ar bed-ma, +anavezet he boaniou, ranket stourm ouz he zanjerou ; +gouzout a reont pegement e koust beza mad ; e tleont, +rak-se, kaout ouzomp truez. + Goud a reont, ouspenn, ho deuz var an douar, karet +Doue a greis ho c’haloun, int bet, d’ho zro, karet +ganthan. Hag ar pez a ra hirio, en Envou, al loden +vrasa euz ho eurusded, eo rak ma c’houzont ne c’hell + +.NHO +362 DIGOR ALL EVIT SARMOUN AR FOLGOAT +.NTO + +mui netra ober d’hezo koll ar garantez-se. Piou goudeze +a c’helfe nac’h eo braz ho galloud dirak Doue ? + Koulsgoude, etouez holl zent, holl zentezed ar baradoz, +e zeuz unan muioc’h anavezet, muioc’h karet, muioc'h +pedet eget ar re all. + Dibaot ar barrez ha na ve ket ennhi eur japel benag +savet en he enor, dibaot an iliz ha na ve ket ennhi guelet +he skeuden hag he aoter. + Evel ar pareziou all, muioc’h zoken, eget kalz all, +c’houi he anavez, he meul, he c’har, he fed. + Ho tud koz goude beza savet an iliz-ma a roaz d’ezhi +an Itroun Varia evit patrounez. Ama en em blijent o +taoulina dirazhi ; c’houi, eveld’ho, stard en ho feiz, a +ra, d’ho tro, evel ma reant. + Hirio deiz he fardoun e c’hortozit holl, ma komzfen +deoc’h divar he fenn, ha divar he fenn eo e teuan ive +da lavaret daou c’her : + Guerc’hez sakr, setu ama ho pugale : Ecce filius tuus + Parrisioniz, setu ahont ho mamm : Ecce mater tua. + + Itroun Varia, va mamm evel ho hini, d’heoc’h e tlean +kozeal euz ho pugale ; d’ho pugale e tlean komz ac’ha- +noc’h. Grit ma tiskuezin d’ezho mad, da genta, peger +koulz ho c’harit, — d’an eil, e pe c’hiz ha pegement e +tleont poania da veza evidoc’h bugale direbech. + + * * * + +.NPO + + IV + + + Perak poaniou er bed + + —————————— + + Virtus in infirmitate perficitur. + + + VA BREUDEUR KER, + + Doue a zo eun tad hag eun tad mad. Perak eta, kement +all a boan, a dristidigez, etouez an dud ? Setu aze eur gou- +len hag a zo aliez a vech en em lakeat dirag va spered. +Perak ? Selaouit kentoc’h. + + * + * * + + Ar boan a ren var an douar, 1° evit kastiza ar pec’hed. + Adam hag Eva, kenta krouadurien an Aotrou Doue, +a voa eurus er baradoz terrestr : na poan, na naon, na +klenved, na dienez euz netra. — En eun taol kount +setu hi malheurus ! Perak ? Pec’het ho devoa. + Lusifer ha kals eled all a voa eurus er baradoz... En +eun taol kount setu hi en ifern ! Perak ? Pec’het ho +devoa. + Poan, tristidigez, melkoni ' zo var an douar. Perak ? +Eur zell var hor c’houstians. + +.NHO +364 RED EO KARET JESUS—KRIST +.NTO + + * + * * + Doue an Tad a zo eun tad mad. Perak ' ta poan, tris- +tidigez, var an douar ? Selaouit ha komprenit. Poan a +zo var an douar evit sounti, aprouvi ar vertuz. + — « Ha guelet e c’heuz-te va zervicher Job, a lavaraz +eun devez, an Aotrou Doue, d’an drouk-speret. Setu +aze unan ha n’euz ket he bar evit va c’harout. + — » Ia, mez eurus eo : n’eo ket diez d’ezhan ho +meuli. Peb tra ' deu da vad evithan. + — » Mad, sko anezhan en he vadou... etc... + — » Sko anhezan, en he gorf, mez arabat e laza, etc. » + Ha Job, var he vern teil, goapeat zoken gant he dud, +a veule c’hoaz an Aotrou Doue. + Poan a zo, tristidigez er bed-ma, evit ma vo meulet +an Aotrou Doue dre resinasion he vugale vad. — Eur +zoudard ha n'eo ket bet e tan ar brezel, da c'houzout eo +pa zeo eun den a galoun pe enn den spountik. — Eur +c’hristen ha n’eo ket bet krog ha krog gant an dristi- +digez, da c’houzout eo pe hen a zo stard pe laosk en +he lezen. + * + * * + Doue a zo hon tad hag eun tad mad, perak eta tristi- +digez ha poan er bed-ma ? Sellit ha guelit: + Setu aze eur groaz ha varnhi ar guella, ar c’haran- +tezusa den a zo bet var an douar. — Guelit he benn, he +dreid, he gostez : Oportet christum pati et ita intrare in +regnum Dei. + +.NHO + RED EO KARET JESUS-KRIST 365 +.NTO + + Mad, setu aze hor skouer. Hi, ar groaz eo sin ar +c'hristen. An aour, e kreiz an tân, a zeu flammoc’h, an +ene kristen e kreiz ar boan, a zeu puroc’h. Ar boan a +zo digaset gant Doue evit distaga 'r galoun dioc'h traou +an douar ha miret na ankounac’hafemp an Env. + * + * * + Doue ' zo hon tad hag eun tad mad ; perak eta poan +ha tristidigez er bed-ma ? + Eur zell en dro deoc’h : nag a bet e kreiz ar iec’hed, +ar blijadur, an danvez... a vev pell diouz Doue, heb +sounjal e Doue. Doue a sko, ha kerkent e velont pegen +dister eo traou ar bed-ma, ar vuez, ar iec’hed, an dan- +vez. Distaga ' reont ho c’haloun diouz ar bed evit he +roi da Zoue. Ha vertuziou an den e poan a ve puroc’h. + Ar baradoz eta, aliez, a zo da heul poaniou. + * + * * + Rak-se e kreiz hor poaniou, roomp meuleudi da Zoue, +dougomp anezho holl, gant pasiantet, hag er baradoz, +divezatoc’h, e vezint roz en hor c’hurunen. + Evel-se bezet great. + + + * * * +.NPO + + + V + + Deveriou ar C’hristen + ——————————— + + + Custodite, sollicite, animas vestras. + Bezit aketus da ziwall hoc’h ene. + Dent. iv, 15. + + + VA BREUDEUR HA VA C’HOAREZET KRISTEN, + + Kenta ' ra eun tiek mad, pa vez karget euz eur gou- +manant, eo taol eur zell piz var he holl zouarou ha guelet +penaoz renta, an talvoudusa ma c’hell, kement korn- +douar a zo stag ouz he di. Lavaret a ra, goudeze : « Ama, +peurach ; ama, koat ha lann-bil ; ama : foenneier ha +prajou ; ahount : douar labour, douar guiniz, segal pe +ed-du, eiz pe lugumach. + — Setu, e pe c’hiz, e c’hell kaout eost mad e pep +takad hag en em binvidikaat gant he labour. + * + * * + Mad va Breudeur ker, ni ' zo ive 'vel labourerien, +fermourien, tieien an Aotrou Doue. Eur verouri hen +deuz lakeat d’heomp etre hon daouarn : hon ene. +D’heomp-ni, da lakaat ennhan, pep tra da zont : taol + +.NHO + DEVERIOU AR C’HRISTEN 367 +.NTO + +ennhan had mad, greun mad ; ober peb labour d’ar +mare, d’ar c’houlz zo dleet, tenna deuz pep korniel ar +pez a c’hell da rei. Arabat e chom-fe korn frost hebed. + * + * * + Eur merour mad, ouspenn ma ra labour a zoare, a +daol evez ouz he labour great. Eur vech an amzer e ra +eur zell var he zrevad hag e lavar : « ama, e sav louzeier +fall, pred eo c’houennad ; Ama, eo distank, greomp eur +gloued nevez, lakeomp spern var gorn ar c’hleuz, stan- +komp an ode-ma, ar riboul-zont ; va c’hoad a ia gant +al laer, evesaomp ouz he roudou, a beleac’h e teu, varzu +peleac’h e za, pe vent hen deuz he votez... gour- +drouzomp. + C’houi ive, taolit evez. Guelit petra ' zeu mad, taolit +evez ouz al louzou fall, lakit tremp : pedit mad ; evesaït +ouz al laer, pa vez dic’hlaniet an dour roït dizal ma +tizouro. + * + * * + Penaoz en em gemeret, petra da ober ? + Eur vech an amzer, ober eur zell piz var ho kous- +tians, evesaat petra vir na doc’h guir gristen, ha neuze, +mont d’al leac’h ma kaver ennhan ar iec’hed. + An den klanv a ia da gavoud he vidisin pe he +apothiker + Ni, kristenien, a zo evidomp savet gant Jesus-Krist +eun ti a vedisinerez : ar gador-govez. + Lod a gofez bep sizun : mad evit eun darn. + +.NHO +368 DEVERIOU AR C’HRISTEN +.NTO + + Lod bep pemzek devez : mad ive ; lod bep miz : mad +c’hoaz. + E parreziou ' zo, eo kemeret ar pleg da zont holl, bep +tri miz. Guella kustum a c’helfed da gaoud eo ar +c’hustum-ze. + N’eo ket evidomp e komzan, evidoc’h eo. Seul vui e +chommer van-ha-van, da c'hourlerc'hi, seul brasoc'h +diegi a vez. + Perak lod na deuont mui. Ha sounjal a rit c’houi e +kavont e ma 'r vironez a du gantho ? — Nann. Chom- +met int pevar, c’huec’h mis, bloaz, daou marteze. +Neuze, da heul meur a zigarez all, eo e teu ar pec'hed +a ziegi d’ho diarbenn. + * + * * + Konfesait, eta, mad hag aliez. + Evel-se bezet great. + + + + * * * + + + +.NPO + + + VI + + Red eo karet Jesus-Krist + + —————————— + + Si quis non amat Dominum nostrum + Jesum Christum, anathema sit. + Milliget ra vezo an hini ne gar ket an + Aotrou Jesus-Krist. + + DIGOR + + Non veni pacem mittere sed gladium. — En eun dorn +morzol ar mansouner, en egile kleze ar brezellour... +Red eo poania ha labourat. + Hogen, lod ' zo tud laosk, difidel, trubard. Setu pe- +rak, Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Chris- +tum anathema sit. Chomm heb karet Jesus-Krist a zo : — +1° Eun treitouriach, ingrat ha digaloun ; 2° Eun dallen- +tez diskiant ha diremed. + * + * * + KENTA LODEN + + Eun den honest, n’hen deuz nemet he c’her. An den +leal, stard en he zever en despet da hep tra a vez, atao, +estimet. Er c’hountrol, eun den faoz a vez disprijet. Hag + 24 +.NHO +370 RED EO KARET JESUS-KRIST +.NTO + +er faosoniach-ze, ' zo diou bazen izelloc’h evit ar re all. + Daou exempl evit rei guelloc’h da goumpren. + + Eun den paour a gav eun den pinvidik. Hag ar pin- +vidik, asten he zourn d’ar paour, her c’hemer evit he +vreur. + Mez pep tra ' zo diasur, er bed-ma. + Ar pinvidik a zeu da veza reuzeudik, hag ar paour +rentet ganthan eürus, trei kein d’he vadoberour. Ingrat +eo, trubard d’he vignoun ; — disprijet e tle beza. + + Exempl all. — Setu diou arme : — ar c’hanoliou +morgousket var ho c’hillourou dir ; pep tra sioul evel +pa ve an ankou o para da c’hortoz falc’had ar zou- +dardet. + Epad ar stourmad, an drapo a ia araog, a zeu a drenv ; +— var he zro, soudardet kalounek. Ebken unan a +jomm a gostez ; trubard eo d’he vro ; disenori a ra he +boletennou hag he zabren. + + Hogen, e peleac’h kaout ar mignoun ingrat, ar zoudard +trubard ? + Pa zeuomp er bed, stag ouz eun neuden etre ar bara- +doz sarret hag an ifern digor, piou a zigoro unan, a +zarro egile ? Ni ? — Nann. Rak beza hon deuz tri c’houli +braz : eur speret tenval, eur volontez dinerz, eur c’horf +kiriek d’an holl boaniou. Jesus-Krist a zeu, a zigor an +Env, a zarr an ifern, a sklerijen hor speret, e gennerz +hor bolontez, a ra d’heomp lavaret : Superabundo gau- +dio, in omnibus tribulationibus meis. + +.NHO + RED EO KARET JESUS-KRIST 371 +.NTO + + Meur a vignoun a gavomp : mignoun hon taol, hon +arc’hant, hon renk. Mez, tempora si fuerint nubila, +solus eris. + Karantez Jesus-Krist a zo brasoc’h. Savet eo var bevar +bost ; — Bethlehem : euz ar Baradoz en eur c’hraou ; — +Nazareth : mab Doue pleget var eun eskemen ; — Kal- +var : an den just etre daou laer, toullet he galoun ; — +An Tabernakl : Salver ar bed, magadurez an den : Venite +ad me omnes qui laboratis et onerati estis... ; non dicam +vos servos sed amicos. + + En dizro, petra c’houlen ? + Goulen ma kredimp d’he Aviel, ma vezo hor feiz +krenvoc’h eget finesaou an drouk-speret ha gevier ar bed. +— Deiz hor badiziant, dezhan ni ' lavaraz : « Credo. » + Pelloc’h e za. Dek, kant ger a c’hellit lavaret, kren— +voc’h an eil eget egile. Mez eur ger a zo hag a lavar pep +tra : me ho kar. Ha Jesus-Krist a c’houlen hor c’haran- +tez evit he garantez, eur garantez guirion, he grizien en +hor c’haloun. —— Deiz hor badiziant c’hoaz, deiz hor +pask kenta, ni ' lavaraz : « Ni ho karo, nann a c’hinou, +mez a galoun : ni ho karo a vel kaer d’an holl, ni ho +karo dizamant ; ho kroaz a vezo va drapo, me ho sou- +dard. » +Setu aze ar marc’had, etre ar paour hag ar pinvidik, +etre ar zoudard hag he gabiten. + Petra ziwez ? + Selaouit eun dra c’hoarvezet. En nosvez-se, e varned +Jesus-Krist. Per hen doa lavaret: « Etiamsi oportet me + +.NHO +372 RED EO KARET JESUS-KRIST +.NTO + +mori tecum non te negabo. » Ha koulskoude, nac’h a ra +he vestr, teir gueach. + Va Breudeur, ne zastumomp ket ar mean a zo var +hon hent evit hen taol ouz sant Per. Dalchomp hen +da skei var boull hor c’haloun. Evel Per omp bet dispar- +tiet, evel Per, pa bec’homp, e nac’homp hon Doue : + « Non hunc, sed Barrabam. Barrabas zo mad evidomp. +Laer ha muntrer eo, evel ouzomp Jesus-Krist re vad +evidomp : Crucifige. » Doue hor badiziant, madobe- +rour, medisin, drapo, holl dilezet gant eur mignoun in- +grat, eur zoudard trubard. + Tud ar bed hon dizammo : Me ' rank tamall ha lava- +ret : « Mignoun ankounac’haus, paour dianaoudek, sou- +dard treitour. » + Ouspen, truez am meuz. Rak : + * + * * + EIL LODEN + + Braz, diremet eo ho tallentez. + Va Breudeur ker, Doue eo ar mestr, mestr an holl, a +entent chomm mestr, mestr da skei pe da rekompansi. + A hent all, lagad an den na c’hell para, nemet var +daou zu, daou gostez : d’an neac’h pe d’an traon. Mar +par d’an neac’h e ma en he venojen. Rak hor penn a zo +krouet sounn. Mar sell d’an neac’h e vo joa en hor c’ha- +loun, esperans en hor spered, bennoz Doue d’hon heul +da c’hortoz an Envou. + Mar plegomp hor penn, petra gavomp ? Ar bed hag + +.NHO + RED EO KARET JESUS-KRIST 373 + +er bed, netra hag a c’hell leunia, karga hon ene. Se- +laouit : + Salomon var he dron olifant... Tenna ’ ra euz an holl +draou krouet, ar pez a c’hell. D’ezhan ne vank nag aour, +nag enor, na plijadur ha koulskoude, var fin he vuez, e +lavare : « Et vidi in omnibus vanitatem et afflictionem +animi. » + + Perak ! — Rak : + 1° E kever Doue ' zo eun eal, eal an teir walen. En +he zourn e ma kalur venjansou an Env. Pa gostez he +galur an diveradou a zisliv, a rent c’houero, a ra pren- +vedi holl draou an douar. + 2° Kaloun an den a zo evel eur varriken didal. Taolit +ebarz, e chomm atao goullo : didal eo. An tal, tal ar +galoun, eo Doue. Beteg ma ve Doue ebars, e c’houlen +atao : Affer, affer : inquietum est cor nostrum donec re- +quiescat in spe. — Mez gant Doue da dal e ma leun, +dioc’h-tu. Ne ell kaout eurusded hebet e traou ar bed- +ma. + Eun den lakeat da Roue a ioa eurus, ken a velaz eur +c'hleze stag gant eun neuden azioc’h he benn... Azioc’h +hor penn ive, e ma kleze Damokles : falc’h an ankou. +An den dall a ia gant ar venojen ; pa zounj nebeuta e +stok he droad, e kuez en eun toull, eo diskaret : ne vel +na mean na toull. Pec’her paour ! e maoud o vont : +gortoz, eur mean a zo var da hent : mean ar c’hlenved ; +eun toull : ar bez. N’ho guelez ket, ne zonjes ket ennho, +siouas ! + +.NHO +374 RED EO KARET JESUS-KRIST +.NTO + + Ha pa ziguezi gant Doue e vo goullo da zaouarn +pe gentoc’h da zaouarn a vo leun a zizurziou. + + * + * * + + Greomp guelloc’h. Dalc’homp mad mar domp mad. +Mar domp fall, distroomp. + Ra deuio Jesus-Krist d’ho kennerzi. Lavaromp +d’ezhan : Ni gredo d’ho lezen atao, ni ho karo atao, +ha goude hor maro, neuze, Hen a vezo hon rekom- +pans : Ego ero, merces tua magna nimis. + AMEN. + + + ************ + * FINVEZ * + ************ + + + +.NPO + + + + TAOLEN + Evit kaout, e berr, ar sarmoniou renket + el levr-ma + —————— + + A +Aliou eur persoun d’he barrisionis goude eur + mission pe eur Jubile . . . . . . . . 339 +Anna. — Prezegen evit pardoun Santez Anna 'r Palud : +— Santez Anna 'zo bet jervicherez fidel da Zoue, — + eur pried karantezuz, — eur vamm vad. . . . . 33 + + B +Baradoz. — Holl joaiou an douar n’int nemet eur + skeud deuz ar Baradoz ; — er Baradoz, repozvan a + spered, repozvan a galoun, repozvan a gorf. . . 263 +Evit bennigen ar c’hleier. — Ar c’hloc’h a zigas da + zounj d’heomp deuz ar pez a zo a vrasa en hor buez, + epad ma reomp hon treuz er bed-ma ; — ar c’hloc’h + a zigas da zounj d’heomp deuz ar pez a ell hor + bleina varzu an eternite. . . . . . . . . 98 +Evit bennigen ar mor. — Ar mor a zo eur park- + labour. Mez danjer a zo varnhan ; red mad eo kaout + bag var eor ha stur, ha bennoz Doue ouspenn ; — mez + evit kaout bennoz Doue eo red poania d’her meri- + tout. . . . . . . . . . . . . . . . 84 +Evit bennigen eur groas nevez, e fin eur mission : + Christus heri, hodie et int sœcula. . . . . . 102 + +.NHO +376 TAOLEN +.NTO + +Evit bennigen hent ar groaz.— Meur a hini ho deuz + lakeat ho dourn d’ober an hent-se : Judas, Pilat, + Kaïph, Herodez. — Ho wenn d’ar re-ze, ' zo beo + atao. D’ezho daou c’her : treitour int e kever Doue, + diskiant en ho c’hever ho-unan . . . . . . . . 92 +Evit bennigen maean kenta iliz Karaes. — + Presta da Zoue, a zo prena leve. . . . . . . . 74 + D +Deveriou eur c’hristen. — Buez eur c’hristen hen- + velebet ouz buez eun tiek mad. . . . . . . . 366 + G +Guerc’hes. — Sarmoun ar Folgoat : ar Verc’hez a zo + hor mamm, — mes he galloud a zo brassoc’h eget + galloud holl mammou ar bed-ma. . . . . . . . . 3 +Guerc’hes. — Sarmoun Itron-Varia 'r Porzou : Ar + Verc’hez he deus digoret evidomp porz an Envou ha + klozet dor an ifern, en eur rei d’heomp en he mab + ker eur Zalver karantezus, — en eur ziskuez + d’heomp, dre skuer he buez, hent santel ar baradoz, + — en eur viret dre he skoazel gallouduz ne fallga- + lounfemp ket, hed hor beach. . . . . . . . . 354 +Guerc’hes. — Digor evit ober sarmoun ar Folgat e n’euz + forz pe seurt pardoun, en enor da vamm Doue. . . 361 + H +Heur Zantel. — E petra sounjal epad an heur zantel ? E + komz Sant Paol : Jesus a voa deac’h, Jesus a zo hirio, + Jesus a vezo varc’hoaz. . . . . . . . . . 336 + +.NHO + TAOLEN 377 +.NTO + + I +Ifern. — Eun ifern a zo, eun ifern a rank beza ; pe seurt + poaniou a c’houzanver, en ifern. . . . . . . 246 + J +Jesus, doktor an dud. — Pa deu eun den da glask hon + trei a du ganthan, tri c’houlen da ober : piou oc’h + hag a berz piou e teuit, — pe seurt mennoz ho tigas, + — ha gouzout a rit-c’houi mad, ar pez a glaskit + deski d’heomp. . . . . . . . . . . . . 324 + + K + +Karantez evit Jesus-Christ. — Chomm heb karet + Jesus-Krist a zo eun dreitouriach ingrat ha diga- + loun ; — eun dallentez diskiant ha diremed. . . . 369 +Kaloun-Sakr. — Kaloun Jesus, alc’houez ar baradoz ; + — kaloun, Jesus kelennadurez an den ; — kaloun, + Jesus konsolation ar vuez. . . . . . . . . . 15 +Konsekrasion iliz Hanvec. — Er bed-ma, netra na + garg hon ene ; buez an douar a dremen buhan. Aba- + lamour da-ze, e rankomp klask buez an Eternite. + An iliz eo ar skeul da dizout beteg ar vuez-se . . 77 +Kontrision. — Petra eo ar Gontrition, petra da ober + evit he c’haout ? . . . . . . . . . . . 272 + + L + +Leziregez e servich Doue. — Petra eo beza lezireg + e servich Doue ; — pegen bras gwaleur eo. . . . 174 + +.NHO +378 TAOLEN +.NTO + + M +Mab prodig. — Ar pec’her henvelebet ouz mab prodig + aviel Sant Lucas. . . . . . . . . . . . 185 +Maro. — Mad eo sounjal er maro ; — mad eo en em + brepari d’ar maro ; — mad eo gouzout petra eo ar + maro. . . . . . . . . . . . . . . . 210 +Mesventi. — Ar vesventi a laz ar c’horf, a laz an enor, + a laz an ene hag a zo peun-kaoz euz gwaleur, er + bed-ma hag er bed all. . . . . . . . . . . 180 +Mission. — Sarmoun evit digeri eur mission. — Er bed- + ma e maomp evit servicha Doue, — hag evit hen + ober ervad, ar berra, ar surra hent eo ober he vis- + sion evit ar guella. . . . . . . . . . . 111 +Morgousk e stad a bec’het. — Skeul an ifern : — + Ar re ' zo var ar skeul-ze, ' zo pred d’ezho dihuna ; — + Arabat dale, rak peb dale a ve, var eun dro, beza + dianaoudek, kaout disprijans, beza kemeret gant + an dallentez. . . . . . . . . . . . . . 138 + + P +Pap. — Ar pap eo pastor an eneou ha porzier an Envou ; + — brezel a rear d’hezan hag abalamour da-ze, e + tleomp muioc’h he garet. . . . . . . . . . 105 +Pec’het marvel. — Ar memez sarmoun gant an hini + all, renket ha kempennet evit eur pardoun. . . . 345 +Peden. — Pegen red eo pedi ; — pegen nerzus eo ar be- + den ; — perak hor pedennou a jom, ken aliez a + veach, heb beza selaouet. . . . . . . . . . 307 + +.NHO + TAOLEN 379 +.NTO + +Perseverans. — Red eo perseveri ; — ouz petra en em + ziwall evit hen ober ; — petra da lakaat en implij + evit derc’hel mad. . . . . . . . . . . . 299 +Persoun. — Evit troni eur persoun en he barrez nevez : + — petra e tle beza eur persoun evit he barrisionis : + — petra ' tle beza 'r barrisionis evit eur persoun. 63 +Persoun. — Sarmoun eur persoun en devez ma ze tro- + net, d’he barrisionis nevez. . . . . . . . . 71 +Poan. — Sarmoun evit gouel Sant Per en ereou : Buez + ar c’hristen a zo eur vuez a boan, abalamour ar boan + eo ar mean diazez euz eur vuez santel, ar boan a la- + ka disparti etre ar re zo da Zoue hag ar re ' zo d’an + drouk-spered, — ar boan a laka purroc’h ar vertuz. . 55 +Poan. — Ar boan a zo digaset gant Doue var an douar + evit kastiza 'r pec’het, sounti 'r vertus, distaga 'r + galoun deuz traou ar bed ha miret da ankounac’haat + an Env. . . . . . . . . . . . . . . . 363 + + R + +Relijion. — Sarmon evit gouel sant Mark, mez a ell + beza roet e peb leac’h hag evit pep sant : — ar reli- + jion a zo eun dra red ; — digareziou ar re ' fell + d’ezho beva heb relijion. . . . . . . . . . 23 +Renk huel ar guir gristen. — Eur zell var an den + poezet ennhan he-unan ; — eur zell var an den + poezet er guel he nesa ; — eur zell var an den poezet + er guel a Zoue. . . . . . . . . . . . . 284 +Sakramant an Aoter. — A deu da renevezi hon nerz, + — hen laka da greski, — hon laka da veza laouen. . 331 + +.NHO +380 TAOLEN +.NTO + +Santelez. — E rankomp beza sent. — Digareziou ar + bed : re boanius eo beva santelamant, — Doue ' ro + d’in re nebeut a c’hrasou, — re a zanjerou a gavan + var hent ar vuez. . . . . . . . . . . . . 46 +Silvidigez. — Ar zilvidigez a zo eun dra red ; — evit + he ober e ranker poania ; piou evithi a gemer eur + guir boan. . . . . . . . . . . . . . . 127 +Silvidigez. — Steuen evit sarmoun eur pardoun. — E + ranker beza sant ; — penaoz anaout ha ni ' zo var + an hent mad. . . . . . . . . . . . . . 42 + + T + +Trugarez an Aotrou Doue. — Petra eo bet ha petra + eo c’hoaz e kever ar pec’her Doue an tad, Doue ar + mab ha Doue ar Spered-Glan. . . . . . . . . 192 + + V + +Varn. — Sarmoun var ar varn general. Ar varn-ze ' vo + enhi tri dra : eul leor splamm ha guirion, leor ar + c’houstiansou ; — eur valanz heb abeg, balanz an + Aviel ; — eur zetans didruez, diremed, setans Jesus- + Krist. . . . . . . . . . . . . . . . 228 + + * * + * * * + +.NFO + Brest, Moullerez ru ar C’hastell, 4 + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Sarmoniou an Aotrou Quere, by Jean Quéré + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SARMONIOU AN AOTROU QUERE *** + +***** This file should be named 23685-8.txt or 23685-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/3/6/8/23685/ + +Produced by Alphonse Nandert and the FURCH project + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |